praag.co.za

Category: Gustav Venter

  • Gustav Venter: Woernael 5 — Witwarm

    Gustav Venter: Woernael 5 — Witwarm

    Ek het sopas die bestelling geplaas vir die eerste besending van my bundel rubrieke wat ek saamgevat het onder die titel Witwarm. Vriend Rudolf Maré het reeds twee bestel en vir vier betaal. ʼn Skrywer het goeie vriende nodig. Hy het vriende en baie ander dinge nodig. Ek het darem die goeie vriende.

    Hierdie rubrieke kom vanuit elf jaar se meningstukke wat ek vir Praag geskryf het. ʼn Mens kan maar praat van my Praag-jare. Ek het voor hierdie persoonlike era ten brode geskryf, al was die snye soms droë korsies. Die politieke rubriek was vir my ʼn splinternuwe dissipline. Die leser het besondere verwagtinge: Hulle wil inligting ontvang, ʼn sterk mening om hulle eie opvattinge mee te toets, en dit moet vermaaklik genoeg wees om hulle van die eerste sin deur te trek na die slot. Dit moet darem nie bloot ʼn politieke verslag wees nie. Bowenal moet die rubriek eerlik wees. Dit beteken feite moet nie as die waarheid aangebied word as dit nie eers deeglik ondersoek en bevestig is nie.

    My Praag-tydperk was vir my persoonlik waardevol. Ek het die ruimte en die vryheid gehad om my eie opvattinge oor die politieke rubriek te ontwerp en kon die lesersreaksie onmiddellik toets. Hier kon ek eksperimenteer op ʼn manier wat nooit in die saai kolomsentimeters van Naspers se koerante geduld sou gewees het nie.

    Die deurlopende tema van die rubrieke is die dissonansie wat noodwendig tussen twee primêre kulture in een land sal ontstaan en voortbestaan. Swart is swart en Blank is blank en dié twee bestaansuitdrukkings sal nooit meng of, inderdaad, vermeng kan word nie. Soos enige regse skrywer worstel ek in dié rubrieke met die oplossing vir die Afrikaner se bestaanskrisis en vandag, meer as ʼn dekade later, bly daar een blokwaarheid wat ons nie kan omseil nie: Sonder politieke mag het ons geen mag nie. As ons denke meer gesofistikeerd of gevorderd geraak het, is dit dat ons besef dat politieke mag uit meer as een put geskep kan word. Die vraag is hoe om ekonomiese en strukturele mag in politieke mag te omskep sonder om deur die stembus daarby uit te kom.

    My verwagting van Witwarm is dat ek oor ʼn tydperk van ʼn paar jaar 2.000 eksemplare daarvan sal verkoop. Dit gaan nie opspraakwekkend wees nie bloot omdat die hoofstroom dit gaan ignoreer. Dan nou weer, miskien stamp die regte liberalis sy toon daarteen en kla my by die menseregtekommissie aan en kom die boek sodoende onder die breër publiek se aandag. As Penny Sparrow maar net ʼn boek gereed gehad het… Ka-Pauw!

    Laat hulle dan die boek miskyk. Die waarde van Witwarm sal vir my daarin lê dat my eie mense dit kan lees en dan saam met ons begin dink oor die Groot Oplossing.

  • Gustav Venter: Woernael 4 — Fees en mark

    Gustav Venter: Woernael 4 — Fees en mark

    Deesdae het omtrent elke dorp ʼn fees, en elke dorp behoort ʼn fees te hê, so dit is goed. Daar is ʼn Kaboemfees en ʼn Suidoosterfees en ʼn Walvisfees en ʼn Kierieklapperfees en kort daarna ʼn Kaboemfees. Daar is feeste van Upington tot Kaapstad, van Mosselbaai tot Wakkerstroom, van Naboomspruit tot Robertson en meeste plekke tussenin.

    Reitz het ʼn lewendige fees van hulle eie — die Bieliemieliefees. As jy nie gereeld sulke feeste bywoon nie, ruk jouself reg en val by die volgende een binne trefafstand in. Wat jy nie moet verwag nie, is enige klem op die kunste al het hierdie feeskultuur gegroei uit die kunstefeesbeweging waarvan Oudtshoorn se K.K.N.K. sekerlik die Afrikaanse oupa is met Grahamstad se Engelse fees die oumagrootjie. By Reitz was die kunste beperk tot ʼn paar skilderye en… Snotkop.

    Gaan nietemin, want kunste ongeag, Afrikaner-kultuur staan welig in die blom op dié feeste. Kultuur is grootliks gewortel in die manier hoe mense met mekaar omgaan; die ingeënte, maar ook instinktiewe gedragskodes en –rituele. Seuns staan opsy vir oumense, dogters laat hulle seniors eerste die kleedkamer gebruik, mans groet mekaar met die hand en as die vroulike gemeenskap ʼn vriend of selfs ʼn blote kennis ontdek, word vinnige, ferm drukkies uitgedeel. Vreemdelinge glimlag en kopknik vir mekaar. Die naam van die atmosfeer is Samehorigheid.

    As ek die A.N.C. was, het hierdie feeste my baie meer onrustig gemaak as Moesie Mymoney van die D.A. se droefgeestige aanvalle of die Effie-Malema se rooi baret. ʼn Saamgespande Afrikaner sal die A.N.C. se gedugste opponent wees en hierdie feeste is ʼn Afrikaner-verskynsel. Die Swartes het hulle raserige Kwaito-konserte en sokkerwedstryde, die Engelse het Grahamstad en die Kleurlinge… wel, hulle het darem Tweede Nuwejaar. Orals waar hierdie feeste gehou word, bestaan daar ʼn klein Afrikaner-tuisland vir die week of naweek.

    Behalwe die konsentrering van Afrikaners en vir die kuns van Snotkop, bring hierdie feeste Afrikaners op handelkoppelingsvlak met mekaar in verbinding. Ek sou reken ʼn goeie gedeelte van die bemarkers op die Bieliemieliefees was Afrikaners wat uit hulle loopbane ge-S.E.B. of ge-R.A. is. Hierdie feeste het vir hulle ʼn splinternuwe leefstyl en inkomstekanaal geskep. Hierdie is Afrikaner-ondernemingsgees met seile wat bol in die wind.

    In die stalletjie langs ons sʼn was Tom en Marie Kruger. Hulle bemark ʼn opvoedkundige bordspeletjie, “Die volgende stop.” Dit is ontwerp deur hulle dogter Esmé. Tom en Marie is reeds afgetree, maar is nou gesoute bemarkers. Hulle is gemoedelik, energiek en entoesiasties oor hulle produk. “Die volgende stop” kos R320 per stel en hulle het 14,000 stelle oor die afgelope vier jaar verkoop. Dis die stoffasie van indrukwekkende getalle.

    By verre die meeste en suksesvolste produkte is selfontwerp en –vervaardig. Daar is warmrakkies en gesigsrome en messlyptoestelle en mini-potjiekospotjies en binnenshuise braaie en klere en kookgerei en stofies. Daar is ʼn ewewig tussen konvensionele gebruiksware en doelvervaardigde items.

    Hierdie feeste huisves nie ʼn omvattende inkopiemark nie, maar dit kan ʼn lanseertuiste wees na groter dinge vir Afrikaners deur Afrikaners. Dit is ʼn klein digitale sprong van dorpsfees tot ʼn virtuele kultuurfees waar al die items wat op die markte beskikbaar is, tot die beskikking van die breër publiek sal wees.

    Moet net nie dwaal nie. Hierdie regstreeksebemarkingslewenswyse pas nie alle siele nie. As jy egter gereeld en lank genoeg met hierdie eiesoortige spesie gesels, besef jy hierdie bemarkers wil nie meer iets anders doen nie. Hierdie bedryf verskaf iets ontsaglik kosbaar aan hulle: Vryheid; vryheid om die lang pad te vat en vreemde plekke te besoek en selfs vryheid om by die huis te bly as jy reeds jou teikens behaal het. En dit gee vir hulle beheer oor hulle inkomste. Hierdie is ʼn saak van strakheid: Hoe harder jy werk, hoe meer geld maak jy. Die ongerief van die bedryf weeg lig teen die grootste denkbare gerief en dit is onafhanklikheid; geldelike, loopbaansgewyse onafhanklikheid.

    Hierdie markmodel is ʼn prototipe. Waarvan? Dit weet ons nog nie, maar dit kan groot wees. Baie groot.

    * * *

    Ons volgende fees is Clocolan se Plaaskultuurfees wat volgende week, die 2de en 3de Maart plaasvind. Die sluwe-Nuwe Suid-Afrika werp nou ʼn versperring op. Die inwoners, swart inwoners, van die omgewing voel ongelukkig omdat die polisie nie keer dat hulle hulle eie mense beroof en vermoor nie en daarom bestook hulle nou blankes se motors met klippe op die verbypad. Verduidelik nou weer vir my hoekom ʼn lelieblanke Volkstaat nie ʼn paradys sal wees nie.

  • Gustav Venter: Woernael 3 — Fees

    Gustav Venter: Woernael 3 — Fees

    Gister het ons uitgevind dat die man wat bekend is as Suid-Afrika se nuwe president daarvan hou om te stap, en, in ʼn gebaar van gemoedelike neerdaling, doen hy dit graag tussen die alledaagse gepeupel. Sy skakelpersoneel moet lekkerkrystuipe hê. Die Groot Man het van die hoogtes afgewentel om tussen sterwelinge te beweeg. So vertoon hy homself aan die kleinmensies, maar meer nog, dit skep die indruk van ʼn vader wat tussen sy kinders beweeg om te hoor wat hulle vir hom te sê het. Die liberale draai was jare laas so fyn. Max du Preez kan nie wag om te gaan slaap sodat hy homself kan wakker hyg nie.

    Nou kyk, as Cyril ʼn waardevolle inligtingswerwingswandeling wou neem, sou dit hom geloon het om by die tipiese Afrikaanse plattelandse fees op te daag, verkieslik incognito. Ek het en dít sonder vermomming. Dit sal vir hom goed wees om te sien wat ek gesien het. Kortliks: Dié wat dink die Afrikaner se gemeenskaplike gô is uit, was nog nie by Reitz se Bieliemieliefees nie.

    Ek het fris jongmans gesien, ordentlik soos net Boerseuns ordentlik kan wees, en pragtige, gesonde meisies; sorgsame moeders en bonkige vaders; opgewonde kinders en vryerige jonges. Dit was ʼn uitbundige verkeer, maar deurgaans beleef en sonder onsmaaklikheid. Daar was bier maar nie dronkgatgeit nie.

    Kerkooms het sosaties op roosters bo oopgesnyde dromme gebraai – twee vir R30 – en gemeentetannies het mieliebrood voorgesit. Na die tyd was daar nie ʼn rondgestrooide skyfiespakkie of platgetrapte papierkoppie nie. Afrikaners is plesierig, maar nie op die snedige manier wat K. Zoid in gedagte het nie.

    Die vermomde Cyril sou onrustig gewees het, want maak nie saak of jy van bo na onder of links na regs optel nie, hierdie was ʼn wit-wit fees; ʼn viering van witwees. Sy spanning sou nie oor Swartes in soveel witheid gewees het nie, nee, want daar was ʼn paar inboorlinge wat onbelemmer deur die stalletjies beweeg het. Dis net dat hulle ooglopend nie op hulle gemak was nie, veral nie later die aand toe Snotkop op en af begin spring het op die verhoog soos ʼn kangaroe waarvan die enkels vasgebind is nie. Maar nou ja, ek wonder self maar oor die jongman.

    Die blote bestaan van Reitz se Bieliemieliefees, soos soveel ander soortgelyke samekomste, sou straks die nuwe president kriewelrig gelaat het. Apartheid is nie hoofsaaklik ʼn regeringsbeleid nie, dis ʼn instinktiewe keuse. Afrikaners is blank en Afrikaners floreer tussen Afrikaners en in ʼn mindere mate ander blankes. In weerwil van al die projekte om die Afrikaner vreemd teenoor sy eie te laat, is hy net op sy volle gemak tussen sy eie mense.

    Ek het dit by ons stalletjie gesien. Ons verkoop boeke en mense deel ons graag hulle leesvoorkeure mee. En waarvan wil hulle meer hê? Boeke oor die Vryheidsoorlog. ʼn Wyse president sou vra hoekom dit so is en ʼn intelligente raadgewer sou gesê het: Identiteit. Die Anglo-Boereoorlog is ʼn letterkundige tuisland vir Afrikaners. Dié oorlog kan nie getref word met die modder wat na Apartheid geslinger word nie. Dit was die uiterste Dawid-en-Goliatstryd; die heldhaftige verset van twee klein, arm republieke wat geveg het vir vryheid teen ʼn arrogante Ryk wat duisende seemyle afgelê het om te kom baklei vir goud en diamante.

    Dit kan anders in die stad wees, maar hier het ek ʼn nuwe waaksaamheid gesien. In die weermag het ons van “paraatheid” gepraat. Ek is veral ingenome met die pistole wat kantig onder die jongmanne se hemde op hulle heupe vertoon. Meer as een vrou het ʼn gesaghebbende gesprek met my gevoer oor die deugde van verskillende vuurwapens. Een vroutjie, bonserig afgerond in die gimnasium, verduidelik dat sy een van die dae in die hof moet verskyn op ʼn poging-tot-moordklag. Haar swart aanvaller se been moes afgesit word omdat sy dit flenters geskiet het om haarself te verdedig. Die swart bende het haar man daarna uit wraak deur die bolyf geskiet van agter, dwarsdeur die een long. Hy wys vir my die litteken waar die koeël by sy borsbeen verby is. Nogtans het hy omgedraai en een van die drie aanvallers doodgeskiet.

    Die man wat homself die president noem, moes by die Bieliemieliefees gedraai het. Wat hy sou gesien het, is ʼn vrolike maar ordelike samedromming van fikse, intelligente, geharde en toenemend moerige Afrikaners.

    En, as hy enigsins die wysheid het wat aan hom toegedig word het, sou hy gesê het: Waarlik, dit sal onnosel wees om hierdie mense se grond te probeer vat. Dis beter om hulle vriend te wees, want hulle vyand wil jy nie word nie.

  • Gustav Venter: Woernael Nommer Twee

    Gustav Venter: Woernael Nommer Twee

    ʼn Ingenieur, een van daardie selfopgeleide genieë wat suksesvol peuter aan ingewikkelde masjinerie en stelsels, sê eendag vir my dat die mensdom te gou die rug op stoomkrag gekeer het. Wie weet watter wonderlike stoomgedrewe masjiene nou al ontwikkel sou wees? Ander ingenieurs vir wie ek die storie vertel, is meer skepties. Stoomkrag is net te ondoeltreffend daarmee om brandstof in kinetiese energie om te skakel. En tog het my privaatingenieursvriend sy vinger op ʼn interessante verskynsel gelê: Sodra ʼn ontwrigtende tegnologie verskyn, word die vorige te dikwels summier na die snippermandjie van die geskiedenis aangeskuif.

    Dit gebeur wel dat ʼn ouer tegnologie ewe skalks en heelwat later in een of ander vorm vir een of ander aanwending terugkeer. In hoëtroustelle, byvoorbeeld, het uitgelese musiekwaardeerders die transistor versaak vir die veel ouer buistegnologie. Volgens hulle is die buisstelsels se klank voller en helderder. Vinielplate is meer klankgetrou as CD’s, reken hulle.

    Ek hoop maar my ingenieur was reg. Alle vroeë aanduidings is dat daar iets steek in wat hy sê.

    Met die verskyning van die elektroniese tablet in 2007 het dit voorgekom dat die papierboek op vroeë pensioen sou gaan. Dit het natuurlik die manier waarop boeke bemark het, ingrypend verander. Hoekom karring met kamermure wat oortrek is van boekrakke as jy al die boeke wat jy nog moontlik kan lees in jou sak op jou tablet of slimfoon kan dra?

    Nou weet dat die berig oor die papierboek se dood voortydig en verkeerd is. Fopnuus. Die papierboekbedryf groei weer fluks en daar word meer slap- en hardebandboeke as e-boeke verkoop. Halleluja. Want dit skep vir my as vryskutskrywer salige vooruitsigte.

    Ek sal die vryskutlewe nie noodwendig aanbeveel nie, maar sal iemand darem ook nie afraai om dit te probeer nie. Dis ʼn lewe vol kosbare vryhede. Die grootste vraagstuk is hoe om geld te maak as vryskutwerker, en meer presies, hoe om ʼn standhoudende inkomste te verdien. Ek het lankal reeds die somme gemaak en by die antwoord uitgekom dat ek nie in hierdie land geld kan maak deur my boeke aan ʼn uitgewer toe te vertrou nie. Hulle hark te veel van die wins na hulle eie akker en ek het geen beheer oor die entoesiasme waarmee hulle my boeke bemark nie.

    Beheer is presies waaroor dit gaan. Ek en Erma is nou vol vertroue dat ons weet hoe om beheer te behou in ʼn proses wat vir ons ʼn standhoudende inkomste sal bring: Papierboeke wat ons op feeste verkoop. Papierboeke en feeste? In uitgeeterme is dit so primitief soos buisradiotegnologie. Nou ja, die deuntjie is duideliker en die klank helderder.

    Die wiskunde is nie ingewikkeld nie: Ek moet veertig eksemplare per dag in sestig dae se feesbywonings verkoop. Sestig dae. Dis al. Twee dertigdaemaande per jaar. Dit los tien maande waarin ek nuwe stof kan skryf, redigeer, ontwerp en uitlê.

    Hoe haalbaar is dit om veertig boeke per dag te verkoop?

    Wel, laat my vertel van die Bieliemieliefees… maar nie vandag nie. Môre.

  • Gustav Venter: Woernael Nommer Een (Sondag agtien Februarie twintig agtien.)

    Gustav Venter: Woernael Nommer Een (Sondag agtien Februarie twintig agtien.)

    ʼn Woernael, vir dié wat moontlik enige belangstelling het, is ʼn woernaal vir mense wat aan die hardloop is. En met “hardloop” bedoel ek nie iemand wat laat spaander nie. Mense wat my ken weet dat my drentel-, wandel-, stap- en hardloopgang min of meer dieselfde snelheid oplewer.My kop skud net rustiger as ek wandel en dobber wild op en af as ek hardloop. Die “nael” het dus niks te doen met my liggaamlike versitting nie. Dit dui eerder op iemand wat te veel dinge op een slag aanpak en tussen hulle moet skarrel.

    “Woernaal” het ek by die Roodts, Dan en Karin, gekry. Dit is hulle Afrikaans vir “blog.” “Blog” is ʼn hap uit die woord “weblog” en “woernaal” uit “webjoernaal.” “Woernaal” klink baie meer soos iets waarmee ek my wil besig hou. “Blog” herinner te veel aan Joe Bloggs, die instaannaam wat die Engelse en hulle kolonies gebruik vir die alledaagsste van alledaagse mense; Jan Alleman dus. “Woernaal” knik in die rigting van woeker en woer-woer.

    Ek het amper 12 jaar gelede my eerste rubriek vir Praag geskryf. Wat is dan die verskil tussen ʼn rubriek en ʼn woernaal? Albei is meningstukke, maar ʼn rubriek is meer diepgaande en die navorsing onberispelik terwyl ʼn woernaal meer gaan oor die skrywer se indrukke op ʼn gegewe oomblik. Wat styl betref, hou die verantwoordelike rubriekskrywer daarby net in die uiterste geval na homself te verwys. M.a.w. presies die teenoorgestelde wat iemand soos Max du Preez, die immergroengevallestudie van hoe om nie ʼn rubriek te skryf nie, dit doen. Lees gerus sy Rumour of Spring en jy besef gou wie die belangrikste persoon in onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis is. Dis nie Verwoerd, De Klerk of Mandela nie, nee, dis Max self. Dit is nou aldus Max self. Blykbaar wentel Suid-Afrikaanse geskiedenis om hom en daarom skryf hy homself, sy diep gedagtes en sy wysheid in elke rubriek in.

    My woernaal is nie ʼn rubriek nie en dit gaan oor my belewenis. Derhalwe gaan ek daarin teenwoordig wees.

    Ek het gedink daar kan waarde in wees om my reis te beskryf; my karige aandeel in die stryd om die behoud van Afrikaans en Afrikaners. In diens van daardie worsteling pak ek die volgende aan: Die herontwerp van die Afrikaanse uitgeebedryf. Die gebruik van die vervolgverhaal as primêre storiekarweier. Die ontwikkeling van tekenverhaalreekse oor die Vryheidsoorlog, die Grensoorlog en die komende Chaos. En, O ja, ons gaan ʼn nuwe Afrikaanse rolprentbedryf skep. Ek dink dis al… maar ek kan nie seker wees nie.

    Wel, niemand het gesê ons mag nie ambisieus wees nie.

    Behalwe die A.N.C., die Effies en die Linksiste. Volgens hulle is ambisie die ene blanke meerderwaardigheid. En dit is. Maar nou ja.