Etiket: Wits

Leon Lemmer: Philippa Garson oor die bedekte 1990/94-oorlog

Die volgende boek deur Philippa Garson (gebore in 1965) is op 30 Maart gepubliseer: Undeniable: Memoir of a covert war (Auckland Park: Jacana, 2020, 336p, R209 (loot); Amazon Kindle $14,89). Die teks handel veral oor die drie partye wat in 1990/94 in ‘n bedekte oorlog gewikkel was: die ANC, Inkatha en die sogenaamde Derde Mag. Dit was uiteraard veral die rol van die Derde Mag (by uitstek blankes) wat glo gekamoefleer is en aan die kaak gestel moes word: “These guys were no doubt highly skilled in the messy art of covert warfare. They’d been perfecting it over the years in Namibia, Zimbabwe, Angola and Mozambique. And the military’s Special Forces, as well as their police special unit, Koevoet, had become adept at ‘turning’ liberation fighters from these countries and ours into killing machines for their own ends” (Kindle 890). Op grond van eerstehandse waarneming slaag die outeur uitmuntend daarin om die absolute valsheid van die gewilde stelling, “ons vreedsame oorgang na demokrasie,” bloot te lê. Hierdie inligting word vervleg met outobiografiese besonderhede. Daar is baie dialoog in die teks. Dit is sekerlik nie waarheidsgetrou nie maar agterna gekonstrueer om ‘n bepaalde beeld te skep of standpunt oor te dra.

Garson het die grade BA en Honneurs-BA in staatsleer (“political science”) aan die Universiteit van die Witwatersraad (Wits) verwerf en in 1989 as joernalis in diens van die Weekly Mail (tans die Mail & Guardian) getree. Die koerant was ‘n poging om die linkse Rand Daily Mail te laat herleef (295). Garson se pa, van Skotse afkoms, was ‘n dosent in geskiedenis en later ‘n dekaan aan Wits (330). Haar ma is van huis uit Afrikaans maar het verkies om eerder Engelssprekend te wees. Sy was ‘n Wits-bibliotekaresse. “With my mother’s cultured English and embrace of all things British, her Dutch/Afrikaans origins came as a surprise to many” (522). “As a child, my mother had read through the entire Encyclopedia Britannica from A to Z” [!] (2154). Op die internet word Engels as die outeur se enigste taal aangedui. Wanneer sy as joernalis onderhoude gevoer het, het sy blykbaar nie Afrikaans gepraat nie en van Afrikaanssprekendes verwag om Engels te praat (2899). Garson is die jongste van vier susters wat in ‘n polities verligte huis grootgeword het. Daar is by hulle die neiging om nie net pro-swart nie maar ook pro-ANC te wees, gekombineer met ‘n voorliefde om eerder oorsee te verkas. Die een suster het in Spanje gewoon (3020) en ‘n ander een in Australië (3852).

As student aan Wits het Garson aan linkse protesaksies deelgeneem en in ‘n kommune gewoon. Sy beskryf haarself as “cocky” (1597) en “a privileged white ‘party girl’ from a liberal-leaning household” (59). Dwarsdeur die boek beklemtoon sy haar boheemse leefwyse en die hedonistiese manier waarop sy haar naweke in kroeë en jazzklubs met sigarette, drank, dwelms en dans deurgebring het: “a decadent escape from it all” (319). Sy het met ‘n aktivistiese bruin man uit die Kaap, Clyde genoem, deurmekaar geraak. Hy is ‘n donkerkleurige bruin mens met “curly hair” (1447). “Clyde was committed to ‘the struggle’ and regarded himself as black” (1447; ook 579). “He, like me, had been steeped in Marxist politics on campus, where we’d all regarded the coporate gaints as ‘the enemy’: they’d grown fat off the abundant cheap labour of black people” (1734). Clyde het aan die Universiteit Kaapstad studeer en daarna met ‘n beurs van Anglo American in Mississippi as ‘n chemiese ingenieur gekwalifiseer (330, 1734). Omdat hy, soos Garson, marxisties was, was hy glad nie lojaal teenoor sy werkgewer, die Anglo American Corporation, ingestel nie omdat dit ‘n blanke kapitalistiese onderneming is.

Garson en Clyde het in ‘n skakelhuis in Yeoville, ‘n rasgemengde woonbuurt, ingetrek. Garson het haar oor Tebogo, ‘n straatkind van omtrent 13 jaar oud, met wie sy as joernalis ‘n onderhoud gevoer het, ontferm. Hy is net die eerste dag in die huis toegelaat. Daarna kon hy op die stoep slaap. “That corner is starting to stink” (408). “I started to resent his presense – or, rather, the smelly reminder of his presence. A rank odour emanated from his little corner and some days the breeze carried it right into our bedroom” (419). Die verligte paartjie het hoe langer, hoe minder van Tebogo se teenwoordigheid gehou. Clyde was van die begin af daarteen gekant (408): “It’s your white guilt talking!” het hy aan Garson gesê (454). Later het hulle ‘n huis in Bezuidenhout-vallei gehuur en op hierdie manier van Tebogo ontslae geraak. “I could no longer stand the sight of him” (2785). Hulle het ‘n huishulp, Violet, gehad “who ploughed through our mess every Thursday” (3359). “Clyde had come home early one afternoon to find Violet basking in the bath instead, reading a magazine. She was so efficient that neither of us minded: we both laughed at the story” (3371).

Dit was Garson se gewoonte om Sondae na haar ouerhuis te gaan. Haar ma se Afrikanerouers – “the stigma from our colonising forefathers never faded” (522) – was ondersteuners van die Nasionale Party (568). Hulle het party Sondae van Pretoria gekom om saam middagete te geniet. Hulle het ‘n swart huishoudster, Christine, gehad en hulle dogter het ook een gehad, Deborah. Albei was Tswanas en glo uitstekende kokke. Deborah het op die tradisionele manier in ‘n kamer in die agterplaas gewoon. Garson gebruik haar oupa en ouma as spreekbuise vir verkramptheid. Hulle was nie gediend met Clyde nie (568), al het hulle en Clyde Afrikaans met mekaar gepraat. Garson se oupa het aan haar gesê: “He wants to better his social class. Being with you will elevate his social standing” (579). Clyde “knew better than any of us that many coloureds preferred to align themselves with whites in a country where your skin tone determined your rung on the social ladder” (1434). Garson se ouers het skynbaar geen beswaar teen haar saamblyery met Clyde gehad nie. Soos verwag kon word, word regsgesindes deurgaans uiters negatief voorgestel. “There were plenty of rightwingers, inside and outside the security forces, who saw the elimination of blacks as a just course” (688). “The right wing was slaying black people in random attacks” (1979); “the kind of people who shot blacks for fun” (4125). Rassisme word beskryf as “you were hated for your black skin” (1032), die geykte valsheid dat velpigmentasie die (enigste) verskil tussen mense is terwyl dit in werklikheid kultuur/lewenswyse is wat die kloof daarstel, soos Garson later sou agterkom.

Ná 1990 het Garson en Clyde op ‘n keer na ‘n ontspanningsoord in Noord-Natal gegaan, maar die eienaar wou die rasgemengde paartjie nie inlaat nie. Garson se siening van Afrikaners spreek boekdele: “Not that we wanted entry to this creepy place any more. No doubt it was packed with racist Boers playing cards over their brandy and Cokes, their wifes smoking and gossiping in curlers and crimplene housecoats. Yes, I was a snob and a bigot too, writing off everything about them, not just their politics. But I didn’t care … What kind of bizarre white-supremacist gathering might be taking place in there?” (2048). Kontrasteer dit met haar benadering tot nieblankes, veral swartes. Die feit dat sy deel van ‘n “unlikely-looking pair” (939) is, het haar van tyd tot tyd tog gehinder. “Right now I longed to be there, back with my own, my friends, my family, the people I’d grown up with. I didn’t want to be part of an odd, misfit couple – one white, one coloured” (2084). Dan kom ‘n polities korrekte gedagte by haar op: “We were the future” (2095). Clyde word beskryf as “the clever, wounded bird” (2259); ‘n frase wat ek liewer onvertaald laat. Maar sy erken hy is “aggressive and unpredictable” (2270). Hulle albei kan erg beskonke raak.

By die Weekly Mail was Anton Harber die redakteur en Mondli Makhanya een van Garson se kollegas in die “politically correct newsroom” (664). Makhanya is ‘n Zoeloe afkomstig uit Natal maar ‘n ANC-kameraad wat teen Inkatha geveg het (133). Mettertyd het hy die redakteur van die Sunday Times en daarna van City Press geword (5127). Die Weekly Mail is deels uit Swede gefinansier (2774). Elders word na “some earnest Scandinavian funders” verwys (3725). Garson en Makhanya is by geleentheid na Swede gestuur om die donateurs aan te moedig om voort te gaan met hulle befondsing (3060). Daarna: “We joined forces with the British Guardian newspaper, which now had controlling shares in our paper, and the Weekly Mail & Guardian was born” (4473).

Sy beskryf die Weekly Mail soos volg: “Our newspaper had some cachet in struggle circles for relentlessly hounding the apartheid government for its lies and abuses and for exposing the gory goings-on in the townships where young activists were being shot dead in daily pitched battles with the police. We practiced advocacy journalism in the sense that we knew whose side we were not on. But the Weekly Mail was also a platform for opinionated, liberal whites preaching solutions” (191; ook 711). Kortom, die koerant was pro-ANC (377) en het veral daarin belanggestel om die blanke regering so sleg moontlik voor te stel, bv die polisie (bv 214, 3326) en ambulanse (bv 1118, 2875) daag glo alewig laat op as dit swartes is wat hulle hulp nodig het. “We were a ‘lefty’ newspaper buzzing with self-righteousness” (699). Elders word daar na “the bolshie [Bolshevic/Communist] Weekly Mail” verwys (3737).

Reeds vóór 1990 was daar in Natal ‘n stryd tussen die ANC- en die Inkatha-Zoeloes. Dit het vererger toe Inkatha in Julie 1990 ‘n politieke party geword het (1877). Die onrus het toe na die Rand uitgebrei. “Over one ten-day period, more than 500 people had died. The kill rate was the highest in a century of South African history, higher even than in Beirut or Belfast over the same period” (272). “At least 3 460 South Africans had died in the township violence in one year, compared to 2 847 in Northern Ireland since the conflict broke out there in 1969” (2026). Dit was hoofsaaklik swart op swart misdaad en geweld. “Since Mandela’s release more than two years earlier, thousands of people had died in so-called black-on-black violence and the ANC was struggling to contain its followers” (3416). “Many of the facts were incontrovertible, like the numbers of massacres and the numbers of the dead: 49 massacres and 1 250 people dead on the Reef and in southern Transvaal in the previous two years, since the violence first broke out. Other aspects, like who the killers were, and why they were doing it, were up for debate. As were the many eyewitness accounts of the presence of whites in the attacks, of which there were many” (3512) – “yet there had not been one conviction” (3523). Teen 1994: “[The] four-year war had … cost more than 4 000 lives … The ANC had gained control of most of the urban areas” (3831). In 1990/94 was daar “the murder of 420 Inkatha leaders and thousands of its supporters” (5081), waarvoor die ANC verantwoordelikheid behoort te aanvaar. Die totale dodetal in die 1990/94-oorlog word deesdae op minstens 14 000 gestel (kyk hier onder).

Ná die Boipatong-slagting op 17 Junie 1992, waarin Inkatha vir die ANC ‘n loesing gegee het (daar was 45 dooies), het die ANC geweier om met die grondwetlike onderhandelinge voort te gaan. Veertien voorwaardes vir die hervatting van die onderhandelinge is deur die ANC gestel (3427). “The ANC was embarking on a widespread stayaway and mass action to pressure the government into meeting its demands … Ever since Boipatong, the international pressure had been mounting on the government to take steps to stop the violence and rein in its security forces” (3534). Soos gebruiklik het ANC-kornuite beweer dat hulle gesien het dat blankes Inkatha in die Boipatong-aanval ondersteun het. Desmond Tutu was spoedig op die toneel en het dit soos gewoonlik teen die blankes gehad. Hy het homself afgevra “why the people of Boipatong, who were ‘not sophisticated people’, would fabricate what they’d seen?” (3404). Nelson Mandela het op ‘n soortgelyke sluwe manier gereageer: “We can no longer explain to our people why we are talking to a regime that continues to murder our people” (3438). FW de Klerk het nie net aan baie van die ANC se eise toegegee nie, maar sy rug ook al hoe meer op Inkatha gekeer. “Ever since Boipatong, De Klerk had been focused on getting the ANC back to negotiations, pushing Inkatha aside … Doubtless it had nothing to do with the deaths but with the fact that the ANC had been able to cast the government as a pariah again in the eyes of the world that had, with economic sactions, forced them into negotiations in the first place” (3591).

Soos by Boipatong was Mandela en Tutu spoedig op die toneel van die Bisho-slagting (op 7 September 1992). Die ANC het gepoog om Oupa Gqozo, die staatshoof van die Ciskei, te ontsetel, maar Ciskei-troepe het 28 ANC-kamerade doodgeskiet. Oor Mandela skryf Garson: “He was the star of the show, as always” (3814). Tutu “led the crowd in prayer. It was then that his greatness shone on the heads of his subjects like a healing star” (3814).

Omdat dit sedert 1994 grootliks verswyg word, word daar nie algemeen besef watter groot afmetings halssnoermoorde, die ANC/UDF se gunsteling onbeskaafdheid teenoor polities dislojales, aangeneem het nie. “According to police figures, eight hundred people were burned to death from September 1984 tot December 1986” (1831), dus voordat die ANC ontban is. Twee geestelikes/teoloë, wat hulle as vredemakers en versoeners voordoen, Desmond Tutu en Allan Boesak, was toe die leiers van die UDF. In 1990/94 het ANC-kamerade hulle geensins beter gedra nie. “Alfred Nzo, then the ANC secretary-general, described necklacing as a legitimate way for the people to ‘eliminate the enemy element'” (1831). Nzo is in 1994 as die ANC-minister van buitelandse sake in Mandela se kabinet aangestel.

Die terrorisme van die ANC word deesdae by voorkeur voorgestel as ‘n regverdigbare reaksie op die “sistemiese geweld” van die “apartheidregering”. Insgelyks skryf Garson die onbeskaafde gewelddadigheid van die ANC in 1990/94 toe aan die polisie: “The people’s courts were a response to the lack of policing and the abysmal relations between the police and township residents” (2109). Eintlik geld dit hoofsaaklik ANC-inwoners omdat die ANC hulle gebreinspoel en geïntimideer het om nie die gesag van die blanke regering te aanvaar nie. “My friends couldn’t really fathom my preoccupation with the third force” (2282). Die Derde Mag se preokkupasie was glo “to derail negotiations.” Sy het ook vas geglo “the Nats will never give up power” (2294). “They are using Inkatha to do their dirty work” (2306). “We were a gutsy newspaper desperate to expose the murderous men behind the third force” (3489), dus blankes en nie die swart geweldenaars nie.

Die kernrede vir die bedekte 1990/94-oorlog was die magshonger, gewelddadige, terroristiese ANC, wat ten alle koste politieke beheer oor die land wou oorneem. Daarom moes die ANC sy vernaamste opponent, Inkatha, ten minste neutraliseer, as hy hom nie kon uitwis nie. “ANC intolerance [and] their failure to suspend the armed struggle” (1601) was bose werklikhede. Mandela “walked not on water” (2026). “Mandela … wasn’t a saint … The ANC now had its eye on the prize, control of the country, and nothing – not even this violence – could sway it from its course” (901). “Perhaps it was true that the ANC simply couldn’t tolerate competition in any form. Was the notion of a third force just an excuse for an outbreak of bloody rivalry between two political groups whose leaders were unable or unwilling to bring them under control?” (1186). “Maybe the National Party was correct and the violence was nothing other than tribalism between two ethnic groups vying for supremacy. The ANC preached non-racialism, as well as non-tribalism in defiance of the apartheid policies that had sought to divide and rule. But it was common knowledge that tribalism existed too in the ANC” (2400).

Met kenmerkende valsheid het die ANC voorgegee dat hy nie aanvallend optree nie maar verdedigend. “Self-defence units (SDUs) [were] to be set up to protect township residents” (1979). Die slinkse Mandela “accused Inkatha of wanting to ‘rise to power on the corpses of dead people.’ He blamed the government and security forces for sponsering violence against the ANC, warning that it would spread to white areas unless it was stopped. Now the ANC was threatening to arm its own self-defence units. By the looks of things, they were already doing so” (2470). Later: “Of growing concern were the increasingly lawless ANC-aligned self-defence units … Returning MK cadres were manning the SDUs … An MK-controlled SDU [had] seemingly endless access to AK-47s and other heavy weapons … Heavily armed MK soldiers, who’d returned from exile with no jobs or positions in the ANC, were now running amok in the name of self-defence … The ANC was absolving itself of responsibility, saying that the SDUs were outside the ranks of the ANC’s military wing” (3105). “A fight was brewing between returning MK cadres who’d taken command of some of the SDUs, on the one side, and local ANC activists in the unions and street committees, on the other” (3116).

Die Weekly Mail se werwingsbeleid vir joernaliste was onbesproke polities korrek. Daar was agt beginners wat as joernaliste opgelei moes word. “All four men were black, two of us women were white, one was coloured, and Cassandra was Indian. We were the rainbow nation … But the harmonious alignment of our hues was, like the rainbow itself, an illusion” (1241). Die gedrag van die joernaliste was nie altyd polities korrek nie. Toe vier joernaliste ‘n saak ondersoek en in twee huise oornag het, was die verdeling twee blankes in die een huis en twee swartes in die ander een (856).

Daar is die hoogste lof vir ANC-kamerade, maak nie saak hoe immoreel hulle is nie. Winnie Mandela word as die “doyenne of the people” beskryf (180) en selfs as ‘n Evita Peron (191). Brenda Fassie is glo “the African queen” (1956). Daar word verwys na “the noble” Desmond Tutu (1151). Steve Biko word bestempel as “the black consciousness hero” (1218). Nelson Mandela word deur Garson “our hero” en “our leader” genoem (2002). Garson was opgewonde (“excited” – 2181) toe sy ‘n onderhoud kon voer met Chris Hani, die hoof van MK, die ANC se terroristiese vleuel, en die SAKP, “the second most popular leader after Mandela” (2191). “I’d admired this uncompromising ANC leader from a distance for a long time” (3792). Oor hierdie onderhoud skryf sy: “Instantly I felt as though I was in the presence of a great man, a man like Mandela, and that his innate humanity would steer the interview” (3910). “I’d had the privilege of meeting an exceptional person” (3933). “I was … inspired by his presence” (3967) – “Hani, my hero” (4325).

Wat opval, is hoe naïef Garson en die koerant was. Sy erken self: “Perhaps I was gullible” (1096). Hulle was oorgretig om gerugte te glo wat in hulle politieke kraam pas. “We’d traversed the hot, hilly terrain in the northern Transvaal in search of a police farm with a crocodile-infested dam in which activists from the area swore they’d been dumped after being beaten … Finally we’d turned back, hot, sweaty and empty-handed” (785). In die stryd tussen die ANC en Inkatha was die koerant feitlik deurgaans aangewese op gerugte wat deur ANC-kamerade versprei is. “We at the Weekly Mail had been covering this war in a one-sided way” (1073). “Of course we should have been covering both sides of this war, but that wasn’t going to happen” (3043). Hulle was deel van die “alternative press” (1085). Dit was standaardpraktyk by ANC-kornuite om hoog en laag te sweer dat daar blankes, veral lede van die veiligheidsmagte (polisie en weermag), aan die kant van Inkatha betrokke was.

Iets wat Garson oor en oor beklemtoon, is die oorvloed van wapens en ammunisie wat tot al drie partye se beskikking was (1619, 1854, 2191, 2975, 3207, 3841, 3875, 4022). Dit was ‘n deurslaggewende faktor in die volgehoue bloedige stryd. Hiervoor kan FW de Klerk in groot mate verantwoordelik gehou word omdat hy die veiligheidsmaatreëls wat deur sy voorgangers, John Vorster en PW Botha, ingestel is, geminag en in baie gevalle verwaarloos of selfs afgeskaf het. Garson het hard probeer om polisiemanne te betrap wat wapens aan Inkatha-ondersteuners verskaf, maar kon nie daarin slaag nie. “There were no guns in sight” (1925). Desnieteenstaande gaan sy voort: “Some of these cops were undoubtedly aiding Inkatha, supplying them with weapons, that much was clear” (1925). Vervolgens erken sy egter: “There was no evidence at all. I had nothing but my own conviction” (1937).

“It seemed as if there was no justice and that there never would be while the Nats were still in power” (2143). Garson het gehoop dat die ondersoeke van regter Richard Goldstone die “trigger-happy cops” aan bande sou lê (2120). Aanvanklik kon Goldstone geen getuienis van derdemag-bedrywighede vind nie (3094, 4431). Ná die Boipatong-slagting het Goldstone die hulp van ‘n Britse deskundige, P Waddington, ingeroep, maar hy kon ook geen teken van polisie-inmenging vasstel nie. “Waddington … criticised the ANC for telling its supporters not to co-operate with the … investigation” (3545). “The Goldstone Commission … did in fact uncover – or stumble upon – clear proof of the third force. Although Justice Richard Goldstone was initially undecided on the issue, his reports became stronger and stronger as the evidence came in” (5010). Dit is ook my indruk: Namate die ANC al hoe meer in beheer van die land gekom en die NP-regering se houvas verswak het, het Goldstone sy deuntjie al hoe meer ten gunste van die ANC laat hoor.

Te midde van die chaos, dood en verwoesting van 1990/94 kom Garson in ‘n oomblik van helder denke met ‘n belangrike vraag vorendag: “If the ANC ever came to power, how could they ever restore normality?” (2354). Dit is die gewelddadige voorbeeld wat die ANC/UDF/SAKP gestel het en die sukses wat hulle daarmee behaal het, wat meebring dat Suid-Afrika steeds een van die misdadigste en gewelddadigste lande in die wêreld is. Hierdie abnormaliteit is die kenmerkende nalatenskap van die ANC en sy vennote se terrorisme.

Toe sy 25 jaar oud was, het Garson swanger geword. Sy vra die retoriese vraag: “How the hell had this happened?” (2412). “Clyde was delighted … Our child would be of mixed race, unclassifiable in apartheid terminology” (2424). Twak. Ingevolge apartheid sou die baba as kleurling geklassifiseer word. Sy het ‘n aborsie ondergaan, al was dit in daardie stadium nog onwettig. Dit het haar skuldig laat voel en depressief gelaat (2447). Daarna was sy weer swanger en hulle wou die baba behou, maar die baba het buite die baarmoeder ontwikkel en is hierdie keer wettig geaborteer.

Garson en Clyde het vakansie op ‘n eiland, Inhaca, by Maputo in Mosambiek gaan hou. “Being on holiday with Clyde forced me to see how little we really had in common” (2639). “I wanted to walk along the beach, but Clyde was content to hang out at the local bar” (2650). Later: “Clyde and I seemed to be drifting ever further away from each other” (3138). “His endless hours of playing pool in those Hillbrow bars [had] long [been] a source of tension between us” (3253). Die paartjie se volgende vakansie was op Lamu-eiland, Kenia. “Now that we no longer had a common enemy [apartheid, white rule] to unite against, the distance between us grew. We had always scoffed at racial and cultural difference as just another ploy by the apartheid government to divide us. But the truth was that, culturally speaking, the two of us, a white girl from Johannesburg’s northern suburbs and a coloured boy from the Cape, were miles apart. And yoked together on this island, away from everything and everyone we knew, we were further away from each other than ever” (4279).

Terwyl hulle in Kenia was, is vasgestel dat sy weer swanger is. By die koerant sou sy voortaan met opvoedkundige berigte handel (4387, 4473) en dus nie meer die spanning verduur van besoeke aan onrusgebiede nie. Hulle het saam ‘n huis gekoop (4125). Hulle kind, ‘n dogtertjie, Alice, is gebore met “skin the colour of milky coffee” (4570). “To celebrate, we even brought up the subject of marriage one weekend. But the conversation stuttered to a halt and we never spoke about it again” (4593). Kort voor sy dood het Garson se verkrampte oupa skynbaar vreugde uit die aanskoue van sy eerste agterkleinkind geput (4603).

Dat nie net Garson in linkse geledere gereken is nie maar ook Clyde, blyk uit die volgende: “Clyde had taken up a fairly senior job at the Independent Electoral Commission” (4606) – blykbaar tydelik daarheen gesekondeer deur Anglo American. Hierna het die dag van ons “eerste demokratiese algemene verkiesing” op 27 April 1994 aangebreek. “It felt truly joyful to mark our crosses for the ANC” (4753). Teen die einde van Julie 1994 het Garson as voltydse joernalis uitgetree. Sy het besluit om eerder vryskutwerk te doen (4786).

Clyde is na Saldanhabaai verplaas. Hulle het in ‘n huis in Blue Water Bay gewoon – “owned by Anglo American and inhabited by Stepford-wife types. We had nothing to say to each other” (4825). Garson en Clyde was die enigste rasgemengde paartjie wat tussen blankes gewoon het. Garson noem Saldanhabaai ‘n “verkrampte fishing town” (4848). “The stresses of Clyde’s new job and the brutal cultural shock of conservative, unforgiving Saldanha Bay only turned him further inward” (4871). Een nag het Clyde nie by die huis opgedaag nie. “I found myself wishing death on the man with whom I had spent the last seven years” (4905). Kort daarna het sy en hulle kind, terwyl Clyde by sy werk was, na haar suster aan die Rand ontvlug. Later: “Clyde became a wealthy businessman in the new South Africa and is a doting father to his daughter Alice” (5127).

In die boek word geen verdere biografiese besonderhede verstrek nie, behalwe wat in die bedankings staan: “Thanks to … my husband Charles, and my three daughters, Alice, Leah and Ella” (37). ‘n Mens kan seker aanneem dat sy, nadat sy haar jeugdige voortvarendheid en opportunisme ontgroei het, met iemand getrou het wat kultureel nie so uitermate van haar verskil soos Clyde nie. Maar die kersie op die koek is die openingsin van die voorwoord: “In 2008 I moved with my family to New York to try out a new life” (48). Dit is kenmerkend van baie oorverligtes: Hulle het spreekwoordelik hemel en aarde versit om van die blanke bewind en apartheid ontslae te raak, maar moenie van hulle verwag om in die land aan te bly onder die ANC-regime nie. Goldstone het ook uit Suid-Afrika verkas. In ‘n televisie-onderhoud het hy die skuld daarvoor vir sy kinders en kleinkinders, wat hulle oorsee gevestig het, gegee.

Oor die kernonderwerp van die boek skryf Garson in die nawoord dat 14 000 of meer mense in 1990/94 in die onrus gesterf het. “The sanitised political narrative that prevails today is of a ‘peaceful transition’ to democracy. It’s as if this bloody chapter of the early 1990s has been erased from collective memory” (4966). “International audiences, too, recall rosy images of the Mandela miracle but seem blissfully unaware of the anarchic, three-way war, the orgy of violence, that preceded elections … There is this strange blanket of silence and denial, underneath which lies a tangle of contradictory truths that defy being stitched into a single narrative. For its part, the ANC government has avoided digging too deeply into what happened. In mid-2019, a court found that political interference by the ANC had stopped the National Prosecuting Authority from dealing with 300 cases of deaths from violence that the Truth and Reconciliation Commission [TRC] had put forward for further investigation” (4977).

“The ANC did not want to make itself vulnerable to potential prosecutions … But some mutter darkly about deals that were struck between the ANC and the apartheid-era security forces to prevent the unmasking of high-ranking ANC officials who were apartheid spies, to stop more information about the ANC camp atrocities from leaking out, and to maintain the corrupt networks and secret slush funds that flourished during the era of covert activity, and continue to flourish, involving players from both sides. A lack of truth and justice around the terrible crimes perpetrated during this period has contributed to a culture of impunity that persists today” (4988).

“To what extent did the violence help or hinder [the ANC’s] hand at the negotiations? … The ANC never really ‘suspended’ its armed struggle … When ANC-supporting communities came under attack, there was no shortage of deadly weapons … Yet the ANC accepted little responsibility for the violence of the transitional era. Perhaps a cloak of shame around its own complicity contributes to the climate of denial and suppression of truth that has prevailed within the ANC ever since 1994” (4999). “Although the TRC shed much light on apartheid atrocities before 1990, the same could not be said for the 1990-94 period when, according to the TRC, ‘the nature and pattern of political conflict … changed considerably, particularly in its apparent anonymity'” (5045). “Justice had failed most of the victims of the war, no matter whose side they were on” (5081).

Dan Roodt: Herinneringe aan Wits: die begin van Afrikaneronderdanigheid?

Hoe het dit gekom dat Afrikaners so onderdanig aan linkse Engelse en swartes geraak het? Tans te midde van die inperking of “grendeltyd” soos dit ook genoem word, volg almal die voorskrifte wat deur die ANC-terroristebewind afgekondig word. Nie dat ek in beginsel teen sosiale afstand om die virus te kortwiek gekant is nie, maar selfs van die ultraliberale sluipskrywers van Media24 begin al wonder of ons ooit van ANC-krygswet gaan ontslae raak, noudat Bhekokwakhe “Bheki” Hamilton Cele so gewoond daaraan geraak het om ons te hiet en gebied.

Wanneer het dié onderdanigheid begin? Mens kan dit selfs na die klein groepie linkse Afrikaners in Johannesburg terugvoer wat in die sewentiger- en tagtigerjare reeds hul lot by die Anglo-Afromarxiste ingewerp het. ‘n Paar dae gelede koop ek toe mos Glen Moss se vergete boekie uit 2014, The New Radicals: A Generational Memoir of 1970s South Africa, op Amazon Kindle en laai dit af. Glenn Moss is ‘n paar jaar ouer as ek en was in die sewentigerjare ‘n lid van die berugte NUSAS, oftewel (National Union of South African Students), ‘n organisasie wat deur die destydse Veiligheidspolisie dopgehou is vanweë die revolusionêr-marxistiese menings van die leiers. NUSAS het boonop dikwels geld uit die buiteland ontvang om studente op Engelse kampusse tot marxisme, kommunisme en “die stryd” teen die Nasionale Party oor te haal.

Met die lees van Glenn Moss se boekie, is dit asof die tydmasjien my weer terug Wits toe voer; al die bekende name en gebeure. Ek onthou hoe ek in die universiteitskafeteria tydens my honneursjaar elke oggend ‘n Engelse ontbyt geëet het. Ja, vandag erken ek dit tot my skaamte. Spek en eier, met ‘n sny roosterbrood en so ‘n halwe tamatie daarby. Aaklig, olierig en ongesond. Maar dit was omtrent my enigste behoorlike maaltyd van die dag want ek het in ‘n kommune in Yeoville gebly, tesame met ‘n kunsstudent of twee, ‘n filosofiestudent genaamde Rai Turton en dan was daar ek wat besig was om my eerste roman op ‘n tikmasjien met ‘n stukkende letter “J” te tik. Elke keer as ek by “J” gekom het, moes ek die sleutel met die hand optel en teen die lint druk om die letter op my teks getik te kry. Turton het hom eerste ongewild gemaak omdat hy kritiese geluide oor marxisme en kommunisme begin maak het; hy was naamlik ‘n aanhanger van Karl Popper, Wittgenstein en die logiese positiwisme. Ek het insgelyks omtrent enige verdere loopbaan in Johannesburg gekelder deur ‘n lesing met die titel “Marx is dead” te organiseer. Dit was in die tyd van die Franse nouvelle philosophie wat uiters krities oor marxisme en kommunisme begin raak het. Onder die “nuwe filosowe” indertyd tel Alain Finkielkraut, André Glucksmann, Pascal Bruckner, Bernard-Henri Lévy, Jean-Marie Benoist, Christian Jambet, Guy Lardreau, Claude Gandelman, Jean-Paul Dollé and Gilles Susong.

André Glucksman (links) en BHL (Bernard-Henri Lévy) in 1994

Oorkant my in die kafeteria soggens by ‘n tafel was daar altyd so ‘n klein bende marxistiese studente, o.a. Barbara Hogan wat later in die vroeë tagtigerjare tot tien jaar tronkstraf vir hoogverraad gevonnis sou word. Dié “kwalifikasie” het haar ná 1994 goed te staan gekom, want op ‘n stadium is sy as blanke vrou vir ‘n kort rukkie as minister van gesondheid (2009 tot 2010) aangestel. ‘n Ander vroulike Witsstudent, wat in my tyd op die kampus was, Barbara Creecy, is die huidige minister van omgewingsake in Ramaphosa se kabinet. Dít wil gedoen wees, want sy is die enigste blanke in die hele kabinet. Watter hoër trou het sy aan die kommunisme en Afromarxisme gesweer om dié eer te beurt te val?

Ironies was Creecy in haar tyd as ondergraadse student ‘n “Prog” of “liberaal” en het haar eers later tot die marxisme bekeer. Ek onthou dat sy op ‘n keer vir die studenteraad as kandidaat gestaan het en tydens ‘n toespraak gegil het: “I’m not a polemicist!” Wat dit ook al mag beteken. Dog na my ervaring is ‘n liberaal in Suid-Afrika maar net iemand wat nog nie ‘n marxistiese seminaar bygewoon het nie.

In Glenn Moss se boek verwys hy juis na al die marxistiese seminare wat in sommige van die kommunes in Yeoville en Yeoville gehou is. Hy skryf:

Two communes where older radical students lived – one in Yeoville, the other in Melville – provided spaces where a younger group joined in discussions over whether the organisations of student government provided a vehicle for or obstacle to the politicisation of students. The anti-institutional mantra of America’s counter-culture heroes – Jerry Rubin, Abbie Hoffman – seemed to offer attractive alternatives to the formal processes of student representation. How could one, as a radical, represent students whose interests were embedded in white privilege and elitism? Surely the very institutions of student government were part of the problem and inhibited the ‘changes in individual consciousness’ that the then-influential Charles Reich believed would result in revolution.1 Student government was intrinsically authoritarian, hierarchical and part of ‘the system’ – or so it seemed.

By March 1972, growing student radicalism was increasingly challenging the strong liberal consensus on campus. A younger group of students who had arrived at university with a background of activism brought welcome numbers and ideas to radical activity. Some had been educated at Woodmead School, a private but progressive institution on the northern fringes of Johannesburg.

Toevallig was Glen Moss ‘n paar jaar gelede op ‘n slag in my huis, het een kyk na my stel leergebonde eksemplare van die WAT gegee en ewe sarkasties opgemerk: “Hopefully that will be redundant soon.”

Dis nogal ‘n bitter pil om te sluk: dat Glen Moss en sy klein groepie dom Engelse marxiste (dis nogal amusant om in sy outobiografie  te verneem hoe hy sukkel hy om Louis Althusser en die “ingewikkelde Franse marxiste” te verstaan) uiteindelik sou seëvier en aan ons dié Afromarxistiese utopie sou nalaat. Tydens dieselfde aflaai vanaf Amazon, het ek sommer Adderjan Basson van News24-faam se boek oor Gavin Watson en Bosasa aangeskaf. Watson was nog ‘n linkse Engelsman wat toe die Dept. van Korrektiewe Dienste van A tot Z besteel het. Ook baie snaaks in die boek is hoe een of ander swendelaar die Watson-familie oortuig het om R128 in sy skema met finansiële opsies te bele (dít wat ek tydens my bankloopbaan verhandel het) en toe alles verloor het. Toe doen hulle maar nog ‘n tender met die DKD!

Moss vermeld dat hulle tydens die Republiekdagviering in 1966 by Pretoria Boys High ‘n Union Jack by die skool gehys het en die Republiekvlaggies wat uitgedeel is, só gevou het dat net die Union Jack wys en dit dan trots in hul skoolbaadjiesakke gedra het. Dit was die begin van sy “rebellie”.

South Africa was declared a Republic, outside the Commonwealth of Nations, on 31 May 1961. Only a small majority of the white electorate had endorsed this, with just over 52 per cent of voters approving the proposal. This part of the electorate looked back to a nationalist and anti-imperialist past associated with the Boer Republics of the Transvaal and the Orange Free State, and viewed the ‘re-establishment’ of the Republic as a victory against the British, who had conquered the Boers in war but not in spirit.

Most English-speaking white South Africans, wedded to Commonwealth and Queen, opposed the formation of a Republic. For the vast majority of the population, the new ‘Republic of South Africa’ represented further exclusion from the central institutions of government and administration and a consolidation of apartheid-based power.

White schools were centrally involved in successive celebrations of Republic Day. I was among the primary school children in Pretoria who were handed replicas of the South African flag and a special Republic Day coin at school ceremonies in 1961. By 1966, a few pupils and teachers at the high school I attended had become less than enthusiastic about celebrating five years of a Republic. A handful of brave boys climbed the two bell towers flanking the school’s central building, erecting a Union Jack on each one in protest against what was seen as a Republic ‘for the Afrikaners’. Again, small flags were handed out as part of the festivities. I was one of the group of younger pupils who expressed opposition in a way that reflected our ‘pro-English’ bias. We folded the flags so that only the small Union Jack showed, and displayed this, handkerchief-style, in the top pockets of our school blazers.

Dis ‘n ander teorie wat ek het: dis ‘n maar ‘n paar treë vanaf die Union Jack tot by die hamer-en-sekel. Soos Barbara Creecy en baie ander wat as Prog begin het en as kommunis geëindig het. Daar is iets aan die Suid-Afrikaans-Engelse etnisiteit wat hom tot ekstremisme leen. In my tyd het ek gesien hoe maklik dit is om ‘n Engelse student te radikaliseer, net soos wat Moslemsgevangenes vandag in Franse tronke geradikaliseer word. Hy kom in as ‘n motordief of dwelmhandelaar en verlaat die gevangenis as oortuigde djihadis. Daar was iets soortgelyks aan Wits in die sewentiger- en tagtigerjare, hoewel dit al vroeër in die 1940’s begin het, met die twee aartskommuniste Joe Slovo en Ruth First op die kampus, wat ook hul eie marxistiese seminaar saam met ene Nelson Mandela in ‘n woonstel in die Johannesburgse middestad bygewoon het. (Dit word vertel in Alan Wieder se Ruth First and Joe Slovo in the War Against Apartheid. Monthly Review Press, 2013.)

Glen Moss

Glenn Moss se opmerkings oor hoe sy Engelse identiteit by Pretoria Boys High gevorm is, toon vir ons dat die hele terreur- en propagandaveldtog vanaf 1960 af minder met “apartheid” te make had, as met etniese haat vir die Afrikaner en Afrikaans, iets wat geensins in die “postapartheidsutopie” afgeneem het nie, inteendeel. “Afrikaans must fall.”

Die streek in Frankryk waar ek by tye woon, is Auvergne. Ek lei van die plekname af dat daar eens op ‘n tyd in Auvergne Oksitaans gepraat is. Dis eintlik tragies, hoeveel minderheidstale die revolusionêre Franse doodgemaak het. Toe ek van die breinskade by Wits herstel het — omring deur die wêreldvreemde, dom koloniale Engelse wat ‘n marxistiese klok gehoor het en nie weet waar die bel hang nie — het ek besef: Ek haat die revolusie! Dié van 1789, 1917 en veral 1994.

Ongelukkig staan ons maar nog aan die begin van ons lyding: die rand is nou op R20 teen die euro, maar ons gaan nog R30 en R50 en R100 sien. As die Glen Mosse en die Gavin Watsons en hul ANC-surrogaatvriende die staatskas leeg gesteel het en die staatsdienspensioenfonds klaar geplunder het, gaan die privaatpensioene volg. En natuurlik die paar Afrikanerboeregesinne se grond.

Daar is mos so ‘n Engelse tannie by ‘n ding genaamd PLAAS, Ruth Hall. Sy adviseer Ramaphosa oor sy “grondbeleid” en wil volslae kommunisme en kolgosse invoer. Dis nog ‘n fassinerende onderwerp: die Engelse marxistiese tannies, van Ruth First af tot by Ruth Hall. Die boek Rut, as’t ware. Dalk stof vir ‘n artikel in ‘n buitelandse publikasie. Dis nodig dat die hele wêreld agterkom op watter manier Suid-Afrika die prooi van die “nuwe radikale” geword het. Ons is die Kuba of Sowjetunie van die een-en-twintigste eeu.

Die digteres Annesu de Vos is nog ‘n slagoffer van Wits wat al 30 jaar lank ‘n futiele politieke korrektheid in Toronto bedryf. Antjie Krog, daarteenoor, is winsgewend polities korrek in Suid-Afrika. Sy is een van die min Afrikaners wat deur die regime op die hande gedra word.

Die meeste ander linkse of kwasilinkse Afrikaners het bedroë daarvan afgekom. Die Dakargangers byvoorbeeld, wat destyds deur die ANC-SAKP gebruik of misbruik is om as terreurorganisasie politieke legitimiteit in Suid-Afrika te bekom, is oorgesien as dit by regeringsaanstellings (en tenders) kom. Van my vorige Afrikaansdosente by Wits was Dakargangers: John Miles, Ampie Coetzee (skrywer van die boekie, Marxisme en die Afrikaanse letterkunde). Coetzee se stukkie “Afrikaanse marxisme” begin met die onsterflike woorde:

Hierdie boek wil ‘n alternatiewe benadering tot die Afrikaanse letterkunde beproef deur enkele prosatekste as voorbeeld te neem. Dit is nie ‘n literêrsosiologiese studie wat die maatskappy vanuit die letterkunde wil verklaar nie; eerder ‘n Marxistiese benadering vanuit ‘n siening dat ‘n letterkunde gedetermineer is deur dieselfde magtewat ook die aard van ‘n maatskappy bepaal. Alhoewel dié ondersoek nie literêr-sosiologies is nie, sal dit nietemin sekere eienskappe in die totstandkoming en ontwikkeling van die Afrikaner se ideologie onderstreep. Soos byvoorbeeld sy strewe om ‘baas’ in sy ‘eie land’ te wees, 1) of die feit dat die Afrikaner aanvanklik teen kapitalisme en imperialisme was as eksploitasie, maar dat hy tog mettertyd die vrye ondernemingstelsel as sy uiteindelike redding gesien het.

Uiteindelik het die hele Oos-Europa, Rusland daarby inbegrepe hul “uiteindelike redding” in die “vrye ondernemingstelsel” gesien. In die tagtigerjare toe Coetzee hom toe marxisme bekeer het, kon hy dit egter nie sien nie. Soos die vele Engelstalige marxiste met wie hy omring was, het hy die Afrikaner se verknogtheid aan ‘n konserwatiewe ekonomiese beleid en vyandigheid teenoor sosialisme as ‘n vorm van “agterlikheid” gesien.

Suid-Afrika beskik nou nog oor die mees linkse Engelssprekende bevolking ter wêreld. Nêrens elders, in die VSA, VK, Kanada, Australië of Nieu-Seeland, sou Engelssprekendes so ekstreem en radikaal raak soos in Suid-Afrika nie. Glen Moss skryf trots oor dié proses in The New Radicals. Maar uiteindelik sou dit ook na Afrikaners oorspoel, om ‘n verskeidenheid van redes, sommige ideologies en ander nie.

In die eerste plaas sou geen Afrikaner werk in ‘n Afrikaanse departement werk gekry het aan ‘n Engelstalige universiteit as hy nie links was nie. Dit verklaar in vele opsigte die linkse ywer van Afrikaanse akademici aan Engelse universiteite. In die huidige Suid-Afrika heers daar so te sê ‘n linkse hegemonie aan álle universiteite sodat dieselfde beginsel deesdae aan die meeste akademiese instellings geld. Maar in die 1980s was die Afrikaanse universiteite steeds redelik gematig en nog nie verower deur marxisme en feminisme nie.

Met die ideologiese verowering van sowel die media as die universiteite deur linkse Engelssprekendes het Afrikaners toenemend onderdanig aan die “nuwe ideologie” (eintlik is die marxisme ‘n baie ou ideologie wat uiteraard na die negentiende eeu en Marx en Engels se geskrifte teruggespoor kan word) geraak. In die tagtigerjare sien ons egter die aanvang van hierdie onderdanigheid onder die klein aantal Afrikaners aan Engelse kampusse.

Gerhard Maré

Een van Glen Moss se boesemvriende was ‘n Afrikaner, Gerhard Maré. Nie dat “Gerry Maré” hom ooit as “Afrikaner” sou definieer nie, maar hy was wel van huis uit Afrikaanssprekend met ‘n Afrikaanse naam. “Gerry” figureer insgelyks in The New Radicals wanneer dit kom by die klandestiene besoek van Breyten Breytenbach aan die land in 1975:

I did not need more detail. A close colleague had asked that I come to Cape Town, and that was enough. However, finances for a flight were an issue, and Gerry indicated that the costs would be covered through the Nusas student travel agency. Early on the morning of 13 August 1975, I flew to Cape Town. When I met up with Gerry, he was disinclined to tell me whom I would be meeting, or for what purposes. Again, this was not particularly unusual. Together with a number of colleagues, I had been spending more and more time in a twilight world between legality and illegality, above-ground activity and clandestine plans and intentions. This was the reality of trying to fashion a political role beyond the structures and constraints of student and campus politics.

We set off from the Nusas head office, with Gerry driving a yellow Volkswagen Beetle used as a run-around by the student organisation. Weaving our way through the city centre, we stopped at an intersection. I got out and moved into the back seat at Gerry’s request. A tall bespectacled man, wearing a white trench coat, slipped into the front passenger seat. As we drove off, he spoke to me over his shoulder, introducing himself as ‘Christian Galaska’. After a few minutes in which he and Gerry talked to each other in Afrikaans, he turned round and began asking about the publications I intended producing, and how he could get access to them. While I was cautiously explaining that subscription would be possible, with delivery by mail, Gerry suddenly pulled up. The vehicle behind us came close to tail-ending the yellow VW, confirming Gerry’s terse statement: ‘We are being followed.’

Gerry pulled off slowly, then accelerated, and began a hair-raising drive through the city centre, swinging right across ongoing traffic, turning suddenly left down smaller side streets, and accelerating up wider main roads. It soon became obvious that there was a phalanx of cars following us, no longer making any effort to avoid detection. Gerry speeded up further, onto De Waal Drive at the top of the city, along the M3, and finally cut across traffic to begin the climb up Rhodes Drive past Kirstenbosch.

A massive storm was lashing the Peninsula. Sheets of rain made it difficult to see, and strong gusts of wind threatened to blow us off the road. Conversation had ceased, as Gerry concentrated on keeping the car on the road. I watched through the rear window to see if we were making any headway in losing the line of vehicles behind us.

As we rounded a bend, Gerry braked hard. Lying across the road was a massive tree, uprooted by the high winds. We swung round in a tight turning circle and headed back down Rhodes Drive, passing the line of cars which had been following us. Slowly, they repeated the turning manoeuvre with less ease than the little VW had managed, and the procession made its way down behind us.

Back in the city centre, it was agreed that we would stop suddenly at an intersection, ‘Christian’ would jump out of the car and run off down a side street, and Gerry would drive off as fast as possible. ‘You must leave, get out of South Africa, immediately,’ Gerry told ‘Christian’. As he left the VW, two men jumped from one of the cars behind us, and followed him down a side street.

Gerry and I drove back to the Nusas head office. I made it clear that I did not want to know any details of the man we had met or his mission. I decided to return to Johannesburg as soon as possible, but did have enough time for a brief discussion with Cedric de Beer. Like everyone else in the Nusas head office, he seemed to know that something dramatic had happened. Without giving any details, I told Cedric that I was worried about the events of the past hours and feared problematic consequences.

If Cedric was aware of unusual activity, then others in the Nusas offices, including Craig Williamson and Karl Edwards, must also have known. Williamson, as Nusas treasurer, would have been aware that an air ticket had been bought for me through the student travel office. Apart from any other leaks in security – and there were in all probability many – these alone made the contact between ‘Christian’ and people like Gerry compromised from the start.

‘Christian’, of course, was Breyten Breytenbach, although I did not know this at the time. I did, however, know that there was a move afoot to recruit whites from the left to an organisation which appeared to have some ANC support. I had discussed this in Durban when I visited the Nusas congress held in July. Shortly afterwards, Jeanette Curtis mentioned that she understood that some of the non-communist leaders in the ANC were committed to loosening the influence of the SACP.

They were willing to support an initiative to set up a left-wing, but non-communist, organisation, made up predominantly of white intellectuals, who might provide some balance to the centralist and pro-Soviet form of communism represented by the SACP.

Both Jeanette and I had thought the initiative sounded dangerous and ill-conceived, although we did not have any further details about it. She did mention that there was someone in the country from whom she might obtain more information, but I think this referred to Barend Schuitema, who was apparently in Johannesburg, rather than Breytenbach. Jen had been quite ill with a bout of rheumatic fever and was confined to bed. Our discussions about what I later learnt was Okhela were limited, and the main purpose of my visits was to check on her health and establish whether she needed more reading material.

Terugskouend het Breyten Breytenbach verniet bykans agt jaar in die gevangenis deurgebring. Daar is selfs sprake daarvan dat die hele Okhela-gedoente ‘n strik was wat deur buitelandse inligtingsdienste gestel is en dat die volle besonderhede van sy koms onder ‘n skuilnaam na Suid-Afrika vooraf aan die plaaslike Veiligheidspolisie gekommunikeer is.

‘n Ander lid van Okhela, Berend Schuitema, wat oorspronklik die AABN (Anti-apartheidsbeweging Nederland) gestig het, skryf die volgende op sy woernaal:

After Breyten’s arrest and trial I was detained under the direct supervision of Johnny Makhatini in Algiers, ostensibly for an internal post mortem/inquiry/disciplinary hearing that had to take place. In the beginning of 1977 I was able to get out of Algiers while Makhatini was on a mission somewhere else, and settled in with the bulk of the remaining “Okhela” comrades in New York. The discussion was, as I found it to be, whether or not we should denounce Breyten. I vehemently objected to this approach. Breyten was in jail and it’s not ethical to denounce any one unless the facts were on the table. And in the case of Breyten these facts would only become known upon his release from jail. The position adopted that through thick and thin we would defend Breyten and maintain his integrity, while at the same time doing everything possible to make amends with the ANC. I have no qualms about Breyten and to this day still feel he was victim rather than villain. But with regard to the ANC I discover that we were both victims. And there were more victims who paid heavy prices. The whole “white left” became victim! In these latter days the ANC in fact is spinning its “liberation movement” credentials out of existence!

Wat Schuitema hier skryf oor die “white left” wat almal “slagoffers” geword het, het betrekking op hoe sommige Afrikaners en Engelssprekendes as “nuttige idiote” gebruik is om die blankes en veral Afrikaners te verdeel ten einde die magsgreep van 1994 uit te oefen. Tans word dieselfde tegnieke steeds aangewend om ons te verdeel tussen “verlig” en “verkramp”, “regs” en “links”, terwyl die ANC en SAKP na hartelus die land plunder en op die duur in ‘n tweede Zimbabwe verander.

Sodoende het Suider-Afrika, tesame met Kuba en Noord-Korea, die laaste buitepos van die kommunisme geword. Is dit iets om op trots te wees?

Kennelik dink Glen Moss en Gerry Maré só, asook natuurlik die vele hedendaagse bekeerlinge tot Suid-Afrikaanse marxisme, soos Adriaan Basson en Pieter du Toit van News24, Piet Croucamp wat so gereeld op RSG sy ANC-propaganda uitsaai, Azille Coetzee oor wie ek voorheen hier geskryf het en ‘n hele horde Engelssprekendes wat steeds onherroepelik in die greep van die “nuwe radikalisme” verkeer.

Hulle is die waghonde van die stelsel wat moet sorg dat Afrikaners en blankes in die algemeen gehoorsaam aan die ANC en SAKP bly in hierdie radikale Klein Engeland met sy deftige ousies — ons ekwivalent van die Russiese nomenklatoera — wat in Porsche Panameras rondry.

Arme Verwoerd, die gebore Amsterdammer wat hom daar op die Parlementsvloer doodgebloei het, ná die messteke van die Baster-Griek waaraan die lintwurm van kommunisme insgelyks gevreet het. Onlangs ontvang ek dié interessante aanhaling in my e-pos:

“I want to emphasise that South Africa should not be condemned in the way she is condemned; that there should be no interference with her affairs; and that South Africa cannot allow it, but will have to oppose every attempt to interfere in our affairs, also if it comes in the form of an attempt to change the sentence imposed by our courts. I shall not be a party to anything of this nature. When saying this, I ask the Western world at least also to look after its own interests, and to realise that if South Africa were to fall a prey to Communist conspiracies, the West would suffer also. Even if the West assists in making us fall prey by trying, in the atmosphere which prevails, to gain the friendship and support of everybody else at the cost of South Africa, it should bear in mind that if a conquered South Africa becomes Communist, the noose about the neck of Europe and America will only be drawn tighter.

It will not only be the end of us, but also the beginning of the end for them. When therefore it is said in those circles that they are glad that Mandela received a life sentence and not the death sentence, because he may still, like Kenyatta, become the leader of the future, then I say, ‘God forbid!’ If that were to happen, not only would South Africa be doomed and become Communist, but then the world would in time be conquered by Communism, because after that the only bastions which still protect White civilization against that pernicious ideology would fall one after another.” Dr Verwoerd’s comment after the conclusion of the Rivonia trial. Quoted in Lauritz Strydom Rivonia unmasked, Voortrekker Pers, Johannesburg.

As ‘n mens na die manewales van Europese diplomate in Pretoria kyk, dan is Verwoerd se profesie al bewaarheid. Dit moet nog net na Merkel en Macron toe deursyfer, sou ek sê.

Glen Moss gaan nog Duitsland regeer, of ten minste, die Glen Moss-idee van “gelykheid tussen rasse en klasse”, soos verkondig in die gefotokopieerde blaadjie “Work in progress” en befonds deur die alomteenwoordige Sweedse geldstroom, wat hy volgens The new radicals vanaf die Afrikanerdominee, Beyers Naudé, onvang het. Blykbaar het Oom Aambei, soos ek hom noem, by tye tot die Here gebid en gevra dat hy hom nie in versoeking moet stel met al die Sweedse geld in sy bankrekening nie.

Die ironie is dat verskeie Westerse lande, waaronder Nederland, maar veral Swede, in die vroeë negentigerjare gesorg het dat Suid-Afrika wel deur ‘n kommunistiese party en sy frontorganisasie, die ANC, regeer sou word terwyl die res van die wêreld in Oos-Europa, maar ook Asië, op daardie stadium kommunisme grondig verwerp het.

Waar Afrikaners eens sterk anti-kommunisties was, het baie soos die Oos-Duitsers voor hulle, “goeie kommuniste” geword en staan immer gereed om ‘n mede-Afrikaner by die owerheid te gaan verkla of by die werk te laat afdank omdat hy hom nie by die heersende ideologie neerlê nie.

As organisasie het Okhela destyds misluk, maar die kiem van onderdanigheid aan die groter ANC is daar geplant en leef vandag voort aan die Universiteit van Stellenbosch en by Media24 wat natuurlik deur die bank die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty as ‘n geskenk van God ophemel. Nie verniet nie het Stellenbosch ‘n eredoktorsgraad postuum aan Bram Fischer toegeken, met die volle ondersteuning van Koos Bekker, die miljardêr-voorsitter van Naspers, die moedermaatskappy van Media24.

Leon Lemmer: Adam Habib: ‘n Gladdejantjie oor die studente-onrus

Sedert 2015 is daar studente-onrus in Suid-Afrika. Dit is deel van die onverkwiklike, gewelddadige werklikheid wat as die nuwe Suid-Afrika bekend staan. Die studente-onrus het in Maart 2015 begin met die RhodesMustFall-beweging [RMF]. Max du Preez het die eis vir die verwydering van Cecil John Rhodes se standbeeld op die kampus van die Universiteit Kaapstad goedgepraat met die naïewe opmerking dat hy nog nooit van Rhodes gehou het nie. In Oktober 2015 is die onrus met hernude ywer voortgesit in die FeesMustFall-beweging [FMF]. Met Susan Booysen as redaktrise is die volgende boek gepubliseer: Fees must fall: Student revolt, decolonisation and governance in South Africa (Johannesburg: Wits University Press, 2016, 350p, R350). Die boek handel oor die beginmaande van die onrus (Oktober 2015 tot Junie 2016). Die skade aan universiteitseiendom het toe reeds R460 miljoen beloop (p 37). Maar die departement hoër onderwys “calculated the total cost of the damage to the infrastructure of South African universities in 2015 to be R1 billion” (Adam Habib, bron hier onder, Kindle 1060).

‘n Goeie opsomming van die aanloop tot en verloop van die onrus word in Booysen se boek verskaf (318-327). Soos uit die boektitel blyk, het dekolonisering* die wagwoord in die plek van transformasie geword. Volgens Andile Mngxitama beteken dekolonisering “burn down the university” (146). “Oppression outweighs property damage much of the time” (299). Soos die benamings RMF en FMF aandui, is daar nie ‘n begeerte om konstruktief/opbouend te wees nie. Fallisme is op afbreking/vernietiging ingestel. “The emphasis is on physical violence (largely in the form of burning material campus symbols and infra-structure) in response to the brutalisation wrought by structural violence” (10). Strukturele/sistemiese geweld duur glo voort weens onder meer “the incomplete and compromised 1994 transition” (16). In FMF-geledere is geweld gedefinieer as “an experience of structural oppression” en as “a defence against dehumanisation” (329).

[* “Decolonisation was seen as distinct from transformation, which was deemed a reformist programme reflective of the politics of the ‘rainbow nation’. By contrast, decolonisation … represents a much deeper notion of change – one that forces universities to delink themselves from their apartheid and colonial moorings and re-establish themselves in the postcolonial moment” (Habib 1964).]

FMF het van die begin af ‘n reeks protesaksies omvat, “ranging from the boycotting of classes, to the barricading of entrances and exits, to the hostage taking of council members, to the expression of slogans such as ‘kill all whites’, to the production of a film and the erection of a symbolic shack, to the marches on major sites of political power, to the throwing of petrol bombs at buildings and buses, to the burning of books, tyres, artworks, buildings and cars, to the spread of human faeces on a statue and in lecture halls, to the blocking of traffic on roads outside university campuses and the throwing of bricks at motorists, and to the threats to shut down polls during municipal elections” (294). Kortom, die ANC se onbeskaafde, gewelddadige handelinge tydens die “bevrydingstryd” dien as voorbeeld vir FMF-aksies en word tot op hede voortgesit. Dit is wesenlik ‘n pro-swart- en anti-blanke veldtog. “#FMF was a black-led struggle for radicalism” (26).

FMF is deur die ANC-regering veroorsaak. In reële terme is die owerheidsubsidie aan universiteite elke jaar verminder. Dit het aanleiding gegee tot jaarlikse verhogings in studie-onkoste wat hoër as die inflasiekoers was. Universitêre studie het onbetaalbaar duur geword, gevolglik is studente gemobiliseer om teen die hoë studiegeld te betoog; aanvanklik vir ‘n laer, inflasieverwante verhoging, daarna vir geen verhoging nie en mettertyd vir gratis tersiêre onderwys. ‘n Ander opsig waarin die ANC-regering FMF veroorsaak het, is dat hy die indruk wek dat (feitlik) enigeen die reg op tersiêre onderwys het; dus dat bv iedere universiteit jaarliks al hoe meer studente moet toelaat. Dít ten spyte van die feit dat meer as die helfte van die studente nie hulle studie suksesvol voltooi nie. Die universiteite het op hulle beurt fouteer deur ANC-gedienstig hulle toelatingsvereistes te verlaag en boonop dosente op nie-akademiese gronde (bv ras en geslag) aan te stel en te bevorder. Dit is in reaksie op ‘n FMF-eis soos: “We require alternatives to structures which mainly benefit straight white middle-class men” (55). “There is an ideological and political coherence between much of the #FeesMustFall movement and African National Congress (ANC) government” (8; ook 26).

Booysen se boek word oorheers deur die menings van studente en ander linkse elemente, bv dosente. Dit is ‘n geval van “scholarly secondary voices and activist primary voices” (vii). Akademiese oorwegings word deur politieke voorkeure oorheers. Asof dit ‘n mensereg is, word die belange van swartes sonder meer ten koste van dié van blankes bevorder. “Athabile Nonxuba defines Fallism as ‘an oath of allegiance that everything to do with oppression and conquest of black people by white power must fall and be destroyed'” (4). Die universiteit word as uitgangspunt gebruik: “Students are re-imagining the functioning of a university” (54-55). Dit gaan egter nie net om die herdefiniëring (bv dekolonisering) van universiteite nie, maar om die revolusionêre verandering van die hele (plaaslike) samelewing. “The fight is to free our education completely, permanently and ultimately free society” (111).

Marxisme speel ongetwyfeld ‘n deurslaggewende rol. Die marxis, Louis Althusser (1918-1990), het “universities as extensions of the state apparatuses” beskou (28), vandaar die FMF-strategie om anargie op universiteitskampusse te saai ten einde die regering te dwing om aan die studente se eise toe te gee. Dit is in ooreenstemming met Frantz Fanon (1925-1961) se idee van dekolonisering: “a program of complete disorder” (58). Booysen skryf: “It was a modest but reasoned step to move from nonracialism and cross-class unity to the identity politics of black consciousness, African nationalism, intersectionality, assertive feminism and post-patriarchy” (6-7). Hierdie boek is ‘n klassieke voorbeeld van “activist-scholarship” (viii).

Rebels and rage

Die geskiedenis van die FMF-beweging is onlangs tot 2018 aangevul in Adam Habib (gebore in 1965) se boek, Rebels and rage: Reflecting on #FeesMustFall (Jeppestown: Jonathan Ball, 2019, 238p, R250; Amazon Kindle $16,09). Habib is sedert 2013 die rektor van die Universiteit van die Witwatersrand (Wits). Voor dit was hy ‘n dosent aan die Universiteit Durban-Westville en later verbonde aan die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. Hierna was hy ‘n vise-rektor van die Universiteit Johannesburg. Na verstryking van sy eerste termyn as Wits-rektor is ‘n semester studieverlof aan Habib toegestaan. Met die finansiële ondersteuning van die Ford Foundation* het hy in 2018 ses maande lank aan die Hutchins Center for African and African-American Research, Harvard University, deurgebring en hierdie boek geskryf (Kindle 194).

[* Dit is ironies dat ‘n filantropiese fonds wat sy stigter, die polities regsgesinde Henry Ford (1863-1947), se van dra, ontaard het in ‘n uiters linksgesinde instansie; dermate dat Henry Ford II (1917-1987) in 1976 as trustee bedank het omdat hierdie stigting te anti-kapitalisties geword het.]

Aan Wits is Habib die opvolger van Loyiso Nongxa (1768). Vir ‘n Indiër en daarby ‘n Moslem (2367) om ‘n swarte se plek as Wits-rektor in te neem, verg ‘n sterk struggle-getuigskrif. Volgens eie erkenning is sy denke deur veral Karl Marx (1818-1883) en Leon Trotsky (1879-1940) beïnvloed. Habib verwys na die rol wat ‘n boek van Vladimir Lenin (1870-1924) in sy “political past” gespeel het, naamlik Left-wing communism: an infantile disorder, “a polemical text in which the leader of Bolsheviks lays into ultra-left traditions in the communist movement for their failure to appreciate the importance of tactics and strategies and the necessity of compromise in the struggle to advance the revolution” (944). Dat Habib radikaal linksgesind is, blyk uit die feit dat hy van 2006 tot 2010 weens die vermoede van aandadigheid aan terrorisme toegang tot Amerika geweier is (Wikipedia)

Vroeër het Habib ‘n doktorsgraad aan die City University in New York verwerf. Politieke wetenskap is sy spesialiteitsgebied. Sy vorige boek is South Africa’s suspended revolution: Hopes and prospects (Wits University Press, 2013). Sy marxistiese oriëntasie, in die Lenin/Trotsky-idioom, blyk reeds duidelik uit die boektitel. Hy begeer verdere revolusionêre verandering: “breaking out of our structural impasse and achieving progressive outcomes” (127). Fatima is Adam se Eva. As studente was albei United Democratic Front- (UDF-) aktiviste. Habib is ‘n uitgeslape kalant wat vinnig op sy voete kan dink terwyl hy ‘n saak in mooi klinkende voue lê; ‘n gladdejantjie (“smoothie”).

Habib begin sy boek op ‘n marxisties-globalistiese noot: “We recognise that things can and must change … our collective commitment to addressing inequality within the global academy. If we truly believe in an egalitarian world, then we need to work towards a global academy of commons … Universities can only successfully contribute to addressing inequality if … they enable access for students from poor communities” (93). Marxiste erken nie ras- en etniese verskille nie; slegs klasverskille. Dwarsdeur sy boek gee Habib voorkeur aan armes en gemarginaliseerdes pleks van aan akademies bekwame studente. “The overall goal in our student recruitment was to achieve a strategic balance between demographic representation and cosmopolitan orientation” (136). Marxisme/kommunisme is ‘n sodanige wêreldwye verskynsel. Habib stel “an alternative future” in die vooruitsig (2094).

Habib loof die marxis, Neville Alexander (1936-2012), se boek, One Azania, one nation (1979), waarin Alexander onder die skuilnaam No Sizwe hom onder meer oor Afrikanernasionalisme uitlaat (118). In sy intreerede as Wits-rektor het Habib na “great activists and organic intellectuals” soos Antonio Gramsci (1891-1937) en Steve Biko (1946-1977) verwys (127). Habib is uiters linksgesind en eenogig, bv “I am particularly supportive of the Palestinian struggle, given the atrocities that the Israeli state has been party to” (424). Nelson Mandela word Suid-Afrika se “most illustrious son” genoem (703). Habib verwys ook na “one of the ANC’s most beloved elder couples, Walter and Albertina Sisulu” (893).

“In the late 1990s … the University of Transkei [UT] effectively embarked on a strategy to address its historical infrastructure disparaties by deliberately pursuing a financial deficit” (109). Hy noem die UT “one of the country’s strongest historically black universities,” terwyl die UT dit nooit was nie. Implisiet is ‘n verwyt gerig aan die “apartheidsregime”. Die waarheid is dat die blanke politieke bewind die UT uit die grond opgebou het. Soos in die geval van al die ander universiteite vir nie-blankes is ‘n spesiale jaarlikse vestigingsubsidie deur die blanke politieke bewind aan die UT betaal. Om bekwame blanke dosente na swart plattelandse universiteite te trek, is ‘n spesiale gebiedstoelae maandeliks aan iedere sodanige dosent betaal. Die latere finansiële ondergang van die UT is deur wanbestuur veroorsaak. Toe blankes in beheer van die UT was, was dit finansieel gesond. Nadat swartes beheer oorgeneem het, is finansiële dissipline oorboord gegooi. Studenteskuld het toegeneem en geen daadwerklike pogings is aangewend om die skuld in te vorder nie. Anders as die tradisioneel blanke universiteite is die tradisioneel swart universiteite vir inkomste grootliks van klasgeld en owerheidsubsidie afhanklik. Hulle doen nie genoeg moeite om ander inkomstebronne te ontgin nie. Anders as by die eens blanke universiteite is daar by die swart universiteite geen noemenswaardige vrywillige finansiële ondersteuning uit die gemeenskap nie, onder meer omdat daardie universiteite in veel groter mate as die tradisioneel blanke universiteite ‘n swak naam verwerf het omdat hulle bedrywighede te dikwels deur bv boikotte en onrus lamgelê word.

Wat die falliste gemeen het, is “all questioned the identity of the university and what it meant to be an African institution in the 21st century” (144). Die Europees-Westerse wortels van Wits en van die universiteitswese as sodanig word agterweë gelaat. Wits en die ander tradisioneel blanke universiteite moet teen wil en dank verander word. “It was unacceptable for black students not to feel at home at South Africa’s public universities” (152). En blanke studente? Nêrens breek Habib ‘n lansie vir hulle nie. Weens verswelging deur swartes voel blankes al hoe meer ontuis aan die eens blanke universiteite. Aan die tradisioneel swart universiteite kon blankes nog nooit tuis voel nie.

“The #FeesMustFall movement began at Wits” (152). Dít is ‘n bron van trots vir Habib omdat hy dit as “a legitimate social struggle” beskou (686). Solomon Mahlangu (1956-1979) is weens sy militante MK-bedrywighede ter dood veroordeel. Habib noem MK-terrorisme “a noble cause” (225). Mahlangu “became the mythological mascot of South Africa’s #FeesMustFall protest” (225). Die groot mate waarmee Wits hom amptelik met MK-terrorisme en FMF vereenselwig, blyk uit die feit dat die gebou wat as Senate House bekend gestaan het tot Solomon Mahlangu House hernoem is (274). Daar is ook die Robert Sobukwe Building (1191), die Umthombo Building (1306) en die Steve Biko Centre for Bioethics (1298). “13 new buildings and other sites have been renamed” (2054). Dít moet noodwendig minstens sommige blankes vervreem maar Habib bekommer hom eerder oor die swartes en kla oor die blankes se “failure to understand the alienation that black staff and students experience” (2136). Daar is ‘n Black Students Society (3481) en heel moontlik ‘n personeelvereniging vir swartes, maar sulke eksklusiewe organisasies ter beskerming van blankes se belange is seker(lik) ontoelaatbaar.

‘n Opsig waarin Habib as rektor deesdae met die historiese ANC/MK verskil, is dat hy kampusgeweld afkeur (383). Hy verwys na die Sanlam-ouditorium van die Universiteit Johannesburg wat afgebrand is. “It is this blasé attitude towards violence that has come to haunt both the #FeesMustFall movement and the universities, and it is perhaps the single greatest curse afflicting South Africa’s contemporary political system” (1084). Die ANC is ongetwyfeld die vader van die voortgesette politieke geweld in Suid-Afrika, met Nelson Mandela as die ANC-lid wat eerste die geweldsopsie bepleit en toegepas het ten einde die politieke doelwit van swart oorheersing te bereik. Soos die ANC redeneer Habib dat geweld in die blankbeheerde ou Suid-Afrika geregverdig kan word maar nie in die nuwe demokratiese Suid-Afrika waarin swartes beheer uitoefen nie. “Fanon and Biko wrote about revolutionary violence in the crucible of the colonial struggle. Is it legitimate to transpose these ideas onto a democratic era, which … provides the space not only for protest, but also the right to vote out the political elite?” (3564). Terwyl Habib die Wits-rektor is, sal hy teen geweld op die kampus wees.

Habib karakteriseer die ideale universiteit tereg as “a safe and free space for ideas” (160) maar dit is deesdae nie naasteby die geval nie. Anders as voorheen het dit op die kampusse te gevaarlik geword om saans klasse aan te bied of toetse en eksamens te skryf. ‘n Vrye vloei van linkse idees vind sonder beperkings plaas maar standpunte regs van die middel word nie geduld nie. Aan Wits is daar ‘n “Israel Apartheid week” (424), maar daar sal nie ‘n pro-Israel-week wees nie; nog minder ‘n pro-Afrikaner- of pro-Afrikaansdag, al was iemand soos bv NP van Wyk Louw (1906-1970) jare lank (1958-1970) ‘n Wits-dosent. Die Afrikaansdepartement is gesluit. Daar is nie ‘n Van Wyk Louw-gebou nie. Die “intellectually vibrant and humane university that we collectively envisioned” (168) is wat Afrikaners en Afrikaans betref ‘n verbeeldingsvlug. Dit grief des te meer omdat Wits se buuruniversiteit, die Randse Afrikaanse Universiteit, in ‘n oorwegend swart Engelsmedium University of Johannesburg ontaard het.

Wanneer ‘n mens die boek lees, is dit kwalik voorstelbaar dat Wits om akademiese redes bestaan; dus dat onderrig aangebied en navorsing gedoen word. Politieke bedrywighede oorheers. “Almost all of the student leaders’ academic performance was poorer than it should have been” (457). Die opstandige studente wil hê dat hulle tydens (massa)samekomste volgens die meerderheidsmening universitêre besluite neem (936). Dít terwyl seker die meeste van hulle nie eerstehandse ondervinding van ‘n ordentlik funksionerende skool het nie; om van ‘n universiteit, wat ‘n andersoortige opvoedkundige inrigting is, nie te praat nie. Desnieteenstaande word dit telkens toegelaat dat ‘n student die voorsitter is by byeenkomste waar daar van Habib of ander bestuurslede verwag word om op te tree (bv 1314). In die sug na demokratisering word die studente toegelaat om in ‘n te groot mate beheer oor sake uit te oefen. “Some students are particularly rude in the classroom” (2103) en “some students [are] manipulating race to bypass assessment processes” (3153).

Vir FMF het dit om veel meer as akademiese sake gegaan. “There were calls for the termination of all legal contracts with service providers, the immediate insourcing of all employees working in outsourced service companies, the dissolution of the Senate and Council, and the reimagining of the university so that all substantive decisions were made in an assembly with all stakeholders, including the students” (962). In 2000 het Wits tereg die bestuur en administrasie van werkers aan kommersiële maatskappye uitgekontrakteur. Dit is bekend dat private ondernemings meer doeltreffend en ekonomies as openbare ondernemings funksioneer. Universiteite bespaar dus koste met uitkontraktering en word in staat gestel om op hulle kernfunksies, onderrig en navorsing, te konsentreer.

Dit is heeltemal verkeerd dat toegelaat is dat die werkers en die studente teen die universiteit saamspan deur die inkontraktering van werkers te eis. Dit is ‘n nie-akademiese saak wat niks met studente as studente te make het nie, maar wel met studente as aktiviste. Habib is ten gunste van inkontraktering. Let op die mooi voue waarin hierdie gladdejantjie die saak lê: “A progressive pragmatism began to dominate Senate deliberations – one in which achieving socially just outcomes was still important, but in which these outcomes were to be achieved in a way that preserved the essence of what it meant to be a university and recognised that we operate in the world that exists, rather than one we wish existed” (970).

Die werkers, sowat 1 500, wat by inkontraktering betrokke was, sluit talle groepe in: “cleaning, catering, grounds, waste, security … [and] maintenance” (1541). Wat was die resultate van die inkontraktering? Sekerlik nie hoër produktiwiteit en ‘n verbetering in die gehalte van die werk wat gelewer word nie. “The quality of the services had declined” (1674). Dít en aansienlik hoër uitgawes is weens die inkontraktering van werkers genoodsaak terwyl die studente vir laer studiegeld betoog, asof dit nie teenstrydig is nie. “Their remuneration tripled in under two years” (1681). Wat inkontraktering betref “government … refused to provide financial support” (3456). Aan bv die Universiteit Kaapstad het inkontraktering veroorsaak dat talle professore uit diens gestel is. In ruil daarvoor het werkers kollegas met siektefonds- en pensioenvoordele geword wie se kinders voortaan op vrystelling van studiegeld geregtig is. Hiermee het universiteite aan “sosiale verantwoordelik/geregtigheid” gewen maar akademies is groot verliese gely.

Die vergoeding van Wits se uitvoerende bestuurslede het ook onder die soeklig gekom en is as buitensporig bestempel (1624). Die teenargument is dat hulle vergoeding mededingend moet wees. Soos Jonathan Jansen roem Habib daarop dat hy behoeftige studente uit sy eie sak met studiegeld ondersteun (1640). Dit in sigself kan daarop dui dat hy te veel geld “verdien” (eintlik: ontvang). Die kernfunksies van die universiteit is onderrig en navorsing. In hierdie opset is die professore dus die kernelemente. ‘n Rektor ontvang ongeveer dubbel die vergoeding van ‘n professor. Dit kan nie geregverdig word nie. In 2014, dus op die vooraand van die studente-onrus, het Habib ‘n jaarlikse salaris van R3.353 miljoen ontvang. Wat nodig is, is dat die rektor se vergoeding aan dié van dosente gekoppel moet word. Hy moet nie meer as 50% meer as ‘n professor ontvang nie. Daar is deesdae ook talle ander poste, bv dié van vise-rektore en direkteure, waaraan salarisse gekoppel is wat hoër as dié van ‘n professor is. Baie geld kan bespaar word deur sulke poste, sowel as die vergoeding daaraan verbonde, te verminder. Die spandabele Jacob Zuma het net een adjunk gehad, maar ‘n rektor kan die luukse van bykans ‘n halfdosyn adjunkte, elk met allerhande byvoordele, hê.

Die plaaslike universiteite is nie meer wat hulle eens was nie. Voorheen was daar blanke en swart universiteite, asook Afrikaanse en Engelse universiteite. Ook oorwegend behoudende/regse en progressiewe/linkse universiteite. Dus gesonde diversiteit. Deesdae is hulle almal in oorheersende mate gehomogeniseer tot linkse swart universiteite met Engels as onderrigtaal. “The university system expanded from about 420 000 students in 1994 to about 1.1 million in 2014” (489). “Because 55 per cent of university students did not graduate, the sector was not providing sufficient returns on investment” (761). Hoe meer studente jaarliks toegelaat word, hoe hoër styg die druipsyfer, tensy akademiese standaarde, soos die toelatingsvereistes, verder verlaag word. Wat nodig is, is strenger keuring van studente op akademiese gronde, bv bewese akademiese prestasie, en die handhawing of verkieslik verhoging van akademiese standaarde in die toetse en eksaminering.

Universiteite behoort elitistiese inrigtings te wees, waar die room van die samelewing versamel word en nie die gepeupel op grond van bv velkleur, geslag of armoede nie. Habib, daarenteen, gee voorkeur aan ‘n universiteit as deel van “a global academy of commons” (93). In die praktyk vaar rasgroepe akademies nie almal ewe goed nie maar dit word aan die skoolstelsel toegeskryf. “White and Indian students, who often perform better in these tests as a result of better schooling systems” (1777). In bv Amerika vaar dieselfde twee rasgroepe beter as die ander groepe. Wat doen Wits hieromtrent? Hy diskrimineer teen presterende blanke en Indiërstudente. “[They] are required to achieve a higher point score to gain entrance than African and Coloured students” (1785). “Forty per cent of seats in the MBChB programme are now determined simply on the basis of academic results” (1785). Ook hier word toegelaat dat “sosiale verantwoordelik/geregtigheid” swaarder as akademiese oorwegings weeg. Maar daardie 40% wat op akademiese gronde tot MBChB-studie aan Wits toegelaat word, is hoër as by bv die fakulteit geneeskunde van die Universiteit Stellenbosch. Die US se ANC-gedienstigheid het skynbaar geen perke nie.

Aan Wits is daar sowat 36 000 studente (2580). Wits is nie meer die universiteit wat hy eens was nie. Dit het bv ‘n oorwegend swart universiteit geword. In 1994 was 35% van die studente swart. In 2018 was dit 82%. “Blacks comprise 90 per cent and Africans 79 per cent of professional and administrative staff … Black staff comprise 49 per cent and Africans 32 per cent of academics … Much still needs to be done. More needs to happen on the academic staffing front and in the senior management cohort” (1711). Waarmee Wits besig is, is “accelerating transformation” (1947) en “approaching our demographic targets” (1719). Wat hier bepleit word, is dat Wits al hoe meer ontwit moet word. Die “wit” moet as’t ware uit Wits gehaal word. Onderliggend is die uitgangspunt van gelykheid/eendersheid; dus dat die personeel in al die afdelings en op alle vlakke veral die swart demografie moet weerspieël. Dít sou polities korrek wees, maar sekerlik nie akademies korrek nie. Habib verwys egter goedkeurend na “transformation and its gains” (1727).

“The African and Coloured staff … expressed much concern about the low numbers of African academic staff and the dominance of whites among the professoriate. There were some expressions of concern that academics from the rest of the continent were prioritised in appointments … There was even the suggestion that there should be a moratorium on the appointment of white staff” (1907). Dit kom neer op anti-blanke rassisme. Hierdie nie-blanke personeel wil op grond van ras bevoordeel word en in die proses blankes benadeel. Talle swart dosente uit die res van Afrika is sedert 1994 aan die plaaslike universiteite aangestel, dikwels omdat in die naam van transformasie voorkeur aan hulle bo plaaslike blanke kandidate gegee word. Die res van Afrika word deurlopend van sy karige voorraad gekwalifiseerde akademici ontneem. In hierdie opsig word daar nie sorg gedra dat “sosiale verantwoordelikheid/geregtigheid” teenoor ander Afrika-lande geskied nie.

Ras speel ‘n groot, soms deurslaggende, rol by Wits en in die res van die nuwe “nie-rassige” Suid-Afrika. Wanneer swartes onsuksesvol by bevorderings is, “[they] simply assumed that the outcome was due to racism. In one particular case, the staff member repeatedly challenged the outcome on racial grounds, even though the entire promotions committee comprised black staff. In addition, in multiple cases staff who had been dismissed or were being dissiplined for corruption, sexual harassment or other serious violations cynically resorted to playing the race card as their first defence. It has also become common for parents of all races to challenge our admission decisions by alleging racism when their child is not admitted” (2171).

Soos dit ‘n politieke aktivis sedert die apartheidsera betaam, hou Habib nie van polisie-teenwoordigheid op die kampus nie, al is die polisiediens nie meer ‘n skaduwee van die doeltreffende organisasie wat dit eens was nie. “Our police force is neither appropriately organised nor adequately trained for a democratic society” (3606). Tydens onrus is by voorkeur private sekuriteitspersoneel op die Wits-kampus ontplooi, wat volgens Habib se opdragte moes optree. Die polisie handel egter volgens eie goeddunke en laat hulle nie deur Habib en andere voorskryf nie. Wanneer onrus ernstige afmetings aangeneem het, is die polisie ontbied. Dit het die gewenste uitwerking gehad: “The presence of police and private security deterred any violence” (986). “Clearly, the police and private security had stabilised matters” (1002).

Oor polisie-optrede is Habib kwaai gekritiseer, onder andere deur verlinkse Wits-personeel. Tydens studente-onrus was Habib ampshalwe verplig om Wits se belange bo sy eie politieke voorkeure te stel. Hy was dikwels oorhoops met verlinkse personeel, bv dosente, wat die studente-onrus opgestook het. Wits se Centre for Applied Legal Studies het gearresteerde studente bygestaan. Habib skryf: “We were comfortable with their doing this” (1068). Dit is ‘n verskynsel wat hom ook aan die ander universiteite voorgedoen het; dat sommige personeellede die misdadige studente simpatiek gesind was en hulle waar moontlik gehelp het, maak nie saak hoeveel skade hulle aangerig het nie.

Wits wou bv hê dat een van die belhamels in die studente-onrus uit polisie-aanhouding vrygelaat word. “We had even contemplated housing him at my official residence … In the end, we made arrangements with the Jesuit Institute to provide housing for him in the city centre” (2758). Daar is dus agteroor geleun om hierdie voorbok goed te behandel, asof hy iets goeds vir Wits en die samelewing gedoen het. “We would not stand in the way of student leaders being released” (2909). Habib is voorwaardelik ten gunste van amnestie vir misdadige studente. “I could only support the call for amnesty if it were qualified and the protesters acknowledge that violence and arson are not legitimate strategies for protest in universities and democracies” (3639). Dit is om misdadigers wat miljoene rande te skade aangerig het heeltemal te lig daarvan te laat afkom. My standpunt is dat hulle, indien nodig, lewenslank dwangarbeid moet verrig, dus totdat hulle arbeid verrig het wat die ekwivalent is van die skade wat hulle aangerig het.

Dosente in veral sosiologie en sosiale/kulturele antropologie het uitgemunt in hulle sabotering van universitêre gesag en dissipline. Dit geld ook ander dosente in die humaniora en sosiale wetenskappe. Veral in hierdie geledere is leerplanne gedekoloniseer (1972). “The Humanities faculty … often prided itself on having the most politicised and socially conscious academy in not only the institution, but also the country” (1379). In uitsonderlike gevalle is studente geskors, maar dit is gewoonlik kort daarna opgehef (1076). ‘n Mens sou eerder dink ‘n universiteit is ‘n opvoedkundige inrigting en dat alles moontlik gedoen sou word om misdadigers swaar te straf. Hulle vernietig eiendom en skend immers die regte van studente wat ongehinderd wil studeer.

Die aanleiding vir FMF was oënskynlik hoë studiegeld. Maar baie studente betaal nie die studiegeld wat hulle skuld nie en kom weg daarmee omdat groot bedrae telkens afgeskryf word. In daardie sin geniet die nie-betalers reeds gratis universitêre onderrig. Studielenings word in baie gevalle nie terugbetaal nie. Teen die einde van 2015 “the total historical debt had already crossed the R100 million threshold – the financial burden of clearing this debt would be unsustainable for the institution … The protesters believed that, if there was to be no free education, there should be no education at all” (1174). Daarom is gepoog om die kampusse in die ANC-idioom onregeerbaar te maak. Habib en Wits “support the idea of free education and highlight the inclusive benefits that society could derive from it” (1403). Gratis studie moet onderrig-, akkommodasie- en onderhoudskoste insluit (1412). Soos tydens slawerny moet alles aan die (arm/swart) student voorsien word.

Jacob Zuma het na aanleiding van die studente-protes in 2015 aangekondig dat studiegeld nie in 2016 verhoog sou word nie. Die staat sou die universiteite vir hierdie verlies vergoed. Op 16 Desember 2017, kort voor die ANC se verkiesing van die volgende president, het Jacob Zuma onverwags aangekondig: “Free education for all students in universities and technical vocational education and training (TVET) colleges with family income of less than R350 000 per annum. The plan was to be implemented over five years and would commence with new first-year students in the 2018 academic year” (3080). Hoekom het Jacob Zuma dit gedoen? “To tilt the scales at the [ANC] conference in favour of his preferred candidate, Nkosazana Dlamini-Zuma” (3080). Maar Cyril Ramaphosa is tot president verkies. Sowat 40% van die studente sal mettertyd by gratis studie baat, maar die finansieringsprobleme van studente uit huishoudings met ‘n inkomste van minder as R600 000 per jaar, die sogenaamde “missing middle” – “the vast majority of students at universities like Wits and UCT” (3088) – word nie hiermee aangespreek nie.

Die gevolge van hierdie besluit van Jacob Zuma is ingrypend. Swartes het weer bewys dat geweld ‘n doeltreffende manier is om die verlangde resultate te behaal. “Violence had become an ‘addictive reality’ for many Fallists” (3555). “It is incontestable … that … there was an almost infantile romanticising of violence” (3555). Maar let op hoe gladdejantjie Habib dit elders vertolk: “It must be said that, at least at the rhetorical level, most of the leaders of #FeesMustFall professed a commitment to peaceful action. Peaceful mobilisation also seemed to be the substantive intent of the vast majority of its supporters” (3473).

‘n Ander gevolg van die Zuma-besluit is die toenemende verswelging van universiteite deur studente wat akademies swak toegerus is. “The EFF and Julius Malema in particular called on students to flood the universities and claim their place” (3115). Verder, deurdat die ANC-regering eensydig besluite oor universiteitsake neem, is die outonomie van hierdie inrigtings verder weggekalwe. Die finansiële welsyn van universiteite is al hoe meer uitgelewer aan die regering se beloftes dat hulle vir verliese vergoed sal word, dus dat hulle subsidiëring verhoog sal word. Maar dit veroorsaak dat universiteite vir hulle voortbestaan al hoe meer van die regering afhanklik word, wat tot die verdere erodering van hulle outonomie lei.

Habib voer aan dat ‘n politieke oplossing nodig is om universiteite se probleme op te los (3139). Maar dit moet die besef insluit dat universiteitstudie nie ‘n reg is nie en vir die meerderheid skoolverlaters nie beskore is nie. Die kolleges (TVET’s) behoort baie meer studente as die universiteite te akkommodeer (3209). Die kollege-sektor sal hergestruktureer en heropgebou en uitgebou moet word. Myns insiens met die herinsluiting van die eertydse technikons, wat verkeerdelik as universiteite geklassifiseer is. Veralgemenend: By universiteite gaan dit om opvoeding, onderrig, teoretiese begronding en beroepsvoorbereiding. Kolleges, daarenteen, is op afrigting vir beroepsbeoefening ingestel, met (heelwat) minder teoretiese begronding. Die onderwyskolleges sal ook moet herlewe. Sonder genoeg bekwame, professionele onderwysers sal die gehalte van skoolonderwys nie verbeter nie en sal die uitsaksyfer aan universiteite en kolleges nie verlaag word nie.

Verder sal die ANC en veral swartes tot hierdie besef moet kom: “There is no such thing as free education. Someone always has to pay” (3158). Insgelyks is daar nie so iets soos bv gratis water, vullisverwydering, elektrisiteit, televisie, mediese sorg en skoolonderrig nie. Die grootskaalse manier waarop daar op inkomstebelasting- en dienstebetalers geparasiteer word, is nie volhoubaar nie en is ook immoreel; eintlik misdadig. Daar is diegene wat die koste van die aangekondigde gratis tersiêre onderwys met bv ekstra belasting op die superrykes wil bestry (3167). Maar die gevolgtrekking waartoe Habib kom, is: “South Africa simply does not have sufficient resources in state coffers to implement comprehensive, free higher education for both universities and TVET colleges” (3192). Nog minder sou gratis skoolonderrig deur die staat bekostig kon word. Gratis hoër onderwys is in elk geval absurd as daar nie ook gratis skoolonderwys is nie. Die onkoste van “gratis” universitêre onderwys kan deels verhaal word “by a graduate tax structured through the payroll” (3250). Baie studente sou kon baat by ‘n stelsel van “bank-funded but government-guaranteed loan[s]” (3284).

Daar is ‘n wesenlike probleem wat glad nie deur Habib aangespreek word nie; waarskynlik omdat hy bang is om swartes aanstoot te gee. In die naam van transformasie werf universiteite deesdae by voorkeur swart kandidate met studiebeurse. Die matrikulant word voor hierdie keuse gestel: Kom studeer aan bv die Universiteit Stellenbosch of bly tuis en hoogs waarskynlik werkloos en krepeer saam met jou familie. So ‘n student kan moontlik na die kampus kom primêr om verblyf en kos te ontvang en nie noodwendig om (ernstig/toegewyd) te studeer nie. Van die studiegeld wat hy ontvang, word nie vir studie (bv die aankoop van boeke) aangewend nie, maar aan sy kreperende (uitgebreide) familie gestuur. Weens sy persoonlike omstandighede saboteer hy dus self sy studie.

Ingeskrewe studente wat nie studeer nie, is by uitstek diegene wat onrus stook. Hulle behoort so gou moontlik verwyder te word. Andersins is daar, soos duidelik uit Habib se boek blyk, oud-studente en nie-studente wat die kampus betree om kwaad te stook. Hulle moet toegang tot die kampus verbied word en oortreders moet swaar gestraf word. Maar by mense soos Habib weeg “sosiale verantwoordelikheid/geregtigheid” swaarder as akademiese oorwegings, gevolglik word anti-akademiese elemente sagkens behandel en staan dit hulle in te groot mate vry om met hulle ontwrigtende gedrag voort te gaan. Die marxis Habib bly ingestel op voortgesette revolusie: “I see myself as a progressive who is committed to the goals of social justice and an alternative political and socioeconomic order” (3407). “Mass action and social mobilisation are an essential component of the strategic arsenal required for changing our world” (3415).

Habib is sekerlik diep bewus van die ongedurigheid in die verhouding van Indiërs en swartes; nie net plaaslik nie maar ook in Oos-Afrika, bv Uganda en Kenia. Nogtans het Indiërs en swartes in die “bevrydingstryd” saamgewerk. Sedert 1994 word die belange van swartes egter geprioritiseer, wat Habib as rektor in ‘n ongemaklike posisie aan die oorwegend swart Wits plaas. Hy is op sy pasoppens vir swartes, soos blyk uit die volgende twee voorbeelde. “Some senior black academics who profess to be committed to the transformation agenda … are almost completely divorced from day-to-day interactions about how to transform institutions. I stress that this does not apply to all black staff” (2128). Die Mellon Foundation is versoek om meer beurse vir studie aan bv Harvard en Oxford beskikbaar te stel. Oor sodanige bevoordeling is die swartes in hulle noppies, al is daar by daardie universiteite geen sprake van gedekolonialiseerde leerplanne en kampusse waar hulle tuis sal voel nie. “Officials of the Mellon Foundation … remained silent even though they recognised the contradiction; reluctantly [!], I stood up and pointed it out” (2162).

Een van Habib se skemas is “competencies to be developed in indigenous languages among staff and students” (1932). ‘n Nuwe taalbeleid is aanvaar. “Given the limited institutional resources available, the first step in this plan was to change all letterheads, business cards and signage to reflect three languages: English, isiZulu and Sesotho. Language courses specialising in conversational isiZulu and Sesotho have also been established” (2070). Wat dwarsdeur die boek afwesig is, is enige verwysing na Afrikaans. Habib is moontlik nie eens Afrikaans (behoorlik) magtig nie. Hy verwys uitsluitlik na Engelse inligtingsbronne. Die soort meertaligheid wat Wits beoefen, behoort ‘n wekroep te wees vir Afrikaansinstansies, soos die Afrikaanse Taalraad en die ATKV, wat hulle dikwels meer entoesiasties vir meertaligheid as vir die bevordering van Afrikaans beywer. Wanneer in die nuwe Suid-Afrika na inheemse tale verwys word, word daar meesal aan swart tale gedink en nie aan Afrikaans nie. Insgelyks word meertaligheid, naas Engels, al hoe meer met swart tale geassosieer Vir Afrikaans is dit ‘n verloorsituasie.

Max Price, die rektor van die Universiteit Kaapstad (2008-2018), was eerste om aan die eise vir die inkontraktering van werkers toe te gee. Dit het tot ‘n kettingreaksie aan die ander universteite gelei. Habib toon ook aan dat Price selfs in groter mate as hy afkerig van sekuriteitsmaatreëls en veral polisie-teenwoordigheid op die kampus was. Die Universiteit Johannesburg, daarenteen, was veel meer geredelik op voorkomende beveiliging ingestel en is gevolglik minder deur die onrus ontwrig. Price verdedig sy besluite teen Habib se vertolking in ‘n artikel (Daily Maverick, 12.03.2019). Price noem dat hy besig is om ‘n boek oor die studente-onrus te skryf. Verwag dus verdere selfregverdiging.

Dan Roodt: Engels lei tot dwelms en domheid op skool

Vroeër vandag het ek iets getwiet wat myns insiens voor die hand liggend is:

Dit het egter heelwat kritiek op Twitter en Facebook ontlok. Volgens my kritici kan ‘n mens nie so ‘n verband tref nie. Miskien neem ek te veel aan, naamlik dat mense met die Suid-Afrikaanse Engelse kultuur bekend is. Baie Afrikaners ken hier en daar ‘n Engelssprekende, maar het nog nooit in Johannesburg of Kaapstad of Natal tussen hulle gewoon nie. Daarom dink hulle aan Engelse as “blankes” of mede-blankes wat ‘n kultuur met hulle deel. Die Engelse elite in die groot stede het egter niks met ons in gemeen nie en woon nie in dieselfde land nie. Eintlik het niks sedert Paul Kruger se dae verander nie: Daar is steeds “uitlanders” wat vir Suid-Afrika en veral Afrikaners net minagting koester. Hulle het wesentlik Brits gebly en is ewe dekadent as hul mede-Britte oorkant die water.

Veral Johannesburg verteenwoordig ‘n eiland in Suid-Afrika wat op die res van die land se rykdom teer, selfs parasiteer. Salarisse hier is baie hoër as elders en mense leef in ‘n borrel, ‘n soort “klein Engeland” waar Britse norme en kultuur geld. Dit sluit die Britse geneigdheid tot dwelmgebruik in. Die Londense koerant The Guardian het onlangs berig dat Engeland geheel en al in die greep van dwelms verkeer: I was relaxed about Britain’s drug culture revolution – but not any more.

John Harris skryf in dié artikel:

According to figures released last month, 2016 saw the highest-ever recorded number of deaths in England and Wales from what the Office for National Statistics calls “drug poisoning”, which includes everything from paracetamol to amphetamines: 3,744, up from 2,600 20 years ago. Heroin and morphine were involved in 1,209 deaths, which amounted to about a third of the total; cocaine was cited in relation to 371 fatalities. And ecstasy was named on the death certificates of 63 people, up from 57 in 2015, 43 in 2014, 31 in 2013 – and, back in 1993, a mere 12.

Meer Britte gaan weens dwelms dood as mense wat vanweë plaasmoorde in Suid-Afrika sterf, te oordeel aan die syfers hier bo. Trouens, selfs in Suid-Afrika is dit moontlik dat meer mense weens dwelmmisbruik doodgaan as in plaasmoorde. Presiese jaarlikse syfers is nie beskikbaar nie, maar volgens ‘n berig op die IOL-webblad wat navorsing deur die Universiteit van Pretoria aanhaal, het 385 mense net in Pretoria tussen 2003 en 2010 aan dwelms gesterf. En dit was hoofsaaklik jong blanke mans:

The race or ethnic profile of the deceased who tested positive for drugs was mostly white – accounting for 85.1 percent of positive cases, despite only making up 20.1 percent of the general Tshwane population.

Toe ek destyds van ‘n Afrikaanse hoërskool (Helpmekaar) na die Universiteit van die Witwatersrand toe is, was dit opvallend hoe drasties die Afrikaanse en Engelse kulture verskil het as dit by dwelms kom. By die Hoër Seunskool Helpmekaar was daar gerugte dat daar twee seuns in die skool was wat al dagga gerook het. Ons het dit met groot oë vir mekaar vertel. Self het ons nie eens geweet hoe dagga lyk nie en dit ook nooit teëgekom nie. Ons het wel mettertyd alkohol begin gebruik, selfs misbruik, want dit kon ‘n mens by die naaste drankwinkel koop en destyds was daar kwalik ‘n ouderdomsperk daarop.

By Wits aangekom, het ek tot my stomme verbasing uitgevind dat die meerderheid Engelse jongmense dagga rook. By enige partytjie het pakkies dagga onmiddellik te voorskyn gekom. Dit was algemeen.

Eenkeer is ek na ‘n partytjie in ‘n ou huis in Crown Mines uitgenooi. Dit was nog in die dae van segregasie tussen wit en swart, maar ek sou sê dat ‘n derde of die helfte van die partytjiegangers swart of gekleurd was. By die Johannesburgse Engelse elite het apartheid nooit eintlik gegeld nie; lees maar Nadine Gordimer se roman A world of strangers wat in die vyftigerjare afspeel.

In elk geval, die gasheer wat sy verjaardag gevier het, was reeds twee dae lank besig om dagga te rook en daggakoekies te eet. Op die eerste verdieping was daar ‘n soort toegemaakte stoep met strooi waarin hy soos ‘n dier rondgekruip het. Ek was nogal geskok, maar al my Engelse medestudente het net gelag. Dit was bloot pret. ‘n Deel van die partyjie het in ‘n verlate ou gebou plaasgevind, waar daar vuur gemaak, dagga gerook en op die maat van Bob Marley en Peter Tosh se reggae-musiek gedans is. In dieselfde tyd skat ek het die gemiddelde Afrikaanse student na Gé Korsten en Min Shaw geluister. Waarskynlik sou jy by Tuks of Potch geskors word indien jy dwelms gebruik. By Wits sou hulle egter die hele kampus moes skors.

Die meeste studente het uit gegoede huise gekom. As jy nie ‘n Alfa-Romeo of Lancia, wat destyds duur klein sportmotors was, gery het nie, het die meisies nie eintlik in jou belanggestel nie.

Een van my klasmaats het elke dag by die swembad op die kampus dagga gerook. Trouens, sover ek onthou het hy eenkeer sommer in die klas dagga gerook. Destyds kon ons in die klasse ook rook, bedoelende nou tabak. Ek het so ‘n Peterson-pyp gehad en het altyd agter in die klas gerook dat die blou wolke trek. Gelukkig het ek dié nare gewoonte binnekort laat vaar en nooit weer ‘n pyp of sigaret opgeneem nie.

In my honneursjaar het ek in ‘n kommune in Yeoville gewoon. Daar was verskeie sulke kommunes in Yeoville waar ideologiese en regte dagga vrylik gerook en op allerlei maniere verbruik is. Ons het al die marxistiese skrywers onder die son gelees en bespreek: Marx, Hegel, Lenin, Marcuse, Horkheimer, Adorno, Sartre, Althusser, ens.

Ek het verskeie Joodse meisies gehad. Een se ouers was besonder welaf en het in Houghton gewoon met ‘n vakansiehuis aan die Kaapse kus. Een vakansie is ons daarheen. Ons het skaars by die dubbelverdieping met ‘n see-uitsig aangekom, of die dagga is uitgepluk. Daar is selfs ‘n koek gebak met dagga as bestanddeel.

Hoewel ek my lewe lank al tussen Engelse in Johannesburg woon, verstaan ek nie hul obsessie met dwelms nie. Waarom wil jy jou bewussyn verdoof wanneer die werklikheid so boeiend en pragtig is? Elke sonsondergang is vir my ‘n wonderwerk. Om die ligte bries op jou vel te voel, kan ‘n mens noop om ‘n gedig te skryf. Maar Engelse benodig dwelms soos ander mense kos en water, lyk dit my.

Sedert 1994 verkeer ons onder ‘n Engelse regering. Die ANC is ‘n Engelse organisasie wat jare lank in Engeland deur die Britte vertroetel en befonds is. Goed, Nederland en Swede het ook ‘n groot finansiële bydrae aan die ANC gelewer, maar dit was onder invloed van die Britse media wat deurentyd die ANC opgehemel en Suid-Afrika as “apartheidsland” afgekraak het. Soms wonder ek hoeveel van daardie Engelse joernaliste was onder die invloed van dagga en ander dwelms terwyl hulle hul eensydige berigte oor Suid-Afrika geskryf het.

Onlangs tydens my besoek aan Amsterdam was ek oplaas by die Rijksmuseum wat ‘n tyd lank vir opknappings gesluit was. Ek het my verwonder aan Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en vele ander groot kunstenaars van die sewentiende eeu. As ‘n mens aan Nederlandse kuns dink, het jy byna onmiddellik Rembrandt voor jou geestesoog. Om voor sy Nagwag te staan, is ‘n onbeskryflike sintuiglike ervaring, soveel beter as enigiets wat ‘n dwelm jou kan bied.

In die tyd toe ons voorouers in Nederland en Vlaandere van die grootste kuns ter wêreld voortgebring het, was Engeland agterlik en onbeskaaf, ‘n broeiplek vir seerowers en diewe. Trouens, Elisabeth I het haar koninkryk op seerowery gebou, deur koninklike briewe aan vrybuiters soos Sir Francis Drake uit te reik om ander skepe ter see te gaan beroof. ‘n Vlaamse skip wat eenkeer in ‘n Britse hawe vasgemeer het, is dadelik beroof deur ‘n Engelse vrou wat dit uit haar kamervenster gewaar het.

Vermeer: Meisie met pêreloorbel.

Daar was min of geen Engelse kuns in die sewentiende eeu nie. Vandag is daar egter Engelse “kuns”, soos die groteske falliese beelde van Sarah Lucas wat Brittanje by die Venisiese Biennale verteenwoordig het.

Sarah Lucas: beeld, deel van die reeks ‘I scream Daddio’.

Daar bestaan baie groot verskille tussen Engelse en Afrikaners. Ek weet, want ek het lang tye in albei wêrelde deurgebring. Die gemiddelde Afrikaner het geen benul van wat Engelsheid werklik behels nie, terwyl die Johannesburgse of Kaapstadse uitlander insgelyks geen begrip vir ons patriotisme, aardsheid en verknogtheid aan Afrikaans het nie. Vandaar dus die argeloosheid waarmee die huidige Afro-Saksiese alliansie ons en ons kultuur wil uitwis.

Terloops, my twiet oor Engelse en dwelms het ontstaan toe Jani Allen ‘n boek deur ene Dominique Botha, Valsrivier, by my aanbeveel het. Dit is ‘n outobiografiese werk waarin die skryfster se ouer broer, Paul, op die ouderdom van 27 weens ‘n oordosis dwelms in Londen beswyk. Blykbaar was hy op ‘n Engelse hoërskool en waarskynlik ‘n Engelse universiteit.

Engelse skole en kampusse is sinoniem met dwelms. Ek staan by daardie stelling en enige ernstige navorsing oor dié onderwerp sal my gelyk gee.

Maar daar is ook ‘n ander aspek aan Engels wat dit veral in ons konteks ‘n funeste, aaklige taal maak. In die VSA, asook Brittanje, bestaan daar wel mense wat nie linkse dwelmgebruikers is nie en sekerlik soos die meeste Afrikaners tradisionele gesinswaardes aanhang. Die probleem is egter dat die heersende Engelse kultuur wat vanuit New York en Londen uitstraal, wesentlik deur kultuurmarxisme en politieke korrektheid gekenmerk word. Dit staan ook vyandig teenoor sowel Afrikaners as Vastelandse Europeërs. Ek het al male sonder tal in Britse publikasies gelees hoe agterlik Franse, Duitsers of Nederlanders nou eintlik is. Die Londense Financial Times het al dikwels die ondergang van die euro voorspel, sonder dat dit ooit bewaarheid is. Nietemin beskik Duitsland oor ‘n veel groter ekonomie as dié van Brittanje. Die kleine Nederland wat maar oor ‘n kwart van die Britse bevolking beskik en ‘n landjie so groot soos die Krugerwildtuin, voer meer as die Verenigde Koninkryk uit.

Ek dink dit het tyd geword dat ons moet rebelleer teen Engelse hovaardigheid en verdrukking, veral in Suid-Afrika. Die huidige plan om Afrikaanse skole finaal die nekslag toe te dien, is waarskynlik deur Barbara Creecy, die aartsvyandige Panyaza Lesufi se regterhand, uitgedink. Dit gaan deur ons Engels-eentalige parlement gestoomroller word en soos wat “Afrikaans Must Fall” by Tukkies, Kovsies en elders geseëvier het, gaan Afrikaanse staatskole in al die Afrikaanse buurte summier oorgeneem, verengels en vernietig word.

Hoewel Franssprekendes in Kanada ‘n minderheid verteenwoordig, geniet Frans gelyke status met Engels in dié land. Verskeie Kanadese eerste ministers het reeds beweer dat die tweetaligheid van Kanada ‘n integrale deel van dié land se identiteit uitmaak. Sover ek weet, het geen Engelse politikus in Suid-Afrika nog ooit iets positiefs oor Afrikaans kwytgeraak nie. Oor die afgelope tweehonderd jaar was hulle feitlik deurentyd vyandig teenoor ons en ons taal. Ek verwag ook nie dat enige Engelse openbare figure in die huidige stryd hul steun vir die behoud van Afrikaanse skole aan ons sal toesê nie.

Daar is egter reeds meer Europeërs en suidelike Amerikaners wat ons ondersteun as plaaslike Engelse. Ons het hulle, hul taal en dwelmgewoontes nie nodig nie. Trouens, ons kinders moet liefs teen Engelse beskerm word wie se dekadente, beginsellose en polities korrekte idees en gewoontes tot hul dood mag lei, soos in die geval van Paul Botha, waaroor sy suster in haar boek skryf. Vandat Engels op Afrikaanse kampusse ingestel is, het dieselfde triestige atmosfeer hom daar voelbaar gemaak.

Behalwe dat Engelsheid ‘n mens benewel, sluit die opgang in ‘n eentalige monokultuur ook enige diversiteit van denke uit. In Engeland word daar tans sensuur toegepas en word mense wat die verkeerde dinge op sosiale media sê – soos byvoorbeeld kritiek op Islamitiese terreur – strafregtelik vervolg. Onder andere het die Britse owerheid die Nederlandse politikus Geert Wilders verbied om hul land te besoek.

Vele Engelssprekendes ken net hul eie taal en verwag dat ander hul daarby moet aanpas. Hierteenoor is die meeste Vastelandse Europeërs twee- of meertalig. Die meeste Afrikaners ken ook Engels en ander tale. Tot onlangs is Duits in die meeste Afrikaanse skole as vak aangebied.

Die Engelse kultuur is oppervlakkig en het ‘n gebrek aan diepgang. Telkens as ek in Europa, veral Frankryk of Duitsland kom, is dit vir my ‘n groot verligting om agter te kom dat daar steeds intelligente, denkende wesens op die planeet Aarde verkeer. Dit is mense wat eeue se geskiedenis en verwikkelinge, tesame met filosofiese of kunshistoriese verwysings in ‘n gesprek kan inweef sodat ‘n mens eintlik lus kry om dae lank net aan te hou praat en debatteer. In ons toenemend Engelse Suid-Afrika ervaar ek feitlik nooit daardie gevoel nie. Hoe meer Afrikaners weens verengelsing van hul Europese erfenis ontneem word, hoe oppervlakkiger en dommer word hulle. Dan praat ‘n mens nie eens van die hanskakies – diegene wat sommer vrywillig verengels en Engelse stereotipes oor Afrikaners hul eie gemaak het – in ons midde nie. Skepsels soos Max du Preez, Adriaan Basson, Roof Bezuidenhout en baie ander sanik aanmekaar oor apartheid, witskuld en ander onderwerpe wat links-liberale Engelse eindeloos interessant vind.

In welke mate sulke hanskakies aan breinskade ly weens al die dwelms wat hulle saam met hul Engelse vriende verbruik het, sal mens nooit weet nie. Maar hulle is oogluikend nie helder of genuanseerd in hul denke nie.

Verengelsing en verdomming gaan inderdaad hand aan hand. Wee ons kinders wat binnekort dalk almal in Engelse skole ingedwing gaan word waar hulle benewens dwelms, aan die uitsigloosheid van ‘n Engelse opvoeding blootgestel gaan word. Die gemiddelde wiskundepunt in Soweto se honderde Engelse skole is reeds twintig persent; ek vermoed dit gaan die nasionale norm word soos wat ideologiese konformisme alle kennis en denke in ons land verdring.

Soos ek verder getwiet het:

Die hopelose Engelse skole met hul Anglikaanse name begin mos almal met “Sint”. Pleks dat hulle “Sint Kokaïen”, “Sint Dagga” of “Sint Heroïen” genoem word; dit sou meer beskrywend wees.

Daardie kwasi-Engelse sangster Karen Zoid wat in eie reg ‘n opperste Boerehater is, het op tipies Britse wyse in haar liedjie “Katriena” oor dwelms gesing:

Sy deel in haar pad
Met die heroinmonster
Sy voel hoe sy asem
In haar ore fluister
Sy sien
Sy versteen
As die lewe wyk
As die lewe wyk
Na die ewigheid

Ignoreer vir ‘n oomblik die groteske anglisisme in die eerste reël, want sy is mos Engels. Dan is daar nog die volgende strofes:

Katriena heroina
Katriena amfetamina
Katriena kokaina
Katriena

Liefde het ‘n lettergreep

Katriena Katriena Katryn
Was lief vir haar lewe
En bietjie vir my

Katriena Katriena Katryn
Was te opgevang
In haar sadness en pyn

Dis amper so swak soos die poësie van Ingrid Jonker.

Jare lank het die sarkasties neulende Engelse ons ‘n utopie belowe as hul gunsteling-ANC net die land mag regeer. FW de Klerk, wat self deesdae Engels as huistaal het, het besluit om voor dié idee te swig. Nou blyk dit dat die Engelse utopie van die “nuwe Suid-Afrika” wat eintlik ‘n meer derdewêreldse weergawe van Engeland verteenwoordig, eintlik ‘n distopie is. Dis ‘n land van verskrikking, van geweld en korrupsie, van vernietiging.

Die arme Afrikaner: so ver van God en so naby aan Engeland!

Mag ons binnekort van Engelsheid verlos word.

Oproer aanstaande jaar by Wits aangekondig

‘n Swart woordvoerder van die studenteraad van die Universiteit van die Witwatersrand, David Manabile sê hulle sal wag tot die studente terugkeer ná die vakansie om tot oproer oor te gaan.

Die Universiteit het Maandag aangekondig dat studiegeld aanstaande jaar met agt persent verhoog word.

Manabile sê hulle verwag onrus en massaoptrede omdat die studente ontevrede sal wees oor die verhoging in universiteitsgeld, maar het nie kommentaar gelewer oor die openlike aanhitsing deur sekere partye nie.

Die sogenaamde massaoptrede by tersiêre instellings gaan byna sonder uitsondering gepaard met brandstigting, saakbeskadiging en geweld.

Hy sê hulle wag net vir ‘n mandaat om verdere ontwrigtende aksies teen die instelling van stapel te stuur.

Die Universiteit sê die verhoging is in ooreenstemming met die minister van hoër onderwys se riglyn en is noodsaaklik om finansiële volhoubaarheid te verseker.

Van Wits se mooi voornemens kom nog brandstigting, geweld

Oproeriges het Dinsdagaand ‘n bus van die Rea-Veya busdiens aan die brand gesteek buite die hoofkampus van die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg.

Vroeër die aand is ‘n polisievoertuig aan die brand gesteek nadat die polisie skynbaar deur onlusmakers mislei is.

Die swart betogers het volgens berigte op die bus toegeslaan terwyl die polisie aandag geskenk het aan die toneel van die brandende polisievoertuig.

Die voorvalle volg op gewelddadige betogings gistermiddag waarin betogers die verkeer ontwrig en strate met klippe en asdromme versper het.

Hulle het motors met klippe bestook. Die gewelddadige betogings duur al langer as ‘n maand terwyl die voormalige Openbare Beskermer, Thuli Madonsela die oproeriges aanhits omdat hulle kwansuis “regmatige griewe” het.

Wits het nou reeds verskeie seremonies met hooggeplaasdes soos Madonsela gehou ter afsluiting van die geweld waar allerlei mooiklinkende voornemens uitgespreek is, maar daarvan het dadels gekom.

Madonsela word steeds voorgehou deur die liegpers as ‘n nastrewenswaardige openbare figuur.

Ontlastingsaaiers by UK vasgetrek

Die Universiteit van Kaapstad het bevestig dat die polisie vier oproeriges vasgetrek het wat met houers vol ontlasting na die kampus op pad was.

‘n Woordvoerder vir die universiteit, Elijah Moholola sê die amokmakers is by die ingang van een van die kampusse aangekeer.

Vroeër is nog twee studente in hegtenis geneem nadat betogende studente opnuut met veiligheidswagte op die kampus slaags geraak het.

Moholola sê onderrig gaan egter voort op elektroniese vlak. Hy sê elke fakulteit gebruik hul eie metode van onderrig en kommunikasie vir sy betrokke studente.

Die bestuur van die Universiteit van die Wes-Kaap het intussen onderneem om vandag te reageer op die 40 eise van amokmakers nadat hulle Maandag tydens ‘n massavergadering 48 uur tyd gegee om te reageer.

Die eise sluit in gratis tersiêre onderrig en dat alle skuld afgeskryf word. Klasse by die UWK is steeds opgeskort.

Die universiteit se bestuur sê hulle sal ook vandag ook duidelikheid gee oor die voltooiing van die akademiese jaar en eksamendatums.

‘n Massavergadering, die jongste poging om ‘n vreedsame oplossing vir die universiteitskrisis te vind, word vandag by die Holy Trinity Katolieke Kerk langs Wits gehou.

Daar sal gefokus word op die stryd om universiteite se deure oop te hou en te befonds. Enigeen wat hoop dat die geweld en onrus by universiteite gestaak word, is gevra om die massavergadering by te woon.

Die Katolieke priester, Graham Pugin, wat betrokke was by studente vandat die protesoptrede begin het, sal by die byeenkoms praat.

Nog hooggeplaastes wat verwag word is ‘n stigterslid van Cosatu en voormalige minister in Nelson Mandela se regering, Jay Naidoo, asook die voormalige Openbare Beskermer, Thuli Madonsela.

Meeste klasse hervat Maandag by universiteite

Die Universiteit van Pretoria en die Tshwane Universiteit van Tegnologie sal na verwagting Maandag hul akademiese program hevat.

Swart rewolusionêres, meestal druipelinge, en veiligheidswagte het verlede week by die TUT slaags geraak uit protes teen die orde wat die instelling probeer herstel. ‘n Aantal oproeriges is in hegtenis geneem nadat hulle in die middestad van Pretoria betoog het.

Voorlopige aanbevelings van ‘n “klasgeldkommissie”, wat deur president Jacob Zuma in die lewe geroep is, word volgende maand verwag en sal na verwagting sy werksaamhede Maandag hervat.

Alhoewel die rewolusionêres voorgee dat die onluste verband hou met klasgelde, is dit ‘n gerieflike verskoning vir ‘n politieke opstand wat deur Zuma se vyande aangeblaas word met ongeveer 5% van die sogenaamde “studente” wat tersiêre onderrig gekaap het.

Weens die gapende gebrek aan leierskap van die Universiteit van die Witwatersrand se Adam Habib, het swart rewolusionêres die universiteit weer uitgedaag en die aandklokreël verontagsaam. Habib is die rewolusionêres telkens ter wille.

Die universiteit het die klokreël Vrydag ingestel wat bepaal dat studente van tienuur saans tot sesuur soggens nie buite koshuise mag wees nie.

Groepies rewolusionêres het egter buite koshuise saamgedrom, begin dreunsing en geweier om die vereistes van die klokreël na te kom. Daarna het hulle paaie probeer versper. Die polisie het met rubberkoeëls die oproeriges uiteengejaag. Rewolusionêres en die polisie het kort-kort slaags geraak.

By die Universiteit van Kaapstad sal klasse ook na verwagting vandag hervat word. Klasse is geskeduleer om teen die tweede van aanstaande maand klaar te maak, waarna die eindeksamen op die sewende sal begin.

Dit volg na die opskorting van klasse oor die voortslepende onluste die afgelope paar weke.

Die Universiteit van Wes-Kaapland se bestuur en personeel hou “samesprekings met studenteorganisasies” terwyl die Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie sy administratiewe bedrywighede na die Wingfield millitêre basis in Goodwood verskuif het om ontwrigting tot die minimum te beperk.

Geboue is verlede week aan die brand gesteek deur die rewolusionêre voorhoede en veiligheidswagte is in een van die brandende geboue toegesluit.

By die Universiteit Stellenbosch gaan klasse normaal voort.

Die Universiteit van die Vrystaat het intussen ‘n reddingsplan aangekondig sodat studente die 2016 akademiese jaar kan voltooi.

Die Bloemfontein- en Suid-kampus sal van 28 Oktober sluit alhoewel die universiteit nie vir die res van 2016 sal sluit nie.

Onderrig sal gedurende November elektronies gelewer word. Op hierdie manier sal geen pogings om die res van die akademiese jaar te ontwrig, studente se akademiese program raak nie, het die UV in ‘n verklaring gesê.

Studente sal egter die eksamen op die kampus aflê.

Donker Witsies brand ‘n bus en plunder winkels in Braamfontein

Die Universiteit van die Witwatersrand, alma mater van Joe Slovo, Harold Wolpe, Barbara Hogan, Nelson Mandela en ander marxistiese revolusionêre het gister verdere geweldpleging ervaar toe ‘n bus in Jorissenstraat, Braamfontein, deur swart studente aan die brand gesteek en winkels geplunder is.

Die webblad intelligencebureau.co.za het die volgende YouTube-video van 19 sekondes vrygestel waarin gesien kan word hoe die studente ‘n winkel in Braamfontein plunder.

Terwyl die Universiteit van Pretoria steeds gesluit bly na chaotiese “debatte” tussen personeel en studente gister (Maandag 10 Oktober), het Wits Sondag die ongewone stap geneem om gister weer sy deure te open. Die gevolg was grootskaalse geweldpleging, terwyl die polisie hul hande vol gehad het om betogende studente te hanteer.

Vanoggend heers ‘n gespanne atmosfeer by Wits, met die polisie wat sterk op die kampus verteenwoordig is. In die dae van NP-regering sou die universiteitsbestuur nooit die hulp van die polisie ingeroep het nie, maar soos ‘n dosent in joernalistiek, Nicky Falkoff, vanoggend twiet:

Swart studente het aanvanklik gepoog om ‘n bus om te gooi, maar toe hulle dit nie regkry nie, die voertuig sommer aan die brand gesteek.

'n Wits-student hou sy arms triomfantelik in die lug terwyl die bus agter hom brand.
‘n Witsstudent hou sy arms triomfantelik in die lug terwyl die bus agter hom brand.

Die universiteitsbestuur het gister as ‘n “moeilike dag” beskryf, maar is vasbeslote om met klasse voort te gaan. Blykbaar is net die helfte van lesings gister aangebied, terwyl die res nie kon voortgaan nie of gekanselleer is.

In ‘n verklaring het die uitvoerende bestuur van die universiteit gister gesê:

Dankie dat u vandag, ‘n baie moeilike dag vir die universiteit, saam met ons uitgehou het. Dankie aan diegene wat gewerk het, wat lesings bygewoon en ons vandeesweek ondersteun het. Ons was vandag gedeeltelik suksesvol en die akademiese program sal môre heropen.

Die oud-Springbokrugbyspeler Kobus Wiese het op Twitter sy afkeer van die gedrag van Witsstudente uitgespreek:

Oproeriges op verskeie kampusse vasgevat

Vier oproeriges is by die Universiteit Stellenbosch in hegtenis geneem nadat hulle toegang verkry het tot ‘n geslote gebou op die kampus.

‘n Groep van 160 swart belhamels het op die kampus rondgehol en klasse ontwrig wat daartoe gelei het dat talle lesings gekanselleer is.

‘n Woordvoerder van die US, Martin Viljoen sê die polisie moes skokgranate gebruik om die oproeriges uiteen te jaag.

Privaatsekuriteit het ook die onlusmakers met pepersproei onder bedwang gehou.

Nog twaalf swart betogers staar dissiplinêre verhore in die gesig en word verbied om verder lesings by te woon en toetse te skryf. Hul makkers dreig met ‘n hongerstaking, maar die dit lyk nie asof die US hul dreigemente ernstig opneem nie.

Die Pietermaritzburgse landdroshof sal Donderdag ‘n beslissing maak in die borgtogaansoek van die elf swart amokmakers wat aan betogings by die Universiteit van Kwazulu-Natal deelgeneem het. Die elf het reeds 19 dae agter tralies deurgebring.

Die verdediging het vroeër gevra dat die hof nie in die stadium beeldmateriaal van die betogings in ag neem nie.

Die aanklaer sê daar is duisende studente wat hul eksamens wil aflê sonder enige intimidasie.

Betogers by die Universiteit van die Vrystaat het Maandag geëis dat oproeriges wat dié dag in hegtenis geneem is, vrygelaat word.

Die groep het onderneem om voort te gaan met die ontwrigting van akademiese bedrywighede tot daar aan hulle eise voldoen word.

Hulle eis ook dat ‘n vroeëre hofbevel teen betogings op die kampus ter syde gestel word.

‘n Katolieke priester, Graham Pugin, is intussen in die gesig geskiet met ‘n rubberkoeël.

Die voorval het gebeur toe oproeriges van Wits en die polisie vroeër by die Holy Trinity Kerk langs die kampus slaags geraak het.

Die Katolieke Kerk sê dit is tyd vir studente om terug te gaan klas toe en dat onderhandelings voortgesit word wat nie inbreuk maak op lesings nie.

Die Universiteit van Wes-Kaapland buite Kaapstad sal ook gesluit wees vir die res van die week.

Personeel en studente is geïntimideer deur aktiviste wat hulle glo vir gratis opleiding beywer, maar nie veel bewys daarvan lewer nie.

‘n Woordvoerder, Luthando Tyhalibongo sê die huidige atmosfeer is nie bevorderlik vir onderrig nie. Alternatiewe planne word gemaak om studente te help om die akademiese jaar te voltooi.

Die Universiteit van Pretoria sal môre nog gesluit wees nadat studente gister fakulteitsvergaderings ontwrig het. Lesings was veronderstel om gister voort te gaan. Die universiteit sê lesings sal daarna hervat word.

Talle universiteite heropen vandag

Talle universiteite het aangedui dat hulle Maandag weer sal heropen, ondanks dreigemente van geweld en voortslepende onluste wat die kampusse die afgelope weke teister.

Universiteite wat vandag heropen, sluit in die Tshwane Universiteit van Tegnologie, die Universiteit van Venda, die Noordwes-Universiteit, die Universiteit van die Vrystaat en die Sol Plaatjie-Universiteit.

Die Universiteit van Kaapstad sal tot Dinsdag gesluit bly.

Personeel en studente van die Universiteit van Pretoria sal vandag vergader om die dooie punt op te los.

Die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg sê die akademiese program sal vandag hervat word.

Studente sal toegelaat word om vreedsaam te betoog op bepaalde plekke wat geoormerk is.

Die Wits-studenteraad het egter gewaarsku dat gewelddadige betogings weer sal uitbreek indien die universiteit vandag klasse voortsit.

Swart studente soek blykbaar elke week ‘n nuwe verskoning om geweld te pleeg. Hulle het die afgelope weke landwyd in opstand gekom vir gratis tersiêre onderrig, maar R600 miljoen se skade aangerig aan instellings om hul doel te bereik.

Ten minste twee biblioteke en ‘n boekwinkel is intussen weens brandstigting vernietig deur die “leergierige” swart onlusmakers.

Die studente is eis glo dié week ook die “dekolonialisering” van die kurrikulum. Voorheen het hulle geweld gepleeg sodat skoonmakerdienste nie uitgekontrakteer moet word nie.

Die hoofstroommedia, veral Radio702, probeer intussen voorgee dat die swart studente – meestal druipelinge – grondige eise het.

Wits-studenteleier waarsku dat onluste sal aanhou

Die swart studenteleier die Universiteit van die Witwatersrand, Mcebo Dlamini, het belowe om te verseker dat die instelling gesluit bly.

Dit volg nadat Wits in ‘n verklaring Saterdag gesê het dat die akademiese program Maandag sal voortgaan.

Dlamini sê die posisie van die universiteit is “skokkend en onredelik”.

“Dit sê vir ons as studente ons moet voortgaan met ons stryd omdat hulle hul ware kleure gewys het,” het Dlamini aan News24 gesê.

“Hulle het getoon dat apartheid nog bestaan ​​in hierdie land. Die bose stelsel het sy kop uitgesteek en ons sal met die stryd voortgaan om die waardigheid van ‘n swart kind te herstel,” het hy gesê.

Hy het gesê dat die universiteit se verklaring lees soos een wat deur die “apartheidstaat” uitgevaardig is.

“Daar is geen manier waarop hulle sal oopmaak nie. Vrydag het ons gevra om betrokke te raak en ons wag nog vir hulle en tot vandag toe het hulle nog met niemand vergader nie. Ons is bereid om te onderhandel en hulle is kwaadwillig.

Die swart onluste, glo oor “gratis tersiêre onderrig” gaan na wat berig word eskaleer nadat die regering besparingsmaat­reëls aangekondig het vir die mediumtermyn-begroting.

Volgens ‘n berig in City Press, behels die besparings posverminderings in die staatsdiens.

By sommige instellings is reeds ‘n vierde week dat oproeriges die strate invaar.

Habib paai weer oproerige minderheid by Wits

Die Universiteit van die Witwatersrand sal sy akademiese program tot Maandag opskort na geweld en chaos op die kampus uitgebreek het Dinsdag.

Die visekanselier Adam Habib beweer hierdie toegeeflikheid aan die belhamels is om “toegang na hoër onderwys” te vergemaklik. Habib speel sedert die begin van die krisis ‘n sleutelrol om die oproeriges te paai tot nadeel van die meerderheid van studente.

Die aankondiging is gemaak slegs ‘n paar uur na ‘n vroeëre verklaring waarin die universiteit gesê het hulle sal Woensdag oop wees.

“Ons het hierdie toegewing gemaak, want ons wil nie dat die tonele wat vandag hier afgespeel het op ons universiteitskampusse, herhaal word nie.”

Die bestuur het ingestem om die polisie te onttrek van die kampusse na beloftes van “alle partye” dat daar geen geweld of intimidasie van studente en personeel sal wees nie.

Maar vroeër het personeel en studente oorweldigend ten gunste van die voortsetting van die akademiese jaar gestem.

Dosente het aan Praag vertel dat hulle Dinsdag met geweld uit hul klasse gejaag is deur swart oproeriges gewapen met stokke.

‘n Dosent in Internasionale betrekkinge, Dawid Hornsby is beseer in die onluste. Mediese nooddienste het gesê slagoffers het ook talle polisiebeamptes ingesluit.

Die polisie moes rubberkoeëls en traangas gebruik toe die oproeriges probeer het om deur ‘n polisie-ketting te dring. Die betogers het die polisie bestook met klippe en die venster van ‘n polisievoertuig gebreek.

‘n Senior polisiebeampte moes na die ongevalle-afdeling by die Milpark-hospitaal gehaas word nadat hy ‘n ernstige kopwond opgedoen het toe hy deur ‘n baksteen getref is.

Chaos heers by Wits na polisie teen oproeriges optree

Chaos het uitgebreek by die hoofkampus van die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg.

Die polisie moes skokgranate gebruik om oproeriges uiteen te jaag nadat betogers ‘n polisievoertuig omgekeer het terwyl veiligheidswagte massabetogings uiteen probeer dryf het.

Minstens twee studente is in hegtenis geneem weens aanhitsing van geweld, insluitend die aktivis, Busisiwe Seabe.

Die belhamels is na die Hillbrow-polisiestasie geneem waar hulle aangekla sal word.

Die probleme het begin toe sowat 100 swart studente by die universiteit se Groot Saal begin betoog het teen die hervatting van akademiese bedrywighede.

Die polisie is in groot getalle op die kampus ontplooi en volgens RSG is die polisie vasbeslote om betogings in die kiem te smoor.

‘n Polisielid het ‘n kopwond opgedoen tydens ‘n onderonsie met oproeriges buite Wits se Hoofsaal, maar die nasionale voorsitter van die EFF, Dali Mpofu het op die kampus verklaar daar kan nie onnodige lewensverlies van studente moet wees weens die polisie se teenwoordigheid nie.

Die visekanselier van die Universiteit van die Witwatersrand, Adam Habib het vroeër gesê veiligheidswagte en die polisie sal op alle kampusse ontplooi word ná voorvalle van intimidasie Maandag.

Habib sê geen massavergaderings sal by Solomon Mahlangu Huis toegelaat word nie en daar sal onmiddellik opgetree word teen oproeriges.