praag.co.za

Tag: Frankryk

  • Karel Combrinck: Post tenebras lux

    Karel Combrinck: Post tenebras lux

    Kort nadat Martin Luther in 1517 sy 95 stellings aan die deur van die Wittembergkerk vasgenael het, het die vervolging van protestante in Frankryk begin. Die 95 stellings het dit hoofsaaklik gehad teen die gebruik van die sg. afkoopbriewe ingevolge waarvan die kerk en die adel (in daardie tyd en lank daarna dieselfde ding) teen betaling van ‘n som geld aan “sondaars” briewe uitgereik het om te sê hulle sondes is vergewe.

    Die Gutenbergse drukproses wat teen daardie tyd in algemene gebruik was, het dit moontlik gemaak dat Luther se leerstellings soos ‘n veldbrand deur Europa verprei het. Die kerk en die adel sou nie met gevoude arms toekyk hoe hulle van hulle goudmyn berowe word nie.

    Die Franse adel was in die nag van 23/24 Augustus 1572 (die Bartholomeüsnag) in die Louvre-paleis en ander paleise in die omgewing byeen ter viering van die huwelik tussen Hendrik die vierde (Henri IV) en Marguerite de Valois. Die huwelik is gereël oënskynlik om die bloedvergieting tussen katolieke en protestante te besweer, maar in daardie afgryslike nag is derduisende mense, die room van die protestantse adel, waaronder die beroemde admiraal Gaspard de Coligny, Dingaanstyl deur die katolieke vermoor. St Batolomeus is terloops die Franse beskermheilige van slagters!

    Die teken dat die slagting moes begin, is gegee deur die afgemete gelui van die klok in die toring van die kerk St Germain l’Auxerrois net langsaan die Louvre-paleis. Die klok se naam, is … Maria.

    Ave Maria, grazia plena, gegroet Maria, vervul met genade. Genade vir almal behalwe vir ons.

    Kort nadat hy koning geword het, het Hendrik IV, wie se moeder protestant was, in 1598 die bekende Edik van Nantes uitgevaardig wat aansienlike verligting vir protestante gebring het. Nadat hy in 1610 deur ‘n katolieke fanatikus vermoor is, is die regte en vryhede van protestante geleidelik uitgekalwe totdat die protestantisme in 1685 met die herroeping van die Edik deur die koning van die duisternis, Lodewyk XIV (Louis quatorze) heeltemal verbied is.

    Voortaan was dit gewoon onwettig om die protestantse geloof te beoefen en kinders as protestante te doop en groot te maak. Alles wat moontlik daaraan kon herinner dat daar ooit iets soos ‘n protestant op die aardbol was, is vernietig: geboortesertifikate, doopseëls, huweliksertifikate, doodsertifikate, grafte, transportaktes, alles. Alle protestantse kerke en ander plekke van aanbidding moes vernietig word. Die galg en die brandstapel was die daaglikse vermaak van die katolieke gepeupel en om slagoffers te vind was geen probleem nie want enigeen wat protestante verkla of uitgelewer het, kon aanspraak maak op die helfte van hulle boedel.

    Protestante is verbied om Frankryk te verlaat en dié wat dit wel gedoen het, het dit in lewensgevaar gedoen. Dit was dan ook die geval met ons Hugenotevoorouers. Watter groot oomblik was dit nie vir hulle nie toe hulle uiteindelik in die Kaap aan wal stap nie! Vryheid, veiligheid, vrede.

    POST TENEBRAS LUX!

  • Karel Combrinck: Ontwaak jy wat slaap

    Karel Combrinck: Ontwaak jy wat slaap

    Ons Westerse beskawing is oor die eeue aan talle bedreigings blootgestel. Bedreigings van buite, maar dan veral, die ergste van almal: die bedreigings van binne. En as ons sê bedreigings van binne, dan bedoel ons daarmee die verskynsel dat mense hulle wil tot voortbestaan, verloor. Die beste voorbeeld hiervan uit die geskiedenis was die verval en ondergang van die Romeinse ryk. Maar daar is steeds nog die bedreigings  van buite ook en die grootste hiervan is  die knaende uitbreidingsdrang van die Moslemwêreld .

    Die stryd tussen die Christen- en die Moslemwêreld strek oor eeue tot sover terug as die geboorte van die profeet Mohammed in 571. Kort na sy dood het die Moslemverowerings van reusagtige gebiede in Noord-Afrika, die Midde-Ooste, en die Verre-Ooste ‘n aanvang geneem. Binne die bestek van twee eeue het die Moslems vanuit hulle tuisvesting op die Arabiese skiereiland hulle heerskapy uitgebrei na (huidige benamings): Egipte, Libië, Algerië, Tunisië, Morokko, Spanje Israel , Irak, Iran, Sirië, Turkye, Oos-Europa en groot gebiede in die Verre-Ooste tot aan die grens van Indië. Vandag het bv. Indonesië die grootste Moslembevolking op aarde.

    Vir ons van belang is dat tot en met die Moslemverowerings, die oorgrote meerderheid van die wêreld se Christenbevolking in Noord-Afrika gewoon het. Die Moslems het hieraan ‘n einde gemaak en sedertdien het die Christenteenwoordigheid in hierdie lande tot onbeduidende minderhede gekwyn. Deur die geskiedenis het die Westelike Christenbevolkings van tyd tot tyd daadwerklike pogings aangewend om die Moslemuitbreiding hok te slaan, maar dikwels, het hulle net kop gegee.

    Na hulle verowerings van die sesde en sewende eeu het Moslems (Arabiere en Turke) talle skuiwe gemaak in die rigting van Sentraal- en Wes-Europa. Soms het hulle hulle teen sterk weerstand vasgeloop. By ander geleenthede , soos byvoorbeeld nou, sonder enige weerstand hoegenaamd.

    Van 711 tot 1492 was Spanje in die hande van die Arabiere. Kort nadat hulle Spanje oorrompel het, het die Arabiese (Moslem-) veroweraars verdere invalle in Frankryk onderneem, maar daar, nadat hulle 500 km ver gevorder het, is hulle in 732 by die stad Poitiers voorgekeer deur Karel Martel en na Spanje teruggedryf. In 1492 het die Christelike Spanjaarde na agt eeue se stryd teen Moslemoorheersing die besetters finaal uit hulle land verjaag.

    In 1463 het die Turke Konstantinopel, die hoofstad van die Oos-Romeinse ryk en ook van die Christelike wêreld van daardie tyd oorrompel. Konstantinopel is vernoem na die eerste Romeinse keiser wat die Christelike geloof aangeneem het. Bitter ironies was dat die Turkse inname van Konstantinopel, (voortaan bekend as Instanboel), moontlik gemaak is deur die plundering van die stad enkele jare tevore deur die Kruisvaarders wat die stad se vermoëns om homself te verdedig onherroeplik verwoes het. Die val van Konstantinopel het die deure wyd oopgegooi vir Turkse verowering van die hele Oos-Mediterreense en Oos-Europese gebied.

    In 1529 vertrek ‘n reuse- Turkse vloot in die rigting van die Wes-Middellandse See. Hulle word by die slag van Lepanto in die Golf van Korinte (nie ver van Athene nie) deur ‘n koalisievloot van Christelike lande oortuigend verslaan.

    Die slag van Lepanto in 1571, voorstelling deur ‘n onbekende Engelse skilder

    Dwarsdeur die 17de en 18de eeue het die Turke volhardend probeer om Wene in te neem en sodoende hulle pad oorland na Wes-Europa oop te maak. In 1716 is hulle pogings finaal die nek ingeslaan deur die Oostenrykse veldheer, Prins Eugen.

    Vir eeue na die val van Konstantinopel  was die Turke in beheer van Griekeland en die Balkanstate totdat hulle tydens die Griekse vryheidsoorlog van die vroeë negentiende eeu verdryf is, met die uitsondering van die grondgebied aan die Westelike oewer van die Bosforus waar onder meer Konstantinopel (die huidige Istanboel) en die oudste belangrike gebou in die Christelike beskawing, nl. die Katedraal Aya Sophia, geleë is. Die Aya Sophia is terloops pas deur pres. Erdogan van Turkye tot moskee verklaar.

    In ‘n onlangse artikel het Leon Lemmer die profetiese boek , Omsingel die laer van die heiliges deur Jean Raspail bespreek wat handel oor die omsingeling van die Europese beskawing deur hordes uit die derde wêreld. Profeties is dit nie heeltemal nie, want dit is gegrond op sy waarnemings van verwikkelings voor — en tydens — die skrywe van die boek. Tog is dit merkwaardig hoe dinge gebeur presies soos hy dit in 1973 voorsien het. As beskrywing van wat nou besig is om te gebeur, is “oorstroming” moontlik ‘n meer akkurate beskrywing  as “omsingeling”. ‘n Vyand wat jou omsingel kan jy nog beveg, maar teen dié wat jou binnegesypel het, is jy magteloos.

    Vandag beleef ons die klakkelose aanvaarding van miljoene Moslems uit Turkye en Noord-Afrika in bv Frankryk; dié land sit tans met ‘n bevolking van meer ses miljoen Moslems. En in Engeland, Nederland en Duitsland is die situasie nie veel beter nie. Hierdie instroming sou vanselfsprekend nie moontlik gewees het sonder die goedkeuring, en selfs aanmoediging van opeenvolgende Europese regerings nie. Dink vir ‘n oomblik maar aan mev Merkel wat ‘n jaar of wat gelede die instroming van miljoene “asielsoekers” uit die derde wêreld as ‘n “geleentheid vir Duitsland” beskryf het. (Eine Chance fur Deutschland).

    Daar is boeke te skryf oor die maniere waarop die Westerse beskawings besig is om hulleself af te takel. Die groot vraag is natuurlik waarom hulle dit wil doen. Daar is meer as een moontlike verklaring. Een is dat ‘n beskawing wie se einde begin nader kom, die neiging het om met die naderende katastrofe te flankeer. Nog ‘n moontlikheid kan wees dat ‘n beskawing wat so’n laagtepunt bereik het soos die huidige Weste, verkies om ‘n vinnige einde daaraan te maak ten einde weer van voor af te begin of om selfs heeltemal te verdwyn. En dan is daar natuurlik die sterk moontlikheid dat iemand besig is om die situasie te manipuleer ten einde voordeel daaruit te kan trek en te kan oorheers.

    Maar as daar dan nou wel ‘n ontwaking in Europese lande sou kom oor die snelle oorname van hulle lande deur Moslem indringers, dan gebeur dit, ironies genoeg, danksy die optredes van die Moslemekstremiste self. Ten einde die artikel nie te lank te maak nie, noem ons net kortliks enkele onlangse gevalle :

    • 2015: Aanslag teen die Paryse hekelpublikasie Charlie Hebdo. 12 mense gedood en 11 verwond.
    • 2015: Aanval op die Paryse nagklub Bataclan. 130 mense dood en 413 beseer.
    • 2016: ‘n Moslembesetene jaag met ‘n vragmotor in ‘n skare feesvierendes in die stad Nice in. 86 mense dood en talle beseer.
    • ‘n Week of wat gelede word ‘n Franse onderwyser in Parys voor sy skool, ten aansien van talle skoolkinders deur ‘n Moslem maniak onthoof.
    • En pas weer word drie vrouens in ‘n kerk in Nice keelaf gesny.

    In die afwesigheid van enige wil om die invloei van inkommers aan bande te lê, probeer die Europese regerings die probleem besweer met spoeg-en-plakmaatreëls wat maar net die uiteindelike ramp uitstel. Al die beklekkery en stertswaaiery van Westerse regerings stel die Moslems allermins tevrede. Inteendeel is daar miljoene Moslems wêreldwyd aan die betoog teen Frankryk en dit is wensdenkery dat hierdie oorverhitte atmosfeer nie na Europa gaan oorwaai nie. Vir hierdie situasie het die huidige en ‘n reeks vorige regerings net hulself te blameer. Daar is politieke partye, publikasies en indiwidue wat dekades lank reeds teen hierdie dreigende katastrofe probeer waarsku, maar hulle word deurgaans afgemaak as  “ekstreemregs” en dus ignoreerbaar. Daar is niemand so doof as hy wat nie wil hoor nie. Klink bekend nè?

    Veral ontstellend is dat die Moslems, benewens die besetting van gedeeltes van Europese stede, ook voorskriftelik wil wees oor beleid buite die gebiede wat hulle vir alle praktiese doeleindes volledig beheer: Halaalkos in skoolkafeterias, selfs in openbare staatskole, Moslemskole waar kinders teen die Weste geïndoktrineer word, die toepassing van Moslemwette deur Moslemhowe, moskees om elke draai ten spyte daarvan dat Christene wêreldwyd uit Moslemlande verdryf word en geen Christelike kerke aldaar toegelaaat word nie.

    Te midde van dít alles maak die Europese Unie en EU-lidlande net nog meer en meer regulasies en voorskrifte wat ” diskriminasie” teen die Moslem- en ander inkommers verbied. Dis asof hulle hul eie graf nie vinnig genoeg kan grawe nie. Die geykte argument is altyd “Ja, maar Moslems is nie almal radikaal nie.” Dit is so, maar hoe weet die Franse en ander Europese lande se polisie watter Moslems is radikaal, of potensieel radikaal en watter nie en as hulle weet, waarom vind die aanvalle dan plaas? Daar is natuurlik gevalle waar hulle wel duidelik geweet het dat ‘n bepaalde persoon ‘n radikaal is en hom nogtans vryelik laat rondloop het soos in die geval van die maniak wat die onderwyser onthoof het. En in elk geval, Moslems radikaliseer oornag.

    Een van die redes waarom die Moslems so suksesvol is in hulle pogings om die Westerse wêreld te oorspoel, is dat hulle in sekere opsigte die waardes respekteer wat die Westerse samelewings lank reeds verwerp het: Hulle is konserwatief, hulle het die wil om te wen, hulle is familievas, geheg aan hulle geloof, hulle duld nie homoseksuele huwelike nie, hulle het hoër morele standaarde, hulle vrouens loop nie half kaalbas in die straat en selfs in kerke rond nie. In ‘n neutedop, in Europa is die moskees vol en die kerke leeg.

    Natuurlik is daar dié in hulle geledere wat onskuldige mense vermoor en vermink en dis ‘n probleem — ‘n probleem vir ons, maar ook ‘n probleem vir hulle want die oorgrote meerderheid slagoffers van Moslemterreur  is ander Moslems. Lankal reeds het die Moslemwêreld tot die besef gekom dat hulle met ‘n frontale gewelddadige aanslag teen die Weste nie veel verder sal kom nie. Daarom het hulle eerder die strategie begin volg van geleidelike insypeling, want hulle het maar te goed verstaan dat die Westerse humanistiese samelewings teen die instroming van “arme drommels ” uit die derde wêreld nie bestand is nie. Enkele jare gelede het die Turkse president, Erdogan, tydens ‘n toespraak voor ‘n Turkse gehoor in Duitsland uitgeroep: “Dis nie nodig om Turkye as lid van die Europese Unie toe te laat nie. Turkye is reeds in Europa!”

    Het die Europese beskawings ‘n kans om hulle teen hierdie dreigende oorstroming te verweer? Die kanse lyk uiters skraal, maar as daar dan tog ‘n kans is, sal dit in die eerste plek afhang daarvan of die Europese beskawings daarin kan slaag om eers die stryd teen hulleself te wen.

  • Suidpunt: En sê nou Suid-Afrika was ‘n Franse kolonie?

    Suidpunt: En sê nou Suid-Afrika was ‘n Franse kolonie?

    Stel jou voor: Engeland en Holland word albei in die laat-1700’s en vroeë-1800’s tussen die akkers geskop. Kaapstad word herdoop tot Le Cap en die stadsbeplanning met ‘n Franse hand dienooreenkomstig met sorg uitgelê. Die sogenaamde “Kleine Parys”, van minder as ‘n eeu tevore, het nou werklik ‘n nuwe afsetgebied van Franse verbruiksgoedere geword. Die ‘Breerivier’ (soos dit aan die begin bekend was), of ‘Breederivier’ (soos dit later taalkundig reggestel is) word ‘Fleuve Large’.

    As die Afrikaanse letterkunde besig is om ‘n verstarring en stagnering te beleef, dan moet mens waaragtig bietjie handjie begin bysit.

    Daar was miskien Karl Kielblock met Lafras Cuyper, ‘n karakter wat persoonlik deur die einste Napoleon Bonaparte gevra is om Franse skipbreukelinge te gaan red, maar selfs die Sestigers, wat pens en pootjies hul in die Franse letterkunde verdiep het, kon glad nie ‘n Franse Suid-Afrika in hul stoutste drome oproep nie. Ook nie Louis C. Leipoldt wat soveel navorsing oor die Hugenote gedoen het nie. Ook nie Marita van der Vyver met haar Franse briewe – Pos uit Provence en soveel Suid-Afrikaners wat in Frankryk gewoon, of halfjaarliks daar gewerk het nie. Sulke mense behoort mos van beter te weet, want hulle ken ‘n ander werklikheid; maar nee! So diep was hul eie denke in ‘n groef, die mag van die gewoonte, ingedryf.

    Ek is werklik diep, diep teleurgesteld in die Afrikaanse letterkunde. Is dit regtig so moeilik om ‘n ander Suid-Afrika voor te stel? ‘n Suid-Afrika waar alles rondom jou steen vir steen afgebreek en voor jou oë geplooi kan word, as alles dan bloot ‘n konstruk is? Om nugter na ‘n ander werklikheid te kyk? Om te besef hoe anders dinge kon verloop het? Om skielik uit jou knusse baarmoeder van die gewoonte geruk te word, die vrugwater wat alle kante toe spat, in ‘n Suid-Afrika wat deur en deur nou skielik Frans is?

    Toe, gaan uit. Uit by die deure uit, en kyk rondom jou.

    Kyk na die naambordjie van die koffiehuis, die internetkafee, die reklamebord, die superette op die hoek, die burokrasie, die televisiekanale, die polisievangwa wat verbyry, die Albert Camus op T-hemde (“je me révolte, donc je suis”), die koerante, die radiostasies, die lamppale, die straatname, die argitektuur… jy mag dit nou alles in Engels ervaar, maar wat as dit Frans was?

    Sit nou jou Franse bril op. Doen dit. Nou.

    Sou jy kon aanpas? Hoe sou jy rigting vra? Weet jy nog wie jy is? Alles word radikaal voor jou oë hergebore — ‘n Franse Renaissance. Jou hele geskiedenis word sienderoë herskyf.

    Wat sou dit vir Suid-Afrika, en veral vir die Afrikaner, beteken het?

    Boukuns

    Wat my heel eerste opgeval het is dat die Franse hul huise by die klimaat aangepas het. Daar is nie ‘n soort ersatz-imperiale argitektuur, soos die grou en donker herehuise van die Randhere in Parktown, Johannesburg, wat heeltemal onprakties en uit koers is met die sonnige klimaat van Suid-Afrika nie.

    Ek het vantevore die volgende artikel probeer vertaal uit die Franse Wikipedia (“Architecture à La Réunion”) vir die Afrikaanse Wikipedia (“Boukuns van Réunion“); en plaas dit hieronder:

    Die villa-tipe huise, wat in hul tyd aan die rykes behoort het, bestaan uit verskillende dele. Die een deel was beplan rondom die daglewe buite: bedags het die arbeiders buite en om die huis gewerk. Hierbuite vind mens die kookskerm met sy houtvuur, die sanitêre geriewe, die tuin en veranda. Die ander huisdeel is ingerig vir die aandlewe: die slaapvertrekke en binnenshuise eetkamer.

    Tydens die kolonisering van die eiland was daar geen boumeester nie; elke eienaar en sy arbeiders het maar die huis na goeddunke gebou met die middele wat tot hul beskikking was. Wel belangrik hier was die ventilasie om die somerhitte draagliker te maak. Die huis is dus op ‘n fondasie gebou wat ‘n natuurlike lugstroom deurlaat, danksy heelwat belugtingsopeninge.

    Op die oog af vertoon die gebou simmetries, maar eintlik het die arbeiders sonder ‘n argitek byderhand bloot ‘n streep deur die grond getrek en alkant twee identiese dele gebou. Dit het in wese reghoekige huise opgelewer.

    Die veranda (stoep) is die fokuspunt. Dit vorm ‘n terras aan die voorkant van die huis, en vertoon sodoende die weelde, swier en rykdom straat se kant toe.

    Die huis word afgerond deur ‘n tuin vol inheemse plante uit die bos. Hier kry mens gewoonlik ‘n kweekhuis met orgideë, anthuriums en verskeie varingspesies.

    En as jy mooi kyk is dakspane gebruik vir die muurbedekking (op ‘n eiland wat dikwels onder siklone moet deurloop) — is dit moontlik dat Suid-Afrikaanse huise min of meer dieselfde sou lyk?

    Metrieke stelsel

    Suid-Afrika sou nie eers tot Daan Desimaal in die jare 1960 moes wag om uiteindelik na kilometers en kilogram om te skakel nie. Die metrieke stelsel is reeds in 1799 voorgestel, maar eers later in 1837 as die standaard aanvaar. Aan die Kaap? Miskien ‘n bietjie later. Maar, liewe Moses!, beslis nie meer as ‘n eeu later nie. Nooit sou ons aan die linkerkant van die pad bestuur het nie — soos die res van die wêreld sou ons aan die regterkant van die pad met ‘n Renault gery het. Die rekenaar-toetsborde met die volmaakte Franse uitleg sou tog so maklik deur Afrikaners oorgeneem kon word: jy sou nooit ooit hoef te sukkel met Ctrl+136 vir ‘n ‘ê’ nie. Ook sou jy nie meer met die driepunt-kragprop sukkel nie, maar wel met die Euro-tweepunt.

    Voedsel

    Anders as ons eertydse toekomstige volksmoeders wat deesdae soos hokvarke hul logge Amerikaanse rol-modelle op TV agterna honk, sal die gemiddelde vietse Afrikaanse dame, in navolging van haar Franse rolmodelle, vandag 35 keer aan ‘n happie gekonfyte brioche kou met die kom oggendkoffie agterna (want ‘n beker is dit nie). En, om die oggend op die regte manier te begin, sou sy haar vader soos ‘n vlermuis in die dakkamer uitrook met haar Gauloises-sigarette.

    In die verblindende Afrikason sal sy, met haar lunettes rondes noires, vir middagete onder die prieel aansit en ‘n slaaitjie, soppie of paté geniet, vir die entrée. Gevolg deur vleisies en vissies, met aartappeltjies, broodjie, rysies, pastatjies en groentetjies, ‘n olyfie opsy, vir le plat principal. Met, ter afronding, die dessert. Alles perfek volgens die voedselpiramide uitgewerk.

    En die aand? Dalk iets soortgelyks, wie weet.

    Regstelsel

    Napoleon sou beslis ‘n einde aan die Romeins-Hollandse regstelsel gemaak het en Le Cap sou die nuwe Code civil des Français ingevoer, aangeneem en die oue heeltemal vervang het. Dit sou nie wees soos die Engelse “Common Law” wat eenvoudig bo-op die Romeins-Hollandse Reg soos ‘n pleister geplak is nie. Ek het niks meer daarop te sê nie. Geen haan sou ooit ‘n weer daarna gekraai het nie, buiten ‘n paar kapokkie-historici.

    Hoewel, toe die Nazi’s alles wat volksvreemd was uit hul stelsel geboender het (daarvan was die Romeinse Regstelsel en die Klassieke een), het van die professore aan die Regsfakulteite die Romeinse reg in die ander lande (soos Amerika) weer onder die stof gaan uithaal en, net vir ‘n tydjie lank, bestudeer. In Suid-Afrika, soos ons met die Britse onafhanklikheid gesien het in 1961, het die staat die Romeins-Hollandse reg selfs verpligte leerstof gemaak — en daarvoor moes jy Latyn op skool of universiteit geken het. Sedert 1965 tot November 1994 was Latyn ‘n pligvak soos deur die Staat voorgeskryf. Dus, as Suid-Afrika onafhanklikheid van Frankryk sou gekry het — sou ons weer die Romeins-Hollandse regstelsel van voor af waardeer het?

    Die toekoms en hede is in noue kontak met die verlede

    Terwyl Engelse tuine besoedel is met nagemaakte Venusstandbeelde en omgekantelde pilare sonder dak, het ek nog nooit soveel verwysings na die Griekse en Romeinse gode gevind soos in Franse boeke nie, seker ‘n teken van die klassieke opvoeding. Nou die dag lees ek in ‘n Franse kinderboek (La porte, deur Anthony Luc Douzet): “Die reën stroom oor jou vel, die trane van die ou gode sleur jou mee in hul onveranderlike pyn/verdriet.” [La pluie ruisselle sur votre peau, larmes des anciens dieux vous entraînant dans leur peine immuable]

    Dis half asof hierdie Franke van weleer, ja, ‘n volksgroep wat eens ‘n soort Wes-Germaans verwant aan Oudnederlands gepraat het, hul beskeie verlede met mag en mening uit die geskiedenisboeke weggeskryf het — en nou die erfenis as die volbloedkinders van die Romeine en Grieke aangeneem het. En volwaardig gelatiniseer het; maar in die proses die aangeleerde Volkslatyn so goed opgeneuk het om ons Frans te bied. En daaroor boonop trots voel! Net een ander land se inwoners het hul ook verbeel hulle is direkte afstammelinge van die Romeine (en wat óók hul eie Mengelduits goddelooslik opgeneuk het!), en dit is die ouens van Engeland. Ja-a, selfs meer volbloed-Romein is hulle as die Italianers self! Net Bart Nel bly trou aan homself.

    ‘n Mens kan jou baie dinge inprent en verbeel, en soms werk dit ten goede. Mense wat die verlede en filosowe en skrywers uit die 1600’s en selfs die Middeleeue aanhaal, het die neiging om die “onvoorsiene” orkaan, die histerie, die groot skrik van die hede, af te plat tot ‘n buitjie motreën. Want het die Franse nie al alles gesien en beleef en opgeteken nie? En sou hulle, die nakomelinge (ten minste in gees?) van die Romeine en Grieke, presies dieselfde foute maak as hul onverskrokke vaders en sogende moeders?

    Soos ook vandag in die biblioteke, sou ons boekrakke van bo tot onder vol Franse werke wees, met hier en daar, ‘n snaaksigheid, ‘n Afrikaanse boekie wat uit die hoekie skamerig loer.

    Godsdiens

    Wat sekerlik tot ‘n bespoedigende Groot Trek sou kon aanleiding gee, is die Rooms-Katolieke Kerk wat eers in die Kaap en later na die platteland sy parogieë sou uitbrei. Wat die onmiddellike nakomelinge van die Hugenote hiervan sou dink, kan ek my maar net voorstel. As jy Katoliek moes wees om ‘n staatspos te vul, sou dit ‘n interessante wending teweeggebring het. Is die staat sekulêr, dan kon Protestante ewe maklik in die staatsdiens opgeneem word, solank hulle net Frans kon praat.

    Ons weet egter dat die Boer/Afrikaner by sy eie kerk gehou het (al was bywoning seker een keer ‘n maand of kwartaal, weens die afstande), en selfs al het ons oor en oor nuwe golwe uit Amerika onder die Engelse bewind destyds beleef, het die kerk voortdurend vermanende traktaatjies uitgestuur wat hul lidmate verbied het om met hierdie sektes enigiets mee te doen te hê. So is mens bewus van De Mormonen in Zuid-Afrika, eene waarschuwing aan allen, die de waarheid, in Christus Jezus, liefhebben deur J. Beijer, wat reeds in 1863 uitgegee is. Stel jou voor hoeveel traktaatjies teen die Roomse Gevaar onder die Franse bewind nie daar sou gewees het nie. Die Evangeliebewegings en herlewings uit Amerika dink ek nie sou die Afrikaanse lidmate ongesiens laat verbygaan het nie.

    Ek glo egter, as die Franse soortgelyke wetgewing as die Engelse sou afgedwing het op die grense vir die Grensboere, dat die Kerke in Frans moet preek en dan nog belastings sou verhoog het, sou jy weer ‘n Groot Trek gekry het. En ook daar sou die Kaapse kerk vir oulaas gefemel het: jy moet die owerhede gehoorsaam!

    Wat die jongman wel van sy Calvinisme spoedig sal laat bekeer het, is die naakstrande in Desember. ‘n Vry algemene gesig wat mens nou, benewens in die National Geographic, ook op Struisbaai sou kon gadeslaan. Want dis wat Franse doen. Vir die Franse beteken dit natuurlik niks: was hul moeders immers nie die Griekse nimfe wat onder watervalle gebad het nie? So skoon, so puur, so natuurlik, so ongeskonde, so engelrein… soos in ‘n Timotei-advertensie. ‘n Oefenterrein vir die toekomstige beeldhouer wat ‘n paar ekstra rondings van die godinne moet boetseer met sand.

    En wat dan van Transvaal en die onafhanklikheid van die Kaap?

    Ek het die vermoede die Kaap sou maar klein gebly het en hoofsaaklik handel gedryf het met luiperdvelle en volstruisvere vir Paryse modehuise. Of iemand sou ‘n bakoorjakkalsie as eksotiese geskenk vir Josephine gestuur het. ‘n Mens lees maar net iewers dat sy vir manlief Napoleon op ‘n stadium gevra het om tog asseblief weer slawerny in te stel, want haar pappa en mamma op Martinique se suikerrietplantasie is nou nie meer so winsgewend soos dit voorheen was nie. Al is ‘n standbeeld van haar opgerig, het die kop vele male daarna spoorloos verdwyn.

    Sou ons ‘n Franko-Boereoorlog gekry het? Oor die algemeen was Frankryk se houding dat die kolonies eerder ‘n las as ‘n bate is. Soos in Holland se geval met Indonesië is daar nie veel ekonomies in die kolonies belê nie, daar is nie so intensief gemyn soos ons met die Belgiese Kongo vind nie. Bonaparte het ook nie van assimilasie gehou in die kolonies nie, want sou jy diegene gebore in die kolonies Franse burgerskap (en -verantwoordelikheid) gee, sou dit beteken dat hulle op die lange duur later die kolonies self begin regeer, en nie die Franse nie. En dít wil jy nie hê nie.

    Ek dink Transvaal sou weens die ontdekking van goud ‘n ongekende bloei beleef het, die Krugermiljoene word ingeploeg in die motorbedryf sedert die eerste Benz aangeland het (want ons wil nie “die vloek van die hulpbronne” op ons laat uitwoed nie). En die res hoef ek nie oor te skryf nie; Steve Hofmeyr het reeds Die verste uur (2011) geskryf: hoe Transvaal sou gelyk het as hy die Anglo-Boereoorlog gewen het. In hierdie geval is daar net geen oorlog meer ter sprake nie.

    Hongkong, Suid-Afrika (tot 1994), Australië, Kanada, Nieu-Seeland, Singapoer en selfs die Verenigde State van Amerika, en durf ek sê selfs Israel is van die blinkste sterretjies van die voormalige Britse Ryk wat jy kry. Maar tot vandag toe het nie een van Frankryk se voormalige kolonies (met die uitsondering van Quebec) geweldige vooruitgang getoon nie, juis omdat hulle, soos Holland op ‘n stadium, te hoogs gesentraliseer was: alles word gedoen in en rondom Parys. Frans-Guyana en Réunion is bloot Frankryk se Krugerwildtuine. Krugerwildtuine met wuiwende palmtakke en golwende see. En ‘n lanseerplek vir vuurpyle.

    Maar ek dink nie Frankryk is altyd die remskoen nie.

    Voortdurend hoor mens uit oorde, soos Madagaskar, dat Frankryk sy voormalige kolonie se vooruitgang om elke hoek en draai probeer ondermyn en kelder. Hoe weet ek nie, want in 1975 het Madagaskar dit sommer self reggekry. Ratsiraka het sosialisme deurgevoer en alle betrekkinge met Frankryk verbreek. Vol vermakerigheid en astrantheid, want dis mos die Sowjetunie wat in die verte koppie knik uit die Kremlin.

    Dit het die einde van hul ekonomie beteken, want die Franse tegnici en beleggers het hul koffers gepak, toegeknip en op ‘n streep gewaai, vinniger as wat ‘n Concorde deur die klankgrens kan baan. In 1977 is die ekonomie heeltemal kapot en toe word daar maar stert tussen die bene besluit om ‘n pro-kapitalistiese stelling in te neem en soos ‘n skoothondjie op die ruggie te lê vir ‘n maagkrappie, voor géén ander wêreldmoondheid wat ‘n gekoude been van die tafel af na sy kant toe sal gooi nie, behalwe Frankryk. Ja, die háátlike Frankryk!

    Nog politieke woelinge volg en hy word uitgestem. En raai, die einste Ratsiraka vlug toe as banneling na Frankryk. Ja, die háátlike Frankryk!

    Wat sê die Keniaanse The East African in 2018? ‘n President is in 2009 glo uit die kussings gelig “because he was trying to break France’s grip on the country.” Hoe? Deur Engels in skole in te voer (en die Franse taal sodoende te verswak), deur sake vir Franse ondernemers te bemoeilik om hul geld in die land te belê (werkspermitte) en deur die Franse ambassade in 2008 te sluit. Haai, soos julle in 1975 ook probeer doen het? Certaines personnes ne comprennent jamais.

    Mense die reg ontsê om geld in ‘n land te belê (“The French business community encountered difficulties in renewing visas and work permits.”) — wat de donder?

    Ook is daar ‘n Rus, ene Anastacia Promskaya, van die Anti-globalistebeweging van Rusland, wat in 2015 aanvoer Frankryk dwing sy voormalige kolonies om hom eerste in elke transaksie te ken, en op daardie wyse probeer hy hulle sodoende leegmelk. Sy vergeet egter, soos mens in Stephen Smith se boek Negrologie lees, dat dit hoofsaaklik Franse ‘nieregeringsorganisasies’ en veiligheidsmagte is wat die meeste infrastruktuur en basiese dienste van Afrikalande (weens hul onbevoegde regerings) nog op ‘n manier in stand probeer hou. Seker maar dieselfde as wat China doen, want geen ander land sien daarvoor kans nie? Sou jy? Dat Frankryk dus van die geleentheid gebruik maak om eerste in die saak geken te wees, en stemme te koop vir die volgende VN-vergadering, is seker maar billik?

    En nou maak dit ook seker sin waarom Frankryk op ‘n stadium so vriendelik was teenoor Apartheid-Suid-Afrika: ja, laat die Amerikaners en Britte julle maar haat en sanksies instel, dè, hier is ‘n eersteklas-kernkragreaktor. S’il vous plaît manipuler avec soin. Sorg net asseblief dat jy vir my ‘n paar ander dingetjies doen. Dis net goeie besigheid.

    Die vraag is: wat sou Frankryk met die Kaap gemaak het? Sou ons selfs meer vooruitstrewend as Quebec geword het? Sou iemand eendag uit sy kantoor in Parys na die Eiffeltoring in die verte staar en sê (terwyl hy ingedagte sy bril afhaal en ‘n traantjie of wat wegpink): “ja-nee, ons neefs in Afrika is darem maar staatmakers: bloed kruip waar dit nie kan loop nie”?

    Woordeboeke vir Afrika

    Ek het onlangs op Gumtree vir my by ‘n Italianer ‘n Robert-Signorelli Dizionario bestel. Toe die pakkie by my aankom, was ek geskok hoe groot die woordeboek is. Dié tweetalige woordeboek is groter as my Pharos Afrikaans-Engels; dit is groter as die allernuutste Robert-Collins Frans-Engelse woordeboek (2 300 bladsye); dit is natuurlik ook dikker as die jongste Duits-Engelse woordeboek van Collins (2 100). Bid jou dit aan: dit is ‘n monster van 3 002 bladsye. Dit is ‘n simbool.

    Wat hierdie Robert-Signorelli so spesiaal maak is die noue band en verweefdheid tussen hierdie sustertale. Want hulle is immers bure. Daar is voortdurende wisselwerking tussen hierdie tale. Wat in Italiaans verskyn, word net so vertaal in Frans, soos ek self op die twee Wikipedias gesien en beleef het. Die Franse mentaliteit is nie beperk tot ‘n eilandjie wat iewers ronddobber in die Noordsee nie. Die Franse dink soos Europeërs in die middelpunt, ‘n land omring deur Duitsers, Italianers, Spanjaarde, Katalane, en bietjie verder daarvandaan Portugese, asook daardie snaakse lot oorkant “die Mou” (want ons sou dit voortaan nooit die “Engelse kanaal” noem nie) – tale wat selfs in preprimêr aangebied word. Konstant bly jy bewus van ander wêrelde wat nog onontdek bly. En dit sien jy in die kurrikula in hul voormalige kolonies ook. In die Franse kolonies van destyds word Duits nog tot vandag toe aangebied op skool. Suid-Afrika is tans geseënd met ‘n Duitse bevolking, maar Duits kry jy eenvoudig nie eens meer in jou deursnit Afrikaanse skool nie. Dis pateties.

    Sê nou net ons het ‘n Robert-Pharos Frans-Afrikaanse woordeboek gehad? Die hemel weet hoe die Engels-Afrikaanse woordeboek daar sou uitsien, maar ten minste kan mens van twéé tweetalige woordeboeke in Afrikaans praat wat voortdurend uitgebou sou word. En as ‘n Afrikaner Frans sou ken, hoe moeilik sal dit wees om binne ‘n maand of wat Italiaans baas te raak, of Spaans, of Portugees of… wat ‘n enorme wêreld sou vir die Afrikaner nie oopgaan nie! Suid-Afrikaners sou beslis meer in voeling met Europa se woelinge en verlede gewees het as vandag.

    Tans bestaan daar net een wêreld vir ons Afrikaanse akademici en woordeboekmakers, en dis die een wat slegs Engels praat. ‘n Mens wil sterf van die voorspelbaarheid.

    Wat van Afrikaans?

    Afrikaans sou sonder twyfel ontstaan het en deur die Fransmanne erken word, want ons sien dit reeds met Korsikaans (soos ek in my vorige artikel genoem het):

    Die ‘ontstaan’ van Afrikaans toon wel ‘n raakpunt met Korsikaans. Heel eerste kom die “nuwe” heersers af op ‘n dialek van ‘n taal. Dialekvorming en die ontstaan van dorps- en streekstale is so algemeen soos môre heeldag – ‘n moedertaalspreker, soos ek reeds tevore geskryf het, is meer gepla oor die bloutong onder die skape as om elke vyf sekondes na ‘n woordeboek te hol om tog die korrekte bewoording te gebruik. Taalverandering is normaal. Taalverloedering is wel iets anders.

    Maar die uitsondering word gemaak – hierdie dialek word vir die een of ander rede óf sleggemaak (“Kitchen Dutch”) óf ‘n bastertaal genoem óf verkleineer óf word onderwerp aan taalpartikularisme. Enigiets word gedoen om hierdie dialek van die stamtaal te onderskei. En te skei. Dit kan wees omrede diegene wat nie in Suid-Afrika gebore is nie [net om duidelikheid: ek praat nie noodwendig van die gebore Franssprekendes op Korsika of gebore Engelssprekendes in Suid-Afrika nie], dikwels moeite het om hierdie dialek onder die knie te kry. Nie dat ek weet waaroor die bohaai gaan nie, want as jy Italiaans op Korsika [‘n klipgooi ver van Italië] sou praat, of Nederlands in Suid-Afrika, is dit ewe gangbaar. As jy nou regtig belangstel in die dialek kan jy ‘n taalboekie daaroor skrywe. Maar dikwels is die heerserstaal se sprekers net onwillig en dwars om enige ander taal aan te leer.

    Ironies genoeg word geen onderskeid getref tussen Korsikaanse Frans (en kreool) en Standaardfrans of Suid-Afrikaanse Engels (en kreool) en Britse Engels nie. Frans is mos Frans en Engels bly Engels. Daarvoor sou ‘n mikroskoop oorbodig wees.

    Dan begin die volk homself anders of uniek en veral broos en afgesonderd van die wêreld sien. Weer weet ek nie waarom nie, want met al die tekste in Romaanse, Germaanse en Slawiese tale en selfs Latyn daarbuite voel mens glad nie so op ‘n taaleiland vasgekeer of alleen nie. Elkeen het wel sy eie rasionele en irrasionele insigte op die plek waar hy hom bevind – en dis die rede wat die groot bindingsmiddel tussen lesers en eeue is. “Daar is lewe anderkant [dorpsnaam]”, is ‘n spreekwoord waarmee ek grootgeword het.

    Dalk is dit Stockholmsindroom, dalk is dit die pers wat met herhaling op herhaling mense breinspoel. Want uiteindelik vind die skeuring tog maar plaas. Ons sien dit onder die Vlaminge wat ook onder Franse bewind was [en Brussel wat steeds verfrans] wat tog nie daardie “halfjoodsche” Hollands van die Nederlanders wou praat nie.

    Maar die Franse pluk vir hul agterstewe ‘n lelike lang kweperlat. Afrikaans het geen manlike of vroulike woordgeslag nie, en sy grammatika is verby oorvereenvoudig. Dit is nie soos Hollands en Frans wat albei darem op gelyke voet taalkundig verkeer nie.

    Is dit moontlik dat Afrikaans die hele oppervlak, selfs Le Cap, met verloop van tyd stilletjies sou oordonder en ingeneem het? Wat my net bekommer is die growwe volksetimologie wat in daardie Afrikaans sou uitbroei… die arme Frans sou daarna nooit weer dieselfde lyk nie! As “Bloukop die Leeu” uit Beaucoup de L’eau (“volop water”, ‘n plaasnaam) wortelgeskiet het, wat sou nie alles nog in Afrikaans geblom het nie?

    Wat die invloed van Frans op Afrikaans betref, hoef ons seker net te gaan kyk na die Vlaminge. Die Franse wat ek al hoor Duits praat het, klink amper soos lopende olie op ‘n kettingsaag. Ek het nog nooit die Duitse taal so loperig, so roomglad, so geolie, so sonder wrywing gehoor nie. Te dierbaar.

    Ongelukkig, moes Afrikaans moontlik eers dieselfde harde paadjie loop as Bretons en Elsassies. Of Vlaams in België. Dit sou maar net weer daartoe gelei het dat Afrikaans sy eie verenigings stig, en, soos in Holland (as jy boonop nog die Katolieke element hierby insluit) versuiling sou toepas: jy koop slegs by jou eie mense, jy woon slegs jou eie mense se kerk by, jy stem slegs vir jou eie mense, jy lees slegs jou eie mense se koerant, jy woon slegs tussen jou eie mense, jy trou slegs onder jou eie mense, jy bou sommer jou eie skole, universiteite, vakbonde, sportverenigings en hospitale ook. En jou werkslui? Slegs van jou eie kerkdenominasie. Jy probeer al hoe minder goed gebruik van jou vyand om so onafhanklik moontlik te wees. En jy maak ook sommer seker dit is alles van beter gehalte as jou vyand s’n.

    En dan, uiteindelik, stel jý die vereistes! Nou is jy die baas van die plaas.

    Ek dink die Boere-Romantiek onder die Vlaminge sou dan selfs sterker en hoër gebrand het.

    Daar is natuurlik rillerverhale oor die lot van Bretons en Elsassies geskryf. Dit het alles begin by die Franse Rewolusie:

    Die Revolusie het egter ‘n bewind aan die mag gebring wat, soos P. Geyl skryf “met schrikwekkende grondigheid” teen ander tale en dialekte opgetree het. “Een republiek, een taal” het die beleid geword. Die Franse taalwet van 1794 het bepaal dat Frans die enigste taal vir amptelike sake sou wees – in alle dele van die ryk, ook waar die mense dit nog nie so goed geken het nie. Ná ‘n oorgangstydperk het die sentrale regering die beleid streng toegepas. Die suidelike dialekte en ander tale van Frankryk is stelselmatig verdruk. Natuurlik kon die Franse owerheid onmoontlik al hierdie tale amptelik maak. Dan sou die staatsamptenare ook Oksitaans, Elsassies, Nederlands (vir die gebied Frans-Vlaandere), Bretons, Baskies en Katalaans moes leer. Maar die regering kon hierdie tale amptelike status gegee het in die streke waarin die mense hulle gepraat het. Vir taalverdrukking in die tuisgebiede is daar geen regverdiging nie. (Tuiste in eie taal, 1981, J.C. Steyn, bl. 32)

    En sekere strafmaatreëls op skool klink bekend, al is dit nie donkie-ore nie:

    Dis natuurlik nie net Gaeliese kinders wat gestraf is omdat hulle op skool in die skoolpouse Gaelies gepraat het nie; in Bretagne moes die kinders wat Bretons gepraat het, as straf die vloere lek! (Tuiste in eie taal, 1981, J.C. Steyn, bl. 34)

    En ook:

    Die minderheidstale soos Bretons moes verdwyn, (want Frans was die taal van die Revolusie). Wie minderheidstale wou handhaaf, was reaksionêr. In 1794 het ‘n revolusionêre leier, Barrère, gesê: “Federalisme en bygeloof praat Laag-Bretons, emigrasie en haat vir die republiek praat Duits; die teen-revolusie praat Italiaans en fanatisme praat Baskies. In ‘n vrye volk moet die taal een en dieselfde wees.” Maar die aanhangers van die revolusie was groter fanatici as die Baske. Só het die prefekte van Finistère en Côtes du Nord hulleself in 1831 ten gunste verklaar van “die verarming  en verminking van Bretons deur alle moontlike middele en wel in so ‘n mate dat dit van een kommune na ‘n volgende onverstaanbaar sal word. Die behoefte aan kommunikasie sal die boer dwing om Frans te leer. Die Bretonse taal moet absoluut vernietig word.” Onderwysers is beboet en in die tronk gestop omdat hulle hul leerlinge Bretons geleer het. In 1845 is onderwysers op ‘n openbare vergadering meegedeel dat hulle aangestel is om die Bretonse taal dood te maak.

    Nadat die Bretons in 1919, 1921 en 1925 gevra het dat Bretons ‘n onderwystaal word, het ‘n Franse minister reguit gesê: “Die Bretonse taal moet in die belang van die eenheid van Frankryk verdwyn.” ‘n Franse skrywer het gesê dat die gedagte van ‘n minderheid in Frankryk vir die sentrale regering “blasphématoire” (godslasterlik) sal wees.

    [Sedert die revolusie] het Bretagne en Bretons agteruitgegaan. Die taal is afgeskeep omdat die sentrale regering die mag gehad het om met sy amptenare teen Bretons op te tree en demokraties kon besluit dat dit nie ‘n onderwysmedium mag wees nie. Parys kon, ook heel demokraties, ‘n ekonomiese beleid volg wat die tekstielbedryf, handelsvloot, ystergieterye en –fabrieke sou ruïneer en van Bretagne oorwegend ‘n landbouland maak. Werkloosheid het toegeneem en jong mense het die streek verlaat en verfrans.

    […]

    Die Franse sentralisme was ook vir ander tale van Frankryk nadelig. Die revolusionêre van 1789 het Oksitaans, ‘n hoogstaande kultuurtaal, veroordeel as ‘n provinsietaaltjie wat ‘n struikelblok vir die nuwe revolusie-ideale van sentralisasie en Franse nasionalisme was. Vandag glo baie van die ouer mense vanweë onderwys-indoktrinasie hul taal is ‘n ongeleerde, verkeerde vorm van Frans.  Die Oksitaanssprekende gebied het ook, soos Bretagne, agteruitgegaan. Omdat die sentrale regering nie geïnteresseerd was in die “periferie” van Frankryk nie, het hy ook nie ontwikkeling aangemoedig nie. (Tuiste in eie taal, 1981, J.C. Steyn, bl. 354-355)

    En laastens is ook geen sonnige kolletjie vir Duits gegun nie:

    Duitse koerante in die Elsas word wetlik verplig om tweetalig te wees: ‘n kwart van die leesstof moet in Frans wees – onder meer alle artikels oor jeugsake en sport. Die koerante self moet Franse name hê. Die Duitse opskrifte by berigte moet nie groter wees as ‘n bepaalde lettertipe nie; vir groter letters is Frans verplig. As ‘n plek ‘n tweetalige naam het, is net die Franse vorm toelaatbaar. Oorklankings van rolprente uit Frans is verbode en by Duitse prente is Franse onderskrifte verpligtend. Met sulke maatreëls verminder die imperialistiese groep die intellektuele aantrekkingskrag van die benadeelde taal. (Tuiste in eie taal, 1981, J.C. Steyn, bl. 34, aangehaal uit ‘n werk van 1971)

    Of dalk misgis ek my. Bretons en Elsassies was immers binnelandse aangeleenthede wat niks met die kolonies te doene gehad het nie. Watter invloed kon ‘n ou taaltjie 12 000 km daarvandaan dan nou hê op Parys? Ek bedoel, hoe op aarde kon die Franse owerhede keer dat al 350 tale binne een land in Noord-Afrika nie verder ontwikkel nie? En dit lyk ook nie of hulle met die tyd minder geword het nie. As jy enige taalatlas van Afrika oopslaan, dan sal jy ‘n hele boel Semities-Hamitiese tale vind (vernaamlik dialekte Arabies), so ook Bantoe-, Nilotiese, Guinese, Maleis-Polinesiese, Khoisan- en Soedannese tale, Hausa en uiteindelik Afrikaans, die enigste Indo-Europese taal wat bykans die hele Weste van Suid-Afrika beslaan.

    As dit die Franse se doelwit was om die hele Afrika Frans te laat praat, het hy klaaglik misluk. Waarom? Want weer, soos met Portugees en ‘n sekere ander taal, het hy hoofsaaklik in die hoofsentra weggekruip. As die Franse taal hom in Le Cap sou skuilhou, sou hy glad nie ‘n duik maak op die periferie/randgebied nie. Afrikaans sou sonder probleme voortleef; ‘n middelvinger vir die Franse staat.

    En Kaaps?

    Kaaps sou beslis nie ‘n woord gepalataliseerde Engels gepraat het soos vandag nie, maar heelwat strelende Frans. En daarom sou die Franse Akademie hom ontferm het oor die Kaaps; sonder skroom die tongval as ‘n Franse kreool eien en onmiddellik hom in sy annale laat opneem het as “Frans” (of, so sou ons in Le Petit Larousse ook lees). Nié as Afrikaanse dialek nie. Dalk sou prof. Michael le Cordeur geld of ‘n skitterende medalje uit Frankryk gekry het, boonop met die rykste seën van Alliance française, om die leerlinge nou volwaardige Frans te leer praat en te assimileer. Die Afrikaanse Taalkommissie sou rustig en onverpoosd met hul woordeboekwerk kon voortgaan; die tweetalige Afrikaans-Russiese Woordeboek het teen hierdie tyd reeds sy derde uitgawe beleef (met ‘n standbeeld van pionier J.H. (Joy) Wagner wat voor die gebou opgerig is).

    Invloed op die Afrikaanse werke

    Soos ons op skool met klavierbegeleiding “Three Blind Mice” gesing het, hoe anders sou dit nie klink nie, met die veel vroliker “Sur le Pont d’Avignon, on y danse, on y danse…?” Soos mens ouer word, sou ons Afrikaanse Gesangeboek in die kerk meer by die Franse korale aangesluit het en minder by die Amerikaanse of Britse himnes.

    Die buiteblaaie of omslagwerk, soos mens in die meeste Franse boekwinkels tot vandag nog vind (buiten die kinderboeke natuurlik), sou tweekleurig wees. Ek verkies dit eerder bo die buitensporig aantreklike skilderstukke, maar uiters, uiters vaal storie binne. Die Franse omslagwerk laat my trouens dink aan die huise in die Mediterreense en Noord-Afrika-streke: vaal en eenkleurig van buite, maar ‘n lowergroen lushof in die binnehof. Soos Fred de Vries skryf:

    “Die boeke wat sedert 2000 by sy [Dan Roodt] se uitgewery, Praag, verskyn het, se voorkoms is eenvoudig maar smaakvol: wit omslag, blou letterwerk, geënt op die ontwerp van die Franse uitgewery Les Éditions de Minuit” (Rigtingbedonnerd, 2012, bl. 187).

    ‘n Sestigerbeweging sou in Afrikaans nooit posgevat het nie. Waarom sou dit, as jy daarvan in elke Suid-Afrikaanse koerant sou lees? Waarom sou jy jou van die Calvinisme wil bevry in Parys as jy dit sommer in Le Cap kan doen? Oor die eensydigheid waarmee hierdie eksperimentele prulstukkies in Afrikaans as die reine waarheid aangebied is (boonop as iets nuuts), kon die eenvoudigste Jan Alleman sommer in die koerant gou kyk hoe aan Franse universiteite die proffies van die Sorbonne mekaar te lyf gaan. Die debat hou in Frankryk nooit op nie.

    Ook sou die Tagtigerbeweging (wat hul slegs toegespits het op die politiek in Suider-Afrika), as reaksie op die Sestigers, nooit plaasgevind het nie. ‘n Voëlvry-beweging met Sex, Drugs en Rock & Roll sou soos iets passé uit Woodstock klink. Omrede mens elke dag van Afrikasake in die Franse koerante sou lees, en die nuus sou trek vanaf so ver as Algerië tot in die Kaap, vanwaar dan nou hierdie vreeslike groot bohaai?

    Die grootste bydrae wat die Franse letterkunde tot die Afrikaanse letterkunde direk en indirek sou lewer, is ongetwyfeld die loperigheid en vloei van die bewoording, asook die humor.

    En dat RSG, Netwerk24 en kykNET meer uit Le Monde, Le Figaro, Libération sou aanhaal as uit die BBC, CNN of The Washington Post (“Nuus van alle uithoeke van die wêreld” is nou ‘n graad nader aan die waarheid). En heelwat minder nuus oor Hollywood sou verskaf, veral as al hul Franse sterre dan in Parys is. Jy sou ook beslis meer Franse musiek op elke Afrikaanse netwerk gehoor het. En miskien ‘n solo trekklavier op elke straathoek; tans, ‘n sterwende kuns.

    Nou ja toe, ek wag vir daardie roman.

    Verras my tog, dit is ‘n bevel!

  • Leon Lemmer: Die blankes se omsingelde laer

    Leon Lemmer: Die blankes se omsingelde laer

    By ‘n vorige geleentheid het ek genoem dat ek ‘n leemte in my opvoeding reggestel het toe ek verlede jaar uiteindelik Hettie Smit se biegroman, Sy kom met die sekelmaan (1937), gelees het (Praag 14.09.2019). Ek het pas ‘n ander leemte gevul. Ek het die Franse skrywer, Jean Raspail (1925-2020), se klassieke roman, Omsingel die laer van die heiliges (Morgenzon: Oranjewerkers Promosies, 1990, 366p, R200), gelees. Die oorspronklike titel is Le camp des saints (1973). Die Kindle-weergawe van die Engelse vertaling, The camp of the saints (1975), is reeds jare lank nie beskikbaar nie. Die Afrikaanse vertaling deur Naomi Morgan is in Praag se winkel beskikbaar. Om ‘n teks soos hierdie een te vertaal, kon geen maklike taak gewees het nie. Ek het jare lank tevergeefs na Raspail se boek in die boekwinkels gesoek.

    Koop die boek hier onder deur op die voorblad te klik.

    Omsingel die laer (voorblad)Die Vereniging van Oranjewerkers is in 1980 gestig en word gekarakteriseer as ‘n verregse instansie wat ‘n Afrikaner-volkstaat begeer. In 1982 het hulle Morgenzon aan die Osspruitrivier, by Ermelo en Bethal in Mpumalanga, gekoop. In Larry Bond (gebore in 1952), ‘n Amerikaanse skrywer, se blitsverkoperroman, Vortex (1991, 752p, Kindle $3,44), slaag hierdie “Fascistiese” Afrikaners vóór 1994 daarin om die regering in Pretoria in ‘n staatsgreep oor te neem en Namibië binne te val. Hulle word deur Kubane geopponeer en maak van atoombomme gebruik. Die Amerikaners vernietig die Afrikanermagte. Hierin word hulle deur die Britte gesteun. In sekere opsigte herinner Vortex aan William Luther Pierce (1933-2002) se Turner diaries (1978), wat onder die skuilnaam Andrew MacDonald gepubliseer is.

    Raspail was ‘n konserwatiewe Rooms-Katoliek wat teen kommunisme en liberalisme gekant was en eintlik ‘n terugkeer na die monargie in Frankryk begeer het. Hy het baie gereis en verskillende wêrelddele verken. Hy was goed met toestande in Suid-Afrika bekend. Die onderwerp van sy boek is hordes Derde Wêreld-immigrante wat die Westerse beskawing vernietig – nie net in Frankryk nie, maar ook elders, insluitende Suid-Afrika. In 2011 het Raspail se boek opnuut ‘n blitsverkoper geword vanweë die aktualiteit van die onderwerp. Ek het reeds by meer as een geleentheid oor die huidige intog van immigrante in Europa geskryf (bv Praag 3.02.2018 en 9.11.2019). Dit is nie ‘n gewilde onderwerp in die openbare domein nie, gevolglik is daar nie rolprente, verhoogstukke en liedjies oor Raspail se boek gemaak soos dikwels met linkse romans gedoen word nie. Maar hierdie distopie is in ‘n tiental tale vertaal.

    Die boektitel verwys na die volgende Bybelverse: “En wanneer die duisend jaar [vrederyk] voleindig is, sal die Satan uit sy gevangenis ontbind word; en hy sal uitgaan om die nasies te verlei wat in die vier hoeke van die aarde is, die Gog en die Magog. Om hulle te versamel vir die oorlog; en hulle getal is soos die sand van die see. En hulle het opgekom oor die breedte van die aarde en die laer van die heiliges en die geliefde stad omsingel” (Openbaring 20:7-9) (p 289; ook 2 en 46). Hier verwys die Gog en die Magog na groepe mense of stamme. In Esegiël 38 en 39 is die Gog ‘n individu en die Magog sy land. Alexander die Grote het in Alexandrië in Egipte ‘n muur en hekke gebruik om die Gog en Magog buite te hou. Vir die doeleindes van Rapail se boek is die Gog en Magog Derde Wêreldse mense wat as inkommers Westerse lande, dus “die laer … en die geliefde stad,” inneem en die wêreldmening mislei. Die ontwikkelde of beskaafde inwoners in Westerse lande is “die heiliges,” wat deesdae in polities byderwetse geledere onheilig verklaar word.

    Verhaal

    Kortliks verloop die verhaal soos volg. In Kalkutta (Kolkata), in die Ganges-delta in Bengale in Noordoos-Indië, naby Bangladesj, is daar ‘n stormloop na die Belgiese konsulaat. Verarmde Indiërs wil hê dat hulle kinders vir pleegsorg na België gestuur word. Die skema word deur die Rooms-Katolieke Kerk aangemoedig. Die Belgiese amptenare kan en wil nie aan die versoeke voldoen nie. Aktiviste reël toe ‘n eksodus van Indiërs – mans, vroue en kinders – met ‘n vloot skepe na Europa. Namate berigte hieroor Frankryk bereik, beweer linkse elemente dat die immigrante die Franse kultuur sal verryk; dat hulle eerder verwelkom as teengestaan moet word. Inwoners in die suide van Frankryk vlug in groot getalle noordwaarts. Daar word op groot skaal uit die Franse leër gedros terwyl dit suidwaarts beweeg om die inkommers te stuit.

    Die immigrante-vloot word nie toegelaat om deur die Suez-kanaal te gaan nie, gevolglik moet hulle om Kaappunt na Europa vaar. In die verbyvaart het hulle die blanke Suid-Afrikaanse regering afgejak – besonderhede hier onder. Westerse lande wat hulleself meer moreel as Suid-Afrika beskou het, het gereël vir die oorhandiging van noodvoorrade aan die vlugtelinge by São Tomé, ‘n eiland teenoor die weskus van Gaboen in Sentraal-Afrika. Die aalmoese is deur regerings, welsyns- en kerklike instansies geskenk. Die vloot het egter nie anker gegooi nie en verby gehou. Die vlugtelinge wou nie die geskenke hê nie. ‘n Verteenwoordiger van die pous het aan boord van een van die skepe gegaan maar is verwurg en in die see gegooi. Anders as wat by Suid-Afrika gebeur het, het die joernaliste gepoog om die swye oor die gebeure by São Tomé te bewaar.

    Die Ganges-immigrante het in die Franse Riviera aan die Middellandse See aan land gegaan en weinig teenstand ervaar. Hulle het na die noorde opgeruk en die Franse regering in Parys oorgeneem. Hulle was nie bereid om met die Franse te assimileer nie, maar nogtans daarop aangedring dat hulle die voordele van Westerse beskawing geniet. Dit is nie net Frankryk wat deur immigrante uit die Derde Wêreld oorspoel is nie, maar ook ander Westerse lande soos Amerika en Brittanje. Rusland is in Oos-Siberië deur Chinese binnegeval. Suid-Afrika was in 1973 nog ‘n Westerse land. Hordes swart Afrikane het oor die Limpopo-rivier die land binnegestroom. Die hele Westerse of Eerste Wêreld is deur elemente uit die Derde Wêreld oorgeneem. Westerse beskawing en kultuur is wêreldwyd vernietig.

    Suid-Afrika

    Hoofstuk 23 handel oor die Ganges-vloot se omseiling van Suid-Afrika. Dit gee ‘n goeie aanduiding van Raspail se gesindheid jeens Suid-Afrika, asook van sy skryfstyl. “Die vloot het die Steenbokskeerkring oorgesteek en Suid-Afrikaanse waters binnegevaar … Waarom verder ly as die kaart getoon het dat die paradys net ‘n hanetreetjie weg was: Suid-Afrika natuurlik! ‘n Rondte soetsappige vleitaal het oor Suid-Afrika se voordele gevolg: die oppervlakte van die land, byna driemaal dié van Frankryk; die klein bevolking, ‘n derde van Frankryk s’n; ‘n nommerpas klimaat; ‘n hoë tegniese en ekonomiese standaard; die fantastiese, onontginde rykdomme. As dit die geval was, waarom moes die verre, ou Europa gevra word om die armada te hulp te snel? … Europa sou die rekening betaal … Vra net wat julle wil hê, hou hulle net weg! Weg van ons af” (148-149).

    “Die dienaars van die monster het in woede uitgebars. Apartheid! Rassistiese diktatuur! Die skande van die menslike ras! Die hele verbale spervuur. Die wêreld het Suid-Afrika, daardie sondebok met onbeperkte moontlikhede, daardie gerieflike teiken vir die selfbehaaglike gewete, lankal nie meer met handskoene aangepak nie. Om ‘n miljoen arme mense met ‘n donkervel aan sulke beskermers toe te vertrou, was om hulle tot slawerny te verdoem! Staan terug, julle gematigdes, julle kompromistreffers! Die Ganges-burgers het uit vrye wil vertrek, en hulle sou uit vrye wil hul bestemming kies!” (149).

    “Die Afrikaners, beleër in hul regmatige vaderland, het hul rug op die Commonwealth en op Brittanje gekeer en al hul brûe agter hulle verbrand. Siende dat die bufferstaat, Rhodesië, onder ‘n swart regering verdwyn het [deur Raspail in 1973 voorsien al het dit eers in 1980 gebeur], het die gewig van Afrika teen hul hekke gedruk en die gewig van wêreldminagting op hul gewete. Van binne af ondermyn deur leërs predikante, pastore, priesters, sangers en skrywers, het die Afrikaners ook nie meer sagkens gewerk nie. Soos die twintigste eeu in ‘n onophoudelike haat van wit heerskappy ten einde geloop het, het hulle hardkoppig voortgegaan om die een afskuwelikheid na die ander te uiter. En hulle het dit met opset gedoen. Hulle het dit blykbaar geniet. Siende dat almal hulle met beledigings oorlaai het, kon hulle dit net sowel verdien! Dit was ongetwyfeld ‘n ander planeet!” (150).

    “Daar was geen amptelike vrystelling nie, maar die president van Suid-Afrika het persoonlik ‘n kort perskonferensie gehou … Die president was uit die staanspoor aanvallend toe hy hom tot die digte groep buitelandse korrespondente van die Westerse pers gerig het. ‘Ek weet dat julle, soos gewoonlik, as vyande hier is. Ons faksmasjiene en telefone sal netnou tot jul beskikking wees om jul gewone weersin oor die hele wêreld in te stuur. Die Republiek van Suid-Afrika is ‘n wit nasie met 80% swartes en nie – soos wat die wêreld graag wil hê, in die naam van ‘n mitiese gelykheid – ‘n swart nasie met 20% blankes nie. Dit is die subtiele verskil. Ons dring daarop aan. Dis ‘n kwessie van agtergrond, van uitkyk, wat julle nooit sal verstaan nie. Laat ons by die punt uitkom. Op hierdie oomblik is daar ‘n vloot van Derdewêreldse invallers op pad Kaap toe, honderd myl van ons kus af. Net buite Durban, om presies te wees. Hul enigste wapens is swakheid, ellende, die vermoë om medelye te inspireer en hul krag as ‘n simbool in die oë van die res van die wêreld – ‘n simbool van wraak. Wat ons Afrikaners dronkslaan, is die masochistiese wyse waarop die blanke wêreld blykbaar daarop uit is om wraak op hulself te neem. Of liewer, dit slaan ons glad nie dronk nie. Dit is baie duidelik. Dit is waarom ons hierdie simbool verwerp, omdat dit niks meer as ‘n simbool is nie. Nie een Ganges-vlugteling sal onder watter voorwendsel ook al lewend sy voete op Suid-Afrikaanse grond sit nie. Stel maar u vrae’” (150-151).

    “‘President, moet ‘n mens daaruit aflei dat u nie sal huiwer om op weerlose vrouens en kinders te vuur nie?’ ‘Ek het daardie vraag verwag. Natuurlik sal ons nie huiwer nie. In hierdie idealistiese rasse-oorlog wat deesdae so mode is, is vreedsaamheid die wapen van die massas. Geweld is al wat die bedreigde minderheid het om mee terug te veg. Ons sal onsself verdedig. Ons sal geweld gebruik.’ ‘Kom ons veronderstel dat die Ganges-vloot besluit om in hul massas op die Suid-Afrikaanse strande te land. Sal u bevel gee dat dit geheel en al vernietig moet word?’ ‘Ek dink die dreigement sal genoeg wees om ‘n inval te ontmoedig. Dit is my eerlike mening dat hierdie vloot op pad na Europa is en dat julle julself oor ‘n paar weke daardie vraag gaan afvra. Maar ek is bereid om in beginsel te antwoord, want dit is wat jul wil hê. Ja, indien nodig sou ons die vloot bombardeer … Al wat ek tog kan byvoeg is dat as dit gedoen moet word, dit nie vir ons lekker sal wees nie’… Hy het dit opreg bedoel, byna soos ‘n gevoelige man wat kla dat hy sy dol hond sal moet skiet” (151-152).

    Die president se opmerkings het onder meer spotprente in buitelandse publikasies ontlok, bv in Frankryk met as onderskrif; “So spyt dat ons julle nie hier kan toelaat nie. Maar ons het reeds ons eie gelukkige swartes” (152). “In Parys, tydens ‘n amptelike onthaal, het [‘n] minister … geweier om die Suid-Afrikaanse ambassadeur se hand te skud en daarvan werk gemaak om sy rug op hom te draai” (152-153). “Die Suid-Afrikaanse kwessie het sy doel gedien, gedokter en misvorm soos die voriges, uit sy konteks geruk” (155).

    “Na hul president se gewelddadige verklarings, wonder ‘n mens waarom die Afrikaners ‘n paar dae later onverwags probeer het om as liefdesusters deur te gaan. Die vloot was besig om om die Kaap van Goeie Hoop in ‘n noord-westelike rigting op met die Atlantiese oseaan te vaar en het reeds die kus agtergelaat toe dit vreedsaam deur ‘n flottielje vragskuite van die Suid-Afrikaanse vloot onderskep is. Op die regering se uitnodiging het verslaggewers en fotograwe die maneuver dopgehou … Suid-Afrika was doodeenvoudig besig om die Ganges-vloot van voorrade te voorsien! Die operasie was tot in die fynste besonderhede uitgewerk: sakke rys is in groot vragte opgehys, reuse houers vol vars water en kaste mediese voorrade is in rekordtyd aan boord gelaai. Daarna het elkeen sy eie koers ingeslaan; die armada na die oop see, in die rigting van Senegal, en die Suid-Afrikaanse vaartuie terug na die Kaapstadse hawe. En toe gebeur die ongelooflike. Dit het al die offisiere en verslaggewers wie se verkykers op die Ganges-vloot gerig was, gekos om die onmoontlike te besef: die armada was besig om alles in die water te gooi!” (155-156).

    Wat die Suid-Afrikaanse regering gedoen het, was “iets wat maar net ‘n liefdadigheidsgebaar was. Gewetensgeld? … Bybedoelings? Hoe dit ook al sy, dit was nog steeds ‘n menslike gebaar … Daar is ‘n behulpsame hand gebied, in lewende lywe. Dit was genoeg om daardie klomp Afrikaners gevaarlik baie na gawe mense in die oë van die wêreld te laat lyk! Gawe mense, daardie rassiste? … Na vyftig jaar se boere-bedrog kon die Weste teruggly na sy rassistiese verlede en verdedigingswerke teen die huidige gevaar oprig … Die blankes kan wakker word, verras en verlig om te vind dat hulle aangetrokke voel tot die eens gehate rassiste. Nog nooit nie! … Maar die Weste is nie ‘n feniks wat uit sy Westerse as opstyg nie” (156). In die Westerse pers was daar opskrifte soos die volgende oor die gebeure: “Was vergifting hul motief?” “Smeer jul goed aan iemand anders af!” “Armada: gifkomplot misluk” en “Suid-Afrikaanse rys op seebodem: armada behou waardigheid” (157).

    Aanhalings

    Die gevierde Amerikaanse filosoof en pragmatis, Sidney Hook (1902-1989), het in 1975 geskryf die boek “[would] succeed in shocking and challenging the complacent contemporary mind” (Wikipedia). Ronald Reagan was baie beïndruk met die boek. Die Southern Poverty Law Center (Praag 19.09.2020), daarenteen, het die boek verdoem. In Submission (2015) het Michel Houellebecq voortgebou op Raspail se tema deur ‘n Islamitiese staatkundige – en dus ook sodanige religieuse – bewind in 2022 in Frankryk in die vooruitsig te stel (Praag 20.10.2019). Wat Raspail se boek merkwaardig maak, is dat die outeur vroeg in die jare sewentig in baie opsigte voorsien het wat in die volgende eeu in veral Wes-Europa, Brittanje en Amerika sou gebeur. Weens mandaatlose magsoorgawe en dus verraad is swart heerssugtigheid reeds sedert 1994 die tragiese werklikheid in Suid-Afrika.

    Hoe profeties die boek was en moontlik is, blyk nie soseer uit die verhaal as sodanig nie as uit die opmerkings wat dwarsdeur die teks voorkom. Dit is waarby ek my voorts bepaal. Die aanhalings moet liefs nie oorgeslaan word nie. Daar is heelwat pitkos. Pitkos: “kragtige voedsel vir die gees” (HAT) – iets wat Madeleine van Biljon (1928-2010) destyds kwistig by vroue-byeenkomste uitgedeel het.

    Ek lys die aanhalings meesal in die volgorde waarin hulle in die boek voorkom. Ek wend feitlik geen poging aan om hulle te sistematiseer of vertolk nie. Dit gaan grootliks om “ons” teenoor “hulle” – ‘n onderskeid wat deesdae al hoe meer taboe is. Albei kante van die saak word deur Raspail gestel. Maar Raspail neig om dinge soms op ‘n indirekte manier te stel. Goeie, begrypende lesers is nodig. Die gesigspunt is meesal Frankryk.

    Raspail skryf “van ‘n anti-wêreld wat uiteindelik besluit het om persoonlik aan die deure van oorvloed te kom klop” (9).

    Oor die intog van hierdie vreemdeling in Frankryk en die Weste word daar verwys na “die mure van Jerigo [wat] sonder stryd geval” het (11). Geen wonder dat Mozart se “Eine kleine Nachtmusik” oor die radiosenders gehoor word nie (11).

    Uit die oogpunt van ras is daar “die wete dat jou eie die beste is, die triofantelike vreugde om te voel dat ‘n mens deel is van die beste wat die mensdom ooit voortgebring het … Net die manne wie se harte op die regte plek sit sal vannag die stryd stry … Hy met sekerheid weet dat die mensdom ten einde laaste nie meer ‘n broederlike geheel vorm nie … Die mens het nog nooit die mensdom as geheel … liefgehad nie, maar net diegene wat hy as sy mense, as deel van sy stamgroep, hoe groot dit ook al mag wees, erken” (14).

    “Môre sal ‘n mens hierdie land nie meer ken nie. Hy gaan weergebore word … Jou vel is wit … Jy praat ons taal” (16).

    “Jou huis … [dateer uit] 1673 … Drie eeue se sekerheid wat van geslag tot geslag oorgedra is … Jy’s so opgetrek met jouself en met waar jy hoort” (18).

    “Hulle sal met jou mooi voordeur vuurmaak … Mooi sal nie meer mooi wees nie … Niks sal meer iets werd wees nie … Wanneer hulle met hul vernietigingswerk begin, sal dit wees sonder om te weet of te verstaan hoekom” (19).

    “Jy is nie my soort mens nie. Ons twee is onversoenbaar” (20).

    “Daar is geen vaandels en geen trompetgeskal nie. Dit is ‘n Westerse oorwinning, net so volkome as wat dit nutteloos en belaglik is” (21).

    “As dit by liefde kom, word daar nie gedeel nie, en het ‘n mens vrede met die wêreld … Wat daarvan as dié miljoene op pad is? … Is onbeteuelde liefdadigheid nie in die eerste plek ‘n sonde teen jouself nie? … Toe het die armes te veel geword. ‘n Mens het hulle nie meer geken nie. Dit was nie mense van die kontrei nie. Hulle was nou naamloos. Hulle het oral gewemel. En so slim! Hulle het families, huise en stede binnegedring. In hul duisende het hulle op ‘n duisend onfeilbare maniere vir hulle ‘n weg gebaan. Deur die gleuwe in die posbusse het hulle om hulp gesmeek, elke oggend het hul skrikwekkende foto’s uit koeverte gespring en in die naam van die een of ander organisasie ge-eis wat aan hulle verskuldig is. Hulle het oral ingeglip … Hulle was oral om ‘n mens … Maar die ergste moes nog kom. Hulle het op televisie begin roer … Die armes het die aarde oorgeneem … Die Pous het alles in ‘n bodemlose put afgegooi – dit het nie eens die plattelandse begroting van Pakistan vir een jaar gedek nie! Moreelgewys het hy maar net bewys van sy rykdom gelewer … Die Derde Wêreld het hom gou daaroor verwyt en hy het alle geloofwaardigheid onder hulle verloor” (23-24).

    “Hy sal drink op die gesondheid van die ou wêreld en op dié wat nog daarin tuis voel … Elke voorwerp in hierdie huis dra die stempel van die waardigheid van die mense wat dit bewoon het – hulle gematigheid, hul diskresie, hul beskeidenheid, hul voorliefde vir die vaste tradisies wat een geslag aan ‘n ander kan oordra as hulle nie hul trots verloor nie … Die mens word deur sy besittings gevorm, baie meer as deur die spel van idees; dit is waarom die Weste sy selfrespek verloor het en die paaie oorstroom is van die hordes wat noordwaarts vlug” (25).

    Volgens ‘n sosioloog: “Daar is geen oplossing nie. Blankes sal maar blankes bly – en swartes sal maar swartes bly. Hulle kan nie verander word solank die een wit en die ander een swart is en daar nie ‘n totale vermenging na ‘n taankleur is nie. Hulle haat mekaar op sig, en namate hulle mekaar leer ken, word hulle wedersydse minagting en haat net meer” (27-28).

    “Om nie eens van die res van die Europese lande te praat, wat verstandiger as ons [België] was en hul grense vroeër gesluit het nie [40 000 (fiktiewe) Indiese kinders is binne vyf jaar in pleegsorg in België geplaas] … Julle het uit niks uit ‘n rasse-probleem … reg in die hart van ons blanke wêreld geskep. Dit is julle doel, want nie een van julle is trots op sy wit vel en op dit wat dit beteken nie … Dit is die prys van gelykheid tussen mense” (36).

    “Al wat hulle van julle bekeerdery oorgehou het, is die wete dat die Weste, waarvan julle die simbole is, ryk is. Vir hulle verteenwoordig julle oorvloed. Jul blote teenwoordigheid is vir hulle ‘n teken dat dit iewers op aarde bestaan en hulle sien dat julle gewetenswroeging het omdat julle dit vir julself hou … ‘Neem ons almal saam soontoe, na jou land toe!’ Die idee het byval gevind. Julle het dit verwelkom, aangemoedig, georganiseer en nou is dit buite ons beheer. Nou is dit ‘n vloed, ‘n sondvloed. Goddank die see is nog tussen hierdie land en ons s’n” (37-38).

    “‘Verraaiers’ … ‘n spesie wat al hoe meer volop word namate die Weste krimp. ‘n Mens sou gedink het dit moes andersom gewees het, maar die gees verrot en die hart word boos” (38).

    “Daar is nie meer ‘n Derde Wêreld nie. Dis net ‘n woord wat julle gemaak het om ons op ons plek te hou. Daar is net een wêreld, en daardie wêreld gaan deur lewe oorstroom word” (55). Op ‘n soortgelyke manier word geredeneer: Daar is nie rasse nie. Daar is net een ras: die menseras; of, ná vermenging, “die toekomstige enkele ras” (66). Kyk ook bladsy 166, 167, 222, 224, 313 en 349.

    “Die gewete van die ryk lande is blykbaar ongeroer deur die lyding wat deur soveel derdewêreldse volke verduur word … ‘n ramp … wat besig is om te broei en julle kan daar niks aan doen nie … Dit wys net hoe dekadent julle regtig is” (57).

    “In die ou dae is biskoppe gebore en nie gemaak nie en het priesters net priesters gebly. Deesdae weet niemand waar om die steep te trek nie en alles is deurmekaar” (61). Dit gaan vir baie kerklikes om “geregtigheids-” oftewel linkse politieke aktivisme. Kyk bladsy 72, 163, 196, 215, 220-221, 239 en 328.

    “Omdat hulle niks gehad het om te eet nie, het hulle die Weste met woorde uitmekaar geskeur. Hongerte was besig om hulle venynig te maak … Verrotte wêreld, maak jou gereed om jou skat te deel” (66-67).

    In Rusland: “Dit het tyd geword om in ‘n gees van broederlike liefde hierdie Siberiese grond, wat deel van die heilige erfenis van die Sjinese volk is, aan hulle terug te besorg” (69). “‘n Mens moet oppas as jy oor arme, nederige mense praat met ander arme, nederige mense met wie daar vir die afgelope sestig jaar net oor arme, nederige mense gepraat is” (70).

    “Vandat die wêreld se priesters hulself met penne of mikrofone bewapen het, kan ‘n mens jouself nie eens meer hoor dink nie. Ons leef in ‘n priester-era … Elke land skei duisende vrywillige lekepriesters af wat die verstand van miljoene idiote vergiftig” (72).

    “Dit sou eenvoudig onwaar wees om te sê dat die nuus van die vloot se vertrek enige opskudding in die Westerse wêreld veroorsaak het … Dit is seker waarom daar soveel slim mense was wat van die begin af gewillig was om eindelose lae verbale room wat dik uit hul brein gespuit het, oor die onderwerp te smeer. Die melkkoeie van die kontemporêre Westerse denke het stertswaaiend tot die daaglikse melkery toegestem … As ‘n mens iets van die Westerse mening oor die vlugtelingevloot … wil verstaan, moet ‘n mens een ding in gedagte hou, naamlik dat hulle nie ‘n bloue duit omgee nie. Dit is ongelooflik, maar waar. Hoe meer hulle omtrent sulke dinge uitvind, hoe ondeurgrondeliker is hul onkunde … En hoe swakker in smaak is hulle sporadiese uitbarstings wat al hoe seldsamer word … Altyd sulke ingewing-van-die-oomblik emosies of tweedehandse gevoelens wat deur middelmannetjies bevorder word. ‘n Drama uit die werklike lewe, wat tuis bedien word deur die los vrou genaamd massamedia, wat net die leegte kom verlewendig waardeur die Westerse mening lank reeds verswelg is” (73).

    “Dankie tog vir die Israeli’s, daardie groot vermakers van die Westerse wêreld. Wanneer hulle op die verhoog is, is ‘n mens nie meer verveeld nie. Met opstaantyd die volgende dag sal ons grapmakers hul oggendkoffie geurig stoom op die gebulder van die Israeliese kanonne. Maar betrokke voel? Nooit! Waarom?” (74). Kyk ook bladsy 349.

    “”n Miljoen vlugtelinge uit die Ganges gereed om Frankryk môre-oggend binne te val. Vyf ander vlote is van Afrika, Indië en Asië af op pad’. Dan sal die klein Westerling hardloop om suiker, olie, noedels en droë wors te gaan koop. Hy sal ‘n kous vol goue muntstukke onder een van die vloerplanke bêre. Hy sal by die motorhawe die olierige stewels van die baas lek in ruil vir twee vol jerrykanne wat vir periodieke ontruimings opsy gesit word. Dan sal hy met oë wat vogtig van manlike teerheid is na sy vrou, sy dogter en sy bejaarde moeder kyk wat reeds die stralekrans van selfopoffering dra” (75).

    “Dan was daar ‘n goeie dosis morele bedenkinge – of lafhartigheid … – in die aansteeklikheid van hul ruggraatlose uitsprake. Soos die vrees om nie nootvas saam met die hiënas te grinnik nie, nie ritmies in die koor van die Fariseërs te huil nie, nie saam met die idiote te blêr nie, en om onwetend te wys dat ‘n mens vir jouself kan dink. Veral die vrees dat die wêreldgewete sy vinger na ‘n mens sou kon wys en jou as die pretbederwer op hul verraderlike fees uitsonder. O! Watter puik krabbelaars en deklameerders het ons nie in daardie dae van stilte voor die storm gehad nie!” (76).

    “Kan ‘n mens nie die regerings van die Indiese subkontinent vra om hulle te onderskep terwyl daar nog tyd is nie?” (77) – soos die Europese Unie wat enkele jare gelede ‘n ooreenkoms met Turkye aangegaan het om nie deurgang aan vlugtelinge toe te laat nie.

    “Dit spreek vanself dat die bevolking aan boord oor twintig jaar seker al sal verdubbel het … Hulle sal aandring op onafhanklikheid. En waarom nie? Die VN het afgevaardigdes uit ‘n honderd lande wat geen bestaansreg het nie” (78).

    “Hoe ryker ons is, hoe jaloerser sal hulle wees, en hoe meer sal ons moet betaal. Ons is gewoond daaraan. Wat doen ons wanneer daar ‘n probleem is in die Derde Wêreld en ons in vrede gelaat wil word? Ons betaal” (79).

    “Hierdie vloot [is besig om] ‘n weg deur ons gewetes [te] baan … dink u nie dat Frankryk ‘n plig het om in ‘n helder stem vol medelye daarop te antwoord en nou reeds ‘n verwelkoming te reël wat ooreenstem met ons materiële en morele middele nie? Wanneer die oomblik van waarheid kom, moet ons die tekens kan lees en ons selfsugtige belange tweede stel!” (81).

    “Binne die raamwerk van internasionale samewerking wat ons hopelik in staat sal stel om die las van vrygewigheid te deel, ‘n vrygewigheid wat ek bevrees is ons nog sal berou” (82-83).

    “‘n Opregte, brandende passie vir die wêreldburger! En watter droewige, afstootlike skepsel was … [‘n/die] wêreldburger nie! Die joernalis se pen het hom alle moontlike vorms laat aanneem, met as konstante, sy minagting vir tradisie, die Westerse mens en die patriotiese Fransman” (85).

    “Wanneer vryheid uitbrei tot ‘n vryheid van instinkte en antisosiale bandeloosheid, is vryheid dood” (86).

    “Laat een van die biljoene, ‘n Andes-Indiaan, ‘n neger uit Tsaad of een Pakistani – almal burgers van onafhanklike nasies en trots op hul selfbeskikking – van ellende omkom, en die Weste voel skielik verplig om in ‘n beswyming van berou te gaan. Diegene wat die Weste oprui, weet dit goed. Hulle vra nie eens vir geld nie. Daar is geen pleidooi dat die Weste op hul beursies moet slaan en die vier vyfdes van die aardbol wat min of meer op die hakke van die Weste aansleep, moet aanneem nie. Hulle mik na die kop, dis al, na daardie afgeleë lobbe waar die berou, selfverwyt en selfwalging, wat deur ‘n duisend punte geprik word, uiteindelik uitbars en hul leukemie-selle deur ‘n eens gesonde liggaam versprei” (89).

    “Siende dat niks ons die reg gee om in hul pad te staan nie, het die Franse regering besluit … om saam met sy Westerse bondgenote ‘n soort algemene verwelkoming te bestudeer binne die raamwerk van internasionale samewerking wat ons hopelik in staat sal stel om nie alleen die las van vrygewigheid te dra nie” (93-94).

    “Hy sou verbaas gewees het as hy moes ontdek dat hy inderwaarheid ‘n gevangene van die mode was, gebind deur al die nuwe taboes, gekondisioneer deur dertig jaar van intellektuele terrorisme” (97).

    “Hou tred met jou tyd, koop ‘n skuldige gewete!” (98).

    “Twee en dertig duisend sewehonderd twee en veertig skoolleerkragte het terselfdertyd die volgende dag se opstelonderwerp gevind. ‘Beskryf die lewe van die arme passasiers aan boord van die skepe en brei uit oor hoe jy oor hulle voel deur jou byvoorbeeld in te dink dat een van hierdie wanhopige gesinne jou gasvryheid kom vra’. Onweerstaanbaar! Die liewe klein engeltjie met die naïewe siel en die gevoelige hart van ‘n kind, sal vier blaaie vol kinderlike patos skryf wat ‘n opsigter tot trane sal roer en sy opstel sal die hoogste punte kry. Dit sal in die klas voorgelees word en al sy maats sal hul hare uit hul kop trek omdat hulle te suinig met hul trane was. Dis hoe ons kinders deesdae gevorm word” (100). Soos: Skryf ‘n opstel oor waarom Nelson Mandela ons almal se held is.

    “Ons ryk nasies het die Derde Wêreld verdoem. Ons het hoë mure van alle soorte opgerig … en driekwart van die bevolking van die aardbol nie lewenslank nie, maar generasies lank, daar gevange gehou. Maar nou het hierdie reuse gevangenis vreedsaam in opstand gekom. Die gevangenes het begin ontsnap; ‘n miljoen van hulle, sonder wapens en sonder kwaadwilligheid, is op pad om net geregtigheid te vra. Solank daar op hierdie aarde, wat van honderd jaar se ongelooflike vooruitgang oneindig gekrimp het, nog twee tipes mense is, wat ‘n skrale vyf uur per vliegtuig uitmekaar is, een wie se jaarlikse inkomste nie meer as vyftig dollar is nie, en een wie se inkomste by die twintigduisend dollar is, sal niks my (met alle eerbied en respek) kan wysmaak dat die een nie ‘n uitbuiter en die ander een sy slagoffer is nie” (102).

    “As ‘n mens hom ‘n bietjie druk, sal hy selfs erken dat hy deel van ‘n beskaafde land is en dat hy trots is daarop, en waarom nie?” (102).

    “Dit is die universele geregtigheid waarna daar so gesmag is! Die onteiendes van die aarde moes begin roer voordat die magtige Weste gewilliglik ellende vierkantig in die oë gekyk het … Die bande tussen mense sal opnuut bestudeer moet word, die winste sal verdeel en belê moet word. Ons ekonomie sal bedink moet word in terme van liefde en nie eiegewin nie, sodat elkeen van ons, en veral die Ganges-vlugtelinge, eindelik kan aandring op ‘n ryk, vol lewe” (103-104).

    “As u ‘n miljoen Indiërs by ons wil laat intrek … sal hierdie land nooit weer dieselfde wees nie … Die vermenging van rasse, kulture, en lewenstyle. Die verskillende vlakke van bevoegdheid. Die einde van Frankryk soos ons dit ken, of die einde van die Franse volk” (106).

    “Hulle is te jonk om te onthou, maar daar was ‘n tyd toe ‘n mens daardie soort mense se sake vir hulle gewerk het” (109).

    “Die spul verraaiers het in elk geval onaantasbaar geword. Die linkse partye is nou so vol van hulle dat hulle mekaar verdrink, sodat niemand meer agterkom dat hierdie mense besig is om ons romp en stomp uit te verkoop nie. Ek is seker dat alles verlore is” (111). Die teenargument is: “Ons het geen keuse nie. ‘n Mens moet lewe saam met jou tyd, selfs al berou jy dit. ‘n Mens moet nuwe denkwyses soek wat meer in pas is met jou tyd” (111). Kortom, ons moet oopkop wees, dus bykom.

    “[Ek stel voor] dat ons in hierdie tyd van gissings ons bes moet probeer om gewoond te raak aan die gedagte, om ons te vereenselwig met die idee om saam te leef met menslike wesens wat oënskynlik so anders is as ons” (114).

    “Te oordeel aan die goeie Franse … was velkleur net ‘n illusie en was almal se siel daaronder dieselfde” (120). Teenargument: “U ken nie my volk nie … U weet nie wat vir u voorlê as hierdie vloot barbare ooit op julle nek kom lê nie. Alles sal in julle land verander … Hulle sal julle verswelg” (120).

    “As ‘n mens in aanmerking geneem het wat die Ganges alles aan ons geskenk het – gewyde musiek, teater, dans, joga, mistisisme, ‘n nuwe styl in kleredrag, juwele, kunsvlyt – moes ‘n mens jouself afvra hoe ons so lank sonder hulle klaargekom het!” (121). Dus, die Indiese kultuur verryk die Franse kultuur.

    “‘n Mens publiseer nie die reine waarheid nie, maar net genoeg om jou gewete as ‘n verslaggewer volgens jou eie standaarde skoon te hou … Die Laaste-Kans-armada op pad na die Weste toe het op haat geteer … In hierdie geval was die voorwerpe die blankes” (157).

    “Die wêreldmening vaar op koers, bedrieg deur die mite van universele broederskap” (159). ‘n Tekenwedstryd vir kinders word in Frankryk aangekondig. “Die tema van die wedstryd: ‘Ons gaste uit die Ganges’” (159).

    Die Wêreldraad van Kerke het “uitdrukking gegee aan sy oortuiging dat die hedendaagse Westerse gemeenskap nie gered kan word nie en vernietig moes word sodat ons ‘n nuwe regverdige wêreld op die ruïnes kan oprig … [Hulle het] nie nagelaat om die Palestynse vlugtelingkampe, die Angolese vryheidsvegters, en die swart bevrydingsleërs van voorrade te voorsien nie; om die waarheid te sê, oral waar die stem van haat so luid soos dié van nood was” (163).

    Raspail skryf van “‘n volbloed prinses” wie se eerste onselfsugtige, ongeduldige woorde – “toe sy haar delikate voetjie op die Afrika-bodem [São Tomé] neergesit het” – was: “Neem my na die arme goedjies toe dat ek hulle elkeen ‘n drukkie kan gee!” (164).

    “Daar is nie meer Hindoes nie, nie meer Franse nie, net die Mens en dit is al wat tel! Hoera” (166 en 167).

    “Die hemel behoed die wit ras die dag wat hulle weier om uiting aan basiese waarhede te gee” (178).

    “Ons bevind ons voor ‘n situasie wat ook uniek in ons geskiedenis is. Ek praat van hierdie vloot Ganges-vlugtelinge op pad na Europa toe; ewe vreedsaam, maar nogtans sonder enigiemand se toestemming en sonder uitnodiging” (187-188).

    “Oral is daar dieselfde pleidooi om u deure oop te gooi en hulle te verwelkom. Selfs van die Pous af, daardie flou stem van ‘n siek Christendom … As ons nie ons deur kan toehou nie, sal ons nooit weer alleen wees nie” (196).

    Weens “humanitêre waansin … die lewe nooit weer soos vroeër sal wees nie” (201).

    “Ek hoop daar is baie Zoeloes in Londen. Ek sou dit graag wou sien – ‘n Zoeloe as burger van Groot-Brittanje!” (202). Sedert 2016 is Sadiq Khan, ‘n Moslem, die burgemeester van Londen.

    “Die [Franse] regering beloof dat alles gedoen sal word om mensliewende oplossings vir hierdie probleem sonder weerga te vind en sal nie huiwer om dit af te dwing nie. Die President het weer eens sy respek bevestig vir diegene, en daar is baie van hulle, wat hul ondersteuning van die vlugtelinge uitgespreek het, maar hy waarsku teen oordaad wat die behoud van wet en orde, wat nou so noodsaaklik is, kan teëwerk” (204).

    “Die Weste se gewete pla hom. Hulle kan ellende nie in die oë kyk nie” (205).

    “Niemand is vandag meer ‘n rassis nie” (208).

    “Wanneer hulle [immigrante] by ‘n winkel ingaan, word hulle [in Frankryk] erger behandel as ‘n swarte in Suid-Afrika” (211).

    Die Ganges-vlugtelinge “was oortuig daarvan dat hy [die Pous] Kersfees persoonlik sou kom om die tronkdeure oop te maak. En waarom nie, soos wat dit deesdae gaan? Enigiets is moontlik. Die wêreld is onderstebo” (215).

    Die pers is “dit eens dat daar na ‘n menslike oplossing vir hierdie probleem sonder weerga gesoek moet word … Aanvaarde idees is maar hardnekkig … Dis soos dwangbuise wat ons verstand versmoor” (219).

    Die Pous het ‘n verklaring uitgereik: “Op hierdie Goeie Vrydag, ‘n dag van hoop vir Christene oor die hele wêreld, pleit ons by ons broers in Jesus Christus om hul harte, hul siele en hul aardse rykdom vir die arme mense wat God gestuur het om aan ons deure te kom klop, oop te maak. Vir ‘n Christen is daar geen ander weg as dié van liefdadigheid nie … Dit is alles of niks nie.” “Daar is ook bekend gemaak dat Sy Heiligheid bevel gegee het dat alle waardevolle voorwerpe wat nog in die paleise en museums van die Vatikaan is, verkoop moet word. Die opbrengs sal geheel en al vir die verwelkoming en vestiging van die Ganges-vlugtelinge aangewend word” (220-221).

    “Die VN het so pas eenparig ‘n voorstel aanvaar om die begrip van ras af te skaf, wat natuurlik ons s’n beteken” (222).

    “Hul enigste misdaad is dat hulle tot ‘n ander ras behoort. Dit is dus nie net ‘n kwessie van basiese mensliewendheid om hulle te respekteer nie, maar ‘n kwessie van geregtigheid. Enige geweld wat ons hulle sou aandoen, hoe groot of hoe klein ook al, enige gebrek waaraan ons ons sou skuldig maak, sou des te meer ontsettend wees in die lig van die pynlike en moeilike posisie waarin die verskillende ontberings van hul vlugteling-status hulle geplaas het” (223).

    “‘n Plegtige erkenning dat rasse ongelyk is … Hy moes gedink het hulle is ongelyk, maar dat verskillende rasse op verskillende tye bo is” (224).

    “Dit beteken net ‘n ander soort volksmoord – ons s’n. Dit sal die einde beteken … Ons gaan stadig doodgaan, van binne af deur miljoene kieme wat in ons liggame ingespuit is, doodgaan. Dit sal lank duur. Geen pyn of bloed nie. Dáár lê die verskil tussen ons dood en hulle s’n. Maar blykbaar sien ons Westerse manipuleerders van die denke dit alles in terme van menseregte” (226).

    “Op die lang duur is dit vir my onmoontlik om daardie uitgehonderde klomp toe te laat om op ons strand te land. Ons kan hulle in kampe sit, of probeer om hulle in die gemeenskap op te neem. Maar die resultaat sal dieselfde wees – hulle sal hier bly. En as ons eers die deur oopgemaak het en gewys het hoe swak ons is, sal daar ander kom. En dan nog meer en meer. Dit het reeds begin” (227).

    “Wat maak dit saak watter soort bewind dit is, solank julle net regeer … Ek weet dat almal se oë op Frankryk gevestig is, in die hoop dat ‘n massamoord deur die land wat menseregte aan die wêreld gegee het, enige gruweldade wat hulle dalk self sal moet pleeg, sal verskoon … Die enigste werklike vraag in vandag se wêreld [om] te beantwoord [is] of die menseregte wat vir ons so kosbaar is, beskerm kan word ten koste van die regte van ander mense” (230-231).

    Die VN se nuwe hoofkwartier is in Hanoi (233).

    “Intussen het Afrika die bospaaie en woudroetes gevat in antwoord op ‘n enkele bevelswoord: ‘Sien julle by die Limpopo’. Suid van die Limpoporivier het die gehate Suid-Afrikaanse Republiek gelê, die dolk in Afrika se rug, die gapende wond in haar trotse hart” (235).

    “Daar is geskat dat daar meer as vier miljoen in stamme en nasies op die noordelike oewer van die Limpopo saamgetrek was” (236). Kyk ook bladsy 339.

    “Hulle sê vir ons die tronke is oorbevolk. Maar is die ergste tronk nie ons lewe daarbuite nie?” (238).

    “Die kapelaan [het] self die tronkhekke oopgegooi met die opmerking dat Christus vir almal gesterf het, maar in die eerste plek vir die diewe” (239). Soos die Belydenis van Belhar (1986) dit stel: God is “op ‘n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte.” Daar is klaarblyklik nie gelykheid nie.

    “Ander Westerse nasies staar dieselfde bedreiging in die gesig. En net soos ons, is hulle onwillig om dit te konfronteer. Oor vyf ure sal ‘n miljoen vlugtelinge vreedsaam in ons land voet aan wal sit. Vlugtelinge wie se ras, godsdiens, taal en kultuur verskil van ons s’n … wat van hongersnood, ellende en wanhoop af gevlug het. Dramatiese voorbeelde van daardie steeds-groeiende voorraad van surplusmensdom, slagoffers van die vinnig stygende geboortesyfer wat die vloek van die laaste jare van hierdie eeu is” (250).

    “Lafhartigheid in die aangesig van swakheid [is] die subtielste en ook dodelikste vorm van lafhartigheid” (250-251).

    “Die linkses is ‘n verwoestende brand wat verorber en langsaam verteer … Die regses is ‘n onstabiele vlam wat vrolik flikker” (256).

    “Dit is bekend dat daar twee vorms van rassisme is: dit wat deur blankes beoefen word – afskuwelik en onvergeeflik wat ook al die motiewe is; en dit wat deur die swartes beoefen word wat heeltemal verdedigbaar is, wat ook al die oordaad daarvan, siende dat dit bloot die uitdrukking van ‘n regverdige wraak is en dat dit by die blankes berus om geduldig en begrypend te wees” (270).

    “Ek wil sien hoe die verlede sy doodsnik gee” (297).

    “Die Derde Wêreld het begin om sy walle te oorstroom en die Weste was hul straatriool” (308).

    “Hulle [die Derde Wêreld] was die enigste ras. Al die ander het eenvoudig nie langer bestaan nie … Die [wit] ras sou op ‘n wonderbaarlike wyse moes opstaan uit sy as voordat hulle weer ag daarop sou slaan” (313).

    “Die lewe is goed. Die lewe is liefde en alle mense is broers” (315-316).

    “Noudat die rewolusie hier is, gaan ons dit mos eers geniet, of hoe?” (317).

    “Die Derde Wêreld se weiering om te erken dat hulle enigiemand iets geskuld het” (321).

    In São Tomé kon die kerklikes (die Vatikaan en die Wéreldraad van Kerke) nie “die skynheilige roepstem van geregtigheid weerstaan nie … Wat werklik saak gemaak het, was om eerste daar te wees om met hul simboliese teenwoordigheid die sleutels van die Weste af te gee – met blydskap daarvan afstand te doen en uiteindelik die nuwe wêreld gestalte te laat kry” (328).

    Raspail se voorspelling in 1973: “Niemand het natuurlik eens meer oor Suid-Afrika gedink nie. Selfs die walging wat die land by almal wakker gemaak het, het geen doel meer gedien nie. Soos ‘n strand wat oorstroom is deur die aankomende gety wat van die Limpopo se kant af ingekom het, het dit van die kaart af verdwyn as ‘n soewereine wit staat. Daar was net een troos – dat al Suid-Afrika se [wit] kollegas wat die land so lank verstoot het, terselfdertyd ondergegaan het” (339).

    “Talle beskawings wat slagoffers van ‘n soortgelyke lot was, is weggebêre in ons museums” (340) – soos wat tans met bv ons standbeelde plaaslik gedoen word.

    “Die koerante [het] doodgebloei … aan ‘n stroom van volslae onsin” (340).

    “Wanneer die regime en die ideologie oornag verander, kan ‘n mens nie aanhou gekskeer, spot en veroordeel as jy nie ‘n oorloper word nie” (347).

    “Israel gedoem was om dit nie te oorleef nie” (349).

    “Elke tong het van dieselfde broederlike kwyl gedrup … Die aard van ‘n nuwe rewolusie wat hierdie keer nie klasse nie, maar wel rasse uitgewis het … Die baanbrekers van ‘n verligte eeu sonder vooroordele, waar rasse plek sal maak vir die mensdom” (349).

    “Net ‘n wit vrou kan die lewe aan ‘n wit baba skenk” (349). Dit herinner aan Hongarye waar dit onlangs in wetgewing vasgelê is dat ‘n huwelik tussen ‘n man en ‘n vrou is.

    “Wat is kultuur … as dit nie ‘n eerbiedige inventaris van die verlede is nie?” (352).

    “Die belangrikste ding het ons nie. Die volk! … Ons moet weet. Is ons die volk of nie?” (355).

    “Alles sal verander in hierdie land van julle … Hulle sal julle verswelg” (361).

    “Om blank te wees na my mening niks met velkleur te doen het nie. Dis ‘n geesteshouding” (361).

    “The author dedicates the book to his grandchildren, in the hopes they will grow up in a world where they will not be ashamed of him for writing such a book” (Wikipedia). Dit kan ‘n tevergeefse hoop wees.

     

  • Video: Die koronavirus mag dalk net die land verander

    Video: Die koronavirus mag dalk net die land verander

    Die koronavirus leef veel langer in die lug en op oppervlaktes as wat mense dink. Daar is boonop 7,7 miljoen MIV-positiewe mense in Suid-Afrika, wat agt keer meer vatbaar vir longontsteking as gesonde mense is. Die gesondheids-en finansiële krisis wat ons nou in die gesig staar, het die potensiaal om die land heeltemal te verander.

  • Dan Roodt: Korona en vleislus

    Dan Roodt: Korona en vleislus

    Ek sit hier en moet besluit of ek oor ‘n dag of wat op die vliegtuig moet klim Frankryk toe of nie. Almal raai my af om te gaan, want die hele land is nou in ‘n toestand van afsondering: skole, restaurante, kafees, openbare plekke en alle winkels wat nie van lewensbelang is nie, is gesluit. Vandag vergader die Suid-Afrikaanse kabinet van die ANC-terroristebewind en waarskynlik gaan hulle ook drakoniese maatreëls afkondig. Ek sien nog kans vir Frankryk onder beleg van korona, maar ek is nie lus om by my terugkeer by Jan Smutslughawe iewers in ‘n ANC-konsentrasiekamp onder “kwarantyn” geplaas te word nie.

    ‘n Doktersvriend, wat my ook afraai om te vlieg, noem terloops dat hy nou self onder kwarantyn verkeer want hy moes ‘n week of wat gelede ‘n pasiënt uit Iran in Pretoria ondersoek en agterna het die man positief vir Covid-19 getoets. Gelukkig is my vriend darem tuis onder kwarantyn en nie in ‘n Proteahotel of ander vreemde plek tussen ander moontlike draers van die virus nie. Dit sal my nie pla om onder tuiskwarantyn te wees nie; ek sal net my kruideniersware aanlyn bestel en laat aflewer.

    Die globale toestand waarin ons verkeer het my gister weer so ‘n bietjie laat wonder oor die vleisprobleem. Meeste mense hou van vleis en Chinese selfs van vlermuis- en ietermagôvleis. Of pas uitgebroeide klein voëltjies wat hulle sommer so uit die nes haal en lewendig opvreet; daar is so ‘n video op Twitter wat ek eerder nie hier sal plaas nie, dis te grillerig.

    Die probleem lyk vir my só: As jy doer op ‘n plaas as bestaansboer leef met ‘n paar beeste en hoenders vir eie gebruik, met die diere wat vry rondloop, sal dit waarskynlik nie lei tot ‘n globale epidemie of pandemie soos tans nie. Maar sodra mense in groot stede in hul miljoene begin leef en diere op ewe groot skaal geteel, gevoer en geslag word om hulle te voed, ontstaan allerlei risiko’s. Sulke diere het geen natuurlike lewens nie en bring hul bestaan in eng ruimtes vol ontlasting, urine, virusse en bakterieë deur. Eintlik is hulle nie lewende wesens nie, slegs “vleis” wat “geproduseer” word.

    Chinese eet blykbaar ook katte en honde. Dis seker insgelyks “vleis”, nes ‘n vlermuis of ‘n ietermagog.

    Die probleem is egter dat die onhigiëniese toestande van Chinese “nat markte” waar diere terstond geslag en verorber word, ewe seer deur die hele “dierlike voedselketting” bestaan – ook in die Weste en in Suid-Afrika. Dis ‘n teelaarde vir mikro-organismes, soos die koronavirus, voëlgriep (SARS), varkgriep en die res.

    Dis seker nie toevallig dat daar die afgelope tien tot twintig jaar telkens ‘n virale uitbraak was nie. Want ons skep die ideale toestande waaronder daardie virusse van dier tot dier, en van dier tot mens, oorgedra kan word. En soos wat die Chinese ryker geword het, het hul nuwe koopkrag hul vleislus aangewakker. Pleks dat hulle by rys en tofu gebly het!

    Een antwoord is natuurlik om van vleis af te sien, nie omdat dit polities korrek of “goed vir die klimaat” is nie, maar omdat dit die planeet dalk veiliger kan maak. As dit so aanhou, gaan jy dit naderhand nie meer op straat kan waag sonder ‘n wit pak met ‘n helm en ‘n asemhalingstoestel nie, want die kieme gaan oral krioel.

    Wie onthou nog malkoeisiekte? Terwyl almal nou gal braak oor China waar Covid-19 ontstaan het, vergeet hulle van malkoeisiekte oftewel bees- sponsagtige ensefalopatie (BSE) wat in die middeltagtigerjare in die Verenigde Koninkryk uitgebroei het. Sover ek dit verstaan, was dit te wyte aan die breine van dooie koeie wat aan lewende koeie gevoer is. Dis seker ‘n vorm van beeskannibalisme wat deur mense op dié arme diere afgedwing is. Een bees kon dit nie aan ‘n ander bees oordra nie, maar mense wat die besmette beeste eet, ontwikkel ‘n soortgelyke breinsiekte genaamd Creutzfeldt-Jakobsiekte wat gate in hul harsings veroorsaak. Hieroor bevat Wikipedia die volgende interessante inskrywing:

    It is thought that humans can contract the variant form of the disease by eating food from animals infected with bovine spongiform encephalopathy (BSE), the bovine form of TSE also known as mad cow disease.

    Cannibalism has also been implicated as a transmission mechanism for abnormal prions, causing the disease known as kuru, once found primarily among women and children of the Fore people in Papua New Guinea. While the men of the tribe ate the body of the deceased, women and children consumed other parts, such as the brain, and were more likely than men to contract kuru from infected tissue.

    Ek leef van rys, tofu, neute, sade, groente en vrugte, en was nog nooit gesonder nie. Toenemend laat die eet van vleis my gril, of dit nou mensvleis, vlermuisvleis, ietermagôvleis, beesvleis, varkvleis, hoendervleis of wildsvleis is.

    Ek het via Google op die volgende aanhaling afgekom:

    “Meat and poultry producers must bear primary responsibility for keeping pathogens out of their products, but when it comes to beef, chicken, and other raw meats, restaurateurs and home cooks must treat them like hazardous materials and take steps to minimize risk,” said CSPI senior food safety attorney Sarah Klein. “Care should be taken to avoid spreading germs from the meat around the kitchen, and meat thermometers should be used to ensure that ground beef, chicken, and other meats are fully cooked.”

    “Hazardous materials,” inderdaad.

    Hier is iets oor tofu.

  • #Koronavirus: Franse regering kondig noodmaatreëls af

    #Koronavirus: Franse regering kondig noodmaatreëls af

    Van middernag vanaand word alle openbare plekke, d.w.s. restaurante, kroeë, bioskope, skole, ens. in Frankryk gesluit. Slegs die kinders van mediese personeel wat moet aanhou werk, sal skool toe gaan. Verder sal skole per rekenaar en internet funksioneer.
    Die enigste winkels wat toegelaat word om oop te bly, is voedselwinkels en apteke.
     
    Die aankondiging is sowat ‘n uur gelede deur die Franse eerste minister, Edouard Philippe, gedoen. Hy het ‘n beroep op die totale bevolking gedoen om die maatreëls “gedissiplineerd” na te kom.
     
    Marokko het alle vlugte na Frankryk gestaak.
    Oor die afgelope 72 uur het die aantal besmettings in Frankryk verdubbel en die nooddienste word oorlaai. Mense met geringe simptome word gevra om nie die noodnommer 15 te bel nie, maar slegs as hulle asemenhalingsprobleme ondervind.
     
    Afgetrede dokters, verpleegsters, asook mediese studente word ten volle gemobiliseer om die epidemie die hoof te bied.
     
    Die virus val nie bloot bejaardes en siek mense aan nie. Meer as vyftig persent van die ernstige gevalle is mense onder sestig.
  • Dan Roodt: Die donker kant

    Dan Roodt: Die donker kant

    In die sewentigerjare het ons na sogenaamde langspeelplate van viniel geluister. ‘n Gewilde album in 1973 was “The dark side of the moon” deur Pink Floyd. By garagepartytjies het ons op die musiek gedans, veral die liedjie “Time”.

    Binne die album was daar twee plakkate van piramides. Maar die titel het verwys na die agterkant van die maan wat ‘n mens nooit sien nie, slegs een kant van die maan altyd na die aarde gekeer is. Hoewel sonlig wel op die agterkant val, en dit dus nie streng gesproke “donker” is, is dit tot en met 1968 toe die ruimtevaarders van Apollo 8 rondom die maan gewentel het, nooit deur die menslike oog gesien nie. Wel het die Sowjet-verkenningstuig, Luna 3, in 1959 ‘n foto daarvan geneem.

    Soos wat Pink Floyd die term “donker kant” gebruik het, beteken dit dus “ongesiens” of “verduister”.

    Dikwels voel dit vir my asof ek nog altyd in die donker kant lewe of probeer lewe. Die lig van die media en die geskiedenis val myns insiens altyd op die onbelangrike of oninteressante mense en dinge, terwyl die werklike gang van die tyd ongesiens en ongehoord verby snel.

    Die verhaal van Afrikaners in Suid-Afrika word ook verduister en verdoesel. Joernaliste en historici stel glad nie in ons belang nie, behalwe as voorwerpe van spot, hoon of beskuldiging, terwyl die prestasies en verruklike letterkunde, kuns en musiek wat ons hier voortgebring het grotendeels begrawe of ten minste geringgeskat word.

    Alles is in donkerte gehul. Die letterlike duister wat Eskom en die verval op hierdie vasteland verteenwoordig, is dalk ‘n gepaste metafoor vir die skaduwees en eklipse wat oor alles gewerp word.

    As dit nie vir een of ander propagandadoel aangewend kan word nie, sal niemand daaroor skryf of berig nie.

    In die tagtigerjare in Frankryk het ek die heerskappy van sosialisme en politieke korrektheid beleef. Frankryk was soos ‘n ligter weergawe van die Sowjetunie en oral in die media is bloot linkse menings weergegee. Alle skrywers en denkers was links, of so het dit voorgekom.

    Sedertdien het ek tot my stomme verbasing ontdek dat ek destyds eintlik baie min van Frankryk te siene gekry het, want daar was ‘n hele verborge kant wat insgelyks in duisternis gehul was.

    Byvoorbeeld was daar ‘n soort konserwatiewe literêre beweging in die vyftiger- en sestigerjare met die naam “Die Hoessare”. Hulle was gekant teen die eksistensialisme van Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir wat later eintlik in marxisme en kommunisme ontaard het. Niemand buite Frankryk het nog ooit van hulle gehoor nie en geen Engelse joernalis of skrywer het al ooit sover ek weet oor hulle kommentaar gelewer nie.

    Daar was ook die fassinerende “nuwe regse beweging” van filosowe en denkers wat fassinerende insigte oor die Westerse kultuur en geskiedenis gepubliseer het; totdat die internet opgedaag het, het feitlik niemand van hulle geweet nie.

    In die Afrikaanse media en aan die universiteite is ons getrakteer op dieselfde tipe linkse clichés aangaande Frankryk, met André P. Brink wat as ‘n soort Koning van die Literêre Broederbonders gepredik het wat die volk behoort te lees en te dink. Hoewel hy Frans magtig was, is sy hele blik op Frankryk deur liberale Engelse en Amerikaners bepaal en het sy kommentare by toeristiese gemeenplase gebly, asook natuurlik die preweling van enkele bekende Franse skrywers en denkers se name wat in die Engelse lande bekendheid verwerf het omdat hulle links en anti-Westers (eintlik ook anti-blank) was. Die verborge Frankryk het heeltemal by hom verbygegaan.

    In vele opsigte gaan die lot van die Weste in Frankryk bepaal word. Amerika is eenvoudig te veel met Israel, Saoedi-Arabië en die Midde-Ooste verbind om hom te veel oor die toekoms van die Weste te bekommer. In elk geval is dit reeds ‘n multikulturele land baie soortgelyk aan Suid-Afrika waar blanke kiesers dalk binnekort in die minderheid gaan verkeer.

    Duitsland is ‘n vreemde land vol fanatici wat liewer wil toesien dat die land ondergaan weens Islamitiese immigrasie as wat daar redelike debat gevoer word. Sensuur is aan die orde van die dag en die kleinerige konserwatiewe party, die AfD, word deur die staat en selfs die geheime diens aan bande gelê. Dus is daar ooreenkomste tussen die eertydse Duitse Demokratiese Republiek (DDR) en die huidige Bondsrepubliek van Duitsland (BRD).

    Hoewel daar deesdae opkomende regse bewegings is, bly Swede en die res van Skandinawië sterk onder die invloed van die liberale en multikulturele Amerika met sy feminisme, anti-rassisme en vyandigheid jeens die klassieke Europese kultuur en geskiedenis.

    Nederland en Skandinawië het heelwat in gemeen, dus kan feitlik presies dieselfde van ons stamland gesê word. Hoe beter die Nederlanders Engels praat, hoe sterker raak die invloed van die Amerikaanse liberale met hul aandrang op die globale mengkultuur. Die Nederlander, Frans Timmermans, bepleit reeds dat Europa “multikultureel soos Amerika” moet word.

    Dis baie belangrik dat Afrikaners via Afrikaanse vertalings, onderhoude en berigte, beter ingelig moet raak oor alles wat daar in Frankryk geskryf en gedink word.

    In Junie gaan ek in Brussel deelneem aan ‘n gesprek oor die toekoms van die Weste rondom die idee van die “Groot Vervanging” van Westerlinge of blankes in ons tyd. Die term “Groot Vervanging” (le grand remplacement) is deur ‘n Franse skrywer, Renaud Camus, gemunt. Die Vlaminge praat daarvan as “omvolking” en hier by ons kan ons dit seker “transformasie” noem. Ek hoop dat dit tot meer onderlinge gesprek kan lei sodat die “donker kant van die maan” uiteindelik belig kan word.

  • Leon Lemmer: Die kolonisering van Algerië en Suid-Afrika — ‘n vergelyking

    Leon Lemmer: Die kolonisering van Algerië en Suid-Afrika — ‘n vergelyking

    Daar was ‘n tyd toe Afrikaners in talle lande in Suider-Afrika ‘n beskawende bydrae gelewer het. In Kenia, op die hoogland, het joiners in 1908 ‘n Afrikaanse gemeenskap begin, wat mettertyd voortreflik uitgebou is. Mau Mau-terrorisme, oftewel politieke “bevryding”, het teen 1963 ‘n einde hieraan gebring. ‘n Afrikanergemeenskap het ná die Anglo-Boereoorlog ook in Angola ontstaan, wat om dieselfde rede as in Kenia teen 1975 tot niet gegaan het. Dit is by uitstek Afrikaners wat die ooste van Rhodesië tot ‘n suksesvolle landbougebied ontwikkel het. Maar dit is juis hier waar Robert Mugabe se terroriste eerste en daarna deurlopend op groot skaal toegeslaan het. Ná die politieke onafhanklikheid van Zimbabwe in 1980 het Mugabe in 2000 begin om die plase van blankes sistematies te onteien. Die voorbeeld wat Mugabe met hierdie soort rasgebaseerde diefstal gestel het, word tans deur die ANC-regime met die oog op plaaslike toepassing nagevolg. In 1990 het Suidwes-Afrika, as Namibië, polities onafhanklik geword. Met die hartlike samewerking van die Nasionale Party-regering in Suid-Afrika het die Swapo-terroriste beheer oor die land verkry en is die blankes, veral Afrikaners, sedertdien aan die genade van bv die Ovambo-meerderheid uitgelewer. Ná die Anglo-Boereoorlog het sowat 600 Afrikaners hulle in Patagonië, Argentinië, gevestig. Hierdie gemeenskap is vinnig besig om te verdwyn vanweë trouery buite die Afrikanerdom, asook heeltemal te verspaans. Brian Murray du Toit het twee boeke oor Afrikaners gepubliseer: dié in Kenia (1998) en dié in Argentinië (1995). Nicol Stassen het ‘n boek elk oor die Afrikaners in Angola (2009) en die Dorslandtrek (2015) gepubliseer.

    Dit is eintlik net in Namibië en Suid-Afrika waar Afrikaners steeds as ‘n sigbare etniese minderheid funksioneer. Hierdie Afrikaners het hulle reg op selfregering weens die onbevoegdheid en verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blanke politici verloor. In die geval van Suid-Afrika het dit in 1994 mandaatloos gebeur toe ANC/SAKP-terroriste politieke beheer oor die land verkry het. Dit is om van te ween. Sedertdien het meer as ‘n miljoen blankes Suid-Afrika verlaat. Daar is ‘n ander Afrikaland wat ook meer as ‘n miljoen blanke inwoners verloor het. In 1962 het Algerië polities onafhanklik geword toe die Nasionale Bevrydingsfront, die Moslem FLN-terroriste, aan die bewind gekom het. Alexis de Tocqueville het hierdie moontlikheid meer as ‘n eeu vroeër voorsien toe hy geskryf het: “I … wondered what could be the future of a country subjected to such men, and where this flood of violence and injustices would end, if not in the revolt of the natives and the ruin of the Europeans?” (Tocqueville, bron hier onder, Kindle 1159). “Such men” verwys bv na ‘n Franse militêre bevelvoerder in Algerië wat gesê het: “Nothing but force and terror, gentlemen, succeeds with these people” (1151). Maar Tocqueville het mettertyd agtergekom dat hoë Europese moraliteit nie altyd maklik na Afrika/Algerië oorgeplaas kan word nie.

    Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, kan primêr aan FW de Klerk toegeskryf word. In die geval van Algerië is die verraad teen die blanke inwoners deur die Franse staatshoof, Charles de Gaulle, gepleeg. Wat Tocqueville “France’s greatest affair, that of Algeria” genoem het, het daarmee tot ‘n einde gekom (2075). Wat nie algemeen besef word nie, is dat De Gaulle se verraad aan De Klerk die voorbeeld vir sý verraad kon gestel het. Ek het by ‘n vorige geleentheid hieroor geskryf, toe ek die “bevrydingstryd” in Algerië en Suid-Afrika vergelyk het (Praag 27.01.2019). Sedertdien het Rina Venter hierdie vermoede moontlik bevestig (Praag 26.10.2019). Soos De Gaulle het De Klerk doelbewus ‘n onbeduidende vraag in die 1992-referendum aan die blanke kiesers voorgelê: “De Klerk wil die vraag sodanig formuleer dat hy loskom van sy onderneming dat kiesers die finale seggenskap oor ‘n onderhandelde skikking het” (Venter Kindle 7431).

    Algerië het in 1830 met die besetting van die hoofstad, Algiers, ‘n Franse kolonie geword. Die land is in 1834 geannekseer nadat die ander groot stad, Oran, verower is. In 1848 is Algerië tot ‘n provinsie of integrerende deel van Frankryk verklaar. Daar was drie départements: Oran in die westelike, Algiers in die sentrale en Constantine in die oostelike deel van Algerië. “These departments were granted representation in the Chamber of Deputies [in Paris], but the franchise was limited to Europeans and to a small minority of indigenous Algerians, who were required to renounce Islam in order to obtain French citizenship” (Tocqueville 411).

    Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, is veel erger as dié in Algerië omdat Suid-Afrika sedert 1652, dus oor ‘n baie langer periode, ‘n blanke bevolking het, met vryburgers wat hulle sedert 1657 met lyf en eiendom aan die lot van hierdie land verbind het. Dit was vir die blanke Algeryne – veral Franse, Spanjaarde en Italianers – in 1962 veel makliker om die honderde kilometers oor die Middellandse See na hulle historiese geboortelande af te lê as vir die Afrikaners, wat duisende kilometers weg van Europa is en na verloop van eeue eintlik geen aanspraak op burgerskap van ‘n Europese land het nie. Maar dit is juis hierdie verskil in afstand van Europa wat die uitsonderlike prestasies van Afrikaners so merkwaardig maak.

    Reeds in die antieke en klassieke tye, bv tydens die Romeinse Ryk, is die noordkus van Afrika, aan die Middellandse See, ingrypend deur Midde-Oosterse (bv Fenisiese vanaf 600 vC) en Europese beskawing beïnvloed. Die gebied wat tans die Maghreb genoem word, het lank as Numidia bekend gestaan. Dink aan Kartago (9de eeu vC tot 146 vC en 45 vC tot 698 nC), naby Tunis. Toe die Europese blankes met Suidelike Afrika kennisgemaak het, bv die Portugese ontdekkingsreisigers vanaf die 15de eeu en Jan van Riebeeck en sy geselskap in 1652, was daar plaaslik nog geen sprake van Europese beïnvloeding nie. Daardie voortreflikheid het saam met die blankes hier aangekom en wortel geskiet. Dit is by uitstek Afrikaners wat Suid-Afrika tot die ontwikkeldste en welvarendste land in Afrika uitgebou het. Pleks van hulle hiervoor te eer en hulle regmatig te bevoordeel, word die Afrikaners sedert 1994 veroordeel en verguis en ontsien die ANC-regime geen moeite om blatant teen die blankes, veral die mans en by uitstek die Afrikaners, te diskrimineer nie. Amptelik word dit graag, maar hoogs vals, die nie-rassistiese, nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika genoem.

    Ek het onlangs na Alexis de Tocqueville (1805-1859) verwys (Praag 2.11.2019), wat bekendheid vanweë twee boeke verwerf het: Democracy in America (2 boekdele, 1835 en 1840) en The Old Regime and the French Revolution (1856). Hy het beoog om twee verdere boekdele oor die Franse geskiedenis te skryf, maar weens tuberkulose/tering was sy gesondheid van jongs af delikaat en kon hy nie hierdie taak voltooi nie. Tocqueville was van 1839 tot 1851 ‘n parlementslid en in 1849 vyf maande lank die Franse minister van buitelandse sake. Wat minder bekend as sy twee genoemde boeke is, is dat hy in die periode tussenin intens in Algerië belanggestel en oor daardie land geskryf het. Sommige van hierdie geskrifte is eers redelik onlangs gepubliseer. Ek skryf vandag na aanleiding van Jennifer Pitts se redigering en vertaling van Tocqueville se geskrifte oor Algerië: Writings on empire and slavery (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2001, 319p; Amazon Kindle $28.16). Sommige hoofstukke is direk uit die oorspronklike manuskripte vertaal.

    Op grond van tweedehandse bronne het ek op 2.11.2019 soos volg oor Algerië geskryf: “Tocqueville het die land twee keer besoek en het rasseskeiding bepleit asook twee regerings: een vir die blanke koloniste en een vir die Moslems. Volgens hom moet die Franse regering nie poog om beheer oor die hele Algerië uit te oefen nie, maar slegs oor gekoloniseerde streke, soos die hoofstad Algiers en omliggende gebiede, wat dan eintlik ‘n blanke tuisland word.” Hierdie samevatting is wesenlik korrek, maar Pitts se bundel gee in baie opsigte waardevolle aanvullende perspektiewe op die aanvangsjare van die Algerynse kolonisering, wat in sommige opsigte sterk kontrasteer met die kolonisering van Suid-Afrika.

    Tocqueville skryf: “If we did not want to colonize it [Algeria], domination would be easier; for above all what makes the Arabs take up arms is the idea that we want to dispossess them and sooner or later settle on the land they have inherited from their ancestors” (1214). Wat belangrik is, is “to know where to stop in the occupation of a barbarous land” (2226). “France should immediately and completely abandon the idea of dominating the interior and limit ourselves to occupying the political points of the coast and to colonizing around them” (1228). “France must not seek domination as our goal; rather, domination is the necessary means we must use for achieving tranquil possession of the coast and the colonization of a part of the territory, the real and serious goal of our efforts. We shall never have either security or any future on the coast if we do not somehow manage to make our authority respected in the interior, or, at the very least, prevent the different tribes there from uniting under a single leader. In a word, partial colonization and total domination” (1267). “It is clear to me that we shall never succeed if we undertake to place our new [indigenous] Algerian subjects under French administration” (731). “Above all, in Algeria we must take care to give up this taste for uniformity that torments us, and to realize that it would be as dangerous as it is absurd to apply the same laws to different beings” (737). “It would also be necessary for the legislation that governs the French in Africa not to be exactly the same as that in force in France” (745). “A colony needs a simpler administration, one more expeditious and independent of the central power than those that direct the continental provinces of the empire” (749).

    “How can we manage to create in Africa a French population with our laws, our mores, our civilization, while still preserving vis-à-vis the indigenous people all the regard that justice, humanity, our interest well understood, and … our honor strictly oblige us to preserve? The question has these two sides. One cannot usefully imagine the first without seeing the second” (265). Tocqueville het dit as idealistiese liberalis geskryf. In die praktyk het sy ideaal onhaalbaar geblyk te wees. “The dominant strand of liberalism that was forged during this period was to be exclusionary and nationalist” (374). Pitts verwys na Tocqueville se “ill-known contours of … liberalism: its susceptibility to the notion of national glory as a substitute for political virtue; its willing exclusion of unfamiliar peoples from moral consideration for the sake of national consolidation” (377). “French glory justified any aggression the nation could muster” (386).

    Tocqueville het homself graag ‘n liberalis genoem maar terselfdertyd bedenkinge oor ekstreme demokratisering gehad. Byvoorbeeld: “Tocqueville suggested … that both Amerindians, whom he classed among ‘savage nations’, and slaves were incapable of participating in democratic order and thus destined to remain excluded” (109). Hy het albei groepe “American without being democratic” genoem (122). ‘n Vraag wat hier in die midde gelê kan word (na aanleiding van my vorige skrywe – Praag 2.11.2019), is: Kan ons in vele opsigte praat van “African without being democratic?” Ek dink so en die ANC-regime is ‘n sprekende voorbeeld hiervan. Tocqueville het gespekuleer oor verskillende stadia van ontwikkeling: bv “savage, barbarian, civilized, and commercial” (140). Hy was diep bewus van die aanhangers van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se leer van die edele barbaar. Hy skryf bv: “The most civilized European becomes a passionate lover of the savage life” (434, 3599). “If Rousseau had known the Kabyles [of Algeria] … he would not have uttered such nonsence about the Caribs and other Indians of America” (496). Roger Boesche het ‘n hele boek oor The strange liberalism of Alexis de Tocqueville (1987) geskryf.

    Tocqueville het in 1835 met ‘n Engelse vrou, Mary Mottley, getrou. Dit het onder meer meegebring dat hy op die hoogte van Britse kolonisering gebly het. Hy was ten gunste daarvan dat die Franse koloniale amptenare, soos die Britte, vooraf deeglik opgelei word. Ook dat die Britse voorbeeld nagevolg moet word deur ‘n eie ministerie vir die kolonies te skep. Volgens hom moes die Franse slawe op ‘n manier soortgelyk aan die Britse voorbeeld vrygestel word. Tocqueville het aan die Britse stelsel van indirekte koloniale regering voorkeur gegee, dus dat die plaaslike inwoners by die regering betrek word, bv: “To govern Arabs through Arabs” (1116). Ook dat die plaaslike regering volgens die koloniale behoeftes moet kan regeer en nie alle besluite vooraf vir goedkeuring aan die sentrale regering van die koloniale moondheid hoef voor te lê nie.

    “It was vexing to have a country governed by officials without any kind of control on the part of the governed; it was all the more so in a colony where officials, who are never more than passing through, are always foreigners, and especially in a colony such as Algiers [Algeria] where the law, in preventing them from becoming property owners, takes away even the chance that any of them might happen to identify with the country” (1024). Naas die amptenare is soldate ook nie toegelaat om vaste-eiendom in Algerië te koop nie. “The soldiers cannot own land. The idea that they spill their blood to make the fortunes of those who come here only to enrich themselves [the white farmers and land speculators] drives them mad” (1162). Om hierdie rede was daar deurgaans ‘n slegte verhouding tussen die soldate en die setlaars. Tocqueville het voorgestel dat Algerië eerder ‘n eie weermag moet hê (1420). Dan kon die soldate ‘n verbondenheid met die land ontwikkel.

    Tocqueville en John Stuart Mill (1806-1873) het in korrespondensie menings oor bv kolonisering gewissel. Mill het bv geskryf: “Despotism is a legitimate mode of government in dealing with barbarians, provided the end be their improvement” (362). Tocqueville wou bitter graag Brits-Indië (die Raj) besoek, maar sy gesondheid het dit nie toegelaat nie. Hy het in 1831 wel Kanada tydens sy reise in Amerika besoek, asook Engeland en Ierland in 1835 en Algerië in 1841 en 1846.

    Voorts bepaal ek my by Pitts se bundel. Ek sou die boek graag baie vroeër wou gelees het, maar die hoë prys het my aanvanklik daarvan weerhou. Pitts het ‘n lang inleiding tot Tocqueville se tekste geskryf. Die aanhalings wat volg, is dus enersyds wat Pitts oor Tocqueville skryf (tot by 421) en andersyds wat Tocqueville self geskryf het. Om tussen die twee outeurs te onderskei, is nie van wesenlike belang nie omdat Pitts op grond van deeglike, omvattende navorsing Tocqueville se tekste betroubaar en gesaghebbend vertolk.

    In 1833 het Tocqueville dit sterk oorweeg om grond in Algerië te koop en hom daar te vestig. Sy ideaal was: “Settlers must encounter a ‘perfect image of their homeland’ in Algeria, or they would never stay and the colony would fail” (217, 1895). “We should set out to create not a colony properly speaking in Algeria, but rather the extension of France itself across the Mediterranean. It is not a matter of creating a new people, with its own laws, its customs, its interests, and, sooner or later, its separate nationality, but of implanting in Africa a population that resembles us in everything” (414, 2576). Die Franse kolonisering van Algerië het eers in 1841 daadwerklik begin. Hoewel Tocqueville in Frankryk bly woon het, “he remained convinced that colonization of Algeria was essential to France’s interests” (73).

    “Tocqueville argued repeatedly that France’s power and reputation within Europe would rely, increasingly, on its colonial possessions” (89). “Tocqueville consistently rejected the arguments of critics of the French imperial project who claimed it was immoral, illegitimate or imprudent” (80). Melvin Richter lees hierin “an indication of how deeply rooted was the European sense of superiority to the rest of the world” (86). In hierdie sin het Tocqueville nasionalisme hoër as liberalisme geag (86). Daar was by hom geen sprake van die gelyk- of eendersverklaring van mense nie. “He held that Muslims were not fellow citizens or equals” (275). “It is not along the road of our European civilization that they [Muslims] must, of the present, be pushed, but in the direction proper to them” (2344).

    Naas die blankes was daar veral twee etniese groepe in Algerië. Enersyds die inheemse en gesete/gevestigde (“sedentary”) Berbers, met die Kabyle as die grootste groep, in die Atlasgebergte (of Tell) en die rondtrekkende Tuaregs in die Sahara. “It is estimated that in 1830 the Berbers made up half the total population of three million (witin the current borders of Algeria)” (3577). Andersyds die nomadiese Arabiere in die kusstreke. “Like all half-savage peoples … they love war, pomp and tumult … often excessive in their actions and always more willing to feel than to think” (546). Daar is teorieë dat die Berbers/Tuaregs oorspronklik blank was. Hulle het ‘n eie taal, Berber (of Tamazight) en kultuur (493). Die Franse het makliker met hulle as met die Arabiere oor die weg gekom (688). Die probleem is dat dit by uitstek die grond van die gewelddadige Arabiere is wat deur die setlaars beset is. “The means of governing Arab tribes even in peacetime closely resemble the procedures of war” (1666).

    Die strategie van die Arabiere was soortgelyk aan dié van die ANC/SAKP: “When we tell the Arabs they started the war, they deny it passionately and claim that we were the ones to start it” (1060). Volgens Tocqueville is dit belangrik dat die Arabiere nie toegelaat moet word om onder die beheer van ‘n enkele leier, soos Abd-el-Kader, te verenig nie (716). “Anarchy will create Abd-el-Kader’s power” (723) – soortgelyk aan die chaos wat FW de Klerk in 1990/94 in Suid-Afrika toegelaat het en waaruit Nelson Mandela as die leier van die “nasie” te voorskyn getree het. Die Arabiere het op ‘n manier soortgelyk aan Mandela geredeneer: “In the end, the French will only being us to despair, and then, having lost all hope of peace, we shall do them far more harm than we have done so far” (1056).

    Die Berbers is onder dwang tot die Sunni-Moslemgeloof bekeer nadat Arabiese inkommers hulle van die 8ste eeu af in die Maghreb gevestig het en hulle die Berbers teen die 10de eeu getalsgewys verswelg het. Vanaf 1516 (toe Oran beset is – 3626) tot 1830 het die Turkse Ottomans in Algerië regeer, nadat die Spanjaarde ook uit Algiers verdryf is. Dit het gevolg nadat die Moslem More, wat Spanje in 711 binnegeval het, teen 1492 uit Spanje verdryf is. “The Moors were a Muslim population of mixed Spanish (Andalusian), Arab, and Berber origins who had fled the Spanish Reconquista and settled as refugees in North Africa between the eleventh and seventeenth centuries” (3637). Tocqueville beskou die nageslag van hierdie More as ‘n derde inheemse etniese groep in Algerië, wat veral as handelaars in Algerynse stede en dorpe aangetref is (593) en geredelik met die Franse koloniste oor die weg gekom het. “The Moorish population deserves our consideration because of its peaceful character” (1567). Sommige van hulle beskou hulleself as Iberies (489) of Vandale (493) eerder as Arabiere (489).

    ‘n Vierde inheemse etniese groep in Algerië is die Koulouglis, die nageslag van Turkse soldate en Arabiese vroue, wat nie gewone Arabiere nie as hul gelykes wou aanvaar nie. Hulle het selfs militêr met die Franse saamgewerk (4255). Maar die destydse Turkse heersers sien op hulle beurt neer op die Koulouglis. “These Turks were so proud of their country that they despised their own children born of Arab women” (553).

    Twee vrae kan in hierdie konteks gestel word. Eerstens, waarom word dit sonder meer aanvaar dat Turkye oor twee kontinente (Asië en Europa) kan strek maar nie Frankryk (Europa en Afrika) nie? Tweedens, waarom word die Arabiese inkommers deesdae sonder meer as die regmatige regeerders van Algerië beskou maar nie die Franse koloniste nie? Omdat die Arabiere vóór die Franse daar aangekom het? Maar waarom geld dieselfde reg dan nie vir die blankes in die suidwestelike helfte van Suid-Afrika nie? Die blankes was daar lank voordat die swartes uit die noordooste inbeweeg het. Die heillose ANC beskou die plaaslike blankes eintlik steeds as onwelkome setlaars, maar dit word nooit van die nageslag van die slawe gesê wat vanaf 1658, dus ná die blankes, hulle opwagting hier gemaak het nie. Die punt is: Dubbele standaarde word gebruik asof dit evangelie is.

    “Two aspects of Tocqueville’s early colonial writings are most striking: first, his interest in Arab forms of political organization and self-governance, and second, his desire to see the integration of French settlers and [indigenous] Algerians through a policy of toleration and pluralism. Both would largely disappear in his later works as he became convinced that integration was impossible” (175). “Those who have been there [in Algeria] know that unfortunately Muslim society and Christian society do not have a single tie, that they form two bodies that are juxtaposed but completely separate” (1901). “The fusion of these two populations is a chimera that people dream of only when they have not been to these places. There can, therefore, and there must, be two very distinct legislative systems in Africa, because there are two very separate societies there” (1904). “The [later] reports proposed a vision of a separate European society in Algeria, again drawing frequently on Tocqueville’s knowledge of the British [colonial] experience” (284). Die Britse beleid van rasseskeiding is vanaf 1948 deur die NP-regering as sy apartheidsbeleid voortgesit en later tot die beleid van afsonderlike ontwikkeling aangepas. Maar ANC-kamerade verwyt nie die Britte nie maar Afrikaners vir rasseskeiding. Hiervolgens is nie Engels nie maar Afrikaans die taal van verdrukking.

    “[Muslims], no matter how accommodating to their French invaders, must always be treated as a separate and subject population” (208). In Amerika was daar voorheen vertroue in die “melting pot”, maar later het sowel die blankes as die swartes besef dat rasse-integrasie meesal nie haalbaar is nie. Tocqueville het dieselfde paadjie geloop. In Suid-Afrika word die teenoorgestelde waargeneem: Aanvanklik was Suid-Afrika ‘n suksesvolle land met rasseskeiding as regeringsbeleid, gevolg deur gedwonge rasse-integrasie in ‘n vervalle land met onverkwiklike rommelstatus. Daar kan dalk (skrale) moed uit die volgende woorde van Tocqueville geput word: “People sometimes submit to humiliation, to tyranny, to conquest, but they never endure anarchy for long … this [is a] general law of humanity” (644).

    “It was impossible to establish a secure border [in Algeria], so wars at the frontier would continue indefinitely … the imperial goal justified the means” (191). “Military domination without colonization was a futile strategy. As the Arab population would be unrelentingly hostile to the expropriation of land necessary for widespread European settlement, the French would have to adopt uncompromising strategies for defeating the inevitable Arab resistance” (211). Tocqueville skryf: “The quarrel is no longer between governments, but between races … the day a European plow touches the soil” (214). “Nothing irritates and alarms the natives more than the introduction of European farmers” (1488, ook 1502). Wat vir die setlaars belangrik is, is “security of persons and property” (220). Wat die blankes betref, ontbreek albei in die nuwe Suid-Afrika.

    Dit gaan nie bloot om landbougrond wat na bewering tydens kolonialisme van die inheemses weggeneem is nie. Daar is ‘n sterk element van jaloesie teenwoordig. Die blankes het hulle as suksesvolle boere in Algerië, Suid-Afrika, Rhodesië/Zimbabwe en elders bewys, wat nie van die Arabiere en swartes gesê kan word nie. Die Voortrekkers het in gebiede ingetrek wat weens swart stamoorloë grootliks ontvolk was. Die blankes se teenwoordigheid was nie so steurend soos wat dit deesdae in ANC-propaganda voorgestel word nie. In Algerië was die situasie soortgelyk: “The country is occupied, it is true, but it is not full, not even actually owned. The indigenous population there is very sparse and thinly scattered. Thus the conquering population can be introduced onto the land without disturbing the conquered population” (2765).

    “While it would be wrong to leave the best land for the Arabs, the French must be scrupulous about indemnifying indigenous property holders for the property they took” (275). “In general, nothing is more dangerous in a new country than the frequent use of forced expropriation” (1575). Volgens die ANC ís Suid-Afrika ‘n nuwe land wat in 1994 tot stand gekom het. “Forced expropriations [are] disastrous in principle” (223). ‘n Mens wens dat die ANC-regime hierdie waarheid wil besef. “To grant the general ability to expropriate and to issue as a final decree the intention to expropriate cultivated lands in order to place new colonists on them: that seems to me barbarous and insane” (996). In ‘n (eens) ontwikkelde samelewing, met eienaars wat kaart en transport van hulle eiendomme het, soos die Suid-Afrikaanse blanke boeregemeenskap, bestaan daar geen werklike regverdiging vir onteiening sonder vergoeding nie.

    Histories was die situasie heeltemal anders. Die nomadiese Arabiere in Algerië en die nomadiese Khoi-San en swartes in Suid-Afrika kon nie met reg aanspraak maak op al die grond waaroor hulle beweeg het nie. Die blankes wat daardie grond tot produktiewe plase ontwikkel het, het ‘n sterker aanspraak op eiendomsreg as diegene wat bloot die natuur misbruik het, bv vir brandhout, (oor)beweiding (met dongas as bonus) en die jag van wilde diere. In Algerië het blankes in baie gevalle grond van die inheemse inwoners gekoop (1571, 2603, 3721). Later het ander mense as die verkopers beweer dat die grond eintlik aan hulle behoort. In sommige gevalle is dieselfde grond meerdere kere deur verskillende “eienaars” aan die blankes verkwansel. Omdat die grootte van die grond nie landmeterkundig vasgelê is nie, het dispute oor die grense ontstaan (2603). In 1847 is bereken “that the property sold amounted to more than twice the area that existed” (3804). Om hierdie chaostiese situasie te ontlont, is bepaal dat die setlaars grond slegs via die koloniale regering kon bekom (3011). “In barbarous or half-civilized countries, all titles that do not originate with the state provide only an unstable claim to property” (2600). “Once property is well established by a title originally granted by the state, people must not have to fear that it will be taken away” (2617). Hierop sê die verderflike ANC-regime: Aikôna.

    Op sy eerste besoek aan Algerië skryf Tocqueville: “A promised land, if one didn’t have to farm with gun in hand” (877). Dieselfde kan van die nuwe Suid-Afrika gesê word. Veral blanke boere was noodsaaklik vir die behoud van Algerië as Franse grondgebied; nie enkelinge nie maar gesinne (1599) “Until we have a European population in Algeria, we shall never establish ourselves there but shall remain camped on the African coast” (1471). “Domination over semi-barbarous nomadic tribes, such as those around us, can never be so complete that a civilized, sedentary population could settle nearby without any fear or precaution. Armed marauding will long oulast war itself. Even if the war were over, it would be necessary before colonizing to adopt certain means of security and self-protection” (1474).

    Sedert 1994 is die terroriste-oorlog in Suid-Afrika verby maar nie die “armed marauding” nie. Die beste manier van beskerming is “a continuous barrier around the territory … it is indeed the only means of defence that could succeed against the Arabs” (1539). Met die oog hierop het die soldate gesorg vir loopgrawe rondom die gekoloniseerde gebiede van Algiers (1545) en Oran (3801). “The ‘continuous barrier’ composed of a trench and a wall four meters high flanked by blockhouses was conceived in France” (3797). Die oprigting van mure is noodsaaklik geag (1646). ‘n Ander veiligheidsmaatreël wat voorgestel is, is “the necessity of not allowing the population to scatter into the countryside, but rather of forcing them to live in villages that the state fortifies at its own cost” (1585).

    By die sogenaamde inheemses wat in die vorige eeu politieke beheer oor die eertydse kolonies in Afrika verkry het, is daar geen werklike begrip vir die ontberings en opofferings van die blanke koloniste nie. “All these artificial and complicated means of populating Africa could appeal only to those theoretical men who have never seen the landscape of colonial society for themselves. Those who have studied the matter practically know, to the contrary, that what is required to fight against the innumerable difficulties of an original settlement is nothing less than all the energy of the passions to which individual property gives rise; that is, at the harsh early stages it is necessary to keep the colonist’s movements as free as possible, and to give his hopes as broad a horizon as possible. We must never forget … that the colonists are not serfs but independent and mobile men who can choose not to come or not to stay” (1610).

    “The administration must … acquire land in order to sell it to the colonists unencumbered and at a low price. It should fix the location of the villages, lay them out, fortify and arm them, build each a fountain, a church, a school, and a town hall, and provide for the needs of the priest and the schoolmaster” (1620). Sulke dorpies “have been created and supported by the presence of our army” (2872). Wat die regering in Algerië gedoen het, is “provided the colonists, in addition to land, with help in building their houses and clearing their land” (2826). In party gevalle “it [the government] gave them seeds, it lent them farm implements” (2858). Die koloniste lei egter “a very weak and precarious existence … The government, after having created them, is forced to help them survive” (2840).

    Omdat die blanke Algeryne se voortbestaan deurlopend deur die gewelddadige Arabiere bedreig is, is soldate aangemoedig om boere te word en terselfdertyd te help met burgerlike beveiliging. “The soldier who has been chosen to become a colonist is placed on a property with his wife; the state gives him furniture, animals, farm implements, trees to plant, and seeds; for three years it continues to give him his pay and clothing, and provides him and his family with provisions. Until his term of service expires, that is, for three years, he remains subject to military discipline, and the time he spends in this situation counts as if he had spent it doing military service. After three years, the military colonists enter the civilian regime” (2879).

    Die volgende inligting word oor die nedersetting Saint-Ferdinand, wat in 1843 tot stand gekom het, verskaf. “Colonists were offered a house with an area of 60 to 64 square meters, twelve hectares of arable land, of which four were cleared and trees were planted. The colonists could also request the construction of a lean-to for their livestock, and they were promised a church at the state’s expense” (3964). Soos tydens die VOC-bewind aan die Kaap was die blanke boere in Algerië verplig om hulle produkte teen onekonomiese lae pryse aan die staat te verkoop. “Until now, the military administration has appeared to be preoccupied only with obtaining the colonists’ goods at the lowest possible price. Thus, while the government was making great sacrifices to settle farmers in Algeria, it refused to make farming profitable” (3067).

    Dit is duidelik dat die Franse koloniale owerheid veel meer vir die koloniste in Algerië gedoen het as die Hollandse en Britse owerheid in Suid-Afrika. Die vryburgers was van 1657 af grootliks op hulleself aangewese. Die Khoi-Khoin kon skape oppas en steel, maar nie ‘n dag se behoorlike werk doen nie. Slawe is gevolglik van 1658 af ingevoer. Pleks van die skuld vir slawerny op die onbruikbare, leeglêende Khoi-Khoin te pak, word die blankes (koloniste en regering) deesdae hiervoor verwyt. Die blanke boere was grootliks op hulleself vir hulle eie beskerming aangewese. In Algerië, daarenteen, “we have four times as many soldiers as colonists” (1907). Hier verwys “colonists” waarskynlik na landbouers. “It was estimated that out of 100 000 Europeans, only 7 000 made their living in agriculture, and of those 5 000 were market gardeners on the outskirts of the towns” (3859).

    Soos die Arabiere in Algerië was die swartes in Suid-Afrika “a formidable enemy that constantly circles around you to take your property or your life” (1705). Tocqueville beweer: “Nowhere has she [Britain] encountered a population as warlike as the Arabs” (2042), maar hy was moontlik onbewus van die mate waarin bv die Britse setlaars van 1820 aan die Kaapse oosgrens uitgemoor is. Dit sou nie so maklik en algemeen in Algerië gebeur het nie. In 1846 het daar bv meer as 100 000 soldate diens gedoen (2218). “What must be done first of all [is] to give to men’s liberty and property the guarantees that one has a right to demand of the government in all civilized countries” (1959). Sedert 1994 word die blankes se vryheid en hulle eiendomsregte egter in vele opsigte deur die ANC-regime geminag.

    As al die moeite wat die Franse regering gedoen het om blanke boere as setlaars na Algerië te trek en die groot koste wat van owerheidsweë aangegaan is om hulle te vestig en beveilig, in ag geneem word, kan ‘n mens net die hoogste agting hê vir die blankes wat hulle ver van Europa in Suidelike Afrika gevestig het. Al is hulle in uiters gevaarlike omstandighede grootliks aan hulle eie lot oorgelaat en al was die blankes meesal brandarm, het hulle in hierdie wye en droewe land ‘n groot positiewe bydrae gelewer. Van absolute onontwikkeldheid is die land onder die kundige en toegewyde leiding van blankes uitgebou tot die suksesvolste en voortreflikste in Afrika. Maar daarvoor ontvang hulle en hulle voorgeslagte deesdae daagliks stank vir dank. Ons moet nie toelaat dat propaganda enigsins afbreuk doen aan die blankes se bewese uitsonderlike prestasies nie.

    Die ander kant van die munt, die Mandela-kant, is: Daar is tans meer as 29 000 staatsamptenare in Suid-Afrika wat elk meer as ‘n miljoen rand per jaar aan salaris ontvang (eerder as verdien). Hulle is aangestel en word bevorder ingevolge die ANC se nie-rassistiese en nie-seksistiese beleid. Hulle is met min uitsonderings voorheen benadeeldes wat tot tans bevoordeeldes getransformeer is. Welvaart het nooit so gou en so maklik in die skoot van die plaaslike blankes geval nie. Hulle moes hulle inkomste en besittings op ‘n nie-korrupte manier met harde werk oor geslagte heen verdien.

    In Algerië het die setlaars bruikbare inheemse werkers van mekaar afgerokkel. Na aanleiding van die Britse voorbeeld het Tocqueville ‘n pasboekstelsel voorgestel: “To require workers to carry a booklet in which they would register contracts of this kind; then an action for damages could be brought against a landowner who hired any worker carrying a booklet that proved that he was missing his prior engagement” (951). Tocqueville het heel moontlik die idee van ‘n pasboekstelsel by die Britte oorgeneem. Die eerste paswet in Suid-Afrika het in 1797 tydens die eerste Britse besetting van die Kaap in werking getree. Nogtans word die NP-regering, dus Afrikaanssprekendes, en nie die Britte nie, dikwels vir die sogenaamde “dompas” verwyt.

    Reeds in 1847 het Tocqueville die Algerynse oorlog (1954-1962) voorsien: “Sooner or later, Algeria would become a closed field, a walled arena, where the two peoples would have to fight without mercy, and where one of the two would have to die. May God save us, gentlemen, from such a destiny!” (2392). Sedert 1962 het Algerië ‘n 99% homogene Moslem bevolking. Die blanke element, eens 10% van die bevolking, is grootliks uitgewis. In 1846 het Tocqueville as parlementslid profeties gesê: “I think that to trust to the goodwill of the natives to keep us in Africa is a pure illusion, to which it would be insane to attach ourselves” (1997) en “Beware of going to Africa: the country is beautiful, the soil is good, the climate is healthy, but as long as Africa remains as it is today, without a real government [the ANC?!], don’t go to Africa, for there you will find only misery or death” (2028).

  • ‘Il y a de l’espoir’ — Daar is hoop!

    ‘Il y a de l’espoir’ — Daar is hoop!

    Ek dink soms mense raak te moedeloos oor Suid-Afrika. Ek is vas oortuig ons kán ekonomies oorleef as Afrikaners net onder mekaar begin saamwerk en al die buitelandse markte begin ontgin. Die tegnologie is ons redding!

    Dan ‘n tweede punt: Nóg die ANC, nóg die hopelose en dom linkse meningsprekers in Suid-Afrika besef op watter mespunt Europa en veral dan Wes-Europa verkeer. As ‘n enkele land soos Frankryk of Nederland ‘n regse regering sou kry, gee ek die ANC ses maande tot ‘n jaar alvorens hulle tot ‘n val sou kom. Dan sal ons so te sê teruggaan na die ou Suid-Afrika toe. Die rampspoedige eksperiment in Afrodemokrasie sal afgeskaf word en ‘n meer pragmatiese, werkbare stelsel sal in die plek daarvan ingestel word.

    Onthou net dít: Die ANC het die land oorgeneem as gevolg van linkse blankes oorsee wat die stryd gevoer het namens ‘n paar figurante soos Mandela wat hulpeloos in die tronk gesit en krepeer het. As daardie blankes oorsee besluit dis nou in hulle belang om weer ‘n Afrikanerregering in Suid-Afrika aan bewind te stel, sal dit binne maande gebeur.

    Onlangse meningsopnames toon dat die totale polisie- en weermag in Frankryk hul bankvas agter Marine Le Pen skaar. Dit is slegs die linkse Paryse media wat haar daarvan weerhou om president van die land te word. Frankryk is lid van die Veiligheidsraad, ‘n kernmoondheid, een van ons stamlande – Afrikaners se vele Franse vanne maak steeds baie Franse se harte week – asook ‘n vorige wapenverskaffer van die NP-bewind.

    Op ‘n manier verkeer ons lot nie in ons eie hande nie, maar dis miskien ook maar goed so, want laas toe dit was, het ons leiers soos FW de Klerk en Roelf Meyer gehad. Ek het baie meer vertroue in regse Europeërs as in enige Broederbondkliek of groepie Kruiperkaners in Suid-Afrika.

    Al wat ons Afrikaners behoort te doen, is om ons eie groepsbewussyn te versterk deur kultuur, simbole, asook die verheerliking van ons geskiedenis en alles wat daarmee saamhang. Steve Hofmeyr en Bok van Blerk doen alreeds wonderlike werk in dié verband.

    Sing, dig, skryf en maak films in Afrikaans, maar hou ook die dialoog met regse Europeërs in stand. Vroeër of later gaan en sál die wiel draai.

    Die oranje-blanje-blou sal weer wapper! Glo my. Dis om die draai.

  • Dan Roodti: Sondagaktueel 3

    Dan Roodti: Sondagaktueel 3

    In hierdie derde aflewering van Sondagaktueel, gesels Dan & Karin Roodt ter inleiding oor die nuwe 007 van James Bond-faam wat blykbaar ‘n swart vrou gaan wees. Daarna lewer hulle kommentaar oor grondbesettings en die beoogde grondonteiening sonder vergoeding in Kaapstad. In Europa is president Macron van Frankryk vandag uitgejou en in Switserland is ‘n onderwyseres se kakebeen afgeslaan deur ‘n immigranteleerling omdat sy vir hom gevra het of hy weer sy mes saamgebring het skool toe. Die identitêre beweging in Europa, asook hul pogings om onwettige immigrante by die grense te stuit, kom ook aan die beurt.

  • Dan Roodt: Sondagaktueel 1

    Dan Roodt: Sondagaktueel 1

    In hierdie potgooi van net oor  ‘n halfuur bespreek Dan en Karin Roodt die nuusgebeure van die week, sowel plaaslik as internasionaal. Dit wissel vanaf die haatspraakklag teen Steve Hofmeyr tot die Russiese president Wladimir Poetin se onderhoud met die Londense Financial Times, terwyl die infiltrasie van die Franse staatsdiens deur radikale Moslems ook aan bod kom. Moenie huiwer om hier onder kommentaar te lewer nie!

  • Leon Lemmer: ‘n Vergelyking van Algerië en Suid-Afrika se ‘bevrydingstryd’

    Leon Lemmer: ‘n Vergelyking van Algerië en Suid-Afrika se ‘bevrydingstryd’

    Tydens die Algerynse oorlog (1954-1962) het AM van Schoor, die redakteur van Die Vaderland, in “Wêreldgebeure,” sy weeklikse rubriek op die Afrikaanse sender van die SAUK, voorspel dat wat met die blankes in Algerië gebeur, ‘n aanduiding sal gee van wat uiteindelik met die blankes in Suid-Afrika gaan gebeur. Weens Algerië se onafhanklikheidsverkryging onder ‘n Moslem meerderheid van Arabiere en Berbers, het meer as ‘n miljoen blankes, ‘n tiende van die bevolking, die land verlaat. Weens ons “bevryding” in 1994, toe die politieke mag aan die swart meerderheid oorgedra is, het meer as ‘n miljoen blankes Suid-Afrika verlaat en die uittog duur voort. Algerië is deesdae 99% Moslem. In Suid-Afrika is meer as 80% van die bevolking swart. Weens “natuurlike” aanwas en (onwettige) immigrasie uit veral Afrika-lande, word Suid-Afrika se bevolking al hoe meer homogeen swart, soos Algerië homogeen Moslem geword het.

    Die Moslems het Algerië in die 7de eeu begin inneem nadat die christelike Bisantynse owerheid daar verslaan is. In 1830 het die land ‘n Franse kolonie geword. Die seerowery en handel in blanke slawe het toe daar tot ‘n einde gekom. Nadat Frankryk teen 1954 uit Indo-China (Kambodja, Laos en Noord-Viëtnam) verdryf is, het Marokko en Tunisië, twee buurlande van Algerië, in 1956 onafhanklikheid van Frankryk verkry. Die groot blanke bevolking in Algerië het meegebring dat Frankryk aanvanklik onwillig was om die politieke mag aan die Moslem meerderheid oor te dra. Die strategie wat gevolg is, was om Algerië nie as ‘n kolonie nie maar as ‘n integrerende deel van Frankryk te beskou. Moslems kon egter nie Franse burgerskap bekom nie. Frankryk en Algerië word van mekaar geskei deur slegs sowat 800 kilometer Middellandse See. As Turkye oor twee vastelande, Europa en Asië, kan strek, behoort dit ook veroorloof te wees as Frankryk oor twee vastelande, Europa en Afrika, strek. In die internasionale politiek word Westerse en nie-Westerse lande egter met verskillende maatstawwe gemeet.

    Wat die blankes, van veral Franse, Spaanse en Italiaanse oorsprong, binne 130 jaar in Algerië tot stand gebring het, was merkwaardig. Naas Suid-Afrika was dit die beste voorbeeld van Westerse beskawing in Afrika. ‘n Fundamentele verskil is dat Algerië naby Europa geleë is en dit dus betreklik maklik was om Westerse beskawing daar te vestig. Wat deesdae glad nie genoeg erkenning kry nie, is die Westerse beskawing wat Europese setlaars, bv Hollanders en Duitsers, en hulle nageslag in Suidelike Afrika, ver van Europa af, onder baie moeiliker omstandighede tot stand gebring het. Die ontwestering en agteruitgang van Algerië is tragies. Wat sedert 1994 in Suid-Afrika gebeur, is ‘n baie groter ramp wat katastrofale gevolge het, nie net vir die blankes nie, maar vir die hele land. Die kanker wat Westerse beskawing in albei lande (grootliks) vernietig het, is kommunisties geïnspireerde terrorisme.

    Terrorism

    In sy boek, Terrorism: A very short introduction (Oxford University Press, 2002, 1st ed, 157p – daar is nou ‘n 3de uitgawe, 2018, 184p, Kindle $7.07, beskikbaar) skryf Charles Townshend: “The most careful assessment of FLN [Front de Libération Nationale] terror in Algeria has concluded that terrorism ‘was integral to the revolution’” (p 94). “Terrorism is the recourse of those too weak to oppose states openly. But this misses the point that the weak may adopt a strategy of resistance which does not require terror” (7). Nelson Mandela het graag die leuen verkondig dat daar geen ander opsie as terreur was nie, in ‘n poging om te regverdig waarom hy geweld bepleit het lank voordat die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party daartoe ingestem het. “The essence of terrorism is the use of violence by the armed against the unarmed” (8). Dit is hoe die ANC in bv swart woongebiede te werk gegaan het. “Fear may drive people to comply” (9). Dit is steeds ‘n manier waarop die ANC kiesers intimideer om vir hom te stem. Vrees vir geweld verklaar ook ten minste deels FW de Klerk se mandaatlose oorgawe aan swart mag.

    “The terrorist is noble, terrible, irresistibly fascinating, for he combines in himself the two sublimities of human grandeur: the martyr and the hero” (31). Hiermee word iemand soos Nelson Mandela raak gekarakteriseer. Karl Marx “said that ‘revolutionary terrorism’ was the only way to shorten the ‘agonies of the old society and the birth pangs of the new’” (54). Geen wonder dat die ANC met kommunisme deurweek is nie. “The framework for much modern terrorist action is ethnic or nationalist” (74). “Terrorism may play a leading part in the attempt to preserve or ‘reawaken’ the national spirit” (76). Dit het vir die ANC nie soseer gegaan om bevryding van ‘n owerheidsbestel wat as “onderdrukkend” voorgestel of ervaar is nie, maar veel eerder om die ontslaeraking van die blanke bewind. Swart mag is begeer en dien nou as grondslag vir nasiebou.

    “It is no coincidence that terrorism has flourished most spectacularly in a modern Western world which since the 19th century has achieved an unprecedented level of public security, together with dependence on an extremely complex infrastructure” (116). By diegene wat nie het nie, speel jaloesie ongetwyfeld ‘n groot rol. As hulle beheer oor ‘n land verkry, is verval aan die orde van die dag omdat hulle nie in staat is om die infrastruktuur te onderhou nie. “Publicity is the ‘oxygen’ of terrorism” (136). Townshend verwys na die “professionally alarmist media” wat terrorisme aanblaas (116). Daar is “the failure of the international community to fully recognize terrorism as criminal behaviour” (127), soortgelyk aan onwettige immigrasie wat meesal nie as misdaad gekarakteriseer word nie. “Terrorists make a conscious and deliberate effort to manipulate the media … By providing extensive coverage of incidents the media give the impression that they sympathise with the terrorist cause” (136). In Suid-Afrika het dit nie net tydens die “bevrydingstryd” gebeur nie. Dit word tot op hede in die inligtingsmedia voortgesit deur die ANC as ‘n aanvaarbare en selfs eerbare regering voor te stel.

    Die Amerikaanse teenterrorisme-beleid stel as eerste beginsel: “Make no concessions to terrorists and strike no deals” (130). Dit is des te meer noodsaaklik as die terroriste kommuniste is. FW de Klerk het hierdie beginsel feitlik van die begin af doelbewus geïgnoreer, met fatale gevolge. In Algerië was die Franse beleid aanvanklik ook om nie met terroriste te onderhandel nie. Hulle moes eerder uitgeroei word. In 1934 het die Volkebond soos volg besluit: “It is the duty of every state neither to encourage nor tolerate on its territory any terrorist activity with a political purpose” (127). “Acts of terrorism” is gedefinieer as “directed to the overthrow of a government or an interruption in the working of public services or a disturbance in international relations, by the use of violence or by the creation of a state of terror” (128). Die Volkebond se opvolger, die Verenigde Nasies, het die gewelddadige aksies van die ANC egter nooit as terrorisme erken nie en hulle veel eerder aangemoedig.

    Algeria

    Die voorbeeld wat terrorisme in Algerië aan ander lande gestel het, word deur Alexander Furrows ondersoek in sy boek, Algeria: The birthplace of modern terrorism? (2017, 50p; Amazon Kindle $5,74). Volgens Furrows het die manier waarop die onafhanklike Moslemstaat Algerië gevestig is, as voorbeeld gedien vir terrorisme elders, insluitende Suidelike Afrika. “Terrorisme” word gedefinieer as “skrikaanjaging/intimidasie deur dade van geweld” en “terroris” as “persoon, dikwels ‘n lid van ‘n militante organisasie, wat onverwags met geweervuur, bomme of ‘n selfmoordvoertuig of -vliegtuig toeslaan op lede van die publiek of op ‘n openbare teiken geassosieer met die staat of korporatiewe wêreld, met die doel om deur vrees, paniek en intimidasie die belange van sy/haar organisasie te bevorder” (HAT). Hiervolgens was bv Nelson Mandela ‘n terroris en die ANC ‘n terroristiese organisasie. Deesdae word Mandela as ‘n vryheidsvegter en die ANC as ‘n bevrydingsorganisasie voorgestel, maar daar kan geen twyfel wees dat hulle terreurdade gepleeg het nie. Die vraag moet gestel word: Kan ‘n persoon of organisasie wat so ‘n immorele geskiedenis/nalatenskap van vernietiging het, ‘n land doeltreffend bestuur en opbou en op die pad van voorspoed (soos tydens die blanke bewind) plaas?

    Soos in Suid-Afrika was terrorisme in Algerië uit beginsel teen die blankes gemik, al was dit ook nodig om terreur onder nieblankes te saai ten einde hulle tot steun te intimideer. “Algeria’s war of independence was the first major modern conflict in which guerrilla attacks were focused on civilian targets in a European population” (Kindle 52). “Many attacks were directed at the large population of pieds-noirs [black feet/Algerian whites] with the intention of forcing them out. In essence, violence was employed to terrorise civilians into giving in to the nationalists’ demands” (206). Die Algerynse blankes, soos dié in bv Suid-Afrika en Rhodesië, “believed [they] had built a civilisation [and] resented the idea of black majority rule” (151).

    “The French had managed to achieve a near total military victory, but had failed to achieve a political one” (623). Teen 1958 was die Franse militêr heeltemal in beheer van die situasie in Algerië (358), net soos die blanke bewind in Suid-Afrika in 1989 militêr by verre die oorhand oor die terroriste gehad het. In Algerië het die Franse die hef in die hande gekry danksy hulle effektiewe “control of the borders with Morocco and Tunisia” (538). In Suid-Afrika het De Klerk egter verkies om veiligheidsmaatreëls, bv grensbeheer, af te skaal, wat aan terroriste die geleentheid gebied het om die land met hulle wapens binne te kom. Dit het die blankes se onderhandelingsvermoë aan bande gelê. Charles de Gaulle (1890-1970, president van Frankryk 1958-1969) “was [initially] perceived to be supportive of the military and of a French Algeria” (366), net soos in 1989 verkeerdelik gedink is dat De Klerk ‘n konserwatiewe, betroubare bondgenoot van die blankes in Suid-Afrika was. De Gaulle het aanvanklik ‘n selfregerende maar Franse Algerië in die vooruitsig gestel; een waarin die blankes saam met die Moslems bv die oliebronne in die Sahara sou ontgin (186).

    Soos in Suid-Afrika het sake vir die blankes in Algerië tydens die onderhandelinge met die kommunistiesgesinde terroriste skeef geloop. De Gaulle kon persoonlik toegee aan die Moslems se eise omdat buitensporig groter magte aan hom as die president van die Vyfde Republiek toegeken is (383). “The man whom they [the whites in Algeria] expected to be their saviour was now widely perceived to have betrayed them” (451). In Suid-Afrika het De Klerk op ‘n ander manier verraad teenoor die blankes gepleeg. In die 1992-referendum het die meerderheid blanke kiesers ten gunste van politieke magsdeling gestem. Die uitdruklike verstandhouding was egter dat die finale ooreenkoms in ‘n opvolgreferendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. De Klerk het geredeneer dat die mandaat wat hy vir onderhandeling oor magsdeling ontvang het, magsoorgawe aan die swartes ingesluit het. Die gelyke van hierdie blatante verraad is seker nêrens elders in die geskiedenis van die mensdom te vinde nie.

    Soos in Suid-Afrika was die Algerynse terroriste nie bereid tot effektiewe politieke inspraak deur minderheidsgroepe nie. Deur almal gelyk te verklaar, het kwantiteit oor kwaliteit geseëvier, wat noodwendig die kiem van agteruitgang in hom omdra. Die Franse soldate en blanke inwoners “felt that their sacrifices were for nought” (451) – soos in Suid-Afrika. “The French soldiers whose sacrifices eventually were in vain tended to blame the international media for their political masters’ decision to abandon Algeria” (702). Daar was “a growing acceptance in France that the FLN had a just cause and that the pieds-noirs [Algerian whites] were themselves right-wing extremists” (475). In Suid-Afrika is Mandela en sy mede-terroriste ná 1994 al hoe meer as vryheidsvegters opgehemel, bv in die pers, omdat hulle glo op ‘n moreel regverdigbare manier vir geregtigheid geveg het. Diegene wat nie (heelhartig) hiermee saamstem nie, word as verregse rassiste uitgekryt.

    Let op hoe soortgelyk Suid-Afrika se ná 1994-transformasiegeskiedenis aan dié van Algerië is. “De Gaulle swiftly announced ‘The Constantine Plan’ which was targeted at the Muslim population of French Algeria. This plan outlined reforms that would increase the rights of Muslims, redistribute land and create hundreds of thousands of jobs for Muslims, most notably in the civil service” (391) – nie die afskaffing van rasse-diskriminasie nie, maar die saligverklaring daarvan omdat dit, soos in die nuwe Suid-Afrika, ten koste van blankes gepleeg word. De Gaulle het gehoop dat sy kruipsug ‘n aandeel in Algerynse olie vir Frankryk sou verseker, maar die oliebedryf is kort na onafhanklikheid genasionaliseer.

    Die behoud van die blankes in Algerië vóór 1962, soos in Suid-Afrika vóór 1994, was dat hulle in groot mate in aparte gebiede gewoon het (261). Daarby was baie van die Moslems in die stedelike gebiede, veral Algiers en Oran, pro-Frans gesind (261). Soos in Suid-Afrika is die pro-blanke nie-blankes, veral die Berbers, geterroriseer totdat hulle eerder die terroriste ondersteun het. Ná hulle onafhanklikwording in 1956 het veral die twee buurlande, Marokko en Tunisië, terrorisme in Algerië ondersteun (300), soortgelyk aan die manier waarop lande in Suider-Afrika (Angola, Zambië, Zimbabwe en Mosambiek) ná onafhanklikwording terrorisme in Suid-Afrika ondersteun het. Die FLN het ‘n regering in ballingskap in Kaïro gehad (399), soortgelyk aan die ANC se destydse teenwoordigheid in Londen en Lusaka.

    Die ooreenkomste tussen die “bevrydingsgeskiedenis” van Algerië en Suid-Afrika strek selfs verder. “By the end of 1960 … the French state was starting to view Algeria as a liability” (484). “The financial and human costs [of the Algerian war] mounted” (441). “On January 8th 1961, President de Gaulle’s government organised a referendum on Algerian self-determination, which asked the question: ‘Do you approve the bill submitted to the French people by the president of the Republic and concerning the self-determination of the populations of Algeria and the organization of the public authorities in Algeria prior to self-determination?’ Clearly a resounding yes vote would appear to give de Gaulle a mandate to end the war. The question, however, was worded in such vague terms as to be a pretext for almost anything from full independence to the opposing extreme of partition or Apartheid” (497). Daar was ‘n stadium in die onderhandelinge toe De Gaulle “threatened to partition Algeria into French and Muslim zones and to expel all Algerians from France” (522). “In mainland France … 76.25% voted Yes” (497) terwyl die referendum in Algerië deur baie blankes geboikot is (506).

    In die referendum op 17 Maart 1992 is Suid-Afrika se blanke kiesers versoek om op ‘n soortgelyk vaag bewoorde vraag te antwoord: “Ondersteun u die voortsetting van die hervormingsproses wat die staatspresident op 2 Februarie 1990 begin het en wat gerig is op ‘n nuwe grondwet deur onderhandelinge?” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners, ‘n biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 591). 69% het Ja gestem. Al was die bewoording hoe vaag, is daar geen eerbare manier waarop ‘n mandaat vir magsdeling in magsoorgawe getransformeer kan word nie. De Klerk het immers eie woongebiede, eie skole, dat niemand sy werk sou verloor nie, ens, aan die blanke kiesers belowe. Ook dat die blanke kiesers die finale grondwet sou kon goed- of afkeur (597). Dat magsoorgawe uit was, blyk uit ‘n Nasionale Party-plakkaat uit daardie tyd wat lui: “Staan meerderheidsregering teen: Stem Ja” (591).

    “Die NP sou in die verkiesing van 1994 ‘n onoortuigende poging aanwend om te bewys dat die grondwet ooreenstem met die beloftes daaroor wat dit in 1989 aan die kiesers gedoen het. De Klerk het dus nie sy belofte gestand gedoen om die konsepgrondwet [finale grondwet?] in ‘n referendum aan die kiesers voor te lê nie … Die koerante [en die SAUK – Praag 1.10.2018] het ook nie daarna verwys nie en die aangeleentheid het vervaag” (597). In sy versuim om die grondwet in ‘n opvolgreferendum vir goed- of afkeuring aan die blanke kiesers voor te lê, is De Klerk heel moontlik geïntimideer deur die arrogante Mandela wat voor die 1992-referendum gesê het dat dit die laaste keer is dat hy sal toelaat dat net die blanke kiesers stem.

    De Klerk het in Maart 1990 gesê dat “die grondwetlike voorstelle ná voltooiing van die onderhandelinge op ‘n grondwetlike manier by die kiesers getoets sal word. ‘n Nuwe grondwetlike bedeling sal net met hul steun ingestel word” (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers: ‘n Opperste toets van mag, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 356). Oor die 1992-referendumvraag skryf Giliomee: “Dit was ‘n valerige vraag wat die kiesers eenvoudig gevra het om die beginsel van onderhandelinge te bekragtig, nie die resultaat nie” (358). Lawrence Schlemmer het gesê: “Wit mense het gewis nie ‘n toekomstige ANC-regering in gedagte gehad toe hulle onderhandelinge gesteun het nie. Die mees fundamentele versekering wat die NP gegee het, was dat daar in die voorsienbare toekoms magsdeling in die vorm van gewaarborgde koalisieregering sal wees. NP-woordvoerders het ook die versekering gegee dat daar geen meerderheidsoorheersing sal wees nie” (358). Schlemmer het verder gesê: Die blanke kiesers “het basies gestem om [De Klerk] ‘n mandaat te gee omdat hulle hom in ‘n baie hoë mate vertrou het om hulle nie uit te verkoop nie” (359). De Klerk het geblyk nie daardie vertroue werd te wees nie. Colin Eglin het gesê “Dit was ‘baie stout’ van De Klerk om te beweer dat hy sy beloftes gehou het” (359). “Ebbe Dommisse, die redakteur van Die Burger, het geskryf dat De Klerk ‘n mandaat vir magsdeling gekry het, nie vir meerderheidsregering nie” (359).

    In Hermann Giliomee: Historikus, ‘n outobiografie (Kaapstad: Tafelberg, 2016) herbevestig die outeur sommige van sy bogenoemde stellings, bv “Die NP-regering se advertensies voor die referendum het duidelik die boodskap gegee dat ‘n ja-stem ‘n stem teen meerderheidsregering verteenwoordig. Almal het geweet dit was die regeringsvorm wat die ANC gepropageer het. Die meeste ja-stemme in die referendum het nie aan die De Klerk-regering ‘n mandaat gegee om tot meerderheidsregering in te willig nie” (181). Reeds tydens die grondwetlike onderhandelinge het Giliomee geskryf: “Op die oomblik berus die NP se hele konstitusionele benadering op die persoonlike waarborg wat pres De Klerk gegee het dat hy nie van sy verkiesingsbeloftes sal afwyk nie. En is dit goed genoeg wanneer die toekoms van die volk op die spel is?” (182).

    Nadat ons “bevryding” in 1994 ‘n werklikheid geword het, is voortgegaan met geweld en terreur en die vernietiging van wat sedert 1652 opgebou is. Plaasmoorde is een van die manifestasies hiervan, wat volgens sommige vertolkings volksmoord is. Aangesien baie Boere nog nie deur moord van hulle plase gedryf is nie, is op ‘n bykomende strategie besluit: oneiening sonder vergoeding, “of ons daarvan hou of nie.” Dit is die frase wat Cyril Ramaphosa reeds herhaaldelik met genoegdoening gebruik het terwyl hy terselfdertyd spog oor hoeveel plase reeds ten bate van swartes en ten koste van blankes “herverdeel” is. As die gans nie vlieg nie, word die dam onder hom uitgepluk. As die Boer nie padgee nie, word sy plaas in die naam van geregtigheid sonder vergoeding van hom weggeneem. Dit is wat ‘n regering doen wat graag daarop roem dat hy “die hoë morele grond” beklee. Dit is militante swart mag waarmee ons as deel van die tweede fase van oorgang van die ANC se “nasionale demokrasie revolusie” te make het. Geen wonder baie blankes vind dit nodig om liewer die land te verlaat nie. Die blanke kiesers het nooit tot die huidige grondwetlike bedeling ingestem nie. Daarom beskou ek die ANC as ‘n onwettige regering, of Ramaphosa en die ANC daarvan hou of nie.

    In Algerië het die ná-bevrydingsera op ‘n soortgelyke manier verloop. Ná religieuse vryheid in ‘n oorgangsperiode van drie jaar (583) het die bewind fundamentalisties Moslem geword. Demokrasie het plek vir ‘n eenpartystaat gemaak. Die situasie in die nuwe Suid-Afrika verskil nie veel hiervan nie omdat die swartes weens hulle getalsoorwig verseker daarvan is dat meerderheidsregering volgens hulle wense verloop en daar nie na die belange van die blankes omgesien word nie. Dít is die misdaad teen die Westerse beskawing – indien nie die mensdom nie – wat in 1990/94 onder die leiding van ‘n groepie blanke Afrikaanssprekendes teen mense gepleeg is wat histories húlle etnisiteit was.

    “The war ended with Algerian independence and a refugee crisis. All efforts made by the French government to secure guarantee of protection for the pieds-noirs by Algeria failed almost immediately, with over a million people fleeing to France in the aftermath of independence” (631). Die keuse waarvoor die blanke Algeryne gestel is, verskil nie wesenlik van die lot van blankes in Suid-Afrika nie; daar is hoogstens ‘n graadverskil: “the Suitcase [ie to flee] or the Coffin [ie to die] … Nearly 200 000 pieds-noirs had left in the years up to 1962, but in the first few months of 1962, 70 000 chose the Suitcase. In this same period, 2 000 pieds-noirs disappeared in kidnappings and a further 2 000 were killed” (599).

    Wat in Algerië gebeur het, is nie uniek in Afrika nie. Byvoorbeeld, Mosambiek het in 1975 onafhanklik geword. “Within thirteen years, the large Portuguese population in Mozambique departed with similar speed, and its capital city of Lourenço Marques became the African city of Maputo as quickly as Algiers and Oran had transitioned [transformed] from French cities into Arab ones” (615).

    “Modern terrorist attacks can be viewed as derivative versions of techniques invented and tested in Algeria” (213). Mandela en daarna die ANC se aanhang van geweld en terrorisme het ook ‘n ander Algerynse konneksie. Frantz Fanon (1925-1961) het hom met woord en daad aan die kant van die Moslem-terroriste geskaar. In Suid-Afrika het ANC-aktiviste nie net van Karl Marx (1818-1883) en Friedrich Engels (1820-1895) se geskrifte kennis geneem nie, maar ook van dié van Antonio Gramsci (1891-1937), bv Jakes Gerwel en Russel Botman. Wat die geweldsopsie betref was geen outeur meer invloedryk as Fanon nie. “Soos die latere vredesikoon, Nelson Mandela (1918-2013), is Fanon behep met die voortreflikheid van geweld” (Praag 4.01.2018). Byvoorbeeld, Steve Biko (1946-1977) was en Jonathan Jansen is bewonderaars van Fanon.

    Ná 1962 is Algerië gearabiseer en die Franse taal is aanvanklik onderdruk. Ná 1994 is Suid-Afrika geafrikaniseer, die koloniale taal Engels is effektief tot die enigste amptelike taal verhef en Afrikaans word sover moontlik geminag en onderdruk. Daar is naas ooreenkomste dus uiteraard ook verskille tussen die “bevryding” van Algerië en Suid-Afrika. Byvoorbeeld, die pieds-noirs het (historiese) vaderlande (veral Frankryk, Spanje en Italië) gehad waarheen hulle kon ontvlug. Dit kan kwalik met reg beweer word dat daar (in dieselfde mate) vir Afrikaners so ‘n historiese vaderland bestaan waarheen hulle kan terugvlug. Vir die plaaslike blankes is die skandaligste verskil tussen Algerië en Suid-Afrika dat die pieds-noirs op heroïese wyse in talle opsigte en oor ‘n lang tydperk De Gaulle se verraad kragdadig bestry het. Die Suid-Afrikaanse blankes, daarenteen, het hulle grootliks deur De Klerk en sy medepligtiges en die pers se leuens en Mandela se paaiery tot passiwiteit laat mislei. Wat onverskoonbaar is, is dat die NP-onderhandelaars na verloop van drie dekades skynbaar ernstig in gebreke gebly het om dure lesse uit die Algerynse gebeure te leer. Dit is hierdie hensoppers wat steeds in die openbaar verskyn en gunstige publisiteit vir hulleself soek asof hulle uitsonderlik gepresteer het deur verraderlik-mandaatloos aan swart mag oor te gee.

    Ek het al by verskeie geleenthede oor die “bevrydingsoorlog” in Algerië geskryf en ook oor dié in Suid-Afrika. Daar is baie meer wat hieroor geskryf kan word. Ek volstaan egter met die opmerking dat een van die gesaghebbendste boeke oor die Algerynse oorlog dié van Alistair Horne is: A savage war of peace: Algeria, 1954-1962 (London: Papermac, 1977/1996, 608p; Amazon Kindle 2011, 624p, $13,80).

  • Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    John Barrow (1764-1848) was van 1792 tot 1794 verbonde aan die Britse ambassade in Peking/Beijing, China, toe George Macartney (1737-1806) die ambassadeur was. Van 1797 tot 1798 was Macartney die goewerneur aan die Kaap tydens die eerste Britse besetting. Barrow was van 1797 tot 1804 aan die Kaap en was aanvanklik Macartney se private sekretaris. Barrow was veronderstel om beter betrekkinge tussen veral die Boere en die swart inwoners te bevorder, ‘n taak waarvoor hy uitnemend ongeskik was. Hy het plaaslik verskeie reise onderneem en die volgende boek daaroor gepubliseer: An account of travels into the interior of Southern Africa in the years 1797 and 1798 (1802/2015, 432p; Amazon Kindle $1,14). In 1799 het Barrow met Anna Maria Truter (1777-1857), wat plante geskilder het, getrou. Hulle het sewe kinders gehad. Barrow het in 1800 ‘n huis in Kaapstad gekoop omdat hy hom hier wou vestig. In 1802 het Brittanje en Frankryk egter die Vrede van Amiens gesluit waarvolgens die Kaap weer Hollandse besit sou word; vandaar die Bataafse bewind aan die Kaap (1803-1806). Dit het Barrow se planne gefruik. Hy het gevolglik na Engeland teruggekeer.

    Barrow se eerstehandse kennis van China het veroorsaak dat hy telkens bv rysverbouing aan die Kaap aanbeveel het. Die oorblyfsels van die Hollandse bewind aan die Kaap het hy afgekraak en die Britse manier van regeer – eintlik alles wat die Britte gedoen het – geloof. Byvoorbeeld: “The Dutch of late years had entirely neglected this excellent piece of ground; but the spirit of improvement that has always actuated the minds of the English in all their possessions abroad, will no doubt show itself at this place, and convert the public garden [in Cape Town] into a place not only ornamental to the town but useful to the country” (Kindle 246). Dit is Barrow se mentor, Macartney, wat die Britse Ryk gekarakteriseer het as “a vast Empire, on which the sun never sets.” Hierdie vooroordeel het Barrow op die Boere geprojekteer en hulle sover moontlik afgekraak. Terselfdertyd het hy die nie-blanke inwoners verheerlik. ‘n Mens kan wonder waarom hy dan met ‘n Hollandssprekende blanke vrou getrou het.

    Hierdie gaping by Barrow tussen wat geskryf en hoe geleef word, is soortgelyk aan hedendaagse, Afrikaanssprekende, blanke Stellenbossers soos Willie Esterhuyse en Anton van Niekerk. Volgens Esterhuyse het “Afrikaans as wetenskaplike publikasietaal … ‘n baie beperkte en krimpende toekoms” (Netwerk24, 8.12.2018), iets wat deur hom eerder verwelkom as teengewerk word. Om jou vir Afrikaans as akademiese taal te beywer, is volgens Esterhuyse “strategies én takties outyds” (Netwerk24, 19.12.2018). Van Niekerk het hom nie net daadwerklik vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch beywer nie; hy het ook, soos Wim de Villiers, geen goeie woord vir Afrikaners nie.

    Volgens Van Niekerk, soos by Barrow, is die Boere in vergelyking met die swartes baie sleg: “Vergete is alles wat ons weet van die pyn wat ‘Afrikanerskap’ in die verlede in hierdie land aangerig het” (“Om met vuur te speel,” Netwerk24, 20.12.2018). Wat Van Niekerk onderskeidelik aanprys en vergeet, is swart Afrika-nasionalisme en -terrorisme. “Die fase in die geskiedenis van ‘Suid-Afrika’ waaroor ons eintlik nie in staat is om ooit weer ons koppe op te tel, en ten opsigte waarvan ons die Allerhoogste moet dank dat daar nie uit onverbloemde wraaklus teen ons opgetree is nie, is egter presies die periode waarin ‘Afrikaners’ aan die bewind was.” In werklikheid was dit die goue era van Afrikaans en Europese beskawing, toe Suid-Afrika die voorspoedigste en ontwikkeldste land in Afrika wás. Toe was daar geen sprake van staatskaping, rommelstatus, ongebreidelde korrupsie, ondoeltreffendheid en ‘n mislukte staat nie.

    Van Niekerk verwys na “die verstikkende en onverdraagsame eenvormingheid van Afrikanernasionalisme … ‘n voorskriftelike en uitmergelende Afrikaner-nasionalistiese ideologie,” asof Afrikaners sedert 1994 welwillende, vredeliewende, moord- en misdaadlose vryheid en selfbeskikking ervaar. “Vingerswaaiende leiers” is deur vuisswaaiende leiers vervang, maar die naïeweVan Niekerk verwelkom dit. As na uitnemende voorbeelde van volkome verloopte Afrikaners gesoek word, hoef daar nie verder as Esterhuyse, Van Niekerk en De Villiers gesoek te word nie – volgens elkeen se openbare beeld, wat van hul private leefwyse kan verskil. Daar is dikwels ‘n element van skynheiligheid by die uiters linkses. Fanatieke pogings word aangewend om heiliger as heilig te probeer wees. Koos Malan het verdoemende kritiek op Van Niekerk se betoog gelewer (Netwerk24, 9.01.2019).

    In die eerste hoofstuk noem Barrow dat twee Britse offisiere, Andrew Shillinge en Humphrey Fitzherbert, in 1620 Saldanabaai en omgewing – “the whole continent near adjoining” – tot Britse gebied verklaar het, “for the better prosecution of … trade to the East Indies” (87). Hy gee die posisie aan as 34 breedtegraad, dus Tafelbaai, wat eens Saldanabaai genoem is. Die huidige Saldanabaai se breedtegraad is 33. Die Britse regering het egter nie hierdie anneksasie bekragtig nie. Volgens Barrow het Jan van Riebeeck die VOC-verversingspos in 1650 aan die Kaap gevestig (107, 114). Dit is voorafgegaan deur ‘n Portugese nedersetting by die mond van die Groot Visrivier, wat egter later ontruim is ten gunste van ‘n handelspos by Delagoabaai/Lourenço Marques/Maputo (114, 2221). Die 1620-poging tot anneksasie is nie in my skoolgeskiedenisboeke genoem nie; moontlik sodat nie gedink moet word dat die Britte hier hoort nie.

    Daar is egter beweerde vroeëre gebeure aan die Kaap wat ek nog nêrens elders teëgekom het as in die volgende deeglik nagevorste boek nie: Don Jordan and Michael Walsh, White cargo: The forgotten history of Britain’s white slaves in America (Edinburgh: Mainstream Publishing, 2007, 322p; Amazon Kindle $3,44). Is dit te wyte aan onkunde by (plaaslike) historici, of word dit as fopgeskiedenis beskou, al verskaf die outeurs deurgaans bronverwysings? Een van die verwysings is na Frank Welsh se boek, A history South of Africa (1998), bedoelende A history of South Africa.

    Aan die begin van die 17de eeu wou die Britte van hulle prisoniers – “the lewd and idle” – ontslae raak. “Sir Thomas Smythe [1558-1625, the first governor of the East India Company] led the search for a site and initially considered South Africa rather than America. A letter written to Smythe in 1609 by one of his agents, Thomas Aldworth, put the case for a site at the Cape of Good Hope. Aldworth had anchored in Table Bay while he was en route for India and liked what he saw. An earlier European visitor had carved a huge cross on the steep mountain overlooking the bay … the natives seemed friendly. Aldworth reported enthusiastically to Smythe that the Cape had ‘courteous and tractable folk’ and was just the place to send convicts. The area could take ‘one hundred English convicts a year’, he estimated” (Kindle 934).

    “Always cautious, Smythe decided to send just ten convicts to see how they fared … James Crosse … [was] the men’s leader in the Cape. Crosse and the other nine were duly landed at Table Bay and presented with what Smythe’s men deemed sufficient for their survival: ‘half a peck of turnip seeds’, a few other seeds, ‘and a spade to dig the ground’. Unsurprisingly, the experiment was a failure. Crosse and the other convicts had been left with no arms with which to protect themselves and they were terrified when they saw tribesmen from the local Khoi people in the distance. Maybe they had heard how Portuguese traders had once been massacred here after falling out with the Khoi; [eg. Francisco de Almeida (1450-1510) and 64 of his men in March 1510]. The convicts hid and managed to evade the natives. Somehow, they reached a rocky island just off Table Bay [Robben Island] … Here, the ten Englishmen eked out a miserable existence, probably living on shellfish or the seals that baked on the shore. Eventually, a visiting ship took pity on them and took them off. Three of the convicts got back to England” (942).

    “Smythe tried once more. He ordered another group of convicts to be sent to the Cape aboard one of his India-bound ships. When it reached Table Bay and anchored, the convicts begged the captain to hang them rather than leave them in Africa. He couldn’t oblige. Following orders, they too were dumped on the shore … Another passing ship took them off within a couple of days. Nearly two centuries would pass before England would again send convicts to the Cape” (951).

    In sahistory.org.za staan: “1605: First attempt by sailors of the English East India Company to annex the Cape on behalf of Britain.” “1615: Sir Thomas Roe attempts to land some deported Britsh criminals at the Cape, but those who are not drowned or killed by Khoikoi are soon removed from the Cape and the scheme is abandoned.” In 1631 het die Britte glo vir die Khoi-Khoi Autshumao/Harry na Batavia geneem sodat hy kon leer om as tolk aan die Kaap op te tree. As ‘n mens, soos Christo van Rensburg, begeer dat die geskiedenis van Afrikaans (en Kaaps/Engelsbesoedelde Afrikaans) voor 1652 ontstaan het, is 1631 ‘n sinvoller datum as 1595, wat deur Van Rensburg gepropageer word (Praag 15.12.2018). In 1644 het 250 skipbreuklinge van ‘n Hollandse skip vier maande aan die Kaap vertoef en in 1647 nog ‘n aantal vir ‘n jaar lank.

    Barrow verwys na die Khoi-Khoin as Hottentotte. Die Hollanders “soon discovered the predominant passion of this weak and peaceable people for spirituous liquors, and that a bottle of brandy was a passport through every horde. With this and tobacco, iron, and a few paltry trinkets, they purchased a part of the country and of their stock of cattle, and then took the rest by force” (120). Op hierdie manier het die Khoi-Khoin, volgens Barrow, hulle grond, vee en vryheid verloor. “[The Hottentots] were soon reduced to the necessity of becoming their [the Dutch’s] servants” (134). “To encourage the native Hottentots in useful labour, by giving them an interest in the produce of that labour, to make them experience the comforts of civilized life, and to feel they have a place and a value in society, which the miserable policy of the Dutch government denied to them, would be the sure means of diminishing, and, in time, of entirely removing the necessity of slavery” (581). Marthinus van Bart het egter aangetoon dat dit juis die Khoi-Khoin se tradisie van nie-werk of leeglê was wat aanleiding tot die invoering van slawe gegee het (Praag 15.12.2018). Barrow beweer: “Few negroes, in fact, have been imported since the capture [1795], and those few by accident, or by special permission” (581). Oor die eerste Britse besetting van die Kaap skryf Van Bart egter: “In die sewe-en-‘n-half jaar van dié bewind aan die Kaap is meer slawe hierheen ingevoer as in enige ander tydperk van dieselfde lengte.”

    In teenstelling met die huidige verheerliking van die plaaslike bruin mense, insluitende die Moslems of Kaapse Maleiers, skryf Barrow: “The most active and docile, but the most dangerous [eg “revengeful”] are the Malays. They are faithful, honest, and industrious; but so impatient of injury, and so capricious, that the slightest provocation will sometimes drive them into fits of frenzy during the continuance of which it would be unsafe to come within their reach” (588).

    Dalk het die Hollandse bewind nie so sleg aan die Kaap gevaar nie: “There are no beggars in the whole colony; and but a few who are the objects of public charity” (615). Vergelyk dit met die nuwe Suid-Afrika waar ‘n mens om elke hoek en draai deur bedelaars lastig geval word in ‘n land waarin daar baie meer ontvangers van staatstoelaes as betalers van inkomstebelasting is.

    Daar was ‘n (onoorbrugbare) kloof tussen die Hollands- en Engelssprekendes, soortgelyk aan die huidige kloof tussen blankes/Afrikaners en swart mense. “Few of the [Dutch] male inhabitants associate with the English, except such as hold employment under the government. This backwardness [!] may be owing in part to the different habits [cultures] of the two nations, and partly, perhaps, to the reluctance that a vanquised [!] people must always feel in mixing with their conquerors. No real cause, however, of complaint or disaffection, could possibly [!] be alleged against the English government at the Cape” (643). In werklikheid was daar geen sprake van dat die Hollandse boere deur die Britte oorwin is nie – hulle het eerder sover moontlik weg van die regering getrek – net so min as wat die swartes ooit die blankes in Suid-Afrika oorwin het. Die swartes het in 1994 politieke beheer oor die land verkry weens die verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes.

    In Suid-Afrika is agteruitgang sedert 1994 aan die orde van die dag, maar daar word voorgegee, bv deur Anton van Niekerk hier bo, dat daar baie dinge is waarvoor ons dankbaar moet wees. Barrow het ‘n soortgelyke laai uitgehaal: “Four years of increasing prosperity [since 1795], of uninterrupted peace and domestic tanquillity, have been the happy lot of the inhabitants of the Cape of Good Hope … subversion of all order, had industriously been propagated by the ill-disposed, among the ignorant [!] part of the colonists, both in the town and country districts” (656).

    Van die tweede hoofstuk af skryf Barrow oor sy reise die binneland in. Ek skryf agtereenvolgend oor die Khoi-Khoin, Khoi-Khoin se taal, San, swart mense en die Hollandse boere. In die aanhalings, onder elkeen van daardie hoofde, word daar ook na ander bevolkingsgroepe verwys. Let daarop dat ek die gekuurde/ontsmette, polities korrekte terme vir die drie nie-blanke bevolkingsgroepe gebruik. Die tradisionele terme kom net in die aanhalings voor. Akademies-wetenskaplik kan ek dit nie verhelp nie. Dit is immers ‘n onbegonne taak om in die aanhalings al die terme wat deur sommige as aanstootlik geag word, met gekuurdes te vervang of om hulle telkens met afkortings (H-woord, B-woord, K-woord) minder aanstootlik te maak. Die boodskap wat Barrow oordra, is in elk geval pro-nieblank en sterk anti-blank/Boer. In die meeste gevalle weerhou ek my van kommentaar. Ingeligte, kritiese lesers sal bv die oordrywings, eensydighede en valshede van Barrow (redelik) maklik herken.

    Khoi-Khoin

    Volgens Barrow is die Khoi-Khoin se eie oorspronklike naam vir hulleself nie die Hollandse benaming “Hottentotte” nie, maar “Quazquae” (1816). “The original inhabitants of the country being a sort of Troglodytes, as indeed the savage Hottentots of the interior in some degree still are” (718). “There is not in the whole extensive district of Graaff Reynet a single horde of independent Hottentots, and perhaps not a score of individuals who are not actually in the service of the Dutch. These weak people, the most helpless, and in their resent condition, perhaps the most wretched, of the human race, duped out of their possessions, their country, and finally out of their liberty, have entailed upon their miserable offspring a state of existence to which that of slavery might bear the comparison of happiness … Their numbers of late years have rapidly declined. It has generally been observed, that wherever Europeans have colonized, the less civilized natives have always dwindled away, and at length totally disappeared” (1727).

    Barrow skryf oor ” their extreme poverty, scantiness of food, and continual dejection of mind, arising from the cruel treatment they receive from an inhuman and unfeeling peasantry, who, having discovered themselves to be removed to too great a distance from the seat of their former government to be awed by its authority, have exercised, in the most wanton and barberous manner, an absolute power over these poor wretches, reduced to the necessity of depending upon them for a morsel of bread. There is scarcely an instance of cruelty said to have been committed against the slaves in the West-India islands, that could not find a parallel from the Dutch farmers of the remote parts of the colony towards the Hottentots in their service. Beating and cutting them with thongs of the hide of the sea-cow or rhinosceros, is a gentle punishment, though these sort of whips which they call shambos [sambokke] are most horrid instruments, tough, pliant, and heavy almost as lead. Firing small shot into the legs and thighs of a Hottentot, is a punishment not unknown to some of the monsters who inhabit the neighbourhood of Gamtoos river” (1734).

    “Instant death is not unfrequently the consequence of punishing these poor wretches in a moment of rage. This is of little consequence to the farmer; for though they are to all intents and purposes his slaves, yet they are not transferable property. It is this circumstance which, in his mind, makes their lives less valuable and their treatment more inhuman … the coolness and tranquillity displayed at the punishment of his slave or Hottentot, is highly ridiculous, and at the same time indicative of a savage disposition to unfeeling cruelty lurking in his heart. He flogs them, not by any given number of lashes, but by time; and as they have no clocks nor substitutes for them capable of marking the smaller divisions of time, he has invented an excuse for the indulgence of one of his most favourite sensualities, by flogging them till he has smoked as many pipes of tobacco as he may judge the magnitude of the crime to deserve” (1747).

    “By a resolution of the old [Dutch] government, as unjust as it was inhuman, a peasant was allowed to claim as his property, till the age of five-and-twenty, all the children of the Hottentots in his service to whom he had given in their infancy a morsel of meat. At the expiration of this period the odds are ten to one that the slave is not emancipated. A Hottentot knows nothing of his age; he takes no note of time” (1753). “The Hottentot girls in the service of the colonists are in situations too dependent to dare to reject the proffered embraces of the young peasantry” (1775).

    “Low as they are sunk in the scale of humanity, their character seems to have been very much traduced and misrepresented. It is true there is nothing prepossessing in the appearance of a Hottentot, but infinitely less so in the many ridiculous and false relations by which the public have been abused. They are mild, quiet, and timid people; perfectly harmless, honest, faithful; and, though extremely phlegmatic, they are kind and affectionate to each other, and not incapable of strong attachments. A Hottentot would share his last morsel with his companions. They have little of that kind of art or cunning that savages generally possess. If accused of crimes of which they have been quilty, they generally divulge the truth. They seldom quarrel among themselves or make use of provoking language. Though naturally of a fearful and cowardly disposition, they will run into the face of danger if led in by their superiors; and they suffer pain with great patience. They are by no means deficient in talent, but they possess little exertion to call it into action: the want of this was the principal cause of their ruin. The indolence of a Hottentot is a real disease, whose only remedy seems to be that of terror. Hunger is insufficient to effect the cure … they will willingly fast the whole day, provided they may be allowed to sleep … With them the word is, to eat or to sleep. When they cannot indulge in the gratification of the one, they generally find immediate relief in flying to the other” (1816).

    “The person of a Hottentot while young is by no means void of symmetry. They are clean-limbed, well-proportioned, and erect” (1884). Some of the women, when young, and previous to child-bearing, might serve as models of perfection in the human figure … in their gait they are not altogether devoid of grace” (1890). “[The Hottentots’] eyelids …are rounded into each other exactly like those of the Chinese, to whom, indeed, in many other points, they bear a physical resemblance, that is sufficiently striking” (1884; ook 3298, 3333). Die Khoi-Khoin en San is nie altyd duidelik onderskeibaar nie. Barrow verwys na “the real Hottentots, or Bosjesmans” (3339) en na die “Maroon Hottentots, called Bosjesmans” (4438), asook na “the Bosjesmans … and other Hottentots” (4569). “The Bosjesmans, though in every respect a Hottentot, yet in his turn of mind differs very widely from those who live in the colony” (3346). Barrow vermoed “a common origin” by die Khoi-Khoin en die San (3291). Daar is ‘n teorie dat hulle voorkoms (deels) aan Chinese skipbreuklinge toegeskryf kan word.

    “Notwithstanding the inhuman treatment that the Hottentots experience from the Dutch farmers, the latter could very ill want the assistance of the former; and, were they sensible of their own interest, and the interest of their posterity, instead of oppressing, they would offer them every encouragement” (1951). “Should the present system of oppression continue, the time is not far distant when their own children must take upon them the charge now committed to Hottentots … Broken up and dispersed as the tribes of this nation now are, few of their ancient usages are retained among them” (1958).

    Oor sy besoek aan Namakwaland skryf Barrow: “A dozen years more, and probably a shorter period, will see the remains of the Namaaqua nation in a state of entire servitude. Such are the effects of an encroaching peasantry, sanctioned by the low policy of a [Dutch] government that could descend to employ agents to effect the purchase of whole herds of cattle for a cask of brandy … The government having fixed no limits to their colony, nor their subjects to their avarice, the latter found it still more convenient to settle themselves in the midst of the harmless Namaaquas, who considered them as the most acceptable neighbours in the world. For a bottle of brandy, which cost sixpence, they willingly exchanged an ox; and such is still the infatuation of this people for the noxious liquor, that they will even now exchange a sheep for the same quantity of it” (4555).

    Khoi-Khoin se taal

    Die Khoi-Khoin “are very far from being a stupid people. They learn the Dutch language with great facility” (1918). “The great point in which their invention appears to have been exercised, is in the construction of their language. Of all the methods that have been adopted in language, by different nations, for the purpose of expressing objects, and conveying ideas, in a clear and unequivocal manner, that which has been hit upon by the Hottentots, is certainly the most extraordinary. Almost all their monosyllables, and the leading syllable of compound words, are thrown out of the mouth with a sudden retraction of the tongue from the teeth or the palate” (1925).

    “All languages in their infancy consisted probably of simple or monosyllabic sounds, but as these could convey only a very limited number of ideas, recourse was had to inflexion of voice and composition of the simple sounds to make the vocabulary more copious. The division of such simple sounds into their elements, and by the various combinations of these elements to form an almost unlimited number of new sounds, was one of the most wonderful inventions in the history of man, and much beyond the genius of a Hottentot. He has done, however, all that he found to be necessary by a very few compound words, and by the clacking with the tongue” (1931).

    “The vocables were adopted in imitation of the sounds proceeding from the different objects they were meant to express” (1938). “The genius of a language is generally discoverable in the application of new words to new ideas. The Hottentots who had never seen nor heard the report of a gun before their unfortunate connection with Europeans, had a new word to invent in order to express it. They called it kaboo” (1945).

    “The Dutch peasantry in the distant districts speak it [Khoi] and many of them are so very much accustomed to the use of it, that they introduce into their own language a motion of the organ of speech sufficiently distinct to show from whence they procured it” (1951). Dus, sommige Hollandse boere het Khoi gepraat en sommige van die Khoi-Khoin het Hollands gepraat. Dit volg dat hulle mekaar se moedertaal kon beïnvloed. Wat duidelik uit Barrow se reisbeskrywings blyk, is dat die Hollandse boere in die binneland uiters geïsoleerd gelewe het, maar dat hulle met mede-Hollanders op die roetes en tydens besoeke aan Kaapstad en dorpe soos Swellendam en Graaff-Reinet kontak gehad het. Selfs meer geïsoleerd as die Hollandse boere het die Khoi-Khoin in aparte stamme gelewe. “From living together in particular clans, and, in later times, from mixing with different people, the Hottentots of one district differ very considerably from those of another” (1816).

    Die punt is dat daar in Barrow se teks niks is wat daarop dui dat die Khoi-Khoin ‘n buitengewone vaardigheid in taalskepping gehad het nie. Die Hollands wat aan die Kaap en in die binneland mettertyd Afrikaans geword het, is deurslaggewend deur die blankes, as die elite (ten minste in vergelyking met die nie-blankes – al word die Hollandse blankes erg ingat deur Barrow voorgestel), ontwikkel. Christo van Rensburg se Khoi-Afrikaans “was geen groot volksbeweging wat Hollands gou aan die Kaap laat verkrummel het nie” (Praag 15.12.2018). Oor die Khoi-Khoin, tydens sy besoek aan Namakwaland, skryf Barrow: “I could have no conversation with these people through the means of my Hottentots, the language spoken by one being perfectly unintelligible to the other; nor could they speak or understand a word of Dutch” (4493). “Though the Namaaqua Hottentots vary but very little in their persons from the other tribes of this nation, their language is widely different” (4569). “The different families of Hottentots all speak a different language, which, however, is very obviously perceived to have been derived from one common origin” (4677). Volgens Van Rensburg is die bakermat van Afrikaans in die binneland en nie in bv die Bo-Kaap in Kaapstad nie. In die ontstaan en lewensvatbaarheid van Afrikaans het die blanke boere ongetwyfeld die deurslaggewende rol gespeel. ‘n Mens wonder in hoeverre Van Rensburg en diesulkes kennis geneem het van geskiedkundige verslae, bv reisbeskrywings soos dié van Barrow, voordat hulle met hulle polities byderwetse vertolkings voor ‘n dag gekom het.

    San

    “The Bosjesmans … seem to be the true aborigines of the country, unmixed with any other tribes of people” (1897). “By their habits and manner of life, [they] are justly entitled to the name of savage – a name, however, of which, it is greatly to be feared, they have been rendered more worthy by the conduct of the European settlers. They are known in the colony by the name of Bosjesmans, or men of the bushes, from the concealed manner in which they make their approaches to kill and to plunder. They neither cultivate the ground nor breed cattle, but subsist, in part, on the natural produce of their country, and make up the rest by depredations on the colonists on one side, and the neighbouring tribes of people that are more civilized than themselves, on the other” (2789).

    Van ‘n boer word gesê: “Should he depart to the distance of five hundred yards from his house, he is under the necessity of carrying a musket” (2965). Boere is deesdae weer terug in daardie situasie. “To bear a life of such constant dread and axiety, a man must be accustomed to it from his infancy, and unacquainted with one that is better” (2965). Joachim van Plettenberg (1739-1793, goewerneur aan die Kaap 1771-1785) het op die verste punt van sy reis in die omgewing van die Sneeuberg ‘n baken geplant. Die San “had thrown down and broken in pieces the monument” (3040). Die skending, vernietiging en verwydering van monumente is steeds met ons.

    “The principle object of our present journey [was] that we might be eye-witnesses of the manner in which the farmers conducted their expeditions against these miserable set of beings. I thought it, however, a necessary step to make a previous stipulation with the commandant, that the extent of hostilities against these savages should be that of surrounding one of their kraals; that after this had been done, we should act only on the defensive, and he was enjoined to deliver to his people a most serious charge, not to fire a single shot unless it should be found absolutely necessary for their own personal security; for that the sole object of our journey was to bring about, if possible, a conversation with some of the chiefs of this people” (3196). “On their promises I could place no sort of dependence, knowing that, like true sportsmen when game was sprung, they could not withhold their fire” (3230). “A Dutch peasant, though sufficiently expert at this sort of service [eg surrounding a kraal], always depends more upon his Hottentots than himself” (3210).

    Die Boere met hulle gewere “was so directly hostile, as perfectly to justify their shooting a volley of arrows among us” (3250). Barrow vertel dat eers die San-kinders en daarna die vroue beskuitjies by hulle kom haal het en heelwat later die mans, wat met tabak gelok is. “The conclusion of the business, however, must have appeared to them very different from what, on former occasions, they had always experienced, when those who escaped from immediate death were incessantly pursued and fired upon, and their wives and children seized and carried away into slavery” (3250). “Numbers of Bosjesmans women are now in the colony, who were taken from their mothers when infants, and brought up by the farmers, who, from the day of their captivity, have never had any intercourse whatsoever with their countrymen, nor know, except from report, to what tribe or nation they belong” (3304).

    Hierdie San “insisted on their innocence, by asserting that their horde, so long as they composed a part of it, had never committed depredations on the colonists, but had always remained about the spot we found them, where they subsisted by the chase [of game], and upon the roots of the earth. Appearances certainly were much in their favour” (3256). “They were desired to tell all their countrymen they should happen to see, that whenever they should desist from stealing the cattle of the colonists, and should come to any of the farm-houses without bow and arrows, or other weapons, and say they were in want, as many more sheep should be given to them than they could possibly obtain by plunder” (3263).

    “When all … means of subsistence fail them, and they are certainly very precarious, they are driven to the necessity of hazarding a toilsome and dangerous expedition of plunder into the colony. Such a mode of life naturally leads to habits of cruelty. The disposition of the Hottentot [San] race is mild and manageable in the highest degree, and by gentle usage may be moulded into any shape; but the treatment of the farmers towards them has been very flagitious, that their cruelty even admits of palliation. Though in the eye of political justice it may be considered as a crime for a starving family, driven by imperious want to the necessarity of taking [stealing] the property of another who has perhaps more than he can possibly use, yet in the law of nature the offence is venial: but the Bosjesmans for their conduct have not only the plea of nature and humanity, but also that of retribution. They were driven out of their own country, their children seized and carried into slavery, by people on whom they now commit their depredations [crimes], and on whom they naturally take every occasion of exercising their revenge” (3367) – ‘n standpunt soortgelyk aan dié van Anton van Niekerk hier bo. “The condition to which this people has been reduced, has entirely subdued that timid and pusillanimous mind which characterizes the Hottentots [San]” (3381).

    “The nature of their language is the same as that of the Hottentots, though they are not able to understand each other. In the latter, the action of the tongue against the roof of the mouth, or the teeth, is seldom used on more than one syllable of a word. In the language of the Bosjesman, there is scarcely a syllable enunciated without it; and this action is performed by them much more forcibly than by the Hottentots. Notwithstanding the difficulty for an European to acquire such a language, several of the Sne[e]wbergers speak it as fluently as the natives, from their having been committed, in their infancy, to the care of Bosjesmans nurses” (3430).

    “It were greatly to be wished, that the peasantry would see the policy of putting an end to their expeditions against this miserable people, and adopt in their place a lenient mode of treatment. They might not, perhaps, succeed in reclaiming them at once from their rooted habits of life; but their hatred towards the colonists, which aims at their lives, might certainly be abated. The first step towards it would be to abolish the inhuman practice of carrying into captivity their women and children … The condition of those who are made prisoners by the farmers, is, in fact, much worse than that of slavery; for, not being transferable property, they have no claims upon their interest” (3430).

    “Forty years ago, it appears from living testimony, the Bosjesmans frequented the colony boldly and openly begged and stole and were troublesome, just as the Kaffers now are; but they never attempted the life of anyone. They proceeded not to this extremity until the [Dutch] government had unwisely and unjustly suffered the peasantry to exercise an unlimited power over the lives of those who were taken prisoners. It failed, at the same time, to fix any bounds to the extent of the expeditions made against them, which certainly ought not to go beyond the limits of the colony … This, however, would not answer the object of the farmer, which is that of procuring children” (3444).

    Swart mense

    In die meeste geskiedenisboeke word beweer dat die blankes en swartes op min of meer dieselfde tyd, 1652, hulle opwagting in wat nou Suid-Afrika genoem word, gemaak het; die blankes in die suidweste en die swartes in die noordooste. Die HAT (2015) is blykbaar besig met die herskrywing van hierdie geskiedenis, maar let daarop dat hierdie inskrywing by “San” versag word deur na “Suider-Afrika” te verwys: “groep jagterversamelaars van Suider-Afrika wat minstens sedert die einde van die laaste ystydperk (10 000 VHJ [vC]) dié gebied bewoon het, maar wat met die koms van swart beesboere en landbouers uit Midde-Afrika van die vyfde eeu HJ [nC] en Europese setlaars van die 17de eeu af mettertyd na die onherbergsamer uithoeke van die gebied verdryf is” (p 1102). Wat moontlik geïmpliseer word, is dat die swartes sowat tien eeue voor die blankes in Suid-Afrika aangekom het. Wat belangrik is, is nie wie eerste hier aangekom en roofbou (bv die uitroeiing van wild, oorbeweiding en brandhoutstroping) toegepas het nie, maar watter etniese groep die land ontwikkel het deur bv infrastruktuur te skep.

    Toe Barrow in Graaff-Reinet aangekom het, het die Boere optrede teen die swartes geëis wat die Oosgrens, die Groot Visrivier, oorgesteek en hulle in die kolonie gevestig het. Barrow noem hierdie Boere “anarchists” (1335). “The first business, therefore, of the landrost, after his arrival at the Drosdy, was to stop the preparations of the farmers for making war against the Kaffers, by letting them know that it was his intention to pay a visit to the chiefs of that nation, and to prevail on them, if possible, to return quietly and peaceably into their own country beyond the settled limits of the Great Fish river. This, no doubt, was an unwelcome piece of intelligence … to those of the intended expedition, who were to share … the plunder of the Kaffers’ cattle, which, in fact, and not any laudable motive for the peace and welfare of the district, was the mainspring that operated on the minds of those who had consented to take up arms against them. To the avaricious and covetous disposition of the colonists, and their licentious conduct, was owing a serious rupture with this nation in the year 1793, which terminated with the almost total expulsion of the former from some of the divisions of the district … the Kaffers retired within their proper limits, yet few of the colonists returned to their former possessions, particularly those in the Zuure Veldt; a circumstance, no doubt, that induced the former once more to transgress the fixed boundary” (1335).

    Daar kan geen twyfel wees oor die kant waarby Barrow hom geskaar het nie. “Till the scandalous rupture between the peasantry and the Kaffers, occasioned entirely [!] by the injustice and tyranny of the former, Zuure Veldt was one of the best-peopled divisions in the district, but has been since that time entirely abandoned” (1986). “The Kaffers were not to be considered in the same light as the Bosjesmans … but, on the contrary, as a mild, rational, and in some degree civilized people, who had always afforded protection to such travellers in their country as had made proper applications to their sovereign for it. The story [!] of some Dutch farmer [singular] being murdered in Kaffer-land, where he had gone for the sake of exchanging trinkets for cattle, had got hold of their minds” (1993).

    Barrow skryf soos volg oor die swart mense wat hy duskant die Groot Visrivier teëgekom het: “A party of women were the first who advanced to salute us, laughing and dancing round the waggons, and putting on all the coaxing [begging] manners they could invent; in order to procure from us tobacco and brass buttons. Good temper, animation, and a cheerful turn of mind, beamed in all their countenances. We found them to be modest without reserve; extremely curious without being troublesome; lively but not impudent; and sportive without the least shadow of being lascivious. Their personal charms were not of a very captivating nature, though, getting over the prejudice of colour, which was that of a dark glossy brown, verging on black, some of them might have been accounted handsome” (2013). “A Kaffer woman is chaste and extremely modest … Instances of infidelity are very rare; and, when they do occur, are accidental rather than premeditated” (2472). Anders as aan die begin van hierdie paragraaf, skryf Barrow later, dalk met verwysing na die mans: “They seldom attempt to sing or to dance, and their performances of both are miserably bad” (2574).

    “The men, on the contrary, were the finest figures I ever beheld: they were tall, robust, and muscular; their habits of life had induced a firmness of carriage, and an open, manly manner, which, added to the good nature that overspread their features, showed them at once to be equally unconscious of fear, suspicion and treachery” (2028). ‘n Swart hoofman het verduidelik dat sy stam die Groot Visriviergrens oorgesteek het omdat die Boere dit eerste in die teenoorgestelde rigting gedoen het. “What this chief stated in his reply was perfectly correct. The Dutch peasantry have not only gone into the Kaffer country since the year 1793, to hunt for the larger sort of game, particularly the hippopotamus, that abounds in all the great rivers of that country, but all those who dwell near the extremity of the colony, upon the Great Fish river, have always used, and still continue to consider, the Kaffer side of the river as their own, have sown, and planted, and driven over their cattle to graze. Some of their habitants of Bruyntjes Hoogte … had taken possession of the choicest part of their country” (2069).

    “They had the audacity to petition Sir James Craig to grant them as an indemnification for their losses by the Bosjesmans and the Kaffers, a small piece of ground … This piece of ground is only about five-and-forty miles beyond the present boundary. The dating and impudent falsehood on which the letter was founded were easily seen through by Sir James Craig, and their petition was very properly rejected” (2077). “Such are the views of those people, who have neither sense of honour, regard for truth, or feelings of justice or humanity to direct their proceedings” (2083).

    “The chiefs were told that if some few of the colonists had been so imprudent as to transgress the treaty [border], they had done it contrary to the express orders and without the knowledge of government: that the colony was now in the possession of a great and powerful sovereign, the king of England: that one of his first chiefs had deputed us to say that the established boundary should be observed on the part of the colonists; but that he expected also that all those chiefs, who had spread themselves over the country of the colonists, with their families, and dependants, and cattle, would, without any further delay, quietly and peaceably return into their own country; and as a proof of the good intentions and friendship of the English government towards the Kaffer nation, we were now on our journey to their great chief, or King Gaika, carrying for him a present from the English governor at the Cape” (2083).

    Barrow formuleer en onderskryf Gaika se standpunt soos volg: “It is a common idea, industriously kept up in the colony, that the Kaffers are a savage, teacherous, and cruel people; a character as false as it is unmerited. Their moderation towards the colonists, and all white people, has shown itself on many occasions; and if the inhabitants of the bordering parts of the colony had any sense of honour or feelings of gratitude, instead of assisting to propagate, they would endeavour to suppress, such an idea. They know very well that in the height of a war into which this people was iniquitoust driven, the lives of all their women and children that fell into the hands of the Kaffers were spared by them, whilst their own fell promiscuously by the hands of the colonists” (2340).

    Om aan te toon hoe die gedrag van die Boere en swartes verskil, word beweer dat ‘n Genuese skip in 1796 tussen die mondings van die Boesmans- en Sondagsrivier gestrand het en deur die Boere geplunder is pleks van die skipbreuklinge te help (2347). In 1797 het ‘n Amerikaanse skip tussen die mondings van die Keiskamma- en Beekarivier gestrand. Die swartes het die skipbreuklinge gehelp en slegs die knope van hulle klere af gesteel. “They were deprived of no other parts of their property; and they were conducted in safety to the residence of some of the colonists, from whom a demand was made of five rixdollars for the captain and an equal sum for the whole of the crew, as full compensation for their trouble” (2361). Een van die beginsels waarop swart mense se kultuur berus is: “For theft there is no other punishment than that of restitution” (2479). Waarom dan deesdae onteiening sonder vergoeding? Dit is sowel immoreel as strydig met die belange van die land.

    “It is to him [Gaika] I am principally indebted for the little information I am enabled to give concerning the Kaffer nation” (2376). “The Kaffers having always been represented as agriculturists, we were a little disappointed in not meeting with gardens and cultivated grounds about their habitations, not a vestige of which had anywhere appeared” (2396). Gaika verduidelik toe dat hulle die afgelope twee of drie jaar in oorloë gewikkel was. “They had consequently been under the necessity of suspending their pursuits of agriculture; that in times of peace they always planted millet [sorghum – 2595, 2657], and several kinds of vegetables” (2396). “They seem however to be much more inclined to the pastoral than the agricultural life” (2499). “There are perhaps few nations, besides the Kaffers, that have not contrived to draw some advantages from the possession of a sea-coast. They have no kind of fishery whatsoever either with nets or boats” (2520). Die San, daarenteen, het wel die vermoë om vis in bv die riviere te vang (3545).

    Oor die swarte as mens skryf Barrow: “From the nature of his food, which is chiefly milk, his manners are mild and gentle … In time of peace, he leads the true pastoral life: his cattle is his only care: he rarely kills one for his own consumption, except on some particular occasion” (2423). “There is perhaps no nation on earth, taken collectively, that can produce so fine a race of men as the Kaffers: they are tall, stout, muscular, well made, elegant figures … their rest is not disturbed by violent love, nor their minds ruffled by jealousy … The countenance of a Kaffer is always cheerful; and the whole of his demeanour bespeaks content and peace of mind” (2451).

    “Had not Nature bestowed upon him the dark-colouring principle that anatomists have discovered to be owing to a certain gelatinous fluid lying between the epidermis and the cuticle, he might have ranked among the first Europeans” (2458). “A Kaffer … could not be pronounced deficient in talent. The experiment of giving him a suitable education has not yet been made; but there are perhaps no unlettered people on the face of the earth, whose manners and opinions have more the appearance of civilization than those of the Kaffers” (2486).

    “The Kaffers most certainly are not the Aborigines of the southern angle of Africa … it would be absurd to consider them as indigenous to the small spot they now possess. To speculate upon their origin, it might not perhaps be far from the mark to suppose them to have sprung from some of the tribes of those wandering Arabs known by the name of Beduins” (2533).

    “Not the smallest vestige of a written character is to be traced among them; but their language appears to be the remains of something far beyond that of any savage nation. In the enunciation it is soft, fluent, and harmonious; has neither the monotonous mouthing of the savage, nor the nasal nor guttural sounds that prevail in almost all the European tongues. It is as different from that of the Hottentots as the latter is from the English. In a very few words, and these are generally proper names, they have adopted the palatial clacking of the tongue used by the Hottentots. The mountains and rivers in the country, for instance, still retain their Hottentot names; a presumptive proof that the Kaffers were intruders upon this nation. It is singular enough that the Kaffers, as well as the Hottentots, should have obtained a name that never belonged to them … A [Kaffer], among the Indians [Arabs], is an infidel, a pagan … The Kaffers call themselves Kousszc [Xhosas]” (2603).

    Hollandse boere

    Op sy reise is Barrow, danksy hulle welwillendheid, meesal deur Hollandse boere vergesel omdat hulle perde, osse en waens en die roetes geken het, geweet het waar water is en Barrow se bas teen die inboorlinge beskerm het. “We had to depend entirely on the information of the farmers as to the road and most convenient halting places” (4202). “Some of the farmers it was absolutely necessary to take along with us, as none of our own party were acquainted with a single step of the country” (2006). “They were also a considerable addition to our strength, in case of an attack from a savage tribe … of Bosjesmans” (1034).

    Maar wat het Barrow van die Boere gedink en geskryf? “A farmer thinks he cannot proclaim a more meritorious action than the murder of one of these [Bosjesman] people. A boor from Graaff Reynet being asked … if the savages were numerous or troublesome on the road, replied, he had only shot four, with as much composure and indifference as if he had been speaking of four partridges. I myself have heard one of the humane [!] colonists boast of having destroyed with his own hands near three hundred of these unfortunate wretches” (1041).

    Die Hollandse boere word as lui slapgatte uitgebeeld. “It is indolence alone that has hitherto prevented the colonists from leading their vines along standards, in which case they would not only improve the quality of the grape, but would also receive a double quantity from the same ground” (814). “Hitherto there have been few speculators among the Dutch planters: the spirit of improvement and experiment never entered into their minds; and it may be a matter of doubt, had not the French Protestants … introduced and cultivated the vine, whether at this time the whole colony would have produced a single leaguer of wine” (820). In werklikheid het Jan van Riebeeck die eerste wingerdstok in 1655 geplant en die eerste plaaslike wyn is in 1659 geproduseer. In 1685, tydens Simon van der Stel se bewind, het die wynlandgoed Groot Constantia tot stand gekom; dus vóór die koms van die eerste Hugenote in 1688. “The poorest peasant [from the interior], on his annual visit to the Cape, never fails to lay in, among other articles of purchase, a cask of sopie [brandy], amd this as little rest day or night till it be exhausted” (4403).

    “A true Dutch peasant, or boor as he styles himself, has not the smallest idea of what an English farmer means by the word comfort. Placed in a country where not only the necessities, but almost every luxury of life might by industry be procured, he has the enjoyment of none of them” (937). “The boor … is absolute master of a domain of several miles in extent; and he lords it over a few miserable slaves or Hottentots without control … Unwilling to work, and unable to think; with a mind disengaged from every sort of care and reflection, indulging to excess in the gratification of every sensual appetite, the African peasant grows to an unwieldy size” (950). “Scarcely any two neigbours are found to be on good terms with each other, but are embroiled perpetually in quarrels and disputes about the extent of their farms, or the privilege of a spring or a water-course” (957). “The farmers seem to have no idea of digging wells, or of opening a spring to let it run” (4258).

    “The women of the African peasantry pass a life of the most listless inactivity. The mistress of the family, with her coffee-pot constantly boiling before her on a small table, seems fixed to her chair like a piece of furniture. This good [!] lady, born in the wilds of Africa, and educated among slaves and Hottentots, has little idea of what, in a state of society, constitutes female delicacy … The young girls with their hands before them as listless as their mothers. Most of them, in the distant districts, can neither read nor write, so that they have no mental resources whatsoever” (979). “To the cold phlegmatic temper and inactive way of life may perhaps be owing the prolific tendency of all the African peasantry. Six or seven children in a family are considered as very few; from a dozen to twenty are not uncommon; and most of them marry very young, so that the population of the colony is rapidly increasing” (986).

    Barrow erken darem ‘n fundamentele of DNS-verskil tussen die liggaamsbou van Khoi-Khoin vroue en Hollandse blanke vroue omdat “different predispositions exist inherent in the person of each” (4590). Bewustheid van die verskil word skynbaar versterk deur die volgende stelling: “It seems to be a fact well established, that the lion prefers the flesh of a Hottentot to that of any other creature. He has frequently been singled out from a party of Dutch” (4635). Dalk tog nie: “The latter [Dutch] being disguised in clothing, and the former [Hottentot] going generally naked, may perhaps account for it” (4635). “The men are in general much above the middle size, very tall and stout, but ill made, loosely put together, awkward and inactive. Very few have those open ingenuous countenances that among the peasantry of many parts of Europe speak their simplicity and innocence” (992).

    “They affect to be very religious, and carry at least the devotion of religion fully as far as the most zealous bigots” (1006). “Rude and uncultivated as are their minds, there is one virtue in which they eminently excel – hospitality to strangers” (1013). “If the economy of the African farmers’ house be ill managed, that of his land is equally bad. The graziers indeed, in many places, are not at the trouble of sowing any grain, but exchange with others their cattle for as much as may be necessary for the family consumption. But even those who have cornfarms near the Cape, seem to have no kind of management. They turn over a piece of ground with a huge mis-shapen plough, that requires eight or ten horses, or a dozen oxen, to drag it along” (1020). “The Dutch peasant … bestows no kind of labour on the ground [eg manure and water] but that of throwing in the seed: the rest is left to chance and the effects of an excellent climate” (1027). “Living nearly in a state of nature, with the advantage of having at all times within their reach a supply of food, procured without bodily exertion or the fatigue of labour, they sometimes attain the greatest possible size to which the species seems capable of arriving” (1211).

    “Could the farmers near the Cape be once prevailed upon to sow turnips, which may be produced here equally-good as in Europe, to plant potatoes, and cultivate the artificial grasses, the quality of the beef and mutton might be very materially improved … but the adoption of such a system would require more labour and activity, and more attention, than the body and mind of a Dutch farmer seem capable of supplying: his avarice, though great, is yet overcome by the habits of indolence in which he has been educated” (1081).

    “The zebra has obtained the character of being so vicious and ungovernable, as never to be completely tamed; perhaps only from some very imperfect and injudicious trials. The success of an attempt to domesticate animals that are naturally fierce or timid, would require more perseverance and patience, more labour, and more address, than seem to fall to the share of a Dutch peasant” (1136). Ten spyte van Barrow se beterweterigheid, “zebras have never been truly domesticated” (Wikipedia). “If the Dutch have been too indolent to domesticate the qua-cha [kwagga] and the zebra, it is less a matter of astonishment that no attempts have been made on the fierce and powerful buffalo. Any other nation, possessing the Cape for one hundred and fifty years, would certainly have effected it” (1570). Barrow sit die pot weer mis. “The African buffalo has never been domesticated, unlike its Asian counterpart, the water buffalo” (Wikipedia).

    Springbokke is deur die Boere geskiet vir hulle vleis en velle: “clothing for their slaves, and, at the time of the capture by the English [1795], for themselves also and children. The poverty and miserable condition of the colony were then so great, that all their numerous flocks and herds were insufficient to procure them decent clothing” (1273).

    Oor Graaff-Reinet skryf Barrow: “Its appearance is more miserable than that of the poorest village in England. The necessities of life are with difficulty procured in it; for, though there be plenty of land, few are found industrious enough to cultivate it” (1376). “A hog is a species of animal scarcely known in the district. No reason but that of indolence can be assigned for the want of it. To feed hogs there would be a necessity of a planting, and to this they seem to have a mortal antipathy. It is great exertion to throw a little corn into the ground for their own bread” (1411). “The same reasons that prevent them from breeding hogs, operate against their keeping poultry: these would require grain, and this labour” (1418).

    “The information of the peasantry on any subject, and in all countries, should be received with a degree of caution. Those of Africa, I have generally observed, are much disposed to the marvellous” (1542). Wat Barrow skryf, behoort deurgaans krities oorweeg te word. Hy skryf meer betroubaar oor die natuur as oor mense. Oor etniese groepe het hy bepaalde vooroordele gehad en hulle dus met verskillende maatstawwe beoordeel.

    Oor Zwartkopsbaai by Port Elizabeth skryf Barrow: “The farmers give themselves at this place no trouble to manure the land … How little they esteem manure is very evident from the heaps of dung piled up about the houses in those places where the cattle, in order to preserve them from beasts of prey, are pent up at nights … The beds of some of these kraals were twelve feet [!] deep of dung, unmixed with any other material; and this is not the only nor the least offensive nuisance with which the hovel of a Dutch peasant is usually surrounded” (1632).

    “There never perhaps were a set of men so void of resources in overcoming difficulties as the Dutch farmers of the Cape. The inanity of mind, and the indolent habit of body, are not even surmounted by self-interest. Their ignorance cannot be a matter of wonder, but we often find in Europe unlettered men possessed of great talents and ingenuity” (4424).