Vandag is dit presies 37 jaar gelede dat die Kerkstraatbom ontplof het. Hier volg ‘n uittreksel uit Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur die voormalige kommissaris van polisie, Johan van der Merwe. Die boek van 440 bladsye verskyn het in Junie 2010 by Uitgewery Praag verskyn.
EEN van die skokkendste terreurvoorvalle in die geskiedenis van Suid-Afrika het op 20 Mei 1983 plaasgevind. ʼn Motor met ʼn kragtige lading springstof het omstreeks vieruur die middag voor die Nedbankpleingebou in Kerkstraat, Pretoria, ontplof. (Die gebou het in Engels as die Nedbank Square Maritime House bekend gestaan.) Altesame 19 mense is dood, onder wie 12 burgerlikes en 7 Weermaglede. Altesame 219 mense is erg beseer of vermink, onder wie 217 burgerlikes en 2 Weermaglede.
Die hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Lugmag was op die eerste, tweede en derde verdiepings van die gebou. Die res van die dertien verdiepings is deur burgerlikes gebruik. Op die grondverdieping was ʼn kafee en ander sake-ondernemings.
Kol. Basie Smit (later generaal) en maj. Suiker Britz (later generaal) van die speurafdeling was in daardie stadium in Klub 34, nie ver van die ramptoneel af nie. Hulle het hulle na die toneel gehaas en was die eerste polisielede op die toneel. ʼn Afskuwelike gesig van dood en verwoesting het hulle begroet. Oral het lyke, erg beseerde of verminkte mense, ledemate, stukke verskroeide vlees, beendere en bebloede en verskeurde klere rondgelê. Voor die gebou was die wrak van ʼn motor met menslike oorblyfsels, vermoedelik die oorsprong van die ontploffing.
Lede van die taakmag en teeninsurgensie-eenheid onder bevel van genl. Bert Wandrag en die onlusbestrydingseenheid onder maj. Loots het die gebied dadelik afgekamp sodat moontlike bewysstukke nie versteur word nie.
Kundiges op verskillende terreine het dadelik aan die werk gespring: die Forensiese Wetenskaplaboratorium onder genl. Lothar Neethling het noukeurige opnames gedoen, die ingenieursafdeling van die Kwartiermeester het die motorwrakstukke ondersoek en plofstofkundiges het die toneel gefynkam om vas te stel watter en hoeveel springstof gebruik is.
Alles is met video- en ander kameras op film vasgelê.
Die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later deur bloed- en weefseltoetse bepaal watter ledemate aan wie behoort en só kon die identiteit van die 19 oorledenes bepaal word.
By sy aankoms op die toneel het maj. Britz ʼn lyk oorkant die pad regoor die motorwrak sien lê. Die man het vir hom bekend gelyk, maar hy kon nie onthou waar hy sy gesig al gesien het nie. Nadat hy op die ramptoneel gehelp het, het hy by sy huis lêers en foto’s van mense wat hy gearresteer het, nagegaan. Hy het op die foto van Ezekiel Maseko afgekom, wat hy jare tevore weens huisbraak, diefstal en gewapende roof aangekeer het. Maseko is aan al die aanklagte skuldig bevind en tot gevangenisstraf gevonnis. Dit was inderdaad hy wat oorkant die motorwrak gelê het.
Die volgende dag is ʼn ondersoekspan uit die veiligheidstak, speurtak, moord-en-roofeenheid en die Forensiese Wetenskaplaboratorium saamgestel. Kapt. Frik Nel en lt. Hennie Britz van die veiligheidstak was deel van die ondersoekspan.
Inligting wat die verskillende eenhede ingewin het, is daagliks saamgevoeg om ʼn geheelbeeld van die voorval te kry. Kapt. Nel het deur ʼn informant vasgestel dat Maseko en Freddie Shongwe by die ontploffing betrokke was. Dit het die inligting van maj. Suiker Britz bevestig en hulle is na Maseko se huis in Mamelodi-Oos, waar hulle sy ma aangetref het. Volgens haar het Maseko haar vroeg die vorige dag gebel en gesê hy is per motor van Swaziland op pad na hul huis. Hy en ʼn ander man het later met ʼn Colt Galant by die huis aangekom. Hulle het toe die enjinnommer van die motor met ʼn hoekslyper weggeskuur. Sy het die hoekslyper en die ystervysels aan hulle gewys. Lt. Hennie Britz het op die hoekslyper beslag gelê en dit as bewysstuk ingelewer. Maseko se ma het ook ʼn metaaltrommeltjie met R3 000 in kontant wat Maseko van Swaziland saamgebring het, aan hulle gegee.
Lede van die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later die monsters van die ystervysels ontleed en vasgestel dat dit wel van die wrak kom wat die lading springstof bevat het.
Kapt. Nel en lt. Hennie Britz het vervolgens by Shongwe se ma navraag gedoen. Sy het oorblyfsels van haar seun se klere herken en só bevestig dat dit inderdaad Shongwe se verminkte lyk in die wrak van die Colt Galant was. Nes Maseko was Shongwe ʼn geharde misdadiger. Die wit Colt Galant waarin die bom ontplof het, is ongeveer ʼn jaar voor die voorval aan die Oos-Rand gesteel.
Daar is vasgestel dat Maseko en Shongwe met Maseko se Kombi na die middestad gery en toe met die Colt Galant na die Nedbankpleingebou gery het. ʼn Soektog na die Kombi is dadelik op tou gesit, want as dit deel van die ontploffingsplan was, moes dit naby die toneel van ontploffing geparkeer gewees het. Twee lede van die veiligheidstak het toe wel die Kombi naby die ramptoneel opgespoor, op die sypaadjie by ʼn parkeerterrein op die hoek van Schubart- en Vermeulenstraat.
In die Kombi was ʼn draagbare radio wat in ʼn sender omgeskep is, asook springstof. Die sender het ʼn skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer. Oorblyfsels van die ontvangstoestel is in die wrak van die Colt Galant aangetref. Dit het ʼn ook skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer.
Daar word vermoed dat Shongwe die Colt Galant met die bom en ontvangstoestel in Kerkstraat voor die Nedbankpleingebou geparkeer het. Hy het daar bly sit terwyl Maseko die afstandbeheermeganisme van die sender in die Kombi gaan aktiveer het. Maseko het teruggekeer en aan die oorkant van die pad aan Shongwe die teken gegee dat dit gedoen is. Shongwe het die ontvangstoestel geaktiveer en die bom het onmiddellik ontplof. Blykbaar moes die ontvangstoestel in die Colt Galant eers geaktiveer gewees het en die sender in die Kombi later op die tyd waarop ooreengekom is.
Uit: Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur Johan van der Merwe. ISBN 978-1-920128-08-1. Verskyningsdatum: 18 Junie 2010. Prys: R280. (Bestel by inlig@praag.org)
Die konserwatiewe filosoof Roger Scruton is dood. Hy is op 12 Januarie aan kanker oorlede. Scruton is in 2016 vereer, maar is verlede jaar aan ‘n ongenaakbare smeerveldtog deur die hoofstroommedia onderwerp en was aan die einde van sy lewe persona non grata onder die establishment. Toe die dood op hande was, het Scruton aan Gregory Lauder-Frost gesê dat hy van sowel sy gesondheid as sy reputasie ontneem is, maar dat hy geen haatdraendheid uitgespreek het nie, bloot dankbaarheid vir al die positiewe dinge waarby hy betrokke was. Die Sweedse koerant Nya Tider het met Scruton se vriend Gregory Lauder-Frost van die Traditional Britain Group gesels en PRAAG plaas met vergunning ‘n vertaling van die onderhoud hier.
Gregory Lauder-Frost
Gregory Lauder-Frost is ‘n bekende persoonlikheid in die beweging bekend as ‘High Tory’, die regse konserwatiewes wat voorheen groot invloed in die Konserwatiewe Party gehad het, maar wat die party nou bejeën as ‘n bedrogspul wat sedert die begin van die naoorlogse tydvak aan die linkervleuel oorgegee het. Lauder-Frost was twintig jaar lid van die regtervleuel van die Tories, en het destyds in die legendariese Konserwatiewe “Maandagklub” gefigureer, ‘n onafhanklike konserwatiewe groep wat die Tories se konserwatiewe wortels en ideale wou verdedig. Aangesien die groep in die vroeë 2000’s ontbind het, het hy die Traditional Britain Group gestig en beweer hy is vandag persona non grata in sy ou party.
“Die Konserwatiewe Party het wegbeweeg van konserwatisme, en ek het stilgestaan. Dit is hoe die situasie lyk,” sê hy toe Nya Tider hom telefonies bereik. “Die Traditional Britain Group staan vir dieselfde dinge as waarvoor die konserwatiewe Maandagklub gestaan het. En die Monday Club het 10 000 lede gehad, insluitend 35 parlementslede. Die Traditional Britain Group het 600 lede en geen parlementslede nie. Mense is vandag so bang. Hulle is bekommerd dat hul lidmaatskap moontlik in die openbaar sou uitlek. Die ou Konserwatiewes was bereid om te staan vir wat hulle gedink het. Vandag sou almal sonder twyfel veroordeel word as rassiste en fasciste.”
Sy kritiek op die Tory-party word ook in ander lande ervaar, waar konserwatiewes gesien het dat hul partye aanpas by die 68-linkse spelreëls en sodoende hul konserwatiewe profiel laat vaar.
“Daar is niks konserwatiefs aan die Konserwatiewe Party nie, behalwe die etiket. Alle partye in die Verenigde Koninkryk is links. Ware konserwatisme bestaan nou slegs buite die partypolitiek,” sê hy, en noem sy oorlede vriend Roger Scruton se belangrike bydraes.
Roger Scruton
“Roger Scruton was ‘n nasionale ster. Hy was en bly die grootste konserwatiewe filosoof van Brittanje in die moderne tyd. Ons het Michael Oakshotte en ‘n paar ander gehad, maar niemand kom selfs naby Roger nie. Hy is ‘n bietjie soos Enoch Powell. Die establishment kon Powell ook nie verdra nie, maar toe sy gedenkgeleentheid in die Westminsterabdy gehou is, was dit volgepak en die meeste moes staan weens ‘n gebrek aan sitplekke. Al sy kritici, al die huigelaars van die onderneming, was skielik daar: ‘O, arme Enoch! Enoch is dood! ‘As hulle ‘n gedenkgeleentheid vir Roger hou, kan ek waarborg dat dit dieselfde sou wees. Hulle word albei postuum gevier.”
Gregory Lauder-Frost het Roger in die tagtigerjare by Birkbeck College aan die Universiteit van Londen leer ken. Scruton was ‘n professor; Lauder-Frost was ‘n plaasvervanger wat uit eie vrye wil na Scruton se lesings in filosofie gaan luister het.
“Ek het hom vroeg leer ken. Ek het altyd na sy lesings geluister en altyd met hom in kontak gehou. Selfs toe ek op universiteit was, het ek gesorg dat ek altyd gaan luister as hy ‘n openbare lesing in Londen hou.”
Scruton is uit die Britse akademie gedwing ná ‘n boek in die 1980’s wat die linkse opmars binne die universiteite gekritiseer het. Hy het in plaas daarvan na die Verenigde State verhuis.
“Ons het twintig jaar lank nie bymekaargekom nie, maar ons het kontak gehou.” ‘n Paar jaar gelede, toe hy na Engeland verhuis, het ek aan hom gevra of hy vir die Traditional Britain Group wil klasgee. Ek was eerlik en het gesê dat ek is persona non grata onder die hoofstroom-pseudokonserwatiewes is, en dat hy die risiko loop om gekritiseer te word indien hy sou deelneem.”
“Roger het geantwoord dat dit hom nie die minste bekommer nie. Jy sal nooit vir my persona non grata wees nie, Gregory. Nou moet ons net ‘n geskikte datum vind,” het hy geskryf.
Lauder-Frost vertel ook dat Roger met ‘n handgeskrewe brief gereageer het. “Sy antwoord kom onmiddellik. Hy antwoord met ‘n handgeskrewe brief. Hy het ook geskryf dat hy verbaas was dat ek ‘n e-pos gestuur het en nie ‘n gewone brief geskryf het nie. Ek het onmiddellik te modern gevoel en natuurlik met ‘n handgeskrewe brief gereageer,” lag Lauder-Frost as hy terugdink aan die gebeurtenis.
Lauder-Frost meen dat Roger Scruton met sy deelname getoon het dat hy solidariteit met egte konserwatiewes gehad het.
“Solidariteit is iets moois. Roger het solidariteit gehad met egte konserwatiewes. Hy erken opregte konserwatiewes, wat die linkse altyd ‘fasciste’ noem. Hy het verstaan wat ware konserwatisme regtig beteken, en daarom het hy met ons gepraat.”
‘n Ander kwessie was met Jacob Rees-Mogg. Hy het ‘n kritiese toespraak gelewer waarvan niemand gehou het nie. Toe die media hom braai nadat hy met ons gepraat het, het hy dadelik weggedraai en verdwyn. Hy het glad nie die ruggraat gehad wat Roger gehad het nie. Rees-Mogg is ‘n loopbaanpolitikus en ‘n rugsteker.”
Die bywoning van Scruton se lesing was ‘n reusesukses.
“Die kamer was vol. Baie moes selfs staan. Hy het die vermoë ghad wat ander nie het nie. Sy visie van konserwatisme was soos ‘n helder lig wat uiteindelik die duisternis binnegedring het. Ons het geen party wat konserwatief is nie. Ons het geen party wat sedert die Tweede Wêreldoorlog enigiets konserwatiefs gedoen het nie. Daar is geen konserwatiewe invloed in die Britse politiek nie. Alles is links, op ‘n glyskaal na die linkerkant. Maar Roger was daar, en hy het sy boeke geskryf – ‘n ontelbare aantal. En hy het nie net die politiek behandel nie, maar ook argitektuur, kuns, beeldhouwerk en nog vele meer.
“Ons konserwatiewes in die hedendaagse samelewing is soos mense wat in ‘n woestyn wandel. Ons sterf van dors, want daar is geen water nie. Toe was Roger die water wat ons so dringend nodig gehad het. ‘Ek is hier om jul hoop te gee,’ en hy het ons regtig hoop gegee.”
Lauder-Frost voer aan dat hy Scruton se boeke deur sy hele volwasse lewe gelees het en dat dit moeilik is om net een gunstelingboek te kies.
“Ek het ongeveer 20 boeke van hom. Ek hou van sy boek oor skoonheid (Beauty, 2009), How to be a conservative (2014) en The Uses of Pessimism: And the Danger of False Hope (2010).”
Lauder-Frost sê dat Scruton veral konserwatisme wou verdedig, maar dat hy tog ook soms die immigrasie-debat, veral in die herfs, betree het.
“Roger was in die eerste plek ‘n outydse konserwatiewe. Hy het immigrasie aangeraak, selfs al was hy nog nooit by die saak betrokke soos die res van ons nie. Hy het egter gesê dat hy moeilik glo dat iemand wat nie ‘n Engelsman is nie, een kan word omdat ons oor ‘n erfenis, geskiedenis en kultuur van etlike duisend jaar beskik. Dit raak moeilik vir ‘n buitelander om ‘n gevoel van geborgenheid in so ‘n tradisie te ontwikkel.”
Die onderhoud wat Roger afgedank gekry het
Dit sou ‘n kontroversiële onderhoud wees oor onder meer immigrasie waarmee Scruton in sy laaste dae gemoeid geraak het. Die onderhoud sal nog lank bespreek word.
Scruton het ‘n onderhoud met die jong joernalis George Eaton van die linkse New Statesman gevoer. Toe die onderhoud gepubliseer is, het ‘n geskreeu uitgebreek. Lauder-Frost gesels oor die onstuimigheid daar rondom.
“Linkse karaktermoorde maak almal dood wat aan tradisionele Regs behoort, selfs genieë soos Roger. Hulle kan nie oor beginsels argumenteer nie, daarom val hulle die persoon aan met laster, beledigings en insinuasies. Geen wonder dat die gesondheid van Roger ingegee het nie.
“Wat die linkse kant doen, is dat hulle alles opsoek wat u ooit in u hele lewe gesê het, en dat hulle uiteindelik iets vind en uitroep: ‘Kyk, hy het dit gesê!’, al is dit lank gelede of heeltemal buite konteks geneem. Dis om van te kots,” sê Lauder-Frost.
Scruton het hom na bewering aan “antisemitiese” en “rassistiese” uitsprake skuldig gemaak. Terselfdertyd het Eaton los kwotasies van Scruton getwiet, wat die situasie net vererger het. Eaton het aangevoer dat Scruton nie net Jode aangeval het nie, maar ook Moslems en Chinese. Die veldtog het onmiddellik deur al die media versprei, en nou word hy nie net deur linkse politici aangeval nie, maar ook deur ‘n aantal prominente parlementslede en partyleiers onder konserwatiewe Tories, wat Lauder-Frost “valse konserwatiewes” noem.
Scruton, wat bekend was vir sy verdediging van klassieke argitektuur, is binne enkele ure van uit sy onbetaalde pos as voorsitter van die Tory-regering se argitektoniese beleidsprojek “Building Better, Building Beautiful” ontslaan. Die besluit is deur Minister James Brokenshire geneem sonder om eers Scruton te kontak.
Die joernalis wat die artikel geskryf het, het feesgevier. Hy het ‘n foto op sy Instagram-rekening geplaas waarin hy gedrink het uit ‘n sjampanje-bottel met die teks: “Die gevoel as jy die regse rassistiese en homofobiese Roger Scruton as ‘n Tory-regeringsadviseur afgedank kry”. Later het hy die foto uitgevee.
“Roger was soms te vriendelik, ja byna ‘n bietjie naïef,” sê Lauder-Frost. “Soms het hy die gevare ingesien, maar soms glad nie. Ek dink hy moes geweier het om die onderhoud toe te staan. Dit was pure waansin. George Eaton is ‘n uitvaagsel wat intense aanvalle op mense soos ons doen. Roger was goed, en baie goeie mense het probleme met slegte mense. Hulle glo dat daar goedheid in almal is, hulle dink iemand is onskuldig totdat die teendeel bewys is en is altyd gereed om hulle ‘n kans te gee. Ek het ‘n ander houding. Hulle is net boos. Ek sê: ‘Jy is ‘n sosialis, dus is jy rooi, en jy is die vyand en sal altyd wees.’ En ek het nog nooit enige rede gehad om dié houding te heroorweeg nie.”
Toe die hele verenigde establishment Eaton se verhaal glo en deelneem aan die veldtog wat veroorsaak het dat Scruton uitgeskop is, en dan voortgaan soos gewoonlik, was daar ‘n joernalis wat nie die kloutjie by die oor kon bring nie en besluit het om verder te grawe. Dit was die konserwatiewe immigrasiekritikus Douglas Murray by The Spectator, ‘n konserwatiewe aartsvyand van die links-liberale New Statesman. Op Murray se versoek het die New Statesman geantwoord dat die onderhoud in sy geheel opgeneem is. Murray vra toe om die hele onderhoud te hore te kry en begin die hashtag #ReleaseTheTape, maar hy word keer op keer toegang tot die opname geweier.
Uiteindelik het Murray daarin geslaag om ‘n kopie van die opname te verkry en kon hy na die hele onderhoud luister. Tot vandag toe is dit ‘n raaisel hoe Murray daarin geslaag het om die opname in die hande te kry. Scruton het nie die onderhoud opgeneem nie. Die enigste opname is deur Eaton gedoen. Daar is bespiegel dat iemand by die New Statesman daarin geslaag het om die opname van Eaton in die hande te kry en dit dan aan Murray gestuur het.
“Dit was glad nie so sleg [vir Roger] soos ek gedink het nie: dit was aansienlik erger vir die aanvaller van Sir Roger [die joernalis Eaton],” het Murray in ‘n artikel in The Spectator geskryf.
Die hele opname is gepubliseer, en dit het duidelik geword dat aanhalings heeltemal buite konteks geskied het en dat die onderhoud doelbewus daarop gemik was om Scruton as rassisties en antisemities te beskryf. Belangrike aanhalings wat bewys het dat dit nie die geval was nie, is weggelaat.
Die beweerde antisemitiese aanhalings van Scruton was soos volg: “Enigiemand wat nie glo dat die Soros-ryk in Hongarye bedrywig is nie, het nie die feite waargeneem nie.”
Maar die koerant het die volgende sin weggelaat: “Dit gaan nie noodwendig oor ‘n Joodse ryk nie, dit is net onsin.” In die onderhoud het Scruton ook erken dat daar antisemitisme in die Hongaarse samelewing bestaan en hom daarvan gedistansieer.
Die tydskrif het nou om verskoning gevra en erken dat Scruton se siening verteken is.
“Ons vra om verskoning vir wat gebeur het en betreur die probleme wat dit vir Sir Roger meegebring het,” het Eaton se tydskrif geskryf en uiteindelik besluit om die hele onderhoud te publiseer.
‘n Bietjie rehabilitasie – maar die skade is reeds aangerig
Boris Johnson het die kwessie van Scruton se afdanking deur die Konserwatiewe Party voor die die verkiesing van die Tories se partyleier in Julie opgerakel. Johnson, wat die regering van Theresa May in 2018 verlaat het uit protes teen die swak hantering van Brexit, het hom ook nou skerp teen die hantering van Scruton uitgespreek. May wou nie persoonlik oor die saak kommentaar lewer nie, maar ‘n regeringswoordvoerder het gesê dat die opmerkings van Scruton “diep beledigend en totaal onaanvaarbaar is” en “die belangrike werk wat die regering wil doen, in die wiele ry”. Johnson het gesê dat Scruton aan ‘n heksejag blootgestel is en dat sy party onmiddellik (voor die linkse aanslag) gevou het.
Scruton is in Julie 2019 herkies as voorsitter van die argitektuurgroep tesame met Boris Johnson wat die verkiesing gewen het. Maar ondanks hierdie simboliese oorwinning, was dit duidelik dat sy reputasie vir altyd verander het. Die media-aanval teen Scruton het meer skade berokken as wat die poging tot rehabilitasie kon herstel.
“Alhoewel hy weer sy posisie herwin het, bly die feit dat Links vir almal gesê het dat hy ‘n rassis is. In Engeland het ons ‘n gesegde: ‘modder sit vas’ (mud sticks), en dit is net dít. As jy nie oor honderdduisende ponde beskik om dié gespuis te dagvaar nie, bly die leuens vir ewig op die internet, ”sê Lauder-Frost in sy genadelose kritiek op die media.
“Ons grootste vyand is die media, en die media word deur die linkses beheer. Hulle beïnvloed miljoene en miljoene deur die televisie en koerante. Die skade is aangerig. Die regstelling word so min ruimte gegee dat dit skaars merkbaar is.”
Die moeilike tyd vir Scruton was nog nie verby nie. Dieselfde somer het Scruton aangekondig dat hy aan kanker ly. “Hy het my vertel dat hy prakties besig was om dood te gaan, maar dat hy oorleef het nadat hy met behandeling deur ‘n rumatoloog begin het.” ‘n Paar dae voor Kersfees 2019, toe die dood op hande was, vertel hy The Spectator oor die moeilike tyd en die gevoel dat hy byna alles verloor het. Desondanks het hy geen woede uitgespreek nie, maar net diepe dankbaarheid teenoor diegene wat hom gehelp het.
“Vanjaar is ek baie ontneem – my reputasie, my status as intellektueel, my posisie in die Konserwatiewe Party en sy beweging, my gemoedsrus, my gesondheid. Maar ek het soveel meer terug gekry deur Douglas Murray wat my so mildelik verdedig het, deur al die vriende wat by hom aangesluit het, deur die rumatoloog wat my lewe gered het, en deur die dokter in wie se sorg ek tans verkeer. Ek het tot heel onder in my eie land geval, maar is elders opgelig. As ek terugkyk op die verloop van gebeure, is ek bly dat ek lank genoeg geleef het om by alles betrokke te wees. As u die dood nader, begin u besef wat die lewe beteken, en wat dit beteken is dankbaarheid.”
Lauder-Frost meen dat ‘n mens nie te veel waarde daaraan behoort te heg dat Scruton, toe hy besig was om te sterf, gemeen het dat hy die grootste deel van sy lewenswerk verloor het nie.
“Ek dink nie hy het sy reputasie verloor nie. Natuurlik, dit het op die ou end seergemaak, maar jy moet altyd aanhou veg. Hoe ouer jy word, hoe kleiner is jou wil. Roger was siek en kon nie meer veg nie. Maar ek is oortuig daarvan dat Roger wêreldwyd onthou sal word as die toonaangewende filosoof van sy tyd, hulle mag hom rassisties of wat ook al noem, maar jy kan nooit sy geweldige werk en die feit dat hy voortdurend uitgenooi is om oral dwarsdeur die wêreld namens konserwatiewe te praat nie. die wêreld. Hy is dood met sy goeie reputasie ongeskonde, dink ek. ”
Roger Scruton het op 12 Januarie in sy huis aan die slaap geraak. Nadat sy vertrek aangekondig is, is hy deur die Britse premier Boris Johnson geloof:
“Rus in vrede Roger Scruton. Ons het die grootste konserwatiewe denker in die moderne tyd verloor – wat nie net die moed gehad het om te sê wat hy gedink het nie, maar dit ook pragtig gesê het.”
Die reënboognasie wys sy kleure. In hierdie indringende artikel, ‘n ware blik van buite, stel die Washingtonse politieke ontleder Patrick McDermott die haglike politieke toestand waarin Suid-Afrika verkeer, aan die kaak. Hy vergelyk dit met ‘n mafiabeleid waarin elkeen, veral blankes, “beskermingsgeld” aan korrupte en misdadige politici moet betaal.
Suid-Afrika is ‘n deurlopende onderwerp van kommer onder dissidente regses, wat dit beskou as ‘n waarskuwende verhaal oor die gevare daarvan om ‘n minderheid in jou eie land te word. Die Reënboognasie is sedert die einde van apartheid grootliks deur die hoofstroommedia geïgnoreer, maar Donald Trump het verlede jaar die globale establishment met die volgende twiet ontstel:
I have asked Secretary of State @SecPompeo to closely study the South Africa land and farm seizures and expropriations and the large scale killing of farmers. “South African Government is now seizing land from white farmers.” @TuckerCarlson@FoxNews
Daarin het sy geskryf oor ‘n e-pos wat sy ontvang het van ‘n bekommerde vriend wat in Amerika woon. “Ek het nie geweet wat om te sê nie, want dit was so ver van die waarheid dat dit vergesog was,” het sy geskryf. “Die werkliheid waaroor hulle versuim om verslag te doen, is dat die blanke lewe wonderlik is.”
“In die konteks van Suid-Afrika,” het sy voortgegaan, “om ‘n bloedbad vir blankes daar te vrees of te voorspel, laat blankes elders toe om op te tree soos die soort mense wat moontlik vermoor behoort te word.” Dit was ‘n onthutsende en koelbloedige stelling, veral van ‘n Joodse vrou.
Die werklikheid van Suid-Afrika se plaasmoorde is beide goed gedokumenteer en verskriklik. Mej Fairbanks maak egter ‘n breër punt wat nie geïgnoreer moet word nie. Wat van die res van Suid-Afrika se blankes? Doen hulle so goed soos sy sê?
Die antwoord is nee. Trouens, daar is goeie rede om te glo dat die lot van die land se Afrikanerboere voorspel wat met die hele blanke bevolking gaan gebeur. Om te verstaan hoekom vereis egter ‘n beter begrip van die land se berugte korrupsie en toenemende gevaar.
Niemand is veilig nie
Suid-Afrika se plaasmoorde is deel van ‘n veel groter misdaadprobleem. Die land se moordsyfer is reeds onder die hoogstes ter wêreld en het sedert 2011 toegeneem. Die meeste daarvan is gekonsentreer in arm swart lokasies.
Nyanga, ‘n lokasie buite Kaapstad, is een van die gevaarlikste in die land. “Ek is al meer kere beroof as wat ek kan onthou,” sê Sandiso Phaliso, ‘n jare lange inwoner. “Gelukkig leef ek nog alhoewel ek al verskeie kere al gesteek is en die littekens dra.”
“Vyf van my vriende is oor die afgelope drie jaar doodgemaak,” sê hy. “Hulle was te dronk om hulself te verdedig.”
Suid-Afrika se geweldsmisdaad is oorweldigend swart-op-swart of swart-op-wit. Byna al die gevangenes in die land se tronke is swart (79,6%) of kleurlinge (18,2%).
Moord verteenwoordig slegs drie persent van die veel groter aantal geweldsmisdade wat elke jaar gepleeg word. Die verkragtingskoers is die hoogste ter wêreld (ten minste onder lande wat geloofwaardige statistieke publiseer). Die polisie is ondoeltreffend, dikwels korrup, en soms self ‘n ‘n misdaadbedreiging. Eiereg is algemeen in die lokasies, waar skares gereeld geweldsmisdadigers slaan en dikwels die gewelddadige misdadigers in hul geledere vermoor, soms met die grusame halssnoermetode.
Stedelike blankes is veiliger as arm swartes, maar slegs as gevolg van Herkuleaanse pogings om hulself te beskerm wat hulle feitlik gevange hou. Die oorgrote meerderheid woon in (en hou by) streng gesegregeerde, grootliks blanke buurte in die stede en voorstede, dikwels in woonstelgeboue met veiligheidsdienste en kameras of in ommuurde veiligheidsbuurte. Die burgers van die land het meer privaatveiligheidsamptenare in diens as hul polisie en weermag sáám. Hoë mure, lemmetjiesdraad en honde is bekostigbare alternatiewe. Volgens sommige ramings beskik meer as die helfte van alle wonings oor sulke veiligheidsmaatreëls.
Elke rit buite is riskant. Breek-en-grypdiewe is oral op straat en kan in ‘n oogwink deur ‘n motorvenster roof. Toeristegebiede word streng bewaak. Volgens een inwoner is Kaapstad se Waterfront “goed belig, deeglik deur private veiligheidswagte gepatrolleer en het meer as 800kringtelevisiekameras wat sentraal gemonitor word deur ‘n beheerkamer wat binne enkele minute gewapende veiligheid of mediese dienste kan uitstuur.”
In ander dele van die stad, kom sakkerollers en straatkinders algemeen voor. Besoekers word gewaarsku om in veilige, goed beligte gebiede te bly. Buite hierdie gebiede “raak dinge baie vinnig minder veilig.” Inderdaad, die meeste Suid-Afrikaners voel onveilig om ná donker in hul eie woonbuurte rond te loop.
Baie vermy dit heeltemal om uit te gaan. “Die lewe in Johannesburg gebeur meestal binnenshuis,” sê Dan Roodt, ‘n Afrikaner-aktivis. “Jy beweeg van een veilige omgewing en een sekuriteitskompleks na ‘n ander. Of jy kan van ‘n veiligheidsbuurt na ‘n winkelsentrum verskuif. Alles word bewaak. ”
Politiek: die dodelike spel
Bongani Skhosan, ‘n jong swart kandidaat vir ‘n lae vlakstadsraadsposisie in die Umziwabantu-munisipaliteit, het so pas in sy bakkie geklim. Dit was net nog ‘n Maandagoggend en hy het sy kinders skool toe geneem. Hy het waarskynlik nooit die gewapende mans gesien nie.
Twee kopskote het dit vinnig beëindig. Sy kinders het toegekyk hoe hul pa doodgaan.
Politieke geweld is algemeen in Suid-Afrika, veral in oorwegend swart gebiede soos KwaZulu-Natal. Die ontwrigting van politieke byeenkomste, dreigemente en aanrandings is algemeen, veral wanneer verkiesings naby is. Polisie doen gewoonlik min om dit te keer en is soms aktiewe deelnemers. Moord is gewoonlik ‘n laaste uitweg, maar dit is aan die toeneem. Daar was sedert 2016 minstens 90 politieke sluipmoorde sedert 2016 – dubbel die koers van die vorige 15 jaar.
Die rede is eenvoudig: geld. Vir baie swart Suid-Afrikaners is die politiek die enigste realistiese pad na rykdom, en baie is meer as bereid om daarvoor dood te maak. Vir diegene wat dit doen, kan die beloning aansienlik wees.
Terwyl daar vele bydraende faktore tot die land se korrupsie is, is een van die belangrikste swart ekonomiese bemagtiging (SEB), ‘n nasionale beleid wat oor die afgelope 20 jaar ingestel is, en wat ekonomiese voorkeur gaan aan ondernemings met beduidende swart eienaarskap verleen. Die resultaat is ‘n reeks voorkeurtransaksies wat die voorste swart politieke leiers ryk gemaak het in ruil vir toegang en politieke beskerming.
Cyril Ramaphosa, die huidige president van die land, was voorsitter van ‘n kommissie wat gehelp het om SEB te ontwikkel. Vandag is hy een van die rykste manne in die land, met ‘n netto waarde van R6,4 miljard ($ 550 miljoen). Baie politieke gesinne het ook daarby gebaat, waaronder dié van Jacob Zuma en Nelson Mandela, maar hulle is nie die enigstes nie. Teen 2015 is ‘n beraamde R350 miljard ($ 24 miljard) in SEB-transaksies deur die top 100 maatskappye op die Johannesburgse Effektebeurs voltooi. Teen die einde van 2013 is ongeveer 23 persent van sy markkapitalisasie gehou deur swart-ekonomiese-bemagtigingsgroepe, ‘n syfer wat vandag waarskynlik hoër is.
Politiek verbonde swart entrepreneurs wat die SEB-transaksies misloop, het ander opsies. Sommige word ryk deur regeringskontrakte, wat plaaslik as “tenders” bekend staan. Tenders kombineer gewoonlik hoë pryse en swak dienslewering, wat help om die ontvangers ryk te maak, maar dit is ‘n buitengewoon slegte ooreenkoms vir die publiek.
“Vir jou besigheid om te oorleef en te floreer, moet jy ‘n politikus ken,” het een swart tenderpreneur aan die New York Times gesê. “As ek nie die netwerke en toegang tot hulpbronne gehad het nie, sou ek nie wees waar ek is nie.”
‘n Belangrike rol van hierdie korrupte regeringsdepartemente en ondernemings in staatsbesit is om die regerende ANC staande te hou. Hulle verskaf werk aan die grootste deel van die land se betreklik klein swart middelklas. Hulle word ook gebruik om armes af te dreig, wat bang is om “verkeerd te stem”, omdat hulle nie die maatskaplike toelaes, pensioene, toegang tot openbare behuising, voedselhulp en laag besoldigde werk aan openbare projekte wil verloor nie.
Vir die uitverkore paar aan die bokant, het die stelsel egter skielike rykdom en skrikwekkende vlakke van uitspattigheid verseker. Pasryk “BEE-manne” wedywer voortdurend met mekaar as dit gaan om duur klere, nuwe motors, en kiste Chivas Regal en Dom Pérignon. Kenny Kunene, een van die land se rykste swart sakemanne, het hulle almal met ‘n buitensporige verjaarsdagpartytjie oortref. Gaste het soesji vanaf die maag van ‘n halfkaal blanke meisie geëet.
BMW’s, die gunstelingrygoed vir SEB-begunstigdes, is so algemeen dat plaaslike mense sê die akroniem staan vir “swartman se wiele.” Vusi Nzapheza, ‘n swart rubrriekskrywer, sê dit is nie ongewoon om ‘n BMW langs ‘n kaja geparkeer te sien nie. “In sommige dele is ‘n motor magtiger as ‘n huis,” het hy geskryf. “‘n BMW laat vroue se broekies val terwyl ‘n huis [een met ‘n verband] onwaarskynlik vir jou seks op Saterdagaand sal verseker.”
Omdat geleenthede vir onwettige woekerwins so groot is, begin politieke veldtogte in sommige dele van die land soos bende-oorloë lyk. Huurmoorde, kompleet met moordlyste van politieke teenstanders, word al hoe meer algemeen. Misdaadbendes word dikwels gevra om die werk te doen ten einde die identiteit van die ware oortreders te verberg.
Die veranderde landskap het berusting gebring. “As jy betrokke raak by ANC-partypolitiee in Mpumalanga,” het een plaaslike joernalis geskryf, “weet jy dat jy vermoor kan word”.
Blanke monopoliekapitaal
Oppervlakkig beskou, is die meeste blankes in Suid-Afrika beter daaraan toe as die meeste swartes, waarvan die meeste arm is. Die blanke werkloosheidskoers, 7,1 persent in 2018, is aansienlik laer as dié van swartes (31,1%), gemengde ras- of “kleurling”-mense (21,8%) en Indiërs / Asiërs (10,1%). Sulke vergelykings is waarskynlik die beste bewys vir Eve Fairbanks se aanspraak dat “die blanke lewe wonderlik is”.
Hierdie statistiek is misleidend. Die meeste blankes kom te staan teen aansienlike diskriminasie weens regstellende aksie wat deur die regering afgedwing word. In ‘n 2017-opname deur die liberaal-gesinde Instituut vir Rasseverhoudings is bevind dat 53 persent van blanke Suid-Afrikaners persoonlik ervarings van rassisme jeens hulle gehad het, ‘n syfer wat meer as dubbel soveel is as die 23 persent van swartes wat dieselfde gesê het. Daarbenewens verteenwoordig blankes, na jare van suiwering uit regeringsposte, net 7,5 persent van diegene in openbare diens, ‘n vlak onder hul aandeel van die bevolking (8,9 persent).
Wat verklaar die blankes se relatief lae werkloosheid? Eerstens, blankes doen beter in die private sektor, waar winsgedrewe korporatiewe werkgewers op hulle staatmaak om wins te maak. Tweedens, hulle munt uit in kleinsakeondernemings. Ongeveer die helfte van die land se formeel geregistreerde kleinsake is in blanke besit.
Die beslissende faktor in elke geval is bevoegdheid, iets wat maklik gesien kan word deur die prestasie van die openbare en private sektore met mekaar te vergelyk. Ilana Mercer, skryfster van Into the Cannibal’s Pot, het gesê ‘n swart redakteur van die Sunday Times het eenkeer so iets erken. “My swart kollegas wat groot maatskappye of staatsdepartemente bestuur, sê vir my dat om die werk gedoen te kry, moet jy gewoonlik ‘n blanke gebruik,” het hy gesê.
Hierdie vaardigheidsverskil is egter nie genoeg om wit werk te beskerm nie. Die privaat sektor is nie immuun teen regstellendeaksiewette nie. Linksgesinde liggame soos die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie het gevra om sterker maatreëls om die oorblywende rassewanbalans in die privaatsektor uit te skakel, maar hulle is nog nie opgelê nie – altans nie vir die oomblik nie.
Hoekom nie? Die rede het min te doen met die mag van blankes as ‘n stemblok. Wit kiesers word hoofsaaklik in die parlement verteenwoordig deur die Demokratiese Alliansie (DA), ‘n liberale veelrassige party wat histories teen apartheid gekant was en oor slegs ongeveer een vyfde van die 400 setels in die Nasionale Vergadering beskik. Die moderne verpersoonliking van die ou Afrikaner Konserwatiewe Party, genaamd Vryheidsfront Plus, het net vier setels. Dié partye word grootliks oortref deur die twee groot swart-oorheersde partye: die ANC en ‘n kleiner swart nasionalistiese party, die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF). In ‘n land wat 80 persent swart en slegs 9 persent wit is, bied demokrasie min beskerming.
Soos so dikwels die geval is, kan die waarheid gevind word deur die vloei van geld te volg. Aanduidings spreek uit ‘n frase wat ‘n groot deel van die wêreld se korporatiewe establishment (of ten minste die New York Times) as misleidend en plofbaar beskou: “blanke monopoliekapitaal”. Volgens hierdie teorie, wat oorspronklik ondersteun is deur linksgesinde politici en akademici, heers dieselfde blanke nyweraars wat Suid-Afrika onder apartheid regeer het, steeds vandag oor die land. Ten spyte van sy linkse stamboom, lyk die idee feitlik gegrond.
Meer as twee dekades ná die einde van apartheid, bly die geledere van Suid-Afrika se rykste gesinne grootliks dieselfde, ‘n werklikheid wat net deur ‘n paar simboliese SEB-miljoenêrs verbreek word. Nicky Oppenheimer, wie se familie die De Beers-diamantmaatskappy dekades lank bestuur het, is bo-aan die lys. Die verbintenisse tussen sy familie, die Joods oorheersde diamantbedryf, en die Rothschilds bied baie om te herkou vir diegene wat aan samesweringsteorieë glo. Ongeveer ‘n kwart van Suid-Afrika se rykste mense is Joods.
Alhoewel hy beswaar maak teen die beskrywing, is die mees prominente voorbeeld van blanke monopoliekapitaal ‘n Calvinistiese Afrikaner genaamd Johann Rupert. Hy is die land se tweede rykste man, wat eienaarskap van internasionale luuksegoedere soos Cartier en die grootste deel van die land se korporatiewe media insluit.
Mnr. Rupert se vader, Anton, was ‘n lid van die Broederbond, ‘n geheimsinnige Afrikanerbroederskap wat die regerende Nasionale Party tydens die apartheidtyd oorheers het. Johann het grootgeword in Stellenbosch, ‘n boomryke wynlanddorp wat deur ‘n elite-universiteit geanker word, waar hy en baie van die land se ryk spruite klas geloop het. Hierdie verbintenisse maak die kern uit van ‘n beweerde magtige sakenetwerk, die “Stellenbosse Mafia“, wat na bewering SEB-uitbetalings en geheime skenkings gebruik het om die ANC se swart leierskap in toom te hou.
Wat ook al die werklike of verbeelde invloed van hierdie groep, ly dit min twyfel dat die twee magtigste gesinne, die Oppenheimers en Ruperts, ‘n sentrale rol in die beëindiging van apartheid gespeel het. Harry Oppenheimer, Nicky se pa, het in 1976 ‘n konferensie van sakeleiers georganiseer om rasseprobleme ná die Soweto-onluste te bespreek. Die volgende jaar het hy gehelp om die Stedelike Stigting te skep om die sakegemeenskap se oogmerke te ondersteun en toekomstige swart leiers te ontwikkel. Cyril Ramaphosa, Suid-Afrika se huidige president, was een van die eerste rekrute van dié organisasie. Oppenheimer het ook ‘n sleutelrol gespeel om internasionale opposisie teen die NP-regering te monster. In 1960 het hy met Brittanje se premier, Harold MacMillan, ontmoet voordat hy sy beroemde “winde van verandering” –toespraak gelewer het wat apartheid gekritiseer het. In die vroeë 1980’s het Oppenheimer as gasheer opgetree tydens Henry Kissinger se besoek om maniere te bespreek om blanke regering te beëindig.
In weerwil van sy enorme rykdom en invloed, was Oppenheimer egter iets van ‘n buitestaander. Tydens apartheid het hy die Progressiewe Party, die Nasionale Party se hoofopposisie, ondersteun. Anton Rupert, Johann se pa, het waarskynlik die groter rol gespeel omdat hy, anders as Oppenheimer, besig was om apartheid van binne die regerende party te ondermyn.
Anton Rupert was destyds ‘n toonaangewende geldskieter vir die Nasionaliste en ‘n lid van die party se binnekring. Sy seun, Johann, was ‘n vriend en ondersteuner van F. W. De Klerk, wat in 1989 verkies is om die party te lei net toe die internasionale sanksies begin byt. Die party was ook sterk afhanklik van korporatiewe befondsing, wat sy wil verder verswak het. Toe Anton Rupert aanbeveel het dat die “stinkende lyk van apartheid” begrawe geword, en gesê het dat dit sleg vir sake was, het die party geluister.
Hierdie twee magtige gesinne en die land se ander ryk nyweraars was die mense wat mnr. De Klerk gedien het toe hy apartheid beëindig het. In 1992, toe hy ‘n blanke referendum uitgeroep het om sy onderhandelinge met die ANC te onderskryf, is hy sterk gesteun deur beide die sakegemeenskap en die korporatiewe en regeringsbeheerde media. Die opposisie, met min geld en wat van mediablootstelling weerhous is, het die referendum sleg verloor. Twee jaar later is Mandela – onvermydelik – tot president verkies.
Die land se sake-elite het egter nie volkome beheer aan die ANC oorgera nie. Terwyl mnr. De Klerk gewillig politieke beskerming vir gewone Afrikaners en Engelssprekendes weggegee het, het hy koorsiggewerk om sakebelange te beskerm. Hy het ‘n verskeidenheid instrumente gebruik, waaronder grondwetlike beskerming, skuldbetalingsooreenkomste, internasionale handelsreëls en IMF-hulp om Mandela en sy opvolger, Thabo Mbeki, aan bande te lê.
Mandela het baie van sy radikalisme verloor nadat hy hand om die blaas met die globalistiese stralerjakkers in Davos geraak het. Tydens en na sy onderhandelinge met mnr. De Klerk het hy en mnr. Mbeki gereeld hul bondgenoot, Harry Oppenheimer, geraadpleeg. Mandela het hom later ten gunste van De Beers se korporatiewe belange uitgespreek en ná Oppenheimer se dood het hy sy bydrae “monumentaal” genoem.
Party van die radikale na links was minder beïndruk. “Niemand stap ná 27 jaar uit die tronk uit en word dan die president, tensy daar ‘n stel riglyne en ‘n plan agter die skerms is nie,” het Khalid Muhammad, ‘n Nasie van Islam en ‘n Nuwe Swart Pantherparty-leier, in 1994 aan Phil Donahue gesê.
Die sakegemeenskap se kaping van die ANC was voltooi, ten minste totdat die korrupte Jacob Zuma in 2009 op die presidentskap beslag gelê het. Mnr. Zuma en sy makkers, waaronder die berugte Gupta-broers, het die staat begin plunder en die establishment ontstel. Mnr. Zuma het agt jaar lank uitgehou, maar in 2017 het die sake-elite teruggeslaan. Hul protégé, Cyril Ramaphosa, het Zuma se gesalfde opvolger in ‘n ANC-partymededinging verslaan en het vroeg in 2018 president geword.
In teenstelling met die 1990’s, adverteer die sakegemeenskap nie meer sy invloed op swart oorheersde Suid-Afrika nie. Johann Rupert weet hy is “giftig” en hy ontken enige betrokkenheid by die regering. In antwoord op die EFF se Julius Malema, wat beweer mnr. Rupert is die ware mag agter die troon, het hy geskerts dat as Malema “nie ophou om oor my te lieg nie, ek die wêreld gaan vertel dat ek hom regtig geld gee”.
Ware mag is dikwels onsigbaar. Die uitwerking daarvan is soms nie. Ná sy verkiesing het mnr. Ramaphosa ‘n einde gemaak aan die frase “blanke monopoliekapitaal” en gesê: “ons moet ons entrepreneurs soos helde behandel”. Hy het sedertdien die daad by sy retoriek gevoeg, deur sakevriendelike aanstellings in belangrike staatsposisies te maak.
Vir die oomblik mag blankes hul werk in die private sektor behou, maar hul veiligheid kom teen ‘n prys. Suid-Afrika se sake-elite red nie die blanke bevolking weens enige ware besorgdheid vir hulle nie. Dit is dieselfde groep wat ‘n eeu gelede swart mynwerkers ingebring het om blanke mynwerkersvakbonde se houvas te breek en later gewerk het om apartheid te beëindig op ‘n manier wat slegs hulself beskerm het. Hulle lyk nie asof hulle omgee oor Afrikanerboere of die toenemende aantal armblankes in plakkerskampe nie.
Hulle gee wel om vir geld. In ‘n land wat deur korrupsie en onbevoegdheid verskeur word, het hulle desperaat ‘n geskoolde arbeidsmag nodig. Hulle gee om vir die blanke bevolking, as dit help om hulle ryk te maak. Soos die land se groeiende veligheidsbedryf en sy legioene SEB-manne, is blanke monopoliekapitaal net nog ‘n deel van die Suid-Afrikaanse bedrogspul.
Gevaar op die horison
Attie Potgieter, ‘n blanke boer, het buite sy huis gestef, nadat hy 151 keer met ‘n panga en messe gesny en gesteek is. Sy tweejarige dogter, Wilmien, het na hom toe gehardloop. Sy is in die kop geskiet, in ‘n makabere teregstelling. Haar ma, Wilna, is dood in die huis gevind. “Ons het hulle vermoor. Ons kom terug,” het die nota op die hek gelui.
Dit is die loon van verraad.
Daar kan meer wees wat wag. Toe Cyril Ramaphosa einde 2017 die ANC se topposisie nagejaag het, het hy een van Jacob Zuma se voormalige vroue verslaan. Dit was ‘n naelskraapoorwinning. Die wedloop is eweredig verdeel en diegene wat voordeel trek uit mnr. Zuma se korrupte heerskappy is opgestel teen diegene wat nie daarby gebaat het nie. In daardie stadium het die magsbalans berus by ‘n rampokkerpolitikus uit Mpumalanga met die naam David Mabuza.
Mnr. Mabuza het op die gewone manier sy opgang deur die ANC gemaak, byvoorbeeld deur onderwysgeld van die kinders in sy provinsie te steel om die sakke van ondersteuners te vul. Soos baie ANC-politici, is hy daarvan beskuldig dat hy huurmoorde bestel op mense wat in sy pad gestaan het. Dit sluit in Jimmy Mohlala, ‘n plaaslike politikus wat doodgeskiet is nadat hy die korrupsie in die provinsie onthul het. In 2017 het hy ‘n geleentheid in die Ramaphosa-Zuma-wedstryd raakgesien en sy benoeming as adjunkpresident die prys van sy ondersteuning gemaak. Mnr. Ramaphosa het die duiwel betaal wat hom toekom.
Mnr. Mabuza het later van mnr. Ramaphosa gesê: “Ons sal rondom hom as ‘n leier saamstaan en ons gaan langs hom loop. Hy is baie veilig met my langs hom.” Dit moes ‘n kille troos gewees het. Daar word algemeen vermoed dat die land se adjunkpresident ‘n koelbloedige moordenaar is.
Cyril Ramaphosa en David Mabuza
Vele lede van die land se ryk elite neem nie meer kanse nie. Teen laat 2018 het Johann Rupert, wat na berig word ontnugter is met Suid-Afrika se groei, ‘n groot uitbreiding van sy luuksegoedere in China aangekondig. In 2011 het die Oppenheimer-familie sy belang in De Beers verkoop aan Anglo American, ‘n langtermynvennoot, om sy belange te diversifiseer.
Hulle is nie alleen nie. Tussen 2007 en 2015 het meer as 40 persent van die land se blanke miljoenêrs die land verlaat. Meer as 7 persent van die hele blanke bevolking het sedert 2002 geëmigreer: meestal bekwame professionele persone, handelaars, entrepreneurs en ervare korporatiewe werknemers en hul gesinne. Hulle is deel van ‘n groter breindrein wat die land hard getref het. Ongetwyfeld sou meer die land verlaat as hulle kon. Anders as Zimbabwe in die 1980’s, is daar nie ‘n veiliger land in die suide vir blankes om heen te vlug nie.
Terwyl baie van die land se mees produktiewe burgers Suid-Afrika verlaat, kom miljoene arm en onopgeleide immigrante van die res van Afrika af die land binne. Daar is nou ‘n beraamde 2-5 miljoen onwettige immigrante in die land, die meeste van nabygeleë state soos Zimbabwe, Mosambiek, asook die Kongo. Die getalle is steeds hanteerbaar en huidige bevolkingsprojeksies neem aan dat hul getalle nie sal verander nie, maar dié aanname is betwyfelbaar.
Die Verenigde Nasies voorspel dat Afrika se bevolking teen die einde van hierdie eeu tot meer as vier miljard sal groei, met die wêreld se swart bevolking wat dié van die res van die wêreld se mense altesaam bereik. Opnames toon reeds dat meer as die helfte van die bevolking van baie arm swart lande na die Weste wil emigreer. Baie sal beslis na Suid-Afrika wil trek; ten spyte van sy verval, stoom die land steeds voort op die traagheid van blanke ontwikkeling en is ‘n aantreklike bestemming.
Intussen is betogings deur die land se armes ‘n daaglikse verskynsel, en onluste broei op die toenemend radikale universiteitskampusse. Volgens ‘n opname van 2017 sê 61 persent van swart Suid-Afrikaners dat dit “nou ‘n land is vir swart Afrikane en blankes moet tweede plek inneem”.
“Ons sit op ‘n ernstige tydbom,” het Bongi Vilakazi, ‘n swart sakeman, aan die New York Times gesê. “Almal waarmee ek praat, het die idee dat ons dít wat na regte aan ons behoort, moet vat.”
Hoe lank kan dit aangaan? Sommige, soos Simon Roche van die Suidlanders, meen Suid-Afrika kan op ‘n burgeroorlog afstuur. Selfs die establishment-Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge maak bekommerde geluide, wat die huidige demonisering van boere ‘n gevaarlike swaai na links deur mnr. Ramaphosa en sy ondersteuners noem.
Frans Cronjé, die hoofuitvoerendebeampte van die instituut, het verskeie toekomstige scenario’s uiteengesit, maar hy meen die waarskynlikste is een waarin die land in semi-outonome enklawes verdeel word op grond van rasse-, klas- en etniese verskille. Hy sien ook politieke gevaar op die horison. As die ANC nie 50 persent van die stemme wen nie, het hy in 2019 of daarna gedink dit kan in ‘n alliansie met die EFF en Julius Malema gedwing word. Hy het belowe dat hy “die keel van witheid sal afsny“. Dit sou die regering verder na links dwing, en moontlik ‘n ekonomiese krisis soos dié in Venezuela veroorsaak, waar miljoene na ander lande gevlug het.
So ‘n krisis kan egter die deur oopmaak vir blanke onafhanklikheid. Dan Roodt het in ‘n onderhoud van 2016 die moontlikheid verwerp dat ‘n wegbreekpoging onderdruk sou word, met die argument dat die Suid-Afrikaanse weermag onder ANC-leierskap nie ‘n bedreiging is nie:
“Ons is nog altyd getalsgewys oorskadu; ek dink nie dis die probleem nie. Net ander blankes kan ons werklik bedreig. Daar sou al lankal ‘n soort opstand gewees het as dit nie vir die feit was dat mense hier regtig bang is vir die VSA en die Europese Unie en militêre optrede van hulle aan die kant van die ANC nie. Hoe meer Europa en Noord-Amerika in hul eie multikulturele probleme vasval, hoe meer ruimte sal dit vir ons hier oopmaak.”
Politici soos Donald Trump en die nasionale populiste van Europa het dinge deurmekaar geroer, maar neoliberale en neokonserwatiewe elites het nog steeds aansienlike mag. Dieselfde globale magte wat reeds Suid-Afrika gebreek het, is besig om dieselfde ding aan elke Westerse land te doen. As hulle slaag, kan Suid-Afrika se rassebedrogspul op almal van ons wag.
Die natuurlike
In ‘n land wat geteister word deur korrupsie en verval, staan die finansiële buurt van Sandton in Johannesburg in skrille kontras. Dit is die kommersiële hart van Suid-Afrika se sake-elite. Sy blink kantoorblokke en luukse winkelsentrums straal ‘n soort wanklinkende lewenskrag uit, asof dit ‘n vampier was wat die lewe van die res van die land uitsuig.
Sandton
Die omliggende stad weerspieël die land as ‘n geheel beter. Die Johannesburgse middestad word gekenmerk deur verkrummelende geboue en stedelike verrotting. Die stadshorison word oorheers deur die Ponte-toring, ‘n oorvol woonstelgebou wat eens tien verdiepings se vullis in sy oop kern versamel het. Die gebou se brutalistiese aura is so distopies dat dit in ‘n fliek oor ‘n komende zombie-apokalips gebruik is.
Die binnehof van die Ponte City-toring in Johannesburg.
Die streek se swart lokasies is erger: woestyne van misdaad, dwelms en vullis. In 2008 het die filmvervaardiger Louis Theroux ‘n onderhoud met een van die meer berugte inwoners, ‘n motorkaper genaamd Maleven, gevoer. Hy en ‘n metgesel het gespog dat hulle die vorige aand vier motors ingepalm het en ervaring had van huisrowe. Theroux het gevra hoe hulle hul slagoffers oortuig het om hul geld te oorhandig.
“Jy gee my nooit? Jy gee my nooit?” het mnr. Maleven uitdagend geantwoord. “Ek vat jou vrou en sit ‘n mes hier, soos ‘n voorbeeld,” sê hy en wys na sy nek. “Jy sien die bloed. Ek sê: ‘Ek maak nou klaar!’ Jy gee my nie geld nie of jy gee? Wat kan jy sê? Jy sal my gee. Geen ander manier nie.”
Dit is Afrika in sy suiwerste vorm. Die duiwelstreek waarvoor die blanke bevolking te staan gekom het, is nie minder duidelik nie: “Maak my ryk of sterf.”
Mnr. Maleven is in hegtenis geneem en is later deur medegevangenes in die tronk doodgemaak. Dit is jammer. Hy kon dalk ‘n goeie politikus uitgemaak het.
Patrick McDermott is ‘n politieke ontleder vanuit Washington, D.C. Hierdie artikel het oorspronklik in Engels by American Renaissance verskyn en word hier goedgunstiglik in Afrikaans aangebied.
Skakels na oorspronklik Engelse artikels is behou.
Georgië, dit is nou die piepklein republiek met ‘n bevolking van 3,5 miljoen neffens die Kaukasus-bergreeks en nie die staat daar doer in die VSA nie. In die meer as 4 jaar in hierdie ongelooflike mooi land met sy eindelose berge, valleie en riviere het ek vinnig besef dat nóg die internet nóg enige reisagentskap jou kan inlig oor lewensomstandighede hier – elke dag leer jy iets nuuts, en menigmaal moet jy aanvaar gebruike en situasies is wat dit is, sonder om te poog om dit te analiseer. Jy moet aanpas, hulle gaan nie by jou aanpas nie.
Die Republiek van Georgië, voormalige Sowietuniegrondgebied, lê knus omring deur Rusland, Armenië, Azerbaijan, Turkye en die Swart See. Argeologiese opgrawings het onlangs wynkleipotte opgelewer wat 8000 jaar terugdateer met geskrewe rekords sedert die 12de eeu vC. Sedert onafhanklikwording op 9 April 1991 het die land geweldige probleme ervaar waarvan sommige deur die omstrede voormalige president Mikhail Saakashvili opgelos is. Die amptelike taal is Georgies (asook ander Kartweliese tale), en is een van die moeilikste tale ter wereld met sy eie unieke skrif – vlak 4+ uit 5. Russies is nie-amptelik die tweede taal, en Engels is besig om geleidelik meer gewild te word.
Maar, vergeet van Engels op die platteland. As jy nie Georgies of Russies praat of verstaan nie, kry ‘n tolk, bel ‘n vriend of gebruik gebare en wees gereed vir misverstande – moet nie wonderwerke verwag nie. Jou skool-Duits uit die sewentigerjare kan soms help met die ouer garde. En, die Georgiërs skroom nie om jou onbeskaamd aan te staar indien jy anders lyk of klink nie.
Die Georgiërs is patrioties, vrolik, gasvry, vriendelik, baie nuuskierig en behulpsaam, en hul familie en vriende word bokant alles gestel. Stiptelikheid is ‘n illusie. Vergaderings, enige reëling of gebeure is onderhewig aan die familiesituasie en is hoogs vloeibaar. Dit is niks ongewoons vir mense om ‘n uur of twee laat op te daag vir enige funksie nie, selfs konserte begin gewoonlik ‘n uur of twee later as die aangeduide tyd. Jou oproep(e) sal bevestig – nog net 5 minute… Byt maar op jou tande want ‘n uur later sal hul steeds op pad wees terwyl jy buite staan en verkluim.
Besoekers word met ope arms ontvang, en hul kultuur, huis en etes word met trots gedeel. Supra’s is tradisionele feeste wat gevier word met ‘n toastmaster wat deurlopend heildronke instel op al wat leef en beef. Dit gaan gepaard met gellings en gellings wyn, meestal tuisgemaak. Dit skop soos ‘n muil, en maak jou dus gereed vir die moeder van alle babelasse. Wynbou is Georgë se primêre nywerheid en wingerde is orals te vinde.
Huishoudings word deur die vrouens bedryf alhoewel hul ook toenemend die broodwinners is. Wasgoed word buite die woonstelvensters gehang en ingekatrol – lakens wys straatkant, dan mansklere, vroueklere, kinderklere en laastens jou fyngoedjies en sokkies. Dis is nie vreemd om vroue-onderklere en sokkies in die takke verstrengel te sien as die wind waai nie. Wasoutomate is so skaars soos hoendertande, dus jy doen jou eie wasgoed.
Dit is algemene gebruik dat 3 tot 4 generasies in een woonstel/huis woon. Georgië het ‘n hoogs patriargale sisteem, pappa is baas. Die mans is maar luierig en verkies om op sypaadjies en in parke te sit waar hul bordspeletjies speel en/of politiek gesels. Mans doen nie huiswerk tensy hul enkellopend is en geen ander keuse het nie. Die Georgiërs is ‘n polikroniese gemeenskap en het geen benul van persoonlike ruimte nie. Almal bondel saam, orals. By supermarkte en banke word daar letterlik teenaan die persoon voor hul gestaan – indien daar ‘n gaping is sal iemand doodeenvoudig indruk want jy laat dus spasie vir iemand. Die hele konsep van toustaan is problematies aangesien selfs die kassiere voorkeur gee vir persone met slegs twee of drie items, al sou jy al toustaan vir ‘n ewigheid.
Die meeste Georgiërs besit hul woonstelle wat na die ondergang van die Sowietunie deur die nuwe regering aan die familie wat dit beset het toegeken is, dus betaal hul nie huur of verbande nie (maar almal het banklenings!). Die staat besit die eksterne struktuur maar beskik nie oor die finansies om dit in stand te hou nie, dus is al die Sowiet-era-woonstelle in ‘n uiters swak toestand. Historiese geboue is vervalle en die dekoratiewe tradisionele oorhangbalkonne klou verbete aan verkrummelende strukture. Half voltooide/afgebreekte geboue is volop.
Verskeie woonstelle het nie hysbakke nie, dus klim jy trappe. Waar daar wel hysbakke is, is dit meestal muntbeheer en slegs groot genoeg vir 3 tot 4 mense wat knap ingeryg staan (1.5 x 1.5m). Geen goederehysbakke bestaan nie, en meubels word of met die trappe opgedra of opgekatrol aan die buitekant van die gebou en dan deur die vensters ingehark. Dit lol as jy op die 10e vloer woon en sussie ‘n klavier nodig het.
Die kombuis vorm die middelpunt van die huishouding en die meeste het ook ‘n bed in die kombuis en/of die sitkamer. Beddens word gedeel, en dit is algemeen vir twee of drie vrouens in een bed, of twee of drie mans in ‘n bed. Die meeste families besit ook huise in die dorpies of nedersettings wat gewoonlik slegs in die somervakansies gebruik word en die res van die jaar toegesluit word. Daar is weinig voorstede soos in Suid Afrika, en Georgiërs verkies die noue gemeenskapsbande wat woonstellewe meebring. Die meeste huishoudings het ook ‘n klavier, en musiek word sterk deur ouers aangemoedig. Die tradisionele polifoniese musiek en volksdanse is uiters gewild en die meeste kinders word van jongs af geleer.
Georgiese kos is wonderlik, maar die oorgrote meerderheid restaurante het presies dieselfde spyskaart. Feitlik alle kosstalletjies het dieselfde wegneemitems en pryse is laag en redelik standaard. KFC en Dunkin Donuts sukkel, maar McDonalds is baie gewild onder die jeug. Groente en vrugte is spotgoedkoop en ou-tante-bemande informele stalletjies is om elke hoek en draai, maar melk, botter en vleis is duur. Die plaaslik geproduseerde suurkaas en suurroom is uiters gewild en goedkoop. Die supermarkte het ‘n ongelooflike keuse van tamatiesous en mayonnaise, maar vergeet maar van Mrs Balls, Marmite of vla. Jou vodka of bier kan jy by enige kafeetjie koop, en baie apteke wat ook koffie, suiker, waspoeier ens aanhou is 24-uur oop. Sigarette is goedkoop en Georgiërs rook – orals. Kliëntesorg is swak, en word nie verstaan nie. Die houding is dat as jy nie van die artikel se prys of kwaliteit hou nie moet jy dit los – iemand anders sal verbykom en dit koop.
Daar is feitlik geen werksgeleenthede in die formele sektor vir buitelanders nie, en aangesien Georgies en dan Russies die spreektaal is, is feitlik alle poste gereserveer vir Georgiërs, buiten Engelse onderrig. As jy een student verloor omdat jy goor was, verloor jy ook summier al dié se vriende en families as studente. Alle salarisse is bitter swak in vergeleke met Europa en Suid Afrika. Werkloosheid is hoog, en jongmense verruil die dorpies vir die stede waar hul óf by familie óf in groepe saamwoon. Dit is algemeen vir ‘n groep van 4 of 5 vriende waar net een werk, maar hy onderhou en voorsien sy groep van kos, drank, sigarette en vermaak. Lewenslange vriende.
Vergeet van sommer jou eie besigheid hier kom oopmaak, dit werk nie. Indien jy ‘n loodgieter, elektrisiën of werktuigkundige nodig het, word dié gewoonlik gewerf uit die familie- of vriendekring, en as jy ‘n kragprop kan ruil is jy ‘n “meester” op jou gebied. Kostes word gewoonlik onderhandel voor die tyd en daar is nie vasgestelde pryse vir dienste nie. As buitelander weet maar jy gaan bedonner word – met ‘n glimlag, genaamd die “Georgian Bonus”.
Gas is standaard vir elke woonstel of huis en word gebruik vir stowe en waterverwarming. Rekeningbetaling is maklik, via internet of betaalkassies op elke blok. Niks van toustaan maandeinde by jou munisipaliteit nie. Gas en krag is aansienlik goedkoper as in Suid-Afrika, en onbeperkte waterverbruik word in die meeste gevalle nog gehef op ‘n vaste bedrag per inwoner, bv vir twee persone beloop dit ± R13 per maand. Maar, baie van die afgeleë dorpies het nog nie gas of lopende water nie en water word nog uit ‘n put of rivier aangedra – deur die vrouens.
Vullisverwydering is flink, en daagliks. Huisafval word in plastieksupermarksakkies geplaas en op elke straatblok is daar staaldromme op wiele waar jy dit self gaan ingooi. Strate en sypaadjies word gevee en vullisdrommetjies word elke dag leeggemaak. Oppas net vir landmyne, honde-eienaars is nie baie fluks nie.
Die toerismebedryf is onderontwikkel en die meeste museums buite die hoofstad is slegs in Georgies of Russies. Buiten die luukse hotelgroepe, is die meerderheid hotelle en gastehuise nog op die Sowjet-/Georgiese tradisies geskoei en word hul stergraderings deur die eienaar aangebring na willekeur – dit is ongereguleerd. Kleiner hotelle, gastehuise en B&B’s het selde fasiliteite en badkamers word gedeel, soms ook met die inwonende eienaars. Vergeet van privaatheid.
Daar is orals ruïnes van forte sonder inligtingsentrums of personeel, en feitlik geen inligting is meer beskikbaar oor hul geskiedens nie. Die uitsonderings is Rabati-kasteel en Narikala-vesting.
Die land is oorheersend Georgies Ortodoks (95%), en kerke is om elke hoek en draai en dieselfde ontwerp word gebruik. Dienste is staande en meestal sonder ‘n spesifieke tyd of duur. Jy val bloot in en bly solank jy kan – mense kom en gaan deurentyd en “Georgiese koorsang” maak die grootste deel van die diens uit. Alomteenwoordigende priesters dra lang swart gewade en daar is heelwat kloosters regoor die land.
Voertuie, nuut en gebuik, word ingevoer in groot getalle uit Europa en Asië. Buiten die groot handelsnaamagente, is die gewildste motormark by Rustavi waar jy direk met die eienaar kan onderhandel. Koop- en verkooptransaksies word daar uitgevoer, is goedkoop en nommerplate word by registrasie gekoop. Die hele proses duur minder as ‘n uur. Geen padwaardigheidsertifikaat word benodig nie, en daar is tans geen voertuiginspeksie nodig nie – as die wiele draai, is die voertuig wettig op die pad, ongeag sy toestand. En, vergeet van die Ventertjiehaak – sleepwaens bestaan nie. Op die platteland is dit alledaags om die stokou Russiese motorfiets met ‘n bak te sien wat gebruik word vir die vervoer van kleiner items. Ladas en Opel Astra-stasiewaens is uiters gewild op die platteland agv hul praktiese waarde.
Bakkies is so skaars soos hoendertande, en meubels, materiaal ens word aangery op die dak deur Opel Astra-stasiewaens, stokou Russiese VAZ-, GAZ-, Moskvitch- of Lada-motors. Daar is wel groter paneelwaens beskikbaar vir die vervoer van huishoudelike toestelle soos yskaste, stowe, asook klaviere.
En, parkering in die stad is ‘n ramp. Die meeste geboue het nie hul eie parkeerplekke nie, en almal parkeer waar hulle ‘n gaatjie kry, soms op sypaadjies en ook dig teenaanmekaar.
Voertuie is meestal linkerhandstuur en jy bestuur in die regterbaan. Bestuurders se styl is aggressief/passief – haastig, lief vir die toeter, verander van baan sonder waarskuwing, druk gereeld in of stop summier om ‘n passasier op of af te laai. Voertuie, oud en nuut, het almal duike en skrape en baie vermis buffers.
Die stadspaaie het die afgelope paar jaar aansienlik verbeter, en die hoofpad van Tbilisi na Batumi (Georgian Military Highway), is sowat 380km maar duur maklik tussen 7 en 8 ure. Dit is onlangs opgegradeer en in ‘n baie goeie toestand maar kronkel op plekke deur die berge en dorpies wat tydrowend is. Die paaie in die verafgeleë dorpies is egter meestal vol slaggate en teerpaaie is bitter skaars. Alhoewel dit nou verbeter het op die snelweg, is daar is ‘n geweldige tekort aan padtekens, straatname en dorpnaambordjies. Verdwaal is ‘n gereelde ding, en vergeet van padkaarte – daar is selde enige beskikbaar.
Op die platteland van Georgië
Publieke vervoer is relatief goed, en uiters goedkoop. Daar is basies 4 maniere van reis – busse, metro’s, geel minibussies of taxis. Bus- en metrotariewe is so R2,50 per rit ongeag die bestemming in die stad, en met die gebruik van die kaart is alle daaropvolgende ritte binne ‘n bestek van 1½ uur kosteloos. Minibusse is volop en ± R4 per rit. Maar, alhoewel die bestemmings op die voorkant aangedui word, is dit in Georgiese skrif en die bestuurders praat geen Engels nie. Babelse verwarring as jy dit moet gebruik, en as jy wil afklim moet jy in Georgies vir hom skree om te stop. Wees net voorbereid om baie dig te staan, wat nogal ‘n probleem raak in die somerhitte. Die taxitarief word vooraf onderhandel met die bestuurder na gelang van afstand, asook die kwaliteit van die voertuig en hy gaan jou sommer dadelik probeer verneuk.
Die polisie, wat ook in beheer van die verkeer is, is uiters doeltreffend en behulpsaam, veral met buitelanders. Ek het ‘n pap wiel op die snelweg gehad en geen gereedskap nie. Die polisie het die band afgehaal, na ‘n bandeplek geneem, teruggebring en opgesit – met ‘n glimlag. Indien jy in ‘n botsing betrokke sou raak, word die polisie geskakel wat die omvang van die situasie en skade evalueer en onmiddellik ‘n beslissing maak en boetes uitreik. Die skuldige moet dan ook ‘n uitroepfooi van ±R1 200 betaal.
Aansoeke vir residensiële verblyf duur ‘n maand, maar kan versnel word teen bykomende koste. Registrasie van besighede duur minder as ‘n uur, registrasie van eiendom is goedkoop, duur ongeveer 4 werksdae en geen prokureurs word benodig nie. Buitelanders mag tans nog eiendom besit.
Publieke toilette, selfs in die stad, bestaan nie – jy piepie by die huis. As die nood roep, moet jy noodgedwonge ‘n restaurant indraf en toestemming vra. Die meeste staatsgeboue en universiteite gebruik nog die gat in die grond, die gewraakte squatty potty. Dit is ‘n kragtoer in balans, vaardigheid en higiëne op ‘n sopnat vloer. Mik net mooi, hou jou asem op en bid. En, jy bring jou eie toiletpapier. Laasgenoemde word nie gespoel nie maar in die drommetjie naas jou gegooi waar die vorige gebruiker se nalatenskap vir jou loer. Genadiglik begin die nuwe geboue en restaurante nou die Westerse toilette installeer en toiletpapier word meer geredelik beskikbaar.
Internet en wi-fi is orals beskikbaar, en selfoonoproepe is bitter goedkoop. Oproepkostes is minder as ‘n R1 per oproep na dieselfde verskaffer, ongeag tydsduur. Dit wys jou net hoe Vodacom en MTN jou verneuk. Almal het selfone, en in die openbaar en op publieke vervoer is almal besig op Facebook of met teksboodskappe of speletjies.
Alhoewel daar ‘n paar peperduur privaatskole in Tbilisi en Batumi is, is die meeste kinders in staatskole. Feitlik alle skole bestaan uit graad 1 tot 12 in dieselfde gebou, en buiten die klein skooltjies in die dorpies het hul geen groot sportvelde nie en tennisbaangrootte velde word ook vir sokker, ens gebruik. Dissipline is problematies, lyfstraf word nie toegelaat nie. Studente het nie die keusevakke soos in SA nie, en almal moet maar noodgedwonge al die vakke op die leerplan neem, waaronder wiskunde, wetenskap en biologie. Die Georgiërs is feitlik almal geletterd en ouers uiters gesteld op hul kinders se ontwikkeling – hul bestudeer van jongs af al hul skrywers soos Rustaveli, Chavchavadze en Orbeliani, asook Russiese literatuur deur Dostojewski, Poesjkin en Tsjekof. Bygesê, hul algemene kennis, asook kennis van aardrykskunde en geskiedenis is beperk tot die Kaukasiese streek. Giorgi is die mees algemene seunsnaam, en dit is algemeen om 3 tot 5 in een klas te hê. Onder die meisies is dit Mariam of Nino. Kinders spreek ook hul ouers op hul voornaam aan. Verwarring…
Mediese dienste is orals beskikbaar, en nooddienste is gratis vir burgers. Maar, spesialisdienste is moeilik bekombaar, duur of bestaan in baie gevalle glad nie.
Alhoewel misdaad tog voorkom, is dit bitter min en is Georgië een van die veiligste lande ter wêreld. Hier is geen motordiefstal, kapings of selfoondiefstal nie, en inbrake is omtrent ongehoord. Saans speel die kinders op straat of in die parke, en ma’s en oumas sit en klets in die somer tot laataand. Dit is nog relatief veilig snags op straat, en verkragtings en aanrandings bestaan feitlik glad nie. Net soos Suid Afrika in die 60’s, 70’s en 80’s.
Ons het mettertyd kennis gemaak met die Afrikanergemeenskap wat in 2011 tydens die Saakashvili-periode na Georgië verhuis het om die landbousektor te ontwikkel. Van die aanvanklike groep wat belanggestel het, het net ‘n handjie vol die groot trek aangdurf en hier is waarskynlik minder as 40 Suid-Afrikaners in totaal. Gedurende die eerste paar jaar het die belangstelling getaan en het die meerderheid na SA teruggekeer. Die TLU bring sporadies groepe boere oor om “te kom kyk” maar dit is meer ‘n sosiale geleentheid as ‘n werklike hervestigingsaksie. Die SA boere is nie bereid om dít wat hul in SA het, prys te gee vir die land met sy grou, ysige winters nie, ongeag die geleenthede. As jy hier woon, gaan jy jou stert af werk om dit te verdien. Vergeet van ‘n ous en tuinbooi.
Oor die algemeen aard Suid-Afrikaners nie goed in Georgië nie. Myns insiens is Suid-Afrikaners te bederf en die gerief blyk swaarder te weeg as veiligheid of politiek. Almal wil kom, sommiges maak so, maar weinig bly agter. Vir die meeste is dit net eenvoudig te moeilik. Vir die handjie vol boervrouens hier wat dit wel gedoen het, haal ek my hoed af – julle is nie sissies nie.
“As with most revolutionary movements, the core element has consisted of students and intellectuals. In most countries fundamentalists winning control of student unions and similar organizations was the first phase in the process of political Islamization, with the Islamist “breakthrough” in universities occurring in the 1970s in Egypt, Pakistan, and Afghanistan, and then moving on to other Muslim countries. The Islamist appeal was particularly strong among students in technical institutes, engineering faculties, and scientific departments. In the 1990s, in Saudi Arabia, Algeria, and elsewhere, “second generation indigenization” was manifesting itself with increasing proportions of university students being educated in their home languages and hence increasingly exposed to Islamist influences.” Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order (Simon and Schuster, New York, 1996) 124
Dit het reeds hier begin. Wat is die 2015-2016 studente-optogte as dit nie die ontwaking van ‘n nuwe politieke mondigheid onder die Bantoes is nie? Natuurlik is protes en optogte niks nuuts vir Bantoes nie, en die afbranding van universiteit geboue is goeie sport vir hulle. Maar tog, die onlangse stakings lyk of dit poog vir iets groters.
Op die oog af lyk die studente-optogte of daar geëis word om hoër onderrig meer toeganklik en bekostigbaar vir die gemiddelde bevolking te maak. As mens glo dat alle mense van alle rasse werklik eenders is en verskille tussen ons slegs oppervlakkig en kunsmatig is, dan maak dit sin om vir almal sover moontlik dieselfde geelenthede te bied. Want as almal intrinsiek dieselfde is, en die gehalte van onderrig die gehalte van intellek bepaal, dan sal almal beter daaraan toe wees as hulle toegang het tot gehalte-onderrig.
Hoekom het die bose apartheidsregering dan geweier om die Bantoes saam met die Blankes te onderrig? Hoekom wou hulle Westerse opleiding nét vir die Blankes, en nie die Bantoes bied nie? Dit is ‘n groot onderwerp, en nie my doel om met hierdie klein artikel te bespreek nie. Dit is genoeg om te sê dat Westerse opleiding vir Europese rasse bedoel is, en dat wanneer genoeg nie-Europese rasse in sulke instansies toegelaat word, die instansie verander en nie die student nie.
Om weer ons fokus te rig op die onderwerp: wat is die doel van die studente-optogte wat begin het in die tweede helfte van 2015? Dit is gedeeltelik om hoër onderrig meer bekostigbaar of verniet te maak, want Bantoes hou veral van dinge wat verniet is. Maar die eintlike rede is om die instansies te verander om hulle beter te pas. Dit is nie noodwendig ‘n slegte ding of selfs abnormaal nie, omdat alle spesies hulle omgewing verander om hulself beter te pas. Die probleem lê by die feit dat ons verskillende spesies is, en dus verskillende omgewings wil hê.
In Mei 2016 is die ‘Higher Education Amendment Bill’ sonder veel weerstand of selfs bewustheid vanaf Afrikaners, aanvaar en as wet verklaar in die parlament. Die wet skenk aan die Minister van Hoër Onderwys meer mag en gesag om openbare universiteite se beleid, rassekwotas en finansies voor te skryf. Dit sal natuurlik lei tot die afskaffing van blanke werknemers, minder plek vir blanke studente, en die verafrikanisering van die kurrikulum.
Die universiteit waar ek onlangs klaar gemaak het, Tukkies, het van my eerste jaar in 2014 to my derde jaar in 2016 opmerklik verander (As jy wil sien hoe die verandering lyk, woon Tuks se ope dag op 20 Mei by, of ry net verby die hoofhek in Lynnwoodstraat). Hierdie verandering het plaasgevind op sy eie, nog voordat die staat hulle greep op hoër onderwys stywer gemaak het. Noudat die regering meer druk kan plaas op universiteite om te transformer, glo ek die verandering sal net vinniger plaasvind.
Myns insiens het ons nou drie hoofkeuses in verband met die rigting en toekoms van ons universiteite:
Hou aan om niks te doen. Ons universiteite en die studentemassa sal langsamerhand aanhou verbaster totdat hulle gelykwaardig met Bantoe-“universiteite” is. Ons sal waarskynlik die reg gegun word om in hierdie instansies toegelaat te word, solank as wat ons weet dat ons ons plek moet ken as onderdane en knegte van Azanië.
Emigreer na Australië en stuur ons kinders om te gaan leer oor die glorie van die Sjinese Ryk aan ‘n Australiese universiteit.
Herower of vernietig* ons ou universiteite. Ek gaan hierdie punt verder bespreek.
Deur *vernietiging bedoel ek nie om die instansies te gaan afbrand nie; dit is onwettig en die Bantoes sal dit naderhand self doen. Met vernietiging bedoel ek om die wit lewensbloed uit die universiteite se stelsels te verwyder, vinnig genoeg sodat dit die hele sisteem in skok laat, en dit dan self ten gronde laat gaan. As ons die Blanke administrasie, dosente, en na-graadse studente by Tuks, Maties, Kovsies en Pukke as een geallieerde blok laat saamwerk, kan ons die hele openbare tersiêre onderwysstelsel op sy knieë dwing.
Ons sal dan bedingingsmag hê om ons eise te stel.
Die uitkoms van so ‘n aksie is onseker, maar belowe om werklike verandering teweeg te bring, en sal ons eerste stap vorentoe in ‘n halwe eeu wees. Die alternatiewe sal almal tot ons nadeel wees, en sal die pyn van verandering net oor ‘n langer tydperk versprei en ons gerus laat voel dat niemand ons rassiste genoem het nie. Want dit is die belangrikste ding ter wêreld: vermyding van pyn en om “nice” te wees. Word wakker! Niks goeds kom sonder opoffering nie, en jy is ‘n rassis of jy nou die leier van die AWB of ‘n pasgebore wit baba is.
Vir ouers wat dink dit sal jammer wees as hulle kinders dan vir ‘n ruk miskien nie die geleentheid sal hê om hulself te volleer en ‘n bydrae tot die samelewing te kan maak nie, sê ek dit: jou kind sal hom beter voorberei vir die toekoms deur apokaliptiese rekenaarspeletjies te speel, as om ‘n 3-jaargraad in Besigheidsbestuur te swot.
Teen die einde van verlede jaar het daar ‘n uitsonderlike publikasie verskyn, JC Steyn se Afrikanerjoernaal: ‘n Vervolgverhaal in 365 episodes (Pretoria: FAK, 2016, 414p, R297). Die boek is, soos in die geval van Steyn se vorige werk, Ons gaan ‘n taal maak (2014), op dik glanspapier gedruk, wat die boek swaar maak, maar die formaat is kleiner en die boek is gevolglik makliker hanteerbaar. Soos dit deesdae met monografieë oor Afrikaans gaan, sou hierdie werk nie sonder subsidies van die Verwoerd Trust, die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Hiemstra Trust verskyn het nie.
Die teks bestaan uit 365 inskrywings, een vir elke dag van die jaar. ‘n Mens sou hulle soos Uit die beek kon lees, ‘n stukkie ter stigting per dag. Ek het ‘n maand se inskrywings op ‘n slag gelees omdat elke maand ‘n onderwerp het wat aan die begin aangekondig word. Die volgorde is min of meer chronologies. Die fokus is op “die hartroerende en meesleurende storie” (p 17) van Afrikaners en Afrikaans in historiese konteks. Aan die begin van elke hoofstuk of maand is daar swart en wit foto’s. Aan die einde van die teks is daar ‘n foto van Nelson Mandela as president met sy adjunkpresidente, Thabo Mbeki en FW de Klerk, wat by die lesers tuisbring in watter troostelose situasie ons ons sedert 1994 bevind. Die boek word met ‘n bibliografie en ‘n onbevredigende (bv hoogs onvolledige) naam- en saakregister afgesluit.
Daar is sekerlik baie min mense soos Jaap Steyn wat die deursettingsvermoë, toewyding en liefde vir Afrikaners en Afrikaans het om ‘n projek soos hierdie aan te pak en só suksesvol deur te voer. Die “dagstukkies” is aanvanklik vir publikasie op die FAK-webwerf geskryf. Dit is ook hier op die PRAAG-webblad beskikbaar. Daarna is besluit om hulle in boekvorm te publiseer. Die bladspieëls sou esteties meer bevredigend gewees het as die teks aangepas is sodat elke inskrywing op ‘n enkele aparte bladsy kon verskyn. Maar dit is ‘n onderhoudende teks wat die moeite werd is om van voor tot agter te lees. Die boek word tereg “‘n eietydse erfenisskat” genoem (17).
Ek vestig vervolgens die aandag op ‘n aantal van die sake wat in die boek geopper word. Ten einde die lengte van my teks te beperk, veronderstel ek dat lesers ‘n mate van kennis oor ons geskiedenis het. Let veral op hoe lank voor 1948 en hoe dikwels skeiding as dié oplossing vir die rassevraagstuk voorgehou is en hoe baie kere gewaarsku is dat die afskaffing van apartheid tot die ondergang van die blankes kan lei.
In die eerste hoofstuk val dit op hoe onbetroubaar Herry en sy mede-Khoi was en hoe onlonend die Kaapse halfwegstasie aanvanklik vir die HOIK was. ‘n Klein groepie Europeërs het in uiters moeilike omstandighede pionierswerk verrig, waarvoor daar deesdae glad te min waardering in veral nie-Westerse geledere is. As daar maar in 1717 ag geslaan is op Dominique de Chavonnes se ernstige pleidooi vir eerder wit immigrante as swart slawe (42-43) sou die blankes vandag demografies in ‘n gunstiger situasie gewees het. “Khoi-Afrikaans het in die 18de eeu ‘n moedertaal van die Khoi geword. Hierdie taal het anders gelyk as die [blanke] veeboere se taal wat nie die Khoi-onderbou gehad het nie” (49).
Na aanleiding van HW Claassens se boek, Die geskiedenis van Boerekos 1652-1806, skryf Steyn:
“Dit is ‘n fabel dat dit eintlik die Oosterse slawe was wat die Kapenaars geleer het om kos met speserye voor te berei … Die slawe was nie ‘n homogene groep nie. Hulle het uit armoedige streke gekom en vir baie was kook met speserye onbekend. Van die geregte wat aan die slawe toegedig is, soos bobotie, was nie ‘n Oosterse dis nie. Wat wel by die slawe ontstaan het, is die Oosterse name soos kerrie, bladjang, sambal en sosaties. Dié woorde is egter gebruik vir ander kosse as dié uit die slawe se lande van herkoms” (53).
Die revolusionêre gees in Europese lande, bv Frankryk, het teen die einde van die 18de eeu ook aan die Kaap weerklank gevind, bv “dat die volk die reg besit om sy owerheid self aan te wys en hom desnoods weer van sy mag te onthef as omstandighede dit noodsaak” (61). “In 1776 het die Britse kolonies in Noord-Amerika hulle vry van die Britse gesag verklaar en ‘n oorlog teen Engeland begin. Frankryk het in 1779 ‘n bondgenoot van die Amerikaanse kolonies geword” (62). “Die grensboere het waarskynlik geredeneer dat as ander volke die reg het om van onpopulêre regerings ontslae te raak soos in Frankryk gebeur het [1789], ook hulle daardie reg het” (65). Dit lyk nie asof die plaaslike blankes en veral die Afrikaners in 2017 steeds in beduidende en realistiese mate hierdie elementêre reg behou het nie.
“Wit veeboere het gekla omdat swartes hul vee laat wei op grond wat hulle in besit geneem het. Goewerneur Joachim van Plettenberg, wat in 1778 op sy reis deur die kolonie by die oosgrens aangekom het, het gemeen om die moeilikheid uit die weg te ruim deur ‘n duidelike grens tussen die twee groepe vas te stel. Hy was die eerste bewindhebber wat gebiedskeiding gesien het as oplossing vir wrywing tussen wit en swart. Die swartes wou egter nie die gebied wes van die Visrivier verlaat nie. In 1779 het Xhosas veewagters van die boere vermoor en troppe beeste geroof” (64). Voorvalle soos hierdie het aan die grensboere getoon dat Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se idee van die “edele barbaar” nie (algemeen) geldig was nie (65). Rassesegregasie kan onteenseglik ‘n manier wees om rassekonflik te verminder. Insgelyks kan gedwonge rasse-integrasie ongetwyfeld ‘n manier wees om rasseharmonie te versteur.
Volgens John Barrow, wie se boek, Travels into the interior of South Africa, in 1801 en 1804 in twee dele verskyn het, “was die Afrikaners almal lui, dom, onsedelik, wreed, oneerlik en lafhartig … Sy negatiewe bewerings is weerlê deur twee ander Europese reisigers, MHK Lichtenstein en WBE Paravicini di Capelli. Baie Afrikaners het in die 20ste eeu van die vorige eeu gepraat as die ‘eeu van onreg’ van die Britte teen die Afrikaners. Met Barrow begin die groot Britse lasterkampanje teen die Afrikaner wat tot in die 20ste eeu voortgesit is” (68).
Na die eerste Britse besetting in 1795 het lady Anne Barnard (1750-1825, aan die Kaap 1797-1802) “help verseker dat die sosiale lewe van die Afrikaner, wat voorheen sterk onder Franse invloed gestaan het, ‘n Engelse karakter kry. Lady Anne het in 1798 met genoegdoening geskryf dat die Engelse offisiere ‘at a great rate’ trou met die ‘Dutch vrows’. Tog was daar ook ander Engelse wat die ‘Dutch’ met minagting behandel het, meld sy in ‘n brief in 1797. Volgens ‘n memorandum wat in 1801 opgestel is, was daar vier groepe Afrikaners. Hulle was die Britsgesindes of ‘Anglomanne’, ten tweede die aanhangers van die Huis van Oranje [prins Willem V van Oranje het van Nederland na Engeland gevlug], wat met die Britsgesindes saamgewerk het, maar nie hul landgenote vervolg het nie, in die derde plek die ‘gemodereerde partij’ wat aan Nederland getrou wou bly en ongetwyfeld die meerderheid Afrikaners omvat het, en ten slotte ‘n groep wat onder die invloed van die heersende Franse revolusionêre denkbeelde was” (70-71). Frankryk was toe in beheer van ‘n deel van Nederland.
Die Graaff-Reinetters het hulle teen die Britse bewind verset en wou nie ‘n eed van getrouheid aan die Britse koning afê nie. Hulle het gehoop dat hulle hulp van die Nederlandse Bataafse Republiek sou kry (70, 71) en “planne beraam om in die naam van ‘Het Algemeen Volkstem’ ‘de Colonie weer tot sig te neemen’” (71). “Die skip wat hulp sou bring, Het Haasje, is in Saldanhabaai deur die Engelse gevang en die troepe moes hulle oorgee” (70). In 1802 is die vrede van Amiens gesluit, wat bepaal het “dat die Kaap teruggaan na ‘die Bataafse Republiek’” (73).
Reeds in 1707 het Hendrik Biebouw in Stellenbosch gesê: “Ik … ben een Africaander” (39). “Die Kompanjie het gemeen dat ‘n [druk]pers aan die Kaap ‘n instrument van revolusie kon word … Johannes Henricus Redelinghuijs (1756-1802) … het homself ‘n ‘Afrikaan’ genoem en die Kaap as sy ‘vaderland’ beskou … In Nederlandse koerante het hy die Kapenaars teen die Engelse gewaarsku en ‘n beroep op hulle gedoen om deur middel van ‘n revolusie ‘n volksregering tot stand te bring” (72).
Op 23 Desember 1802 het kommissaris-generaal Jacob Abraham de Mist en generaal Jan Willem Janssens as amptenare van die Bataafse Republiek in Kaapstad aangekom. “Op 31 Desember het die Britse goewerneur, genl-maj F Dundas, ‘n proklamasie uitgevaardig dat almal wat die eed van trou aan die Britse koning afgelê het, daarvan ontslaan sou wees” (73). “Nadat Janssens met die vraagstukke aan die grens kennis gemaak het, het hy besef dat die verhouding tussen wit en swart kon baat vind by die beperking van kontak tussen die twee groepe. Hy het bepaal dat geen wit mens ‘n swarte in sy diens mag neem nie, onder meer omdat verskille tussen individue tot algemene twiste kon lei. Janssens het ‘n klein klompie soldate onder kapt L Alberti by Algoabaai gelaat om die vrede aan die grens te probeer handhaaf. Alberti het later in ‘n boek geskryf dat daar twee grondbeginsels vir rus en welvaart is: dat die swartes binne hulle grense bly en dat alle omgang tussen wit en swart mense beëindig moes word” (74).
Na Janssens se terugkeer na Kaapstad het De Mist “eers noord- en daarna ooswaarts gereis. Op die reis kon De Mist tot ander insigte oor die Kaapse samelewing kom. Sowel De Mist as Janssens was voorheen sterk onder die invloed van die leerstellings van Rousseau oor die ‘edele barbaar’. De Mist het toegegee dat hy te maklik geglo het aan John Barrow en die Fransman L Degrandpére wat die grensboere so ongunstig beskryf het. Toe De Mist in 1803 self die toestand aan die grens kon waarneem, het hy geskryf hy kon nooit vermoed dat skrywers soos dié twee ‘enkel uit nationale nijd’ soveel lasterlike onwaarhede kon verkondig nie” (74).
In 1803 het die oorlog tussen Engeland en Frankryk (en dus ook sy bondgenoot die Bataafse Republiek) weer uitgebreek. In 1806 het die tweede Britse besetting van die Kaap begin (79). “Hoewel die Afrikaanstaliges die een of ander vorm van Afrikaans gepraat het, was hul kultuurtaal Nederlands of Hollands, soos dit indertyd genoem is. ‘n Soort ‘diglossie’ het bestaan – die volk het een taal [proto-Afrikaans] gebruik as omgangstaal, dus vir ‘lae funksies’, en ‘n verwante taalvorm [Hollands] as kultuurtaal, vir ‘hoë funksies’ soos die onderwys en die godsdiens” (80).
Vroeg in die 19de eeu het reste van Khoi-stamme, bekend as die Oorlams, die huidige Namibië binnegetrek. “Hul trek was deel van ‘n algemene beweging van die Khoi om so ver moontlik van die wit mense af weg te kom” (84). Die eerste Britse goewerneur, graaf Caledon, het gelas dat iedere Khoi ‘n pas moet dra. Op sy versoek het Richard Collins ‘n verslag opgestel. “Algehele skeiding tussen wit en swart het hy as die enigste oplossing vir die grensmoeilikheid beskou” (85).
‘n Rondgaande hof het in 1812/13 bewerings van onder andere die sendelinge J Read en JT van der Kemp ondersoek waarvolgens “Afrikaners moorde op Khoi pleeg … geen enkele moord op Khoi [is] bewys nie” (85). Van die sendingstasie Bethelsdorp sê die regters dat “luiheid en ledigheid en derhalwe morsigheid en smerigheid daar opgroei tot perfeksie” (86).
Met die koms van die Britse setlaars in 1820 was lord Charles Somerset met verlof. Hy het die waarnemende goewerneur, sir Rufane Dunkin, “gevra om die Engelse, Skotte en Iere apart te plaas” (87). Die Britte het klaarblyklik naas rasseskeiding ook etniese skeiding voorgestaan. (Ek onderskei tussen ras, bv blank, en etnisiteit, bv Afrikaner.) Byvoorbeeld, in 1860/61: “Die Engelse van die ooste het Afrikaner-oorheersing deur die Wes-Kaap gevrees en wou van die weste afskei” (125). Maar daar was ook hierdie verskynsel: “Op die platteland het al hoe meer Britse setlaars Afrikaans begin leer” (93). Die half-Switserse, half-Engelse Louis Henri Meurant, maar gebore Kapenaar, het in Afrikaans oor onder meer die moontlike afskeiding van die Oos-Kaap geskryf. “Mense soos Meurant het Afrikaners onbedoeld en onbewus gereed gemaak vir ‘n Afrikaanse taalbeweging om van die volkstaal ‘n kultuurtaal te maak en weerstand te bied teen die verengelsing van die gemeenskap” (126-127). Die skeiding van die Oos- en Wes-Kaap het eers baie later onder die ANC-regering werklikheid geword.
Andries Stockenström het in 1825 in Graaff-Reinet aan twee Britse sendelinge en ‘n Britse setlaar gesê: “Ons moet óf weghardloop, óf stilsit en ons kele laat afsny, óf ons moet verdedig wat ons het” (94). Daar was “‘n ondraaglike gebrek aan sekuriteit” (94). Steyn verwys in hierdie konteks heel gepas na Rudolf Dreyer, die hoofkarakter in FA Venter se roman, Geknelde land (1960), wat sê: “Hier sal ons altyd slawe bly. Hier sal ons altyd vir die swarte werk. Ons sal ons lewens hier nooit seker wees nie” (94). Steyn voeg skuins by: “Hy gebruik die destydse neutrale k-woord vir swarte” (94). Enkele bladsye later noem Steyn: “Hans de Lange het ‘n mak bobbejaan gehad wat volgens oorlewering selfs kon toulei!” (97).
Veral Skotse predikante is ingevoer om Afrikaners te verengels. Hulle is vooraf “na Nederland gestuur om die taal te leer” (87). “Die Afrikanerbevolking was tien keer so groot as die Engelse deel” (91) maar Kaapstad het “lank voor 1850 al hoe meer ‘n Engelse stad en al hoe minder ‘n Hollands-Afrikaanse stad geword … Baie Afrikaners het die Anglikaanse kerk besoek en was in Engelse skole” (89). Die Morawiese Sendinggenootskap op Genadendal het egter die “druk van die Kaapse regering weerstaan om die sendingskool te verengels” (128). “By sendingstasies, selfs noord van die Oranjerivier, was Khoi-Afrikaans die omgangstaal, al het die sendelinge dit nie altyd gebruik nie, want sommige het hulle van Hollands bedien” (129). ANE Changuion skryf dat “Nederlands geen kans het om [die] volkstaal van die Afrikaner te word nie” (90), onder meer vanweë die groot verskille tussen (geskrewe) Nederlands en (gesproke) Afrikaans. “Hy noem vier skakerings van Kaapse Nederlands teen 1840: suiwer Nederlands, die Hoog-Hollands van Kaapse burgerkringe, die Platkaaps van ander wit mense en die Platkaaps van die Khoi en ander bruin mense” (90).
Tydens die Groot Trek was die lewensverlies weens gewelddadige aanvalle deur swartes skrikwekkend. “Die meeste trekkers wat in vyandelikhede dood is, se waens was in klein groepies uitgespan en nie in ‘n laer saamgetrek nie” (98). Maar deesdae moet Afrikaners dikwels smalend aanhoor dat ons nie ter selfbeskerming laer mag trek nie. Van die Afrikanerkenmerke wat vroeg opgemerk is, is “dwarstrekkery en onderlinge vyandskap” (78). Om suksesvol te wees, “moes daar ‘n Afrikaner opstaan met die nodige leiersgawes om hulle te verenig en na ‘n bepaalde bestemming te lei” (106). ‘n Ander negatiewe kenmerk is dat Afrikaners op swaar hande-arbeid neergesien het. GD Scholtz noem dit “waarskynlik die grootste skadukant van die Afrikaanse volkslewe” (165). Orania werk tans hierdie persepsie teë deur ‘n toonbeeld van volkseie arbeid te wees. President MT Steyn het ‘n ambagskool “‘n tempel van edele arbeid genoem” (166).
Lank voor die Anglo-Boere-oorlog was daar al hanskakies. Voordat Natal in 1843 deur die Britte geannekseer is, is Josias Cloete daarheen gestuur. Hy het “aan die Zoeloes die reg gegee om beeste en perde van die trekkers af te neem en teen betaling na hom te bring” (119). Reeds “van 1842 af het die trekkers Natal begin verlaat” (119). Dit is in hierdie situasie dat Susanna Smit gesê het dat die vroue eerder kaalvoet oor die Drakensberg sal loop as om hulle onder die Britse vlag te berus.
“Die vordering van Engels in die Kaapse kerk was ‘n natuurlike gevolg van die verengelsing van die onderwys, veral vanaf 1865” (187). MER[othmann] noem dat “Afrikaanse meisies … veral weens die onderwys en die aansien van Engels graag dié taal onder mekaar gepraat” het; nie die seuns nie (129). “Sy skryf ook dat goeie ouers na goeie onderwys vir hul kinders gesoek het wat loopbane toeganklik sou maak. En daarvoor was Engels onmisbaar” (129). Hierdie argument moet ons steeds aanhoor. “Name is verengels … ‘n Vrou wou haar seuntjie Sydney doop. ‘Sit nie? Mag hy dan nie sit nie?’ Die vrou het die naam maar gelos. Ouers en kinders, of kinders onderling, het van 1875 af in die Kaapkolonie toenemend in Engels met mekaar gekorrespondeer. Afrikaners het in gesprekke al meer Engelse uitdrukkings oorgeneem” (129). Tans is die situasie dalk veel erger. Kyk gerus hoeveel Afrikaans daar op die studentewebwerf Bonfiire Stellenbosch is.
“Onderwysers het Afrikaanse kinders probeer skaam maak vir hulle voorouers” (130). Deesdae is daar bv Afrikaanse dosente wat dieselfde doen. Daar is dikwels geen goeie woord vir die destydse blanke politieke bewind, Afrikaners of Afrikaans nie. In 1935 het MER geskryf:
“Ons het in Transvaal geleer wat dit beteken om ‘n Afrikaanse volk te wees, ‘n suiwer Afrikaanse volk. So sal ons seker nie weer kan wees nie, maar wie dit gevoel het, kan dit nooit vergeet nie” (168).
SJ du Toit, later ‘n leidende lid van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), het in 1874 oor verengelsing aan Afrikaners geskryf: “Vreemdelinge neem u plek in, en – u swyg … U het gebou, vreemdelinge neem u plek in … sonder taal, geen nasie. Daarom Afrikaners, hou u land, u volk, en u taal in ere!” (139). Johannes Brill het gesê dat Afrikaans “die ware landstaal van Suid-Afrika” is (139). In die manifes van die GRA, gestig op 14 Augustus 1875, staan: “Want as jy een volk syn taal afneem, dan maak jy hom tot een doofstomme; jy ontneem hom die wysheid van syn voorvaders … daar is mar één moedertaal, die taal van ons hart” (142).
Die Patriot, die eerste koerant in Afrikaans, is van 1876 tot 1904 gepubliseer. Frans Lion Cachet het “geskryf dat dit ‘bitter smartelik’ was dat hy bly moes voel oor die blad se einde” (182), onder meer omdat SJ du Toit later pro-Brits en anti-Afrikaner gesind was. Du Toit het “Engeland openlik aangespoor om oorlog teen Transvaal te verklaar” (193). Dit is soos Afrikaners later oor die ondergang van die Nasionale Party gevoel het, wat in die jare negentig soos handomkeer verander het en in die ANC opgeneem is. Oorspronklik was die NP bedoel “as die Afrikaner se politieke wapen om sy taal, kultuur, tradisies en nasionale identiteit te handhaaf” (276). Teen die einde het niks van hierdie oogmerke oorgebly nie. “Die Nasionale Party het ‘n eerlose dood gesterf” (400).
Na die ontdekking van diamante en goud het Cecil Rhodes deel van die Suid-Afrikaanse werklikheid geword. Een van sy biograwe het geskryf: “Only one race, so it seemed to him, approached God’s ideal type, his own Anglo-Saxon race; God’s purpose then was to make the Anglo-Saxon race predominant, and the best way to help on God’s work and fulfil His purpose in the world was to contribute to the predominance of the Anglo-Saxon race and so bring nearer the reign of justice, liberty and peace” (147). ANC-leiers kom deesdae met soortgelyke vergesogte metafisiese uitsprake oor swartes en die ANC.
Onze Jan Hofmeyr “was nie ten gunste van Afrikaans nie, maar het in sy koerant [De Zuid-Afrikaan] ‘n kampvegter geword vir ‘n kultuurtrots by Kaapse Afrikaners en die behoud van Hollands in die kerk en skool. Ten dele was dit ‘n reaksie op die GRA se publikasies en sy strewe na die erkenning van Afrikaans” (149). “‘n Groot nasionalis was Hofmeyr nooit, maar hy was volksbewus genoeg om die Transvalers aan te spoor tot lydelike verset as ‘n manier waarop hulle hul Britse heersers kon uitput” (150). In 1899 het Hofmeyr “verklaar dat hy liewer ‘n verenigde Suid-Afrika onder Britse as onder republikeinse bestuur verkies” (190). In “1882 is Hollands naas Engels vir die parlement erken … later het Hofmeyr erken dat die ‘hooggeroemde’ taalgelykheid van die Kolonie eintlik nie ‘n feit was nie, maar fiksie. Hoewel Hofmeyr nie anti-Afrikaans was nie, was hy die Afrikaanse beweging nie goedgesind nie. Hy het gemeen dat dit tot verbrokkeling van kragte en mislukking van die taalstryd sou lei” (154). In 1893 is ‘n taalmonument vir Hollands op Burgerdorp onthul uit erkenning van Hollands as parlementstaal (177).
Marie Koopmans-De Wet (1834-1906) se huis in Kaapstad het as die “Strandstraatse salon” bekend gestaan en is as “‘n voorportaal van die Afrikanerbond” van Hofmeyr beskou (177). Die kasteel in Kaapstad is in daardie tyd “‘n hele paar keer met sloping of skending bedreig … Vir baie mense was dit die bakermat van die Afrikaanse beskawing” (177). Onlangs is vier demografies onverteenwoordigende beeldhouwerke, dus net van swartes, in die kasteel onthul. Dit lyk nie asof die kasteel deur die ANC-regering as die bakermat van Afrikanerbeskawing eerbiedig word nie.
Ek vind dit interessant dat toe president Paul Kruger met die Pruisiese vors Bismarck gesels het, geen tolk nodig was nie. Bismarck het agtergekom dat sy kennis van Platduits* voldoende was om te volg wat Kruger sê (155). In 1883 het Paul Kruger in Londen “vir sir Hercules Robinson, Britse Hoë Kommissaris, voor die bors gegryp … nadat dié aan lord Derby, minister van kolonies, gesê het dat Kruger lieg! Derby en Robinson het Kruger toe om verskoning gevra” (155). Hierdie voorval herinner aan Tertius Delport se reaksie toe FW de Klerk se beloofde magsdeling geblyk het eintlik algehele magsoorgawe te wees. Delport vertel: “Ek het toe na FW se kantoor gestap en aan sy deur geklop. Toe hy oopmaak, het ek hom aan sy baadjielapelle gegryp en uitgeroep: ‘Wat het jy aangevang? Jy het die land weggegee. Jy het kinders laat onderhandel. Wat ons nou het, is nie magsdeling nie; dit is konvensionele meerderheidsregering. Ons het alle mag verloor’” (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 424). Anders as die genoemde twee Britte het De Klerk nie verskoning gevra nie; hy spog eerder oor wat hy met sy katastrofiese onderhandelings bereik het. [* Die rol van Platduits in die ontstaan van Afrikaans word myns insiens onderskat. Platduits was “in die 16de eeu die handelstaal van Europa … waarin die Hansestede vanaf Rusland tot Engeland en vanaf Swede tot Duitsland transaksies gesluit het” (Ernst Kotzé, Kaaps in fokus, reds Frank Hendricks en Charlyn Dyers, Stellenbosch: Sun Media, 2016, 145p, R225, p 39.]
Generaal Christiaan de Wet het in 1897 gesê “dat die verwaarlosing van ‘n taal die onafhanklikheid van ‘n nasie ondermyn” (182). DC Hesseling het hom in dieselfde jaar “heel profeties oor Nederlands in Suid-Afrika uitgelaat. Hy het gesê dat hy dit nie as moontlik beskou dat ‘n skryftaal wat van buite aangevoer is en deur ‘n kloof van twee eeue van die spreektaal geskei is, ooit die voertuig kan word van ‘n nasionale letterkunde nie – iets wat die enigste bolwerk is teen die mag van Engels wat al hoe meer veld win” (182). In 1908 het DF Malan die volgende oproep gedoen:
“Verhef die Afrikaanse taal tot skryftaal, maak dit die draer van ons kultuur, ons geskiedenis, ons nasionale ideale, en u verhef daarmee ook die volk wat dit praat. Hou egter die volkstaal op die voet van ‘n half beskaafde provinsiale dialek, en u hou daarmee ook die volk op die peil van ‘n half beskaafde ongeletterde volksklas” (287).
In die aanloop tot die Anglo-Boere-oorlog is generaal sir William Butler in 1898 as opperbevelhebber van die Britse troepe na Suid-Afrika gestuur. Hy het “sy verbasing uitgespreek oor die wyse waarop die Engelse pers alles wat ‘Dutch’ was, beskimp en belaster” het (188). Alfred Milner, die goewerneur van die Kaapkolonie en Britse hoë kommissaris in Suid-Afrika, “was gretig om die oorlog gou te laat begin. Hy het die lot van die uitlanders voorgehou as betreurenswaardig onder ‘die drukkende en verrotte bestuur van ‘n koppige en agterlike ou Boerepresident [Kruger] met sy kliek’” (189). Volgens president MT Steyn van die Vrystaat was “die uitlandergriewe … net ‘n dekmantel om die republieke, waar die Afrikanergees lewend gehou word, uit te wis en die Afrikanervolk te vernietig” (190). Milner wou die Boere verslaan “and ultimately getting rid of them as a separate, exclusive caste” (215). Sy strategie was “to admit Dutch until the Anglicizing process is consummated” (216). Die ANC volg ‘n soortgelyke strategie ten koste van Afrikaans.
President Steyn het in die Vrystaatse volksraad verklaar: “Ek sê egter nou met ‘n vry gewete en openlik voor die volk: ek verloor liewers die onafhanklikheid van die Oranje-Vrystaat met eer as om dit te behou deur oneer of ontrou. Ek weet wat dit vir twee swakke republieke is om te stry teen die magtigste ryk wat die wêreld ooit geken het, maar ek weet dat indien dit tot oorlog mag kom, ons nie stry vir die stemreg nie, maar vir die bestaan van die Afrikanervolk” (190). Vergelyk hierdie gesindheid met die mandaadlose magsoorgawe aan die ANC deur FW de Klerk en sy groepie meelopers.
Olive Schreiner het in 1899 haar lesers in Engeland gewaarsku “dat Brittanje met sy oormag dalk wel die Afrikaner kon verpletter, maar dat as ‘n paar van hulle die gruwele van die oorlog oorleef, geweld nooit die liefde vir vryheid in hul harte sal kan uitdoof nie” (191). Toe die oorlog ‘n voldonge feit word, het Paul Kruger geprewel: “Red toch uw volk uit zijn verdriet” (Psalm 108, vers 8). Daarna was dit, in die woorde van generaal Ben Viljoen, “God en die Mauser” (192). “Die Britte was beroepsoldate” (194) terwyl “party burgers … eerder boere as Boere” was (193).
Winston Churchill “was gekant teen die metodes wat die Britte teen die einde van die oorlog gebruik het [bv verskroeide aarde en konsentrasiekampe] en het in ‘n brief aan Milner verwys na die barbaarsheid daarvan” (197). Toe Pretoria later in die oorlog in die hande van die Britte val en hulle intog in die stad deur die inwoners verwelkom is, het die Boerespioen JJ Naudé opgemerk: “Hoeveel van die lafhartige vis-nog-graatagtige ellendelinge tel ons soms onder die naam Afrikaner!” (205). “NP van Wyk Louw skryf daar was goeie argumente vir en teen die oorlogsverklaring. Maar ‘as ons nie geveg het nie, sou die Afrikaanse [eerder: Afrikaner-] volksgevoel van slapheid en feitlik van skaamte gesterf het, want wie behoort dan graag tot ‘n volk wat sy nek buig as dit nuttig is om nederig te wees. Maar uit die trots van die driejarige stryd teen ‘n wêreldmag is ‘n nuwe Afrikaanse [Afrikaner-] nasionalisme gebore wat nie langer te keer was nie” (207).
Myns insiens hoef daar by Afrikaners nie danig skaamte oor apartheid te wees nie. Wie in oortreffende mate skaam behoort te wees, is diegene wat in die jare negentig en daarna roemloos oorgegee het. Vergelyk dit met wat die Nederlandse digter, Albert Verwey (1865-1937), oor die Boere gesê het: “‘n Ander en beter mensesoort het opgestaan, ‘n beter volk as ons stry in Suid-Afrika vir sy bestaan” (211). Louwrens Penning het graag daarop aanspraak gemaak dat die Boerevolk “een loot van de Oud-Nederlandse stam” was (212). “Afrikaans was die spreektaal op kommando” (215). Die vyand het na Afrikaans as bv die “ox-waggon vernacular” verwys (224). “Maar hoe nuttig die kennis van Afrikaans tog was, blyk daaruit dat Milner dit kort ná sy aankoms geleer het” (224).
Generaal Louis Botha het president Steyn “die siel van die vryheidstryd” genoem (212). Anders as deesdae is “verraad en ontrou” destyds ten sterkste afgekeur (213). “Wapenneerlêers, of hensoppers, en veral Boere wat in diens van die Britte was, national scouts of joiners, het groot bitterheid veroorsaak” (220). Hulle word “verloopte Afrikaners” genoem (220); ‘n spesie wat steeds in ons midde is. “Ná die oorlog was die joiners sosiale uitgeworpenes en hul dade is dekades lank onthou” (220). Deesdae is verloopte Afrikaners in die voorste gestoeltes en word hulle ingevolge ubuntu, versoening, transformasie, nasiebou, handevat, ens, as moreel voortreflik voorgehou.
In 1901 het die Transvaalse generaal Jan Smuts “aan die Vrystaat laat weet dis beter om die oorlog te laat ophou en oor vyftien of twintig jaar die stryd te hervat. [President] Steyn was, in sy eie woorde, ‘diep verontwaardig en bitter teleurgesteld.’ Hy het op 15 Mei die Transvaalse bewering verwerp dat die regering en die offisiere die oorlog sou voortsit, maar dat die volk sou oorgee. In die Vrystaat kon die regering en die offisiere oorgee, maar die volk sou dit nie doen nie. Dit sou ‘n ramp vir ons nasionale bestaan wees indien die Vrystaat wat sy goed en bloed maar ook sy vryheid vir Transvaal opgeoffer het, in die steek gelaat word. Dit sou die einde meebring van alle vertroue of Afrikanersamewerking. Aan Smuts het Steyn geskryf dat hy nie saamstem dat die volk ná oorgawe weer in opstand sal kom nie. ‘Indien ons ons onafhanklikheid wil behou, moet ons veg tot die bittere einde, want as daar eenmaal vrede is, sal die burgers nie weer oorlog wil maak nie.’ As die republieke die Kaapse rebelle in die steek laat, sal dit die nekslag vir die Afrikanervolk wees” (223).
“Die oorlog het dus nie net Vrystaters en Transvalers geraak nie, maar ook Kaapse Afrikaners. So het die oorlog een van die kragtigste faktore geword om die eenheidsgevoel onder Afrikaners in alle dele van die land te versterk en ‘n gees van nasionalisme aan te wakker” (226). Die Afrikanervroue het bankvas agter die Boere gestaan, al het ruim ‘n kwart van die konsentrasiekampbevolking omgekom (219). Die Britte het gedink of gehoop dat die vroue sou moedverloor, wat Paul Kruger laat opmerk het: “Dit is merkwaardig hoe weinig die Engelse die innerlike wese van ons volk ken” (219).
Gideon Scheepers is in 1902 by Graaff-Reinet deur die Britte tereggestel omdat hy gewapende swartes in Britse diens laat teregstel het. Scheepers het geskryf: “Doch wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien … Hoe de vyand ook moge juigen, het Afrikaner Volk zal leven en niet sterven!” (227). “Die swart elite het Brittanje gesteun,” maar vir ‘n swart joernalis, John Tengo Jabavu, was dit “moreel onregverdigbaar om die republieke te vernietig om Britse heerskappy te vestig” (230). “David Lloyd George het beweer dat daar tot 30 000 gewapende gekleurdes in Britse militêre diens was – meer as die aantal bittereinder-Boere in Mei 1902. Ná die oolog het die Britte meer as 50 000 vuurwapens van swartes in Transvaal gekonfiskeer” (230).
“Die Kaapse bruin mense was in die oorlog van die vurigste ondersteuners van die Britte … Die Britte het in Maart 1901 vier Afrikanerburgerlikes op grond van valse getuienis van bruin mense tereggestel” (229). Is daar al ooit uit bruin geledere verskoning hiervoor gevra? “Die historikus CFJ Muller sê dat die ‘oorgrote meerderheid’ van die Stellenbosse bruin mense Britsgesind was, maar die Afrikanerintelligentsia, -boere, -studente en -dorpsbewoners daar Boergesind” (229). Dat die politieke klimaat daar toe heeltemal anders as tans was, blyk daaruit dat die raad van die Victoria-kollege (die voorganger van die Universiteit Stellenbosch) “die kollegesaal geweier het vir ‘n konsert om geld vir siek en gewonde Britse soldate te in” (228).
Generaal JBM Hertzog het in 1902 “daarop gewys dat die grondwette van die twee republieke nie aan die regerings die reg gee om aan die onafhanklikheid te torring nie. Net die volk kon die regerings magtig om die onafhanklikheid prys te gee” (234). Sou die blanke kiesers nie ook oor hierdie reg in die 1990’s beskik het nie? Hulle het immers nooit tot magsoorgawe ingestem nie. President Steyn het gesê: “Die volk moet nie in so ‘n toestand gebring word dat hy sy selfrespek verloor en in ‘n posisie beland waarin hy hom verneder sal voel in die oë van die Britte nie” (234). Maar het die De Klerk-onderhandelings die blankes nie heeltemal onverdiend juis in so ‘n hoogs vernederende posisie laat beland nie? Lord Kitchener het probeer om die Boere te sus met die opmerking: “Dit is onmoontlik dat ‘n volk wat gestry het soos die Boere sy selfrespek kan verloor” (234). Maar die blankes het nie in die jare negentig gestry nie. Die veiligheidsmagte (weermag en polisie) is deur FW de Klerk grootliks geneutraliseer. Die huidige geslag blankes hoef nie noodwendig hulle selfrespek te verloor nie, maar hulle behoort beslis nie respek te hê vir diegene wat hulle (grootliks) uit hulle toekoms verneuk het nie.
Tydens die vredesonderhandelings het Milner te kenne gegee: “Ek wil slegs een taal in Suid-Afrika hê.” Hierop het Hertzog geantwoord: “Ek ook!” (236). Hierdie onderhandelings met Brittanje het nie in die kruipend toegeeflike gees plaasgevind wat kenmerkend van die NP se onderhandeling met die ANC was nie. Jan Smuts het die erns van die onderhandelings besef; dat die onderhandelaars ‘n dure verantwoordelikheid het teenoor diegene wat hulle verteenwoordig: “Ons verteenwoordig die bloed en trane van ‘n ganse volk” (237). Daar was geen welwillende kameraadskap met die vyand soos in die onlangse jare negentig nie. Onmiddellik nadat die Vrede van Vereeniging onderteken is, het FW Reitz, die Transvaalse staatssekretaris, “na ‘n hoek geloop en in trane uitgebars” (238). Smuts het aan Emily Hobhouse geskryf: “I sometimes ask myself whether South Africa will rise again” (241). In 1906 het Smuts geskryf dat hy teen stemreg vir swartes is. “When I consider the political future of the natives … I must say that I look into shadows and darkness” (271). Daardie donkerte sak sedert 1994 met mening op die blankes toe. Teen die einde van sy politieke loopbaan het Smuts rassesegregasie verwerp “omdat die stroom swartes na die nywerhede nie gestuit kon word nie” (342).
Tydens die Nasionale Konvensie, wat in 1908 ‘n grondwet vir ‘n Unie van Suid-Afrika moes opstel, het die Afrikaners vasgestaan. Oud-president Steyn het gesê: “Die Konstitusie wat ons nou gaan opstel, sal ons eie daad wees, en niemand kan verwag dat ons vanself ons taal en ons volk in ‘n onderdanige posisie sal gaan plaas nie” (267). In vergelyking hiermee, hoe anders en diep bedenklik was die benadering van die NP-onderhandelaars nie tov Afrikaners en Afrikaans nie. Dit laat ‘n mens aan Louis Leipoldt se Oom Gert dink: “Jy wil die storie van ons sterfte hoor” (272), of: “Ons het ons nasie in die see gesink; ons het geen land meer nie” (273). In 1912 het Hertzog “gesê dat ‘die Afrikaner’ nie deur vreemdelinge regeer moet word nie. Die Afrikaners, en dit sluit Engelssprekendes in wat in die land gewortel is, moet baas wees in die politiek, die onderwys en administrasie” (275-276). Smuts het in 1917 gesê “dat [rasse]skeiding nodig is om te verhinder dat ons ‘ondergaan in die welsand’ van Afrika soos ander beskawings wat eenmaal in Afrika gebloei het en waarvan net ruïnes oor is” (316).
Na die oorlog het JD Kestell geskryf: “Die Afrikaner-sin en -gees bestaan nog … Die Afrikanervolk bly ‘n onuitdelgbare element” (243), maar “vir die Afrikaners het dit ‘n vreemde land geword” (244). Byvoorbeeld: “Daar was dikwels niemand op spoorwegstasies en treine en in pos-, magistraats- en ander kantore wat Afrikaners in hul eie taal kon bedien nie … Openbare kennisgewings op stasies en elders was net in Engels, soms ook ‘n Afrikataal, maar selde in Hollands” (244-245). Herken lesers ons huidige situasie? Smuts het na-oorlogs getransformeer en praat nou van “konsiliasie” en hy het daarby ‘n nuwe siening: “Ons moet vergeet en vergewe, nie alleen ons eie mense nie [bv die joiners] – hulle allereers – maar ook die Engelse” (248). In sy laaste boodskap skryf Paul Kruger in 1904: “Veel van wat opgebou is, is tans vernietig, verniel, geval. Maar met eenheid van sin en eenheid van kragte kan weer opgerig word wat tans terneer lê” (253).
By die na-oorlogse Afrikaners is “die gedagte ingegrif dat dit die Afrikaner se nasionale, morele en selfs godsdienstige plig is om sy taal te behou. Taal het deel geword van die identiteit van die Afrikaner. Taalgetrouheid het die primêre toets vir Afrikanerskap geword” (256). “Die standaardtaal wat langsamerhand ontwikkel is, is gegrond op Oosgrensafrikaans” (264); daardie soort Afrikaans wat tydens en na die Groot Trek oor die hele Suid-Afrika versprei is. “Die sprekers van Kaapse Afrikaans en Oranjerivierafrikaans [die twee ander hoofvariëteite van Afrikaans] was oor die algemeen pro-Brits en die Afrikaners in die Kaapkolonie dikwels sterk anti-Brits. Die belangrikste bruin leier van dié tyd en die dekades daarna was Abdullah Abdurahman, wat bitter anti-Afrikaner en sonder doekies omdraai teen Afrikaans was” (264-265). Jakes Gerwel se houding was: “Óns het nie die Boere-oorlog geveg nie en ons hoef dit nie voort te sit nie” (265). Jaap Steyn skryf: “Dit was verstaanbaar dat Afrikaners die standaardisering van Afrikaans aangepak het sonder om kulturele leiers van ander skynbaar vyandiggesinde Afrikaanse groepe te raadpleeg” (265).
Volgens GD Scholtz het Afrikaners na die oorlog een van drie koerse ingeslaan. “Die eerste koers was dié van die Afrikanernasionaliste. Hulle het hulle met moeite aan die veroweraar onderwerp, wou slegs Afrikaners wees, wou getrou bly aan hul taal, kultuur, tradisies en godsdiens, en was bereid om die stryd vir die behoud daarvan aan te knoop. [Sonder enige sweem van onderwerping of berusting, verwoord dit ook my koers in die nuwe Suid-Afrika.] ‘n Tweede koers was dié van mense wat bereid was om hulle aan anglisasie te onderwerp en geestelik heeltemal Brits geword het [die neo-hanskakies]. Die derde koers is gegaan deur mense wat hulle onderwerp het aan omstandighede wat na hul mening nie verander kon word nie. Hulle het die beste van die saak probeer maak en het so min as moontlik ‘n stryd aangeknoop [deesdae die polities korrekte godswater-oor-godsakker-brigade] (266).
In Johannes van Melle se roman, Bart Nel (1936), word die hoofkarakter ‘n voorbeeld van die Afrikanernasionalis wat alles verloor maar sy siel behou het. “Hulle het nou alles, hulle het my grond, my vrou, my kinders. Maar my het hulle nie. Hulle kan maar kom, hulle kan my maar in die tronk gooi en hulle kan maar my grond vat; hulle kan my maar doodskiet ook, maar my sal hulle nie kry nie … My kry hulle nooit. Ek is Bart Nel van toe af, en ek is nog hy” (288).
Naas die term “taalgetrouheid” (256) gebruik Jaap Steyn ook die term “volksgetrouheid” (326). Hy haal NP van Wyk Louw aan (woorde wat my as Afrikaner in my verset teen die ANC inspireer): “dat ons nie kon gebuig word / soos hul geweld dit wou” (320) en “As jy ‘n trotse volk verkneg, / word ópstand teen die reg sy reg” (329). In 1942 skryf Van Wyk Louw oor nasionale Afrikaners: “Nasionaal sal vir my beteken iemand wat Afr[ikaans] in sy huis, in die opvoeding van sy kinders, in sy skryftaal en oral bly” (336). Heelwat later sê hy oor die toekoms van Afrikaans: “Oor wat ons taal sál word, of oor wat ván hom sal word, kan ons … nie praat nie – behalwe met hartstogtelike verlange” (354).
Volgens die Sauer-kommissie, wat deur die NP aangestel is en in 1947 verslag gedoen het, was “daar net twee rigtings in Suid-Afrika … dié van apartheid en gelykstelling. Laasgenoemde moet lei tot die vernietiging van die wit mense as selfstandige en selfregerende nasie. Gelykstelling sal op die duur vir die wittes nasionale selfmoord en vir die ander groepe vernietiging van hul eie identiteit meebring. Apartheid beskerm en beveilig elke ras se karakter en toekoms binne sy eie gebied en gun aan elke ras in sy eie tuiste volle geleenthede om te ontwikkel; apartheid verseker aan almal ‘die onvervreembare reg van selfhandhawing en selfbeskikking’” (342). Daardie “onvervreembare reg” is sedertdien van die blankes weggeneem en selfs die katastrofiese “gelykstelling” bestaan nie; vir blankes het dit agterstelling geword, insluitende die “agterstelling van Afrikaans” (343, 349). In ‘n 1954-hoofartikel in Die Burger staan: “Suid-Afrika kan alleen Suid-Afrika bly as hy deur alles heen trou bly aan sy taal en die Afrikaanse poësie … en dit as die siel van die volk erken” (352).
Volgens Hendrik Verwoerd gee taalregte erkenning aan die menswaardigheid van mense. “Wat is meer verbonde met die waardigheid van ‘n mens as dat hy sy moedertaal erken kry en ten opsigte daarvan nie verdruk voel nie?” (357). “Taal en nasiewees is nóú met mekaar verbonde. Elke keer wanneer ‘n veroweraar die selfstandigheid van ‘n volk wou wegneem, het hy hom toegelê op die ontneming van die taal van ‘n volk” (357). In 1960 het Verwoerd verklaar dat die regering en leiers “soos mure van graniet moet staan omdat die voortbestaan van die volk op die spel staan” (357). ‘n Skrale drie dekades later was hierdie graniet kwalik spookasem.
In 1975 is die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl onthul (371). Skaars 15 jaar later is begin om ‘n bedeling te skep waarin Afrikaans drasties aan status sou inboet en 10 ander tale (veral Engels) aan status sou wen. In 1991 was Engels die enigste onderhandelingstaal by Kodesa (385). Voor dit is geredeneer: “Liewer agt swart tuislande as een swart tuisland – die hele Suid-Afrika” (373). In 1969 het Die Beeld in ‘n hoofartikel geskryf dis “‘n ‘alte lekker geloof’ om te verkondig dat skeiding nie so noodsaaklik is vir die sukses van die skeidingsbeleid nie” (373). Terreurveldtogte is deur die ANC/UDF en die PAC gevoer. “Van die veiligheidsmagte is verwag dat hulle steeds streng binne die raamwerk van die wet optree. Vir revolusionêres het dié beperking nie gegeld nie. Die veiligheidsmagte moes dus sien hoe die revolusionêre bewegings na willekeur organiseer en hul teenstanders intimideer of doodmaak” (380). Bevrydingsteoloë het hierdie dubbele standaarde geregtigheid genoem.
FW de Klerk het, na bewering “sonder bedreiging of verdrukking van die minderheidsgroepe,” in 1990 ‘n “kwantumsprong” of “paradigmaverskuiwing” aangekondig (385). Die voorsitter van die Afrikaner-Broederbond,* Pieter de Lange, het reeds in 1992 beweer dat “magsoorgawe” ‘n “gesuiwerde” staanplek aan wit mense sal gee. “Al sê die politici ook wat, blankes moet aanvaar dat hul magsprysgawe permanent sal wees” (386). “Joe Slovo, leier van die Kommunistiese Party, het gekraai: ‘Hulle het oor alles ingegee!’” (386). Was De Klerk se sprong in landsbelang? Suid-Afrika was in 1975 die 18de grootste ekonomie in die wêreld en die 15de grootste handelsland. Dertig jaar later was hy onderskeidelik 28ste en 37ste (363). [* Die Afrikaner-Broederbond was eintlik ‘n parodie op Hofmeyr se Afrikanerbond.]
Hennie Aucamp het geskryf: “Wie die siel van ‘n volk of groep wil vernietig, begin by sy taal. Verdiskonteer ‘n man se geestesbesit en hy begin vervreem raak van homself” (387). Nelson Mandela het in sy volle valsheid “verskeie kere versekerings aan Afrikaners gegee dat Afrikaans nie afgeskaal gaan word nie … Afrikaans het niks te vrees in die nuwe Suid-Afrika nie” (388). Maar: “‘n Gevolg van transformasie is ‘n ingrypende inkorting van die funksies van Afrikaans” (390). Daarteenoor word Engels as die “taal van versoening” voorgehou (394). ‘n “Politiek van vergelding” (393) is aan die orde van die dag, gemik teen blankes in die algemeen en veral teen Afrikaners en Afrikaans. Heel gepas word DJ Opperman se woorde aangehaal: “Ons is geroepe om ‘n groot afspraak / met die dood te maak” (393) – tensy ons weerstand bied.
Suid-Afrika is die tuiste van verskeie vrugtevliegspesies, waarvan drie van ekonomiese belang is as gevolg van hul vermoë om vrugteproduksie te ontwrig en uitvoerbeperkings te veroorsaak. Die drie spesies wat as ontwrigtend beskou word vir vrugteproduksie, is die Mediterreense vrugtevlieg (Ceratitis capitata); die maroelavrugtevlieg (Ceratitis cosyra) en die Natalse vrugtevlieg (Ceratitis rosa). Oesverliese en plaagbeheerkoste as gevolg van vrugtevlieë beloop na raming meer as R20 miljoen per jaar net in die Wes-Kaap.
As gevolg van die vrugtehandel het die Mediterreense vrugtevlieg die grootste verspreiding van alle vrugtevlieë in die wêreld. Hierdie vlieg het homself in verskeie klimate gevestig, van gebiede soos die Wes-Kaap met ‘n tipies Mediterreense klimaat, tot tropiese streke in Oos-Afrika, dwarsoor Afrika suid van die Sahara en nog verder in die noordelike woestyne. Mediterreense vrugtevlieë blyk uitdrogingsverdraagsaam te wees, wat beteken dat hulle uiters droë weerstoestande kan verdra. Dit blyk dat solank daar die een of ander bron van water is, die Mediterreense vrugtevlieg kan oorleef.
Navorsing toon dat klimaatverandering hierdie plae se verspreiding beïnvloed – en nie op ‘n voordelige manier nie. Dr Chris Weldon van die Departement Dierkunde en Entomologie aan die Universiteit van Pretoria doen navorsing oor die voorkoms van vrugtevlieë en hoe sekere spesies sekere weerstoestande beter as ander kan verdra, veral baie warm, droë toestande as gevolg van klimaatverandering. Dr Weldon se studie is gemik op beter begrip van hoe hierdie vlieë sulke toestande kan verdra; hy ondersoek hoe Mediterreense vrugtevlieë aangepas het en doen ‘n vergelykende studie van die drie inheemse Suid-Afrikaanse vrugtevlieë.
Vrugtevlieë lê hul eiers in spesifieke soorte vrugte. Die kommersieel gekweekte vrugte wat die meeste deur hierdie vlieë aangetas word, sluit sitrus en sagtevrugte in. Die Mediterreense vrugtevlieg het ‘n baie groter gasheerverskeidenheid as die ander twee Suid-Afrikaanse vrugtevlieë, en dit dra by tot sy groot verspreidingsgebied.
Sy gasheerbestek dek na bewering meer as 300 verskillende vrugtesoorte. Interessant genoeg het dr Weldon bevind dat die maroelavrugtevlieg net so uitdrogingsverdraagsaam as die Mediterreense vrugtevlieg is, maar hy is baie meer uitsoekerig wat gasheervrug betref en lê sy eiers meesal in die maroelavrug en mango’s. Die maroelavrugtevlieg se verspreiding word dus beperk deur sy gasheerbestek eerder as deur sy vermoë om droë toestande te verdra. Die Natalse vrugtevlieg het die kleinste verspreidingsbestek; hy verkies natter toestande en het baie beperkte verdraagsaamheid vir droë toestande.
Dr Weldon se navorsing het ‘n interessante rede gekry vir die Mediterreense vrugtevlieg se vermoë om droë toestande te verdra: die vlieg kan sy opgebergde liggaamsvet afbreek en metaboliseer, en sodoende water vrystel. Dr Weldon vermoed hierdie vrygestelde water word gebruik om die vlieg te help om droë toestande te hanteer en vir langer tydperke te oorleef sonder toegang tot ander waterbronne. Hy kon dit nog nie by die ander twee spesies vasstel nie.
Dr Weldon het ook bevind dat die Mediterreense vrugtevlieg meer waterverlies relatief tot sy liggaamsgrootte kan verdra as ander spesies. Hy hoop om hierdie navorsing uit te brei om te kyk na die roetes waarlangs insekte water verloor en hoe Suid-Afrikaanse vrugtevlieë in hierdie opsig verskil.
Navorsing soos dié van dr Weldon is baie belangrik omdat vrugtevlieë groot finansiële verliese kan meebring. Vrugtevlieë hou ‘n groot bedreiging vir vrugteproduksie in en verlaag produktiwiteit aangesien besmette vrugte nie verkoop kan word nie. Produksiekoste styg aangesien bestuurstegnieke duur is, en dit lei tot hoër vrugtepryse. Lande waar daar nie vrugtevlieë voorkom nie, is huiwerig om vrugte in te voer uit lande waar daar wel vrugtevlieë is omdat hulle nie die risiko wil loop om vrugtevlieë saam met die vrugte in te voer nie. Dit bly vir vrugteboere ‘n groot uitdaging om te voorkom dat vrugte besmet word, sodat dit uitgevoer kan word.
Daar is verskeie opsies vir die beheer van vrugtevlieë, maar in Suid-Afrika is die vernaamste metodes lokaasbespuiting, die manlike-uitwissingstegniek en die steriele-insektegniek. Dr Weldon merk op dat Suid-Afrika se beheerstrategieë goed werk, met die gevolg dat die land se vrugteproduksie baie doeltreffend is. Aangesien die insekte egter ‘n merkwaardige vermoë het om by veranderinge in die omgewing aan te pas, is dit belangrik om die stelsels deurlopend te verbeter.
‘n Nuwe vrugtevlieg is onlangs in Suid-Afrika ontdek, naamlik die Oosterse vrugtevlieg (Bactrocera dorsalis). Hierdie vlieg, wat eers in Kenia ontdek is, het oor die grootste deel van Afrika suid van die Sahara versprei en kom nou ook in die noordelike dele van Suid-Afrika voor. Sy teenwoordigheid is besonder sorgwekkend omdat hy nie net vrugte nie maar ook groente teiken.
Dr Weldon se navorsingsgroep, FliES (Flies of Economic Significance Research Group), het begin om Bactrocera dorsalis na te vors ten einde sy verspreiding en die vatbaarheid van plaaslike kommersieel geproduseerde vrugte beter te verstaan. Dit is kommerwekkend dat namate die gevolge van klimaatverandering sterker na vore tree, nuwe produksiegebiede van vrugteboerdery daartoe kan lei dat meer vlieë na nuwe gebiede versprei.
Bron: UP Nagraadse Studentevereniging vir Natuur- en Landbouwetenskappe (NSNLW)
Wie dink jy sit regtig agter die veldtog teen jou op Ermelo?
Ek was verbaas om die http://www.satirenews.co.za-artikel as verspreide pamflet oral oor Ermelo te sien. Dis moontlik nie hulle nie, maar genoeg om halsoorkop-brandstigters aan te por tot enigiets. Ek word reeds nasionaal geboikot oordat ek kastig “rassisties” sou wees.
Het Naspers of Media24 iets daarmee te doen?
Ek het geen bewyse van wie die samesweerders sou wees nie, maar dis heel maklik om sirkels om my antagoniste te trek. Ek is ‘n dr*l in die drinkwater van die linkse narratief dat wit, Afrikaans en Westers taboe is en dat hulle alleen die juk moet dra van elke historiese nederlaag suid van die Sahara.
Is daar ‘n algemene anti-Afrikaanse veldtog in Suid-Afrika aan die gang, byvoorbeeld aan die universiteite, by die Woordfees (wat jy ook noem), ens.?
Deur die studente wat brand en breek met progressiewe handskoentjies te paai, skep ‘n heerlike platform vir anargie. Ermelo (asook Tukkies en Kovsies) het reeds gewys dat dit nie oral so maklik gaan wees om Afrikaans af te skaal, Afrikanererfenis te vandaliseer en “wit” leergewoontes en orde te ontwrig nie. Ek voorsien ook hofsake van hier af aan in dié verband.
Die stroom van die tydgees loop nie net teen ons in nie, maar inspireer ‘n skuim-om-die-mond-selfgeregtigheid onder swartes wat stadig besig om sy morele hoëgrond prys te gee.
Wie het aan jou ekstra veiligheid op Ermelo voorsien?
Ermelo was nie enige Boerepaartie nie. Verskeie sekuriteitsfirmas het vrywillig en gewapend opgedaag om ons te beskerm. Boere het van heinde en verre ingery, meesal ook gewapen. G’n wonder daar was geen rooi of geel trui in sig nie. Ek vermoed die Afrikaners sou mý skiet as ek nié Die Stem gesing het nie. Gelukkig was die ANCJL se ultimatum dat ek nie “die volkslied (De la Rey)” mag sing nie. Toe die skou hulle daarop wys dat dit eintlik ‘n Bok van Blerk-lied was, was die jeugliga se pertinente antwoord: “Do you think we are stupid?”
In die gesaghebbende sakekoerant, NRC Handelsblad, het daar twee dae gelede ‘n artikel deur die joernalis Arnold Karskens verskyn waarin hy voorspel dat daar oor slegs enkele maande ‘n revolusie in Wes-Europa gaan plaasvind soos wat die spanning tussen Europeërs en derdewêreldimmigrante breekpunt bereik. Karskens word as ‘n “skrywer en oorlogsverslaggewer” beskryf.
Lees hier die hele berig in Nederlands:
In mei breekt hier de revolutie uit
Een volksopstand kent vaste ingrediënten. Die van de Arabische Lente zijn ook in Europa aanwezig, waarschuwt Arnold Karskens.
Herinnert u zich de Arabische Lente? Een volksopstand tegen regeringen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika die in 2010 begon en werd veroorzaakt door werkloosheid, oneerlijke machtsverdeling en een bevolkingsexplosie? Welnu, gelijksoortige ingrediënten vormen ook een serieus geweldsprobleem binnen de Europese Unie anno 2016. Ik voorspel daarom voor mei van dit jaar het begin van een Europese Lente. Een succesvolle revolutie voldoet aan vijf factoren.
1. Een hechte club neemt de leiding
De eerste factor is een centrale commandostructuur, een hechte club die de leiding neemt. Nationalistische partijen over heel Europa, van het Franse Front National en Geert Wilders’ PVV tot Hongaarse en Poolse partijen met daarnaast tal van buitenparlementaire extreemrechtse groepen, werpen zich op als hoeders van de westerse waarden. Zij kunnen, onder andere door sociale media als Twitter en Facebook, sturing geven aan de onvrede die leeft onder de ruim 500 miljoen EU-burgers. Velen staan huiverig tegenover de komst van de door de Europese Commissie afgelopen najaar voorspelde drie miljoen asielzoekers tot eind 2016 en de demografische gevolgen, namelijk oprukkende islamisering en daarmee gepaard gaand herlevend conservatisme. Steeds openlijker storen Europeanen zich aan het lastigvallen door allochtonen van vrouwen, zoals tijdens de nieuwjaarsnacht in de Duitse stad Keulen, het beledigen en bedreigen van homo’s of andersgelovigen als christenen en joden, en moeten leven met angst voor een gecoördineerde terreuraanslag als op 13 november in Parijs met 130 doden.
2. Economische onvrede
Ook economische onvrede vormt een belangrijke drijfveer voor een opstand. De jeugdwerkloosheid bedraagt in EU-landen als Griekenland en Spanje bijna 50 procent. Laaggeschoolden voelen de concurrentie op de arbeidsmarkt door migranten. Wie in aanmerking wil komen voor sociale huisvestiging ziet zijn kansen voorlopig verkeken. Werkloosheidsuitkeringen en pensioenen staan door Europese regelgeving onder druk terwijl de kosten voor de asielopvang schrikbarend groeien. In Nederland verdubbelt sinds 2013 nagenoeg ieder jaar het aantal asielaanvragen, in 2015 tot zo’n 60.000 personen. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek is het merendeel van de Somaliërs (68,9%) en Syriërs (62,2%) afhankelijk van een uitkering.
3. Gebrek aan leiderschap
De derde factor is een wijdverspreid gevoel van onzekerheid door gebrek aan daadkrachtig politiek bestuur. Vicevoorzitter van de Europese Unie Frans Timmermans waarschuwde afgelopen november in Amsterdam zelfs voor het voortbestaan van de 28 landen tellende Europese Unie als de vluchtelingencrisis en eurocrisis elkaar in een „perfecte storm”, versterken, zo groot is de twijfel bij de EU-top over de uitvoerbaarheid van het eigen beleid.
EU-maatregelen voor het aanpakken van het kernprobleem, de asielstroom, blijken een wassen neus. Het Europees Agentschap voor het beheer van de buitengrenzen, Frontex, heeft de laatste jaren geen enkele boot met opvarenden teruggestuurd naar Turkije of Libië, ook al is het vertrekpunt veilig. De zogenaamde grensbewakers maken het migranten juist makkelijker, door hulp bij registratie.
4. Een incident
Ieder conflict begint met een incident. Bij de Arabische lente was dat de zelfmoord door verbranding van de Tunesische marktkoopman Mohammed Bouazizi op 17 december 2010. De latente onvrede over corrupt bestuur en miskenning sloeg vervolgens als een steekvlam over naar zo’n tien andere landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
5. Gunstige weersomstandigheden
De Europese geschiedenis leert dat opstanden vooral beginnen wanneer de weersomstandigheden dat toelaten. Zelf schat ik mei 2016. Bovendien stijgt in het voorjaar de stroom migranten vanuit Turkije en Noord-Afrika opnieuw tot grote hoogte, de wind gaat liggen en het zeewater warmt op, wat een succesvolle boottocht verzekert. Reken tegen die tijd op ruim tienduizend personen per dag, tegen ongeveer vierduizend nu, die in Griekenland en Italië aan land komen. Die zullen ergens heen moeten. Uit angst voor een stuwmeer aan migranten controleert Zweden en Denemarken de grenzen. Terwijl Duitsland eigenlijk jaarlijks niet meer dan 200.000 vluchtelingen ordentelijk kan opvangen, volgens Horst Seehofer, minister-president van de Duitse deelstaat Beieren. Hongarije heeft al een fysieke barricade opgeworpen in de vorm van een hek. De kans is daarom reëel dat de eerste grote conflicten tussen plaatselijke autochtonen en opeengestapelde nieuwkomers uitbreken op de Balkan en in Griekenland. De Duitse bondskanselier Angela Merkel waarschuwde vorig jaar november in Darmstadt al voor „militaire conflicten” in die regio.
De strijd in het Midden-Oosten en Noord-Afrika richtte zich in eerste instantie tegen de dictatoriale machthebbers en ontspoorde vervolgens in gevechten tussen sjiieten en soennieten en radicale strijdgroepen onderling. Door gebrek aan sterk leiderschap zal de kladderadatsch in Europa vooral een confrontatie zijn tussen voorstanders en tegenstanders van een ruimhartig asielbeleid, tussen islamieten en christenen, joden, seculieren en tussen zwart en wit. Leger en politie staan in het midden.
Onderschat de massaliteit van een mogelijke strijd niet. Verhalen over grootschalige verkrachtingen of een terroristische aanslag kunnen de stoppen ieder moment laten doorslaan. Naast reguliere asielzoekers, die kans maken op een verblijfsstatus, zoals Syriërs, groeit ondertussen de stoet van honderdduizenden uitgeprocedeerde asielzoekers. Frustratie – wegens de afwijzing – en een gerucht over een koranverbranding vormen ook aan die kant een explosief mengsel.
De belangrijkste overeenkomst tussen de Arabische Lente en de Europese Lente – ongeacht uiteindelijk resultaat – blijft de les dat iedere rebellie ontstaat door gebrek aan kordaat, eerlijk leiderschap en het veronachtzamen van de eigen bevolking.
Dr. Thomas, dit lyk asof u die ideologiese leidster van die “Open Stellenbosch”-beweging is wat, as ons dit reg verstaan, die universiteit heeltemal wil verengels?
Kylie Thomas: Ek moet ten eerste sê dat ek nie die ideologiese leidster van Open Stellenbosch is nie, maar saamwerk met vele merkwaardige studente wat wel ter tale is. Meeste van dié studente is swart wat ‘n moeilike tyd in Stellenbosch agter die rug het maar daar is verskeie studente wat blank en deel van Open Stellenbosch is, asook sekere lede wat blank is en Afrikaans praat. Al hierdie studente is daartoe verbind om maatskaplike geregtigheid te verwesenlik en dit is waarom hulle saamwerk. Die doelwit is nie om Afrikaans te elimineer nie maar om ‘n sekere vorm van blanke Afrikaneroorheersing aan die Universiteit van Stellenbosch uit te daag.
Hoe lank bestaan Open Stellenbosch reeds en wat was u rol in die beweging tot dusver?
Open Stellenbosch het in Maart vanjaar begin. My eie rol was tot dusver om studente te ondersteun, asook om navorsing te doen wat transformasie by die universiteit kan bewerkstellig. Ek stel belang in hoe universiteite gerig kan word maatskaplike geregtigheid in ons land teweeg te bring. Vir my beteken dit nie om enige deel van ons geskiedenis te elimineer of uit te roei of om enigiemand van dié gesprekke uit te sluit nie. Dit beteken beslis nie om een vorm van oorheersing met ‘n ander te vervang nie. In my klasse poog ek om ruimtes te open vir al my studente om hul sienings te stel en ek dink dat hull as jong Suid-Afrikaners sal hulle maniere moet vind om bo-oor alles te praat wat hulle steeds verdeel.
Hoe sien u die toekoms van Stellenbosch? Gaan dit ‘n hoofsaaklik swart, Engelstalige universiteit word?
Open Stellenbosch het die kwessie van die onderrigtaal by Stellenbosch geopper vanweë die wyse waarop dit funksioneer om swart studente van die universiteit uit te sluit. Vir my is die kernvraagstuk wat dit alles betref nie eintlik taal nie. Daar is heelwat mooi dinge in Afrikaans gedink, gesing en geskryf. Die kernvraagstuk gaan vir my om ongeregtigheid in ons samelewing en hoe ons dit kan oplos. Open Stellenbosch het ‘n beroep gedoen dat die Universiteitsraad ontbind moet word en dat ‘n forensiese ondersoek gedoen moet word na wat ons begryp korrupsie is in die wyse waarop die universiteit geruime tyd reeds bestuur word. Ek is van mening dat mense wat in die verlede vir menseregtevergrype en korrupsie verantwoordelik was nie leiers aan ons universiteite behoort te wees nie.
Dankie vir u belangstelling in die werk van Open Stellenbosch.
Naskrif: PRAAG het verskeie ander vrae aan dr. Kylie Thomas gestel wat nie beantwoord is nie, waaronder die vraag of daar antipatie jeens Afrikaners of Boerehaat in die geledere van Open Stellenbosch sou wees, asook of daar ‘n “verharding van die Engelse identiteit in Suid-Afrika te bespeur is”, met minder verdraagsaamheid teenoor Afrikaans of Afrikaners in die algemeen, veral noudat Engelstalige akademici die meerderheid selfs aan voorheen Afrikaanse instellings geword het.
Wie bepaal die 21ste eeu narratief en wêreldbeskouingsvereistes? Daardie narratief wat beweer dat die Suid-Afrikaanse geskiedenis eers aanvaarbaar geword geraak het die dag toe Nelson Rolihlala Mandela sy voete by Victor Verster uitgesteek het. Die narratief wat beslissend bepaal dat oranje, wit en blou, sowel as CJ Langenhoven outomaties met rassisme geassosieer word. En noú, ongelukkig, die narratief wat bepaal dat Oom Paul sy vervaldatum bereik het omdat hy ’n doring in die vlees is vir die “stryd teen rassisme en onreg”.
Om hierdie dominante narratief te begryp, sal ons by Amerika se selfvernietigende politieke korrektheid moet begin en eindig by die Beeld se publikasies, maar daarmee wil ek niemand lastig val nie. Dit is nie die moeite werd om dié narratief te probeer ontleed nie, want hy steek deesdae kop uit by omtrent elke instansie en omgewing. Al wat ons daarvan hoef te verstaan, is dat hy bestaan, dat hy besig is om ons te demoraliseer, en dat hy ons breinspoel. Daagliks. Daar is soveel te debatteer oor die pre-1994-geskiedenis, soveel om oor te gesels en te oordeel, maar die dominante 21ste-eeuse narratief het hom ongelukkig reeds die reg toegeëien om die septer met minagting te swaai – wat ’n oorwoë en stadige swaai van die septer moes wees, het ontaard in ’n impulsiewe en onmiddellike swaai – alles voor 1994 was rassisties, onmenslik, onanvaarbaar en skandalig. Diegene wat hierdie siening verwerp, is ook inherente rassiste, “ontkenners” en “Apartheidsapologete”. En dit is hoe dit is.
Met die oog op die onlangse verwydering en vernietiging van standbeelde het dit my skielik bygeval dat ek te jonk was om die verwydering van ’n Malan- of Verwoerdstandbeeld te beleef. Vir die lot van hierdie veroordeelde figure is daar geen tyd vir debat of bespreking toegeken nie – die septer het op hul koppe geval, en hy het hard geval. ‘n Onlangse verwydering van ’n Verwoerdstandbeelde was toe Terror Lekota, destydse Vrystaatse premier, een oggend in 2009 by die administrasiegebou in Bloemfontein stilgehou het en besluit het dat die armsalige Verwoerdbeeld hom “beledig”. Waarom sou dit wees? Ken hy die naam Verwoerd? Die antwoord is dat die huidige dominante narratief die naam Verwoerd uitgespel het soos wat hy hom wou hê, en in menige kele afgedruk het. Nog meer onlangs het die DA-munisipaliteit by Midvaal in Mei 2011 summier beveel dat Verwoerd se standbeeld verwyder moes word.
Dit val my elke dag by dat mense darem nog die moed bymekaar skraap om ’n D.F Malan- of P.W Botha-aanhaling in toesprake te uiter, maar dit nooit goed dink om die naam Verwoerd te noem nie. Die rede hiervoor is dat die huidige narratief apartheid oombliklik opgefrommel het, P.W Botha verniel het, selfs nou vir Paul Kruger bykom, maar ’n spesiale plekkie in die kollig gehou het vir dr. H.F Verwoerd. Hy is die sondebok wat verantwoordelik is vir al die probleme van ons land – die swak swart slaagsyfer, die swak rasseverhoudings, die hoë aantal plakkers, werkloosheid, ensovoorts. Want hy het met die idee van apartheid vorendag gekom. En dít is die storie wat ons
móét glo. Dit is wat Beeld vir ons vertel, dit is wat Pierre de Vos en Piet Croucamp vir ons uitbasuin, dit is wat die DA vir ons skryf, en dit is wat die geskiedenisboeke van vandag voorskryf. Ek kan die statistieke en feite aanhaal om herhaaldelik die valsheid van hierdie siening te bewys, maar met statistieke wil ek ook niemand lastig val nie. Ek kan bewys dat daar onder die Verwoerdadministrasie in verhouding tot die destydse bevolking meer huise vir swartemense gebou is as onder 20 jaar van ANC-bewind, dat daar meer swart skole en universiteite gebou is as ooit, dat swart lewensverwagting en -standaarde die hoogtes ingeskiet het (ten spyte daarvan dat die swart bevolking verdubbel het onder dr. Verwoerd se bewind), maar ek kan ongelukkig nie die narratief en vertolking van dr. Verwoerd se optrede en ingesteldheid hierdeur verander nie. Ek kan mense wél aanspoor om ’n gebalanseerde beeld van die geskiedenis voor 1994 te vind en hul uitsprake daarop te grond.
As ’n student moet ek dikwels die lofsange vir oudpresident Nelson Mandela aanhoor. Ek moet dikwels myself stuit om te vra waarom hy so opgehemel word, maar sy etlike terreurdade en toewyding aan die kommunistiese oorname in Afrika mag nooit bevraagteken word nie. Is dit ook die toedoen van die huidige narratief? As ons Mandela se terreurdade, geweldsaanhitsing envernietiging van duisende lewens mag ignoreer, mag ons nie dan ook dr. Verwoerd se soms belemmerde vooruitskattings en projeksies ignoreer nie? Of ons daaraan herinner dat dié man met ’n buitengewone verstand in die meeste gevalle heeltemal korrek was met sy vooruitskattings?
Sy vooruitskatting dat swartmense na die tuislande sou stroom was miskien onakkuraat, maar wat van sy akkurate projeksie dat die swartmense van Suid-Afrika binne 10 jaar die mees welgestelde swartmense ter wêreld sou word? Hetsy akkurate of onakkurate voorspellings, kon ek een korrelasie tref – en hieroor sal die huidige narratief reglynig met my verskil – dr. Verwoerd het edele, goeie bedoelings gehad.
Dr. Verwoerd loop in Sophiatown. Hy wou die plakkershutte vervang met baksteenhuisies.
Teenstrydig met die mening van die huidige narratief, wou dr. Verwoerd nooit enige mens of groep doelbewus benadeel of onderdruk nie. Inteendeel, hy het hom beywer vir die ontwikkeling van swartmense. Hy het eerstens geweet dat die swart bevolking onlosmaaklik deel was van die land, en dat elke land slegs so doeltreffend funksioneer soos die sterkte van sy swakste skakel. Die swartmense van dr. Verwoerd se tyd was, ontwikkelingsgewys, die swak skakel wat dr. Verwoerd wou versterk tot ’n glorieryke Afrikanasie. In ’n mate is hierdie ideaal verwesenlik – swart lewenstandaarde vermeerder in dr. Verwoerd se termyn teen 5,4% per jaar teenoor die vermeerdering van die blanke lewenstandaard van 3,9% per jaar.
Tweedens het dr. Verwoerd al te goed besef dat daar nooit vrede in Suid-Afrika sou heers indien so ’n groot deel van die bevolking nie tevrede en gelukkig was nie. Hy het meermale beaam dat die tuislande die ware tuiste van die swartman moes word, waar hy sou gelukkig wees en homself ontwikkel soos wat hy nooit sou kon doen onder blanke oorheersing in die Republiek nie. Ongeag of hierdie ideaal na dr. Verwoerd se dood deur sy opvolgers verwesenlik sou word, wás dit die edele bedoeling.
Daar bestaan geen twyfel dat die belange en behoeftes van die Afrikanervolk vir die eerste keer in dekades (sedert Britse kolonialisme) topprioriteit geniet het tydens dr. Verwoerd se premierskap nie. Die algemene volksgevoel en vyandigheid teenoor die Engelse blankes kon dr. Verwoerd aangevuur en geïnspireer het om juis dít aan hulle te doen wat tans met die blanke onder ANC bewind gedoen word – marginalisering. Hy doen egter die onverwagse en teenoorgestelde – in ’n poging om onafhanklikheid van Brittanje los te slaan maak hy werk daarvan om die Afrikaner en Engelse blanke sover moontlik te versoen en om die Engelse se veiligheid in die toekomstige Republiek te verseker. Om daad by die woord te voeg, stel hy in die binnekring van die Nasionale Party, asook in sy kabinet menige Engelse aan om die Engelse verteenwoordiging op regeringsvlak te versterk.
Verwoerd roep laat in 1960 ’n referendum uit oor die vraag of Suid-Afrika ’n republiek moet word. Op 31 Mei 1961, 59 jaar na die einde van die Boere-republieke, ontstaan die Republiek van Suid-Afrika, los van Britse heerskappy. ’n Goue tydvak lê voor.
Dr. Verwoerd spreek ’n skare jong swart kinders toe.
Afgesien van die suksesse van die Republiek, is dr. Verwoerd toegegooi onder die eise van swart ontwikkeling. In ’n radioprogram na sy dood het een van sy kollegas opgemerk: “there was no single Bantu area he did not visit, no single Bantu leader he did not meet”. Iets waarvan die huidige narratief nooit melding gemaak het nie, is dat baie swartmense aan sy lippe gehang het en ver gereis het om na hom te luister. In die tuislande waar die grootste deel van hul bevolkings vir leiers ten gunste van aparte ontwikkeling gestem het, soos Boputhastshwana, Transkei, Ciskei en Venda, het dr. Verwoerd altyd ’n staande applous ontvang na afhandeling van ’n toespraak. K.D Matanzima, hoofman van Transkei vir 12 jaar, het dr. Verwoerd as sy persoonlike rolmodel beskou. Dan kan ons die vraag vra: as 700 000 Xhosa’s by die 1963-verkiesing van Transkei vir ’n swart leier gestem het (hy het die daaropvolgende 2 verkiesings ook ver gewen) wat openlik vir dr. Verwoerd as sy rolmodel beskou het, waarom is die huidige narratief t.o.v. dr. Verwoerd een van minagting en demonisering? Moet ons dan nie elke dag die waarde van demokrasie aanhoor nie?
Hoofman K.D. Matanzima (Transkei) en ander swart leiers by dr. Verwoerd se staatsbegrafnis.
As die meerderheidkiesers in tuislande demokraties vir die Verwoerdiaanse ideaal gestem het, waarom sou Verwoerd dan afwyk van aparte ontwikkeling? Die ANC en PAC het miskien bomme gestel, maar hoeveel persent van die swart bevolking het hulle nou eintlik verteenwoordig? Hulle het nie eers ’n duit verteenwoordig, teenoor die hoeveelheid wat leiers soos K.D. Matanzima (Nelson Mandela se neef) verteenwoordig het nie. Die huidige narratief slaag daarin om ons telkens te oorreed dat die ANC, met hul kommunistiese onderrok, die meerderheid swartmense verteenwoordig het. In die destydse woorde van Mangosuthu Buthelezi:
“They do not represent the majority of blacks in this country and they are not about bringing peaceful change in this country, but to create a socialist or even a Marxist state”.
Om hierdie Marxistiese ambisie van die ANC te bevestig, kan ek aanhaal uit ’n dokument wat in Nelson Mandela se besit gevind is. Dit lui soos volg in sy eie handskrif:
“The people of South Africa, led by the South African Comunist Party, will destroy capitalist society and build in its place socialism… The transition form capitalism to socialism and the liberation of the working class cannot be effected by slow changes or reforms as reactionaries and liberals often advise, but by revolution. One must therefore be a revolutionary and not a reformist.”
’n Politieke ontleder sou sê dat dit gevaarlik baie soos Julius Malema se woorde in 2015 klink. Malema probeer tans die Marxistiese revolusie dryf waarin Nelson Mandela en sy kamerade destyds gestuit is deur manne soos Verwoerd. Daarom is dr. Verwoerd steeds ’n gehate man in tradisionele ANC-kringe, tot vandag toe. En nodeloos om te sê, het die ANC ongetwyfeld die grootste invloed op die huidige narratief in Suid-Afrika.Hulle beheer tog die media, inhoud van geskiedenisboeke, en reguleer die algemene houding en gevoel van die swart massas. Juis hierom sou geen Verwoerdstandbeeld oorleef het in die nuwe Suid-Afrika nie.
Noudat ons bepaal het dat dr. Verwoerd geen “Afrikaanse Hitler” was, soos die huidige narratief hom dikwels beskryf nie, kan ons nog ’n vraag opper: Was hy ’n held, en vir wie?
As 20-jarige student aan Stellenbosch bewys Verwoerd hom reeds as buitengewoon begaaf en ’n volksliefhebber. As leier van die studenteraad in 1921, stig hy ’n fonds vir armblankes in Suid-Afrika, asoook in dele van Europa. Nie net samel hy geld hiervoor in nie, maar spoor medestudente aan om saam met hom hul sakgeld aan te wend hiervoor, en om meer spaarsamig te leef om sodoende dié fonds ’n hupstoot te gee. Reeds op ’n jong ouderdom straal Verwoerd dus sy ywerigheid uit om volksdiens te lewer. Hierdie selfde ywerigheid kom na vore wanneer hy in 1958 die sewende premier van Suid-Afrika word. Op 6 September 1966 word hierdie ywerigheid gesmoor deur die steek van ’n dolk – ’n gebeurtenis wat te danke aan ons huidige skewe narratief nie betreur word nie, maar eerder gevier word. Twee weke voor sy dood is vergaderings met talle swart leiers gereël. Die toespraak wat hy op die 6de in die volksraad moes lewer, waarvoor hy nooit die kans gegun is nie, sou die begin van ’n nuwe tydvak inlui vir verhoudings tussen wit en swart. Wysigings sou gemaak word t.o.v. apartheidswetgewing en die algemene behoeftes van die breë swart bevolking sou geopper word om vredevolle naasbestaan te kon verseker.
Verwoerd se opvolgers het dus heel waarskynlik voortgegaan met die implementering van ’n beleid waarin hyself nie meer geglo het nie. Hierom word Verwoerd vandag nog blameer vir die latere mislukking van Apartheid, waaroor hy geen beheer gehad het nie.
’n Jong Mimi Coertse steek ’n blom in dr. HF Verwoerd se baadjie.
Jare na dr. Verwoerd se dood het een van sy grootste bewonderaars, Mimi Coertse, oor dr. Verwoerd, wat op sy beurt een van haar grootste bewonderaars was, gesê:
“Mense kan van Dok sê wat hulle wil, maar ek het hom as ’n baie sjarmante en bedagsame mens beleef. Hy was bepaald géén rassis nie. Toe ek eenkeer op pad was na hulle huis, bel hy my. ‘Mimi’ vra hy, ‘kan jy vir my ’n Brandwag saambring?’. Hy het sy tuinman elke week daaruit in Afrikaans opgelei; dié keer het hy vergeet om die tydskrif te koop”.
Verder skryf Hermann Giliomee in sy boek, Laaste Afrikaanse Leiers, op bladsy 69, dat Verwoerd nooit in die meerderwaardigheid van die blanke ras geglo het nie, maar dat hy slegs die ontwikkelingsgaping tussen die rasse wou vernou.
Ek, en baie ander, sal nooit kan aanvaar dat dr. Verwoerd se standbeeld nie ’n plek in die son gegun word nie. Trouens, as ’n progressiewe jeugdige, glo ek dat Suid-Afrika nóú Verwoerds benodig om leiding te neem. Hoegenaamd nie om apartheid of rasseskeiding te inspireer nie, maar om vertroue te skep in ’n nasie wat dekades laas die moontlikheid van ’n eerlike, opregte en toegewyde leier ervaar het. Sy ideaal hoef ons nie in 2015 te inspireer nie, maar sy skaars en uitmuntende karakter, wél.
kom skink nou nog ‘n dop in ons dopperland
waar elkeen met ‘n teleskoop toegerus
die sterre en planete beskou in die wete gesus:
lê die hemelse orde nie voor die hand?
dog op aarde op die romeinse vakansiedag
as elke jan rap die winkels bestorm en fuif
en politici en sakemanne na geld snuif
soos kokaïen vanaf ‘n spieël onder gelag
weet ons wie voortaan gaan regeer
ons slawe bevry van onderdanigheid
wat ons te midde van grimmige vrolikheid
moet bedien, elke swygsame dame en heer
wat bo was is onder asook andersom
eens was hy geleerd ‘n gesiene man
nou eet hy slegs dan en wan
so kom ons om so kom ons om
soos destyds die god van ‘n enkel seisoen
gedurende die res van die jaar
grootliks en genadiglik onsigbaar
wink saturnus se ring op afstand van miljoen
die gasreus se weerkaatsde lig flonker
soos ‘n groot ster ‘n vae herinnering
aan ons vergane beskawing
met rondom ons gesigte woedend donker
soos dié van carthago se hammon-baäl
die grusame god wat nie huiwer
om babakrete in die vlamme te versluier
met musiek as hy sy eersgeborenes kom haal
die afrikasaturnus verstaan ons nou beter
sy behoefte aan menslike offerande
terwyl verbale vernis allerhande
slagspreuke walm wat verstar in die eter
eensklaps het hy jou en my beet
ons asems stol tot dié kreet
Jan Viljoen skryf dat hy vandeesweek vir ‘n bietjie afleiding sit en kyk het na ‘n video van ‘n meningspeiling wat in San Diego gemaak is. Groot was sy ontnugtering:
Dié week was dit Martin Luther King-dag in Amerika en die dag word deur spesiale wetgewing, die “King Holiday and Service Act” afgedwing vir elke derde Maandag in Januarie. Dit is die enigste openbare vakansiedag van al die Amerikaanse vakansiedae wat ‘n enkele persoon, ‘n swart aktivis vereer, behalwe dié van volkstigter George Washington. Sy geboortedag is ook ‘n openbare vakansiedag. Die res is almal dae soos Onafhanklikheidsdag (Independance day) en Danksegging (Thanksgiving).
Martin Luther King is dus die enigste onlangse persoon wat ‘n vakansiedag het wat spesiaal aan hom opgedra is. Die meeste mense sal miskien slegs kan onthou dat Martin Luther King die “I have a dream…”-toespraak gelewer het. Min mense kan egter onthou wat hy gesê het.
Selfs minder mense weet dat hy in werklikheid ‘n korrupte uitvaagsel, dweper en vroueslaner was wat gereeld van straatvroue se dienste gebruik gemaak het. Ek gaan nie van die woorde en taalgebruik herhaal, wat danksy FBI-meeluistering rugbaar geraak het nie. Wat die heilige pastoor en Amerikaanse lieflingsfiguur tydens sommige van hierdie sessies ge-uiter het, ek laat ek maar aan die leser oor om self na te vors.
MLK het, nodeloos om te sê, nie alleen spesiale wetgewing wat sy vakansiedag afdwing nie, hy het selfs spesiale wetgewing wat sy FBI- en ander rekords beskerm, die “Martin Luther King Jr. Records Collection Act”, of die “MLK Records Act”.
Sy rekords is deur Regter John Lewis Smith vir vyftig jaar geseël, “…to prevent the rise of a ‘black messiah’ and replace Dr. Martin Luther King, Jr. with a ‘clean Negro’”. Niemand kan of mag toegang daartoe verkry nie, selfs nie eers met die “Access to Information Act” wat iemand gewoonweg in staat sou stel om vertroulike inligting aan te vra nie.
Dit alles “om ‘n skoon neger” te bewerkstellig soos die regter dit stel. Maar met die die verloop van jare is daar al genoeg inligting gelek sodat die publiek ‘n redelike prentjie van die regte Martin Luther King kon vorm en die Amerikaanse heilige is allesbehalwe die vroom en eerlike “skoon neger” wie se lewe om integriteit en inbors gewentel het.
Die opname wat in San Diego gemaak is, is deur ene Mark Dice gedoen en hy het ‘n bietjie onder mense gaan rondvra wat Martin Luther vir hulle beteken, veral gesien in die lig dat MLK as swart aktivis, humanis en mensregtestryder, skynbaar meer vir Amerika gedoen het as enige van die ontslape presidente, leiers en volksvaders, want hy is die enigste persoon wat spesiaal met ‘n dag van sy eie vereer word.
Mark Dice is ‘n media-ontleder en ‘n skrywer.
Die eerste persoon wat op die video gewys word, word deur Dice gevra of sy gehoor het dat Martin Luther King daardie oggend (19 Januarie 2015) oorlede is. Haar verslae reaksie is dat dit ‘n jammerte is want sy (MLK) se toespraak is een van haar gunsteling toesprake, saam met JFK se toespraak en Lincoln se toespraak. Toe Dice haar vra of sy na die begrafnis toe sal gaan, het sy geantwoord dat sy pas van sy afsterwe verneem het, want sy het nie die nuus gekyk nie.
Toe Dice vir haar noem dat die aktivis daardie oggend op die ouderdom van 93 jaar aan ‘n koronêr dood is, antwoord sy dat dit in daardie geval darem dan nie so sleg is nie.
Die volgende persoon word deur Dice gevra of hy gehoor het dat Martin Luther King, die eerste “African American” wat op die maan geloop het, daardie oggend oorlede is en hoe die persoon voel oor MLK se nalatenskap.
Die kêrel antwoord dat dit jammer is maar wat kan ‘n mens sê? Volgens hom was MLK ‘n goeie mens en hy meen dat daar meer mense soos hy moes wees. Hy was ‘n goeie rolmodel vir almal. Miskien, reken hy, kan hulle dalk eendag nog selfs dalk ‘n openbare vakansiedag skep om hom te vereer. Indien daar wel so ‘n dag geskep word, sê hy, wil hy daardie dag nie werk nie, maar darem nog sy betaling ontvang.
Dice noem aan die volgende vrou dat toe hulle Martin Luther King se gesig op Mount Rushmore aangebring het, dit ‘n reusetree vir Amerikaanse rassegelykheid was. Ewe kopknikkend sê sy dat sy saamstem. Maar sy sê dat sy voel dat daar nog ‘n lang pad is om te gaan.
Aan die volgende ou vra Dice wat Martin Luther King, wat ‘n groot generaal in die konfederasie was en wat die Gettysburg-toespraak gelewer het, wat selfs vandag nog uitgesaai word, se nalatenskap was. Hy vra wat die ou se gevoel sou wees rondom die finale uitroeiing van rassisme om die MLK-droom van rassegelykheid te bewerkstellig. Die ou sê hy weet eintlik nie, want daar is nog soveel ander goed op ander plekke, soos die Missourie-kwessie, wat aangaan. Maar hy sê dat hy dink dat dit tans beter gaan as voorheen.
Vir die volgende vrou vra hy of sy gehoor het dat Martin Luther King in die afgelope uur op die ouderdom van 93, dood is. Hy wil weet wat haar gevoel is t.o.v. King se nalatenskap en wat haar opinie is oor wat MLK vir die land gedoen het. Sy sê dat sy nie geweet het dat die aktivis dood is nie, maar dat sy dink dat hy ‘n goeie mens was en dat sy jammer is om te hoor dat hy dood is en almal moet in sy spore moet probeer volg. Volgens haar is daar darem al gevorder met rassegelykheid, maar dat daar nog ‘n baie lang pad is om te gaan. Sy noem dat alhoewel sy nie die begrafnis gaan bywoon nie, want begrafnisse is te treurig, sy darem die uitsending op die televisie sal dophou.
Hierdie mense was besig om MLK-dag te vier en my oggend het gewissel van afgryse tot ongeloof. Die video kan hier gesien word.
Ek gee werklik nie om as iemand oningelig is nie. Ek sal seker die eerste een wees om te bieg dat ek soms oningelig is en dat dit ongelooflik maklik is om ‘n nar van jouself te maak, maar daar is ‘n aksioom wat gevolg moet word, en dit is dat die slim ou iets sê want hy het iets wat gehoor moet word en dat die idioot iets sê want hy wil gehoor word.
Hierdie mense is besig om Martin Luther King se spesiale vakansiedag te vier. Amerika se “skoon neger” wat met sy voorbeeldige lewe die pad vooruitgestap het om die kettings van onderdrukking van elke swart Amerikaner af te werp en wat vir sy trotse en manhaftige onboetvaardige dade vermoor is.
Of so word die skape wysgemaak. Maar hierdie mense het nie die vaagste idee wie of wat MLK was nie. Hulle weet nie, want die media het nagelaat om dit vir hulle stadig en drupsgewys te voer. Om iemand oor ‘n lang tydperk subtiel te breinspoel is anders as om iemand met valse feite en verdraaiings te bombardeer en te oorrompel en te hoop iets haak iewers vas. Ons is slawe van die massamedia, ons is slawe van ons regerings en ons is slawe van groot ondernemings, wat elkeen hulle eie reëls maak. Reëls wat op ons afgedwing word en die luuksheid om jou eie oordeel te gebruik en om jou eie verstand aan te wend word ons ontneem. As jy iets doen of sê wat nie die amptelike standpunt weerspieel nie, sal jy aan die volle mag van die staatsmasjinerie onderwerp word. Dit hang natuurlik ook alles af wie jy is en aan watter groep jy behoort, want verskillende wette is op verskillende groepe van toepassing. Ons wetstelsel, soos ons regering, is allesbehalwe onafhanklik en deursigtig.
Hoekom is dit vir my so moeilik om iets soos hierdie video te aanskou? Want dit is wanneer ek begin besef hoekom ons slawe is en hoekom ons soos slawe hanteer word. Elkeen van hierdie mense, alhoewel hulle nie die vaagste idee het waarvan hulle praat nie, het ‘n opinie. En daardie opinie is duidelik die een wat op die oomblik heers, die een wat deur die massamedia voorgeskryf word en deur die regerings en regstelsels afgedwing word. Hierdie mense blêr blootweg op die maat van die musiek wat vir hulle gespeel word. Wanneer ‘n mens goed lees soos Marelise van der Merwe se skryfsels en wanneer ouens soos Max du Preez en Vuilpiet hulle monde oopmaak en hulle papegaai dieselfde ge-ykte media deuntjie oor en oor, dan wonder ons soms hoekom die mense skynbaar nie kan dink nie. Want hulle is gereedskap, nuttige idiote en alhoewel hulle, soos die mense in die video, nie die vaagste idee het waarvan hulle praat nie, gaan niks en niemand hulle keer om narre van hulleself te maak nie en veral as hulle groot ego’s gevoer kan word, want hy of sy het ‘’n “koerant” waarvoor daar met “joernalistieke integriteit” en “vryheid van spraak” geskryf kan word, is dit nog soveel erger.
Sommige mense weet nie dat hulle nie weet nie en hulle wil nie reggehelp word nie, want die ego is te groot en hulle wil gehoor word, maar het nie noodwendig iets om te sê nie, behalwe om massamedia se gonswoorde te herhaal.
Dus het my oggend in afgryse en ongeloof verloop en net toe ek dink dat dit seker maar net ‘n vloekskoot was, dat ek seker maar net te krities is en dat sulke goed my sal tref, kom ek op die volgende video af.
Albert Schweitzer het die Nobelprys vir vrede vanweë sy liefdadigheidswerk in die Franse Kongo ontvang. Tegelyk is hy egter ook omstrede oor sekere opmerkings wat hy oor swartmense gemaak het. In Afrikaans is daar ‘n gewilde biografie oor hom deur M.Z. Thomas, Albert Schweitzer – van kind tot man vanuit Duits vertaal en deur HAUM iewers in die sestigerjare gepubliseer. Hier volg ‘n uittreksel daaruit wat spreek van die kultuurverskille wat hy in sy drif om goed aan ander te doen, moes trotseer:
“Al wat my bekommer, is waar ek moet praktiseer,” sê Albert terwyl hy sy boeke en instrumente begin uitpak. “Die sendingstasie is bereid om vir my ‘n spreekkamer te bou, maar daar is geen werkers nie!”
Maar onbekommerd oor sy sorge klink die tromboodskappe oor oerwoud en grasvlakte: ‘n Groot wit oganga het aangekom. Hy woon in Ovemboe Wango in Lambarene en sal alle siekes genees. ‘n Oganga is ‘n towenaar en toordokter, en dis al wat hulle Albert Schweitzer ook noem… Alles wat die toordanse en hekserye van die swart toordokters nie kan genees nie, word na die Ogowe geneem en honderde myle stroom-af en stroom-op vervoer na die heuwel waar die wit oganga onder sy groot trope-helm op die groen gras staan en af en toe onverstaanbare woorde in die digte bos van sy snorbaard brom terwyl sy blou oë vorsend rondom hom kyk…
In Lamberene gryp Albert die graaf, en met vyf pikswart medewerkers begin hy die grond gelyk maak vir ‘n hospitaal. Albert moet egter nog leer dat daar ‘n groot verskil is tussen die werkvermoë van die negers en die Elsasser-boere. Hy moet alles self doen. Hy is nou al tuinier, timmerman, boumeester en apteker.
Eers word ‘n sementvloer gegooi, en dan verrys die gebou. Helene help met die inrigting van die twee groter vertrekke, en twee klein kamertjies wat as laboratorium en apteek moet dien. Die hele hospitaal sou maklik in ‘n middelslag-operasiesaal van ‘n kleinerige kliniek pas, maar daar is nie genoeg geld vir ‘n groter gebou nie. Van ruwe hout en palmblare bou hy negerhutte. Een word sy wagkamer, ‘n ander is ‘n siekesaal vir die bedlêende pasiënte, en in die derde moet Joseph woon. N’Zeng het met vakansie gegaan en nie teruggekeer nie.
Helene sorg vir die narkose by elke operasie en verder is sy verantwoordelik vir die linne, die verbande en instrumente, asook die huishouding.
Die narkose was die sensasie van die oerwoud. Op die sendingskool skryf die meisietjies: Vandat die dokter hier is, gebeur snaakse dinge. Hy maak eers die siekes dood. Dan genees hy hulle en maak hulle weer wakker.
Die geneesdes is ook dankbaar. Een van hulle gee aan mevrou Schweitzer ‘n seekoeivel-sambok. Wat sy eintlik daarmee moet doen, is vir haar nie duidelik nie. ‘n Ander een bring twintig frank “om die oganga vir die duur garing te betaal waarmee hy my maag toegewerk het”. Ander betaal weer met piesangs en broodwortel. Maar die merendeel van die pasiënte reken dat hulle die oganga niks skuld nie, maar dat die oganga húlle iets skuld. Het hulle hom nie hul vertroue geskenk nie? En hul tande gegee? Hou hy nie die dinge agter wat hy uit hul liggame gesny het nie? Nou verwag hulle dat hy hulle iets moet skenk – iets soos towermedisyne.
As Schweitzer hulle iets saamgee, verduidelik hy lank en noukeurig hoe hulle die medisyne moet gebruik. Joseph vertaal woord vir woord, en Schweitzer skryf nog weer groot op die dosies en die flesse hoe hulle die medisyne moet gebruik, maar heimlik vrees hy gewoonlik dat hulle die poeier wat hulle moet drink, op hul vel sal vryf, of die medisyne wat hulle druppelsgewys meot gebruik, met een teug sal drink, of die salf sal eet.
Maar die ander wat niks kry nie, word afgunstig. Op ‘n raaiselagtige manier verdwyn belangrike boeke uit sy studeerkamer. In ‘n verafgeleë dorp dra ‘n klomp singende mans ‘n kosbare skat, sorgsaam in palmblare toegewikkel, na hul hoofman. Die wit oganga het hulle genees, en hulle het die geheim van sy towerkuns saamgebring. Glimlaggend maak hulle die pakkie oop en haal ‘n groot boek uit. Op die omslag staan:
DIE MEISTERSINGER VAN NÜRNBURG
deur Richard Wagner, Klavieruitgawe.
Die hoofman bewaar die groot toorboek sorgvuldig. Nou sal een van hulle mos nie weer siek word nie. In ‘n ander dorp hou swart mans versigtig wag oor Bach se Matthéüs-passie. Vir Schweitzer was die boek onvervangbaar, maar vir die bygelowige oerwouddorp nog meer. Dit is mos ‘n boek met groot towerkrag. Die bose geeste en seiktewurms sal nou mos nie meer die dorpsbewoners oorval nie!
As Schweitzer Sondae preek, het hy al weer die diefstalle vergewe, al het dit ook hoe moeilik gegaan, en al kan hy nie begryp to watter nut die Matthéüs-passie vir hulle kan wees nie. Hy bid saam met sy melaatses en watersugtiges en rumatieklyers, en in die skaduwee van die palms en mangobome verkondig hy aan hulle die evangelie van die liefde: “Jy moet jou naaste liefhê soos jouself.”
Hy skryf briewe na Günsbach, Straatsburg en Parys, briewe wat gedrenk is in die gloed van die Afrikaanse son, en elke brief is ‘n erkenning dat hy reg gehandel het deur na Afrika te gaan. (bll. 90-92)
