Vandag is dit presies 37 jaar gelede dat die Kerkstraatbom ontplof het. Hier volg ‘n uittreksel uit Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur die voormalige kommissaris van polisie, Johan van der Merwe. Die boek van 440 bladsye verskyn het in Junie 2010 by Uitgewery Praag verskyn.
EEN van die skokkendste terreurvoorvalle in die geskiedenis van Suid-Afrika het op 20 Mei 1983 plaasgevind. ʼn Motor met ʼn kragtige lading springstof het omstreeks vieruur die middag voor die Nedbankpleingebou in Kerkstraat, Pretoria, ontplof. (Die gebou het in Engels as die Nedbank Square Maritime House bekend gestaan.) Altesame 19 mense is dood, onder wie 12 burgerlikes en 7 Weermaglede. Altesame 219 mense is erg beseer of vermink, onder wie 217 burgerlikes en 2 Weermaglede.
Die hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Lugmag was op die eerste, tweede en derde verdiepings van die gebou. Die res van die dertien verdiepings is deur burgerlikes gebruik. Op die grondverdieping was ʼn kafee en ander sake-ondernemings.
Kol. Basie Smit (later generaal) en maj. Suiker Britz (later generaal) van die speurafdeling was in daardie stadium in Klub 34, nie ver van die ramptoneel af nie. Hulle het hulle na die toneel gehaas en was die eerste polisielede op die toneel. ʼn Afskuwelike gesig van dood en verwoesting het hulle begroet. Oral het lyke, erg beseerde of verminkte mense, ledemate, stukke verskroeide vlees, beendere en bebloede en verskeurde klere rondgelê. Voor die gebou was die wrak van ʼn motor met menslike oorblyfsels, vermoedelik die oorsprong van die ontploffing.
Lede van die taakmag en teeninsurgensie-eenheid onder bevel van genl. Bert Wandrag en die onlusbestrydingseenheid onder maj. Loots het die gebied dadelik afgekamp sodat moontlike bewysstukke nie versteur word nie.
Kundiges op verskillende terreine het dadelik aan die werk gespring: die Forensiese Wetenskaplaboratorium onder genl. Lothar Neethling het noukeurige opnames gedoen, die ingenieursafdeling van die Kwartiermeester het die motorwrakstukke ondersoek en plofstofkundiges het die toneel gefynkam om vas te stel watter en hoeveel springstof gebruik is.
Alles is met video- en ander kameras op film vasgelê.
Die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later deur bloed- en weefseltoetse bepaal watter ledemate aan wie behoort en só kon die identiteit van die 19 oorledenes bepaal word.
By sy aankoms op die toneel het maj. Britz ʼn lyk oorkant die pad regoor die motorwrak sien lê. Die man het vir hom bekend gelyk, maar hy kon nie onthou waar hy sy gesig al gesien het nie. Nadat hy op die ramptoneel gehelp het, het hy by sy huis lêers en foto’s van mense wat hy gearresteer het, nagegaan. Hy het op die foto van Ezekiel Maseko afgekom, wat hy jare tevore weens huisbraak, diefstal en gewapende roof aangekeer het. Maseko is aan al die aanklagte skuldig bevind en tot gevangenisstraf gevonnis. Dit was inderdaad hy wat oorkant die motorwrak gelê het.
Die volgende dag is ʼn ondersoekspan uit die veiligheidstak, speurtak, moord-en-roofeenheid en die Forensiese Wetenskaplaboratorium saamgestel. Kapt. Frik Nel en lt. Hennie Britz van die veiligheidstak was deel van die ondersoekspan.
Inligting wat die verskillende eenhede ingewin het, is daagliks saamgevoeg om ʼn geheelbeeld van die voorval te kry. Kapt. Nel het deur ʼn informant vasgestel dat Maseko en Freddie Shongwe by die ontploffing betrokke was. Dit het die inligting van maj. Suiker Britz bevestig en hulle is na Maseko se huis in Mamelodi-Oos, waar hulle sy ma aangetref het. Volgens haar het Maseko haar vroeg die vorige dag gebel en gesê hy is per motor van Swaziland op pad na hul huis. Hy en ʼn ander man het later met ʼn Colt Galant by die huis aangekom. Hulle het toe die enjinnommer van die motor met ʼn hoekslyper weggeskuur. Sy het die hoekslyper en die ystervysels aan hulle gewys. Lt. Hennie Britz het op die hoekslyper beslag gelê en dit as bewysstuk ingelewer. Maseko se ma het ook ʼn metaaltrommeltjie met R3 000 in kontant wat Maseko van Swaziland saamgebring het, aan hulle gegee.
Lede van die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later die monsters van die ystervysels ontleed en vasgestel dat dit wel van die wrak kom wat die lading springstof bevat het.
Kapt. Nel en lt. Hennie Britz het vervolgens by Shongwe se ma navraag gedoen. Sy het oorblyfsels van haar seun se klere herken en só bevestig dat dit inderdaad Shongwe se verminkte lyk in die wrak van die Colt Galant was. Nes Maseko was Shongwe ʼn geharde misdadiger. Die wit Colt Galant waarin die bom ontplof het, is ongeveer ʼn jaar voor die voorval aan die Oos-Rand gesteel.
Daar is vasgestel dat Maseko en Shongwe met Maseko se Kombi na die middestad gery en toe met die Colt Galant na die Nedbankpleingebou gery het. ʼn Soektog na die Kombi is dadelik op tou gesit, want as dit deel van die ontploffingsplan was, moes dit naby die toneel van ontploffing geparkeer gewees het. Twee lede van die veiligheidstak het toe wel die Kombi naby die ramptoneel opgespoor, op die sypaadjie by ʼn parkeerterrein op die hoek van Schubart- en Vermeulenstraat.
In die Kombi was ʼn draagbare radio wat in ʼn sender omgeskep is, asook springstof. Die sender het ʼn skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer. Oorblyfsels van die ontvangstoestel is in die wrak van die Colt Galant aangetref. Dit het ʼn ook skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer.
Daar word vermoed dat Shongwe die Colt Galant met die bom en ontvangstoestel in Kerkstraat voor die Nedbankpleingebou geparkeer het. Hy het daar bly sit terwyl Maseko die afstandbeheermeganisme van die sender in die Kombi gaan aktiveer het. Maseko het teruggekeer en aan die oorkant van die pad aan Shongwe die teken gegee dat dit gedoen is. Shongwe het die ontvangstoestel geaktiveer en die bom het onmiddellik ontplof. Blykbaar moes die ontvangstoestel in die Colt Galant eers geaktiveer gewees het en die sender in die Kombi later op die tyd waarop ooreengekom is.
Uit: Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur Johan van der Merwe. ISBN 978-1-920128-08-1. Verskyningsdatum: 18 Junie 2010. Prys: R280. (Bestel by inlig@praag.org)
Saterdagoggend het Steve Hofmeyr, Toekomsvonk en PRAAG die ANC se Kerkstraatbom wat op 20 Mei 1983 dood en verwoesting gesaai het, gedenk. ‘n Simboliese heropvoering van die bom is gehou, met 19 mense van verskillende rasse wat elkeen op die toneel “gesterf” het en met ‘n wit laken bedek is.
Kenmerkend van vanjaar se herdenking was die groot aantal swartmense wat ook deelgeneem het. Hier lê twee van hulle blomme op die gedenksteen in Kerkstraat.
Nadat PRAAG in 2003 vir die eerste keer so ‘n herdenking gereël het, werk mnr. Wessel Basson van Toekomsvonk hard om die seremonie jaarliks te laat plaasvind. ‘n Gedenksteen is ook twee jaar gelede sonder enige amptelike toestemming op die sypaadjie waar die bom afgegaan het, ingemessel. Daar word nou elke jaar blomme op die gedenksteen gelê.
In sy toespraak het dr. Dan Roodt van PRAAG gesê dat “‘n terreurdaad nooit ‘n heldedaad kan wees nie”, maar ook dat terreur gewoonlik deur state en lande ondersteun word, nes die Kerkstraatbom destyds deur Swede, Oos-Duitsland en die voormalige Sowjetunie moontlik gemaak is. Tans word terreur egter toenemend verwerp omdat soveel Westerse lande en hoofstede onlangs daaronder deurgeloop het.
Hou PRAAG dop vir verdere beriggewing en video’s van dié geleentheid.
Dan Roodt se toespraak by die herdenking van die Kerkstraatbom op 19 Mei 2018:
Donderdag se bloedige terreuraanval in Nice deur die Moslemvragmotorbestuurder Mohamed Lahouaiej-Bouhlel het oor die aardbol weergalm. Die aaklige gewetenloosheid van terrorisme is opnuut onder die kollig. Ironies genoeg het die leier van die ANC en president van Suid-Afrika, Jacob Zuma, sy medelye aan die Franse volk betuig.
Ironies, want nie lank gelede nie het die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty lustig van dié lafhartige metode van “oorlogvoering” gebruik gemaak. Die Kerkstraatbom, die Amanzimtoti-bom, Magoo’s Bar en baie ander voorvalle is nog vars in ons geheue.
Die enigste verskil met die huidige voorvalle in Frankryk (Parys, Nice) en die VSA (Orlando) is dat die hoofstroommedia terreur afkeur, waar hulle dit nie aan die “beskikbaarheid van wapens” toeskryf nie. Ná Nice sal van die meer liberale en linkse meningsprekers seker argumenteer teen “die beskikbaarheid van gehuurde vragmotors”.
Feit is egter dat daar onder gewone mense ‘n wêreldwye afkeer van terreur aanwesig is. Maar danksy die medepligtigheid van die hoofstroommedia, veral in Londen, met die ANC-SAKP in die tagtigerjare, is daardie terroristegroep se aanvalle op burgerlikes nie met dieselfde afgryse verwerp as wat tans die geval is nie. Selfs koningin Elizabeth II van Brittanje het oor die afgelope paar dae haar meegevoel met die Franse Republiek uitgespreek. Ek herinner my nie dat sy dieselfde meegevoel met die Republiek van Suid-Afrika ná 20 Mei 1983 betoon het toe die ANC die Kerkstraatbom in Pretoria laat ontplof het nie.
Gebeure wat so skokkend en radikaal is soos Nice of verlede jaar se aanvalle op die Bataclan-kafee en ander plekke in Parys, wat ongeveer 130 mense gedood het, verander die geskiedenis. Die hele verhaal van derdewêreldopstand teen die Weste is besig om voor ons oë herskryf te word. Die Westerling, die blanke, is skielik nie meer die dader of booswig nie, maar die slagoffer en lid van ‘n bedreigde spesie.
Wat vir die Franse geld, geld ook vir ons. Die terreur waarmee die ANC en die SA Kommunisteparty die land se futlose leiers destyds oorrompel het, was ewe immoreel en afskuwelik as Mohamed Lahouaiej-Bouhlel wat hele gesinne met hul ewe onskuldige kinders voor die voet met sy vragmotor en vuurwapen afgemaai het.
Mev. Marine Le Pen, die opkomende regse Franse politikus wat aanstaande jaar gaan poog om in die presidentsverkiesing die leisels by die uiters ongewilde Sosialis François Hollande oor te neem, het nie gehuiwer om ‘n baie sterk boodskap uit te stuur dat Frankryk haar met alle mag teen radikale Islamterreur moet verdedig nie. Sy eis dat die minister van binnelandse sake, Bernard Cazeneuve, wat ook met veiligheid belas is, moet bedank. Ook wil sy hê dat die militêre begroting tot 3% van die land se bruto nasionale produk verhoog moet word, dat die inligtingsdienste moet verbeter en dat daar ‘n spesiale polisie-eenheid teen terrorisme in die lewe geroep moet word.
Ons as Afrikaners kan net hoop dat sy, asook mnr. Donald Trump wat hom insgelyks teen Islamitiese terreur uitgespreek het, in hul onderskeie presidentsverkiesings sal slaag. Terselfdertyd kan ons nie anders as om weer die hoofstuk van mnr. FW de Klerk se onbesonne kapitulasie voor ekstremistiese terreur deur die ANC en Kommunisteparty te open nie.
Daar waar ander volkere bereid is om saam te staan en terreur met wortel en tak uit te roei, het die Afrikanerelite onder invloed van linkse buitelandse meningsvormers en die plaaslike media – wat nog altyd anti-Afrikaans en selfs anti-Suid-Afrikaans was – besluit om aan die duiwelse geweldenaars oor te gee.
Daardie oorgawe het geen vrede gebring nie, inteendeel. ‘n Mens kan die afgelope twee dekades van regering deur die voormalige terroristeorganisasie as die “voortsetting van terreur met ander middele” bestempel. In die plek van bomme op straat en in winkelsentrums het plaasmoorde, huisaanvalle en ongebreidelde misdaad gekom. In haar reaksie op die terreur in Nice, het mev. Le Pen ook klem gelê op die deels misdadige element van die terreur wat haar land tans teister sodat Franse gevangenisse “universiteite vir terreur” geword het. Arabiere en swartes wat vir gemeneregoortredings gevonnis word, word in die tronke verpolitiseer en geleer om die inheemse Franse te haat. Mohamed Lahouaiej-Bouhlel is so ‘n geval, wat reeds vir gewone misdaad gevonnis is, maar wat as immigrant nie uit die land gesit is nie en hom toe tot Islamitiese terreur gewend het.
Die uitgebreide bedrog, diefstal, korrupsie en ander misdaad wat die ANC-terroristegroep pleeg sedert hy aan bewind gekom het, spreek van dieselfde “vloeibaarheid” tussen misdaad en politiek in Suid-Afrika. Die rede waarom “regimeverandering” in die vroeë negentigerjare hier by ons moes plaasvind, had min te make met die “politieke regte van gekleurdes” en meer met die wil om die staat, die munisipaliteite en selfs privaat bates na willekeur te kom stroop.
Terreur verteenwoordig ‘n internasionale misdaad, maar terreur werk ook ander soorte misdaad en geweld in die hand wat op die oog af nie polities of ideologies gemotiveer is nie. Dit maak van terreur inderdaad ‘n tweesnydende swaard wat op die duur vir state en volkere vernietigend is. Indien die Afrikanervolk in Suid-Afrika ophou bestaan, sal dit regstreeks aan terreur en die gevolge daarvan te wyte wees.
Anders as die negatiewe beeld wat die hoofstroommedia van haar skets, is mev. Marine Le Pen ‘n uiters bekwame politikus wat met streng logiese argumente poog om kiesersteun te werf. Enigeen wat Frans verstaan, kan haar TV- en radio-onderhoude aanlyn volg en moet onder die indruk van haar bedrewenheid as debatsvoerder kom. Dikwels ontwapen sy haar teenstanders met haar welsprekendheid, kwinkslae en kennis aangaande politieke en maatskaplike kwessies.
Dog mev. Marine Le Pen word gerugsteun deur honderde en selfs duisende Franse intellektuele, skrywers en meningsvormers wat te velde trek teen die dekadente toestand waarin dekades van lakse sosialistiese en hoofstroom- regse regering die land gelaat het.
In dié opsig kan Afrikaners maar net die Franse beny, al het ons nie onlangs onder ‘n massaterreuraanval deur die ANC-SAKP, APLA of ander ekstremistiese organisasies deurgeloop nie. Frankryk staar baie groot probleme in die gesig en word van alle kante bedreig, maar nogtans is daar sprake van ‘n rasionele reaksie by die bevolking en hul leiers.
Hier by ons is Afrikaners, ná twintig jaar van histeriese propaganda deur die einste gewetenlose terreurbeweging, soos slaapwandelaars wat besig is om op ‘n afgrond af te stuur. Van rasionele denke is daar min tekens. Erger, die oorblyfsels van die Afrikanerelite wat nog nie deur die meedoënlose “transformasies” van die ANC-SAKP-terroriste vernietig is nie, het vir alle praktiese doeleindes na die vyand toe oorgeloop.
Waar hulle nie letterlik by die ANC aangesluit het nie, tree hulle as meelopers van die huidige bewind op. Sulke meelopers maak jag op die enkele oorblywende figure of groepe wat poog om nog ‘n kersie van insig in die duisternis al flikkerende te laat brand.
Geen wonder dat die terreuraanval in Nice binne ‘n dag of so vanuit die plaaslike media verdwyn het nie, want ons joernaliste en meningsvormers verkies om as apologete vir terreur niks oor die aangeleentheid te sê nie. Hulle hoop dat niemand die parallel tussen die huidige Frankryk en Suid-Afrika in die tagtigerjare sal trek nie.
Die definisie van terrorisme soos dit in vele internasionale wette en konvensies, asook woordeboeke, opgesom word, is:
“Die gebruik van geweld en dreigemente om te intimideer of te dwing, veral vir politieke doeleindes.”
Tot Suid-Afrika se groot skande, is die land deur lafhartige terreur en intimidasie tot oorgawe gedwing. Sekerlik het die verraad van die Afrikanerelite ‘n groot rol daarby gespeel, maar dit neem nie weg dat ons in die eerste plek – soos Frankryk en ander lande tans – met terreur te kampe gehad het nie.
Daardie joernaliste, skrywers, akademici en meningsvormers wat aanhou om die ANC op te hemel en sy aanhoudende terreur en misdade te verskoon of te regverdig, is as meelopers ewe medepligtig aan terreur as die ANC en sy verwante organisasies self. Max du Preez, Adriaan Basson, Piet Croucamp, Christi van der Westhuizen, selfs meer “gematigde” of “behoudende” figure soos Leopold Scholtz of Tim du Plessis, is almal terroriste of terroristemeelopers. In vele Europese lande bestaan daar deesdae wetgewing wat terroriste en hul apologete of diegene wat terreur verdedig of aanhits, oor dieselfde kam skeer.
Dat ‘n kentering in die Westerse wêreld besig is om plaas te vind, is gewis. Sowel Donald Trump as Marine Le Pen mag dalk nie aan bewind kom nie. Nogtans sou ek uiters verbaas wees indien albei teen die gediskrediteerde links-liberale establishment in die VSA en Frankryk sou verloor, gegewe die tragiese terreurdade wat kort-kort plaasvind.
Die wiel draai stadig, maar hy draai. Die dag is dalk nie meer ver dat ons nie langer in die media gaan verneem dat Joe Slovo, Ronnie Kasrils en Aboobaker Ismail, asook Solomon Mahlangu na wie etlike strate in Pretoria vernoem is, nie blote “anti-apartheidsaktiviste” was nie, maar terroriste soortgelyk aan Mohamed Lahouaiej-Bouhlel.
As daardie dag aanbreek, sal ons ook met die terroristemeelopers afreken, wat elkeen etlike jare in die gevangenis verdien.
Terwyl die ANC en Suid-Afrikaanse Kommunisteparty self duisende misdade gepleeg het, waaronder internasionale terreur, het die nasionale vervolgingsgesag so pas aangekondig dat die veiligheidspolisie van Soweto van “moord” op ‘n ANC-vroueterroris, Nokuthula Simelane, aangekla gaan word. Simelane was glo lid van die ANC-SAKP se terreurorganisasie Umkhonto we Sizwe wat onder andere vir die Kerkstraat- en Amanzimtoti-bomme verantwoordelik was.
Die nasionale vervolgingsgesag (NV) het gister aangekondig dat vier veiligheidspolisiemanne – waaronder drie wat kwytskelding van biskop Tutu se Waarheidskommissie ontvang het – die saak verder ondersoek. Die NV-voordvoerder, Luvuyo Mfaku, het gesê dat die nasionale direkteur van vervolgings, Shaun Abrahams, besluit het om die saak op te neem. Die getuienis wat daarvoor gebruik sal word, is juis voor die waarheids- en versoeningskommissie vir die doeleindes van kwytskelding gelewer.
Volgens dr. Dan Roodt se opstel, Om die Waarheidskommissie te vergeet, het oudpresident FW de Klerk kwytskelding aan ongeveer 4 000 veroordeelde ANC-terroriste en -misdadigers verleen nog voordat die terroriste-organisasie die land oorgeneem het. Hulle hoef dus nooit voor die WVK te verskyn het nie.
Simelane het blykbaar in 1983, die jaar toe die Kerkstraatbom afgegaan het, verdwyn en is vermoedelik doodgemaak. Na bewering is sy eers na Norwood, Johannesburg, geneem en daarna na die Vlakplaas-eenheid van kol. Eugene de Kock, oorgeplaas.
Simelane se oorskot is nooit gevind nie. Nietemin glo die NV dat hy die moordsaak sal kan bewys. Drie van die voormalige veiligheidspolisiemanne is deur biskop Tutu en sy trawante kwytgeskeld van ontvoering maar nie van moord nie. Daarom sal hulle nou op ‘n moordklag teregstaan. Die vierde beskuldigde sal van beide ontvoering en moord aangekla word aangesien hy nooit vir kwytskelding aansoek gedoen het nie.
Al vier die beskuldigdes sal op 26 Februarie in die Pretoriase landdroshof verskyn.
Die redes wat deur Jane Mufamadi, uitvoerende hoof van die Vryheidspark, aangevoer word waarom die name van die lede van die voormalige Suid-Afrikaanse Lugmag wat in die 1983 Kerkstraatbomvoorval gesterf het nie op die gedenkmuur aangebring kan word nie, maak ‘n bespotting van die slotgedeelte van die Tussentydse Grondwet wat ook die hoeksteen vir die huidige Grondwet is.
‘n Aanhaling uit die slotgedeelte van die Tussentydse Grondwet lees soos volg “
“….. Die aanvaarding van hierdie Grondwet lê die vaste fondament vir die mense van Suid-Afrika om die verdelings en tweespalt van die verlede, wat gelei het tot growwe skendings van menseregte, die verbreking van menslikheidsbeginsels in gewelddadige konflik en ‘n nalatenskap van haat, vrees, skuld en wraak, te oorbrug.
Die geleentheid is daar om dit nou reg te stel op die grondslag dat daar ‘n behoefte bestaan aan begrip en nie wraaksug nie, ‘n behoefte aan herstel en nie vergelding nie, ‘n behoefte aan medemenslikheid en nie viktimisering nie….”
Die klakkelose stelling deur Jane Mufamadi dat die lede van die lugmag wat gesterf het deel van die haatlike apartheidstelsel was wat tereg deur die internasionale gemeenskap as ‘n misdaad teen die mensdom beskryf word, maak dit noodwendig ook van toepassing op die kerk, openbare sektor en talle instellings wat deel van die vorige bedeling was. Hierdie stelling misken die feit dat die Kerkstraatbomvoorval as sodanige ‘n growwe skending van die bepalings van die Geneefse Konvensie was en volgens alle internasionale omskrywings self ‘n misdaad teen die mensdom was. Daarbenewens kan bykans alle dade wat deur lede van Umkhonto weSizwe as deel van die ANC se beleid gepleeg is, volgens internasionale beginsels as ‘n misdaad teen die mensdom beskou word.
Dit is ironies dat Jane Mufamadi enersyds weier om die name van voormalige lugmaglede op die gedenkmuur te plaas bloot omdat hulle deel van die sogenaamde haatlike apartheidstelsel was sonder om van enige daad melding te maak, maar dit andersyds betreur dat die name van die twee bomplanters wat ‘n afgryslike daad gepleeg het, nie vir goedkeuring om op die gedenkmuur geplaas te word, voorgelê is nie.
Solank as wat die ANC die bepalings en wese van die slotgedeelte van die Tussentydse Grondwet misken, is daar geen hoop op daadwerklike versoening nie.
– Johan Botha, voorsitter, Stigting vir Gelykheid voor die Reg
Die sanger en aktivis Steve Hofmeyr het vanoggend getwiet dat hy eerskomende Woensdagoggend die herdenking van die Kerkstraatbom in Pretoria gaan bywoon. PRAAG het reeds in 2003 begin om dié grusame terreuraanval wat op 20 Mei 1983 plaasgevind het, te herdenk, soortgelyk aan die Amerikaners wat jaarliks op 9 September die terreuraanval op die World Trade Centre in New York gedenk. Sedertdien het ander organisasies, waaronder die GHA en Front Nasionaal, insgelyks begin om jaarliks op dié dag kranse by die plek te lê waar die bom destyds afgegaan het. Aboobaker Ismail en Joe Slovo het die terreuraanval namens die ANC beplan en uitgevoer. Biskop Desmond Tutu het albei van vervolging in Suid-Afrika kwytgeskeld deur middel van sy boendoehof, die Waarheids- en versoeningskommissie.
Steve Hofmeyr het die volgende getwiet:
Woensdagoggend 9uur kry ek jou op die plek waar die ANC se Kerkstraatbom in 1983 sestien families uitmekaar geskeur het.Kom bou ‘n monument
Dr. Dan Roodt van PRAAG sal ook tydens die byeenkoms van ‘n aantal Afrikaanse organisasies ‘n krans lê en ‘n toespraak lewer. Alle PRAAG-lesers en -ondersteuners is welkom om dit by te woon. Terwyl soortgelyke voorvalle in oorsese lande, soos byvoorbeeld die Lockerbie-vliegtuigbom, tot jare lange hofsake en siviele eise lei, is geen van die slagoffers van die Kerkstraatbom nog ooit vergoed nie.
Die land se infrastruktuur verkeer onder ‘n veel groter bedreiging in 2014 as wat dit in 1984 was, omdat die terroriste se kaders van die rewolusie hetsy moedswillig, hetsy deur growwe nalatigheid, die infrastruktuur bedreig en saboteer.
As mens aan terreur dink, dink jy dikwels aan terreur wat teen burgerlike teikens gemik is. Beelde van die Kerkstraatbom, met verminkte liggame, kom dan by jou op. Die lafhartige moord op burgerlikes, soos deur die sogenaamde gewapende vleuel van die ANC-terreurbeweging, MK, gepleeg, was egter slegs een aspek van ‘n terreuraanslag.
Die ander aspek van ‘n tipiese terreuroorlog is sabotasie, wat teen infrastruktuur gemik is. Tydens die Rivoniaverhoor was die hoofklagtes teen die oorlede terrorisgôt Mandela en sy trawante dan ook eerder verwant aan die voorneme om sabotasie te pleeg teen infrastruktuur. Die staatsaanklaer, Percy Yutar, het in sy openingsrede beweer dat Mandela en sy mede-terroriste genoeg springstof wou bekom om ‘n stad die grootte van Johannesburg te vernietig. (En vandag aanbid die meeste blankes hierdie einste terroris op klakkelose wyse…)
Soos met sy sogenaamde militêre aanslag, wat bloot burgerlikes kon vermoor, was die onbeholpe MK en Mandela en trawante egter amper komies-oneffektief in hul veldtog om sabotasie teen infrastruktuur te pleeg. Daar was slegs enkele suksesvolle voorvalle van sabotasie in die jare sestig, sewentig en tagtig wat teen infrastruktuur gemik was, en dit was meestal beperk tot die lafhartige plant van landmyne om paaie onrybaar te probeer maak. Nietemin het die vorige regering die sabotasiebedreiging teen infrastruktuur ernstig opgeneem.
Daar is byvoorbeeld spesiale strukture ontwerp om terreur te fnuik. In stede van die gewone elektriese hoogspanningspale, met vier pote, is daar spesiale strukture opgerig wat slegs een, sentrale steunpunt gehad het, met vier kabels aan die grond geanker wat die paal regop gehou het. Die gedagte hieragter was dat dit moeiliker sou wees om só ‘n struktuur met ‘n enkele kleefmyn te vernietig, omdat die kabels vier kleefmyne sou vereis. Daar is ook hoë draadheinings om strategiese punte soos olieraffinaderye opgerig, om RPG7-aanvalle te probeer afweer.
Gelukkig vir ons, en die land se infrastruktuur, het die eweneens-onbeholpe NP-onderhandelaars gekapituleer by Kodesa, en ‘n volskaalse oorlog, ook teen infrastruktuur gemik, afgeweer, nie waar nie? Só vertel die hoofstroommedia ons immers. Deur die sleutels van al wat ‘n kragstasie, dam, reservoir, rioolwerke en infrastruktuur-item is, aan Mandela en sy terroristrawante te oorhandig, is die destydse veldtog van sabotasie stopgesit. Rooi Helen Zille kon selfs onlangs ‘n klammigheid in die oog ontwikkel toe sy met nostalgie terugverwys het na haar sogenaamde held, die aartskommunis Hani, wat die hoof van MK was.
Die werklikheid sedert 1994 is egter radikaal anders as die leuens en propaganda wat deur die media en die NSA-lofprysers aan ons voorgehou word. Waar die terroriste vóór 1994 met die veiligheidsmagte te kampe sou kry as hulle sabotasie wou pleeg, is hulle deur Pienk Frikkie se kapitulasie by Kodesa binnegenooi, en is die spreekwoordelike trop bobbejane op 27 April, 1994 as’t ware in die vrugteboord losgelaat. Die burgeroorlog waaroor ons so gewaarsku is vóór 1994, het nie opgehou nie. Inteendeel; dit onmiddellik in intensiteit toegeneem. Ek praat nie eens van die geweldige toename in moorde en veral plaasmoorde nie, maar eerder van die sabotasie-oorlog wat teen infrastruktuur gemik is.
Vanoggend word ons byvoorbeeld weer eens wakker met die nuus dat bobbejane vir die tweede keer op die vrugteboord se elektriese substasie in Centurion losgelaat is. In wat slegs beskryf kan word as beplande terreur, het sogenaamde kabeldiewe (eintlik saboteurs) vir die tweede keer in ‘n maand gesorg dat groot dele van Centurion in die donker wakker moes word. Ek kan my egter nie aan een voorval tydens die diepste, donkerste dae van die 1980’s herinner, waar daar in my buurt kragonderbrekings agv sabotasie was nie. Nie net saboteer hulle substasies nie, maar ook het die trop Eskom se vrugteboord kaalgesteel. In die jare tagtig het Eskom ‘n oormaat elektrisiteit opgewek. Sedert 2007 kreun Eskom egter agv moedswillige wanbestuur en sabotasie, en is sogenaamde beurtkrag ‘n werklikheid wat kort-kort dreig.
Tydens die 1980s is daar gevrees dat saboteurs die drinkwater in waterreservoirs sou vergiftig, maar niks het daarvan gekom nie. In 2014 sterf mense egter agv besmette drinkwater in die Wes-Transvaal. Die kaders van die onvoltooide rewolusie se onbeholpenheid, of kwaadwilligheid, het die drinkwater in Wolmaransstad en Bloemhof gesaboteer.
Daar was enkele landmyn-voorvalle in die 1980’s, meestal teen die grense van die buurlande, wat enkele paaie ontoeganklik gemaak het. In 1994 is die groot meerderheid van die land se paaie, en omtrent alle paaie in landelike gebiede, totaal onrybaar as gevolg van miljoene slaggate, die gevolg van ‘n kwaadwillige afskepery wat slegs as moedswillige sabotasie beskryf kan word. Die saboteurs is maklik identifiseerbaar: Dit is die kaders wat met ‘n Graad 6-kwalifikasie in ingenieursposte aangestel word.
Die land se infrastruktuur verkeer, kortom, onder ‘n veel groter bedreiging in 2014 as wat dit in 1984 was, omdat die terroriste se kaders van die rewolusie hetsy moedswillig, hetsy deur growwe nalatigheid, die infrastruktuur bedreig en saboteer.
Die oorlog het nie in 1994 opgehou nie. Dit het eintlik toe eers begin.
Die berig wat so pas op die Engelse praag verskyn het, het my nou aan die dink gesit. Dit gaan oor ‘n Libanees, Hassan Diab, wat daarvan verdink word dat hy by die beplanning van ‘n terreuraanval op 3 Oktober 1980 by ‘n Joodse sinagoge in die rue Copernic in Parys betrokke was. Diab appelleer tans teen die uitleweringsbevel wat ‘n vorige Kanadese hof teen hom toegestaan het en wat bepaal dat hy in Frankryk tereg moet staan vir sy moontlike aandeel aan die terreurdaad.
Hoeveel terreurdade is daar nie teen ons, die Afrikanervolk, in die tagtigerjare gepleeg nie? Sommige van die oortreders is wel deur die ou regering vervolg en bestraf, maar veral die beplanners en leiers het meesal skotvry daarvan afgekom. Van hulle het amnestie by die WVK gekry, maar baie het nie eens aansoek gedoen nie. Myns insiens was die hele amnestieproses in elk geval gebrekkig en bevooroordeeld teenoor ons, omdat Tutu en sy trawante hoegenaamd nie opgeleide regters of regslui was nie, afgesien nog van die feit dat hulle hatig anti-Afrikaans is.
Ek is dik daarvoor dat allerlei mense, waaronder joernaliste van Naarpers, die BBC, die Guardian, New York Times en ander, ons gedurig daarvan beskuldig dat ons “misdade teen swartes” gepleeg het. Ons word opgesaal met historiese en witskuld terwyl ons ongeveer ‘n derde van ons belastingbasis gebruik het om swartes op te hef deur middel van onderwys, gesondheidsbesteding en landbou-ontwikkeling. Die mees groteske aantygings word teen ons gemaak, sonder dat dit ooit in ‘n hof bewys is.
Toneel van die Amanzimtoti-bom
Hierteenoor is die feite oor al die Wimpy-restaurantaanvalle van die tagtigerjare, die Kerkstraatbom, die Amanzimtoti-bom en vele ander bekend. Onlangs is Tokyo Sexwale by John F. Kennedy-lughawe toegang tot die VSA geweier omdat hy ‘n terroris was, en met reg!
Die Afrikaner aanvaar al die onregmatige, leuenagtige beskuldigings teen hom met gelatendheid, maar doen niks om diegene wat hom leed en skade berokken het, te laat vervolg nie!
Kennelik sal geen Suid-Afrikaanse hof die terreurdade van die tagtigerjare wil verhoor nie omdat ons howe kwalik meer onafhanklik is. Terreur en aanvallle op burgerlikes is egter misdade wat internasionaal strafbaar is. Daar bestaan ook verskeie Europese lande met universele jurisdiksie sodat ‘n misdaad wat in ‘n ander land gepleeg is daar verhoor kan word.
Het dit nie tyd geword dat ons ons vyande wat ons steeds op elke gebied probeer benadeel en nou ook plaasmoorde en ander verskrikkinge teen ons pleeg die stryd in die internasionale howe aansê nie? Ek is seker daar sal simpatieke Europese groepe wees wat ons hierin sal bystaan en dit hoef ook nie miljoene rande te kos nie.
Al wat kortkom, is die wil en die energie om dit te doen.
praag beskik oor ‘n regskomitee en ek voel dis iets wat ons met welslae kan voer, mits die publiek ons finansieel sal ondersteun deur meer debietorders uit te neem.
Dink net watter enorme uitwerking dit sal hê as een van ons bekende en gepamperlangde terroriste aan ‘n uitleweringsbevel na ‘n Europese land onderworpe raak! Dit sal ook baie doen om fw de klerk se onbekookte oorgawe aan die ANC en SAKP onder die soeklig te plaas.
Of is ek die enigste wat so sterk oor die saak voel?
Aanval is die beste geweer! Maar kom ons doen dit op ‘n slim manier.
Laat elke terroris wat sy hand teen ‘n onskuldige Afrikanerkind of -volwassene gelig het daarvoor boet!
Onlangs het ‘n biografie uit die pen van die Amerikaanse Jood, Alan Wieder, verskyn met die titel Ruth First and Joe Slovo in the war against apartheid (Monthly Review Press). Dit vertel die fassinerende verhaal van hoe twee Litause Jode – eers vanuit Johannesburg maar later vanuit Londen en enkele Afrikastede – ‘n leidende rol in die aanslag op die vorige Afrikanerregering gespeel het. Oor die afgelope 24 uur het ek die boek in een sitting deurgelees en gee graag van my indrukke hier weer.
Oor die algemeen is dit nie polities korrek om na die etnisiteit van Jode te verwys nie, maar in dié geval beklemtoon die skrywer dit reeds in sy voorwoord dat hy aanvanklik in First en Slovo begin belangstel het vanweë sy en hulle gemeenskaplike wortels in Oos-Europa en Joodsheid:
“As I worked on teacher stories between 1999 and 2008, I felt a growing camaraderie with First and Slovo. Both Ruth and Joe’s roots were Eastern European and Jewish, as are mine; both were, at best, non-practicing Jews, as am I; both were, like me, politically left.”
Opsommenderwys kan ‘n mens die boek as ‘n hagiografie of klakkelose huldebetuiging aan Ruth First en Joe Slovo beskryf. Ek was reeds bekend met beide se rol in die sogenaamde “stryd teen apartheid”, maar Wieder onthul sowel hul persoonlike geskiedenissse as hul politieke handelinge, wat vir nogal heelwat nuwe insigte in die treurige verhaal van ons Afrikanerneerlaag sorg. Dit het ook tot my persoonlik gespreek, aangesien my oorlede pa en sy Afrikanervriende in die veertigerjare op die Wits-kampus ‘n vergeefse stryd teen Slovo en Wolpe gestry het – terugskouend gesproke. Aan die einde van sy lewe het hy verbitterd uitgevaar teenoor “die Afrikaner wat soveel kanse gehad het en alles verbrou het” of “aan daardie duiwelse Slovo oorgegee het”. Insgelyks as student aan Wits dertig jaar gelede, het ek heelwat van die linkse, Joodse kultuur waarvan daar in die boek sprake is, meegemaak en selfs die skryfster van die voorwoord, die Nobelpryswenner Nadine Gordimer, een of twee keer toevallig ontmoet. Gordimer is insgelyks van Litaus-Joodse afkoms en was goed bevriend met “daardie wonderlike Slovo’s”, soos sy elders in ‘n koerantonderhoud na Joe en Ruth verwys het.
Joe Slovo is nie eens in Suid-Afrika gebore nie, maar in die dorpie Obelei in Litaue wat destyds onder Russiese invloed was. Die latere kommunistiese leier het eers op die ouderdom van tien saam met sy ma in Suid-Afrika aangeland. Die grootste gros Litause Jode het in die tyd van Paul Kruger in ons land aangekom en ‘n prominente rol in die goudstormloop gespeel. Teen 1914 was daar reeds 40 000 Jode in Suid-Afrika, waarvan die meeste in Johannesburg saamgetrek was. In die vroeë twintigste eeu het tot 20% van dié stad se bevolking uit Jode bestaan, wat tot die spottende benamings “Jewburg” of “Jewhannesburg” aanleiding gegee het.
Volgens Wieder moes Jode uit Litaue padgee as gevolg van toenemende anti-Semitisme ná die sluipmoord op die Russiese tsaar Alexander II. In beide Letland en Litaue het agterna ‘n gevoel teen Jode opgelaai, wat in ghetto’s gewoon het maar nie ekonomies kon oorleef nie en wat dus na ander heenkomes, hetsy in die VSA, hetsy in Suid-Afrika, gesoek het.
In die vroeë 1930s was van die meer gevestigde Jode in Johannesburg welvarend of het, soos Ruth First se ouers Julius en Tilly, tot die middelklas behoort. Nuwe aankomelinge uit Litaue soos die Slovo’s was egter onversorg en soos die skrywer vertel, was dit standaardpraktyk om sulke kinders eers te ontluis alvorens hulle tot skole toegelaat is. Die tienjarige Joe Slovo het geen ander taal as dié van die Oos-Europese ghetto, Jiddisj, gepraat nie. Sy pa is aanvanklik eers per skip Argentinië toe en indien hy daar werk gekry het, sou Suid-Afrika se geskiedenis dalk heel anders daar uitgesien het, want dit sou beteken het dat Joe ook daarheen sou verhuis het. Dalk sou daar nooit ‘n “Freedom Charter” of ‘n Kerkstraatbom gewees het nie, beide synde gebeurtenisse waarby Joe Slovo ‘n sleutelrol gespeel het.
Uit Wieder se opmerkings oor Joodse immigrasie na Johannesburg, lei ‘n mens af dat, benewens Jiddisj, die Joodse geloof, gewoontes en kookkuns, ‘n ander invloedryke ideologie die nuwe aankomelinge vergesel het: die kommunisme. Synde self links en Joods, skroom die skrywer nie om aan te toon watter aktiewe rol die Litause Jode in Johannesburg gespeel het om kommunisme te bevorder nie. Afgesien van die verloopte Afrikaner Bram Fischer en sy vrou Molly, was die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty so te sê ‘n etnies Joodse beweging met ‘n paar swartes en Indiërs wat gekoöpteer is. Dit word natuurlik ook weerspieël in die aangeklaagdes tydens die fameuse Rivonia-verhoor, waarvan die helfte Jode was: Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor en Goldreich.
Hierdie is ‘n dubbele biografie en daarom spring die skrywer heen en weer tussen First en Slovo se verhale. Selfs voor hul ontmoeting op die kampus van die Universiteit van die Witwatersrand, word albei van ‘n vroeë ouderdom af reeds aan kommunisme blootgestel. Ruth First se ouers. Julius en Tilly, was albei oortuigde kommuniste en vandat sy tien jaar oud was, is sy polities bewus gemaak of saamgeneem na vergaderings of betogings toe. Blykbaar het lede van die Kommunisteparty die gewoonte gehad om op die trappies van die Johannesburgse stadsaal pamflette uit te deel en ook toesprake aan verbygangers te maak. Dit was natuurlik in die dae voor die Nasionale Party kommunisme verbied het. Maar selfs die verbod op die Kommunistiese Party het hulle nie gestuit nie, want Slovo, First, Fischer en ander het ‘n nuwe, ondergrondse party in die plek daarvan gestig.
Slovo se ma is vroeg dood, met die gevolg dat sy suster in ‘n weeshuis opgeneem is en hy saam met sy pa van een losieshuis in Doornfontein na ‘n ander moes rondswerf. Hy moes vroeg uitspring om te gaan werk en het sodoende op die fabrieksvloer in die kommunistiese beweging aktief geraak, hoewel ‘n onderwyser hom reeds aan kommunisme voorgestel het en daar in die Joodse losieshuise ook allerlei gesprekke oor sosialisme gewoed het. Hy kry werk by ‘n Joodse firma, Sive Brothers and Karnovsky, maar organiseer sowel die swart as die wit werkers om te staak, in so ‘n mate dat die eienaar hom inroep. Wieder skryf:
“In March 1944, he was called in by one of the company’s owners, Sammy Sive, and informed that he should curtail his political activities and be grateful that he had a job at ‘such a nice Jewish firm.’ Sive explained, ‘At heart we are all communists.’ He told Joe that the firm donated money to Medical Aid for Russia.”
Hierdie stelling deur Sammy Sive verraai vir my iets van die Joodse kultuur van destyds en waaruit die hele anti-apartheidsbeweging ontstaan het: “In ons harte is ons almal kommuniste.” Vir ‘n groot deel van die twintigste eeu het dit nie saak gemaak of ‘n Jood in Suid-Afrika ‘n kapitalis, werker, akademikus, skrywer, boekhouer, vragmotorbestuurder, kleremaker of wat ook al was nie: in sy hart was hy ‘n kommunis, met groot simpatie vir die radikale vleuel wat toenemend deur Joe Slovo en Ruth First gelei is.
Trouens, daar was onlangs in die plaaslike gemeenskapskoerant, The South African Jewish Report, ‘n hele debat oor die verhouding tussen die radikale Jode soos Slovo en die Rivonia-aangeklaagdes, enersyds, en gewone Jode andersyds, waaronder daar seker ook hier en daar konserwatiewes of nie-kommuniste moes wees. Sommige briefskrywers het wel afwysend teenoor Goldreich en ander radikale Jode gestaan; nie soseer vanweë hul rol in Suid-Afrika nie, maar weens hul kritiek jeens Israel en simpatie vir die Palestynse saak. Maar in ‘n hoofartikel het sowel die koerant as die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes die rol van radikale Jode in die onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis met trots omhels. Dit wil voorkom asof Suid-Afrikaanse Jode voel dat die aandag op swart figure soos Mandela, Tambo en ander ANC-ampsdraers afbreuk aan hul historiese erfenis en veral dié van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty doen en hulle nie genoegsame erkenning kry vir die rol wat hulle gespeel het om die Nasionale Partybewind omver te werp nie.
Aan die einde van Wieder se boek verwys hy na die hoofrabbi, Cyril Harris, se optrede tydens Joe Slovo se staatsbegrafnis op 15 Januarie 1995. Die feit dat Slovo ‘n ateïs en geen praktiserende Jood was nie, is blykbaar van minder belang as dít waarvoor hy gestaan het:
“The official state funeral followed the day after at Orlando Stadium in Soweto. Forty thousand people crowded into the stadium and there were eulogies from President Mandela; Barney Pityana, who would soon become chairperson of the South African Human Rights Commission; John Gomomo, representing COSATU; and Charles Nqakula from the SACP. Jeremy Cronin recited the Bertolt Brecht poem, “In Praise of Communism.” The crowd inside the stadium was subdued and the speeches were on the whole uninspiring, except, ironically, the formal eulogy by the Chief Rabbi of South Africa, Cyril Harris. The rabbi’s sermon portrayed Joe’s bravery and kindness, concluding with a Jewish proverb, ‘Yes, a resounding yes. The world is a better place, thanks to you, Joe, and your remarkable life.'”
Nadat Slovo vir Suid-Afrika teen Italië in die tweede wêreldoorlog gaan veg het, kon hy aan Wits met ‘n beurs in die regte gaan studeer al het hy nie matriek agter sy naam gehad nie. Hier het sy lewenslange vriendskap met nog ‘n Joodse kommunis, Harold Wolpe, begin en het hy ook uiteindelik met Ruth First afgehaak. First het egter eers ‘n seksuele verhouding met ‘n linkse en ewe invloedryke Indiër, Ismail Meer, gehad. Dit was die dae voor die Ontugwet, asook die Groepsgebiedewet en daarom het ‘n veelrassige kerngroepie gereeld in Meer se woonstel, Kholvad-huis 13, te Markstraat in die middestad van Johannesburg, byeengekom en sosiaal verkeer. Dit is ook by Kholvad-huis waar Nelson Mandela en Joe Slovo mekaar die eerste keer ontmoet het.
Die Franse filosoof Jean Baudrillard het ‘n interessante boekie geskryf, A l’ombre des majorités silencieuces, oftewel “In die skadu van die stille meerderheid”. Selfs in ‘n liberale demokrasie is die “meerderheid” per definisie altyd “stil” terwyl bepaalde mense of groepe altyd namens die meerderheid praat of interpreteer wat die gepeupel kwansuis dink. Soveel te meer was dit nog al die jare die geval in Suid-Afrika, waar veral Joe Slovo en sy vrou Ruth First tydens hul lang verblyf oorsee as die selfaangestelde woordvoerders van Suid-Afrika se swart meerderheid opgetree het.
Joe Slovo en Ruth First
By die lees van hul biografie, is daar ‘n bekende Jiddisje woord wat telkens in my gedagtes opduik en dit is: “goetspa”. Selfs nie eens die Boeremag se ambisieuse staatsgreepplan in Dokument 12 spreek van soveel misplaaste selfvertroue soos Slovo en First se geloof in die revolusie en die uiteindelike militêre oorname van Suid-Afrika nie. Moontlik het die Nasionale Party se kapitulasie by die onderhandelingstafel vir Slovo as ‘n groot teleurstelling gekom, want met die hulp van die destydse Sowjetunie en Oos-Duitsland was hy besig om sy MK-kaders op te lei om uiteindelik die Boere uit Pretoria te verjaag. Hy het kort-kort voorspel dat die oorwinning “net om die draai” was. Hoewel hy in beheer van die ANC se hele terreuroperasie teen Suid-Afrika was, het hy hom kwalik oor sy eie veiligheid bekommer en was hy veral berug vir sy laataandkuiery by medestryders wat as “Joe se roete 66” bekendgestaan het. Hy het ook die gewoonte gehad om met etenstyd op te daag sodat sy gasheer verplig was om hom iets te ete aan te bied. Te eniger tyd kon ‘n agent van die destydse veiligheidsmagte hom in die straat afgemaai het en tog het dit nooit gebeur nie. Weliswaar het Craig Williamson in 1982 die briefbom aan Ruth First in Maputo gerig wat haar dood veroorsaak het, maar Slovo het lustig bomme in Suid-Afrika laat afgaan sonder dat hy ooit die geringste ongemak verduur het.
Uiteraard is Alan Wieder se weergawe van Slovo se terreuraktiwiteite erg eensydig. Selfs die Kerkstraatbom word as ‘n “militêre operasie” beskryf. ‘n Vraag wat by my ontstaan het, is waar die geld om terreur te bedryf vandaan gekom het. Slovo was iets van ‘n linkse stralerjakker en het aanmekaar tussen Londen, Moskou, Beijing en Havana gevlieg, as hy nie in Lusaka, Maputo of Luanda was nie. Dit wil voorkom asof die ANC destyds deur die Anglikaanse Kerk en Swede befonds is, terwyl die Sowjetunie en Oos-Duitsland die SAKP van geld, opleiding en wapens voorsien het. By tye het skeuring tussen die twee organisasies gedreig, maar Slovo het dit altyd reggekry om geskille op te los omdat hy sy “stille meerderheid”, net soos Mandela in die tronk, nodig gehad het.
Wieder se simpatie lê eerder by Ruth as by Joe, want hy beskryf haar as die slimmer marxistiese teoretikus. Sy het ook beter as Slovo geskryf en kon dus die propagandaveldtog in die Britse media volhou terwyl Joe ellelange vergaderings bywoon of in Afrikalande sy rekrute in saamgeflanste kampe gaan toespreek. Hul verhouding word as taamlik stormagtig beskryf en blykbaar het Joe allerlei ander verhoudings met vroue gehad, min of meer met Ruth se instemming. Hulle het egter ook oor politiek geargumenteer en in haar strewe om ‘n universiteitspos in Engeland te bekom, het First ‘n meer gematigde “nieulinkse” Marxisme as Slovo, wat op die beleid van Moskou attent moes wees, aangehang. Voor sy ‘n pos in Maputo tydens die Machel-bewind aanvaar het, het First ongeveer vyf jaar lank in Brittanje aan die Universiteit van Durham klas gegee.
Benewens goetspa, is iets wat Jode van Afrikaners onderskei, kennelik ‘n oormaat selfvertroue en wedersydse bewondering. Oor en oor in die boek word sowel Slovo as First vir hul briljantheid geloof. Geen van die argumente en stellings wat Wieder aanhaal, lyk egter vir my besonder skerpsinnig nie. Min of meer die slimste ding wat Slovo gedoen het, was om in die veertigjare kommunistiese propagandastukke in die swart toilette by fabrieke op te plak, omdat hy geweet het “dat geen selfrespekterende blanke by ‘n swart toilet sou ingaan nie”. Wat hul marxistiese teorieë betref, sou nóg Slovo nóg First in Italië of Frankryk enige aansien onder linkse intellektuele kon verwerf aangesien hulle mank gegaan het aan die soort sofistikasie en voorliefde vir ingewikkelde filosofiese redenasies waarvoor linkses in dié lande wêreldberoemd geword het.
Afrikaners is so onbelangrik dat hulle feitlik nêrens in die boek genoem word nie. Daar word net deurentyd na die “apartheidsregime” as metoniem vir Afrikaners verwys. As De Klerk en Roelf Meyer uiteindelik bes gee nadat Slovo goedgunstiglik tot die sogenaamde “sonsondergangklousule” ingestem het, is dit amper asof dit vooraf só bestem was. Die Slovo’s se dogter Gillian verwys iewers na “die naïewe Afrikanerkultuur van die veld” en ek het nogal gewonder of Joe Slovo of Ruth First ons hoegenaamd as “Suid-Afrikaners” sou erken?
FW de Klerk het tydens die aanvang van die onderhandelings by Kemptonpark gepoog om Joe Slovo daarvan uit te sluit, maar Thabo Mbeki het namens die ANC-SAKP-alliansie die minagtende boodskap oorgedra dat daar sonder Slovo geen onderhandelings sou wees nie. Slovo het korrek ingesien dat De Klerk nie vir enigiets “nee” sou kon sê nie. Sodoende is De Klerk gedwing om nie net die Litauer se leiersrol te erken nie, maar uiteindelik ook die knie voor hom te buig. Hoewel Slovo dikwels van dogmatisme en selfs “Stalinisme” beskuldig is, het hy geblyk baie aanpasbaar in sy sienings as kommunis te wees, afhangend van wie hom mag of geld kon aanbied. Toe Gorbatsjof in Rusland oorneem, is hy oombliklik tot perestroïka bekeer en het selfs ‘n verhoging van Moskou ontvang. Terug in Suid-Afrika, het van sy medestryders soos byvoorbeeld die Kanadese kommunis, John S. Saul, hom daarvan beskuldig dat hy die “revolusie verraai het” deur nie op volskaalse kommunisme in Suid-Afrika aan te dring nie.
Maar soos Sammy Sive in 1944 gesê het, is dit genoeg om “in jou hart ‘n kommunis te wees”. Daar is geen teenstrydigheid tussen kommunisme en kapitalisme nie. Selfs Friedrich Engels, een van die vaders van kommunisme, was ‘n fabriekseienaar. Niemand hoef die myne in Suid-Afrika te nasionaliseer nie, want hulle behoort meesal reeds aan Jode, soos die Oppenheimers of Ivan Glasenberg van Glencore-Xstrata wat eersdaags op die Johannesburgse aandelebeurs gaan noteer.
Lesers van die South African Jewish Report sal ook weet dat daar onlangs ‘n Swart-Joodse kamer van koophandel in Kaapstad tot stand gekom het. Volgens verklarings van die nuwe liggaam, “gaan Jode en swartes voortaan saam-saam die Suid-Afrikaanse ekonomie laat groei”.
Nóg in Slovo se meesterplan vir revolusie, nóg in dié nuwe ekonomiese plan figureer Afrikaners hoegenaamd.
As ‘n mens die groteske Afrikanerneerlaag van die vroeë negentigerjare moes verklaar, sou ek dit in ‘n neutedop só opsom: Afgesien van De Klerk se verraad, wat maar net ‘n uitvloeisel van die omstandighede was (hoewel lees Gustav Venter se uistekende Engelse stuk oor FW!), het ‘n baie klein groepie kommuniste die land kon oorneem danksy:
goeie propaganda wat deur mense soos Ruth First, Nadine Gordimer, Trevor Huddleston en selfs Helen Suzman verseker is;
fondse wat deur Swede, Oos-Duitsland en die Sowjetunie verskaf is;
die Johannesburgse netwerk wat die balie, die sakewêreld en die akademici van Wits ingesluit het en waar “kommunisme in die harte van elkeen” geleef het.
Laasgenoemde punt is belangrik, want die Afrikaner het sedert die ontdekking van goud in 1886 nog nooit ‘n goeie gevoel vir Johannesburg gehad nie. Die Anglo-Boereoorlog het vanweë die Uitlanderpolitiek van Johannesburg ontstaan en koerante soos The Star en die Rand Daily Mail (tans Business Day) was nog altyd op die voorpunt van anti-Afrikaner-oorlogspropaganda of die goedpraat van terreur teen ons. Op ‘n stadium het die Broederbond onder aanvoering van Piet Meyer gedink hulle gaan Johannesburg met behulp van die SAUK en die RAU verower, maar daarvan het dadels gekom. Vandag is daar géén Afrikanerinvloed meer by die SAUK of die Universiteit van Johannesburg nie, hoewel daar nog mense met Afrikaanse vanne bestaan wat soos spoke daar rondswerf. Hulle praat egter die ideologie van Joe Slovo en Ruth First klakkeloos na!
Afrikaners het gedink dat die magsentrum van die land in Pretoria gesetel was, in die burokrasie en in die weermag. Intussen was dit in Johannesburg, die stad waar die Litauers al meer as ‘n eeu lank die septer swaai… Johannesburg is inderdaad die stert wat die hond swaai.
Naspers sanik aanmekaar oor hul “Madiba” en verwar die Afrikaner des te meer. In die boek skemer dit deur dat nóg Joe Slovo nóg Ruth First ‘n hoë dunk van Mandela gehad het en hom bloot as ‘n vermetele swarte gesien het wat nie sy plek ken nie. Uiteindelik was hy maar net die swart gesig van die revolusie; hulle kon net sowel foto’s van die gestorwe Martin Luther King gebruik het.
Na alle waarskynlikheid het Joe Slovo en Ruth First die Freedom Charter geskryf. Teen die tyd dat dit in 1955 by Kliptown aangeneem is, was die kommunistiese egpaar reeds ingeperk en mog nie vergaderings bywoon nie. Joe Slovo het egter op ‘n sinkdak met ‘n verkyker gelê en gekyk hoe die vegadering verloop en was hoogs in sy noppies met die uitkoms.
Die nasionalisering van Afrikanergrond is een van die grondbeginsels van die Freedom Charter.
Ons sal binnekort sien hoe ideoloë vanuit Johannesburg wat nog nooit ‘n mieliepit geplant het nie opruk om alle plaasgrond te gaan nasionaliseer. Sodoende sal die volgende hoofstuk in die Slovo’s se revolusionêre teaterstuk verwesenlik word.
Onder hul groepie uitverkore vriende het immers ook die stigter en direkteur van die Johannesburgse Marktteater, Barney Simon, getel. Dis nie soseer die middele wat saak maak nie, maar die verhaal wat vertel word.
As u belangstel om ‘n lang en gratis uittreksel uit bogaande boek oor Slovo en First te ontvang, stuur ‘n epos aan inlig[by]praag.org met “Slovo” in die onderwerpreël.
