Die eerste reël van oorlewing is die rolprent wat hulle gesê het, nie kan gemaak word nie.
“Die bedryf het hekwagte opgestel om te sorg dat Afrikaanse films nie van die voorgeskrewe inhoud sal dwaal nie,” sê skrywer-regisseur Gustav Venter. “En dié inhoud is slaafse, liberale dogma.”
Vir Gustav en sy medewerkers was dit nooit ʼn opsie om ʼn rolprent wat gedienstig is aan die huidige tydsgees te maak nie. “Ons wil films maak oor wat in ons mense se gemoed is.”
Hou jy jou nie by die reëls nie, word jou inkomstestrome erg belemmer en selfs afgesny. Geen teatervrystelling of televisie-inkomste vir jou nie!
Dit gaan natuurlik oor geld. Dit wat hulle geleen kon kry, was maar skraps in vergelyking met wat tot die hoofstroomfilmmaker se beskikking is.
Die oplossing was ʼn verrassende konsep, ʼn deeglik beplande draaiboek en die regte mengsel voor en agter die kamera, meen Gustav. “Vir my as regisseur was dit maklik. Nadat die draaiboek geslyp is, was dit ʼn kwessie van: Kry twee uitstaande akteurs voor die kamera, ʼn uiters bekwame kinematograaf agter die kamera, ʼn wonderlike stemkunstenaar buite beeld… laat hulle los, bly uit hulle pad uit en kyk hoe vind betowering plaas.”
Die rolprent is deeglik voor gehore getoets. “Ons was nie voorbereid op die oorweldigende reaksie nie. Die mense gryp ‘Die eerste reël van oorlewing’ aan asof dit ʼn telegram van die Verlore Seun is. Hulle voel dis ‘hulle’ fliek. En geen filmmaker kan meer as dit vra nie.”
Dit was ʼn marathon van konsep tot voltooide produk. Nou is Die eerste reël van oorlewing in die volk se hande.
“As hulle dit ondersteun, kan ons ʼn nuwe filmbedryf daarop bou,” sê Gustav. “Maar as die film nie ʼn sukses is nie, sal daar nie weer so ʼn fliek vervaardig word nie.”
Jy skuld dit vir jouself om Die eerste reël van oorlewing te sien.
Gaan na: https://boekeboer.shopstar.co.za/products/die-eerste-rel-van-oorlewing
Om van ‘n vertolker te praat as ‘n “eerlike akteur” is die grootste lof wat jy hom kan toeswaai. Charlie Bouguenon se spel in sy deurbraakrol in “Die Eerste Reël van Oorlewing” sal jou verbyster met sy emosionele opregtheid. Beleef dit self in hierdie aangrypende uittreksel.
Die eerste 10 PRAAG-lesers wat inskryf, kan die film gratis op die internet kyk (gewoonlik kos dit R60). Stuur ‘n e-pos aan gustav@praag.org.
Dan Roodt en Gustav Venter lewer kommentaar op die week se nuusgebeure, en veral die vyftigjarige herdenking van Enoch Powell se beroemde “Rivers of Blood”-toespraak op 20 April 1968 wat vandeesweek weer deur die BBC uitgesaai is. Daar word ook gewonder oor Cyril Ramaphosa en hoe hy beleggings in die buiteland gaan werf op die vooraand van “onteiening sonder vergoeding”.
Klik gerus hier onder om na die potgooi te luister en lewer verder onder kommentaar op Disqus.
Elma, Afrikanus, Gustav Venter en Dan Roodt het reeds antwoorde verskaf en ek brei hiermee daarop uit. Ons as blankes, insluitende Afrikaners, is nie magteloos nie. Sedert 1994 het ons nie meer beduidende politieke mag nie, maar die mag om bv idees te formuleer en versprei, het ons steeds en dit is wat ek probeer doen. “Ideas have consequences,” soos Richard Weaver in sy boek verduidelik. Dit word metapolitiek genoem. Goeie, toepaslike idees kan deesdae, veral danksy die internet, binne oomblikke dwarsoor die aardbol versprei en epidemies voortgeplant word. Dit kan bv tot dinamiese, kreatiewe verset lei; nie noodwendig (oornag) tot “drastiese verandering” nie, maar tot die (geleidelike) verbetering van ons benarde situasie.
Wat ek bepleit, is die aflegging van apatie by die blankes. Hulle behoort luid beswaar te maak wanneer die staatshoof owerheidsdiefstal van eiendom, bv die onteiëning van plase sonder vergoeding, beoog en openlik erken dat hy daarmee blankes wil benadeel en swartes wil bevoordeel. ‘n Heeltemal onaanvaarbare en eintlik sotlike reaksie is as mense en instansies sê hulle wag op besonderhede voordat hulle reageer. Besonderhede is oorbodig omdat sodanige diefstal, dus misdaad, in beginsel en ongekwalifiseerd veroordeel behoort te word. Hoe minder weerstand ons as blankes bied, hoe meer sal die swart meerderheid ons belange opportunisties benadeel. Hoe meer weerstand ons bied, des te minder sal kanse ten koste van ons gevat word. Die ANC moet weet dat ons die hede onverkwiklik vind en regverdigbare rede het om ongedurig en selfs die moer in te wees.
Ek het voorheen duidelik gemaak dat ek nie dink die ANC is ‘n “wettige” regering nie, om die eenvoudige rede dat die meerderheid blanke kiesers nooit tot politieke magsoorgawe ingestem het nie; hoogstens tot magsdeling. Ek is oortuig daarvan dat die oorgrote meerderheid van daardie kiesers nooit meer as 50% magsafstaan in gedagte gehad het nie. In Noord-Ierland is die etiese weg gevolg en is die beoogde grondwet vooraf vir goed- of afkeuring aan die kiesers voorgelê. FW de Klerk en sy groepie kornuite het in hierdie opsig glad nie dieselfde eerbaarheid as die Britse regering geopenbaar nie. Die punt is dat die onwettigheid van die huidige regering algemeen, dus ook internasionaal, bekend gemaak behoort te word. Die gevolg kan wees dat die ANC dan minder knus in die kussings sal voel en hulle gedrag dan hopelik minder vermetel en hulle optrede gevolglik dalk minder brutaal sal wees.
Verset hoef nie gewelddadig te wees nie. Die ANC het hom dekades lank vreedsaam verset. Daarna is tot geweld oorgegaan wat (soos in die geval van die Boeremag) nie noodwendig suksesvol hoef te wees nie. (Terloops, ek praat nie van die “sogenaamde Boeremag” nie. Ek het begrip vir hulle gedrag en groot simpatie met hulle lot.) Die ANC het dit gelukkig getref en ons as blankes het dit uiters ongelukkig getref toe ‘n groepie onbekwame Afrikaanssprekende blankes in 1989-1994 mandaatloos en op ‘n irrasionele manier voor die afdreiging en gewelddadigheid van die ANC geswig het. Van die beloofde magsdeling het feitlik niks tereg gekom nie. Van bv gedifferensieerde stemreg, federalisme en die reg op tuislande vir etniese groepe is daar in die huidige bedeling geen sprake nie. Selfs rassediskriminasie en ras- en geslagsgebaseerde nie-meriete aanstellings en bevorderings is nie verbied nie. Die voortbestaan van sulke wanpraktyke tot in die oneindige (dus sonder ‘n keerdatum) word kragtens die grondwet aangemoedig. Ek probeer ‘n klimaat skep waarin ingesien en erken word dat hierdie dinge verkeerd is, dat blankes veronreg word en dat ‘n herwaardering van die waarde van die blankes in landsbelang is.
Nelson Mandela was doodbang vir die Afrikaners/Boere. Hy het geweet wat hulle kan doen, gevolglik het hy hulle die hele tyd probeer paai. Sedertdien word die blankes nooit meer gepaai nie. Hulle word nie eens genoem nie. Hulle is glad nie meer ‘n faktor wat deur die ANC in ag geneem word nie. ‘n Staatshoof en ‘n kabinet word gekies ooreenkomstig die wense van swartes, sonder enige sensitiwiteit vir wat die blankes wil hê. Cyril Ramaphosa het nog nooit ‘n goeie woord vir blankes gehad nie. Nogtans sing baie blankes tans in die koor van hoop op beter vooruitsigte. Ek voorsien dat vorentoe al hoe meer drasties en onbillik teen blankes opgetree gaan word omdat die meeste blankes gaan lê het, apaties geraak het, hulle lot aanvaar het en daar feitlik geen poging tot daadwerklike verset, selfs nie eens luide beswaar, is nie. Dít terwyl NP van Wyk Louw gewaarsku het dat ‘n geslag (Afrikaners) nie sonder verset verby moet gaan nie.
Ek probeer om bewustheid te kweek van die onreg wat in die huidige bedeling teenoor veral Afrikaners en Afrikaans gepleeg word. Met die oog hierop skryf ek oor wat plaaslik en in die buiteland gebeur. Bewustheid van onreg kan tot verset, konstruktiewe optrede en veranderings lei. So ‘n proses kan sy eie moeilik stuitbare (selfs onstuitbare) dinamiek/stukrag ontwikkel. ‘n Idee as mostertsaadjie kan ‘n moerse boom word; ‘n groot boom met koelte vir Afrikaners in hierdie warm en ongenaakbare Afrika.
Dan Roodt en Gustav Venter bespreek laasgenoemde se onlangse rubriek waarin Gustav meen dat Afrikaners onrealistiese verwagtinge koester oor die soort hulp wat hulle van pres. Donald Trump kan verwag. Hy sê ons moet eerder fokus op selfbeskerming en almal vuurwapens begin dra.
Die Afrikaanse romansier, draaiboekskrywer en joernalis, Gustav Venter, is gister op die plaas Braamhof in die Oos-Vrystaat met Erma Carsten getroud. Die bruilof is deur byna 300 mense bygewoon en die bruid het in ‘n veteraan- Volkswagen Kombi opgedaag.
Gustav se broer, dr. Philip Venter, het al die pad van Louis Trichardt af gekom om die huwelikseremonie waar te neem. Afgesien van enkele ernstiger oomblikke toe Philip oor die vier verskillende woorde vir “liefde” in die Bybel gepreek het, het die huweliksbevestiging hoofsaaklik in ligte luim geskied. Sowel Gustav as Erma was voorheen in hul lewens getroud en gaan nou op Lusthof, wat deel Braamhof is, nesskop in Gustav se bestaande ou huis wat van die tradisionele Oos-Vrystaatse sandsteen gebou is.
Intussen vertrek hulle egter op ‘n wittebroodsreis na ‘n onbekende bestemming. Afgesien van allerlei versnaperinge is heerlike pannekoek met drie verskillende vulsels bedien, wat reg aan dié eg Afrikaanse bruilof laat geskied het.
Gaste het van heinde en verre gekom, vanuit die onmiddellike omgewing van Clarens en Fouriesburg, maar ook vanaf Pretoria en die Rand. Gastehuise in die Clarens-omgewing het goed sake gedoen, met die meeste gaste wat gisteraand oorgeslaap het. Lede van Gustav se peloton uit sy weermagjare was insgelyks teenwoordig, wat tot ‘n groot geskerts oor die bruidegom se sondes tydens sy dienspligjare aanleiding gegee het. Onder andere het Gustav destyds as Ratelbestuurder aan Operasie Askari in Angola deelgeneem.
Gustav het reeds twee e-boeke by PRAAG uitgegee, wat albei binnekort ook in gedrukte formaat sal verskyn: Die amigdala van Alrina Smal en Bodem.
Erma is ‘n boorling van Pretoria wat aan Menloparkhoërskool gematrikuleer en agterna aan Tukkies gestudeer het. Gustav was op Hoërskool Stofberg op Brakpan en het ook aan Tukkies klas geloop, waar hy die bynaam “Prof” gekry het omdat hy soveel boeke gelees het.
Ons wens die splinternuwe egpaar geluk met die groot stap en hoop dat hulle dolgelukkig sal wees in die pragtige vallei omring deur berge net 13 kilometer van Clarens af. In dié verruklike omgewing en met sy pragtige nuwe Muse aan sy sy, verwag ons ook dat Gustav nog veel meer boeke en draaiboeke die lig gaan laat sien. Dat alle Afrikaanse lesers en fliekgangers daarna uitsien, is gewis!
Goeie nuus vir Afrikaans en lesers in die algemeen, is dat PRAAG vanjaar gaan probeer om nie minder nie as sewentien boeke uit te gee. Sommige titels is nog nie heeltemal gefinaliseer nie, maar hier onder volg ons publikasieprogram met voorlopige publikasiedatums. Sommige titels mag dalk vroeër verskyn en ander weer later, want veral die vertalings is ‘n ingewikkelde proses wat soms langer neem as wat ‘n mens dink, sowel om die kontrakte met oorsese uitgewers te sluit as om die teks self te vertaal en te versorg.
Raiders of the lost Empire – papieruitgawe van Dan Roodt se Engelse eboek-essay van verlede jaar. Publikasiedatum: einde Maart 2015.
Duiwelsasem – papieruitgawe van Karin Roodt se eboek-riller van 2012. Publikasiedatum: 15 April 2015.
Trou tot die dood toe, herdruk van Johan van der Merwe se outobiografie van 2010. Publikasiedatum: 15 April 2015.
Bodem – nuwe papieruitgawe van Gustav Venter se eboek van 2014. Publikasiedatum: 30 April 2015.
Rooi seine op Stellenbosch: verengelsing, transformasie en verraad aan ‘n eens trotse universiteit, deur Leon Lemmer. Publikasiedatum: 15 Mei 2015.
Beste van PRAAG 2014. ‘n Keur uit ons rubriekskrywers se bydraes verlede jaar. Publikasiedatum: 31 Mei 2015.
Die amigdala van Alrina Smal, papieruitgawe van Gustav Venter se eboek-roman van 2012. Publikasiedatum: 15 Junie 2015.
Donker, versamelbundel van Afrikaanse kortverhale oor die nuwe Suid-Afrika, deur verskeie skrywers. Publikasiedatum: 30 Junie 2015.
Van Marx tot Mandela: die linkse pelgrimstog van die moderne tot die primitiewe, essay, deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 15 Julie 2015.
Tatiana de Rosnay, een van Frankryk se bekendste skryfsters
Die mure onthou, roman, deur Tatiana de Rosnay. Uit die Frans vertaal deur Ronel Esterhuizen-Belin. Eerste Afrikaanse uitgawe. Publikasiedatum: 31 Julie 2015.
Verwoerd en Strawinski, roman, deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 6 September 2015.
Die badkamer, roman, deur Jean-Philippe Toussaint. Eerste Afrikaanse uitgawe. Uit die Frans vertaal deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 30 September 2015.
Nog ‘n Franse roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 31 Oktober 2015.
Onderwerping, roman, deur Michel Houellebecq. Uit die Frans vertaal. Publikasiedatum: 15 November 2015.
Sweedse roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.
Deense roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.
Amerikaanse riller in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.
Waarskynlik beskou die meeste Afrikaners letterkunde as nie baie belangrik nie. Die politiek of die ekonomie is vir hulle meer bepalend vir ons toekoms. En die soort politieke neerlae wat ons oor die afgelope paar dekades gely het, is verantwoordelik vir die haglike toestand waarin ons ons tans bevind. Nou die dag gesels ek met mnr. Jaap Kelder wat agter die skerms ‘n groot rol gespeel het om die Afrikanerplakkers vanuit die Kroningsparkkampeerplek op Krugersdorp na ‘n kleinhoewe verder wes in die Hekpoortomgewing te verskuif. Ons is terug by die dertigerjare en die armblankeprobleem.
Destyds, amper honderd jaar gelede, is daar egter heelwat deur Jochem van Bruggen, Holmer Johanssen en vele ander rondom die armblankes geskryf, in romans. Dit is deur sogenaamde “fiksie” – ‘n Engelse begrip waarvan ek nie baie hou nie – dat Afrikaners van hul eie armoede en ellende bewus gemaak is. Daardie romans is in ‘n realistiese styl geskryf.
Teen die laat vyftigerjare, min of meer tien jaar ná die NP se bewindsoorname, is daar vanuit verskeie oorde ‘n oproep geloods dat die Afrikaanse letterkunde meer “modern” gemaak moet word. Onder andere het NP van Wyk Louw ‘n boek genaamd Vernuwing in die prosa gepubliseer waarin hy gesê het:
Die algemene kultuurpeil van ‘n moderne volk word grotendeels gemeet aan die prosa wat binne hom geskryf, geniet, gewaardeer, geduld of selfs toegelaat word. (Louw, Versamelde prosa 2, 1986, bl.125)
Lees gerus ook die volgende stukkie deur prof. Jaap Steyn waarin hy in ‘n neutedop iets aangaande die Sestigerbeweging vertel.
Hoewel ek heelwat van die Afrikaanse letterkunde weet, en seker amper nog meer van ‘n verskeidenheid buitelandse letterkundes (Frans, Brits, Amerikaans, Duits, Nederlands, ens.), het ek onlangs tot die besef gekom dat ek feitlik my hele lewe lank die verkeerde boeke deur die verkeerde skrywers gelees het. Nie net dít nie, maar ek het baie lank ‘n wanbegrip van die moderne kuns, argitektuur en letterkunde gekoester.
Hoe het dit gebeur? Wel, ten eerste het ek destyds aan ‘n linkse universiteit in Suid-Afrika, Wits, gestudeer en later aan ‘n nóg linkser universiteit in Frankryk, die sogenaamde Universiteit van Parys nommer 8, Vincennes-Saint-Dénis, wat aanvanklik in die vroeë sewentigerjare as ‘n soort Maoïstiese projek begin is. In dié opsig is ek allermins alleen, want regoor die Westerse wêreld is veral die geesteswetenskappe aan die universiteite sedert die sestigerjare deur linkses en ekstreem-linkses oorgeneem. Daarmee saam natuurlik die hoofstroommedia, Hollywood, beeldende kuns en alles wat daarmee saamhang. Die Sowjetunie is nie dood nie; hy het bloot weswaarts verskuif!
Eers toe die internet begin ontwikkel, het die skille van my oë afgeval en het ek vir die eerste keer insig in die modernisme begin verkry. Tot en met die tweede wêreldoorlog was moderne en vernuwende skrywers, kunstenaars en filmmakers eintlik merendeels regs! Soos by Van Wyk Louw self, vind ‘n mens by hulle ‘n “aristokratiese ideaal”, ‘n sin vir hiërargie, vir skoonheid en grootsheid wat by die massamens afwesig is. Natuurlik was daar kommuniste soos Bertolt Brecht, Pablo Neruda en ‘n horde ander óók, maar in wese het modernisme en nasionalisme hand aan hand gegaan. Dit was nie om dowe neute dat die amptelike literêre doktrine van die kommuniste jare lank “sosiaal-” of “sosialistiese realisme” was nie.
Daar was soveel interessante skrywers en kunstenaars waarvan ‘n mens nooit in die media of aan die universiteite verneem nie, juis omdat hulle nie links was nie. Céline was ‘n Franse nasionalis, en baie anti-Joods en pro-Duits tydens die tweede wêreldoorlog. Nietemin geniet hy wel erkenning as een van die grootste Franse skrywers van die twintigste eeu. Dan is daar nog die Amerikaanse fascistiese digter Ezra Pound wat in die Anglo-Amerikaanse kanon opgeneem is, asook D’Annunzio in Italië of Ernst Jünger in Duitsland. Maar oor die algemeen word daar aan ons voorgehou dat alle kultuur en letterkunde links is! Selfs die vermaarde Franse kritikus waaroor ek ‘n Magisterstudie geskryf het, Roland Barthes, sê in een van sy boeke dat die regtervleuel boeke “vir die plesier” lees, maar dat linkses daarteenoor “kennis, metode, die stryd” vooropstel (Le plaisir du texte, bl. 39).
Feitlik alle hoë kultuur is vandag links, selfs marxisties. Diegene wat iewers nog ‘n sin vir patriotisme of tradisie koester, durf dit nie hardop sê nie, anders word hulle geëkskommunikeer. En tog, en tog… In Parys, wat nog altyd die toonaangewende skrywerstad ter wêreld was, is daar sedert 2000 ‘n groep skrywers en denkers wat die “neoreaksionêre” genoem word en wat in romans en essays openlik krities teenoor die linkse dogmas soos multikulturalisme, witskuld en ‘n kosmopolitiese internasionalisme standpunt inneem.
Binnekort, op 7 Januarie 2015, verskyn daar uit die pen van die mees vertaalde Franse skrywer, Michel Houellebecq, ‘n roman Soumission (Onderwerping) waarin hy ‘n oorname van sy land deur die Moslembroederskap tydens die verkiesing van 2022 voorstel. Dit kom kort op die hakke van Éric Zemmour se opmerking teenoor ‘n Italiaanse joernalis dat dit nie vergesog sou wees om alle Arabiere en dalk swartes uit Frankryk terug na hul lande van herkoms te deporteer nie. Zemmour se essay, Le Suicide français (Die Franse selfmoord) het reeds 250 000 verkoop en hy word as ‘n baie invloedryke politieke en maatskaplike meningsvormer beskou.
Oral in die Westerse wêreld was daar egter skrywers en denkers wat nie noodwendig met die linkse, kultuurmarxistiese revolusie van die sestigerjare saamgegaan het nie. So pas vandag ontdek ek die naam van ‘n Britse lid van die sogenaamde “Angry Young Men” van die vyftigerjare, Bill Hopkins, wie se enigste roman, The divine and the decay, so omstrede was weens die anti-demokratiese, Nietzscheaanse inslag daarvan, dat sy uitgewer alle eksemplare daarvan laat terugtrek en vernietig het. Die konserwatiewe aktivis, Jonathan Bowden, was ‘n groot bewonderaar van Hopkins en het ook die blanke Rhodesiërs en Afrikaners se saak in Londen probeer bevorder. Bowden, wat taamlik vroeg dood is, was blykbaar ‘n uitstekende spreker en vele van sy toesprake en essays is gepubliseer. (Lees ook dié onderhoud met hom.) Onder andere staaf hy my argument as hy in Western civilization bites back sê:
“Since the Second World War, white Europeans have felt guilty about being themselves and have been made to feel guilty and are being encouraged to feel more guilty than they have at any time in their history.”
Uit die bietjie wat ek tot dusver van Bowden te lese had, lyk dit asof sowel hy as sy mentor, Bill Hopkins, verstaan het hoe die Westerse kultuur deur marxisme binnegedring en gerysmier is, iets wat slegs deur ‘n soortgelyke “kultuuroffensief” van Regs geneutraliseer of verminder kan word. Sensuur in die naam van politieke korrektheid is een van die vernaamste wapens in die linkse arsenaal. Daarom sê Jonathan Bowden:
“Political correctness is a methodology and a grammar. It is designed to restrict the prospect of a thought even before the thought is enunciated. Chairman Mao had the idea of ‘magic words’. Magic words. ‘Racism’ is a magic word. Use it, and people fall apart. People begin to disengage even from their own desire to defend themselves… ‘Racism’ is a term developed by Leon Trotsky in the left oppositionist journal in the Soviet Union in 1926 or 1927.”
Politieke korrektheid en ‘n “towerwoord” soos “rassisme” verlam almal, maar veral skrywers en kunstenaars. Van die oomblik dat ‘n skrywer van rassisme beskuldig word, word hy of sy eenvoudig met die banvloek getref. Uitgewers, boekwinkels, resensente, die hele stelsel kom in werking om so ‘n skrywer op die daad te sensureer en na ‘n soort geestelike Siberië te verban. Dis waarom die Franse (en Amerikaanse) neoreaksionêre so ‘n merkwaardige groepering verteenwoordig wat desondanks politieke korrektheid en beskuldigings van “rassisme” onverskrokke volhard het om hul idees te stel vir wie ook al wil lees of luister. Maar al die byna vergete Westerse stemme soos Hopkins en Bowden het almal bygedra tot die oplaaiende simfonie van Europese herlewing, amper iets soos Schiller se “Ode aan die vreugde” wat in die laaste deel van Beethoven se negende simfonie besing word. Dis nodig dat al dié mense herontdek en herlees moet word. Bowden sê elders:
“The West, in my view, is an anti-theocratic and open-minded civilisation, but the idea that because of that we don’t believe in anything is an utter nonsense. We have a fundamentalism of our own, and I think it’s the guilty conscience of most Western intellectuals, particularly liberal-minded people in the arts. An enormous number of Western artists and writers and intellectuals, even through reversal and antagonism, were attracted to fascism in the first 30 to 40 years of the twentieth century, and they were often attracted in an emotional way at a level deeper than reason, because they were attracted to the ur-discourses, the foundational and fundamentalist beliefs, classical and yet Romantic combined, of our own civilisation.”
Wat Bowden hier kwytraak, stem ooreen met ‘n gevoel wat ek reeds lank koester oor die sogenaamde moderne letterkunde en veral prosa in Afrikaans wat deur Van Wyk Louw bepleit is, maar wat op die ou end op ‘n klomp futlose propaganda deur André P. Brink en sy geesgenote uitgeloop het. Enersyds is dit oppervlakkig en ersatz, andersyds is dit volledig verpolitiseer en gedienstig aan die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty op ‘n manier wat aan die ewe vergeetlike “amptelike letterkunde” van die voormalige Oos-Europa herinnner. Vir André P. Brink is seks tussen die rasse of witskuld die summum van alle kuns en skoonheid. Daarvoor is hy natuurlik deur die Naspersmedia ten hemele as “groot skrywer” aangeprys.
Afrikaans is ‘n pragtige taal met baie lojale sprekers wat byvoorbeeld die Amerikaanse musiekbedryf op ‘n eg nasionalistiese manier ondersteun. Soos Gustav Venter eenkeer teenoor my opgemerk het: “‘n Afrikaner sal omtrent enigiets koop, solank dit in Afrikaans is.” Juis daarom is dit so ‘n tragedie dat ons oor geen lewendige, moderne letterkunde beskik nie. Al wat ons het, is aan die een kant sulke marxistiese skrywers wat te dom is om te besef waarmee hulle besig is en aan die ander kant, gewilde of “genre”-skrywers wat na die Angel-Saksiese model ons met speurverhale en dergelike probeer “vermaak”. Maar selfs die speurverhale is polities korrek! Slegs die semi-ondergrondse internetletterkunde hou tans enige hoop in.
Afrikaners is vandag by uitstek die slagoffers van kultuurmarxisme en politieke korrektheid. Daarom beskik Afrikaanse skrywers en denkers nie net oor ‘n verantwoordelikheid teenoor ons eie mense nie, maar teenoor die hele Europese en Westerse wêreld om daaroor te getuig. Trouens, dit verteenwoordig vir ons ‘n historiese geleentheid om hier vanuit die periferie of die antipode van ons beskawing deel van ‘n belangrike beweging te raak. Waarskynlik is dit die belangrikste sedert die slag van Poitiers in 732, want dit gaan oor die oorlewing van ons beskawing.
Die pseudomodernisme van Links en veral daardie “fundamentalisme van die slegte gewete” waarna Jonathan Bowden hier bo verwys en waarvan meer onlangse Afrikaanse boeke deurtrek is, moet verwerp word ten gunste van ‘n vrolike, eksperimentele en waagmoedige letterkunde wat Afrikanerwaardes en -intelligensie beja. Ons moet ook weer boeke in Afrikaans vanuit Europese tale vertaal, soos dit in die verlede gedoen is. PRAAG het reeds daarvoor voorbrand gemaak met sommige van ons boekpublikasies oor die afgelope tien jaar. Dog veel meer moet nog gedoen word!
Histories het elke herlewing van die Afrikanervolk nog altyd saamgegaan met ‘n herlewing van die Afrikaanse taal en letterkunde. Só was dit in die tweede helfte van die negentiende eeu met die Patriotbeweging, maar ook die opwindende Goue Dekade van die 1890’s in die Transvaal waaroor ons so min weet, behalwe ‘n paar opmerkings deur M.E.R. in haar outobiografie, My beskeie deel, en enkele ander bronne. In die 1930’s het veral die Afrikaanse digkuns ‘n groot opbloei beleef, benewens natuurlik C.M. van den Heever en ander prosaskrywers wat ietwat oudmodies maar nogtans diepsinnig die Afrikanerpsige gesondeer het. Laat vrugte deur Van den Heever en Bart Nel deur Van Melle bly twee van die mooiste boeke in Afrikaans. En watter politieke roman is Bart Nel nie ook nie, met die tema van die rebellie wat so sterk daarin figureer!
Die tragiese omstandighede en kwasi-ondergang wat ons tans beleef, leen hom by uitstek tot letterkunde en skeppende kuns. Het dit nie tyd geword dat ons dit in sy naakte geweld en onreg in Afrikaanse boeke, films, musiek en skilderye uitbeeld nie?
Ons beskik oor alles om so ‘n moderne, neoreaksionêre beweging in Afrikaans van stapel te stuur, want danksy die internet het die groot uitgewers en boekwinkelkettings al minder invloed en raak die rol van individuele skrywers en meningsvormers al hoe belangriker. Ook die sosiale media soos Twitter en Facebook kan aangewend word om idees en boeke te bemark.
“Rassisme”, waar is jou angel?
En het Afrikaans nie, danksy emigrasie, ‘n internasionale taal geword nie? Afrikaner, Eurokaner, Aussiekaner, jy het soveel om oor die wêreld en jou land te sê!
Ek wil nie hier, anders as wat Flip Buys van Solidariteit so gereeld in sy Rapportrubrieke doen, my eie beul blaas nie. Toe ‘n dertigtal van ons egter presies veertien jaar gelede die Pro-Afrikaanse Aksiegroep in ‘n lesingsaal by UNISA gestig het, het ons geweet dat iets gedoen moes word om die agteruitgang van Afrikaans en die Afrikaner in Suid-Afrika te stuit.
Destyds was die internet nog in sy kinderskoene en ADSL of 3G nog nie ‘n werklikheid nie. As mens jou epos wou lees, moes jy van ‘n inbelmodem gebruik maak. Facebook en Twitter, of selfs ‘n gesofistikeerde kommentaarstelsel soos Disqus wat ons hier – in Afrikaans! – gebruik, het nog in die verskiet gelê. In April 2000 het die PRAAG-webblad egter afgeskop en sedertdien net van krag tot krag gegaan.
Ons kan op ‘n latere stadium bietjie nabetragting hou oor al ons avonture van die afgelope veertien jaar, van die stryd in die media tot die periode waartydens ons aan skietoefeninge met plaaswagte bestaande uit boere in die Noord-Transvaal deelgeneem het. Dít alles is geskiedenis. Miskien sal dit in die vergeteleheid vesink en saam met die Afrikaner in Suid-Afrika uitgewis raak. Veel eerder sal ons dit iewers in die toekoms opskryf as die begin van ‘n herontwaking nadat ons deur die kommunistiese propagandameesters in die wêreldmedia verslaan is en ons land sonder slag of stoot deur ‘n korrupte bende vanuit ‘n Zambiese kamp verower is.
Vandag wil ek kortliks stilstaan by ons rol vandag en in die onmiddellike toekoms, ook in die aanloop tot die nasionale verkiesing op 7 Mei 2014.
PRAAG speel op vele terreine ‘n rol, wat ek hier in volgorde van belangrikheid wil lys en agterna ietwat verder wil belig:
As pro-Afrikaanse NRO (nie-regeringsorganisie);
as Afrikaner-dinkskrum;
as digitale nuus- en meningsblad;
as uitgewer en kultuurskepper.
Pro-Afrikaanse NRO
Min Afrikaners besef dit, maar dwarsdeur die wêreld is daar nie-regeringsorganisasies (NRO’s) wat ‘n ontsettende belangrike rol in die politiek speel. Hulle bring regerings tot ‘n val, verander die politieke stelsels van lande en kan hele volkere laat verdwyn of verskyn. Soms is dit ook makliker vir regerings en geheimedienste om hul strategiese doelwitte deur middel van dié “apolitiese” organisasies te bereik.
In Suid-Afrika is dosyne sulke NRO’s bedrywig wat hoofsaaklik vanuit die buiteland befonds word. Daar is die Open Society Foundations van die Hongaars-Amerikaanse miljardêr, George Soros. Daarbenewens tref ons die volgende aan: Section 27, die Helen Suzman-stigting, Africa Check, die Instituut vir Sekerheidstudies, die Instituut vir Rasseaangeleenthede, die Instituut vir Globale Dialoog, die Instituut vir Geregtigheid en Versoening, Amnestie Internasionaal, die Duitse politieke stigtings, waaronder die kommunistiese Rosa Luxemburg-stigting se kantoor in Johannesburg, asook vele ander.
Baie van die Suid-Afrikaanse NRO’s het vanuit die duistere wêreld van die anti-apartheidsbeweging en sy verwante terreurorganisasies ontstaan. Toe en nou is hulle ten dele deur Boerehaat gemotiveer en werk steeds aktief aan ons ondergang mee. ‘n Britse burger staan byvoorbeeld aan die hoof van Section 27 wat hom ten doel gestel het om alle Afrikaanse skole in Gauteng te verengels.
Terwyl die meeste Afrikaanse organisasies op die dikwels onbekwame ANC-regering fokus en een jare lange hofsaak na die ander teen staatsdepartemente voer (wat op die duur vir ons wát beteken?), probeer PRAAG met sy beperkte middele die Afrikaansvyandige NRO’s dophou en dwarsboom. Ons betoging teen Section 27, asook vele briewe aan Engelse koerante oor mev. Barbara Creecy, die Gautengse LUR vir onderwys, het vrugte afgewerp en ‘n tydelike wapenstilstand in die aanval op Afrikaanse skole bewerkstellig.
Ons het gesien hoe Africa Check verlede jaar vir Steve Hofmeyr met aansienlike steun van die linkse media aangeval en probeer verdag maak het deur sy stelling dat “Afrikaners soos vlieë sterf” as onsin af te maak. Ook onlangs het Africa Check beweer dat verkragting in Suid-Afrika nie so erg is nie, “omdat niemand eintlik weet wat die ware statistieke is nie”.
So pas het ‘n woordvoerder van George Soros se Open Society Foundations, Jacob Dlamini, in Business Day aangekondig dat hulle Afrikaners wat in die vorige regering gedien het verder wil vervolg op grond van getuienis wat Eugène de Kock voor die howe mag plaas. Tussen die reëls verstaan ‘n mens dat De Kock dalk vrygelaat gaan word op voorwaarde dat hy die vorige Afrikanerbewind verraai en op allerlei maniere inkrimineer sodat ‘n Stalinistiese “skouverhoor” soortgelyk aan Tutu se lieg-en-biegkommissie nogmaals teen Afrikaners ontketen mag word.
Dít alles om ons mense met witskuld te breinspoel sodat hulle eerder wegkruip as om vir hul regte op te staan!
Vanselfsprekend sal ons ons verdediging teen die NRO’s moet verskerp, want hul uiteindelike doelwit is niks minder as kultuurmoord op die Afrikaner of selfs erger nie.
Dis ‘n Dawid-en-Goliat-stryd wat ons voer teen groepe wat met miljoene dollar vanuit die buiteland befonds word om ‘n onophoudelike propaganda-oorlog teen ons volk te voer. Maar om terug te deins, sou selfmoord beteken!
Afrikaner-dinkskrum
Die vermaarde Franse filosoof, Alain de Benoist, het onlangs gesê dat daar in sy land geen toekomsgerigte denke meer bestaan nie. Slegs in China en die VSA is daar nog sulke denke. Wat ‘n verdoemende uitspraak oor Frankryk!
Interessant is egter dat De Benoist meen dat toekomsgerigte denke in Amerika hoofsaaklik deur die dinkskrums of “think tanks” bedryf word. Hulle ontleed gegewens in die hede, skets toekomsscenario’s en maak voorspellings.
PRAAG het willens en wetens ook ‘n dinkskrum geword wat vir die Afrikaner ‘n nuwe toekoms wil bedink. Die toekoms wat ons sien, lê buite hierdie bestel, met eie instellings en selfs grondgebied sodat ons weereens ons verlore soewereiniteit kan herwin. Dis nie genoeg om daardie toekoms te verbeel nie; daar moet ook nou al daarvoor beplan word!
Nog ‘n funksie van ‘n dinkskrum is om inligting te ontleed en aan alle belanghebbendes te kommunikeer. Ons poog om deur die publikasie van unieke artikels oor internasionale politiek sulke inligting aan die Afrikaner bekend te stel. Vele van die artikels en hoofartikels op praag.co.za verteenwoordig dae en ure van navorsing oor toestande in die buiteland wat op ons eie situasie betrekking mag hê. Suid-Afrika is vanuit die buiteland deur die ANC-SAKP-alliansie verower en Afrikanerbevryding sal slegs met inagname van buitelandse strominge en neigings kan geskied.
‘n Belangrike funksie van enige dinkskrum is om ‘n goedgesinde politieke party van raad en insig te bedien. Die Amerikaanse Heritage Foundation verrig byvoorbeeld so ‘n taak vir die Republikeinse Party in die VSA terwyl elkeen van die groot Duitse politieke stigtings aan ‘n politieke party verbind is. Op die webblad van die Heritage Foundation word dit soos volg beskryf:
Founded in 1973, The Heritage Foundation is a research and educational institution—a think tank—whose mission is to formulate and promote conservative public policies based on the principles of free enterprise, limited government, individual freedom, traditional American values, and a strong national defense.
Die Broederbond en verskeie ander groeperinge het tydens die suksesvolle jare van die Nasionale Party dieselfde soort dinkskrumrol vervul. Uiteindelik het die hele Afrikanerbouwerk van die verlede egter skouspelagtig in duie gestort, veral ná die oorwinning wat die ANC-SAKP eers in die internasionale media en toe by die stembus oor die Nasionale Party behaal het.
Vier jaar gelede wou PRAAG so ‘n verhouding met die Vryheidsfront Plus bewerkstellig en ‘n tyd lank was ek voorsitter van die VF Plus se navorsingskomitee. Die kleinlike politiekery en nydigheid binne daardie party het so ‘n verhouding egter onmoontlik gemaak.
Met die totstandkoming van die nuwe Afrikaner- politieke party, Front Nasionaal, werk ons weereens as dinkskrum nou saam met die partystrukture en sal help om strategie vorentoe te bepaal, gegrond op al ons navorsing en inligting wat oor die afgelope veertien jaar versamel is.
Digitale nuus- en meningsblad
Ons is almal oorbewus van die Naarpers-monopolie in Afrikaans en die funeste rol wat dié mediagroep speel om ons mense met fatalisme, defaïtisme, nihilisme en immorele dekadensie te vul. As dit nie ‘n sangeres soos Karen Zoid is wat met haar witskuld, anti-Afrikaanse reënboognasie-ideologie aan ons jeug afgesmeer word nie, is dit die vulgêre pseudo-komediant Casper de Vries wat die Afrikaner en veral Christene op KykNET beledig en afkraak.
Verder poog Naarpers se verskeidenheid dom wit en veral bruin rubriekskrywers en meningsvormers om gedurig die huidige bestel met sy ingeboude onreg en Boerehaat as “natuurlik”, onvermydelik en onveranderlik voor te stel. Wat eintlik ‘n tirannie van die meerderheid is, word as “vryheid en demokrasie” opgehemel. Tot onlangs het die Naarpers-koerante alles wat in die land verkeerd loop getroef met lofsange aan “ons wonderlike grondwet”, dermate dat Hermann Giliomee hulle “grondwetters” begin noem het.
Die meeste van Naarpers se rubriekskrywers dink nie meer in Afrikaans nie en ‘n mens salueer as’t ware die anglisismes en Engelse clichés soos hulle verbykom as jy Tim du Plessis, Henry Jeffreys of Jonathan Jansen lees. Trouens, Naarpers se Afrikaanse publikasies maak deesdae meermale van Engelse rubriekskrywers ek kommentators gebruik wat uit daardie taal vertaal word, asof hulle nie meer Afrikaners vertrou om in hul publikasies te skryf nie, maar slegs Engelse globaliste of fanatiese voorstanders van die totalitêre Suid-Afrikanisme wat Afrikaners uitsluit.
Van die verskeidenheid rubrieke en meningsartikels wat tans op praag geplaas word, is van die beste wat daar in dekades in Afrikaans verskyn het. Skrywers soos Gustav Venter, Manfred Delport, Leon Lemmer, Danie Goosen, Joseph Secrève en ekself baljaar op die breë register van Afrikaans. Dit wissel van skerp en geestig, tot verwikkeld intellektueel, dikwels in dieselfde artikel! Veral Leon Lemmer se langer artikels waar hy met vers en kapittel in keurige taal die vergrype van verpolitiseerde hoër onderwys of anti-Afrikaner-ressentiment onder bruines beskryf, is iets unieks in ons taal. So pas het Lemmer ‘n nuwe term gemunt vir wat polities korrek as “transformasie” bekendstaan: “ontwitting”.
Dis iets van ‘n kreatiewe voorhoede soos daar laas in die 1930s onder Afrikaners bestaan het.
Uitgewer en kultuurskepper
Sowel die ANC-staat as Naarpers sien die Afrikaanse kultuur as iets wat vir eie politieke en ideologiese doelwitte gemanipuleer moet word. Dit stem byna volkome ooreen met die wyse waarop kultuur in Oos-Duitsland of die voormalige Sowjetunie aan staatsmag – of monopolistiese dwingelandy in Naarpers se geval – onderworpe gemaak is. Geen boek of selfs fiktiewe verhaal soos ‘n roman of novelle word gepubliseer indien dit nie die kultuur-marxistiese sienings van Afrikanerskap, die gesin, identiteit, geslag, ras en dies meer, eerbiedig nie. Dieselfde geld die teaterstukke by kunstefeeste en selfs Afrikaanse films wat meermale die heersende ideologie bevestig, eerder as wat dit bevraagteken word.
Nie net word die Afrikaanse kultuur gemarginaliseer deur middel van verengelsing en staatsvyandigheid nie, maar dit word ook verarm deur ‘n verskraalde, eendimensionele inhoud daaraan te verleen.
Ons kultuurprobleem strek egter veel verder terug as bloot die totalitêre hede met sy kwasi-kommunistiese, verpolitiseerde boeke, toneelstukke en gewilde kykstof soos Sewendelaan op die SAUK. Oor die afgelope dekades het Naarpers veral anti-Afrikaner-figure soos André P. Brink, Antjie Krog en Marlene van Niekerk opgehemel, as sou die Afrikaanse letterkunde net uit sulke mense bestaan! Tydens die hoogtepunt van die Afrikanerbeweging tydens die 1960s, pleks van skeppend en vernuwend op te tree, het die sogenaamde Sestigerbeweging verkies om klakkeloos agter Boerehaters soos Nadine Gordimer en Alan Paton aan te hardloop en dieselfde karikature van ons volk as in hul boeke tot stand te bring. Verwoerd was uiteindelik reg toe hy destyds op die vooraand van sy sluipmoord in September 1966 in sy Republiekdagtoespraak op 31 Mei gesê het:
“En nou wil ek uiting gee aan die onuitgesproke, dikwels onuitgesproke verlange van ons volk dat daar vir ons ook, soos vir ander volke in hul wonderuur, dié skrywers en dié digters mag ontstaan wat kan en sal wil besing die heldedade van hul eie geslag. So kan dit vir ons ook gegee word, soos in die uur van roem van groot volke in die verlede was, waar diegene kon opstaan wat nie weifelend vra: Wát is ’n volk? nie, maar wat kan uitjubel: Dit is my volk, só is my volk, só kan hy ook wondere verrig, só is hy skepper van ’n eie toekoms!
“Die skrywer en digter wat in hierdie tyd só kan besing wat nou gebeur, sal aangehaal word so lank soos die volk van die Republiek van Suid-Afrika bestaan. As daar uit ons midde diegene kan ontstaan wat die mooie van ’n volk se lewe wil besing, wat nie terughuiwer om patriotisme, vaderlandsliefde, te huldig nie, wat nie net volgens moderne patrone soek na wat elders in die volkere wat reeds oud is, die mode is nie, maar wat ooreenkomstig die vaste patroon van huldebetuiging aan die eie volk, die lelike, die vleeslike opsy kan skuiwe en kan kyk na die geestelike, en die mooie en die grootse, wat die moderne geskiedenis kan besing!
“Kon ons nou maar in ons tyd ook sulke skrywers en digters vind, hoe ryk sou ons ons nie ag nie, hoe ryk sal ons volk van die toekoms nie wees nie, om dan te weet, deur sulke tolke, wát in die hart van die volk van vandag omgaan terwyl hy belewe, vyf jaar ná die gebeure, hierdie wonderwerk, hierdie groot mylpaal in die geskiedenis van ons volk.”
Met die voordeel van terugskouing, kan ons vandag sê dat Verwoerd uiteindelik tydens dié veelbesproke polemiek rondom ‘n drama deur N.P. van Wyk Louw, gelyk had. Die moderne Afrikaanse letterkunde het, op een of twee uitsonderings na, nooit tot groot hoogtes gestyg nie. Dit het verval in oppervlakkigheid, nihilisme en ‘n sieklike anglofilie, selfs Boerehaat en karikaturisering van Afrikaners soos wat dit deur ons ergste vyande beoefen word.
Terwyl die groot Afrikaanse uitgewerye onder Naarpers se beheer vanuit die Kaap streng sensuur toepas om te sorg dat slegs werke wat in die ANC-SAKP- politieke dwangbuis pas ooit die lig sien, wil PRAAG vernuwing, herbesinning en skeppende onverskrokkenheid aanmoedig. Ons eksperimenteer tans met verskeie digitale modelle, eboeke, maar ook aanlynpublikasie soos tans met Gustav Venter se vervolgverhaal Bodem.
Die vyand beset ook die Afrikaanse universiteite waar enige afwyking van hul norm genadeloos gestraf word met die vervolging van akademici, histeriese “media-verhore” en beswaddering, net soos dit in die tyd van Josef Stalin in Rusland gedoen is.
Die stryd om die hart van die Afrikanerkultuur móét in ons guns beklink word. Ons is nie net op die voorpunt van Afrikaner- politieke denke nie, maar ook van skepping in Afrikaans.
Ons wil graag sien dat daar eweneens ‘n Afrikaner-hergeboorte in die kunste tot stand kom – in Standaardafrikaans! Onlangs het ons gesien hoe Standaardafrikaans deur die SAUK, die Universiteit van Stellenbosch en selfs die Akademie onder leiding van prof. Wannie Carstens, aangeval word.
Die aanslag is totaal en totalitêr: ons hele menswees word bedreig. Daarom moet ons verset daarteen óók alles monster: die politiek, die kultuur, die taal, finansiële en ekonomiese oplossings, ons ysere wil wat in sommige van Van Wyk Louw se gedigte besing word:
Ons wil moet blink wees, buigsaam soos die staal,
een helder drif, een lem, een straal
vanuit die brein, die skouer, die taaie digte
vlegsel van die spiere en armgewrigte
tot in die koel punt van die mes
Daar is seker min mense wat so goed vir die Afrikaanse term “suurstofdief” kwalifiseer soos die pseudo-regsgeleerde Pierre de Vos van die Universiteit van Kaapstad. De Vos dra niks tot die samelewing by behalwe halfgebakte interpretasies van die Suid-Afrikaanse grondwet met ‘n onderliggende toon van Boere- en antiblanke haat nie.
Pierre de Vos kan gerus my rubriek oor die Inval van die imbesiele lees, want hy behoort beslis tot die pes van onnoselheid wat hierdie land onder die ANC se korrupte skrikbewind getref het. Hy is by uitstek ‘n aap en ‘n na-aper. Maar selfs as ek dít sê, voel ek sterk dat ek die orde van die primate beledig! Eugène Marais, skrywer van Burgers van die berge en Die siel van die aap, sou my gelyk gee dat die gemiddelde blouaap of bobbejaan interessanter as Kaapstad se sogenaamde “Claude Leon Foundation Chair in Constitutional Governance” is. Dis blykbaar wat De Vos is: ‘n langnaamstoel. Hulle het net vergeet om die suffiks “-gang” by te voeg, dan sou dit ‘n goeie Afrikaanse vertaling kon wees!
Pretensie is waarskynlik die naamwoord wat Pierre de Vos die beste opsom. Iewers het ek al kommentaar gelewer oor die “Dunning-Kruger-effek“, wat slim mense onseker maak en die onintelligentes van selfvertroue laat oorloop. Die dom persoon wéét eenvoudig nie wat hy nie weet nie, daarom glo hy dat hy “volleerd” is. De Vos se presieuse politiekery onder die vaandel van sy o so Ingelse woernaal, “Constitutionally Speaking” popel van die uiterste pretensie. Dis nog ‘n eienskap van die horingdom Afrikaner, sy voorliefde vir Engels, die Britse koningsgesin, soos hulle in die Naarpers-tydskrif Die Huisgenoot opgehemel word – en alles wat daarmee saamhang. Hulle ondersteun ook Britse sokkerspanne en droom van ‘n lewe in ‘n council flat waar hulle saam met ander bleek halfgeletterdes bier kan drink terwyl hule na Tottenham Hotspur op die kroegtelevisie kyk.
In Afrikaans praat ons, ietwat chauvinisties, van “die Engelse ghwar”. Soos Oscar Wilde egter sou kon sê: “Daar is een ding wat erger as ‘n Engelse ghwar is, en dis ‘n Afrikaanse ghwar wat Engels geword het.”
Die grinnikende Pierre de Vos straal sy nuutgevonde status as Engelse ghwar met trots uit. Tesame met ghwarskap, het hy ook – dit spreek vanself – ‘n stewige dosis Boerehaat ingekry. Volgens Wikipedia het “Pierre Francois de Vos” aan die Pietersburg High School gematrikuleer. Is daar so iets op Pietersburg en het dit iets met Hoërskool Pietersburg te make? Blykbaar was daardie ander verloopte Afrikaneridioot, Van Zyl Slabbert, insgelyks in Pietersburg op skool. In Inval van die imbesiele het ek hom beskryf as “verreweg een van die domste mense wat ek ooit die twyfelagtige voorreg gehad het om te ontmoet”.
Weereens stem dit my ongemaklik om Pierre de Vos enigsins met ‘n verloopte Afrikaner – al was hy ook ‘n volslae moroon soos Van Zyl Slabbert – te vergelyk. Dit impliseer ‘n vorm van “erkenning” vir Pierre de Vos, wat gereeld op “Radio Sonder Mense” gehoor word, waarskynlik omdat die Britse geheimediens ‘n mol daar geplant het om die Afrikanerbevolking deur nie-mense te laat teister. Hy word uitgenooi om sy onsinnige, polities korrekte opinies met die arme luisteraars te deel. Moenie lag oor die “Britse-geheimediens”-deel nie: ek het my vermoedens oor sekere omroepers van Radio Sonder Mense!
Weereens sukkel ek om Pierre de Vos te kategoriseer. Dat hy nie tot die spesie homo sapiens behoort nie, is gewis. Selfs nie ‘n primaat nie, nee. Hy laat my dink aan daardie kortverhaal van Jorge Luis Borges oor antieke Chinese klassifikasies, waaronder “diere wat van ver af soos vlieë lyk”. Dan eerder: reptiel.
Pierre de Vos is inderdaad ‘n dinosourus wat iewers uit die Jurassic Park van politieke korrektheid ontsnap het. Hy verlang na Oos-Duitsland en die dae toe die hoof van die Stasi, Markus Wolf, en Joe Slovo nog iewers in Oos-Berlyn in ‘n kantoor bomme vir Suid-Afrikaanse Wimpy-restaurante beplan het. In perverse Pierre se stiksienige klein universum is enige misdaad of gruweldaad geregverdig solank dit teen blankes, verkieslik Afrikaners, gepleeg word. Of gepleeg is.
Want in sy jongste lispelende gesis op Konstitoesjinillie spiekieng, nogal oor sy geesgenoot Robert McBride, verdedig die Rooi Reptiel van Rondebosch die gebruik van terreur teen burgerlikes in Suid-Afrika! Hy skryf oor die dronklap McBride se aanstelling as hoof van die Onafhanklike Polisie-ondersoekdirektoraat:
But my guess is that many people who are horrified by McBride’s appointment, are motivated by other, completely irrelevant, considerations.
People who believe in the moral equivalence of acts committed in pursuit of the struggle against Apartheid and acts committed to defend and protect the minority Apartheid regime, will invariably point out that McBride was involved in the planting of a bomb outside Magoo’s Bar, which killed three people and injured 69 others.
However, I would argue that such a belief in the moral equivalence between those who fought Apartheid and those who enforced it is itself morally despicable. One side was fighting injustice. The other side was fighting to protect injustice.
Judging McBride for his involvement in the Magoo’s Bar incident is a bit like judging Winston Churchill for his involvement in the bombing of Dresden or judging Harry Truman for ordering the bombing of Hiroshima and Nagasaki. (Although it must be said that this analogy is unflattering to McBride – in the latter two examples, hundreds of thousands of people were killed, while only three people were killed in the Magoo’s Bar bomb.)
Unless you believe the Apartheid state was a legitimate state and that any illegal acts of resistance against it was illegitimate, you cannot judge McBride for his involvement in this case. In any event, like many others, McBride received amnesty from the Truth and Reconciliation Commission for his actions, which wiped the slate clean.
Uit hiedie idee-arm klein betoog (betogie?), sien ons helder die beperkinge van die reptielbrein. Die reptielbrein, die oerbrein, dink naamlik binêr: óf-óf. Veg of vlug. Óf wit óf swart. Wit sleg, swart goed. Apartheid sleg, kommunisme goed.
Mao het gesê dat as mense oor “kultuur” praat, haal hy sy pistool uit. Ek voel omtrent dieselfde oor mense wat in Suid-Afrika oor “moraliteit” praat. In die mees immorele, perverse, gewelddadige, misdadige, korrupte, leuenagtige en esteties afstootlike bestel op aarde, kry verraderlike slange soos De Vos dit reg om oor “moraliteit” te praat. Selfs om ‘n argument – nee, dis die verkeerde woord, want praatsieke Pierre is nie tot argumente in staat nie, noem dit ‘n verwyt, ‘n gekyf – selfs om sy gekyf op “moraliteit” te begrond, verg darem een of ander begrip van moraliteit of morele waardes, waaroor nóg De Vos nóg kriminele Azanië beskik. Anders as Mao, kry ek nie lus om my pistool uit te haal as ‘n laer vorm van lewe sy “moraliteit” uitpluk nie; dit sou goeie ammunisie vermors. Eerder ‘n byl of iets dergelike waarmee zombies gewoonlik uit hul halfdooie bestaan verlos word. Lees gerus ook episode 23 van Gustav Venter se Bodem elders hier.
In sy newelagtige reptielbrein sonder nuanse, poneer die konstitoesjinil hanswors sy totalitêre teleologie van: die doel heilig die middele: One side was fighting injustice. The other side was fighting to protect injustice.
Ek is seker dis wat Beria gesê het toe hy die Katynwoudmassamoord op Poolse nasionaliste gerasionaliseer het. McBride se lafhartige bom in Magoo’s Bar wat “maar net drie mense gedood” en ‘n verdere 69 beseer het, word daarmee geregverdig. Ek herinner my dat selfs die vader van kultuurmarxisme, Herbert Marcuse, teenoor die Baader-Meinhof-terreur in die toenmalige Wes-Duitsland in ‘n Time-onderhoud opgemerk het dat “die etiek van jou einddoelwit ook uit jou optrede moet spreek”. Soos die voormalige polisiekommissaris, Johan van der Merwe, in sy outobiografie skryf, het die ANC hom nie aan die Geneefse Konvensie en verwante protokolle oor aanvalle op burgerlikes gesteur nie. “Propaganda deur die daad”, die slagspreuk van elke terroris, was die enigste beginsel wat die bose Joe Slovo en sy ewe bose handlangers soos McBride se optrede gerig het. Om Churchill en Dresden of Horosjima by te sleep, is net nog ‘n voorbeeld van De Vos se algemene sofisme en voorliefde vir drogredenasies. Dis seker daarmee dat hy al die pad van Pietersburg-hoërskool af in Kaapstad kon gaan stoel.
En dan kom ons by die finale bewys dat die Groot Stoel byna niks van die volkereg verstaan nie, want hy beweer:
Unless you believe the Apartheid state was a legitimate state and that any illegal acts of resistance against it was illegitimate, you cannot judge McBride for his involvement in this case. In any event, like many others, McBride received amnesty from the Truth and Reconciliation Commission for his actions, which wiped the slate clean.
Soos die horde dom kommunistiese dinosourusse en Berlynsemuur-nostalgiste in dié land gewoonlik maak, gebruik De Vos hier die begrip “apartheidstaat”. Op sigself is dié gedagte terug te voer na die gevleuelde woorde van Marx en Engels, naamlik dat die staat bloot ‘n “komitee is om die sake van die burgery (bourgeoisie) te reël”. Die apartheidstaat, dus die Westers georiënteerde staat met Rormeins-Hollandse en Engelse gemenereg wat tussen 1652 en 1994 bestaan het, was weens sy “gebrek aan legitimiteit” as’t ware “vrye wild” vir McBride of enige ander terroris, sadis of aanvaller van vroue en kinders om na willekeur aan te val, die bloed van sy burgers te vergiet of les bes, soos die fameuse Winnie, die “halssnoer” te laat botvier.
Pierre de Vos… grinnikend
Onderliggend aan die brandsiek, grinnikende Pierre de Vos se stelling is geen logika of argument nie, dog bloot leedvermaak. Die vieslike klein tor verlekker hom in die pyn en lyding van sy held, McBride, se terreurdaad. Dit spreek nogal boekdele oor die gehalte van akkademiese akkedisse in die Nuwe Suid-Afrika, die element van sadistiese perversie wat aan soveel universiteite uitslaan. Nie net is McBride deur Tutu se lieg-en-bieg-kommissie kwytgeskeld nie, maar ons mag nie eens die uitvaagsel se afskuwelike optrede “oordeel” of veroordeel nie!
Wat Tutu se lieg-en-biegkommissie betref, het ek destyds in my boekie Om die waarheidskommissie te vergeet so min of meer die vooroordeel daarvan uitgewys. In welke mate was daardie kommissie en sy werksaamhede “legitiem” terwyl dit die metodes van ‘n Stalinistiese “vertoonverhoor” gevolg het? Die veelgeroemde kommissie is bloot opgerig om die destydse veiligheidsmagte te veroordeel, amnestie van sommiges te weerhou en voor die voet ANC- kommunistiese terreur kwyt te skeld. Voorbeelde van die Tutu-kommissie se juridiese mistastinge is legio en ons hoef nie nou weer daarop in te gaan nie.
In die oë van alle regdenkende mense sal Robert McBride se terreur egter nooit regverdigbaar wees nie, ongeag hoeveel linkse propaganda in die Oos-Duitse en Sowjetstyl daar tans op ons deur die regime en sy meelopers soos De Vos uitgegiet word.
Gepraat van kommunisme, bring dit my by die ergste van sy fantasmagoriese uitsprake, die gedagte dat die staat vóór 1994 “oor geen legitimiteit beskik het nie”. Op sigself is so ‘n uitspraak gegrond op die kommunistiese idee dat slegs die finale, sosialistiese staat van die toekoms, die kommunistiese utopie, enige bestaansreg of “legitimiteit” het. Die wette van die parlement tussen 1910 en 1994 beteken niks en kan maar geïgnoreer word. Hoewel, tans sien ons hoe dikwels selfs ANC-advokate soos Gilbert Marcus, broer van die reserwebankgoewerneur Gill Marcus, hul op uitsprake van regters in die verlede beroep en hoe die jurisprudensie van die “onlegitieme apartheidstaat” in die hede voortduur.
Toegegee, hierdie land is deur propaganda verower. Daarom is die openbare mening sedertdien insgelyks vergiftig teen alles, hoe goed bedoel ook al, wat voor 1994 plaasgevind het. Die soort algehele veroordeling van selfs die onskuldigste uitinge van vóór ’94 spreek insgelyks van die gebrek aan nuanse of rasionaliteit van die heersende ideologie wat deur ywerige napraters en Boerehaters soos De Vos onderhou word.
Die blote feit dat ‘n sekere aantal gebreinspoelde mense aan ‘n idee glo, maak dit nog nie wáár nie. Dis tog die aanvangspunt van enige vorm van logiese denke.
Terloops, het ‘n peiling deur die staatsradio in Rusland wat kort ná Mandela se dood in Desember gehou is, bevind dat 83% van Russe glo dat “Mandela ‘n terroris was”; boonop was 86% insgelyks van mening dat “apartheid ‘n legitieme regeringsvorm is”. Kennelik werk die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty se propaganda nie so goed in ‘n land wat self vir 70 jaar aan kommunisme blootgestel is nie. Asof dit nog nodig is, wys dit die absurditeit van De Vos, die anti-apartheidsreptiel, se stomonnosele argumentum ad populum uit. Immers is daar meer inwoners van Rusland as van Suid-Afrika. Moet ons daarom hul mening as die waarheid aanvaar; hulle is dan ‘n meerderheid? Of is die waarheid meer as ‘n meningspeiling?
Dit ly geen twyfel dat Suid-Afrika vóór 1994 universeel as ‘n staat erken is nie. Die Montevideo-konvensie van 1933 het die volkereg uiteengesit wat die erkenning van state betref. Die eerste artikel daarvan bepaal die vier elemente wat nodig is vir ‘n staat om erkenning te geniet:
“Die staat as ‘n persoon binne die volkereg behoort oor die volgende kwalifikasies te beskik: (a) ‘n permanente bevolking; (b) ‘n gedefinieerde grondgebied; (c) ‘n regering; en (d) die vermoë om met ander state verhoudings aan te gaan.”
Veel meer as enige ander Afrikaland, het Suid-Afrika destyds aan elkeen van dié kwalifikasies voldoen en is universeel as ‘n staat erken, selfs deur vyandelike lande. Waar kom De Vos daaraan dat ons land destyds een of ander seerowerseiland of tydelike afstigting deur ‘n groepie gewapende Afrika-rebelle was? Dis tog loutere snert!
De Vos se skryfsels word ook op die webblad The Daily Maverick geplaas. Meer nog as die Mail & Guardian of selfs die naargeestige Naarperspublikasies, verteenwoordig die Daily Maverick tans die uitgesproke mondstuk van Boerehaat in Suid-Afrika. Dit is daar waar Afrikaners selfs in hul huidige verarmde, gewonde, verstote, verdrukte en magtelose toestand verder beswadder en tot vyand, nie net van die swart meerderheid nie, maar selfs van die mensdom gemaak word! Plaasmoorde en ander geweld word vergoeilik of geringgeskat deur Pierre de Vos en sy Engelstalige Boerehaat-kamerade.
Africa Check, wat laas vir Steve Hofmeyr met fanfare gekritiseer het weens sy uitspreek dat Afrikaners “soos vlieë in hierdie bedeling sterf”, het so pas ‘n stuk op die Daily Maverick geplaas waarin geargumenteer word dat Suid-Afrika eintlik glad nie die “verkragtingshoofstad van die wêreld” is nie. Weereens wemel die artikel van absurde gevolgtrekkings:
In South Africa, a study in 2010 by Gender Links and the Medical Research Council found that in South Africa’s Gauteng province only one in 13 women reported non-partner rape and overall only one in 25 rapes had been reported to the police.
Given these variables “no international comparisons will be accurate,” Lizette Lancaster, manager of the Institute for Security Studies crime and justice hub, told Africa Check.
Met ander woorde, omdat die eintlike verkragtingskoers waarskynlik dertien keer hoër as die amptelike syfer is, mag ons nie van Suid-Afrika as die “verkragtingshoofstad” van die wêreld praat nie! Sulke terme is taboe, maar nie die aanhoudende verguising van Afrikaners as Nazi’s, rassiste, oorlogsmisdadigers en ongewenstes in die land nie.
Wat presies is hier aan die gang? wonder ‘n mens. Waarom vind De Vos en sy Boerehaat-juigkommando van die Daaglikse Nar dit nodig om soveel haat en nyd teen ons aan te blaas?
Gustav Venter, afgeneem op die plaas in die Clarens-distrik waar hy woon
praag voer ‘n onderhoud met Gustav Venter, skrywer van Die amigdala van Alrina Smal en die huidige apokaliptiese vervolgverhaal Bodem.
Wanneer het u die idee gehad om ‘n vervolgverhaal vir internetpublikasie te begin skryf?
Terwyl ek beplan het wat om in 2014 te doen. Dit het neergekom op ʼn eenvoudige formule: My loopbaan vereis dat ek ten minste 1,000 woorde per dag skryf, ses dae van die jaar. Dit sluit nie my algemene werk soos herskryf van manuskripte, vertalings, rubrieke en verslae in nie. ʼn Duisend woorde bedoel vir boeke. As ek dit kan handhaaf, is dit ʼn raps meer as 300,000 woorde per jaar, oftewel drie substansiële boeke. Sou die Liewe Vader my nog twintig jaar gun om te skryf, is daar nog 60 boeke in my. Dis genoeg.
By praag besin ons voorts gereeld oor hoe om meer verskeidenheid vir die leespubliek aan te bied. ʼn Duisend woorde is nommerpas vir ʼn aflewering van ʼn vervolgverhaal. Vandat ek dit besef het, was dit ʼn klein sprong daartoe om Bodem as ʼn vervolgverhaal aan te bied.
Stel u belang in die vervolgverhaaltradisie soos dit in die negentiende en vroeë twintigste eeu bedryf is?
Beslis! Ek dink gereeld aan Charles Dickens wat sy roem as vervolgverhaalskrywer gevestig het. Sy stories het op dié manier ʼn sensasie geword aan beide kante van die Atlantiese Oseaan. In Boston, byvoorbeeld, het mense mekaar by die hawe vertrap as die skip met die nuwe besending van Little Dorrit opdaag.
Ek dink die krag van ʼn vervolgverhaal is juis dat dit ʼn oop, onafgeslote kant het. Die leser bly betrokke vir maande, selfs jare. ʼn Mens kan gaan sit en ʼn boek lees van voorblad tot agterblad, dit toemaak en jouself daarvan onttrek. Die karakters daarin word verskuif na een of ander solder in jou verstand. Maar karakters in ʼn vervolgverhaal bly vir jou lewend so lank as wat die aflewerings gepubliseer word. Die mens soek afsluiting, en met ʼn vervolgverhaal word hierdie afsluiting vir maande of langer uitgestel.
Dit lyk dus vir my dat die vervolgverhaal ʼn meer geskikte draer van ʼn openbare gesprek kan wees. Lesers spekuleer oor die toekoms en gedrag van die karakters en wat hulle te doen staan.
Abraham Lincoln het vir Harriet Beecher Stowe beskryf as die “tantetjie wat die Burgeroorlog begin het”. Sy was die skrywer van die melodramatiese vervolgverhaal Uncle Tom’s Cabin. Dit het die inwoners in die Noorde so opgesweep teen die slawebedryf in die Suide, dat hulle eenvoudig op Afskaffing aangedring het en dit het tot die Burgeroorlog gelei.
Terloops, Uncle Tom’s Cabin demonstreer juis die mag wat ʼn vervolgverhaal kan hê. Toe die minsame klein Eve in een episode gesterf het, was die volk briesend vir Stowe en het hulle haar uitgekryt en selfs met die dood gedreig.
‘Distopiese literatuur’
Daar word deesdae van “distopiese literatuur” in Afrikaans gepraat, ook deur akademiese literatore. U vorige boek, Die amigdala van Alrina Smal, het ‘n sterk distopiese inslag gehad. Is Bodem ‘n voortsetting daarvan?
Dit hoort tot dieselfde genre, beslis. Samuel Goldwyn het die beroemde instruksie aan sy draaiboekskrywers gegee dat as hulle ʼn boodskap wil stuur, hulle Western Union moet gebruik. Maar in beide hierdie werke is die boodskap primêr van belang vir my. Ek het voorheen nooit gedink dat ek ʼn boek sou skryf waarin die molestering van ʼn blanke vrou deur ʼn swartman so omvangryk beskryf word nie. Dit is net asof dit voorkom asof die gemeenskap ʼn skok nodig het om die omvang van die brutaliteit in ons land opnuut te snap en iets daaromtrent te doen.
Die vermoorde Daan Wybenga
Verlede jaar is ʼn dierbare vriend van my, Daan Wybenga, in Clarens gemartel en vermoor. Clarens het ʼn sterk liberale gemeenskap. Ek het gereeld ʼn gesprek met dorpslede oor Daan se moord aangeknoop. In die meeste gevalle het mense die tong geklik en dan die gesprek weggelei na ʼn ander onderwerp. En Daan was self baie liberaal. Hy was geografies maar ook sosiaal één van hulle. Beteken die dood van ʼn skadelose, vrygewige ou man, ʼn intieme vriend van hulle, so min dat hulle nie eers ʼn hele gesprek daaraan kan afstaan nie?
Iets het losgespring in ons gemeenskap dat die hele land kan ween en eindeloos teem oor die heengaan van ʼn ou terroris, maar eenvoudig die skouers optrek oor die marteldood van ʼn doodgoeie mens soos Daan.
My funksie as skrywer is om die gemeenskap en die moontlike toekoms daarvan te beskryf. ʼn Disfunksionele gemeenskap met ʼn duistere toekoms moet dus tot distopiese letterkunde lei.
Bodem is my poging om mense as’t ware voor die bors te gryp en te sê: Hiér is wat kom! Besef jy dit? Is jy reg daarvoor? Daarom sal die beskrywings in Bodem gaandeweg meer bloedig en brutaal word. Ek het genoeg geweld in my lewe gesien om ʼn afkeer daarin te hê, maar ek sal enige iets doen om mense te laat dink en reageer oor die komende ellende.
‘Die apokalips is onafwendbaar’
Is u self pessimisties oor die toekoms van Suid-Afrika?
Dit verg die allerverskriklikste onnoselheid om enigsins optimisties te wees oor wat vir ons voorlê. Gesonde verstand, geskiedenis en die eenvoudige wiskunde van die situasie dui op ʼn onafwendbare apokalips. Niemand bid harder as ek en hoop vuriger dat dit nie sal gebeur nie, maar dit maak nie saak hoe ek die feite skommel en herrangskik nie, ek kan nie tot ʼn ander gevolgtrekking kom nie.
Dis asof iemand vir die ANC ʼn puntsgewyse diagram gegee het hoe om ʼn totale katastrofe te bewerkstellig. Vrede in selfs die mees verslonse vorm kan net deur ekonomiese welvaart gehandhaaf word en ons ekonomie is ʼn kano wat nie meer uit die stroomversnellings geroei kan word nie en waarvan die neus reeds oor die watervalafgrond steek.
Die grootste verwoesting gaan egter veroorsaak word deur hierdie onheilige, onbesonne poging tot gedwonge rasse-integrasie. Ek het onlangs heelwat opgelees oor die Amerikaanse Burgeroorlog. Hier het jy twee groepe van dieselfde volk gehad, met dieselfde kultuur, wat dieselfde boeke gelees het, dieselfde helde gehad het, saam die supermoondheid van die tyd verslaan het, wat in dieselfde kerke dieselfde liedere gesing het. En al het almal die ellende sien kom, was hulle skynbaar onmagtig om dit te voorkom. En toe dit losbars het hulle mekaar met die grootste venyn verpletter.
As twee groepe van dieselfde volk so iets aan mekaar kon doen, hoe absoluut kranksinnig is dit nie om te dink dat verskillende, dominante rasse in dieselfde gebied onbepaald in selfs die skyn van vrede kan saamleef?
Waaroor ek wel optimisties is, is dat die Afrikaner die bloedige proses sal oorleef, sy nasionalisme sal herontdek en weer sterk en vooruitstrewend sal word, ʼn baken van vooruitgang en hoop in ʼn moeras van armoede, verval en ellende.
In Bodem is daar sprake van ‘n apokalips iewers in die toekoms. Sonder om die vervolgverhaal vooruit te loop, wat sou die onderliggende oorsaak van so iets wees? Die onvermoë van verskillende rasse en kulture om saam te leef, korrupsie en ‘n staat wat misluk of kan een of ander gebeurtenis dit ontketen?
Die blanke, en in besonder die Afrikaner, word toenemend geposisioneer as die klassieke teiken van ʼn toekomstige volksmoord. Die heersende politieke en maatskaplik-kulturele emosie van ons tyd is afguns. Dit is die magtigste menslike motivering met die uitsondering van die oorlewingsdrang. Die ANC en die idiotiese hoofstroommedia – met ons eie Naspers as voorsanger – span hierdie afgunsemosie in om die aandag weg te kaats van die swartmens se gedemonstreerde onvermoë om die land te regeer en hulleself op te hef.
Tog voorsien ek dat dit juis hierdie onbeholpenheid van die regering is wat die vlam teen die lont gaan hou. Sodra die ANC nie meer hulle ondersteuners kan omkoop nie, gaan die breër bevolking met ʼn kolossale strooptog begin. En hulle selfvertroue en gepaardgaande bloedlustigheid gaan net toeneem wanneer hulle besef die regering beskik nie meer oor die organe om hierdie rampokkery hok te slaan nie.
Eerste op die agenda gaan ʼn plunderorgie wees en dan gaan hierdie vloedgolf mense hulle aandag verskuif na vergelding vir gewaande onreg. Dis dan wanneer hulle gesamentlik in die rigting van die witmens gaan kyk.
En die liberales se hoop sal beskaam. Jou vel sal jou uniform in dié oorlewingstryd wees.
Interessant is dat daar soms in die verhaal na die massamoordenaars as “zombies” verwys word. Hoe letterlik moet ‘n mens dit opneem?
Glad nie letterlik nie. Dis bloot ʼn kopknik in die rigting van die zombie-genre waarin mense desperaat vir oorlewing moet veg teen ʼn talryke, onredelike, immer-verterende, bloeddorstige element.
Weermagkultuur
Dit wil voorkom asof die groepie oorlewendes in die verhaal wat ‘n stryd teen die oormag stry taamlik put uit die ou Weermagkultuur van Suid-Afrika, veral natuurlik die manlike karakters. Is daar nog so iets soos ‘n Weermagkultuur onder Afrikanermans van ‘n sekere ouderdom?
‘n Toneel uit die toneelstuk ‘Tree aan!’ wat troepe uit die ou SAW uitbeeld
O ja! Dit was redelik lank sluimerend maar die ou veglus is besig om te ontwaak. Daar is opnuut ʼn waardering vir die voortreflikheid van die ou SAW en die manne is nou eers trots op wat hulle weermag was en vermag het en hulle aandeel daaraan. Dit groei in ooreenstemming met die afgryse en minagting waarmee die nuwe weermag bejeën word.
As ‘n mens na ‘n jeugdige karakter soos Joubert of “Harpoen” in die verhaal kyk, dan lyk dit asof iets van die ou Weermagkultuur tog via sy pa op hom afgesmeer het. Hoe realisties is dit?
Baie realisties. Ek is deesdae baie betrokke by die bemarking van twee boeke wat ek geskryf of help skryf het oor die ou weermag. (“Ek was Daar” en “Rowers” – laasgenoemde in Engels, albei beskikbaar by praag.) Voorts hou ek en my weermagpeloton jaarliks ʼn reünie. Die gevolg is dat ek met al hoe meer jongmense te doen kry wat nuuskierig is oor ons tyd in die weermag. Ek vind dit interessant dat die oorwegende emosie van die meeste jongmans een van afguns is. Hulle wens gereeld hardop dat daar so ʼn weermag was waar hulle kon aansluit.
Die veterane begin ook al hoe meer openlik met hulle seuns oor hulle weermagavonture praat.
Kyk, ons as volk is deur meer as drie eeue in Afrika gefilter sodat die dapperstes en veglustiges oorleef het. Jy kan nie ʼn volk se gene binne twintig jaar uitskakel nie. Al daardie krygersinstinkte het behoue gebly.
Ek kom by heelwat plattelandse skole en ek verkyk my aan die fierheid en vurigheid van ons seuns. Glo my, as daar ʼn bakleiery kom, kan ons oumanne maar opsy staan. Hierdie jong vegters sal die aarde voor hulle gelyk maak.
Uiteraard is Bodem ‘n fantasievlug, ‘n bietjie soos Nadine Gordimer se July’s People waarin ‘n blanke huisgesin tydens die revolusionêre apokalips saam met hul swart mansbediende, July, ronddwaal. Het u hoegenaamd na ander tekste van dié aard gekyk of is daar dalk ‘n verwysing na ‘n boek of film waarvan die lesers bewus behoort te wees?
Nie in besonder nie. Ek is te versigtig om my eie skryfstyl te probeer buig om ʼn ander se matrys te pas. Ek glo ʼn skrywer moet opreg met sy lesers wees. Dis hulle keuse of hulle hou of nie van wat jy aanbied, maar jy skuld dit vir hulle om jou stof onverdun vir hulle aan te gee. Natuurlik sal daar raakpunte wees met ander boeke en rolprente. Ons almal beskryf tog die doen en late van dieselfde spesie.
Voorblad van Gustav Venter se e-boek, ‘Die amigdala van Alrina Smal’
Tans wil dit voorkom asof Afrikaanse e-boeke in die mark maar sukkel teen papierboeke. Dink u daar is ‘n toekoms vir e-fiksie in Afrikaans?
Ek is seker daar is. Die gerief van moderne tegnologie is net te oorweldigend. Tans is die kern van ons leespubliek ouer mense wat gemaklik is met papier in teenstelling met toestelle soos e-lesers, tabletrekenaars en slimfone. Ons uitdaging is om ons jongmense aan die lees te kry. By praag is ons propvol idees hoe om dit te doen. Ons kort net die nodige fondse. As ons dít kan vermag, gaan die lesersmark beduidend in die rigting van digitale leesstof verskuif.
U skryf ook rubrieke en politieke kommentaar. Beplan u enige publikasies van dié aard?
O ja! Ek is tans besig om ʼn bundel van my praag-rubrieke saam te stel wat eintlik net ʼn groot kopskud is oor die dwaasheid van die hoofstroommedia en in besonder Naspers en dié se stal brandsiek rubriekskrywers, met spesiale verwysing na die dorpsidioot van politieke kommentators, Max du Preez. Hou praag dop vir die verskyning van hierdie boek!
Natuurlik het iets soos Bodem ook ‘n taamlike sterk politieke onderbou omdat dit iets omtrent die land se huidige toestand suggereer, nes Nadine Gordimer se July’s People of seker JM Coetzee se Age of Iron. Dis seker al ‘n holruggeryde vraag, maar: Is u ‘n “betrokke skrywer”?
Op ‘n manier is ek seker. Om net te skryf ter wille van skryf is redelik sinloos in ons situasie. Ek probeer die werklikheid voorstel soos hy is.
Maar as fiksieskrywer volg ek maar ook die wette van die romanskrywer na. Ek tree eintlik bloot as onbetrokke verslaggewer op wat rapporteer wat hy in sy kop sien. Die vreugde van skryf lê vir my juis daarin om ʼn feitestel te ontwerp, karakters te skep en om hulle as’t ware op te wen en hulle manewales dop te hou en te beskryf.
Terwyl Amigdala ‘n taamlik literêre boek was, lyk dit asof u in Bodem meer leen by gewilde fiksiegenres soos die zombieverhale, Hollywood se “rampflieks” en dergelike. Dit kan amper óók as popkultuur deurgaan. Hoe voel u oor populêre genres?
Ek is nie ʼn snobistiese skrywer nie. Ek dink juis die mag van die pen is in populêre letterkunde geleë. Gewone mense fassineer my. Vir my is die ideale protagonis ʼn buitengewone doodgewone mens eerder as ʼn doodgewone buitengewone mens. Ek vind pretensieusheid afstootlik. Dit is wat my ʼn afkeur in ʼn literêre beweging soos die Sestigers gee. Hulle was ʼn klompie selfvoldane hoogmoediges wat as klein groepie in hulle literêre kampong mekaar se letterkundige buikwinde opgeruik en gehersirkuleer het – dít terwyl die werklike lewe rondom hulle, maar ongesiens deur hulle, plaasgevind het.
Om te sê dat ʼn mens van gewilde letterkunde hou, impliseer nie dat ʼn mens nie ʼn bewustheid en voorkeur vir gehalte het nie. Moet ons, byvoorbeeld, Dalene Matthee se werk smalend beskou bloot omdat sy ook baie gewild was?
‘Hoofstroomkritici sal voortgaan om my te ignoreer’
Dit lyk asof daar amper ‘n algehele stilte van hoofstroom- literêre kritici oor Gustav Venter is. Hoe dink u gaan hulle Bodem met sy oënskynlike tema van ‘n soort rasseoorlog of Rwanda iewers in die toekoms hanteer?
Ek verwag heeltemal dat hulle sal voortgaan om my te ignoreer, en dit pas my geheel en al. Hulle eie werk en menings is van so ʼn lae gehalte dat ek teleurgestel sou wees as hulle enige van my werk hoegenaamd aanbeveel. My gesprek is nie met hulle nie. My gesprek is met my eie mense en hulle kwalifiseer nie.
Tans skryf u teen ‘n geweldige tempo, amper 2000 woorde elke dag wat lesers elke oggend op praag.co.za kan ontdek. Dit lyk asof u taamlik maklik skryf of moet die idee ‘n mens eers beetpak?
Ek is ʼn baie trae skrywer. Die skryfproses hou vir my min bekoring en heelwat bedreiging in. Ek gaan prewelend en teësinnig na die tikplank toe, maar as ek eers skryf, loop die masjien gewoonlik glad. Met Bodem het ek die voordeel van lesers se verwagting en my eie nuuskierigheid om te sien hoe gebeure oopval.
Hoe lank gaan Bodem uiteindelik wees?
Ek mik na so 120,000 woorde, oftewel ʼn boek van so 380 bladsye. Teen die huidige tempo behoort ons die boek in April te kan publiseer. Maar ek voorsien dat dit net die eerste in ʼn reeks kan wees. Ek het nog baie om oor die onderwerp te sê.
U vra ook kommentaar en kritiek van lesers, wat die interaktiewe moontlikhede van internetpublikasie ontgin. Is dit iets waarmee u graag wil eksperimenteer, naamlik dat u lesers as’t ware kan deelneem aan die skeppende proses rondom ‘n boek?
Beslis! Dis een aspek van die proses, juis met Bodem, wat ek baie geniet. En die deelnemers het ʼn uitwerking. Hierdie afgelope week het hulle drasties ingegryp toe ek een van die hoofkarakters wou laat afsterf.
Ek beskou Bodem as ʼn soort laboratorium waarin ons saam die meganika, die uitwerking en die bestuur van so ʼn apokalips kan bestudeer. Praag se lesers is buitengewoon intelligent en goed ingelig en hulle en hulle menings weeg swaar by my.
U woon tans op ‘n plaas in die Vrystaat. Verkies u die rustigheid van die platteland of het ‘n mens ook die stimulasie van die stad nodig? Of is ons almal deesdae via die internet in elk geval met die hele wêreld verbind sodat die verskil tussen ‘n stedelike en plattelandse bewussyn vervaag?
Kyk, ek is ʼn boorling van Brakpan wat nou in ʼn verruklike vallei in die Oos-Vrystaat woon. Miskien is ek net subjektief, maar die berge, klowe en rivier hier is vir my net soveel aanskouliker as mynhope en taxi-parkades. Wie sou nie hier wou bly nie? En ja, met die internet en sosiale media tot my beskikking, selfs TV toe ek nog sterk genoeg was om daarna te kyk, het ek al die nodige stimulering. So ek werk en leef baie lekker hier. Maar ek is seker dat ek ʼn woordverwerker, goeie musiek, goeie koffie en my hond, BlouDraadt Venter, by my het, ek net so gemaklik in ʼn spoorwegvraghouer in Sunnyside sou kon werk.
Terloops, ons het ʼn pragtige gastehuisie op die plaas. As enige iemand hier wil kom inboek om te kom saamklets oor politiek, Afrikaner-dinge en Bodem, laat weet my net en ek sal vir julle inligting met betrekking tot tariewe ensovoorts aanstuur.
Hoe sou u die mens Gustav Venter in ‘n paar sinne opsom?
Daan-Dirk moes nie gevra het nie, en eintlik het hy dit besef, maar toe vra hy buitendien: “Harpoen? Hoekom sal ek jou Harpoen noem?”
“Dis my nom de guerre Oom.”
“Nom-se-watse-wat?”
“Nôm-de-ghwêr, Oom. Dis ’n oorlogsnaam.”
“Ek weet wat ’n nom de guerre is, Joubert.”
“Dis goed Oom, want ek het nou een. En die naam is Harpoen. Nie Joubert Els nie. Net Harpoen. Joubert Els bestaan nie meer nie. Joubert Els behoort aan ’n tyd wat verby is.”
“Ons het almal nom de guerres,” vul Jack aan. “Ek is Domkrag.”
“Firestone,” sê JP.
“Domkrag is maar net die Afrikaans vir jack,” sê Jack. “Deel van die misleidingsplan.”
“Stiletto,” sê Jeanelle. “Stiee-LET-houuu.”
Die wêreld vergaan en hulle ruim tyd in om hom te terg? Daan-Dirk voel hoe sy dringendheidsgevoel en frustrasie soos seestrome teen mekaar vas druis en in hom opstoot. Hy hou sy groot, nat kop agteroor vir ’n oomblik en hy suig asem diep in sy longe in. Sy kop kantel terug en hy probeer weer.
“Joubert. Harpoen. Kan jy help?”
“Sê maar, Oom.”
Dit behoort nie so moeilik te wees om iets vir iemand midde-in ’n krisissituasie – wel nóg nie ’n krisis nie, maar ‘n potensiële – te verduidelik nie, maar Daan-Dirk Viljoen vind gou uit dat dit kan wees. Dis nie dat Joubert Els klipsteenonnosel is nie, dit weet Daan-Dirk. Daar is niks fout met die masjinerie tussen die jongman se ore nie, dis net dat hy blykbaar ’n patologiese onvermoë het om enige iets ernstig op te neem, en selfs dáárvoor kan jy hom nie kwalik neem nie: hy is JP Els se seun en JP Els is… wel, JP Els is JP Els.
“Joubert, asseblief Joubert, ry en kyk wat daar voor gebeur en rapporteer terug sodat ons ’n ingeligte besluit kan neem.”
“Sorry, Oom.”
“Hoe bedoel jy? Bedoel jy jy kán nie? Want luister, Joubert, dit is donker en dit is nat, maar as jy stadig ry…”
“Dis nie dat ek nie kan nie, Oom…”
“Nou wat?”
“… dis dat ek nie mag nie.”
“Jy mag nie? Jou pa het gesê jy mag!”
“Joubert Els, toe hy nog bestaan het, het ’n pa gehad. Harpoen het nie ’n pa nie. Harpoen het net een nag in ’n bliksemse swaar donderstorm verskyn, van waar weet niemand en waarheen hy op pad heen donner, weet ook niemand.”
“Hoe bedoel jy dan jy mag nie?”
“Ek is nie ’n recce nie, Oom,” sê Joubert en trek die kappie van sy poncho terug. “Ek is ’n tiffie.”
Op sy kop het hy ’n ou swart weermagbaret met ’n blink embleem van ’n steierende perd teen ’n weerligstraal in die agtergrond. Daan-Dirk onthou dat JP en Jack in die Tegniese Dienskorps van die SAW was.
“So..?”
“Dis die recces, Oom. Hulle hou nie daarvan as tiffies recce-werk doen nie. En ’n mens koer nie die recces se moer nie, Oom, nie as jy ’n tiffie is nie.”
Daan-Dirk gaan heel redelik voort om sy humeur te verloor.
“Jou moer! Jou absolute moer! Ek het nie tyd nie, net geheel en al en glad nie tyd vir jou stories nie! Ek weet nie of jy dit besef nie, maar ons is in ’n situasie, ’n gevaarlike, ’n lewensgevaarlike situasie, ’n dodelike situasie! Daar is ’n tyd en ’n plek vir alles en hierdie is nie die tyd nie, hierdie is nie die plek nie, hierdie is nie die situasie vir jou blerrie donnerse storietjies nie! So sê of jy gaan ry en gaan kyk en of jy nie gaan ry en kyk nie want as jy nie gaan ry en kyk nie moet ek ’n ander plan maak!”
Sy uitbarsting laat hom vinnig praat, in ’n staccato-ritme en hy hou maat deur die pypkar op elke klem te wieg met albei sy groot hande op die rolstaaf.
“Jy kan hom ’n recce maak,” sê Jack bedaard terwyl hy op die voorste sitplek ronddobber saam met die wiegende voertuig.
“Hoe!de!moer!maak!ek!hom!’n!recce?!”
“Jy is die hoofgeneraal van die konvooi en ’n konvooi se hoofgeneraal kan vir iemand ’n slagveldbevordering gee. Al wat jy moet doen, is om te sê hy is ’n recce, dan ís hy ’n recce. Jy kan die papierwerk môre doen.”
Daan-Dirk staan ’n halftree terug, skop venynig teen die agterwiel van die pypkar, maak ’n pirouette, skop die wiel weer, gooi sy hande in die lug, brul soos ’n Brahmaan-bul wat koei geruik het, skop die agterwiel weer… maar wat kan hy doen?
Diep-diep asem.
“Harpoen,” sê hy terwyl hy soos ’n geprikte strandbal blaas, “jy… is ’n recce!”
“Moer! Dankie Oom!”
Joubert draai op die sitplek na Jeanelle, trek haar teen hom vas en soen haar met swier en passie.
“PVR vir my Masterchef,” sê hy. “Ek moet nou eers ry. Recce-dinge. Want ek is mos nou, jy weet, ’n recce.”
Jeanelle giggel.
Die motorfiets is ’n tagtigsmodel-Yamaha XT 500, dofswart geverf en met knoppiesbande. Die voorwiel is in ’n stellasie geheg sodat dit agter die pypkar gesleep kan word. Jack, papgereënde sigaret wat op die onderlip wip, sonder om aangesê te word, help vir Joubert om die voorwiel uit die stellasie los te maak.
Joubert staan vir ’n oomblik langs die fiets en swaai dan sy been bo-oor. Hy draai die skopslinger met sy voet in posisie, aarsel ’n oomblik en skop dit af. Die eensilinder-, tweeslagenjin klap en kletter aan die gang. Joubert gee die versneller ’n stewige draai of twee en die motorfiets brul uitbundig.
JP gaan staan by hom.
“Het jy jou stuk?”
Joubert maak seker die motorfiets is in neutraalrat en trek sy poncho weg. Daar is ’n lang rewolwer in ’n toeknipskede aan sy sy. Daan-Dirk weet dit is ’n Ruger Blackhawk .357-enkelaksierewolwer. Onprakties, na sy mening. Ses skote maksimum en stadig om te herlaai. Maar JP het die grootboet van dié model, ’n Super Blackhawk in .44 Magnum. Niks sal vir Joubert van sy Ruger laat afsien nie. En dit is baie akkuraat met brutale slaankrag en daar is nie omstandighede op die planeet wat dit sal weerhou om te vuur nie.
Daan-Dirk vroetel in sy baadjie se sak en hou ’n SinoCraft KX-4001-handradio na Joubert toe uit. Elke voertuig het minstens een só ’n stel.
“Vat,” sê hy. “Ek sal luister op die Cruiser se radio. In hierdie weer en met hierdie terrein reken ek dit het so 10 klieks reikafstand. Ek gaan, net om seker te maak, vir Brian op die hoogtetjie sit. As hy jou kan hoor en ons nie, sal hy die boodskappe herlei.”
“Waarvoor moet ek kyk?” vra Joubert, die planeet se nuutste recce.
“Kyk of jy sien wat gebeur het, wat aan die gang is, of ons kan ry. As daar mense in uniform is, probeer tel hoeveel, hoeveel voertuie, wat hulle doen…”
“Moet ek ’n gevangene bring!”
“Hè?”
“Dis wat recces doen, Oom. Hulle sluip in, gryp ’n arme donnerse perd wat in sy tent sit en vir sy ma ’n briefie skryf, sleep hom terug en moer hom tot hy sê wat hulle wil weet.”
“Is jy nooit ernstig nie?”
“Altyd ernstig, Oom,” sê Joubert, klik die motorfiets in rat, draai die versneller en ry langs die streep motors die reënnag in.
Die toring van vuur word dof en in die lig daarvan, vir ’n oomblik, kan die rollende bolle swart, olierige rook gesien word.
Daan-Dirk maak sy hand vol met die nat mou van sy seun se T-hemp.
“Kom!”
Hy stoot vir Brian in die rigting van die motors teen die helling af. Hulle trippel en gly teen die skuinste af.
“Wat was dit?” vra Brian, en selfs hy hyg nou.
“Ek weet nie!” sê Daan-Dirk uitasem. “Geen idee nie. Maar dis niks goeds nie.”
“Wat gaan ons doen? Teruggaan?”
“Nee! Nee. Kan nie teruggaan nie?”
“So wat?”
“So ons moet uitvind wat daar voor aangaan, dan kan ons besluit.”
“Hoe gaan ons uitvind? Ons sal nooit tot daar voor kan ry nie…”
“Oom JP.”
“Oom JP en sy bike?”
“Ja. Ja.”
Dié keer is Daan-Dirk nog slordiger, maar aansienlik vinniger oor die heining. Hy slingerdraf op die skouer van die pad langs ’n paar treë agter Brian na die agterkant van hulle konvooi. So ver as wat hulle draf gaan passasierskantvensters oop, party met die woergeluid van elektriese motors, maar meeste geluidloos oopgedraai met goeie ou vensterslingers.
“Bly in julle motors! Bly in julle motors!” gebied Daan-Dirk en Brian neem die rympie op: “Bly in julle motors! Bly in julle motors! My pa sê bly in julle motors!”
Verskrikte uitroepe en vrae volg hulle tot by die stertvoertuig waar die atmosfeer heeltemal anders is.
Dié ryding is die veelgeroemde Ramkat, ’n pypstellasie sonder dak of deure gebou op die onderstel van ’n pre-97-Hilux-4×4 met ’n ligte 3C-turbo Toyota-dieselenjin. Dis nie ’n verkeersligrenmasjien nie, maar sonder oorhangvoor- of agterkant en lig soos wat dit is, het dit in die hande van die geskikte bestuurder verstommende veldryvermoë. JP Els is dáárdie drywer. Hy en sy boesemvriend van laerskool af, Jack Janse van Rensburg, het dit uit verveeldheid vir veldrenne gebou en was toe so suksesvol daarmee dat hulle vir twintig jaar nasionaal hulle klas oorheers het.
JP Els, permanente bier in die hand, soos altyd in denimkortbroek en leerstewels, maar uit erkentlikheid teenoor die reën nou met ’n donkerblou waterwerende poncho en breërandhoed, sit heel ontspanne agteroor teen die leuning van die pypkar, sy regterbeen gemoedelik gebuig en sy voet op die bokant van die lae buiteraam. Hy het ’n alewige glimlag op ’n gesig wat steeds aantreklik is met dik winkbroue en welige snor. JP het op sy dag gemaai onder die poppe van Germiston en kan nog steeds ’n slag of twee slaan by langbeenmeisies van die volgende geslag.
As JP iewers is, is die kanse dat Jack in die omgewing is en dit is nou die geval: In die passasiersitplek om presies te wees. Op die sitbank agter hulle is Joubert, JP se lang, bruingebrande seun en sy bruinhaarmeisie Jeanelle.
“Daantjie-Dirk,” sê Jack en onder sy poncho, soortgelyk aan JP s’n , stoot hy sy arm uit en hou ’n bottel Sedgwick Old Brown Sherry uit, “kry vir jou ’n bietjie reënjas.”
“Nie nou nie!” hyg Daan-Dirk.
“Moerse slag nou net,” sê Jack. “Julle gehoor?” Hy is kort, gemoedelik dik met harige arms en onder sy deurdrenkte en verbleikte rooi pet, bles met ruie grys krulhare in ’n soom langs die slape en agterom die skedel. Sy ware roeping in die lewe, sedert kindsbeen, was om die voortvarende JP te briek en om agterna te help om die gemors op te ruim.
Daan-Dirk gaan staan uitasem by die pypkar en hou die dik pyp van die rolstellasie vas en praat bo-oor Jack met JP.
“iets is aan die gang,” sê hy.
“Genuine Ouboet?” sê JP en Daan-Dirk weet hy word liggies geterg. “Net ’n moerse slag, vlamme net waar jy kyk, karre wat stilstaan orals, en jy spin my iets is aan die gang.”
“Ja.”
“Nou sê my, hoe dink jy, wat donner wie nou rond daar voor?”
“Dis wat ek nie weet nie. Dis hoekom ek met julle kom praat het.”
“Niks op die radio nie, Ouboet, nie dat ons ’n radio het nie, net ’n kassetdek, en as ons ’n radio gehad het, nie dat dit iets sou opvang nie, nie vandat die stront begin het nie.”
“Dit help nie jy vra ons nie,” dra Jack by. “Ons het nou net hier gekom. Sweer.”
“Dit was nie ons nie, Oom,” sê Joubert van die agtersitplek af, in die gees van die oomblik.
“Nee, niks op die radio nie,” sê Daan-Dirk. “Jy’s reg. Alle stasies is van die lug af of dit is net propaganda. ‘Maak dood die kokkerotte’-goed.”
Luister,” en hy kyk vir JP deur die kantgordyn van reën. “Ons moet besluit wat om te doen.”
“Wat Ouboet?” vra Jack. “Omdraai?”
“Nee! Dis nie ’n opsie nie.”
“Ek luister Ouboet,” sê JP en hou die blikkie Black Label teen sy lippe.
“Voor ons enige besluite kan maak, moet ons weet wat aangaan, moet ons inligting hê.”
“Ek hoor wat jy sê. Waar’s die recces as jy een nodig het.”
“Ek het gewonder of jy nie jou motorfiets wil vat en kyk of jy naby genoeg kan kom aan wat daar voor aangaan en ons laat weet nie.”
“Op die thumper?”
“As jy dink jy kan dit maak.”
“Nie ek nie pappie,” sê JP.
“Hoe bedoel jy nie jy nie?”
“Nie nou nie. Môre miskien?”
“Môre! Hoekom môre?”
“Nou te gesuip. Nie gehamer nie, net te dronk vir ’n XT in die nag.”
“Nou kan ek die motorfiets vat?”
“Jissim nee! Jy sal jouself afskryf. En toerleiers is min. Jy sal ook my XT afskryf en vandat die Chaos begin het, dink ek nie ek gaan sommer weer een kry nie.”
“Nou wat moet ek doen! Ons moet, ons móét uitvind wat daar voor is!”
“Vra die recce op die agtersitplek.”
“Joubert? Is hy nie ook gesuip nie?”
“Hy is. Maar hy’s jonk en gesuip. Dis orraait om ’n XT in die donker in die reën te ry as jy jonk en gesuip is. Jy moet net nie moertoe en gesuip wees nie en ek is gesuip en moertoe. Moertoe soos jy.”
“Sal Joubert dit doen?”
“Vra hom,” stel JP voor. “Hy is hier naby.”
Daan-Dirk kners sy humeur vas, laat los die pypkar se rolstaaf en stap om na die anderkant van die voertuig.
Joubert, vroeg in sy twintigs en ’n jonger, skraler en effe langer weergawe van sy pa in ’n reënparka en deurdrenkte jeans kyk op na hom.
Later die aand, met die gloed van ‘n deel van die Oos-Rand wat in vlamme agter hulle staan, is die snelweg voor hulle vol stilstaande motors en die briekligte is soos die rye skubbe van ’n gloeiende slang wat kilometers voor hulle kronkel en uiteindelik buite sig oor ‘n hoogtetjie verdwyn.
“Wat nou?” vra Edna Möller en druk met haar vingerpunte teen die voorste paneelwerk aan die passasierskant van die ou Land Cruiser-stasiewa. “Hoekom beweeg die karre nie?”
“Ek sal nie kan sê nie,” sê haar man Daan-Dirk en sy woorde kom tussen tande wat bo teen mekaar druk, deur. Dis hoe hy op sy tande kners as daar iets is wat hy dringend begeer om te sê, maar wat hy weet niks sal doen om die situasie te verbeter nie. Wat hy wil sê is: “Hoe de moer wil jy hê moet ek weet? Dink jy ek het x-straal- en teleskopiese visie sodat ek vir kilometers ver om draaie kan kyk?”
Wat hy doen, is om vinnig na haar te kyk sonder om sy kop te draai. Edna se profiel is afgeteken deur die glans van die rooi remligte van die groot BMW voor haar. Sy is ‘n mooi vrou op ‘n streng en planmatige manier soos ‘n produk wat goed beplan en presies uitgevoer is, met ontwerpersblonde hare wat netjies in puntige veertjies staan en ‘n reguit neus en spits ken. Sy het een van daardie gesigte wat beter in haar vroeë veertigerjare lyk as wat dit twintig jaar jonger was. Die laaste ruk was Daan-Dirk al hoe meer bewus van hoe vreemde en bekende mans haar uitmeet en goedkeur. Dit het hom laat goed voel, maar Daan-Dirk begin nou wonder of sy die meganismes het om die eise van die korttermyn voor hulle te oorleef.
“Moet ‘n ongeluk wees,” sê Brian met die outoriteit van ‘n vyftienjarige vanaf die agtersitplek.
“Moet ‘n moerse een wees as albei bane gesluit is,” sê Manu, sy jonger boetie.
“Wat my pla, is…” sê Daan-Dirk asof hy nie sy seun se kru taal gehoor het nie, “die oorkant van die pad is leeg.”
“Noudat jy dit sê,” prewel Edna, “dis vreemd. Hoekom sou dit wees?”
“Padblokkade van een of ander aard.”
“Polisie? Verkeries?”
“Hulle sal die karre nie keer om verder te ry nie. Hulle sal hulle net stop, ondervra, miskien ‘n paar deursoek en dan laat gaan. Nee, hier is iets anders aan die gang.”
Hy skakel die motor af en eers as dit nie rammel nie is dit vir hom duidelik hoe raserig die primitiewe enjin van die Series 80 Land Cruiser is. Hy knyp ‘n sekonde af om homself te verwens dat hy hulle nie weggevoer het met sy nuwe VX Cruiser nie; dié het ‘n gesofistikeerde dieselkragbron wat soos ‘n Switserse klitser in gesmelte roomkaas loop. Maar Harry Duval het gesê oorlewing kan besmoontlik van die regte voertuig afhang en in die omstandighede is ‘n betroubare dieselenjin van ou tegnologiese oorsprong nodig. Vandaar die HJ80 met sy 4,2-liter- dieseldonkie-enjin.
“Ek gaan kyk,” sê hy. Hy maak die bestuurdersdeur oop en ‘n fris windjie jaag die ligte reën soos koue spoegdruppels in die stasiewa in.
“Vat jou baadjie,” sê Edna vinnig.
Dit irriteer hom, maar hy besef sy het dit nodig om besorg te wees. Sy moet haar ondersteuning aan hom bevestig want, gedug of tengerig, is hy die enigste skans wat vir haar en die kinders oorbly.
Daan-Dirk wriemel sy arms in die moue van die donkergroen reënbaadjie in. Met ‘n matige uitdrukking van verleentheid reik hy onder die bestuurdersitplek in en bring die kantige dofswart Glock te voorskyn. Tye en gewoontes het verander, dit weet hulle albei, maar dit voel nog vreemd, miskien ‘n tikkie absurd, om ‘n pistool te dra. Hy trek sy skouers effe op en druk die pistool se loopkant onder sy broekband aan die linkerkant in en trek die baadjie daaroor.
“Jy gaan seker nie tot voor loop nie?” vra sy vrou.
“Net tot hier bo op die koppie en kyk wat ek kan sien.”
Hy maak die deur toe en kom voor om die Cruiser gestap, breed en dik in die skouer en swaar van kop met grys hare wat teruggekam is en ‘n gesig van iemand wat gemoedelik is solank hy sy sin kry. Die aandreën verf hom met korrelrige druppels, maar hy is oënskynlik onbewus daarvan. Hy kyk heen en weer, nie op ’n rustige manier nie, maar skerp links, dan skerp regs, skerp vorentoe. Dit irriteer haar, maar sy het die afgelope maande so gewoond geraak daaraan om deur hom geïrriteer te word dat sy nie die emosie vertroetel nie. Buitendien is sy ook, onrusbarend, nuuskierig om te weet wat die oponthoud voor hulle veroorsaak het.
“Ek gaan ook kyk,” sê Brian skielik en maak die links-agterste passasiersdeur oop.
“Brian!” sê Edna. “Nee! Bly in die kar…”
“Ek kan niks sien as ek in die kar is nie,” sê Brian soos wat ’n tienerseun meermale doen, asof hy iets geheel en al logies aan iemand wat nie kan dink nie moet verduidelik.
“Ek gaan ook,” sê Marnu.
“Nee!” sê Edna, vies oor haar verlies van beheer oor Brian.
“Wag vir my!” dring Marnu aan, maar Edna, vasberade om nie alle gesag in te boet nie, wriemel om in haar sitplek en trek die deur agter Brian toe.
“Julle kan nie almal buite gaan rondkarring nie!” sê sy. “Sê nou jou pa wil skielik ry. Hy het nie nog tyd om ons te tel nie.”
“Maar Brian…”
“Maar Brian niks! Maak toe die deur.”
Marnu sug die sug van ’n tiener verontreg en sak terug in sy sitplek wat ’n stywe pomp in die ribbes uitlok, komende van Tienie, sy negejarige sussie wat in die hoek tussen motor en sitplek ingekrul is.
“Is jy orraait, skatjie?” vra Edna vir haar.
“Nee. Ek is nie orraait nie. Ek sal nooit weer orraait wees nie.” Welke verklaring afgemete en sonder infleksie voorgedra word. “Ek haat hom. Ek sal hom altyd haat.”
“Altyd is ’n baie lang tyd,” sê Edna, maar sy wonder tog of haar dogter vir Daan-Dirk sal vergewe omdat hy vir Kriesel, die hond wat sy van geboorte af gehad het, geskiet het voor hulle by die huis weggery het. Op grond van die beskikbare getuienis, twyfel sy. Daan-Dirk. Daan-Dirk het baie om te verduidelik.
“En jy is hier, hoekom?” vra Daan-Dirk vir sy oudste seun toe Brian by hom op die skouer van die pad aansluit.
“Ek kom saam met Pa.”
“Ja?”
“Ek wil ook sien.”
Brian, in ’n moulose rooi T-hemp en baie lang kortbroek soos wat die jongmense dit dra, peuter met ’n kopliggie wat ’n rangskikking van LED-gloeilampies bevat, skakel dit aan en trek die breë rek om sy kop sodat die lig soos ’n verhelderde vinger vanaf sy voorkop in die donker insteek.
“Sit dit af,” gelas Daan-Dirk.
“Hoekom?”
“Hoekom? Jy wil weet hoekom? Kom ek vertel jou hoekom. Omdat ek gesê het jy moet, dis hoekom.”
“Goed, maar…”
“Ons wil nie onnodig aandag trek nie.”
“Dis nie asof ons nie aandag trek nie. Pa is nie onsigbaar nie, Pa weet…”
“Ons wil nie meer aandag trek as wat nodig is nie.”
“Sal die rooiliggie werk?”
Brian peuter weer met die liggie en skakel die rooi gloeilampies aan wat baie minder opsigtelike lig maak.
“Goed. Dit sal seker.”
Daan-Dirk loop deur die afvoervoor waarin water enkeldiepte vloei en in die kuithoogte taai gras in en kom by ’n doringdraadheining tot stilstand. Brian skuur by hom verby en buig en rek sy lyf soepel tot aan die anderkant van die draad. Daan-Dirk het min tyd om te besluit of hy tussen die drade deur of bó-oor sal gaan. Hy gryp die boonste draad met albei palms en pers dit onder toe, slinger een been oor en huppel onelegant oor die heining. Hy strompel agter Brian aan wat met lang treë op oefenskoene met dik, gegote sole die grond onder hom met die minste sigbare moeite agteruithark.
Dit vat langer as wat Daan-Dirk verwag het om teen die hoogte uit te kom. Die helling lyk so egalig maar dit is vol klippe, vlak skeure en nat, langvingerige gras wat ’n gemaklike loopgang belemmer. Sy bors brand en sy swak regterknie pyn, maar uiteindelik is hulle op die hoogtetjie en die groot man en sy skraal tienerseun staan en tuur met langs die N3-snelweg rigting Harrismith af.
Die voertuieslang kronkel om wye draaie en oor rondekophoogtetjies tot ver voor hulle, en nog verder, buite sig.
Daan-Dirk draai om en kyk in die ander rigting. Agter sy motor is die klein konvooi wat saam met hulle gekom het. Elf voertuie alles tesame, op sy inisiatief en elke insittende met die klaarblyklike vertroue dat Daan-Dirk Möller weet wat hy doen. Agter hierdie voertuie het motors reeds opgedam en nog vier rye ligte – dié keer die helderwit van motorkoplampe – strek reeds buite sig op die snelweg terug.
“Pa!” sê Brian. “Pa!”
Voor Daan-Dirk kan omdraai bereik die knal hom, ’n basgeklop van ver af, en as hy omdraai, ver voor hulle, heelwat kilometers van hulle af, van iewers op die pad, stoot ’n vuurtoring vol skel oranje vlamme, hoog in die lug in.
“Liewe Jesus!” sê Daan-Dirk. “Liewe Here, help!”
Dit reën nou harder, ’n warm somersreën wat op hulle koppe versamel en hulle hare plat teen hulle kopvelle laat klou en stroompies loop met die kontoere van hulle gesigte langs af en val in plasse waar hulle staan.
Onlangs het ‘n biografie uit die pen van die Amerikaanse Jood, Alan Wieder, verskyn met die titel Ruth First and Joe Slovo in the war against apartheid (Monthly Review Press). Dit vertel die fassinerende verhaal van hoe twee Litause Jode – eers vanuit Johannesburg maar later vanuit Londen en enkele Afrikastede – ‘n leidende rol in die aanslag op die vorige Afrikanerregering gespeel het. Oor die afgelope 24 uur het ek die boek in een sitting deurgelees en gee graag van my indrukke hier weer.
Oor die algemeen is dit nie polities korrek om na die etnisiteit van Jode te verwys nie, maar in dié geval beklemtoon die skrywer dit reeds in sy voorwoord dat hy aanvanklik in First en Slovo begin belangstel het vanweë sy en hulle gemeenskaplike wortels in Oos-Europa en Joodsheid:
“As I worked on teacher stories between 1999 and 2008, I felt a growing camaraderie with First and Slovo. Both Ruth and Joe’s roots were Eastern European and Jewish, as are mine; both were, at best, non-practicing Jews, as am I; both were, like me, politically left.”
Opsommenderwys kan ‘n mens die boek as ‘n hagiografie of klakkelose huldebetuiging aan Ruth First en Joe Slovo beskryf. Ek was reeds bekend met beide se rol in die sogenaamde “stryd teen apartheid”, maar Wieder onthul sowel hul persoonlike geskiedenissse as hul politieke handelinge, wat vir nogal heelwat nuwe insigte in die treurige verhaal van ons Afrikanerneerlaag sorg. Dit het ook tot my persoonlik gespreek, aangesien my oorlede pa en sy Afrikanervriende in die veertigerjare op die Wits-kampus ‘n vergeefse stryd teen Slovo en Wolpe gestry het – terugskouend gesproke. Aan die einde van sy lewe het hy verbitterd uitgevaar teenoor “die Afrikaner wat soveel kanse gehad het en alles verbrou het” of “aan daardie duiwelse Slovo oorgegee het”. Insgelyks as student aan Wits dertig jaar gelede, het ek heelwat van die linkse, Joodse kultuur waarvan daar in die boek sprake is, meegemaak en selfs die skryfster van die voorwoord, die Nobelpryswenner Nadine Gordimer, een of twee keer toevallig ontmoet. Gordimer is insgelyks van Litaus-Joodse afkoms en was goed bevriend met “daardie wonderlike Slovo’s”, soos sy elders in ‘n koerantonderhoud na Joe en Ruth verwys het.
Joe Slovo is nie eens in Suid-Afrika gebore nie, maar in die dorpie Obelei in Litaue wat destyds onder Russiese invloed was. Die latere kommunistiese leier het eers op die ouderdom van tien saam met sy ma in Suid-Afrika aangeland. Die grootste gros Litause Jode het in die tyd van Paul Kruger in ons land aangekom en ‘n prominente rol in die goudstormloop gespeel. Teen 1914 was daar reeds 40 000 Jode in Suid-Afrika, waarvan die meeste in Johannesburg saamgetrek was. In die vroeë twintigste eeu het tot 20% van dié stad se bevolking uit Jode bestaan, wat tot die spottende benamings “Jewburg” of “Jewhannesburg” aanleiding gegee het.
Volgens Wieder moes Jode uit Litaue padgee as gevolg van toenemende anti-Semitisme ná die sluipmoord op die Russiese tsaar Alexander II. In beide Letland en Litaue het agterna ‘n gevoel teen Jode opgelaai, wat in ghetto’s gewoon het maar nie ekonomies kon oorleef nie en wat dus na ander heenkomes, hetsy in die VSA, hetsy in Suid-Afrika, gesoek het.
In die vroeë 1930s was van die meer gevestigde Jode in Johannesburg welvarend of het, soos Ruth First se ouers Julius en Tilly, tot die middelklas behoort. Nuwe aankomelinge uit Litaue soos die Slovo’s was egter onversorg en soos die skrywer vertel, was dit standaardpraktyk om sulke kinders eers te ontluis alvorens hulle tot skole toegelaat is. Die tienjarige Joe Slovo het geen ander taal as dié van die Oos-Europese ghetto, Jiddisj, gepraat nie. Sy pa is aanvanklik eers per skip Argentinië toe en indien hy daar werk gekry het, sou Suid-Afrika se geskiedenis dalk heel anders daar uitgesien het, want dit sou beteken het dat Joe ook daarheen sou verhuis het. Dalk sou daar nooit ‘n “Freedom Charter” of ‘n Kerkstraatbom gewees het nie, beide synde gebeurtenisse waarby Joe Slovo ‘n sleutelrol gespeel het.
Uit Wieder se opmerkings oor Joodse immigrasie na Johannesburg, lei ‘n mens af dat, benewens Jiddisj, die Joodse geloof, gewoontes en kookkuns, ‘n ander invloedryke ideologie die nuwe aankomelinge vergesel het: die kommunisme. Synde self links en Joods, skroom die skrywer nie om aan te toon watter aktiewe rol die Litause Jode in Johannesburg gespeel het om kommunisme te bevorder nie. Afgesien van die verloopte Afrikaner Bram Fischer en sy vrou Molly, was die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty so te sê ‘n etnies Joodse beweging met ‘n paar swartes en Indiërs wat gekoöpteer is. Dit word natuurlik ook weerspieël in die aangeklaagdes tydens die fameuse Rivonia-verhoor, waarvan die helfte Jode was: Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor en Goldreich.
Hierdie is ‘n dubbele biografie en daarom spring die skrywer heen en weer tussen First en Slovo se verhale. Selfs voor hul ontmoeting op die kampus van die Universiteit van die Witwatersrand, word albei van ‘n vroeë ouderdom af reeds aan kommunisme blootgestel. Ruth First se ouers. Julius en Tilly, was albei oortuigde kommuniste en vandat sy tien jaar oud was, is sy polities bewus gemaak of saamgeneem na vergaderings of betogings toe. Blykbaar het lede van die Kommunisteparty die gewoonte gehad om op die trappies van die Johannesburgse stadsaal pamflette uit te deel en ook toesprake aan verbygangers te maak. Dit was natuurlik in die dae voor die Nasionale Party kommunisme verbied het. Maar selfs die verbod op die Kommunistiese Party het hulle nie gestuit nie, want Slovo, First, Fischer en ander het ‘n nuwe, ondergrondse party in die plek daarvan gestig.
Slovo se ma is vroeg dood, met die gevolg dat sy suster in ‘n weeshuis opgeneem is en hy saam met sy pa van een losieshuis in Doornfontein na ‘n ander moes rondswerf. Hy moes vroeg uitspring om te gaan werk en het sodoende op die fabrieksvloer in die kommunistiese beweging aktief geraak, hoewel ‘n onderwyser hom reeds aan kommunisme voorgestel het en daar in die Joodse losieshuise ook allerlei gesprekke oor sosialisme gewoed het. Hy kry werk by ‘n Joodse firma, Sive Brothers and Karnovsky, maar organiseer sowel die swart as die wit werkers om te staak, in so ‘n mate dat die eienaar hom inroep. Wieder skryf:
“In March 1944, he was called in by one of the company’s owners, Sammy Sive, and informed that he should curtail his political activities and be grateful that he had a job at ‘such a nice Jewish firm.’ Sive explained, ‘At heart we are all communists.’ He told Joe that the firm donated money to Medical Aid for Russia.”
Hierdie stelling deur Sammy Sive verraai vir my iets van die Joodse kultuur van destyds en waaruit die hele anti-apartheidsbeweging ontstaan het: “In ons harte is ons almal kommuniste.” Vir ‘n groot deel van die twintigste eeu het dit nie saak gemaak of ‘n Jood in Suid-Afrika ‘n kapitalis, werker, akademikus, skrywer, boekhouer, vragmotorbestuurder, kleremaker of wat ook al was nie: in sy hart was hy ‘n kommunis, met groot simpatie vir die radikale vleuel wat toenemend deur Joe Slovo en Ruth First gelei is.
Trouens, daar was onlangs in die plaaslike gemeenskapskoerant, The South African Jewish Report, ‘n hele debat oor die verhouding tussen die radikale Jode soos Slovo en die Rivonia-aangeklaagdes, enersyds, en gewone Jode andersyds, waaronder daar seker ook hier en daar konserwatiewes of nie-kommuniste moes wees. Sommige briefskrywers het wel afwysend teenoor Goldreich en ander radikale Jode gestaan; nie soseer vanweë hul rol in Suid-Afrika nie, maar weens hul kritiek jeens Israel en simpatie vir die Palestynse saak. Maar in ‘n hoofartikel het sowel die koerant as die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes die rol van radikale Jode in die onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis met trots omhels. Dit wil voorkom asof Suid-Afrikaanse Jode voel dat die aandag op swart figure soos Mandela, Tambo en ander ANC-ampsdraers afbreuk aan hul historiese erfenis en veral dié van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty doen en hulle nie genoegsame erkenning kry vir die rol wat hulle gespeel het om die Nasionale Partybewind omver te werp nie.
Aan die einde van Wieder se boek verwys hy na die hoofrabbi, Cyril Harris, se optrede tydens Joe Slovo se staatsbegrafnis op 15 Januarie 1995. Die feit dat Slovo ‘n ateïs en geen praktiserende Jood was nie, is blykbaar van minder belang as dít waarvoor hy gestaan het:
“The official state funeral followed the day after at Orlando Stadium in Soweto. Forty thousand people crowded into the stadium and there were eulogies from President Mandela; Barney Pityana, who would soon become chairperson of the South African Human Rights Commission; John Gomomo, representing COSATU; and Charles Nqakula from the SACP. Jeremy Cronin recited the Bertolt Brecht poem, “In Praise of Communism.” The crowd inside the stadium was subdued and the speeches were on the whole uninspiring, except, ironically, the formal eulogy by the Chief Rabbi of South Africa, Cyril Harris. The rabbi’s sermon portrayed Joe’s bravery and kindness, concluding with a Jewish proverb, ‘Yes, a resounding yes. The world is a better place, thanks to you, Joe, and your remarkable life.'”
Nadat Slovo vir Suid-Afrika teen Italië in die tweede wêreldoorlog gaan veg het, kon hy aan Wits met ‘n beurs in die regte gaan studeer al het hy nie matriek agter sy naam gehad nie. Hier het sy lewenslange vriendskap met nog ‘n Joodse kommunis, Harold Wolpe, begin en het hy ook uiteindelik met Ruth First afgehaak. First het egter eers ‘n seksuele verhouding met ‘n linkse en ewe invloedryke Indiër, Ismail Meer, gehad. Dit was die dae voor die Ontugwet, asook die Groepsgebiedewet en daarom het ‘n veelrassige kerngroepie gereeld in Meer se woonstel, Kholvad-huis 13, te Markstraat in die middestad van Johannesburg, byeengekom en sosiaal verkeer. Dit is ook by Kholvad-huis waar Nelson Mandela en Joe Slovo mekaar die eerste keer ontmoet het.
Die Franse filosoof Jean Baudrillard het ‘n interessante boekie geskryf, A l’ombre des majorités silencieuces, oftewel “In die skadu van die stille meerderheid”. Selfs in ‘n liberale demokrasie is die “meerderheid” per definisie altyd “stil” terwyl bepaalde mense of groepe altyd namens die meerderheid praat of interpreteer wat die gepeupel kwansuis dink. Soveel te meer was dit nog al die jare die geval in Suid-Afrika, waar veral Joe Slovo en sy vrou Ruth First tydens hul lang verblyf oorsee as die selfaangestelde woordvoerders van Suid-Afrika se swart meerderheid opgetree het.
Joe Slovo en Ruth First
By die lees van hul biografie, is daar ‘n bekende Jiddisje woord wat telkens in my gedagtes opduik en dit is: “goetspa”. Selfs nie eens die Boeremag se ambisieuse staatsgreepplan in Dokument 12 spreek van soveel misplaaste selfvertroue soos Slovo en First se geloof in die revolusie en die uiteindelike militêre oorname van Suid-Afrika nie. Moontlik het die Nasionale Party se kapitulasie by die onderhandelingstafel vir Slovo as ‘n groot teleurstelling gekom, want met die hulp van die destydse Sowjetunie en Oos-Duitsland was hy besig om sy MK-kaders op te lei om uiteindelik die Boere uit Pretoria te verjaag. Hy het kort-kort voorspel dat die oorwinning “net om die draai” was. Hoewel hy in beheer van die ANC se hele terreuroperasie teen Suid-Afrika was, het hy hom kwalik oor sy eie veiligheid bekommer en was hy veral berug vir sy laataandkuiery by medestryders wat as “Joe se roete 66” bekendgestaan het. Hy het ook die gewoonte gehad om met etenstyd op te daag sodat sy gasheer verplig was om hom iets te ete aan te bied. Te eniger tyd kon ‘n agent van die destydse veiligheidsmagte hom in die straat afgemaai het en tog het dit nooit gebeur nie. Weliswaar het Craig Williamson in 1982 die briefbom aan Ruth First in Maputo gerig wat haar dood veroorsaak het, maar Slovo het lustig bomme in Suid-Afrika laat afgaan sonder dat hy ooit die geringste ongemak verduur het.
Uiteraard is Alan Wieder se weergawe van Slovo se terreuraktiwiteite erg eensydig. Selfs die Kerkstraatbom word as ‘n “militêre operasie” beskryf. ‘n Vraag wat by my ontstaan het, is waar die geld om terreur te bedryf vandaan gekom het. Slovo was iets van ‘n linkse stralerjakker en het aanmekaar tussen Londen, Moskou, Beijing en Havana gevlieg, as hy nie in Lusaka, Maputo of Luanda was nie. Dit wil voorkom asof die ANC destyds deur die Anglikaanse Kerk en Swede befonds is, terwyl die Sowjetunie en Oos-Duitsland die SAKP van geld, opleiding en wapens voorsien het. By tye het skeuring tussen die twee organisasies gedreig, maar Slovo het dit altyd reggekry om geskille op te los omdat hy sy “stille meerderheid”, net soos Mandela in die tronk, nodig gehad het.
Wieder se simpatie lê eerder by Ruth as by Joe, want hy beskryf haar as die slimmer marxistiese teoretikus. Sy het ook beter as Slovo geskryf en kon dus die propagandaveldtog in die Britse media volhou terwyl Joe ellelange vergaderings bywoon of in Afrikalande sy rekrute in saamgeflanste kampe gaan toespreek. Hul verhouding word as taamlik stormagtig beskryf en blykbaar het Joe allerlei ander verhoudings met vroue gehad, min of meer met Ruth se instemming. Hulle het egter ook oor politiek geargumenteer en in haar strewe om ‘n universiteitspos in Engeland te bekom, het First ‘n meer gematigde “nieulinkse” Marxisme as Slovo, wat op die beleid van Moskou attent moes wees, aangehang. Voor sy ‘n pos in Maputo tydens die Machel-bewind aanvaar het, het First ongeveer vyf jaar lank in Brittanje aan die Universiteit van Durham klas gegee.
Benewens goetspa, is iets wat Jode van Afrikaners onderskei, kennelik ‘n oormaat selfvertroue en wedersydse bewondering. Oor en oor in die boek word sowel Slovo as First vir hul briljantheid geloof. Geen van die argumente en stellings wat Wieder aanhaal, lyk egter vir my besonder skerpsinnig nie. Min of meer die slimste ding wat Slovo gedoen het, was om in die veertigjare kommunistiese propagandastukke in die swart toilette by fabrieke op te plak, omdat hy geweet het “dat geen selfrespekterende blanke by ‘n swart toilet sou ingaan nie”. Wat hul marxistiese teorieë betref, sou nóg Slovo nóg First in Italië of Frankryk enige aansien onder linkse intellektuele kon verwerf aangesien hulle mank gegaan het aan die soort sofistikasie en voorliefde vir ingewikkelde filosofiese redenasies waarvoor linkses in dié lande wêreldberoemd geword het.
Afrikaners is so onbelangrik dat hulle feitlik nêrens in die boek genoem word nie. Daar word net deurentyd na die “apartheidsregime” as metoniem vir Afrikaners verwys. As De Klerk en Roelf Meyer uiteindelik bes gee nadat Slovo goedgunstiglik tot die sogenaamde “sonsondergangklousule” ingestem het, is dit amper asof dit vooraf só bestem was. Die Slovo’s se dogter Gillian verwys iewers na “die naïewe Afrikanerkultuur van die veld” en ek het nogal gewonder of Joe Slovo of Ruth First ons hoegenaamd as “Suid-Afrikaners” sou erken?
FW de Klerk het tydens die aanvang van die onderhandelings by Kemptonpark gepoog om Joe Slovo daarvan uit te sluit, maar Thabo Mbeki het namens die ANC-SAKP-alliansie die minagtende boodskap oorgedra dat daar sonder Slovo geen onderhandelings sou wees nie. Slovo het korrek ingesien dat De Klerk nie vir enigiets “nee” sou kon sê nie. Sodoende is De Klerk gedwing om nie net die Litauer se leiersrol te erken nie, maar uiteindelik ook die knie voor hom te buig. Hoewel Slovo dikwels van dogmatisme en selfs “Stalinisme” beskuldig is, het hy geblyk baie aanpasbaar in sy sienings as kommunis te wees, afhangend van wie hom mag of geld kon aanbied. Toe Gorbatsjof in Rusland oorneem, is hy oombliklik tot perestroïka bekeer en het selfs ‘n verhoging van Moskou ontvang. Terug in Suid-Afrika, het van sy medestryders soos byvoorbeeld die Kanadese kommunis, John S. Saul, hom daarvan beskuldig dat hy die “revolusie verraai het” deur nie op volskaalse kommunisme in Suid-Afrika aan te dring nie.
Maar soos Sammy Sive in 1944 gesê het, is dit genoeg om “in jou hart ‘n kommunis te wees”. Daar is geen teenstrydigheid tussen kommunisme en kapitalisme nie. Selfs Friedrich Engels, een van die vaders van kommunisme, was ‘n fabriekseienaar. Niemand hoef die myne in Suid-Afrika te nasionaliseer nie, want hulle behoort meesal reeds aan Jode, soos die Oppenheimers of Ivan Glasenberg van Glencore-Xstrata wat eersdaags op die Johannesburgse aandelebeurs gaan noteer.
Lesers van die South African Jewish Report sal ook weet dat daar onlangs ‘n Swart-Joodse kamer van koophandel in Kaapstad tot stand gekom het. Volgens verklarings van die nuwe liggaam, “gaan Jode en swartes voortaan saam-saam die Suid-Afrikaanse ekonomie laat groei”.
Nóg in Slovo se meesterplan vir revolusie, nóg in dié nuwe ekonomiese plan figureer Afrikaners hoegenaamd.
As ‘n mens die groteske Afrikanerneerlaag van die vroeë negentigerjare moes verklaar, sou ek dit in ‘n neutedop só opsom: Afgesien van De Klerk se verraad, wat maar net ‘n uitvloeisel van die omstandighede was (hoewel lees Gustav Venter se uistekende Engelse stuk oor FW!), het ‘n baie klein groepie kommuniste die land kon oorneem danksy:
goeie propaganda wat deur mense soos Ruth First, Nadine Gordimer, Trevor Huddleston en selfs Helen Suzman verseker is;
fondse wat deur Swede, Oos-Duitsland en die Sowjetunie verskaf is;
die Johannesburgse netwerk wat die balie, die sakewêreld en die akademici van Wits ingesluit het en waar “kommunisme in die harte van elkeen” geleef het.
Laasgenoemde punt is belangrik, want die Afrikaner het sedert die ontdekking van goud in 1886 nog nooit ‘n goeie gevoel vir Johannesburg gehad nie. Die Anglo-Boereoorlog het vanweë die Uitlanderpolitiek van Johannesburg ontstaan en koerante soos The Star en die Rand Daily Mail (tans Business Day) was nog altyd op die voorpunt van anti-Afrikaner-oorlogspropaganda of die goedpraat van terreur teen ons. Op ‘n stadium het die Broederbond onder aanvoering van Piet Meyer gedink hulle gaan Johannesburg met behulp van die SAUK en die RAU verower, maar daarvan het dadels gekom. Vandag is daar géén Afrikanerinvloed meer by die SAUK of die Universiteit van Johannesburg nie, hoewel daar nog mense met Afrikaanse vanne bestaan wat soos spoke daar rondswerf. Hulle praat egter die ideologie van Joe Slovo en Ruth First klakkeloos na!
Afrikaners het gedink dat die magsentrum van die land in Pretoria gesetel was, in die burokrasie en in die weermag. Intussen was dit in Johannesburg, die stad waar die Litauers al meer as ‘n eeu lank die septer swaai… Johannesburg is inderdaad die stert wat die hond swaai.
Naspers sanik aanmekaar oor hul “Madiba” en verwar die Afrikaner des te meer. In die boek skemer dit deur dat nóg Joe Slovo nóg Ruth First ‘n hoë dunk van Mandela gehad het en hom bloot as ‘n vermetele swarte gesien het wat nie sy plek ken nie. Uiteindelik was hy maar net die swart gesig van die revolusie; hulle kon net sowel foto’s van die gestorwe Martin Luther King gebruik het.
Na alle waarskynlikheid het Joe Slovo en Ruth First die Freedom Charter geskryf. Teen die tyd dat dit in 1955 by Kliptown aangeneem is, was die kommunistiese egpaar reeds ingeperk en mog nie vergaderings bywoon nie. Joe Slovo het egter op ‘n sinkdak met ‘n verkyker gelê en gekyk hoe die vegadering verloop en was hoogs in sy noppies met die uitkoms.
Die nasionalisering van Afrikanergrond is een van die grondbeginsels van die Freedom Charter.
Ons sal binnekort sien hoe ideoloë vanuit Johannesburg wat nog nooit ‘n mieliepit geplant het nie opruk om alle plaasgrond te gaan nasionaliseer. Sodoende sal die volgende hoofstuk in die Slovo’s se revolusionêre teaterstuk verwesenlik word.
Onder hul groepie uitverkore vriende het immers ook die stigter en direkteur van die Johannesburgse Marktteater, Barney Simon, getel. Dis nie soseer die middele wat saak maak nie, maar die verhaal wat vertel word.
As u belangstel om ‘n lang en gratis uittreksel uit bogaande boek oor Slovo en First te ontvang, stuur ‘n epos aan inlig[by]praag.org met “Slovo” in die onderwerpreël.
