Etiket: universiteit van die Witwatersrand

Leon Lemmer: Michael Arnheim se ontleding van die Suid-Afrikaanse situasie

Arthur Keppel-Jones (1909-1996) het die verloop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in sy boek, When Smuts goes: A history of South Africa from 1652 to 2010 (Cape Town: African Bookman, 1947, 203p), voorspel. Hy was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits), maar het hom in 1959 in Kanada gevestig. Hy was ‘n liberalistiese Anglofiel en ‘n Afrikanerhater. Hy het voorspel dat die Afrikanerbewind in 1952 (nie in 1948 nie), drie eeue ná die aankoms van Jan van Riebeeck, sou begin. Die magsoorname deur swartes sou in 1988 plaasvind (nie in 1994 nie). Die Afrikaners word deurgaans ongunstig voorgestel en so ook die swartes, bv: “Now the Kaffirs have got the country and they are destroying it” (p 193). Volgens die outeur sou daar ná Jan Smuts se bewind en dus die einde van Engelse mag ‘n distopie volg. Die teks dra swaar aan vooroordele en sommige van die voorspellings moes mettertyd ‘n verleentheid vir Keppel-Jones gewees het. Vir ‘n bespreking van hierdie boek: Praag 16.03.2014.

Die boek van Michael Arnheim (gebore in 1944) wat ek vandag bespreek, is van ‘n heeltemal ander aard. Arnheim het op 31-jarige ouderdom hoof van die departement klassieke aan Wits geword. In 1988 het hy ‘n suksesvolle regspraktyk in Londen begin. Hy het onder meer insiggewend oor menseregte-wette geskryf; dat die menseregte-sindroom deur elemente ter bevordering van eiebelang gekaap is. Ek het reeds hierna verwys: Praag 17.02.2018. Wat ek by daardie geleentheid nie kon doen nie, was om die volgende boek van Arheim te bespreek: South Africa after Vorster (Cape Town: Howard Timmins, 1979, 203p). Ek het die boek uiteindelik te leen gekry. Ek beperk my bespreking tot slegs enkele aspekte. Hou asseblief deurgaans in gedagte dat hierdie merkwaardige boek 40 jaar gelede en 15 jaar voor die ondergang van die blanke bewind gepubliseer is.

Anders as Keppel-Jones se boek het Arnheim se teks na verloop van veertig jaar glad nie verouder nie. Anders as by Keppel-Jones is daar geen teken van emosie-gebaseerde vooroordeel nie. Voortreflik beredeneerd en in duidelike taal bied Arnheim sy argumente en ontledings aan. Hiermee stel hy ‘n navolgenswaardige voorbeeld aan sy mede-akademici. Arnheim is goed ingelig, ook wat Afrikaanse werke betref, en haal uit bronne aan wat selde in ander boeke oor hierdie onderwerp te vinde is. Arnheim se boek het ‘n dieptegang wat meesal in opvallende mate in bv die koerantartikels en selfs boeke van joernaliste ontbreek.

“South Africa, it has often been said, has proved the graveyard of predictions – there has certainly been no shortage of them! Most of them have been prognostications of doom, generally in the form of violent revolution … Because of [the] close link between prediction and propaganda many predictions are really nothing more than examples of wishful thinking and may be safely ignored” (p 158). Keppel-Jones se boek is ‘n voorbeeld hiervan. Die eerlose oorgawe aan swart mag deur FW de Klerk en sy kornuite is so vergesog dat niemand bv die absolute gebrek aan beskermende maatreëls vir blankes (bv geen rassediskriminasie, gewaarborgde eiendomsreg) kon voorspel nie. Die gewelddadige ANC is toegelaat om die blankes/Afrikaners onder te ploeg. De Klerk & kie het reggekry waarin die Britte tydens die Anglo-Boere-oorlog nie kon slaag nie.

Arnheim poog om nie te trap in die gat van toekomsvoorspelling nie. “The object of this book is not so much to predict the future of South Africa as to lay bare the real possibilities … from which that future will emerge” (10). Die manier waarop Arnheim Suid-Afrika se toekoms voorsien, is nie op verbeeldingsvlugte of emosie gebaseer nie, maar is “rather the result of logical reasoning based on carefully examined historical evidence” (159). “It is not the aim of this book to take sides in the South African dispute or to advocate any particular line or policy. The object is merely to clarify the situation and to reveal the real issues involved. If my analysis of these realities differs from what may be read in most other works on South Africa, this is to be attributed to the special effort that I have made to avoid the elementary errors and blinkered assumptions that abound in so many works on political subjects” (136). Myns insiens kan sy boek steeds met vrug aan studente in politieke wetenskap voorgeskryf word.

Arnheim skryf: Uit die oogpunt van Afrikaner-nasionalisme “there was only one way to ensure the continued existence of the Afrikaner nation and culture, and that was by means of separation: separation not only between Black and White but even between English and Afrikaans, this latter form of separation being most noticeable in the sphere of education” (22). In hierdie verband skryf David Harrison: “Under what was called the ‘dual medium’ system, [Jan] Smuts proposed that all [white] children would receive their elementary education in their mother tongue, English or Afrikaans; gradually the other language would be introduced and would eventually become, in secondary school, not just a second language but a medium of instruction as well. In other words, Afrikaans-speaking children would eventually find themselves taking, for example, mathematics or chemistry lessons part of the time in English. English children would do the same in Afrikaans … Eventually separate single-medium schools would be abolished” (The white tribe of Africa, Johannesburg: Macmillan, 1981, p 141-142).

Smuts wou Afrikaans- en Engelssprekende blankes verenig en albei groepe tweetalig maak. Daarna wou die Nasionale Party-regering swart skoliere help met hulle toetrede tot die arbeidsmag deur albei amptelike tale, Afrikaans en Engels, as onderrigmedium te gebruik. Hierdie navolging van Smuts se beleid het egter in 1976 die Soweto-opstand tot gevolg gehad. Wat blanke skole betref het die NP-regering die teenoorgestelde van die Smuts-beleid voorgestaan: skole moet enkelmedium en nie dubbelmedium nie wees. Dieselfde voorkeur het vir blanke universiteite gegeld. Dit het die behoud van Afrikaans as onderrigtaal naas Engels verseker. Die ANC-regering is Afrikaners en Afrikaans egter vyandiggesind, gevolglik is Engels naas Afrikaans in histories Afrikaanse skole en universiteite ingevoer, met katastrofiese gevolge vir Afrikaans. Kruipsugtige pro-swart Afrikaanssprekendes het met onderrig in Engels aan die eens Afrikaanse universiteite begin selfs voordat FW de Klerk mandaatloos aan gewelddadige swart mag oorgegee het.

Verskeie toekomsscenarios was vir Suid-Afrika beskikbaar. Die volgende opsie is in 1961 uitdruklik deur Hendrik Verwoerd afgekeur maar dit is presies wat FW de Klerk met sy onderhandelinge oor “magsdeling” bereik het. “The White people of South Africa should sacrifice themselves, their possessions and the generations to come. They can do this by surrendering to Black rule, even if it became a dictatorship, and evacuate the country of their forbears, or by remaining and becoming an indistinguishable part of a Black nation” (48). By die plaaslike blankes was daar vóór 1994 in ‘n groot mate algemene eenstemmingheid dat ‘n swart bewind gebaseer op algemene stemreg nie ‘n geskikte oplossing vir Suid-Afrika se probleme bied nie.

Uit die geskiedenis van Afrikaner-nasionalisme blyk: “On each occasion it was always the more conservative and uncompromising faction which ultimately emerged victorious. It was General JBM Hertzog who scored a victory of this sort over the conciliatory [Louis] Botha and [Jan] Smuts; and it was Dr [DF] Malan who in turn triumphed over Hertzog” (60). FW de Klerk se nalatenskap gaan in teen die grein van nie net die geskiedenis van die Nasionale Party en Afrikaners nie maar eintlik van Suid-Afrika sedert 1652. Die veranderings in 1994 was revolusionêr; nie evolusionêr nie. In die Lenin/Trotsky-idioom word hierdie revolusie steeds voortgesit.

Sommige van die insiggewendste opmerkings in Arnheim se boek handel oor die Franse Revolusie, wat beskryf word as “the period 1789-1799 that saw the end of the monarchy in France. The revolution began as an attempt to create a constitutional monarchy, where the powers of the king would be limited by a parliament. By late 1792, however, demands for long-overdue reforms resulted in the proclamation [by the moderate Girondins] of the First Republic and the execution of King Louis XVI in January 1793. The violence of the revolution, attacks by other nations, and bitter factional struggles, riots, and counter-revolutionary uprisings across France severely weakened the republic. This helped bring the extremists to power, and the bloody Reign of Terror [by the Jacobins under Robespierre, 1793-1794] followed. French armies then succeeded in holding off their foreign enemies and one of the generals, Napoleon Bonaparte, seized power in 1799” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 357).

Alexis de Tocqueville (1805-1859) is in die Engelssprekende wêreld veral vanweë sy boek, Democracy in American (1835, Kindle bv $0), bekend. Maar hy het ook ‘n ander uitstekende boek, The old Regime and the Revolution (1856, Kindle bv $1,14) oor die Franse Revolusie geskryf. Arnheim haal De Tocqueville soos volg aan: “For it is not always when things are going from bad to worse that revolutions break out. On the contrary, it oftener happens that when a people which has put up with an oppressive rule over a long period without protest suddenly finds the government relaxing its pressure, it takes up arms against it” (74). Arnheim vervolg: “Social dissatisfaction or disaffection, whether or not it reaches the stage of violent revolution, is the product of a sense of deprivation, but … this sense of deprivation is not something objective but is in fact subjective, or relative” (75-76).

“In the well-known folk-tale of The fisherman and his wife [1812], as recorded by the brothers Grimm, the firsherman himself has no sense of relative deprivation at all while his wife has what we might call a very high relative deprivation coefficient … this story … contains a very important kernel of truth, namely that the objective situation itself, whether political, social or economic, is not enough to enable us to predict people’s reaction to it” (76). Toegepas op Suid-Afrika kan gesê word dat die situasie vir swartes in Suid-Afrika nie so sleg was as wat bv Nelson Mandela en sy terroristiese meelopers verkies het om dit vir hulle en ander mense voor te stel nie. Weens sy opstandige geaardheid het Mandela geweld tot die enigste doeltreffende metode vir politieke verandering verhef, Umkhonto weSizwe (MK) gestig en op 16 Desember 1961 geaktiveer.

Die Nasionale Party se beleid is gekenmerk deur toegewings aan swartes, wat druk vir verdere toegewings veroorsaak het, totdat FW de Klerk se 1990/94-grondwetlike onderhandelinge wesenlik uit toegewings bestaan het. “It is precisely a policy of reform which produces a sense of relative deprivation, which in turn gives rise to revolutionary sentiments and thence to revolution” (92). “Where a situation remains unchanged for any length of time people come to accept it as normal and therefore do not tend to have expectations or aspirations very much above their actual level, no matter how good or bad that may be. It is change which produces the gap between reality and expectations or aspiration” (80). Toegewings in regeringsbeleid het teen 1979 ‘n relatief welvarende swart middelklas geskep. “Liberal White opinion … sees hope for the salvation of White South Africa in terms of the growth of a ‘responsible Black middle-class’ with a ‘stake in the land’ who would remain ‘moderate’ and thus prevent revolution” (83). “[They] believe that the dismanteling of apartheid will automatically lead to racial harmony and brotherhood” (182). Ondervinding in Amerika dui op die teenoorgestelde: “Forced integration has only resulted in bitterness and hostility on both sides” (182).

In werklikheid begeer die swart middelklas al hoe meer van wat hulle nog nie het nie, gevolglik beweer Arnheim: “A Black middle-class cannot but be revolutionary, or at least radical” (83). Hy skryf dit na aanleiding van die Franse Revolusie: “The middle class had been doing so well, especially on the economic front, that it began to aspire to political power to match its economic position” (72). Toegepas op Suid-Afrika: “Reform, whether political, economic or both, will not turn Black South Africans into docile servants of their White masters but will on the contrary politicise and ultimately radicalise them” (91). “Once a man is treated the same as others in certain respects, he will be all the more clamorous for equal treatment in all respects. In other words, political concessions are an inevitable concomitant of economic and educational reform” (183-184).

‘n Soortgelyke verskynsel doen hom by feminisme voor. “Women’s liberation is in fact very largely confined to the urbanised and industrialised countries of the West – in other words, the countries in which women enjoy more rights and privileges than anywhere else in the world. And, what is more, within those countries it is generally from among the richest, most educated and most influential segment of the female population that supporters of the movement tend to come” (79). In die konteks van feminisme is ook reekse toegewings gedoen, wat tot al hoe meer eise en militantheid aanleiding gegee het. Oor swartes en vroue mag daar deesdae kwalik negatiewe opmerkings gemaak word. In die Weste en die nuwe Suid-Afrika het hierdie twee groepe tans meer regte as blanke mans. Aan swartes en vroue word voorkeur by aanstellings en bevorderings gegee. Hulle mag eksklusiewe eie instansies stig en ter eie bevoordeling bedryf; iets wat eintlik nie vir blanke mans toelaatbaar is nie, tensy daar die bereidwilligheid is om deurlopend as onderskeidelik rassisties en seksisties uitgekryt te word.

In die nuwe Suid-Afrika is daar geen sprake van toegewings aan die blankes en veral die Afrikaners nie. In werklikheid word die skroef al hoe stywer aangedraai, soos by onteiening sonder vergoeding. Dit in sigself is verandering wat aanpassings in die gemoed van die slagoffers kan/gaan stimuleer. Wat Afrikaners betref moet daar liefs nie as’t ware met die leeu se stert gespeel word nie. Ná verloop van ‘n kwarteeu sukkel Afrikaners steeds om tot verhaal te kom en die volle implikasies van die 1990/94-verraad te begryp en verwerk. Maar op ‘n dag kan die Afrikaners se moermeters skielik in die rooi staan. Hulle sal dan nie toelaat dat hulle regte verder vertrap word nie. Dan sal daar tevergeefs gepoog word om hulle met allerhande beloftes van toegewings te paai.

Iets wat ek myself soms afvra, is of swartes werklik so sleg daaraan toe in die ou Suid-Afrika was. Dit is dalk ‘n persepsie wat enersyds deur die voorbeeld van bv die gewelddadige swart burgerregte-beweging in die veel meer welvarende Amerika en andersyds deur bv kommunisties-geïnspireerde propaganda geskep is. Pleks van onderdrukking het die plaaslike swartes heel moontlik bevoorregting in vergelyking met swartes in die buurstate geniet. Hulle kan selfs in so ‘n mate bedorwe wees dat hulle dit onnodig vind om optimaal in werksituasies te funksioneer. Desnieteenstaande is hulle geneig om op alles wat hulle begeer geregtig te voel. ‘n Hipotese soos hierdie maak dit verstaanbaar waarom bv Zimbabwiërs en Mosambiekers feitlik deurgaans deur die plaaslike blankes as veel beter werkers as swart Suid-Afrikaners ervaar word. ‘n Alternatiewe verduideliking, soos moontlike inherente bekwaamheid of onbekwaamheid, mag nie meer ter oorweging geopper word nie.

In hoofstuk 4 toon Arnheim aan hoe toegewings, aanpassings van 180 grade in beleid, die revolusionêre veranderings in Namibië en Zimbabwe en daarna in Suid-Afrika veroorsaak het. “In accepting the principle of ‘majority rule’ for Namibia she [the South African government] had practically invited pressure to be brought to bear upon herself to apply the same principle in South Africa” (101). Wat Zimbabwe betref: “There was never any doubt about the basic issue involved: Black ‘majority rule’. In other words, the South African government was consciously, deliberately and eagerly prodding Rhodesia into an acceptance of a form of government which Dr Verwoerd himself in 1966 claimed would ‘lead to destruction and chaos'” (105).

John Vorster kan vir die chaos in die polities onafhanklike Zimbabwe verantwoordelik gehou word. Maar dit is iets wat Vorster in ‘n buurland geskep het; nie in sy vaderland nie. Hoeveel swaarder moet die gewelddadige, rassistiese, mislukte nuwe Suid-Afrika met sy rommelstatus nie op die gewete van FW de Klerk en sy groepie meelopers rus nie? “The South African Government had turned its back on White Rhodesia” (107). FW de Klerk het tot die uiterste gegaan: Hy het sy rug op blanke Suid-Afrikaners en by uitstek Afrikaners – dink aan die status en behoud van Afrikaans, die kern van die Afrikanerdom – gekeer.

Aan die begin van hierdie rubriek is na Arnheim se boeke oor menseregte verwys. In hoofstuk 4 kom hy hierby asook die mite van gelykheid uit. ‘n Mite is ‘n “storie sonder grond; [‘n] fabel” (HAT). “The concept of human rights rests squarely on the belief in the equality of mankind. The rights that are envisaged must be equal for everybody – which can mean only one thing in a political context: one man one vote and majority rule … this demand was successfully made in the cases of the two neighbouring states of Zimbabwe and Namibia, and, what is more, the South African government concurred in the application of this principle to her neighbours even though she was somewhat less enthusiastic about its application to South Africa herself. But, even more important than this is the fact that South Africa’s most influential Black leaders are unlikely to settle for anything less than one man one vote and majority rule in a unitary state” (134).

Arnheim se jongste boek is Two models of government: A new classification of governments in terms of power (Black House Publishing, 2018, 373p; Amazon Kindle $11,49). Daarin keer hy terug na die kwessie van gelykheid. Hy onderskei twee soorte regering: oligargie, dus regering deur ‘n minderheid, en monokrasie, dus regering deur ‘n enkeling. In ‘n oligargie is daar noodwendig ongelykheid terwyl vryheid in wisselende mate voorkom. In ‘n radikale monokrasie, soos Fidel Castro se Kuba, is gelykheid moontlik maar dit geskied ten koste van vryheid. By Arnheim is daar hierdie versoberende insig: “Equality of opportunity must not be equated with equality. Equality of opportunity means an equal opportunity to become unequal.” Gedwonge, kunsmatige gelykverklaring in die sin van gelyke stemreg (een mens, een stem) is ‘n gevaarlike vergryp en ‘n fundamentele dwaasheid wat ernstige nadelige gevolge in baie lande en katastrofiese gevolge in ‘n land soos Suid-Afrika het. Ongelykheid wat sorgdra dat blankes in politieke beheer van die land bly, was en is blykbaar ‘n noodsaaklike voorwaarde vir ‘n welvarende, voorspoedige Suid-Afrika. Hopelik bespreek ek by ‘n latere geleentheid Arnheim se 2018-boek.

Veertig jaar gelede het Arnheim geskryf: “Though some Black leaders may be prepared to accept certain concessions at least as an interim stage towards Black rule, there can be no doubt that Black opinion will not be prepared indefinitely to stop short of complete control of the whole of South Africa … once Blacks are accorded equal rights with Whites, the road to Black rule will have been assured” (87-88). Reeds in 1909 het die South African Native Convention – sedert 1923 die African National Congress genoem – in Bloemfontein besluit “all persons within the Union shall be entitled to full and equal rights and privileges” (88).

Sedertdien is uit swart geledere druk hiervoor uitgeoefen. Die skandalige ironie is dat sodanige gelyke regte sedert 1994 nie deur die swart bewind aan die blankes gegun word nie. “The aspirations of Black leaders have always been the same – namely, to enjoy the same rights and privileges as Whites. Which … can only mean a Black-ruled South Africa – a prospect which, whether justifiably or not, is precisely what most South African Whites dread more than anything else” (89). Sedert 1994 het hierdie vrees van blankes geblyk absoluut geregverdig te wees.

Arnheim was nie met Suid-Afrika se buitelandse beleid beïndruk nie. “South African foreign policy to date has been stupid” (124). Die NP-regering het tradisioneel sy onbetwisbare lojaliteit teenoor die Weste betuig en sy bestryding van kommunisme beklemtoon maar tog geen aanvaarding van sy rassebeleid van daardie lande ontlok nie. Arnheim verduidelik dat ander lande die plaaslike situasie ontleed en vroeg besluit het watter groep die uiteindelike wenner sou wees en daarom eerder die swartes gesteun het. Blank Suid-Afrika moes dalk liewer onsekerheid geskep het oor waar sy lojaliteit lê, sodat Westerse en nie-Westerse lande om sy guns kon meeding; nie dat dit veel sou gehelp het nie.

“It was only in 1979 that the South African Government announced that it would in future adopt a neutral stance in what it rather archaically termed ‘the East-West conflict'” (131). “It may well be in South Aftica’s interests to foster what relations it can with the Soviet Union … This prospect is unlikely to appeal to many White South Africans at the present time, but the alternative to it is for South Africa to become a pawn and satellite of the United States of America” (118). “The plain fact must be faced that the Soviet Union is not a revolutionary state but indeed an extremely conservative one. If one puts aside all the ideological clap-trap, this is not particularly difficult to understand. After all, Russia is in effect the last of the great multi-national empires” (117).

Die outeur het dit geskryf nadat hy aangetoon het “how very little ideology matters in international relations” (113). ‘n Land se regering werk in die praktyk met ‘n ander land saam of ry hom in die wiele ingevolge sy persepsie van eiebelang en nie primêr ingevolge ideologie nie. Die ou Suid-Afrika is as Westers geëtiketteer en die nuwe Suid-Afrika is wat regering betref ongetwyfeld in ruime mate marxisties gesind. Op die persoonlike vlak jaag baie van die kommunistiese kamerade egter eie gewin, die ergste graad van materialisme, na, bv soveel moontlik geld en persoonlike besittings. “Is it really possible to be capitalists and socialists at the same time?” (147). Ja, dit het plaaslik deel van die daaglikse (politieke) werklikheid geword. Dit toon hoe min waarde daar in hierdie konteks aan ideologiese etikette geheg kan word. Voorheen: “To label urban Blacks as either ‘capitalists’ or ‘socialists’ is … misleading. They are neither. They are people who … feel aggrieved and are potentially revolutionary” (147-148). Hierdie geweldspotensiaal was – en is dalk steeds – van deurslaggewende belang en nie die ideologiese etikette wat aan swartes geheg word nie.

“It may indeed be disturbing, but it is also sobering, to realise just how subjective political policies and attitudes inevitably are” (138). Tydens die Koue Oorlog het dit telkens gebeur dat ‘n nuwe bewind in bv ‘n Afrika-land se amptelike lojaliteit van Wes na Oos, of omgekeerd, verander het. Die verandering van die ideologiese etiket word aan die land se regering geheg en weerspieël hoogs waarskynlik nie ‘n verandering in die mening van sy inwoners nie.

Daar is geen aanduiding dat Arnheim die verbrokkeling van die Sowjetunie voorsien het nie. Hy kon gerus ook duideliker tussen ‘n regering en die land se inwoners onderskei het. As hy in 1979 eerder die inwoners van Rusland as die Sowjetregering as konserwatief gekarakteriseer het, sou dit merkwaardig gewees het, want dit is iets wat eers na die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 deur talle Westerse waarnemers aanvaar word.

In die ou Suid-Afrika is groot waarde aan wette geheg om ‘n ordelik funksionerende samelewing te probeer verseker. Beperkte sukses is behaal. Massa-aksie en geweld het op die lange duur wet en orde ondermyn omdat die regering toenemend minder gesag uitgeoefen het. “The [constitutional] fallacy essentially consists in a belief in the efficacy of laws, constitutional enactments and other formal documents as being able to solve political problems” (148). Dink aan hoe oorentoesiasties mense soos FW de Klerk (skynbaar) en Leon Wessels (werklik) in 1996 oor Suid-Afrika se nuwe Grondwet was; glo die beste in die wêreld, al is dit nie met alle ander grondwette vergelyk nie en al kan omstandighede van land tot land hemelsbreed verskil. Sedertdien word daar deur De Klerk en sy meelopers steen en been gekla oor die vertoking en toepassing van die Grondwet; bv dat na die letter, en nie na die gees van die Grondwet nie, gehandel word.

“Law, it is apparent, is incapable of solving political problems. A law can only reflect the realities of a power situation at a given time. If that power situation continues to exist, then the laws produced by it will continue to be valid. Where this occurs observers are often misled into talking of the efficacy of a constitution or of a law in achieving stability. In reality of course it is not the constitution or the law which has produced stability; it is stability which has given the constitution or the laws long-term validity … political power will cut its way through any skein of constitutional provisions” (152). Byvoorbeeld, ‘n oorweldigende meerderheid kiesers het die ANC aan die bewind geplaas. Uit sy magsposisie proklameer hy wette en pas hulle na goeddunke toe; des te meer omdat die regspleging, soos deur bv Hermann Giliomee aangetoon is, nie onafhanklik van die ANC-regering funksioneer nie maar eerder na sy pype dans. As die ANC ontevrede met die Grondwet is, kan hy dit aanpas, bv met die hulp van die EFF, soos met (blanke) onteiening sonder vergoeding gedoen word.

Arnheim verwys na Jack Greenberg (1924-2016), ‘n Jood en “legal adviser to the American National Association for the Advancement of Coloured People,” se besoek aan Suid-Afrika in 1979. Greenberg het geredeneer: “Black domination and discrimination against whites are not impossible outcomes. Black people are as imperfect as Whites, as experience in other African countries demonstrates” (155). Deesdae ervaar ons al drie hierdie verskynsels daagliks: swart oorheersing, diskriminasie teen blankes en die onvolmaaktheid van swartes. Suid-Afrika het ‘n manifes vir menseregte maar in die praktyk bied dit onvoldoende beskerming aan blankes, onder meer omdat die regte van nie-blankes by die Menseregtekommissie klaarblyklik swaarder as dié van blankes weeg. “A bill of rights is just so much scrap paper when it comes into conflict with power … The essential reason for this is that no law, or for that matter any other type of mechanical manipulation, can overpower the deep-seated psychological forces at work in human society, of which group-identity is probably the strongest” (155). Daarom stem swartes eerder vir mede-swartes as vir blankes. In die nuwe Suid-Afrika is swartes in beheer van die regering. Afgesien van wat ook al op die wetboek staan, sal die ANC-regering sorg dat swartes, dus sý ondersteuners, bevoordeel en blankes benadeel word.

In die laaste hoofstuk wys Arnheim daarop dat die NP-regering, deur ontrou aan sy tradisionele beleid van rassesegregasie en ongelykheid te wees en in te stem tot meerderheidsregering in Namibië en Zimbabwe, die weg vir oorgawe aan swart mag in Suid-Afrika voorberei het. “There can be little doubt that foreign pressure was also at least partly responsible for internal reforms” (161), wat druk om verdere hervormings en uiteindelik die ondergang van die blanke bewind verhoog het. Arnheim verwys na bv die Amerikaanse swartes se burgerregte-beweging “to prove that prosperity does not make for contentment and that revolution is more rather than less likely to occur amongst an upwardly mobile section of society” (162).

“It was precisely the advent of ‘the good life’ which was likely to whet Black appetites and ‘awaken their political fervour'” (170). Byvoorbeeld, “pay increases often raise expectations to such an extent that the Black workers feel worse off than before” (171). Die werkgewers verloor ook in hierdie proses omdat hoër salarisse nie noodwendig tot verhoogde produktiwiteit lei nie (171). “Where workers are given an increase in wages which they have not earned through higher productivity, they will continue to expect regular increases of the same type year after year” (185). Dit is presies wat sedert 1994 gebeur; dermate dat, anders as voorheen, personeel in die openbare sektor hoër vergoeding as in die private sektor betaal word sonder dat daar naasteby dieselfde druk op prestasie, bv doeltreffendheid en winsgewendheid, is. As swart staatsamptenare nie verhogings hoër as die inflasiekoers ontvang nie, dreig hulle om te staak. Die tradisionele bedoeling met jaarlikse bonusse was dat meer en beter werk as wat verwag kon word, verrig is. Deesdae word die reg op bonusse as ononderhandelaar beskou; ook in die geval van onder- en wanprestasie. Die 1994-magsoorgawe wás ‘n onderhandelde (eintlik toegee-) revolusie wat Suid-Afrika (feitlik) onherkenbaar verander het en sekerlik (in die meeste opsigte) nie verbeter het nie.

“We can now begin to understand a little more clearly why it is that the White economic élite [eg Harry Oppenheimer] should be so committed to political and economic liberalisation as to be able to ignore totally, or else to deny vehemently, the revolutionary threat that such a policy would inevitably create to themselves. It is now obvious that this commitment on their part to reform and social change is motivated neither by idealism nor even by any real concern for the people whose interests they generally claim to have a heart, namely the Blacks. Instead, what we have here is a much more basic and easily intelligible wellspring of motivation: self-interest” (169). Dieselfde geld vir sportlui wat destyds druk vir internasionale deelname uitgeoefen het sonder om ‘n flenter om te gee vir die politieke opset en dus soort regering wat Suid-Afrika moet aanvaar ten einde so iets moontlik te maak.

“The idyllic picture of social, political and economic harmony and prosperity resulting from a humane policy of reform, liberalisation and equal opportunity, is totally illusory. Not only is such a society impossible of attainment through the means generally suggested to this end, but it is in itself an impossible ideal, one which cannot be reached by any avenue … the tensions generated by group friction in multi-national, multi-racial or complex societies of any kind are such as to make conflict of one sort or another inevitable. The many power-sharing solutions which have been attempted have all failed dismally, and the inevitable result has always been the dominance of one group over the rest of the population. Where the out-group feels so seriously relatively deprived as in Malaysia [Singapore] or Canada [Québec], then it may even contemplate total secession [Boere-tuisland]. But even this may not solve the problem, as may be seen from the histories of the American and Nigerian civil wars, to cite but two disparate examples” (172).

“It is clear that no amount of reform short of total Black power over the whole of South Africa will satify Black aspirations. At the same time, however, a stepping-up of the reform programme will tend to radicalise the Blacks. This means that if en when South Africa comes under Black rule, it is more likely to be radical rather than moderate Black rule. Speeding up the rate of reform, which is sometimes recommended as a way of ensuring moderation, will only speed up the rate of radicalisation. Even if power is handed over directly to a moderate Black government, and even if this is done before the more radical elements have launched a full-scale guerilla war against South Africa, such a moderate régime is unlikely to last very long” (179).

Die ANC is van huis uit ‘n radikale, immorele en gewelddadige instansie. Deesdae sien ons hoe die EFF die ANC beïnvloed om selfs meer radikaal (bv rassisties anti-blank) te wees as wat hy tradisioneel is. “Marxism … does not admit the importance or even the existence of racial or ethnic identities. In Marxist theory the only significant groupings are classes” (183). Dit is om hierdie rede dat die kwessie van ras liefs nie in die nuwe Suid-Afrika geopper mag word nie. “It is partly the influence of Marxist ideology, especially on academic social scientists, that has caused [race and] ethnic feelings to be underestimated to the point of non-existence” (178).

FW de Klerk se belofte van magsdeling was ‘n illusie. “Any power-sharing formula can … only prove to be at best a temporary phase” (184). “A multi-racial power-sharing solution … is most unlikely to succeed” (180). “Only two alternatives remain: Black domination or White” (185). Laasgenoemde het ons voorheen gehad. Sedert 1994 ervaar ons op ‘n daaglikse grondslag die onverkwiklikheid van die ander een. In lands- en blanke belang sou dit beter gewees het as ons met blanke dominansie volstaan het. Soos Arnheim dit stel: “The less pretentious and much simpler policy of those dubbed by their opponents verkramptes … had in any case always struck a much more natural chord in the hearts of the mass of the White electorate” (176).

“All this does not bode well for South Africa’s future, but this book has been concerned to strip away illusions and to lay bare the realities of the situation, however unalluring they may be. The prospect that we have discerned in our brief glimpse into the future is indeed bleak: reform leading to a polarisation between White reactionaries and Black radicals, leading in turn to a Black régime. This is not intended to be a prediction, but merely a projection of likely developments on the basis of the forces at work in the situation” (181). Arnheim se toekomsprojeksie het geblyk ‘n akkurate voorspelling te wees. Dat hy werklik geglo het in wat hy in 1979 geskryf het, blyk uit die feit dat hy Suid-Afrika in 1988 verlaat en ‘n nuwe loopbaan in Engeland begin het.

Leon Lemmer: Harald Pakendorf stroomop gevind

In die jare vyftig het ek my daaglikse politieke skoling nie net uit Die Burger gekry nie, maar ook by die Afrikaanse radiodiens van die SAUK. Dit was die tyd van ‘n weeklikse Koffiehuiskonsert, die Mielieblaarklub en Wêreldgebeure. AM van Schoor was van 1962 af die redakteur van die middagkoerant, Die Vaderland. Afrikaners het toe nog ‘n vaderland gehad en daar was geen vooruitsig dat dit ooit anders sou wees nie. “Om eenvoudig die mag te oorhandig nadat ons twee vryheidsoorloë moes veg om vry te word, en ‘n lang pad daarná moes loop, was toe nie denkbaar nie” (Harald Pakendorf, bron hier onder, p 14). Van Schoor het elke week ‘n oorsig van wêreldgebeure aangebied. Dikwels het hy die gevoel gewek dat die Derde Wêreldoorlog binnekort kon uitbreek.

Tydens die Algerynse Oorlog (1954-1962) het Van Schoor voorspel dat wat in Algerië met die blankes gebeur, ‘n aanduiding sou gee van wat uiteindelik die lot van blanke Suid-Afrikaners gaan wees. Suid-Afrika en Algerië was toe die ontwikkeldste en suksesvolste lande in Afrika, danksy hulle substansiële blanke bevolkings. Meer as ‘n miljoen blankes het Algerië verlaat toe die Arabiese en Berberse Moslems politieke beheer oorgeneem het. Charles de Gaulle (húlle FW de Klerk) het die blankes uitverkoop. Sedertdien het ek my deurlopend van die verwikkelinge aldaar vergewis en ook in besonderhede met die lewensloop en idees van ‘n patriotiese blanke Algeryn, Albert Camus (1913-1960), kennis gemaak.

Na Van Schoor het Dirk Richard die redakteur van Die Vaderland geword en hy is opgevolg deur Harald Pakendorf (1979-1986), wat voorheen die redakteur van Oggendblad (1972-1979) was. Die volgende boek van Pakendorf is op 1 April gepubliseer: Stroomop: Herinneringe van ‘n koerantman in die apartheidsera (Kaapstad: Penguin Books, 2018, 240p, R230; Amazon Kindle $15,96). Die Vaderland het in 1936 tot stand gekom (p 201), met Gustav Preller as die eerste redakteur (41). Die koerant het toe eerder Barry Hertzog as die meer konserwatiewe DF Malan gesteun (11). “Die gematigde toon het voortgeduur totdat AM van Schoor die koerant in die sestigerjare na regs geruk het en die regtervleuel van die NP gesteun het. Dirk Richard het hom weer na sy oorsprong teruggebring. Dit het my gepas, maar ons sou verder gaan en die koerant na die linkse, of verligte, vleuel van die NP neem” (42).

Pakendorf verkwalik Van Schoor omdat hy Barry Goldwater in 1964 as Amerikaanse presidentskandidaat gesteun het. Dit gee aan Pakendorf die geleentheid om ‘n steelhou teen Donald Trump in te kry: “Goldwater is destyds as uiters regs beskou, ‘n soort Donald Trump wat darem nie soos ‘n analfabeet geklink het nie” (12). “AM van Schoor [het] die koerant erg na regs geruk” (120) en “Van Schoor [het] die koerant na verregs geruk” (213). Dit is duidelik dat Pakendorf ‘n renons in regse politiek het. Sy strategie was om apartheid “van binne te vermurwe” (5). Soos Lizette Rabe (Praag 7 April) wil hy blykbaar eerder ‘n Duitser as ‘n Afrikaner wees. Sy broer, Gunther, veral bekend vanweë sy boekresensies in koerante, was ‘n hoogleraar in Duits aan die Universiteit Kaapstad (198). Met Frederik van Zyl Slabbert het Pakendorf ‘n “hegte vriendskap” gehad (84). Hy noem Slabbert ‘n “gesiene Afrikaner” (154), wat toon dat Pakendorf nie die nodige onderskeid tussen ‘n Afrikaner (wat sekere tradisionele waardes aanhang) en ‘n verloopte of volksvreemde blanke Afrikaanssprekende (soos Slabbert of Pakendorf) maak nie.

Die outeur was traag om hierdie boek te skryf en het net by tye flink daaraan gewerk. “Dis nie eens in chronologiese volgorde nie; hier en daar word soms herhaal” (1). Die resultaat is sekerlik nie ‘n meesterstuk nie. Die skaars 200 bladsye kan in ‘n dag gelees word. Oudkollegas is deur Pakendorf gevra om hulle herinneringe by te dra, soortgelyk aan hoe radio-omroepers deesdae met behulp van luisteraars resepteboeke saamstel en publiseer. Dit het blykbaar deel van politieke byderwetsheid geword dat ‘n manlike outeur in sy herinneringe meer erkenning aan sy eggenote gee as wat nodig is, al is dit omdat sy graag tennis speel (soos in Dawie de Villiers se geval – Praag 17 Maart). By Pakendorf is dit dat sy vrou (soos hy) ‘n “ervare en knap joernalis” was (15). “Sy is een van die bekwaamste joernaliste” (101).

Aletta Pakendorf

“Toe ek sewentien was, was my enigste ambisie om met die mooiste en slimste meisie in die skool te trou. En ek het!” (101) in 1963 (69). “In graad agt het sy ‘n Transvaal-wye opstelwedstryd … gewen … Sy is ook akteur en het in twee van Jan Scholtz se TV-sepies gespeel. En kán sy kook, klere maak, brei – en lees” (101). Haar joernalistiek het vir haar dieselfde soort kritiek as vir Pakendorf op die hals gehaal. Sy skryf: “Ek praat volksvreemd, ek is ‘n vyand van ons volk, ek is van die soort wat my kinders en my volk wil besmet” (101). Pakendorf haal uitgebreid aan oor wat sy vrou destyds geskryf het (56-59, 61-63), maar haar briljantheid is vir my minder duidelik as vir hom. Maar sulke aanhalings help om die karige teks ‘n bietjie langer te maak. Pakendorf se vrou is op sewe van die 24 foto’s in die boek.

“My ouers was inderdaad aan al twee kante Duits” (7) en Lutherane. Pakendorf is seker dat sy ouers die Nasionale Party ondersteun het (8). Na die bywoning van Afrikaanse skole het Pakendorf (kortstondig) “heeltemal Afrikaans/Afrikaner” geword, “hoewel ek met my ouers Duits gepraat het” (11). Ná voltooiing van sy skoolloopbaan is hy via die lugmaggimnasium na die Universiteit van die Witwatersrand. Daar het hy as student misluk (“die liberale oud-Witsie” – 94), maar mettertyd ‘n graad aan Unisa verwerf (68). Soos sy mede-joernalis en linkse vriend, Allister Sparks (6, 28 – wat, soos Pakendorf se vrou (102), geen naskoolse kwalifikasie gehad het nie – Praag 22.10.2016), berus Pakendorf se akademiese roem daarop dat hy vir die akademiese jaar 1968/69 ‘n Nieman-beurshouer aan Harvard University in Amerika was. Sy vrou het ook van die lesings bygewoon (12). Hy verswyg dat net joernaliste wat links genoeg is, of links beïnvloedbaar is, as Nieman-genote gekies word. “Ek het nooit by die NP of Afrikaner-Broederbond aangesluit nie” (19). Dit was anders gesteld met Willem (Wimpie) de Klerk, FW se ouer broer, wat ook, anders as Pakendorf, ‘n soliede akademiese agtergrond gehad het. Willem de Klerk was toe die redakteur van Perskor se oggendkoerant, Die Transvaler. Pakendorf skryf: “Dalk het Willem net té buite die daaglikse bedryf gestaan van koerant uitgee” (116).

Destyds: “Werk jy vir Nasionale Pers of Perskor … is dit ‘n gegewe dat jy die Afrikanersaak in die breë, en veral dan die Nasionale Party, sal ondersteun” (80). Perskor en sy koerante het met wisselende entoesiasme die Nasionale Party gesteun. “Dit is egter veral in die geval van Die Vaderland so dat daardie steun vrywillig gegee word en dat dit getemper word deur ‘n openheid ten opsigte van besondere opsies binne breë beleid, maar ook ‘n verkennende funksie ten opsigte van die beleid as sodanig” (213). “En Vader behoede! Jy moes sterk, baie sterk, teen kommuniste wees en hulle pogings om die blanke, en dan veral die Afrikaner, te ondermyn” (81). Pakendorf gee ewe loslit voor dat kommunisme geen werklike bedreiging was of is nie. In werklikheid sit ons sedert 1994 met ‘n regering wat in baie opsigte nie net wesenlik kommunisties is nie, maar ingevolge die 1955-Vryheidshandves al hoe meer marxisties word.

In 1972 het Pakendorf die redakteur van die Pretoriase koerant, Oggendblad, geword. “Ek het dit duidelik gemaak dat ons politieke benadering links van die NP se sentrum sou wees, dat ons vir verandering sou staan en nie net die party se sienings sou uitdra en hom verdedig nie” (23). Volgens die joernalis André le Roux: “Dit was duidelik dat openheid of verligtheid ‘n praktyk-gegewe was tot die mate dat Oggendblad en sy redakteur, veral in die politieke mags-establishment, as ‘n los kanon gesien is” (23). Leopold Scholtz praat eerder van ‘n ongeleide missiel. Pakendorf kontrasteer sy benadering met dié van Naspers-joernaliste soos Piet Cillié en Schalk Pienaar. “Van aanhou stem dik maak was daar nie sprake nie, hoewel in later jare daaroor hoog opgegee is. Die bevraagtekening het nie oor die reg of verkeerd van die bestaande orde gegaan nie, maar was voorstelle tot verfyning en het nie ‘n nuwe orde met verlies van Afrikanerseggenskap as ‘n moontlikheid voorsien nie” (81). “Van werklike verandering wat die hele stelsel sou moes vervang, was daar geen sprake nie. Daar is dikwels verwys na voorlopers en verligte denkers, en daar was. Maar dit het nie gelyke behandeling vir alle rasse in die land ingesluit nie, wat dan magsoorgawe sou inhou” (123). Pakendorf, daarenteen, het die ideaal gekoester dat die blanke bewind deur ‘n swart regering vervang moet word (59). Hy was beswaard “oor die sware gang van die [NP-]partybeleid” (140). Van “gelyke behandeling vir alle rasse” is daar egter deesdae steeds geen sprake nie. Ingevolge die hooggeprese Grondwet kan/moet daar sonder keerdatum tot in die oneindige toekoms blatant en suiwer rassisties (regstellend genoem) teen blankes gediskrimineer word.

“Selfs ons taalgebruik [was] ‘n kwessie. Ons het besluit om eenvoudige Afrikaans te skryf, geen hoogdrawende woorde nie” (24). Die boek is in goeie en vloeiende Afrikaans geskryf. In enkele opsigte kon die taal beter gewees het, bv busstop (27 – bushalte), sleutelbelang (27, 145 – kern- of deurslaggewende belang), kom sien (30 – kom spreek), “was ek kortliks in Rhodesië” (36 – ‘n kort rukkie: “kortliks: in min woorde, nie breedvoerig nie” – HAT), pleinweg (47 – gewoonweg), toewyding tot (78 – toewyding aan), stap geneem (109 – stap gedoen), deadline (129 – sper- of keertyd, tydgrens), wat hulle in gemeen het (176 – wat hulle gemeen het).

In 1978 het Pakendorf “die probleem in Suid-Afrika” (42), soos volg verwoord: “In part, the problem stems from the historical experience of the dominant element within the ruling white group, namely the Afrikaner. He still naturally thinks of himself as threatened, as his forefathers were threatened a century and less ago, by the British Empire. He is just as willing now to be cast into the same heroic mould as his forefathers were in the bitter war that raged across the country at the turn of the century … he has the fear that, if he were to lose all again, there may not be another opportunity to regain what is lost … Thus, as at the end of the twentieth [19th] century,the Afrikaner again feels threatened. He feels that the issue now is not merely the question of who should have the vote, but rather an attempt to take all of his country and leave him at the mercy of a paper constitution which would supposedly guarantee his rights” (43).

Met verwysing na republiekwording in 1961 het Pakendorf in 1986 geskryf: “We should also remember that the political history of this country has not fundamentally been one between Black and White. It has been between Afrikaans and English, and that was removed in 1961. It was only then that the real question of Black and White came to the fore. The Afrikaner, until 1961, felt that he was being discriminated against, he had a feeling that an injustice was being done unto him” (43-44). In soverre gedink is dat die politieke opset in die republiek onregverdig was, bv “dat die swart meerderheid buite die tuislande polities geakkommodeer moet word [was] die noodsaaklike gevolg hiervan …’n gemengde regering en dan uiteindelik een wat hoofsaaklik swart was” (45).

“Ons het in dié tyd [jare tagtig] goeie kontak met vele bevrydings-* en weerstandsorganisasies opgebou juis omdat ons so breedvoerig en sonder vooroordeel oor hulle berig het” (50). Blykbaar geld dieselfde onbevooroordeeldheid nie vir die regses nie. “Ons het uitvoerig oor die regses berig – die KP, HNP, AWB – en hulle ook teen mekaar afgespeel” (48). “Ons het ‘n felle stryd met die klomp [!] gehad” (86). Karin Brynard het in 1983 geskryf: “Kappiekommando het ‘ander hemel'” (49). Pakendorf skryf: Die regses, soos Andries Treurnicht, “verteenwoordig die verlede. Ons moet die toekoms hanteer” (82). [* In die konteks van Rhodesië verwys Pakendorf na “die terroriste/bevryders” (37), maar die ANC/UDF-aktiviste, bv MK-soldate, word nie terroriste genoem nie.]

Hoe anders, in die sin van beter, Suid-Afrika destyds was, blyk uit die volgende. Oudjoernalis Juanita Swanepoel skryf: “Ek het in Berea gebly, net ‘n paar kilometer van die Perskor-gebou. Soms het ek sommer na die kantoor geloop. Dit was glad nie gevaarlik nie. Johannesburg en Hillbrow is in dié tyd goed bestuur, met Hillbrow ‘n mini-New York” (50). Pakendorf skryf: “Gaan al die dinge [politieke veranderinge] dit moontlik maak dat wit mense seggenskap oor ten minste hulleself behou, of gaan gesamentlike besluitneming nie maar op ‘n swart regering neerkom nie? Vir Die Vaderland [Pakendorf] was laasgenoemde die pad vorentoe [!]” (59). “Die ondenkbare het denkbaar geword” (59). Dít kom van Pakendorf wat die sluipmoord op Hendrik Verwoerd aanskou en daarna geskryf het: “Ons kan maar net bid dat die goeie waarvoor Hendrik Verwoerd gestaan het, behoue sal bly” (129).

Pakendorf beweer dat die veiligheidspolisie hom dopgehou het en dat sy telefoongesprekke afgeluister is. “Was die owerhede, Afrikanerowerhede, so onseker, so paranoïes, dat hulle mense wie se mening hulle elke dag kon lees, van nader wou dophou?” (74). “Tot so onlangs as 2015 is nog na my as ‘n ‘volksverraaier’ verwys” (76). Na ‘n televisie-optrede in 1985 het Pakendorf die volgende kriptiese boodskap in ‘n brief uit Kanada ontvang: “To Harry Pakendorf, Die Vaderland, Soon you won’t have one” (66).

Tydens apartheid het Pakendorf vir (groter) mediavryheid geveg. “Ek het gepleit vir ‘n beskermde klousule in die Grondwet wat vryheid van die media waarborg, plus ‘n waarskuwing: Meer perke sal die land verander in een waarin beskaafde

demokratiese mense nie sal wil woon nie” (79). Is die nuwe Suid-Afrika ‘n paradys vir “beskaafde demokratiese mense”? Was daar tydens apartheid doodgewone alledaagse woorde wat kon veroorsaak dat jy jare tronkstraf moet uitdien én ‘n reuse boete (R100 000) aan ‘n nie-funksionerende slapgat polisieman moet betaal? So iets kan net in ‘n hoogs abnormale samelewing gebeur. “Hoewel die ANC ‘n groter toewyding tot [aan] spraak- en mediavryheid het as wat die NP ooit gehad het, is daar tog ooreenkomste in benaderings” (78). Oor die nuwe Suid-Afrika skryf hy later: “Daar is mediavryheid soos nêrens anders nie [?]. In vergelyking met die tyd voor 1994 is dit ‘n wonderbaarlike en algehele ommeswaai. Die media in die besonder, die howe en die burgerlike samelewing verhoed dat die land nie heeltemal in ‘n moeras verval nie, dat die ergste verneukery aan die lig kom en soms gestuit word” (228).

Maar het Pakendorf mediavryheid toegelaat by die joernaliste wat vir hom as redateur gewerk het? “Daar is verwag dat as jy saam met my werk, jy ‘n standpunt links, soms ver links, van die Nasionale Party sou handhaaf” (84). “By Oggendblad en Die Vaderland was daar ‘n instinktiewe losstaan van die Afrikaner-establishment” (97). Oor sy vrou se joernalistiek skryf Pakendorf: “Die boekeblad was besonders en haar rubrieke eweneens – alles deel van die groter prentjie, die losser staan van die bestaande orde” (103). In die boek is daar geen aanduiding dat Pakendorf hom in dieselfde mate van die huidige korrupte, ondoeltreffende swart bewind distansieer nie. Maar hy erken darem: “Die SAUK as openbare uitsaaier [was] destyds net so na aan die regerende party as die een [SABC] vandag” (128).

PW Botha het apartheid aangepas “maar nooit eens met die gedagte dat die verandering sou beteken dat die Afrikaner, en dus die NP, die mag sou prysgee nie. Dalk sou mag gedeel kon word, maar met remme ingebou wat die Afrikaner – en ook alle blankes – se regte sou beskerm” (152). Dit het FW de Klerk se berugte wigte en teenwigte geword, waarvan niks tereg gekom het nie. Die huidige plaaslike politieke opset het ‘n aanvang geneem toe die Nasionale Party besluit het om mag met die bruin mense en Asiate te deel. “Dit [is] deur wesenlike dele van die NP gesien … as die aftakeling van wat beskou is as die vaste standpunt van die party: blanke heerskappy, en veral die beskerming van Afrikanerbelange” (105). In albei opsigte het die NP-onderhandelaars jammerlik gefaal.

In Rhodesië/Zimbabwe is “setels [aanvanklik] vir die wit minderheid gereserveer” (106): 20 uit die 120 gekose parlementslede vir sewe jaar. Plaaslik is selfs dit nie vermag nie. Effektief was dit algehele oorgawe aan swart mag. Pakendorf vestig die aandag op ‘n belangrike opsig waarin die fatale onderhandelinge blankes in selfs groter mate en vinniger kon benadeel het. “As ons in 1994 nie oorgeskakel het na die proporsionele stemstelsel nie, sou die ANC met gemak ook meer as ‘n tweederdemeerderheid gekry het – en na hartelus die Grondwet kon verander het om hom te pas!” (138).

Naas die 1990/94-ramp was die versaking van die Rhodesiese blankes seker die NP-regering se verraderlikste daad. Pakendorf maak dit af asof dit niks is nie. “Dit is nie moontlik dat 250 000 blankes vir altyd oor ses miljoen swart mense kan regeer nie” (18). Soos die NP-onderhandelaars en die ANC dink Pakendorf suiwer kwantitatief. Die kwalitatiewe minderheid onder wie se bekwame leiding sowel Suid-Afrika as Rhodesië (en Suidwes-Afrika) ontwikkel is, word sonder gewete vir die wolwe gegooi. Lees gerus Ian Smith se boek, The great betrayal, (London: Blake Publishing, 1997, 418p; Bitter harvest, 2008, 465p, Amazon Kindle $6,89).

Oor die destydse vooruitgang/ontwikkeling onder die blanke bewind is Pakendorf sinies: “Vooruitgang … Maar altyd soos deur wit heersers bepaal en altyd vanuit ‘n meerderwaardige houding. In wese, ‘n diepe belediging vir blote menswees” (124). Sou agteruitgang onder swart heersers werklik beter wees? In die plek van blankes se meerderwaardige houding het die diktatuur (of tirannie – John Stuart Mill) van die meerderheid (die kwantitatiewe, die demografie, sonder inagname van kwalitatiewe oorwegings) gekom. Is dit werklik ‘n saliger toestand vir die land en vir die (meerderheid) inwoners?

“My standpunt was dieselfde as dié van die regses in die party [NP], asook die HNP: As jy eers die deur vir magsdeling oopmaak, sal jy hom nooit weer kan toemaak nie. Hulle was daarteen; ek daarvoor” (109). Dit herinner aan die laaste sin in NP van Wyk Louw se Raka (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1958, p 32): “Raka, die skelm dier … niemand het gewaag om met een slag die smal hek ooit weer teen hom te sluit.” Dan kom Pakendorf met hierdie soliede dwaasheid: “‘n Gedeelde toekoms was nie net die regte ding om te doen nie, maar ook op lang termyn die enigste waarborg [!] vir die Afrikaner se bestaansreg en die blanke gemeenskap in die algemeen” (109). ‘n Mede-joernalis, At Viljoen, het ‘n reeks van drie artikels oor die moontlikheid van konsosiasie/saambestaan in Pakendorf se koerant geskryf: “Die opgee van totale mag en die deel daarvan met ander bevolkingsgroepe. Maar darem met genoeg beskerming vir die blanke, en dan veral die Afrikaner” (116).

Pakendorf se siening van die blanke bewind, oftewel apartheid, is: “Ons sal besluit en julle moet dit aanvaar” (122). “Wat sou óns gesê het en hoe sou óns reageer het indien vir ons gesê is: Ons het besluit, hier is julle vryheid. Geniet dit. Dis mos wat julle wil hê” (122). Dit is om die saak op ‘n goor manier te stel. Is die blankes se staatkundige situasie deesdae beter as dié van die swartes destyds? Sekerlik nie. Dit is ongetwyfeld baie slegter. Cyril Ramaphosa het suiwer rassisties gesê dat blankes se eiendom sonder vergoeding gekonfiskeer en aan swartes gegee gaan word, of blankes daarvan hou of nie. Owerheidsdiefstal was nooit NP-beleid nie. Byvoorbeeld, onteiening ingevolge die wet op groepsgebiede het in ruil vir vergoeding aan die eienaars geskied.

As oorverligte (Otto Krause het gepraat van “oorbeligte” – 91) het Pakendorf Nelson Mandela verdedig teen diegene wat oor sy bekwaamheid en bestendigheid getwyfel het. Hy verwys tereg na die “sjarme-krane” wat Mandela oopgedraai het (145) om bv die blankes te paai. My indruk is dat Mandela ‘n hopelose skepsel was wat glad nie in staat was om die land te regeer nie. Thabo Mbeki word gekritiseer omdat hy “begin [het] om ras in byna alles raak te sien” (147). Was dit nie eerder deurgaans só nie? Jacob Zuma word beskryf as “slim maar nie wys nie … kon destyds my nie indink dat hy Suid-Afrika so tot by die afgrond sou sleep nie” (147).

“Met FW de Klerk … het ek persoonlik nie veel te doen gehad nie, hoewel ons by die koerant hom regs van die middel beskou het … Ek is oortuig daarvan dat hy nie die uitkoms van die oorgangsonderhandelinge so wou gehad het nie, maar ‘n groter mate van beskerming vir blanke belange, en dan veral Afrikanerbelange, sou wou inbou” (144). “Jy kan nie Nelson Mandela uit die tronk vrylaat, die ANC vryelik laat opereer en reken jy kan nog beheer behou nie. Om van voorskryf soos in die verlede nie eens te praat nie. So gesien, was die ooreenkoms wat tot die verkiesing van April 1994 gelei het, buitengewoon [!] goed. Veral drie elemente was van sleutelbelang en in later jare sou dit blyk nie vir die ANC gunstig te wees nie: [1] die proporsionele stemstelsel wat totale ANC-oorname op lang termyn verhoed het, [2] die klem op menseregte, en [3] die Konstitusionele Hof met sy wakende oog oor die Grondwet” (145).

[1] Die proporsionele stemstelsel het totale ANC-oorname dalk net op kort termyn verhoed. Op lang termyn is dit demografiegewys stikdonker nag vir die blankes, selfs as die swartes hulle anti-blanke solidariteit net in ‘n redelike mate handhaaf. Die instroming van inkommers, wat deur Cyril Ramaphosa aangemoedig word met sy ideaal dat daar geen landsgrense in Afrika moet wees nie, vererger hierdie situasie. [2] In die praktyk is menseregte ‘n foefie wat misbruik word om voorheen benadeeldes, dus tans bevoordeeldes (swartes), verder te bevoordeel en voorheen bevoordeeldes, dus tans benadeeldes (blankes), verder te benadeel. [3] Vir die blankes is daar (feitlik) geen voordeel in die Grondwet wat na goeddunke vertolk en na willekeur deur die swart meerderheid verander kan word nie.

Daar is vir die blankes ook geen heil in die Konstitusionele Hof nie. Na aanleiding van die boek, Hermann Giliomee, historikus: ‘n outobiografie (Kaapstad: Tafelberg, 2016), het ek op Praag (18.03.2017) geskryf dat Giliomee “die mite van ‘n regbank wat onafhanklik van die ANC funksioneer, nekomdraai. Driekwart van die regters in die Konstitusionele Hof ‘is ope of stilswyende ondersteuners van die ANC’ (p 202). Hierdie hof is ‘bevooroordeeld ten gunste van die dominante party … die ANC daarop ingestel is om al die magsinstrumente te beheer, insluitende die regbank. Teen 2015 het die regerende party minstens driekwart van die Regterlike Dienskommissie se lede, wat regters by die uitvoerende gesag aanbeveel, geplaas’ (203).”

Pakendorf stel die belangrike maar selde genoemde feit dat die ANC gestig is om “sekere regte vir die swart elite – hoegenaamd nie die massa nie – te behou” (149). Daar kan kwalik twyfel wees dat die ANC-leierskap steeds onwrikbaar koersvas op hierdie pad is. Hy skryf ook in besonderhede oor die interne woelinge in Perskor, wat seker nêrens anders gedokumenteer is nie. Maar dit is sake waaroor daar min openbare belangstelling is. Wat wel steeds van belang is, is wat hy skryf oor sy ontmoeting met die ANC in die Mfuwe-wildreservaat in Zambië in 1985. Hy is daarheen genooi want “Die Vaderland [is] as al hoe meer radikaal gesien” (161), wat eintlik ‘n swak getuigskrif is. ‘n Politieke wetenskaplike, Piet Liebenberg, het toe tereg verwys na “die ware ANC wat op militante wyse ‘n radikale, revolusionêre verandering in die RSA wil bewerkstellig” (165).

Na aanleiding van verskerpte sanksies teen Suid-Afrika het Pakendorf geskryf: “So word ons gestraf vir die onreg in die land, vir die gewettigde diskriminasie, vir apartheid om die ding op sy naam te noem” (165). Die onreg van wettige rassediskriminasie is natuurlik nog steeds met ons, maar word teen blankes gepleeg, gevolglik word dit nie deur oorverligtes soos Pakendorf veroordeel nie. Hy het dit eintlik voorsien: “Wanneer die wit bewindhebbers die dag ingeruil is op swart bewindhebbers en menseregte nog minder erkenning kry as tans, sal ons land egter nie meer ‘n ‘morele’ probleem vir die res van die wêreld wees nie … Ons moet self besluit wat geregtigheid is en magsdeling mag die antwoord wees – maar ons moet bereid wees om daaroor te onderhandel en nie voor te skryf nie” (166). In 1985 het Pakendorf by ‘n kongres van die Africa-America Institute in Washington DC “met stelligheid voorspel dat ‘n swart regering in Suid-Afrika in die vooruitsig was” (209).

Oor die Mfuwe-gesprekke skryf Pakendorf: “Die berigte het natuurlik Die Vaderland se posisie herbevestig as die mees uitgesproke Afrikaanse koerant, wanneer dit by die ANC en pleidooie vir gelyke behandeling vir alle mense in die land kom. Ook meer as byna alle Engelse koerante” (191). Oor die gesprekke self het Pakendorf in Die Vaderland geskryf: “Die ANC het sonder twyfel as menslik oorgekom, ver van die indruk dat hierdie net geharde terroriste is … Die ANC is nie koelbloedige barbare wat wit Suid-Afrikaners se koppe teen die spreekwoordelike wawiel wil stukkend slaan nie” (169) – eintlik ‘n lae hou, want die verwysing is na wat met Voortrekkerbabas na die moord op Piet Retief en sy geselskap gebeur het.

“‘n Stelsel van een mens, een stem in een land is vir die ANC onverhandelbaar. Die enigste saak waaroor onderhandel kan word, is hoe om dit te bewerkstellig” (180). Dan hierdie belangrike en korrekte inligting oor die ANC vyf jaar voor met grondwetlike onderhandelinge begin is: “As hulle praat, wil hulle praat oor hoe om die bewind oor te neem. Magsdeling, gesamentlike besluitneming, federasies … dit is nie deel van die ANC se politieke agenda nie” (169). “Dit gaan oor magsoorname, nie magsdeling nie. En om hulle doelwit te bereik, sal hulle geweld en bloedvergieting aanwend. Daaroor moet daar nie illusies wees nie” (170).

“Die ANC-standpunt is dat hulle sal voortgaan met die veldtog van geweld omdat dit ‘n metode is om die Regering onder druk te plaas” (179). Dan volg hierdie vermetelheid: “Die ANC glo dat hulle Suid-Afrika eintlik ‘n guns doen met hul veldtog van geweld. Sy lede is bereid om hulle lewens te gee ‘om ‘n wonderlike [!] Suid-Afrika te skep waarin almal [!] trots sal wees om burgers te wees'” (179-180). “Geregtigheid op politieke, ekonomiese en maatskaplike vlak [sal] vir alle mense tot stand kom” (183). “Die ANC is nie te vinde vir ‘n tydelike opskorting van hul veldtog van geweld om met die Regering te onderhandel nie … As die Regering ernstig is met sy hervormingsveldtog, sal hy nie daarop aandring dat die ANC geweld afsweer nie” (180). Is sodanige gewelddadigheid versoenbaar met Pakendorf se stelling dat die ANC nie “geharde terroriste” en “koelbloedige barbare” is nie?

Het FW de Klerk en sy onderhandelaars versuim om kennis te neem van wat Pakendorf in 1985 geskryf het of het hulle hulle eenvoudig nie daaraan gesteur nie? Tydens die grondwetlike onderhandelinge het die ANC volstoom en feitlik ongesteurd met sy terrorisme voortgegaan en die skuld op die regering se veiligheidsmagte of ‘n fiktiewe derdemag gepak. Nieteenstaande Pakendorf se duidelik uitspraak in 1985 het De Klerk voor en ná die 1992-referendum voorgegee dat dit tydens die onderhandelinge om magsdeling en nie om blanke magsoorgawe gaan nie.

Die owerheidsdiefstal van blanke eiendom deur ‘n ANC-regering is ook reeds in 1985 voorsien: “Daar is voorstanders van nasionalisering en onteiening van eiendom en maatskappye, en daar is diegene wat ruimte sien vir ‘n vorm van die vryemarkstelsel onder sentrale beheer” (170). Die sentralisering van politieke mag is kenmerkend van marxistiese state. “Daar moet ‘n mate van herverdeling van rykdom plaasvind … Tog sal private inisiatief ‘n rol hê om te vervul … Maar die ANC het min twyfel dat die kapitalisme verwerp sal word … Suid-Afrika is ‘n ryk land en die rykdom moet gedeel word” (181). “Die basis van die stryd is … die Freedom Charter” (182). Die nuwe Suid-Afrika sal glo nie soos die res van Afrika wees nie (181). In werklikheid word Suid-Afrika sedert 1994 al hoe meer ‘n tipiese Afrika-staat en dit is nie ‘n kompliment nie.

Laat in Pakendorf se 1985-verslag en onprominent kom Afrikaans darem aan die beurt: “Ons gesels oor die toekoms van Afrikaans. Die taal sal bly voortbestaan, kom die versekering” (173). Daar word nie gevra of gesê vir hoe lank Afrikaans sal voortbestaan nie en ook nie of ‘n ANC-regering Afrikaans sal bevorder nie. Maar dit is in elk geval dwaas om peil te trek op versekeringe wat deur die ANC gegee word.

In ‘n nawoord van twee bladsye – seker van die skandaligste twee bladsye in die annale van die Afrikaanse literatuur – skryf Pakendorf: “Met die land gaan dit redelik … Die howe funksioneer behoorlik [?], die media is sterk, en daar is beweging- en meningsvryheid [Sparrow? Momberg?]. Dis ‘n werklik demokratiese bestel waar ander partye as die ANC in die afsienbare toekoms ‘n regering sal kan saamstel. Natuurlik is daar groot probleme – misdaad, werkloosheid, swak onderwys, kwynende werksgeleenthede, ‘n korrupte en onbekwame spul regeerders. Feit [!] is egter dat diskriminasie op grond van ras weg is [!] – en dis nie korrek om hier na omgekeerde diskriminasie te verwys nie” (229). Pakendorf dink blykbaar daar is geen wraaksug van die swart kant af nie. “Regstellende aksie is nie eens naastenby, effens of omtrent, vergelykbaar met dit wat ons aan ander rasse in die land gedoen het nie. Goed, dit word verkeerd toegepas, maar noodsaaklik is dit wel. Al is dit net om die onreg van die verlede te help regmaak” (229). Dit is makliker om huidige onreg reg te maak en Pakendorf kan hom gerus eerder hiervoor beywer. Dan sal hy die blankes se kant moet kies en polities byderwets sal hy dit om die dood nie doen nie.

Pakendorf kom met dieselfde drogredenasie as Nelson Mandela: Na die Anglo-Boere-oorlog (ABO) is Afrikaners glo “boontoe … op die rug van ander, dat ons ons reg gebou het op ons onreg jeens ander. Maar tog het ons in die tagtigs, en gewis in die negentigs [magsoorgawe], die wonderbaarlike [!] reggekry: Ons het ons rug gekeer op die onreg en in ‘n vrye referendum in 1992 uit ons eie die mag oor die land opgegee – en ook die mag oor onsself” (230). Pakendorf weet sekerlik dat hy hier lieg. Die meeste ja-stemmers was bereid om ‘n mate van politieke mag aan die swartes te gun, maar daardie blankes was sekerlik nie bereid om hulle selfbeskikking op te offer in ruil vir die tirannie van die meerderheid nie. Die blanke kiesers is destyds deur FW de Klerk valslik onder die indruk gebring dat bv eie woongebiede en eie skole sou bly voortbestaan en dat niemand sy werk sou verloor nie. Ook dat die nuwe grondwet in ‘n opvolgreferendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Van hierdie plegtige beloftes het niks tereg gekom nie.

Oor die eerlose en oneerlike magsoorgawe in 1994 is Pakendorf liries. “Dít was ons Derde Vryheidsoorlog. Ons het hierdie een as oorwinnaars afgesluit – ‘n oorwinning vir die land, maar ook vir onsself” (230). Jonathan Jansen, daarenteen, beweer dat die Afrikaners in 1994 ‘n tweede keer verloor het; net soos in 1902. Die gevolge van 1990/94 (veral op lang termyn) is myns insiens nie minder destruktief as die ABO nie. Ons kan letterlik alles verloor en nie eens met ‘n verskroeide aarde bly sit nie omdat dit deur die owerheid sonder vergoeding van ons gesteel kan word. Hoe kan 1994 ‘n oorwinning vir die land (en die meeste van sy inwoners) wees as, anders as voorheen, agteruitgang, verval en wetteloosheid sedertdien kenmerkend van die land geword het?

Dan wend Pakendorf hom suiwer kwantitatief (soos die ANC) tot die verkleinering van Afrikaners. “Feit is eenvoudig dat die Afrikaner ‘n minderheid van die Afrikaanse gemeenskap uitmaak en ‘n nóg kleiner minderheid in die land – in so ‘n mate dat g’n niemand hom eintlik aan ons hoef te steur nie. Net so nou en dan, as dit kom by sake soos Afrikaanse skole, maak ons ons stemme dik en word daar geluister” (230). Glo Pakendorf werklik dat Afrikaners in 1992 vir boggerolstatus gestem het of is ons veeleerder uit ons toekoms verneuk? Oor Afrikaanse skole sal Pakendorf hom nie bekommer nie. Hy het sy kinders in Duitse skole laat opvoed. Soos ander oorverligtes vertroetel Pakendorf sekerlik minderheidsregte vir swart Amerikaners. Waarom nie ook simpatie hê met blanke Suid-Afrikaners aan wie geen groeps- of minderheidsregte gegun word nie?

Pakendorf borduur valslik voort: “Ons het ons onsself as’t ware uitrangeer. Ons is te veel die haan wat op sy eie mishoop staan en kraai – so ver van almal dat niemand dit hoor nie. Kyk maar net na die syfers [weer kwantitatief]: Uit elke tien mense wat Afrikaans as moedertaal praat, is een swart, vyf bruin en net vier wit. Maar as jy loer in die media, luister na openbare debatte, om jou kyk, sal jy sweer die Afrikaner is die somtotaal van die gemeenskap” (230). Wat die blankes en veral die Afrikaners alles tot stand gebring het (sowel kwantitatief as kwalitatief) word glad nie deur Pakendorf in berekening gebring nie. Hy skaar hom eerder by bv die onetiese terroriste en misdadigers wat deesdae magsposisies beklee.

“Voordat ons almal in hierdie gemeenskap nie saampraat, saamwerk, vir mekaar omgee nie, sal ons seggenskap oor onsself en in ons land nóg meer afneem. Ons gaan die vrugte van ons oorwinning [!] in die Derde Vryheidsoorlog laat vrot word, want te veel van ons het in ons diepste wese nie van die gedagte dat die Afrikaner ‘n uitsondering is, histories anders is, afskeid geneem nie. Ons is net nie genoeg toegewy aan die groter materiële en geestelike welvaart van al die mense in die land nie. So van alleen staan, sal ons nog vergaan” (230). Die suksesvolle en vooruitstrewende Suid-Afrika van weleer was ‘n uitsonderlike land waartoe Afrikaners onontbeerlike en uitsonderlik voortreflike bydraes gelewer het. Daar kan kwalik van Afrikaners verwag word om met dieselfde entoesiasme hulle vindingrykheid en kundigheid in ‘n bodemlose put te stort; des te meer as hulle deurlopend benadeel, geminag, misken en verguis word. ‘n Sterk saak kan daarvoor uitgemaak word dat Afrikaners op grond van hulle bewese positiewe bydraes beter as enige ander ras- of etniese groep behandel behoort te word. Die teenoorgestelde is egter die geval en Pakendorf vereenselwig hom daarmee.

Pakendorf het daarop aangedring dat sy koerant se beleid duidelik verlig moet wees omdat “ek nie anders kan wees as wat ek is nie” (214). In 1986 is hy weens sy politiek deur Perskor ontslaan (222). “Ek was net te krities, te ver van die norm” (222).

Naby Kroonstad het Pakendorf boere toegespreek en gesê hulle moet nie meer die onderskeid tussen “ons” en “hulle” maak nie. Almal moet “ons” wees. “In vraetyd staan ‘n boer voor in die gehoor op: Baie dankie, nou verstaan hy. Ons steel so baie van ons skape” (226).

 

Donker Witsies brand ‘n bus en plunder winkels in Braamfontein

Die Universiteit van die Witwatersrand, alma mater van Joe Slovo, Harold Wolpe, Barbara Hogan, Nelson Mandela en ander marxistiese revolusionêre het gister verdere geweldpleging ervaar toe ‘n bus in Jorissenstraat, Braamfontein, deur swart studente aan die brand gesteek en winkels geplunder is.

Die webblad intelligencebureau.co.za het die volgende YouTube-video van 19 sekondes vrygestel waarin gesien kan word hoe die studente ‘n winkel in Braamfontein plunder.

Terwyl die Universiteit van Pretoria steeds gesluit bly na chaotiese “debatte” tussen personeel en studente gister (Maandag 10 Oktober), het Wits Sondag die ongewone stap geneem om gister weer sy deure te open. Die gevolg was grootskaalse geweldpleging, terwyl die polisie hul hande vol gehad het om betogende studente te hanteer.

Vanoggend heers ‘n gespanne atmosfeer by Wits, met die polisie wat sterk op die kampus verteenwoordig is. In die dae van NP-regering sou die universiteitsbestuur nooit die hulp van die polisie ingeroep het nie, maar soos ‘n dosent in joernalistiek, Nicky Falkoff, vanoggend twiet:

Swart studente het aanvanklik gepoog om ‘n bus om te gooi, maar toe hulle dit nie regkry nie, die voertuig sommer aan die brand gesteek.

'n Wits-student hou sy arms triomfantelik in die lug terwyl die bus agter hom brand.
‘n Witsstudent hou sy arms triomfantelik in die lug terwyl die bus agter hom brand.

Die universiteitsbestuur het gister as ‘n “moeilike dag” beskryf, maar is vasbeslote om met klasse voort te gaan. Blykbaar is net die helfte van lesings gister aangebied, terwyl die res nie kon voortgaan nie of gekanselleer is.

In ‘n verklaring het die uitvoerende bestuur van die universiteit gister gesê:

Dankie dat u vandag, ‘n baie moeilike dag vir die universiteit, saam met ons uitgehou het. Dankie aan diegene wat gewerk het, wat lesings bygewoon en ons vandeesweek ondersteun het. Ons was vandag gedeeltelik suksesvol en die akademiese program sal môre heropen.

Die oud-Springbokrugbyspeler Kobus Wiese het op Twitter sy afkeer van die gedrag van Witsstudente uitgespreek:

Klipgooiers val simbole van ‘witheid’ by Wits aan

Tydens gister se onluste deur swart studente aan die Universiteit van die Witwatersrand is simbole van “witheid” soos die Grootsaal met sy nieuklassieke pilare aangeval. Vir die eerste keer in die geskiedenis is die ruite van die ingang tot die Grootsaal waar geslagte Engelse studente hul graaddiplomas onder begeleiding van “Gaudeamus igitur” ontvang het, stukkend gegooi.

Die ingang van die Grootsaal by Wits nadat dit deur klipgooiende studente beskadig is.
Die ingang van die Grootsaal by Wits nadat dit deur klipgooiende studente beskadig is.

Onlustonele soos laas in die tagtigerjare gesien is toe die Skandinawiese lande, die Anglikaanse Kerk en Oos-Duitsland tienmiljoene dollar bestee het om oproer in Suid-Afrika aan te blaas, het hul gister op die kampus van dié links-liberale universiteit afgespeel. Aanvanklik het privaatveiligheidspersoneel die Grootsaal teen klipgooiers probeer beskerm en selfs van die klippe teruggegooi, waarna polisie-ondersteuning bygekom het. Van die akademiese personeel wat gewoonlik hul studente in polities korrekte ideologie soos “witheidstudies”, feminisme, marxisme, rassisme en gay studies onderrig, was nêrens te sien nie.

Een van die groot opstokers op die kampus is ‘n Indiërstudente wat ook sekretaris-generaal van die verteenwoordigende studenteraad is, Fasiha Hassan. Sy het die polisie en privaatveiligheidsbeamptes op die kampus as “misdadigers” beskryf.

Fasiha Hassan
Fasiha Hassan

“Ná wat ons van die polisie en privaatveiligheid gesien het, is dit duidelik dat hulle nie hier is om ons te beskerm nie… trouens, hulle is almal misdadigers op ons kampus,” het Fasiha Hassan aan die oproerige studente gesê.

Die polisie moes van skokgranate gebruik maak om die klipgooiende swart studente in bedwang te bring. Op ‘n stadium was ‘n groot skare op die plein reg voor die historiese “sentrale blok” met die Grootsaal gegroepeer en het die gebou met groot klippe en bakstene bestook.

Een-en-dertig studente is gister vir oproerige gedrag en saakbeskadiging in hegtenis geneem, maar is gistermiddag weer onvoorwaardelik vrygelaat.

Swart studente, wat reeds NSFAS-lenings van die staat ontvang wat hulle agterna nie terugbetaal nie, betoog vir “gratis opvoeding vir almal”. ‘n Opgeruide swart studente het op die liberale dekaan vir studentesake, Rob Sharman, tydens ‘n SAUK-TV-onderhoud begin skree en hom daarvan beskuldig dat hy twee koshuise laat afbreek om parkeerplek vir studente van die sakeskool “wat kan betaal” te bou. Die hele onderhoud is hier op die SAUK se YouTube te siene, maar hier volg die laaste 44 sekondes waartydens Sharman verneder word nadat hy minute lank sprakeloos teenoor haar tirade gelaat is.

Ironies genoeg kritiseer Rob Sharman in die voorafgaande gedeelte van die onderhoud die polisie dat hulle ‘n skokgranaat na die swart studente gewerp het, wat agterna “paniek” veroorsaak het.

Voor die klipgooiery het ‘n groot skare van ongeveer 500 swart studente van die Parktown-kampus (voormalige JCE of Johannesburg College of Education) na die hoofkampus op Braamfontein in Empireweg gestap sodat verkeer heeltemal tot stilstand gebring is.

Volgens ‘n persverklaring van die universiteit gaan Wits na afloop van gister se klipgooiery en onluste vir die res van die week gesluit wees. Tuks, wat ook gister onder geringe brandstigting en betogings deurgeloop het, gaan egter vandag normaalweg voort en studente is gevra om klasse by te woon. Toetse aan die Universiteit van Pretoria wat gister weens oproerige swart studente afgestel is, sal aanstaande week geskryf word.

Die Universiteit van Kaapstad is insgelyks vir die res van die week gesluit verklaar.

Wits steeds ‘te wit’: R45m bewillig vir swart akademici

Nadat onlusmakers onlangs aan die Universiteit van die Witwatersrand amok gemaak het en selfs lesingsale afgebrand het, poog die bestuur tans om gemoedere te kalmeer deur meer swart akademici aan te stel. ‘n Woordvoerder van die universiteit, Shirona Patel, het aangekondig dat Wits “11 swart akademici in verskeie fakulteite teen ‘n koste van R3,2 miljoen aangestel het, in ‘n poging om rassetransformasie te versnel”.

In totaal beplan die universiteit om R45m te bestee om blanke akademici deur swartes te vervang. Die Senate House-gebou op die kampus is ook na die veroordeelde terroris en moordenaar Solomon Mahlanghu vernoem.

“‘n Komitee is aangestel om toesig te hou oor dié verbintenis (om meer swart personeel aan te stel). Die komitee is daarvoor verantwoordelik om aanstellings te maak en om beurse uit te deel om swart en kleurlingpersoneel op te lei om professors te word,” het Patel gesê.

Daar word ook verwag dat die inhoud van kursusse “getransformeer” gaan word om meer afrosentries te wees, volgens mejuffrou Patel.

Verder sal daar interne bemiddelaars opgelei word om diskriminasie teen swartes te beveg. Daar sal ook ‘n “alternatiewe model” ontwikkel word om hoër onderwys te befonds.

Bus by Wits aan die brand gesteek

Die universiteit van die Witwatersrand het die polisie gevra om ‘n voorval van brandstiging op ‘n bus te ondersoek wat aan die instelling behoort.

Die bus is buite studenteverblyf-eenhede in Parktown aan die brand gesteek. Die skade is nog nie vasgestel nie, sê ‘n woordvoerder van Wits, Shirona Patel.

Patel sê indien vasgestel word dat studente by die voorval betrokke is, sal hulle onmiddellik geskors word.

Dit volg na soortgelyke onrus by die Universiteit van Kaapstad waar studente ook ‘n bus en veiligheidsvoertuig aan die brand gesteek en verskeie waardevolle skilderye verbrand het. Ses UK-studente is intussen geskors.

Die polisie kon nie meer besonderhede oor die voorval by Wits gee nie.

Chaos by Wits toe privaatsekuriteit toeslaan, media tjoepstil

Chaos het Woensdagoggend uitgebreek by Wits met studente en privaat veiligheidswagte wat mekaar met klippe bestook het, die mans in swart pakke op amokmakers toegesak het en hulle gewurg het toe hulle klasse wou ontwrig.

Die mans in swart pakke is vermoedelik deur die raad ingestuur.

Die voortslepende chaos is nie in die media gerapporteer nie, waarskynlik om nie ‘n verleentheid vir die viserektor, Adam Habib, te skep nie.

‘n Boekwinkel en twee voertuie is ook aan die brand gesteek in die vroeë oggendure en toegangsbeheermeganismes by die draaihekke is afgeruk.

Die betogers het probeer om toegang tot die universiteit te versper. ‘n Fotograaf van The Star is aangerand in die proses.

Die betogers is teen die besluit van die universiteit om klasse te hervat omdat hulle griewe glo nog nie aangespreek is nie.

Die onluste by Wits het intussen in ‘n sirkus ontaard wat weinig met onderrig en opleiding te make het. Skoonmakers wat kla omdat kontrakteurs hulle te min betaal, is klaarblyklik nou die hoofbeswaar.

Die skoonmakers is nie werknemers van die universiteit nie.

Betogers het motoriste Woensdag afgedreig in Yaleweg, met ‘n paar wat op die enjinkap van ‘n ongelukkige grys Kia gespring het.

Toe die sowat 20 veiligheidswagte kort voor 08:00 probeer het om die hekke ontsper, het dit in geweld tussen hulle en die betogers ontaard. Ten minste een van die wagte is beseer.

Van die betogers het gekla dat die protes verdeel is: “Daar is dié wat die groter prentjie sien en die mense wat dit nie sien nie.” Klaarblyklik is die oproeriges wat wil aanhou deur die bank swart.

Betogende swart studente het egter geweier om kommentaar te lewer oor die motivering agter die blokkade, maar die afgelope twee dae, het dit duidelik geword dat sommige voel dat die protes moet voortgaan.

Die uitgaande SR-voorsitter, Shaeera Kalla het in reaksie op vandalisme Dinsdagaand getwiet: “Wat ook al jou standpunte rondom protes en geweld is; by Wits, sal jy nie iets wen deur geweld nie.”

In ‘n gesamentlike verklaring het die inkomende SR-voorsitter Nompendulo Mkhatshwa, gesê: “Ons neem kennis dat die universiteit in ‘n verklaring gesê het ‘n resolusie is bereik met die studenteraad. Dit is onwaar. Ons moet dit duidelik maak dat daar geen vergaderings of onderhandelinge tussen die bestuur en die SR was by enige punt nie.”

‘Alle tale behalwe Engels moet uitgefaseer word’

Patrick Fitzgerald
Patrick Fitzgerald

Die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad se uitvoerende hoof, Daniel Thokoane wil hê dat leerders tot op tersiêre vlak in hul moedertaal onderrig word.

Hy het tydens ‘n seminaar vir die bevordering van inheemse tale by die Universiteit van Venda gepraat. Hy het die Universiteit van Zoeloeland geloof omdat Zoeloe ‘n verpligtende vak vir alle eerstejaar-studente is.

Thokoane meen alle ander universiteite moet dié voorbeeld navolg.

Die voormalige administrateur van die Universiteit van Limpopo, Patrick Fitzgerald het in teenstelling hiermee gesê alle Afrika-tale by die universiteit moet uitgefaseer word omdat dit nie bemarkbaar is nie.

Fitzgerald was vir ‘n tydperk van aanhouding onder die voormalige regering, en in ballingskap as ‘n ondergrondse lid van die ANC. Hy beklee tans ‘n hoë posisie by die Universiteit van die Witwatersrand as vise-kanselier.

Hy het binne die ANC-strukture in Botswana, Zambië en elders die stryd teen Afrikaners gevoer. Gedurende hierdie tyd het die ANC hom na Liverpool Universiteit gestuur om sy meestersgraad te doen in Openbare Administrasie en Bestuur.

Fitzgerald is ‘n geswore Afrikanerhater en ‘n vertroueling van die Brits-gesinde Pallo Jordan asook Tokyo Sexwale. Hy spits homself toe op skakeling tussen die ANC en groot sakeondernemings.

Apartheid-onderwys was beter, sê Ramphele

Ramphele
Ramphele

Die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel was baie beter voor die koms van demokrasie, het Agang-leier Mamphela Ramphele Vrydag gesê.

“Die studente van 1976 het gesterf in die geveg teen minderwaardige onderwys, en dit [Onderwys] is erger vandag,” het sy aan studente by die Universiteit van die Witwatersrand gesê.

“Ek het nooit gedink ek sou ooit dit sê nie, maar dit is nog erger.”

Sy het gesê die grootste misdaad wat deur die regering sedert 1994 gepleeg is, was sy rol in die vernietiging van die gehalte van onderwys.

“Die ironie is dat die mense wat die stryd om vryheid laat ontbrand het in 1976, het betoog teen swak opvoeding,” het Ramphele gesê.

” As hulle moes terugkom vandag sal hulle sal dit nie kan glo nie – dat dit wat hulle gehad het en waarteen hulle betoog het, is baie beter as wat ons kinders in 80 persent van skole te kry.”

Ramphele is later gevra deur een van die studente waarom dit die geval is, want daar is meer gegradueerdes sedert 1994.

Sy het haar kommentaar verdedig deur die student te vra om ‘n onlangse verslag oor globale mededingendheid te lees.

“Ons is heeltemal laaste … in ons prestasie in die onderwys. Ons spandeer die grootste deel van regeringsbesteding aan onderwys, meer as enige ander land, met die ergste uitkoms,” het sy gesê.

“Ja, ons het drie keer meer gegradueerdes, maar die gehalte daarvan is die rede waarom mense werkloos is.”

Hoe Joe Slovo die land verower het

Onlangs het ‘n biografie uit die pen van die Amerikaanse Jood, Alan Wieder, verskyn met die titel Ruth First and Joe Slovo in the war against apartheid (Monthly Review Press). Dit vertel die fassinerende verhaal van hoe twee Litause Jode – eers vanuit Johannesburg maar later vanuit Londen en enkele Afrikastede – ‘n leidende rol in die aanslag op die vorige Afrikanerregering gespeel het. Oor die afgelope 24 uur het ek die boek in een sitting deurgelees en gee graag van my indrukke hier weer.

roodt_dan_wikiOor die algemeen is dit nie polities korrek om na die etnisiteit van Jode te verwys nie, maar in dié geval beklemtoon die skrywer dit reeds in sy voorwoord dat hy aanvanklik in First en Slovo begin belangstel het vanweë sy en hulle gemeenskaplike wortels in Oos-Europa en Joodsheid:

“As I worked on teacher stories between 1999 and 2008, I felt a growing camaraderie with First and Slovo. Both Ruth and Joe’s roots were Eastern European and Jewish, as are mine; both were, at best, non-practicing Jews, as am I; both were, like me, politically left.”

Opsommenderwys kan ‘n mens die boek as ‘n hagiografie of klakkelose huldebetuiging aan Ruth First en Joe Slovo beskryf. Ek was reeds bekend met beide se rol in die sogenaamde “stryd teen apartheid”, maar Wieder onthul sowel hul persoonlike geskiedenissse as hul politieke handelinge, wat vir nogal heelwat nuwe insigte in die treurige verhaal van ons Afrikanerneerlaag sorg. Dit het ook tot my persoonlik gespreek, aangesien my oorlede pa en sy Afrikanervriende in die veertigerjare op die Wits-kampus ‘n vergeefse stryd teen Slovo en Wolpe gestry het – terugskouend gesproke. Aan die einde van sy lewe het hy verbitterd uitgevaar teenoor “die Afrikaner wat soveel kanse gehad het en alles verbrou het” of “aan daardie duiwelse Slovo oorgegee het”. Insgelyks as student aan Wits dertig jaar gelede, het ek heelwat van die linkse, Joodse kultuur waarvan daar in die boek sprake is, meegemaak en selfs die skryfster van die voorwoord, die Nobelpryswenner Nadine Gordimer, een of twee keer toevallig ontmoet. Gordimer is insgelyks van Litaus-Joodse afkoms en was goed bevriend met “daardie wonderlike Slovo’s”, soos sy elders in ‘n koerantonderhoud na Joe en Ruth verwys het.

Joe Slovo is nie eens in Suid-Afrika gebore nie, maar in die dorpie Obelei in Litaue wat destyds onder Russiese invloed was. Die latere kommunistiese leier het eers op die ouderdom van tien saam met sy ma in Suid-Afrika aangeland. Die grootste gros Litause Jode het in die tyd van Paul Kruger in ons land aangekom en ‘n prominente rol in die goudstormloop gespeel. Teen 1914 was daar reeds 40 000 Jode in Suid-Afrika, waarvan die meeste in Johannesburg saamgetrek was. In die vroeë twintigste eeu het tot 20% van dié stad se bevolking uit Jode bestaan, wat tot die spottende benamings “Jewburg” of “Jewhannesburg” aanleiding gegee het.

Volgens Wieder moes Jode uit Litaue padgee as gevolg van toenemende anti-Semitisme ná die sluipmoord op die Russiese tsaar Alexander II. In beide Letland en Litaue het agterna ‘n gevoel teen Jode opgelaai, wat in ghetto’s gewoon het maar nie ekonomies kon oorleef nie en wat dus na ander heenkomes, hetsy in die VSA, hetsy in Suid-Afrika, gesoek het.

In die vroeë 1930s was van die meer gevestigde Jode in Johannesburg welvarend of het, soos Ruth First se ouers Julius en Tilly, tot die middelklas behoort. Nuwe aankomelinge uit Litaue soos die Slovo’s was egter onversorg en soos die skrywer vertel, was dit standaardpraktyk om sulke kinders eers te ontluis alvorens hulle tot skole toegelaat is. Die tienjarige Joe Slovo het geen ander taal as dié van die Oos-Europese ghetto, Jiddisj, gepraat nie. Sy pa is aanvanklik eers per skip Argentinië toe en indien hy daar werk gekry het, sou Suid-Afrika se geskiedenis dalk heel anders daar uitgesien het, want dit sou beteken het dat Joe ook daarheen sou verhuis het. Dalk sou daar nooit ‘n “Freedom Charter” of ‘n Kerkstraatbom gewees het nie, beide synde gebeurtenisse waarby Joe Slovo ‘n sleutelrol gespeel het.

wieder_slovo_first_voorbladUit Wieder se opmerkings oor Joodse immigrasie na Johannesburg, lei ‘n mens af dat, benewens Jiddisj, die Joodse geloof, gewoontes en kookkuns, ‘n ander invloedryke ideologie die nuwe aankomelinge vergesel het: die kommunisme. Synde self links en Joods, skroom die skrywer nie om aan te toon watter aktiewe rol die Litause Jode in Johannesburg gespeel het om kommunisme te bevorder nie. Afgesien van die verloopte Afrikaner Bram Fischer en sy vrou Molly, was die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty so te sê ‘n etnies Joodse beweging met ‘n paar swartes en Indiërs wat gekoöpteer is. Dit word natuurlik ook weerspieël in die aangeklaagdes tydens die fameuse Rivonia-verhoor, waarvan die helfte Jode was: Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor en Goldreich.

Hierdie is ‘n dubbele biografie en daarom spring die skrywer heen en weer tussen First en Slovo se verhale. Selfs voor hul ontmoeting op die kampus van die Universiteit van die Witwatersrand, word albei van ‘n vroeë ouderdom af reeds aan kommunisme blootgestel. Ruth First se ouers. Julius en Tilly, was albei oortuigde kommuniste en vandat sy tien jaar oud was, is sy polities bewus gemaak of saamgeneem na vergaderings of betogings toe. Blykbaar het lede van die Kommunisteparty die gewoonte gehad om op die trappies van die Johannesburgse stadsaal pamflette uit te deel en ook toesprake aan verbygangers te maak. Dit was natuurlik in die dae voor die Nasionale Party kommunisme verbied het. Maar selfs die verbod op die Kommunistiese Party het hulle nie gestuit nie, want Slovo, First, Fischer en ander het ‘n nuwe, ondergrondse party in die plek daarvan gestig.

Slovo se ma is vroeg dood, met die gevolg dat sy suster in ‘n weeshuis opgeneem is en hy saam met sy pa van een losieshuis in Doornfontein na ‘n ander moes rondswerf. Hy moes vroeg uitspring om te gaan werk en het sodoende op die fabrieksvloer in die kommunistiese beweging aktief geraak, hoewel ‘n onderwyser hom reeds aan kommunisme voorgestel het en daar in die Joodse losieshuise ook allerlei gesprekke oor sosialisme gewoed het.  Hy kry werk by ‘n Joodse firma, Sive Brothers and Karnovsky, maar organiseer sowel die swart as die wit werkers om te staak, in so ‘n mate dat die eienaar hom inroep. Wieder skryf:

“In March 1944, he was called in by one of the company’s owners, Sammy Sive, and informed that he should curtail his political activities and be grateful that he had a job at ‘such a nice Jewish firm.’ Sive explained, ‘At heart we are all communists.’ He told Joe that the firm donated money to Medical Aid for Russia.”

Hierdie stelling deur Sammy Sive verraai vir my iets van die Joodse kultuur van destyds en waaruit die hele anti-apartheidsbeweging ontstaan het: “In ons harte is ons almal kommuniste.” Vir ‘n groot deel van die twintigste eeu het dit nie saak gemaak of ‘n Jood in Suid-Afrika ‘n kapitalis, werker, akademikus, skrywer, boekhouer, vragmotorbestuurder, kleremaker of wat ook al was nie: in sy hart was hy ‘n kommunis, met groot simpatie vir die radikale vleuel wat toenemend deur Joe Slovo en Ruth First gelei is.

Trouens, daar was onlangs in die plaaslike gemeenskapskoerant, The South African Jewish Report, ‘n hele debat oor die verhouding tussen die radikale Jode soos Slovo en die Rivonia-aangeklaagdes, enersyds, en gewone Jode andersyds, waaronder daar seker ook hier en daar konserwatiewes of nie-kommuniste moes wees. Sommige briefskrywers het wel afwysend teenoor Goldreich en ander radikale Jode gestaan; nie soseer vanweë hul rol in Suid-Afrika nie, maar weens hul kritiek jeens Israel en simpatie vir die Palestynse saak. Maar in ‘n hoofartikel het sowel die koerant as die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes die rol van radikale Jode in die onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis met trots omhels. Dit wil voorkom asof Suid-Afrikaanse Jode voel dat die aandag op swart figure soos Mandela, Tambo en ander ANC-ampsdraers afbreuk aan hul historiese erfenis en veral dié van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty doen en hulle nie genoegsame erkenning kry vir die rol wat hulle gespeel het om die Nasionale Partybewind omver te werp nie.

Aan die einde van Wieder se boek verwys hy na die hoofrabbi, Cyril Harris, se optrede tydens Joe Slovo se staatsbegrafnis op 15 Januarie 1995. Die feit dat Slovo ‘n ateïs en geen praktiserende Jood was nie, is blykbaar van minder belang as dít waarvoor hy gestaan het:

“The official state funeral followed the day after at Orlando Stadium in Soweto. Forty thousand people crowded into the stadium and there were eulogies from President Mandela; Barney Pityana, who would soon become chairperson of the South African Human Rights Commission; John Gomomo, representing COSATU; and Charles Nqakula from the SACP. Jeremy Cronin recited the Bertolt Brecht poem, “In Praise of Communism.” The crowd inside the stadium was subdued and the speeches were on the whole uninspiring, except, ironically, the formal eulogy by the Chief Rabbi of South Africa, Cyril Harris. The rabbi’s sermon portrayed Joe’s bravery and kindness, concluding with a Jewish proverb, ‘Yes, a resounding yes. The world is a better place, thanks to you, Joe, and your remarkable life.'”

Nadat Slovo vir Suid-Afrika teen Italië in die tweede wêreldoorlog gaan veg het, kon hy aan Wits met ‘n beurs in die regte gaan studeer al het hy nie matriek agter sy naam gehad nie. Hier het sy lewenslange vriendskap met nog ‘n Joodse kommunis, Harold Wolpe, begin en het hy ook uiteindelik met Ruth First afgehaak. First het egter eers ‘n seksuele verhouding met ‘n linkse en ewe invloedryke Indiër, Ismail Meer, gehad. Dit was die dae voor die Ontugwet, asook die Groepsgebiedewet en daarom het ‘n veelrassige kerngroepie gereeld in Meer se woonstel, Kholvad-huis 13, te Markstraat in die middestad van Johannesburg, byeengekom en sosiaal verkeer. Dit is ook by Kholvad-huis waar Nelson Mandela en Joe Slovo mekaar die eerste keer ontmoet het.

Die Franse filosoof Jean Baudrillard het ‘n interessante boekie geskryf, A l’ombre des majorités silencieuces, oftewel “In die skadu van die stille meerderheid”. Selfs in ‘n liberale demokrasie is die “meerderheid” per definisie altyd “stil” terwyl bepaalde mense of groepe altyd namens die meerderheid praat of interpreteer wat die gepeupel kwansuis dink. Soveel te meer was dit nog al die jare die geval in Suid-Afrika, waar veral Joe Slovo en sy vrou Ruth First tydens hul lang verblyf oorsee as die selfaangestelde woordvoerders van Suid-Afrika se swart meerderheid opgetree het.

Joe Slovo en Ruth First
Joe Slovo en Ruth First

By die lees van hul biografie, is daar ‘n bekende Jiddisje woord wat telkens in my gedagtes opduik en dit is: “goetspa”. Selfs nie eens die Boeremag se ambisieuse staatsgreepplan in Dokument 12 spreek van soveel misplaaste selfvertroue soos Slovo en First se geloof in die revolusie en die uiteindelike militêre oorname van Suid-Afrika nie. Moontlik het die Nasionale Party se kapitulasie by die onderhandelingstafel vir Slovo as ‘n groot teleurstelling gekom, want met die hulp van die destydse Sowjetunie en Oos-Duitsland was hy besig om sy MK-kaders op te lei om uiteindelik die Boere uit Pretoria te verjaag. Hy het kort-kort voorspel dat die oorwinning “net om die draai” was. Hoewel hy in beheer van die ANC se hele terreuroperasie teen Suid-Afrika was, het hy hom kwalik oor sy eie veiligheid bekommer en was hy veral berug vir sy laataandkuiery by medestryders wat as “Joe se roete 66” bekendgestaan het. Hy het ook die gewoonte gehad om met etenstyd op te daag sodat sy gasheer verplig was om hom iets te ete aan te bied. Te eniger tyd kon ‘n agent van die destydse veiligheidsmagte hom in die straat afgemaai het en tog het dit nooit gebeur nie. Weliswaar het Craig Williamson in 1982 die briefbom aan Ruth First in Maputo gerig wat haar dood veroorsaak het, maar Slovo het lustig bomme in Suid-Afrika laat afgaan sonder dat hy ooit die geringste ongemak verduur het.

Uiteraard is Alan Wieder se weergawe van Slovo se terreuraktiwiteite erg eensydig. Selfs die Kerkstraatbom word as ‘n “militêre operasie” beskryf. ‘n Vraag wat by my ontstaan het, is waar die geld om terreur te bedryf vandaan gekom het. Slovo was iets van ‘n linkse stralerjakker en het aanmekaar tussen Londen, Moskou, Beijing en Havana gevlieg, as hy nie in Lusaka, Maputo of Luanda was nie. Dit wil voorkom asof die ANC destyds deur die Anglikaanse Kerk en Swede befonds is, terwyl die Sowjetunie en Oos-Duitsland die SAKP van geld, opleiding en wapens voorsien het. By tye het skeuring tussen die twee organisasies gedreig, maar Slovo het dit altyd reggekry om geskille op te los omdat hy sy “stille meerderheid”, net soos Mandela in die tronk, nodig gehad het.

Wieder se simpatie lê eerder by Ruth as by Joe, want hy beskryf haar as die slimmer marxistiese teoretikus. Sy het ook beter as Slovo geskryf en kon dus die propagandaveldtog in die Britse media volhou terwyl Joe ellelange vergaderings bywoon of in Afrikalande sy rekrute in saamgeflanste kampe gaan toespreek. Hul verhouding word as taamlik stormagtig beskryf en blykbaar het Joe allerlei ander verhoudings met vroue gehad, min of meer met Ruth se instemming. Hulle het egter ook oor politiek geargumenteer en in haar strewe om ‘n universiteitspos in Engeland te bekom, het First ‘n meer gematigde “nieulinkse” Marxisme as Slovo, wat op die beleid van Moskou attent moes wees, aangehang. Voor sy ‘n pos in Maputo tydens die Machel-bewind aanvaar het, het First ongeveer vyf jaar lank in Brittanje aan die Universiteit van Durham klas gegee.

Benewens goetspa, is iets wat Jode van Afrikaners onderskei, kennelik ‘n oormaat selfvertroue en wedersydse bewondering. Oor en oor in die boek word sowel Slovo as First vir hul briljantheid geloof. Geen van die argumente en stellings wat Wieder aanhaal, lyk egter vir my besonder skerpsinnig nie. Min of meer die slimste ding wat Slovo gedoen het, was om in die veertigjare kommunistiese propagandastukke in die swart toilette by fabrieke op te plak, omdat hy geweet het “dat geen selfrespekterende blanke by ‘n swart toilet sou ingaan nie”. Wat hul marxistiese teorieë betref, sou nóg Slovo nóg First in Italië of Frankryk enige aansien onder linkse intellektuele kon verwerf aangesien hulle mank gegaan het aan die soort sofistikasie en voorliefde vir ingewikkelde filosofiese redenasies waarvoor linkses in dié lande wêreldberoemd geword het.

Afrikaners is so onbelangrik dat hulle feitlik nêrens in die boek genoem word nie. Daar word net deurentyd na die “apartheidsregime” as metoniem vir Afrikaners verwys. As De Klerk en Roelf Meyer uiteindelik bes gee nadat Slovo goedgunstiglik tot die sogenaamde “sonsondergangklousule” ingestem het, is dit amper asof dit vooraf só bestem was. Die Slovo’s se dogter Gillian verwys iewers na “die naïewe Afrikanerkultuur van die veld” en ek het nogal gewonder of Joe Slovo of Ruth First ons hoegenaamd as “Suid-Afrikaners” sou erken?

FW de Klerk het tydens die aanvang van die onderhandelings by Kemptonpark gepoog om Joe Slovo daarvan uit te sluit, maar Thabo Mbeki het namens die ANC-SAKP-alliansie die minagtende boodskap oorgedra dat daar sonder Slovo geen onderhandelings sou wees nie. Slovo het korrek ingesien dat De Klerk nie vir enigiets “nee” sou kon sê nie. Sodoende is De Klerk gedwing om nie net die Litauer se leiersrol te erken nie, maar uiteindelik ook die knie voor hom te buig. Hoewel Slovo dikwels van dogmatisme en selfs “Stalinisme” beskuldig is, het hy geblyk baie aanpasbaar in sy sienings as kommunis te wees, afhangend van wie hom mag of geld kon aanbied. Toe Gorbatsjof in Rusland oorneem, is hy oombliklik tot perestroïka bekeer en het selfs ‘n verhoging van Moskou ontvang. Terug in Suid-Afrika, het van sy medestryders soos byvoorbeeld die Kanadese kommunis, John S. Saul, hom daarvan beskuldig dat hy die “revolusie verraai het” deur nie op volskaalse kommunisme in Suid-Afrika aan te dring nie.

Maar soos Sammy Sive in 1944 gesê het, is dit genoeg om “in jou hart ‘n kommunis te wees”. Daar is geen teenstrydigheid tussen kommunisme en kapitalisme nie. Selfs Friedrich Engels, een van die vaders van kommunisme, was ‘n fabriekseienaar. Niemand hoef die myne in Suid-Afrika te nasionaliseer nie, want hulle behoort meesal reeds aan Jode, soos die Oppenheimers of Ivan Glasenberg van Glencore-Xstrata wat eersdaags op die Johannesburgse aandelebeurs gaan noteer.

Lesers van die South African Jewish Report sal ook weet dat daar onlangs ‘n Swart-Joodse kamer van koophandel in Kaapstad tot stand gekom het. Volgens verklarings van die nuwe liggaam, “gaan Jode en swartes voortaan saam-saam die Suid-Afrikaanse ekonomie laat groei”.

Nóg in Slovo se meesterplan vir revolusie, nóg in dié nuwe ekonomiese plan figureer Afrikaners hoegenaamd.

As ‘n mens die groteske Afrikanerneerlaag van die vroeë negentigerjare moes verklaar, sou ek dit in ‘n neutedop só opsom: Afgesien van De Klerk se verraad, wat maar net ‘n uitvloeisel van die omstandighede was (hoewel lees Gustav Venter se uistekende Engelse stuk oor FW!), het ‘n baie klein groepie kommuniste die land kon oorneem danksy:

  • goeie propaganda wat deur mense soos Ruth First, Nadine Gordimer, Trevor Huddleston en selfs Helen Suzman verseker is;
  • fondse wat deur Swede, Oos-Duitsland en die Sowjetunie verskaf is;
  • die Johannesburgse netwerk wat die balie, die sakewêreld en die akademici van Wits ingesluit het en waar “kommunisme in die harte van elkeen” geleef het.

Laasgenoemde punt is belangrik, want die Afrikaner het sedert die ontdekking van goud in 1886 nog nooit ‘n goeie gevoel vir Johannesburg gehad nie. Die Anglo-Boereoorlog het vanweë die Uitlanderpolitiek van Johannesburg ontstaan en koerante soos The Star en die Rand Daily Mail (tans Business Day) was nog altyd op die voorpunt van anti-Afrikaner-oorlogspropaganda of die goedpraat van terreur teen ons. Op ‘n stadium het die Broederbond onder aanvoering van Piet Meyer gedink hulle gaan Johannesburg met behulp van die SAUK en die RAU verower, maar daarvan het dadels gekom. Vandag is daar géén Afrikanerinvloed meer by die SAUK of die Universiteit van Johannesburg nie, hoewel daar nog mense met Afrikaanse vanne bestaan wat soos spoke daar rondswerf. Hulle praat egter die ideologie van Joe Slovo en Ruth First klakkeloos na!

Afrikaners het gedink dat die magsentrum van die land in Pretoria gesetel was, in die burokrasie en in die weermag. Intussen was dit in Johannesburg, die stad waar die Litauers al meer as ‘n eeu lank die septer swaai… Johannesburg is inderdaad die stert wat die hond swaai.

Naspers sanik aanmekaar oor hul “Madiba” en verwar die Afrikaner des te meer. In die boek skemer dit deur dat nóg Joe Slovo nóg Ruth First ‘n hoë dunk van Mandela gehad het en hom bloot as ‘n vermetele swarte gesien het wat nie sy plek ken nie. Uiteindelik was hy maar net die swart gesig van die revolusie; hulle kon net sowel foto’s van die gestorwe Martin Luther King gebruik het.

Na alle waarskynlikheid het Joe Slovo en Ruth First die Freedom Charter geskryf. Teen die tyd dat dit in 1955 by Kliptown aangeneem is, was die kommunistiese egpaar reeds ingeperk en mog nie vergaderings bywoon nie. Joe Slovo het egter op ‘n sinkdak met ‘n verkyker gelê en gekyk hoe die vegadering verloop en was hoogs in sy noppies met die uitkoms.

Die nasionalisering van Afrikanergrond is een van die grondbeginsels van die Freedom Charter.

Ons sal binnekort sien hoe ideoloë vanuit Johannesburg wat nog nooit ‘n mieliepit geplant het nie opruk om alle plaasgrond te gaan nasionaliseer. Sodoende sal die volgende hoofstuk in die Slovo’s se revolusionêre teaterstuk verwesenlik word.

Onder hul groepie uitverkore vriende het immers ook die stigter en direkteur van die Johannesburgse Marktteater, Barney Simon, getel. Dis nie soseer die middele wat saak maak nie, maar die verhaal wat vertel word.


Hou van Dan Roodt se Facebookblad

As u belangstel om ‘n lang en gratis uittreksel uit bogaande boek oor Slovo en First te ontvang, stuur ‘n epos aan inlig[by]praag.org met “Slovo” in die onderwerpreël.

Derde Witsdosent afgedank oor seksuele teistering

wits‘n Derde dosent aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) is skuldig bevind aan seksuele teistering, en afgedank.

Adam Habib, visekanselier, het gesê die instelling het ‘n beleid van zero-verdraagsaamheid tov seksuele teisteraars aanvaar. Twee ander dosente is in Julie oor dieselfde klagtes afgedank.

“Ons hoop dat die daadwerklike optrede in die gevalle ‘n duidelike voorbeeld stel dat seksuele teistering nie in enige vorm op ons kampusse geduld sal word nie.”

Die universiteit is besig met ‘n ondersoek teen nóg ‘n dosent. ‘n Taakspan is saamgestel om die oortredings te ondersoek.

Habib het Woensdag gesê hy aanvaar volle verantwoordelik vir die mishandelings wat op die kampus plaasgevind het.

“Ek wil om verskoning vra aan al diegene wat seksuele teistering ervaar het. Wits moet ‘n veilige plek wees en ons sal verseker dat dit is.” – Sapa

‘Baie vyandige situasie’ op Wits-kampus

Image

Betogers staan in groepies voor die Grootsaal rond

Die kampus van die universiteit van die Witwatersrand word tans geteister deur soms gewelddadige betogings oor 'n verhoging in studiegelde. Die provinsiale leier van die SA Students Congress, Themba Masondo, het die situasie tussen die bestuur en studente as "baie vyandig" beskryf.

"Onderhandelinge duur voort… ons vind die bestuur hoogs arrogant. Die situasie is baie vyandig," het hy gesê.

Die polisie handhaaf 'n teenwoordigheid op die kampus en vanmiddag het dinge kalmer voorgekom as gister toe klasse ontwrig is.

Die konflik oor studiegelde het ook 'n rassedimensie aangeneem met hoofsaaklik swart studente wat aan die betoging deelneem. Blanke studente het vandag hul gang gegaan en 'n lentekonsert buite die Grootsaal bygewoon waar 'n nabootsing van die Berlynse muur opgerig is.

'n Student in finansies en ekonomie, Tumz B, meen die betoging bring die onderliggende klasse- en rasseverdeeldheid aan die Universiteit van die Witwatersrand na vore.

"Ek haat dit om dit as swart en wit te beskryf want die verdeling is meer na gelang van klas, maar dis 'n feit dat die armer studente meesal swart is.

"Die meeste blanke studente gaan nie betoog nie want hul ouers kan die studiegeld bekostig," het hy gesê.

Ander studente het gevoel die verhoging in studiegeld is 'n normale deel van universiteitsopvoeding.

"Alles gaan op, mens kan nie daarvan wegkom nie," het die eerstejaarstudent, Denise Tamagnone, gesê.

Sy voel die betoging is "intimiderend en nogal angsaanjaend".

"Die betogers het in een van my lesings ingestorm en op ons lessenaars gespring," het sy gesê, en bygevoeg dat dit onregverdig is om op haar eie kampus onveilig te voel.

'n Mediese student Trisha-Gean Mahon meen studente behoort eerder 'n brief aan die dekaan te skryf om hul griewe te lug.

"Ek dink nie dit gaan enigiets regkry nie, hulle behoort aan 'n ander manier te dink, soos om vir die dekaan te skryf," het sy gesê.

Die betogers sou laat vanmiddag oor die vordering met onderhandelings ingelig word.

пуско зарядное устройство купитьФільчаков прокурор