Brief: Hoe kan ons ‘dinamies optree’ sonder politieke mag?

“Terug by die opskrif van hierdie rubriek. Ons moet onsself eerlik afvra: Wat het geword van die kreatiewe, dinamiese ondernemingsgees wat so kenmerkend van die Afrikanervolk was? Apatie gaan ons nie uit die gat bekend as die nuwe Suid-Afrika kry nie.”

Ek gaan ‘n verwoede, woedende klip in die bos gooi.

Die beste gedeelte van Leon Lemmer se bydrae: Die kreatiewe, dinamiese ondernemingsgees van Europeërs is die pragkunswerk van Carlo Maratta – Die ontvoering van Europa.

Elma Potgieter

En daarmee probeer ek nie afbreuk doen aan Leon Lemmer se rubriek as onderrigting nie. Ek het dit teen bogaande gevolgtrekking waarmee hy afsluit. Vandag, 24 Februarie 2018, ná die oorgawe van politieke mag van die “Afrikanervolk” sonder slag of stoot, hoewel gepaardgaande met daaglikse deurlopende foltering en bloedvergieting, sonder ‘n formele oorlogsverklaring, kom dit neer op ‘n sinnelose beskuldiging.

Vir die eerste keer in die geskiedenis van die mensdom, my kennis daarvan, is die politieke mag deur die “leier van ‘n volk” oorhandig aan ‘n losse “drie-party-alliansie” bestaande uit ‘n konglomeraat van entiteite. Uiteraard verwys ek na 1993. Ek het daarteen gestem, so ook vele ander van my volksgenote.

Wys my asseblief, Leon, hoe is dit moontlik om “dinamies” op te tree sonder politieke mag om ‘n drastiese verandering teweeg te bring? Bepleit jy ‘n rebellie teen ‘n nou “wettige” regering? Ek erken, dit sou “dinamies” wees… Maar onder omstandighede…?

Daar is van my volksgenote wat tans in die tronk sit – die lede van die Boeremag. Ek skat jy is een van die lede van die “Afrikanervolk” wat sal praat van die “sogenaamde Boeremag”.

Hulle het “dinamies” opgetree. Wil jy te kenne gee hulle was nie “kreatief” genoeg nie?

Dit is deel van die probleem – die “Afrikanervolk” wat na my wete nog nooit in ‘n bona fide oorlog gevoer het vir vryheid nie. My twee oupas, Pieter Andries Goosen en Pieter Jacobus Potgieter het albei aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem. Potgieter was ‘n Boererebel uit die Oos-Kaap en Goosen was ‘n plaasboer-Boer van die Wes-Transvaal wat saam met Cronjé by Paardeberg gevange geneem en na St. Helena verban is.

Die Boere het geveg vir vryheid – ongelukkig die Tweede Vryheidsoorlog verloor en van toe af was ons nog nooit weer vry nie.

Ek het my Boerevoorouers leer ken as individualistiese denkers (van ateïste tot diepgelowiges) en geen haters van enigiemand nie, maar as jou gekose leiers jou uitverkoop vir 30 silwerstukke of ‘n bord lensiesop dompel dit jou in ‘n “staatlose toestand” en so leef ons tans in ons kreatiewe koppe dog staatloos – darem nog nie op straat nie…

— Elma Potgieter – aktrise, skrywer, vertaler.

Mangaung-komplotters gevonnis

Twee lede van die beweerde Mangaung-komplot is Donderdag in die hooggeregshof gevonnis nadat hulle skuldig bevind is aan hoogverraad.

“Johan Prinsloo is tot agt jaar tronkstraf gevonnis vir sy deel aan die komplot om pres. Jacob Zuma en ander ANC-leiers tydens die party se Mangaung-konferensie te vermoor, en die besit van ammunisie,” het Nathi Mncube, woordvoerder van die Nasionale Vervolgingsgesag, gesê.

Prinsloo se medebeskuldigde, Mark Trollip, het verlede jaar skuldig gepleit op ʼn aanklag van sameswering en is ook agt jaar tronkstraf opgelê.

ʼn Derde beskuldigde, Martin Keevy, is onbevoeg verklaar om verhoor te word en die klagtes teen hom is teruggetrek.

Die mans was lede van die Federale Vryheidsparty (FVP) en hulle is in Desember 2012 in die Vrystaat in hegtenis geneem.

Alle aanklagte teen ʼn vierde verdagte, Hein Boonzaaier, wat in daardie stadium die leier van die FVP was, is teruggetrek omdat daar glo ‘n gebrek aan getuienis teen hom was, het Mncube gesê.

Die ANC het die skuldigbevinding verwelkom.

‘n ANC woordvoerder, Khusela Sangoni sê die komplot kon ernstige gevolge vir die land ingehou het.

Ope brief aan Adriaan Basson

delport_manfred_600

deur Manfred Delport

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.

Vir die afgelope paar dae het ek gewik en geweeg of ek iets oor die Boeremag moes skryf. Dis moeilik om enersyds intens jammer te wees vir die manne en veral vir hul gesinne, wat ek wel is, maar ook terselfdertyd te probeer sin maak van die absurde planne wat hulle na bewering sou beraam het. Ek is steeds nie seker dit was hulle eie planne nie, want hoe kan intelligente mense, sommiges met militêre opleiding, met sulke belaglikhede soos ‘n broeikas langs die N1 vorendag gekom het? Dit lyk vir my al te veel na wat die Engelsman “entrapment” sou noem: ‘n moedswillige geplant van “getuienis” deur agents provocateurs om nie net van regses ontslae te raak nie, maar ook om enige legitieme vryheidsoeke deur Afrikaners te probeer diskrediteer.

My gewik en geweeg is egter oor die spreekwoordelike afgrond gedryf toe ek toevallig ‘n plasing van Sunette Bridges op Facebook gesien het, wat ‘n skakel bevat het na ‘n ope brief van ‘n voormalige City Press-joernalis, Adriaan Basson, wat deesdae sy misdade teen objektiewe joernalistiek by Beeld pleeg.

Dié ellendige stuk propaganda is aan ‘n weerlose elfjarige kind gerig, die dogter van een van die Boeremaglede, Mike du Toit, by name Cemoné du Toit. Nou kyk, ek het al baie gemors gelees wat Naspes se blaaie besmet het, maar hierdie stuk onsin peil nuwe dieptes van swak smaak. Dit is slegs ‘n Naspesjoernalis wat tot sulke dieptes kan daal, om sy verwronge, siek NSA-propaganda aan ‘n elfjarige kind te wil rig, wat pas van haar pa vir ‘n onbepaalde aantal jare moes afskeid neem. Die volgende is kennelik retories, want ‘n Naspesjoernalis sou nie aangestel word, had hy wel ‘n gewete nie: maar het jy waaragtig geen skaamte nie, Adriaan Basson? Skaam jy jou nie om boonop so skaamteloos vir ‘n weerlose kind te lieg nie?

In die stuk propaganda hierbo, word die gewone Mandela-as-‘n-heilige-mite opgedis, en as een of ander rolmodel aan Cemoné voorgehou. Wat Basson egter op raaiselagtige wyse verswyg, is presies waarom Sint Mandela toegesluit is. Wenk, meneer Basson: Dit was nié omdat Mandela lekkergoedjies gesteel het by die Portugees se kafee nie. Dit was vir die beplanning van terreurdade. Dit was vir hoogverraad. Dit was vir beplande sabotasie, met tonne springstof en dodelike wapens as hulpmiddels. Jy en ek ken beide die waarheid oor jou terroris-afgod. Waarom noem jy dit nie eens in jou ope brief nie, mnr Basson?

Voorts moet mens jou Valoid-tablette maar gerus byderhand hou om die res van die walglike NSA-lofsingery in Basson se brief te wil trotseer. Basson lieg, sonder om te blik of te bloos, wanneer hy beweer swartes is van onderwys ontsê. Verduidelik gerus vir ons, meneer Basson, hoe jou terroris-afgod Mandela homself dan, saam met sy vennoot, Oliver Tambo, as prokureurs kon bekwaam? As jy een greintjie integriteit gehad het, sou jy moes erken dat die blanke belastingbetaler inteendeel miljarde aan swart gesondheidsorg en onderwys spandeer het. Hoe dúrf jy so lieg vir ‘n blote kind?

Guptatopie word ook as een of ander land van melk en heuning voorgehou, met pragstukkies soos die volgende aanhaling van Basson se terroris-afgod: “Nooit, nooit en nooit weer sal hierdie mooi land die verdrukking van een deur ’n ander ervaar en ly onder die vernedering om die muishond van die wêreld te wees nie.””

Ai, te pragtig. Ek kry sommer ‘n knop in die keel oor sulke “inspirerende” woordjies.

Net jammer dis alles loutere twak en leuens. Die “nie-rassige” NSA waaroor Basson so gaande is, is eerder die “alles-behalwe-blanke” NSA.

Twee dae vóór Basson se ope brief in Beeld, het daar byvoorbeeld in die media berigte verskyn van Solidariteit wat SAA genader het om te soebat dat blanke leerlingvlieëniers tog net asseblief ook die geleentheid gegun moes word om opgelei te word deur ‘n redery wat met hul blanke ouers se belastinggeld aan die gang gehou word. In hul eie land, bid jou aan! Rassistiese regstellende aksie is oral. Honderde duisende blankes is vermoor, beroof, verkrag, etnies gereinig en van werksgeleenthede ontsê.

Waarom dink Basson dit ook nie goed om hierdie ongemaklike feite, wat ‘n bespotting van sy propagandistiese leuens maak, aan Cemoné oor te dra nie? Lees mens Basson se gelieg en bedrieg, sou jy sweerlik dink dat blank en swart die Beloofde Land olv die ANC in 1994 binnegegaan het.

Ek hoop regtig nie Cemoné du Toit lees hierdie en ander, soortgelyke, stukke voordat sy genoeg verstand het om die kompleksiteit van die saak te verstaan nie, maar die Boeremag het nie uit ‘n vakuum ontstaan nie. Ek keur geweld ten sterkste af. Ek dink persoonlik die Boeremag se planne (as dit hoegenaamd hul eie was), was absurd, maar Cemoné du Toit se pa, asook die res van die blankes in SA, het rede om gegrief te voel. Anders as wat die Bassons van die lewe ons wil vertel, het die Land van Melk en Heuning nie op 28 April, 1994 op ons neergedaal, met Sint Mandela as ons eie Moses nie. Die Boeremag was in een opsig reg: Die bloederige NSA is ‘n nagmerrie vir blankes. Blankes word geteiken, vermoor, en daar word teen ons gediskrimineer. Ons het die vermoë om oor ons eie lot te beskik in 1994 verloor, juis toe ander volkere, veral in die ou USSR, dit teruggewen het.

As swartes hul vóór 1994 onderdruk gevoel het, voel elke aspirant- blanke leerlingvlieënier hom ná 1994 onderdruk. As Basson apartheid as wreedaardig beskou, beskou ons op ons beurt plaasmoorde en stedelike haatmisdaad wat teen blankes gerig word, as selfs meer wreedaardig. As gevolg van diegene soos Basson se ontkennery van die neo-apartheid wat blankes sedert 1994 teiken, gaan daardie einste Cemoné du Toit ook, die dag as sy aan UCT medies wil gaan studeer, of as sy werk soek, self verdrukking ervaar.

Eendag, wanneer Cemoné du Toit se drome verpletter word omdat haar vel te wit is, gaan sy en haar generasie kwaad wees. En hul woede gaan ook op die leuens van Adriaan Basson en trawante gerig wees. Die Boeremag, Adriaan Basson, is jou en jou mede-propogandiste se eie skepping, omdat julle aanhou lieg vir die slagoffers van neo-apartheid, en omdat julle weier om legitieme blanke griewe ernstig op te neem.

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.

Boeremag gevonnis

boeremagDie hofsaal was stil toe regter Eben Jordaan die vonnis, eintlik swak politieke toespraak, begin aflees het van sy skootrekenaar.

Negentien van die 21 Boeremag-lede is Dinsdag tot tussen vyf en 30 jaar tronkstraf gevonnis in die saak wat belastingbetalers meer R36 miljoen gekos het.

Al die mans is verlede jaar skuldig bevind aan hoogverraad, terwyl vyf ook skuldig bevind is op aanklagte van strafbare manslag en sameswering om moord te pleeg.

Al 21 aangeklaagdes in die Boeremagsaak het geluister hoe die bestel na 1994 verander het:

Elkeen het nou stemreg ongeag hulle ras. Die wat voorheen nie stemreg gehad het nie, is nou in beheer van die land.

Die grondwet is die regerende dokument in hierdie land. Ons woon in ’n demokrasie waar die meerderheid regeer maar waar die minderhede in ag geneem word.

Elkeen het dus die reg om ’n politieke party te stig en betrokke te raak by die politiek en om die land te verander.

Jordaan het soos ‘n robot geklink en die gehoor moes desnoods hulself begin afvra waar die beskerming is vir Afrikaanse skole, ons kultuur, die boere, ons besittings, ons eiendomme, toegang tot kapitaal, gelyke geleenthede vir ons kinders, ons taal en helaas, ons lewens?

Kortom, terwyl die regter die etniese uitwissing van Afrikaners met mag en mening probeer miskyk het, het hy dit eintlik net weer deur sy blinde, wêreldvreemde toespraak pragtig uitgelig.

Daar is diegene wat voel dat “minderheidsgroepe nooit daardie politieke indruk kan maak nie”. Jordaan het beskryf hoe wonderlik die nuwe grondwet is en hoe dit ’n verskeidenheid van opsies bied om die minderhede te beskerm.

Die naïewe aangeklaagdes is egter oorreed deur staatsagente se uitleg van Siener van Rensburg dat hulle in die naam van ‘n groter ideaal optree, indien nie in die naam van ‘n buitelandse moondheid nie.

Op die meriete van die saak en in die krygsgevange-aansoek het hy dit uitgespel hoe ’n mens moet onderhandel ten einde selfbeskikking te bewerkstellig en dit volgens die grondwet moet doen. Geweld is dus uitgesluit.

Ja natuurlik, maar geweld is skynbaar nie uitgesluit vir die staat se agente wat so bang is vir Afrikanerselfbeskikking soos die duiwel vir ‘n slypsteen nie.

Dalk moet hulle ook op die terreurlys van die VSA verskyn vir hulle moeite.

Elke staat het die reg op soewereiniteit en om dit te beskerm asook diegene te straf wat dit bedreig. Jordaan het gesê hy gaan die beskuldigdes wat die regering met geweld wou verander het daarom swaar straf.

Sy hele gekwaak oor geweld is uiteraard van alle logiese denke ontbloot aangesien die edelagbare sy stoel, posisie en die bestel wat hy ophemel, te danke het aan geweld. Dié skryende teenstrydigheid het Jordaan nie kennelik opgeval nie.

Om te straf moet hy optree in “gemeenskapsbelang”. Hierdie gemeenskap is nie die “ekstremes” in die gemeenskap nie, maar die gemiddelde, wetsgehoorsame burgers van die land wat in vrede wil saamleef en na die hof kyk om hierdie demokrasie vreedsaam te hou.

Hier sal ‘n woord van dank aan Naspers ook nie oorbodig wees nie: Benewens die staatsagente het hulle werklik onbaatsugtig meegewerk om Afrikaners as die “ekstremes” in te kleur deur selfs weg te staan van die beskrywing van wie ons is en dit met “Afrikaanses” te vervang.

“Ons” persgoep het dit danksy hulle monopolie reggekry dat Afrikaners selfs betaal om hulle identiteit prys te gee.

Die Afrikaanse gemeenskap in die besonder weet dat die nuwe bestel aanpassing verg was Jordaan se berisping. Die beskuldigdes se planne was, sou dit slaag, om die “vreedsame” naasbestaan in die land te bedreig en ’n “bloedbad” te skep.

Jordaan het werklik die indruk geskep dat dementia by hom posgevat het, aangesien die huidige vlaag sadistiese geweld teen Afrikaners kwalik voor die deur gelê kan word van mense wat nou al dekades lank agter tralies sit omdat die staat self geweld wou pleeg.

Duidelik wil Jordaan toesien dat die huidige bloedbad, wat hy as die wonderlike nuwe bestel probeer voorhou, aanhou.

Die “demokrasie” wat rassistiese wette soos die wet op Billike Indiensneming uitgekraam het, is vir Jordaan “soos ’n nuwe plantjie wat in 1994 geplant is en moet opgepas word”.

Die grondwet het regskrag en kan afgedwing word ten einde selfbeskikking te bewerkstellig, het Jordaan die arme aangeklaagdes belowe.

Desnieteenstaande het die staat bomme gaan plant wat miljoene rande se skade bewerkstellig het en ‘n fratsongeluk veroorsaak waarin een lokasiebewoner per ongeluk gedood is. Ek dink die Engelse term hiervoor is “show trial”.

Hieruit het Jordaan tot die vreemde gevolgtrekking gekom dat hy ’n vonnis moet gee wat die boodskap “hard en duidelik” uitbring dat sulke dade nie geduld sal word nie en afskrikking is dus noodsaaklik.

Watter afskrikking? Vir wie? Moet die staat homself afskrik? Die huidige bloedbad en topposisie op die kriminele misdaadtrefferslys wêreldwyd skrik dan nie eers vir Jordaan en sy meesters af nie!

Daar moet “voorbeelde van die beskuldigdes gemaak word sodat dit enige persoon sal afskrik om so iets te doen”. Die gevynsheid en skynheiligheid het omtrent sienderoë van die regter se woorde gedrup.

Mike du Toit, beskuldigde 1: Hy het verskeie grade verwerf en was dosent. Sy dogters is tans op universiteit en sy jongste was nog nie gebore nie, toe hy gearresteer is. Sy is nou 10. Hy het ’n hegte verhouding met sy kinders. Dit is sy eerste oortreding in sy lewe.

André du Toit, beskuldigde 2: Hy het 2 kinders waarvan sy jongste 3 weke oud was toe hy gearresteer is. Hy is intussen geskei en was ’n rekenaarkundige. Dit is sy eerste oortreding.

Koos du Plessis, beskuldigde 3 is ’n meganiese ingenieur en getroud. Dit is sy eerste oortreding. Hy het homself aan die polisie oorgegee en is vir 8 jaar en 7 maande aangehou.

Adriaan van Wyk, beskuldigde 4 het homself bekwaam as rekenmeester. Hy was vir ongeveer 9 jaar in aanhouding. Sy vrou het swaar gekry en het as bywoner by haar broer gebly. In die tyd is sy vader, suster en 3 ooms oorlede waar hy nie hulle begrafnisse kon bywoon nie. Na sy arres het hy diabetes ontwikkel. Dit is sy eerste oortreding.

Herman Scheepers, beskuldigde 5 is oorlede tydens die verhoor.

Deon van den Heever, beskuldigde 6 is ’n elektriese ingenieur. Hy is geskei met twee kinders. Hy is tans verloof en het ’n gastehuis in Ellisras. Hy het gedurende sy borg van 11 jaar gewerk. Dit is sy eerste oortreding.

Giel Burger, beskuldigde 7 was ’n kolonel. Baie staatsgetuies beskryf hom as ’n fantastiese mens vir wie hulle baie respek het. Hy het 4 kinders en na skuldigbevinding is hy ontslaan uit die weermag en was werkloos. Hy het sonder sukses aansoek vir verskeie poste gedoen en was totaal vernederd toe hy nie eens werk kry as ’n trokdrywer by ’n myn nie. Dit was sy eerste kennismaking met die gereg.

Jacques Olivier, beskuldigde 8 was ’n majoor in die Pantser afdeling in die weermag. Hy is ontslaan na sy skuldigbevinding en was ’n paar maande in aanhouding. Dit was sy eerste oortreding.

Pieter van Deventer, beskuldigde 9 was ’n majoor in die weermag. Hy het homself later bekwaam in militêre reg en was ’n paar maande in aanhouding. Hy is geskei in 2006 en het 5 kinders. Hy kry finansieel baie swaar sodat hy by tye nie elektrisiteit in sy huis gehad het nie en sy skuld tot R100 000 opgeloop het. Dit was sy eerste oortreding.

Frits Naude, beskuldigde 10, kan nie instruksies aan sy regsverteenwoordiger gee weens siekte nie. Indien dit nie binne ’n jaar verbeter nie, word dit beskou dat hy gewaarsku en ontslaan is.

Tom Vorster, beskuldigde 11 is nog getroud. Hy was in die weermag en burgermag. Hy werk later in die VSA. Hierna het hy ’n eie sekuriteitsmaatskappy opgerig wat sy vrou nie mee kon voortgaan nie sodat dit tot niet gegaan het. Dit is sy eerste oortreding. Hy was verskeie kere in hospitaal toe tydens aanhouding. Hy het reeds 11 jaar in aanhouding deurgebring.

Dirk Hanekom, beskuldigde 12 is na 26 jaar huwelik van sy vrou geskei. Hy het tydens aanhouding in Weskoppies beland. Hy kon geen troues van sy kinders of begrafnisse van sy familie bywoon nie. Hy het verskeie kinders. Hy het afgetree in 1997 uit die weermag as kolonel van logostiek. Die MK en Apla soldate wat gespog het in die weermag met hulle terreurdade was vir hom ’n bitter pil om te sluk. Tydens sy arres het hy homself oorgegee en wou ’n staatsgetuie word. Dit was sy eerste oortreding.

Dr. Lets Pretorius, beskuldigde 13 is saam met al drie sy seuns beskuldigdes. Hy is vir 18 maande in C-Maks aangehou voordat hy borg gekry het. Hy beskryf die erge aanhoudingsomstandighede wat hy in die gevangenis verduur het. Dit is sy eerste oortreding.

Hy het verskeie gesondheidsprobleme. Hy het alles verloor: sy praktyk, boerdery en baie finansies. Hy het sy strawwe borgvoorwaardes streng nagekom. Hy huldig die oortuiging dat sy dade volgens die wil van God was. Hy moes toekyk hoe sy vrou en drie seuns ly. Die verwydering van Kobus was vir hom baie tragies. Hy was nooit deel van die binnekring nie en het nooit ’n leiersrol vervul nie. Hy het geen aandeel aan dade van sy seuns nie en gevangenisstraf is nie aangewese nie. Dit was sy eerste oortreding.

Vis (Gerhardus) Visagie, beskuldigde 17, is 74 jaar oud en is meer as 10 jaar in aanhouding. Hy het hoë poste as natuurbewaarder beklee. Sy familie was bittereinders en rebelle gewees. Sy oupa en ouma het Genl. de la Rey persoonlik geken. Hy kan onthou hoe wonderlik dit was in die tyd van Verwoerd en toe Vorster 180 grade draai maak het hy HNP gestem. Na 1994 was dit net misdaad, moord en bedrog. Soos die Nasionale party geswaai het, het die kerke ook geswaai. Waar apartheid op die Bybel gefundeerd was, is dit nou ’n sonde. 1994 gebeure was vir hom baie traumaties. Hy het vele gesondheidsprobleme en borg is verskeie kere vir hom geweier. Hy is ’n eerste oortreder. Hy glo in Siener se visioene en glo nie dat die verandering deur ’n klein groepie sal geskied nie en sal daarom nie weer by so iets betrokke raak nie.

Herman van Rooyen, beskuldigde 18 is geskei en het geen afhanklikes nie. Hy is reeds veroordeeld gewees van aanranding met die opset om ernstig te beseer. Hy het matriek in 1991 voltooi, het sy studies nie voltooi nie en saam met sy pa gaan boer. Hulle was van die suksesvolste boerderye. Hy was by die kommando betrokke en het eerstehands te doen gekry met die brutaliteit en grusaamheid van plaasaanvalle en moorde. Hy het ook die staat se onvermoë en onwilligheid gesien ten opsigte van die beveiliging van die gemeenskap. Hy het ook ’n Zimbabwe situasie gevrees en geglo in Siener van Rensburg se visioene. Lourens du Plessis se ontmoeting was die draaipunt in sy lewe. Hy het hulle slaafs nagevolg. Hy woon nie die hof by nie weens engtevrees. Hy het sy haaglike omstandighede in die gevangenis beskryf waar hy minder regte as gevonnisdes gehad het. Hy is in aanhouding in 2003 getroud en in 2006 geskei. Hy het diep onder die indruk van die laakbaarheid van sy dade gekom en is nie ’n bose misdadiger nie. Hy het sy dade onder ideologies invloed gepleeg en het nou ’n lewens en wêreldsbeskouing verandering ondergaan.

Dr. Johan Pretorius, beskuldigde 19 was ’n dokter op Potgietersrus saam met sy vader en is reeds 10 jaar en 8 maande in aanhouding. Hy beskryf die onderskeie gevangenisse waar hy en sy broer aangehou was en die erge omstandighede daarvan. Onder andere dat hulle nooit kontakbesoek ontvang het nie. Hy het meer as 10 jaar uitgedien sonder die voordeel van afslag of kwytskelding. Dit was strenger voorwaardes aangehou as gevonnisdes. Elke dag is hulle twee maal geboei en in baie klein spasie aangehou. In die meer as 10 jaar is hy meer as 2000 keer geboei. Hy het die produktiefste gedeelte van sy lewe gemis. Sy loopbaan en finansies is geruïneer. Indien die staat reeds vroeër toegeslaan het, kon hulle dit voorkom het en als moet dus nie voor sy deur gelê word nie. Hy is eerste oortreder.

Kobus Pretorius, beskuldigde 20, is meer as 10 jaar in aanhouding. Hy is geskei en geen kinders nie. Hy was ’n ingenieur en kruieboer. Hy het selfbeeldprobleme gehad en het grootgeword in ’n tronk sonder mure. Hy aanvaar verantwoordelikheid vir sy dade. Hy het alle bande met sy familie verbreek en wou nie meer onder hulle ideologie leef nie. Dit was vir hom ’n bevryding van waardes en politieke sienings wat verander het. Hy het baie druk van hulle ervaar. Hy was deel van die krygsgevange-aansoek maar was nie meer dieselfde mens gewees nie. Die breuk het na die aansoek plaasgevind. Hy het in die publiek en voor die hof gevra vir vergiffenis en antwoorde in godsdiens gesoek. Hy het springstof vervaardig en ontwerp, maar nie aan die plantings aksies deelgeneem of beplan nie. Hy het onder geweldige groepsdruk geswig en het berou. Dit het geweldige innerlike krag geverg om te breek met sy gesin en sy verlede. Die erge geraas in die gevangenis het hom emosioneel baie erg geraak en sy senuwees erg aangetas. Hy is eerste oortreder.

Wilhelm Pretorius, beskuldigde 21, se aanhoudingsomstandighede was dieselfde as sy broer Johan, beskuldigde 19. Hy is eerste oortreder. Tydens aanhouding het hy sy B.Th., sy M.A in teologie voltooi en is tans besig met sy Ph.D. in kerkgeskiedenis. Hy het groot skade aangerig, maar die staat is nie verwytloos nie. Die polisie kon die hele aksie baie vroeër gestop het en dit was hulle wat die beskuldigde leer bomme maak het. Hy het nooit ontsnap nie. Hy gebruik die grondwet om probleme op te los. Hy was vir 10 jaar getroud sonder kinders waar sy huwelik nou die slagoffer geword het. Hy sal as predikant gaan kan preek indien hy op parool sou wees en het ook 4 digbundels tydens aanhouding die lig laat sien. Hy sou al op parool uit gewees het.

Rudi Gouws, beskuldigde 22 het nie in ’n welgestelde huis grootgeword nie. Sy ouers het altyd ’n goeie gesinstruktuur bewerkstellig. Hy het graad 10 geslaag en daarna gaan boer op die plaas van Herman se pa. Hy het Herman slaafs nagevolg. Hy was by verskeie plekke saam met hom en was onder sy bevel of invloed. In die gevangenis kon hy die eerste keer vir homself dink en hy die insig gekry het oor die ernstigheid van die klagtes.

Jacques Jordaan, beskuldigde 23 was 21 jaar tydens sy arrestasie. Hy sou kom help het met springstof en is moontlik beïnvloed. Hy het by Pretoria tegnikon studeer en was 4 maande in aanhouding. Hy kon nie tydens die saak met sy studies voortgaan of ’n permanente werk kry nie.

Regter Jordaan het met alle punte van die staat saamgestem.

Mike du Toit is die hoofrolspeler en die opsteller van die geweldadige plan. Dit is op sy rekenaar gekry waar weermagbasisse oorgeneem sou word en swartes uit die land gejaag sou word. Hy stem saam met die staat dat hy nooit oopkaarte met die hof gespeel het nie en dat dokument 12 massiewe bloedverlies tot gevolg sou hê. Hy het finansieel bygedra tot die aksie en het die eed van geweld afgelê. Hy het duisende kilometers gereis en mense gewerf. Hy stem saam met die staat dat Mike geen berou toon nie. Sy dade is suiwer misdadigheid. Politiek in sy geval is nie versagtend nie, maar verswarend omdat hy swartes uit die land wou jaag. Hy was die heel belangrikste rolspeler en weens sy fanatiese geweld is hy nie oortuig dat hy nie weer by so iets betrokke sal raak nie.

André du Toit het dokument 12 help beplan en gesê dat “baie kaffers gaan vrek”. Hy sou deel wees van die nuwe regering. Du Toit is reg deur te sê dat vonnis baie meer mense tref, maar hy stem saam met die staat dat dit hom nie op verhinder het om misdade te pleeg nie. Hy moet sy gesondheid in ag neem. Du Toit het geen berou getoon nie en was betrokke by die belangrikste gebeurtenisse in hierdie saak. Hy het egter ’n mindere aandeel gehad.

Koos du Plessis was betrokke by die aanvangsfase. Hy het werwing gedoen, inligting versamel en verkenning gedoen. In die saak het hy sy weergawe verander maar steeds nie die waarheid gepraat nie. Hy ontrek van die groep en raak nie weer betrokke nie.

Adriaan van Wyk het verskeie vergaderings bygewoon en sou gedeelte van die troepe aanvoer. Almal om hom maak foute en hy erken nooit hy is verkeerd nie. Die staat sê hy is nie rehabiliteerbaar nie. Hierin moet mens onthou dat Smith getuig het dat Van Wyk ’n slap lid was en sy aandeel is gering.

Deon van den Heever is reeds vroeg betrokke en sy rol is groter as wat hy voorgee. Hy het fondse ingesamel en verskeie vergaderings bygewoon. Hy lê die eed af, die gelofte en identifiseer hom met geweld. Hy het dokumentasie beskikbaar gestel vir die geweldsplan. Hy sou in die nuwe regering dien. Hy sou help met die staatsgreep en het geen berou nie. Hy gee ’n valse weergawe in die hof. Die regter stem ook met die staat saam dat Deon nie beïnvloed was nie. Hy het ook geen sodanige getuienis gelei nie.

Giel Burger het volgens Dirk Hanekom ’n aanvalsplan opgestel vir Lohatla. Mens kan egter nie Hanekom glo nie. Burger swyg egter oor die staatsgreep wanneer die polisie hom kom sien. Hy sou in die nuwe regering opgeneem word en die staat is reg dat hy geweet het wat dit hom sou kos. Hy het sy loopbaan op die spel geplaas. Sy aandeel is minder as die ander.

Jacques Olivier het dokumentasie gegee vir die sameswering oor Lohatla. Hy reël die vergadering op Kathu. Hy het geen berou nie en sy aandeel is baie meer gering as die ander.

Pieter van Deventer het 2 vergaderings bygewoon en inligting verskaf. Die staat is reg dat hy geen berou het nie en die hof bedrieg het.

Tom Vorster is vanaf die Aartappelskuurvergadering die leier. Hy sweer Boeremaglede in tot trou teenoor hom. Hy werf lede en tydens inswering gee hy ’n rondte vir hulle wat hulle simbolies op verraaiers moet gebruik. Hy staan die banvloek voor wat uitwissing sou bewerkstellig het van die swartes en enige persoon wat nie met sy opinie saamstem nie. Hy het teikens verken vir motorbomme en was primêr verantwoordelik vir die staatsgreep. Hy was die opsteller van die blou briewe (Proklamasies en oorlogsverklaring) waar hy hom met grootskaalse geweld vereenselwig. Die regter stem saam met hierdie betoog van die staat. Hy sou duisende se lewens in gevaar bring en vernietig. Hy stem saam met die staat dat Vorster nie rehabiliteerbaar is nie.

Dirk Hanekom het geen berou oor sy aandadigheid nie. Hy het baie beplannings gedoen en vergaderings gehou en bygewoon. Hy was die tweede in bevel. Hy het verkennings gedoen en mense gewerf. Hy sou deel wees van die nuwe regering. Hy is mede opsteller van die blou briewe en was op Kopje Alleen. Hy stem saam met die betoog van die staat dat politieke motief in sy geval nie versagtend moet wees nie, maar verswarend. Hy moet toesien dat hy behoorlik gestraf word om ander af te skrik.

Dr. Lets Pretorius is saam met sy 3 seuns beskuldigdes. Hy het verskeie vergaderings bygewoon en het nie gehuiwer om sy onderdane te dwing en te dreig om betrokke te raak nie. Hy het ’n rondte vir Anton Smith gegee en hom ingesweer. Hy gee geld en stel sy plaas beskikbaar waar die Suid-Afrikaanse Boererepubliek ontstaan het. Hy was deel van die leierskorps by Kopje Alleen en het beplanning gedoen. Hy sou deel uitmaak van die nuwe regering. Hy toon op geen stadium berou nie en hou aan leuens vertel. Hy tree vir Willem Grobler in die bresse wat met die staatsgreepplan vorendag kom. Dit kan nie wees dat hy nooit agterkom dat sy seun ’n soldaat van die SABR is nie en dat sy ander seun die oproepinstruksies gepos het nie. Hy het herhaaldelik sy verweer herhaal wat reeds deur die hof verwerp is. Hy erken geen misdaad nie. Hy volhard dat ander hom mislei het wat reeds deur die hof verwerp is. Hy getuig van sy haaglike omstandighede tydens aanhouding en sy finansiële verliese wat hy gelei het. Die staat se betoog is egter nie sonder meriete nie. Hulle betoog dat hy nie al hierdie goed in ag geneem het toe hy by die staatsgreep betrokke geraak het nie en die hof moet dit dan ook nie doen nie. Hy stem saam met die staat dat hy geen berou getoon het nie en dat hy geen verantwoordelikheid vir sy dade wil aanvaar nie. Hy was betrokke by Anatot 1 vergadering en het volstoom saamgewerk. Sy getuienis en betoog dat hy geen prominente rol gespeel het nie en onbewus was van onwettighede het die hof reeds afgewys en is nie die feite nie. Hy het geweet van die bomme.
Jurie Vermeulen was betrokke by Anatot 1 en 2 het gehelp om handgranate te maak. Sy verweer van groepsdruk is verwerp en hy sou weermagbasisse aanval. Hy sou ook help om Bloemfontein weermagbasis aan te val. Hy is van nature meer ’n navolger as ’n leier.

Oom Vis Visagie is ten spyte van sy ouderdom nie gehinder om aan die staatsgreep deel te neem nie. Hy was kapelaan en het die eed opgestel en het ’n militêre rang gehad in die Boeremag. Hy het verskeie vergaderings bygewoon en persone gewerf, ingesweer en verkenning gedoen van teikens vir motorbomme. Hy het tot aan die einde ’n valse weergawe voor die hof geplaas. Hy is nie rehabiliteerbaar nie. Die staat is reg dat sy ouderdom en ervaring hom nie gekeer het om misdade te pleeg nie. Sy gesondheid kan hanteer word in aanhouding. Die staat is reg dat hy geen berou gehad het nie en 10 jaar van leuens volhard het. Hy was ’n leiersfiguur en het verskeie vergaderings gelei. Hy was bewus dat duisende sou sterf onder die banvloek.

Beeld berig die hof was gepak met vriende, familie, lede van die publiek en die media. Volgens die Vryburger was talle staatsagente ook teenwoordig.

Veiligheidsmaatreëls was streng en die polisie het lede van die publiek deurgesoek voordat hulle in die hof toegelaat is.

Adriaan van Wyk, Machiel Burger, Jacques Olivier, Pieter van Deventer, Jacques Jordaan is elk tot 10 jaar tronkstraf gevonnis, wat opgeskort is vir tien jaar, berig die eNCA-nuuskanaal.

Tom Vorster, Van Rooyen, Johan en Wilhelm Pretorius en Gouws is tot 35 jaar tronkstraf gevonnis, waarvan 10 jaar opgeskort is vir vyf jaar.

Michael du Toit, Dirk Hanekom, Lets Pretorius en Kobus Pretorius is tot 30 jaar tronkstraf gevonnis, wat opgeskort is vir vyf jaar.

André du Toit en Johannes Dion van den Heever is tot 20 jaar tronkstraf gevonnis, waarvan 10 jaar opgeskort is.

Jacobus du Plessis en Jurie Johannes Vermeulen is elk tot 15 jaar tronkstraf gevonnis, waarvan 10 jaar opgeskort is vir vyf jaar. Gerhardus Visagie het vyf jaar opgeskorte tronkstraf ontvang.

Altesaam 22 mans is aanvanklik tereggestaan op 42 aanklagte van hoogverraad, moord en die onwettige besit van vuurwapens. Twee van die beskuldigdes het sedert die begin van die verhoor gesterf en Fritz Naudé word in ’n tehuis versorg nadat hy beroertes gehad het.

Hoe Joe Slovo die land verower het

Onlangs het ‘n biografie uit die pen van die Amerikaanse Jood, Alan Wieder, verskyn met die titel Ruth First and Joe Slovo in the war against apartheid (Monthly Review Press). Dit vertel die fassinerende verhaal van hoe twee Litause Jode – eers vanuit Johannesburg maar later vanuit Londen en enkele Afrikastede – ‘n leidende rol in die aanslag op die vorige Afrikanerregering gespeel het. Oor die afgelope 24 uur het ek die boek in een sitting deurgelees en gee graag van my indrukke hier weer.

roodt_dan_wikiOor die algemeen is dit nie polities korrek om na die etnisiteit van Jode te verwys nie, maar in dié geval beklemtoon die skrywer dit reeds in sy voorwoord dat hy aanvanklik in First en Slovo begin belangstel het vanweë sy en hulle gemeenskaplike wortels in Oos-Europa en Joodsheid:

“As I worked on teacher stories between 1999 and 2008, I felt a growing camaraderie with First and Slovo. Both Ruth and Joe’s roots were Eastern European and Jewish, as are mine; both were, at best, non-practicing Jews, as am I; both were, like me, politically left.”

Opsommenderwys kan ‘n mens die boek as ‘n hagiografie of klakkelose huldebetuiging aan Ruth First en Joe Slovo beskryf. Ek was reeds bekend met beide se rol in die sogenaamde “stryd teen apartheid”, maar Wieder onthul sowel hul persoonlike geskiedenissse as hul politieke handelinge, wat vir nogal heelwat nuwe insigte in die treurige verhaal van ons Afrikanerneerlaag sorg. Dit het ook tot my persoonlik gespreek, aangesien my oorlede pa en sy Afrikanervriende in die veertigerjare op die Wits-kampus ‘n vergeefse stryd teen Slovo en Wolpe gestry het – terugskouend gesproke. Aan die einde van sy lewe het hy verbitterd uitgevaar teenoor “die Afrikaner wat soveel kanse gehad het en alles verbrou het” of “aan daardie duiwelse Slovo oorgegee het”. Insgelyks as student aan Wits dertig jaar gelede, het ek heelwat van die linkse, Joodse kultuur waarvan daar in die boek sprake is, meegemaak en selfs die skryfster van die voorwoord, die Nobelpryswenner Nadine Gordimer, een of twee keer toevallig ontmoet. Gordimer is insgelyks van Litaus-Joodse afkoms en was goed bevriend met “daardie wonderlike Slovo’s”, soos sy elders in ‘n koerantonderhoud na Joe en Ruth verwys het.

Joe Slovo is nie eens in Suid-Afrika gebore nie, maar in die dorpie Obelei in Litaue wat destyds onder Russiese invloed was. Die latere kommunistiese leier het eers op die ouderdom van tien saam met sy ma in Suid-Afrika aangeland. Die grootste gros Litause Jode het in die tyd van Paul Kruger in ons land aangekom en ‘n prominente rol in die goudstormloop gespeel. Teen 1914 was daar reeds 40 000 Jode in Suid-Afrika, waarvan die meeste in Johannesburg saamgetrek was. In die vroeë twintigste eeu het tot 20% van dié stad se bevolking uit Jode bestaan, wat tot die spottende benamings “Jewburg” of “Jewhannesburg” aanleiding gegee het.

Volgens Wieder moes Jode uit Litaue padgee as gevolg van toenemende anti-Semitisme ná die sluipmoord op die Russiese tsaar Alexander II. In beide Letland en Litaue het agterna ‘n gevoel teen Jode opgelaai, wat in ghetto’s gewoon het maar nie ekonomies kon oorleef nie en wat dus na ander heenkomes, hetsy in die VSA, hetsy in Suid-Afrika, gesoek het.

In die vroeë 1930s was van die meer gevestigde Jode in Johannesburg welvarend of het, soos Ruth First se ouers Julius en Tilly, tot die middelklas behoort. Nuwe aankomelinge uit Litaue soos die Slovo’s was egter onversorg en soos die skrywer vertel, was dit standaardpraktyk om sulke kinders eers te ontluis alvorens hulle tot skole toegelaat is. Die tienjarige Joe Slovo het geen ander taal as dié van die Oos-Europese ghetto, Jiddisj, gepraat nie. Sy pa is aanvanklik eers per skip Argentinië toe en indien hy daar werk gekry het, sou Suid-Afrika se geskiedenis dalk heel anders daar uitgesien het, want dit sou beteken het dat Joe ook daarheen sou verhuis het. Dalk sou daar nooit ‘n “Freedom Charter” of ‘n Kerkstraatbom gewees het nie, beide synde gebeurtenisse waarby Joe Slovo ‘n sleutelrol gespeel het.

wieder_slovo_first_voorbladUit Wieder se opmerkings oor Joodse immigrasie na Johannesburg, lei ‘n mens af dat, benewens Jiddisj, die Joodse geloof, gewoontes en kookkuns, ‘n ander invloedryke ideologie die nuwe aankomelinge vergesel het: die kommunisme. Synde self links en Joods, skroom die skrywer nie om aan te toon watter aktiewe rol die Litause Jode in Johannesburg gespeel het om kommunisme te bevorder nie. Afgesien van die verloopte Afrikaner Bram Fischer en sy vrou Molly, was die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty so te sê ‘n etnies Joodse beweging met ‘n paar swartes en Indiërs wat gekoöpteer is. Dit word natuurlik ook weerspieël in die aangeklaagdes tydens die fameuse Rivonia-verhoor, waarvan die helfte Jode was: Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor en Goldreich.

Hierdie is ‘n dubbele biografie en daarom spring die skrywer heen en weer tussen First en Slovo se verhale. Selfs voor hul ontmoeting op die kampus van die Universiteit van die Witwatersrand, word albei van ‘n vroeë ouderdom af reeds aan kommunisme blootgestel. Ruth First se ouers. Julius en Tilly, was albei oortuigde kommuniste en vandat sy tien jaar oud was, is sy polities bewus gemaak of saamgeneem na vergaderings of betogings toe. Blykbaar het lede van die Kommunisteparty die gewoonte gehad om op die trappies van die Johannesburgse stadsaal pamflette uit te deel en ook toesprake aan verbygangers te maak. Dit was natuurlik in die dae voor die Nasionale Party kommunisme verbied het. Maar selfs die verbod op die Kommunistiese Party het hulle nie gestuit nie, want Slovo, First, Fischer en ander het ‘n nuwe, ondergrondse party in die plek daarvan gestig.

Slovo se ma is vroeg dood, met die gevolg dat sy suster in ‘n weeshuis opgeneem is en hy saam met sy pa van een losieshuis in Doornfontein na ‘n ander moes rondswerf. Hy moes vroeg uitspring om te gaan werk en het sodoende op die fabrieksvloer in die kommunistiese beweging aktief geraak, hoewel ‘n onderwyser hom reeds aan kommunisme voorgestel het en daar in die Joodse losieshuise ook allerlei gesprekke oor sosialisme gewoed het.  Hy kry werk by ‘n Joodse firma, Sive Brothers and Karnovsky, maar organiseer sowel die swart as die wit werkers om te staak, in so ‘n mate dat die eienaar hom inroep. Wieder skryf:

“In March 1944, he was called in by one of the company’s owners, Sammy Sive, and informed that he should curtail his political activities and be grateful that he had a job at ‘such a nice Jewish firm.’ Sive explained, ‘At heart we are all communists.’ He told Joe that the firm donated money to Medical Aid for Russia.”

Hierdie stelling deur Sammy Sive verraai vir my iets van die Joodse kultuur van destyds en waaruit die hele anti-apartheidsbeweging ontstaan het: “In ons harte is ons almal kommuniste.” Vir ‘n groot deel van die twintigste eeu het dit nie saak gemaak of ‘n Jood in Suid-Afrika ‘n kapitalis, werker, akademikus, skrywer, boekhouer, vragmotorbestuurder, kleremaker of wat ook al was nie: in sy hart was hy ‘n kommunis, met groot simpatie vir die radikale vleuel wat toenemend deur Joe Slovo en Ruth First gelei is.

Trouens, daar was onlangs in die plaaslike gemeenskapskoerant, The South African Jewish Report, ‘n hele debat oor die verhouding tussen die radikale Jode soos Slovo en die Rivonia-aangeklaagdes, enersyds, en gewone Jode andersyds, waaronder daar seker ook hier en daar konserwatiewes of nie-kommuniste moes wees. Sommige briefskrywers het wel afwysend teenoor Goldreich en ander radikale Jode gestaan; nie soseer vanweë hul rol in Suid-Afrika nie, maar weens hul kritiek jeens Israel en simpatie vir die Palestynse saak. Maar in ‘n hoofartikel het sowel die koerant as die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes die rol van radikale Jode in die onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis met trots omhels. Dit wil voorkom asof Suid-Afrikaanse Jode voel dat die aandag op swart figure soos Mandela, Tambo en ander ANC-ampsdraers afbreuk aan hul historiese erfenis en veral dié van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty doen en hulle nie genoegsame erkenning kry vir die rol wat hulle gespeel het om die Nasionale Partybewind omver te werp nie.

Aan die einde van Wieder se boek verwys hy na die hoofrabbi, Cyril Harris, se optrede tydens Joe Slovo se staatsbegrafnis op 15 Januarie 1995. Die feit dat Slovo ‘n ateïs en geen praktiserende Jood was nie, is blykbaar van minder belang as dít waarvoor hy gestaan het:

“The official state funeral followed the day after at Orlando Stadium in Soweto. Forty thousand people crowded into the stadium and there were eulogies from President Mandela; Barney Pityana, who would soon become chairperson of the South African Human Rights Commission; John Gomomo, representing COSATU; and Charles Nqakula from the SACP. Jeremy Cronin recited the Bertolt Brecht poem, “In Praise of Communism.” The crowd inside the stadium was subdued and the speeches were on the whole uninspiring, except, ironically, the formal eulogy by the Chief Rabbi of South Africa, Cyril Harris. The rabbi’s sermon portrayed Joe’s bravery and kindness, concluding with a Jewish proverb, ‘Yes, a resounding yes. The world is a better place, thanks to you, Joe, and your remarkable life.'”

Nadat Slovo vir Suid-Afrika teen Italië in die tweede wêreldoorlog gaan veg het, kon hy aan Wits met ‘n beurs in die regte gaan studeer al het hy nie matriek agter sy naam gehad nie. Hier het sy lewenslange vriendskap met nog ‘n Joodse kommunis, Harold Wolpe, begin en het hy ook uiteindelik met Ruth First afgehaak. First het egter eers ‘n seksuele verhouding met ‘n linkse en ewe invloedryke Indiër, Ismail Meer, gehad. Dit was die dae voor die Ontugwet, asook die Groepsgebiedewet en daarom het ‘n veelrassige kerngroepie gereeld in Meer se woonstel, Kholvad-huis 13, te Markstraat in die middestad van Johannesburg, byeengekom en sosiaal verkeer. Dit is ook by Kholvad-huis waar Nelson Mandela en Joe Slovo mekaar die eerste keer ontmoet het.

Die Franse filosoof Jean Baudrillard het ‘n interessante boekie geskryf, A l’ombre des majorités silencieuces, oftewel “In die skadu van die stille meerderheid”. Selfs in ‘n liberale demokrasie is die “meerderheid” per definisie altyd “stil” terwyl bepaalde mense of groepe altyd namens die meerderheid praat of interpreteer wat die gepeupel kwansuis dink. Soveel te meer was dit nog al die jare die geval in Suid-Afrika, waar veral Joe Slovo en sy vrou Ruth First tydens hul lang verblyf oorsee as die selfaangestelde woordvoerders van Suid-Afrika se swart meerderheid opgetree het.

Joe Slovo en Ruth First
Joe Slovo en Ruth First

By die lees van hul biografie, is daar ‘n bekende Jiddisje woord wat telkens in my gedagtes opduik en dit is: “goetspa”. Selfs nie eens die Boeremag se ambisieuse staatsgreepplan in Dokument 12 spreek van soveel misplaaste selfvertroue soos Slovo en First se geloof in die revolusie en die uiteindelike militêre oorname van Suid-Afrika nie. Moontlik het die Nasionale Party se kapitulasie by die onderhandelingstafel vir Slovo as ‘n groot teleurstelling gekom, want met die hulp van die destydse Sowjetunie en Oos-Duitsland was hy besig om sy MK-kaders op te lei om uiteindelik die Boere uit Pretoria te verjaag. Hy het kort-kort voorspel dat die oorwinning “net om die draai” was. Hoewel hy in beheer van die ANC se hele terreuroperasie teen Suid-Afrika was, het hy hom kwalik oor sy eie veiligheid bekommer en was hy veral berug vir sy laataandkuiery by medestryders wat as “Joe se roete 66” bekendgestaan het. Hy het ook die gewoonte gehad om met etenstyd op te daag sodat sy gasheer verplig was om hom iets te ete aan te bied. Te eniger tyd kon ‘n agent van die destydse veiligheidsmagte hom in die straat afgemaai het en tog het dit nooit gebeur nie. Weliswaar het Craig Williamson in 1982 die briefbom aan Ruth First in Maputo gerig wat haar dood veroorsaak het, maar Slovo het lustig bomme in Suid-Afrika laat afgaan sonder dat hy ooit die geringste ongemak verduur het.

Uiteraard is Alan Wieder se weergawe van Slovo se terreuraktiwiteite erg eensydig. Selfs die Kerkstraatbom word as ‘n “militêre operasie” beskryf. ‘n Vraag wat by my ontstaan het, is waar die geld om terreur te bedryf vandaan gekom het. Slovo was iets van ‘n linkse stralerjakker en het aanmekaar tussen Londen, Moskou, Beijing en Havana gevlieg, as hy nie in Lusaka, Maputo of Luanda was nie. Dit wil voorkom asof die ANC destyds deur die Anglikaanse Kerk en Swede befonds is, terwyl die Sowjetunie en Oos-Duitsland die SAKP van geld, opleiding en wapens voorsien het. By tye het skeuring tussen die twee organisasies gedreig, maar Slovo het dit altyd reggekry om geskille op te los omdat hy sy “stille meerderheid”, net soos Mandela in die tronk, nodig gehad het.

Wieder se simpatie lê eerder by Ruth as by Joe, want hy beskryf haar as die slimmer marxistiese teoretikus. Sy het ook beter as Slovo geskryf en kon dus die propagandaveldtog in die Britse media volhou terwyl Joe ellelange vergaderings bywoon of in Afrikalande sy rekrute in saamgeflanste kampe gaan toespreek. Hul verhouding word as taamlik stormagtig beskryf en blykbaar het Joe allerlei ander verhoudings met vroue gehad, min of meer met Ruth se instemming. Hulle het egter ook oor politiek geargumenteer en in haar strewe om ‘n universiteitspos in Engeland te bekom, het First ‘n meer gematigde “nieulinkse” Marxisme as Slovo, wat op die beleid van Moskou attent moes wees, aangehang. Voor sy ‘n pos in Maputo tydens die Machel-bewind aanvaar het, het First ongeveer vyf jaar lank in Brittanje aan die Universiteit van Durham klas gegee.

Benewens goetspa, is iets wat Jode van Afrikaners onderskei, kennelik ‘n oormaat selfvertroue en wedersydse bewondering. Oor en oor in die boek word sowel Slovo as First vir hul briljantheid geloof. Geen van die argumente en stellings wat Wieder aanhaal, lyk egter vir my besonder skerpsinnig nie. Min of meer die slimste ding wat Slovo gedoen het, was om in die veertigjare kommunistiese propagandastukke in die swart toilette by fabrieke op te plak, omdat hy geweet het “dat geen selfrespekterende blanke by ‘n swart toilet sou ingaan nie”. Wat hul marxistiese teorieë betref, sou nóg Slovo nóg First in Italië of Frankryk enige aansien onder linkse intellektuele kon verwerf aangesien hulle mank gegaan het aan die soort sofistikasie en voorliefde vir ingewikkelde filosofiese redenasies waarvoor linkses in dié lande wêreldberoemd geword het.

Afrikaners is so onbelangrik dat hulle feitlik nêrens in die boek genoem word nie. Daar word net deurentyd na die “apartheidsregime” as metoniem vir Afrikaners verwys. As De Klerk en Roelf Meyer uiteindelik bes gee nadat Slovo goedgunstiglik tot die sogenaamde “sonsondergangklousule” ingestem het, is dit amper asof dit vooraf só bestem was. Die Slovo’s se dogter Gillian verwys iewers na “die naïewe Afrikanerkultuur van die veld” en ek het nogal gewonder of Joe Slovo of Ruth First ons hoegenaamd as “Suid-Afrikaners” sou erken?

FW de Klerk het tydens die aanvang van die onderhandelings by Kemptonpark gepoog om Joe Slovo daarvan uit te sluit, maar Thabo Mbeki het namens die ANC-SAKP-alliansie die minagtende boodskap oorgedra dat daar sonder Slovo geen onderhandelings sou wees nie. Slovo het korrek ingesien dat De Klerk nie vir enigiets “nee” sou kon sê nie. Sodoende is De Klerk gedwing om nie net die Litauer se leiersrol te erken nie, maar uiteindelik ook die knie voor hom te buig. Hoewel Slovo dikwels van dogmatisme en selfs “Stalinisme” beskuldig is, het hy geblyk baie aanpasbaar in sy sienings as kommunis te wees, afhangend van wie hom mag of geld kon aanbied. Toe Gorbatsjof in Rusland oorneem, is hy oombliklik tot perestroïka bekeer en het selfs ‘n verhoging van Moskou ontvang. Terug in Suid-Afrika, het van sy medestryders soos byvoorbeeld die Kanadese kommunis, John S. Saul, hom daarvan beskuldig dat hy die “revolusie verraai het” deur nie op volskaalse kommunisme in Suid-Afrika aan te dring nie.

Maar soos Sammy Sive in 1944 gesê het, is dit genoeg om “in jou hart ‘n kommunis te wees”. Daar is geen teenstrydigheid tussen kommunisme en kapitalisme nie. Selfs Friedrich Engels, een van die vaders van kommunisme, was ‘n fabriekseienaar. Niemand hoef die myne in Suid-Afrika te nasionaliseer nie, want hulle behoort meesal reeds aan Jode, soos die Oppenheimers of Ivan Glasenberg van Glencore-Xstrata wat eersdaags op die Johannesburgse aandelebeurs gaan noteer.

Lesers van die South African Jewish Report sal ook weet dat daar onlangs ‘n Swart-Joodse kamer van koophandel in Kaapstad tot stand gekom het. Volgens verklarings van die nuwe liggaam, “gaan Jode en swartes voortaan saam-saam die Suid-Afrikaanse ekonomie laat groei”.

Nóg in Slovo se meesterplan vir revolusie, nóg in dié nuwe ekonomiese plan figureer Afrikaners hoegenaamd.

As ‘n mens die groteske Afrikanerneerlaag van die vroeë negentigerjare moes verklaar, sou ek dit in ‘n neutedop só opsom: Afgesien van De Klerk se verraad, wat maar net ‘n uitvloeisel van die omstandighede was (hoewel lees Gustav Venter se uistekende Engelse stuk oor FW!), het ‘n baie klein groepie kommuniste die land kon oorneem danksy:

  • goeie propaganda wat deur mense soos Ruth First, Nadine Gordimer, Trevor Huddleston en selfs Helen Suzman verseker is;
  • fondse wat deur Swede, Oos-Duitsland en die Sowjetunie verskaf is;
  • die Johannesburgse netwerk wat die balie, die sakewêreld en die akademici van Wits ingesluit het en waar “kommunisme in die harte van elkeen” geleef het.

Laasgenoemde punt is belangrik, want die Afrikaner het sedert die ontdekking van goud in 1886 nog nooit ‘n goeie gevoel vir Johannesburg gehad nie. Die Anglo-Boereoorlog het vanweë die Uitlanderpolitiek van Johannesburg ontstaan en koerante soos The Star en die Rand Daily Mail (tans Business Day) was nog altyd op die voorpunt van anti-Afrikaner-oorlogspropaganda of die goedpraat van terreur teen ons. Op ‘n stadium het die Broederbond onder aanvoering van Piet Meyer gedink hulle gaan Johannesburg met behulp van die SAUK en die RAU verower, maar daarvan het dadels gekom. Vandag is daar géén Afrikanerinvloed meer by die SAUK of die Universiteit van Johannesburg nie, hoewel daar nog mense met Afrikaanse vanne bestaan wat soos spoke daar rondswerf. Hulle praat egter die ideologie van Joe Slovo en Ruth First klakkeloos na!

Afrikaners het gedink dat die magsentrum van die land in Pretoria gesetel was, in die burokrasie en in die weermag. Intussen was dit in Johannesburg, die stad waar die Litauers al meer as ‘n eeu lank die septer swaai… Johannesburg is inderdaad die stert wat die hond swaai.

Naspers sanik aanmekaar oor hul “Madiba” en verwar die Afrikaner des te meer. In die boek skemer dit deur dat nóg Joe Slovo nóg Ruth First ‘n hoë dunk van Mandela gehad het en hom bloot as ‘n vermetele swarte gesien het wat nie sy plek ken nie. Uiteindelik was hy maar net die swart gesig van die revolusie; hulle kon net sowel foto’s van die gestorwe Martin Luther King gebruik het.

Na alle waarskynlikheid het Joe Slovo en Ruth First die Freedom Charter geskryf. Teen die tyd dat dit in 1955 by Kliptown aangeneem is, was die kommunistiese egpaar reeds ingeperk en mog nie vergaderings bywoon nie. Joe Slovo het egter op ‘n sinkdak met ‘n verkyker gelê en gekyk hoe die vegadering verloop en was hoogs in sy noppies met die uitkoms.

Die nasionalisering van Afrikanergrond is een van die grondbeginsels van die Freedom Charter.

Ons sal binnekort sien hoe ideoloë vanuit Johannesburg wat nog nooit ‘n mieliepit geplant het nie opruk om alle plaasgrond te gaan nasionaliseer. Sodoende sal die volgende hoofstuk in die Slovo’s se revolusionêre teaterstuk verwesenlik word.

Onder hul groepie uitverkore vriende het immers ook die stigter en direkteur van die Johannesburgse Marktteater, Barney Simon, getel. Dis nie soseer die middele wat saak maak nie, maar die verhaal wat vertel word.


Hou van Dan Roodt se Facebookblad

As u belangstel om ‘n lang en gratis uittreksel uit bogaande boek oor Slovo en First te ontvang, stuur ‘n epos aan inlig[by]praag.org met “Slovo” in die onderwerpreël.

Boeremag-aansoek van die hand gewys

Van die Boeremag-aangeklaagdes in die hof
Van die Boeremag-aangeklaagdes in die hof

Die Hoë Hof in Pretoria het ‘n aansoek deur die Boeremag-aangeklaagdes van die hand gewys om ‘n spesiale vermelding van ‘n onreëlmatigheid in die hofrekord te laat aanbring, het die The Citizen Saterdag berig.

Regter Eben Jordaan het Vrydag die aansoek deur die 20 aangeklaagdes van die hand gewys. Hulle is verlede jaar aan hoogverraad skuldig bevind. Die regter het gesê dat hy eers later redes vir sy bevinding sal verstrek.

Die aansoek was daarop gemik om ‘n hefboom te verkry wat tydens hul appèl teen hul skuldigbevindings op klagtes van hoogverraad te gebruik.

Die skuldigbevindings spruit uit ‘n staatsgreepplan in die laat negentigerjare en vroeë millennium om die ANC-bewind omver te werp.

Sekere van die aangeklaagdes het gedurende die verhoor beweer dat hulle soldate in ‘n legitieme stryd om ‘n onafhanklike Boererepubliek sou wees.

Die aansoek om tot krygsgevangenes verklaar te word, is van die hand gewys.

Ná hul skuldbevindings, is getuienis gelewer wat volgens hulle bewys dat die polisie se misdaadintelligensie-eenheid hul konsultasies met hul regsverteenwoordigers by die C-Maks-gevangenis en die hofselle afgeluister het. – Sapa

‘n Uitsonderlike vrouegalery

Image

By die uitgang van die Hooggeregshof gaan staan sy ʼn oomblik lank stil. Sy lyk verlate en hartseer, asof sy verdwaal het. Of die jare hier, die groot bitter kol êrens diep binne-in haar, so versteen het, dat sy enige oomblik gaan verbrokkel. Die pilare van die hek weerskante van haar omraam haar soos die raam van ʼn portret. Net soos die ander vroue betrokke in hof GD – waar die Boermagsaak homself afspeel – hang haar teenwoordigheid soos ʼn kunswerk, as deel van ʼn galery, aan die houtbeklede mure van die hof agter haar.

Hierdie uitstalling is beslis ʼn besoek, in die geestesoog, werd. Die tema daarvan is politieke gevangenskap. Elke vrou het hier haar eie unieke voorstelling. Daar is egter ook verskeie kombinasies van die uitbeeldings – verweef as goeie hoedanig-ede en verweer teen die lewe – in elke vrou afsonderlik te vind.

Die galery kan in afdelings verdeel word. Ten eerste is daar die hoofuitstalling: diegene, wat, so gereeld as wat hulle verpligtinge en finansies dit toelaat, hier kom besoek aflê.

Reg in die middel is ʼn standbeeld – van middelmatige grootte – van ʼn Voortrekkervrou. Haar gesig is half verberg deur die kappie op haar kop. In haar hand klem sy die Bybel stewig vas. Niks keer egter die trane wat oor haar wange stroom nie – in kil graniet is hul verewig op haar gesig. Sy staan roerloos stil en daar is ʼn vasberade trek om haar mond.

Teen die langste muur is ʼn groot skildery wat mens sterk herinner aan Picasso se Guernica. Die gesig in die middel lyk asof dit een is wat baie lag en gedurig praat, maar as mens verder kyk, sal jy merk dat die omringende gesigte heel verwronge is. In somber skakerings van  grys en swart skreeu die ‘viktimisering van die onskuldiges’ (wat net so duidelik te siene is, as wat ʼn kritikus dit in die oorspronklike werk beskrywe het) teen die dakpanele vas.   

ʼn Dagdroom soos dié van Rosetti, is ʼn pragtig versorgde vrou – wat jy ook daar sal vind – met haar boek oop op haar skoot. Haar drome bring sy sonder vermoeienis in die vorm van berading aan haar medemens. Sy kan met vrymoedigheid aanbeveel word, want haar raad en begrip is uit persoonlike ervaring gebore.

Langsaan staan daar ʼn prent nageteken van G.F. Watts se Hoop, ʼn vrou alleen op die aardbol, geblinddoek, met die strewe om die laaste soet musieknote uit die gebroke lier in haar hande te haal.

ʼn Groot helderkleurige natuurtoneel, vol van Namakwaland se blommeprag, soos die werk van Pieter Hugo Naudé, hang langsaan. Vars, soos ná ʼn lentereën. Daar is aardse vrolikheid en opwinding wat wag, want eendag sal alles hier tot ʼn einde kom.

Volgende is ʼn sagte skildery wat na die Waterlelies van Manet trek. Broos en teer, met soveel kalmte en rustigheid. In dieselfde kleurskema, hang daar ʼn dromerige figuur van ʼn jong vrou, wat sterk herinner aan die skildery Lente van Renoir. Sy is vol afwagting op die lente – ten spyte van die winter waarin sy haar tans bevind.

In die hoek is ʼn raam met oudtydse swier, die prent daar binne-in so klassiek soos Da Vinci se Mona Lisa. Die komposisie, hoewel effe afsydig, is sterk gebalanseerd en tydloos.

In skerp kontras daarmee is daar ʼn werk soos van Salvador Dalí se Persistence of Memory. Net ʼn kenner, met ʼn fyn oog, sal dit na waarde kan skat. Tog sal die lag om jou mondhoeke pluk, selfs al staan jy verstom oor jou eie onbegrip van die kompleksiteit van hierdie werklikheid.

As hul pa’s-se-jammer-liefdes kan mens die dogters van die beskuldigdes almal as temas op Sir Joshua Reynolds se Age of Innocence teen die mure hang. Selfs al het hulle soveel groter geword sedert die saak se begin en al het sommige van hulle hul kinderskoene ontgroei.

As onderafdeling van die hoofuitstalling is daar ʼn Moeder-en-Ouma-deel:

Die Seun in blou soos van Thomas Gainsborough trek dadelik mens se aandag. Met soveel moederliefde en deernis sal sy hom graag klein wou hou. Hy is egter so selfstandig en vol lewenskrag, dat jy verwag om haar bo hom in goedkeuring te sien glimlag.

Langsaan is ʼn Madonna  – soos dié een met die angelier van Leonardo Da Vinci – met haar hand koesterend na haar kind gehou.

Na Vryheid wat die volk lei van Delacroix kan ʼn mens maar net in verwondering bly staar. Om haar vlag te laat sak, sal meer verg as hierdie Vervolgingsgesag.

In opregte ouwêreldse vertroue en ewige moederliefde is daar een in ʼn houtraam. Aan die bokant is blomme helder gekleur in die glas en onder in  ʼn halfmaan loer die teksvers in blink papiertjies deur: De Heere is mijn licht en mijn Heil. Ps. 27:1  

Stil in haar gryse ouderdom, skynbaar verwese, sit ʼn ouer dame, soos Whistler se Arrangement in grey and black,  'n portret van die kunstenaar se moeder. ʼn Vaas van fyn porselein is kunstig vasgevang op die stillewe in die volgende skildery. Die patrone op die doek is met ʼn veerdun kwassie ingelas. Tekeninge wat lyk soos die  Vrou wat ‘n brief opskeur van Dirck Hals, met ʼn leë stoel agter haar, pas by die twee moeders wat weduweeskap moes aanvaar.

Daar is skoonmoeders van die gevangenes, wat hulle deur die jare – soos die Gleaners van Millet – ontferm het oor die versorging van die fyner detail in hul dogters se lewens. Met dieselfde "epiese grandeur" waarmee kritici die oorspronklike skildery beskrywe het…

Sprekend van ʼn ouma se liefde: soos in Oppasser en kind  (die portret van Catharina Hooft van Frans Hals) sal jy op die kindergesiggies die lag kan sien van die sorg wat die volgende vrou gebring het. Ook hoe sy haar kleinkinders onder die omstandighede, in die fynste kant geklee het.

In die gang hang daar een soos die Kleinboere se dans van Breughel, vol vrolikheid. Een wat haarself, met watter geleentheid ook al, uitbundig kom voeg by dié wat gereeld daar pryk.

ʼn Kalm en rustige natuurtoneel, asof deur die meester John Constable op die doek vasgelê, beklee ʼn ereplek vir die vrou wat tot die dood haar kant gebring het.

Dan is daar die vaag uitgestalde groep. Diegene wat net halfpad deel is van die verrigtinge, wie se betrokkenheid vir eers die tronk gespaar is.

Laastens is daar die geslote deel van die galery. Die groep van wie nog net die illusie oorgebly het – diegene wat gekies om hul plekkies leeg te laat raak: Tretchikoff se Orgidee wat verspil op die kliptrappe lê.  ʼn Naïewe kinderprent wat jou aan die hart ruk. Een soos ʼn hersenskim – tot die naam het onleesbaar geword. ʼn Ander minder onduidelik maar tog ook wasig dof – geteken met oogwater uit ʼn egskeidingsbevel. Daar is ook die gesofistikeerde, realistiese een, wat gou-gou op haar eie weg gegaan het. Daar is die impressionistiese een – wat gedink het sy kon probeer. Dan is daar die leë plek, wat mens jou net kan verbeel dat die naamplaatjie nog die spasie teen die muur in bewaring hou.

Die plakkaat wat die uitstalling adverteer, lyk soos van Gogh se Gevangekamp. Dit is ook die hoofskildery. Die bindkrag – of dit nou bloot ʼn moontlikheid of reeds ʼn jarelange werklikheid is – wat die vroue hier vasgevang hou soos olie op ʼn doek.

Die versameling is so uiteenlopend van aard, dat geen kunshandelaar dit sou waag om daarmee te koop te loop nie. Ten spyte daarvan is die galery al jare lank reeds oop en die sluiting daarvan nog in die toekoms versluier.

Die musiek en klanke van hierdie uitstalling is ook uniek. Daar is gereelde gelag – soms vol vreugde en soms net skel – maar meestal, stille onbegrip. Soms ʼn asem-snak van verbystering oor wat werklik gebeur. Met geleentheid, rou snikke van intense seer. Tog, in weerwil daarvan ruis deur die brose leegheid, ʼn teer melodie van hoop… dat eendag wel sal kom!

Die raarste van die galery is dat die uitstallers letterlik self betaal – duur, met trane, smart en alleenbestaan.  Tog hang hul trou en trots teen die galery se muur – met hul enigste beloning – die hoop dat hul opoffering bewaar sal bly, as iets wat waarde had.

slots playДанильченко Юрий прокурор

Meimaand en die Boeremagsaak

Ná 'n reses van sewe weke het die Boeremagsaak op 11 Augustus 2009 in die Hooggeregshof, te Vermeulenstraat, Pretoria, hervat. Toevallig is dié datum die herdenking van die dag waarop die hofsaak oorspronklik sou begin het vir die eerste drie beskuldigdes – Mike du Toit, André du Toit en Rooikoos du Plessis – in die jaar 2002.  Dit het egter nie gebeur nie omrede daar nog agt mans die voorafgaande paar dae gearresteer is en nog arrestasies sou volg.

Die saak sou eers op die 19de Mei 2003 begin, in die Paleis van Justisie op Kerkplein. Die eerste drie van die beskuldigdes was op daardie stadium reeds dertien maande in aanhouding. Die res – tussen nege en vier maande. Al die beskuldigdes staan nog steeds tereg op 42 klagte van onder meer hoogverraad, terrorisme, sabotasie, moord, poging tot moord en die onwettige besit van wapens en ammunisie.

'n Gestoei met die Regshulpraad veroorsaak egter dat die saak eintlik eers in Junie daardie jaar begin. Ses van die beskuldigdes pleit onskuldig op al die aanklagte. Dertien ander meen dat die staat geen jurisdiksie oor hulle het nie, aangesien hulle die huidige regering as onwettig beskou en hulle pleit vir eers nie. Twee ander, Dirk Hanekom en  Fritz Naude, sou eers wag tot Augustus voordat hulle sou pleit, omdat hulle advokaat op daardie stadium nog nie opdrag van die Regshulpraad ontvang het nie.

Tom Vorster weier om te pleit, omdat sy grondwetlike regte "grof geskend" is nadat tronkbewaarders beslag gelê het op geprivilegeerde dokumente van hom waarin hy die basis van sy verweer uiteengesit het. Regter Jordaan teken 'n pleit van onskuldig vir hom aan.

 Die vorige dag(18 Mei 2003) is Dawie Oosthuizen, een van die 23 beskuldigdes, tot 12 jaar gevangenisstraf gevonnis. Vier jaar van sy vonnis word opgeskort vir vyf jaar, nadat hy 'n pleitooreenkoms met die staat aangegaan het.  Hy is egter op 20 Desember 2008 op parool vrygelaat, nadat hy vir die staat getuig het.

Gedurende die eerste jaar van die saak word die aansoek oor die jurisdiksie van die staat gebring. Daar is ook 'n vooraansoek waarin die eerste drie beskuldigdes vra dat hulle saak van die res geskei moet word. Ook maak hulle drie beswaar dat hulle nie 'n regverdige verhoor te wagte kan wees nie, omrede die ondersoekspan op hulle verweer beslag gelê het tydens 'n visentering gedurende Oktober die vorige jaar, in die Lokaal-gevangenis, Pretoria.

Die eerste getuie vir die staat, JC Smit, 'n polisieinformant, handel sy getuienis gedurende die eerste jaar af.

Op 4 Mei 2004 begin die tweede getuie, Louwrens du Plessis, vir die staat getuig. Hy sou die eerste een wees wat saam met die ander toegesluit was, wat vir die staat as 204-getuie sou getuig.                

Op die 14de  hou 'n swart werklose man 'n eenmanbetoging voor die hof, vir die vrylating van die 22 beskuldigdes, met 'n plakkaat: "Ek het die wit man in my land nodig."

Gedurende die maand word 'n video van Siener van Rensburg die eerste keer in die hof vertoon.

Op die saak se eerste verjaarsdag, die 19de, spreek regter Eben Jordaan die hoop uit "dat daar nié nog baie meer gaan wees nie."

Teen die saak se tweede verjaarsdag, die 19de van die volgende jaar, 2005, het slegs agt van die staat se getuies getuig en kos die saak reeds R3-miljoen.

Op 3 Mei 2006 ontsnap Herman van Rooyen en Rudi Gouws uit die Hooggeregshof. Die saak staan eers af vir 'n grootskaalse soektog na die twee. Teen die 16de  gelas die regter dat die saak in hul afwesigheid moet voortgaan. Hulle is 8 maande op vrye voet voordat hulle weer in hegtenis geneem word.

Die dag wat die saak sy derde verjaarsdag vier, op 19 Mei 2006, het 64 getuies vir die staat getuig.

Op die 16de  Mei van die jaar 2007 sterf Herman Scheepers, beskuldigde nommer 5 op 52-jarige ouderdom aan 'n breinvirus. Hy is op die 19de, wat ook die vierde  verjaardag van die saak was, te Piet Retief begrawe.

Snr. superintendent Louis Pretorius, wat die eerste staatsgetuie se hanteerder was, is op daardie tydstip die staat se 138ste getuie in die bank. Kort daarna staan die onkoste van die Regshulpraad op nagenoeg R11-miljoen en die oorkonde steek 28 000 blaaie verby.

Op 19 Mei 2008 is beskuldigde nr. 3, Rooikoos du Plessis in die bank. Tydens sy getuienis het die staat geëis dat sy vorige regsverteenwoordiger, me. Louisa van der Walt, moet onttrek, as gevolg van botsende belange met haar ander kliënt, André du Toit. Die regter gelas egter dat 'n ander regsverteenwoordiger namens haar André se kruisondervraging mag doen, en dus hoef sy nie te onttrek nie. Advokaat Piet Pistorius staan vir haar in. Hy is dan ook aan die woord op die saak se vyfde verjaarsdag en noem dit aan die regter, waarop dié 'n verbaasde "o" laat hoor het.

Die 19de Mei deser, is beskuldigde nr. 12, Dirk Hanekom, in die bank.

Die Regshulpraad het reeds meer as R20-miljoen aan die saak bestee. Die oorkonde is reeds meer as 38 000 bladsye lank.  In die hof word gespot dat daar maar 'n partytjie gehou sal word op die saak se tiende verjaarsdag.

Aan die begin van die maand het Tom Vorster, beskuldigde nr. 11, geweier om verder te getuig, omdat sy regte voortdurend deur die saak geskend word. Hy voltooi egter sy getuienis, met voortdurende woordskermutselings tussen hom en die staatsadvokaat, Fick (SC).

Op die 31ste Mei erken beskuldigde 12, eers onder kruisondervraging, dat hy onder die skuilnaam Jan Brand 'n proklamasie van die "oorlogskabinet van die Suid-Afrikaanse Boererepubliek" onderteken het. Ook dat hy as militêre bevelvoerder sou optree vir die Boeremag wat beoog het om op 'n politieke en militêre vlak oorlog teen die regering te voer. Sy bekentenis laat 'n unieke situasie in die saak ontstaan. Die staat eis dat sy advokaat moet onttrek, weens 'n botsing van belange tussen hom en sy advokaat se tweede kliënt. 'n Etiese komitee word genader vir advies oor die aangeleentheid. Daar word besluit dat die advokaat, Antonie Viviers, ter verdediging van beskuldigde 12, Dirk Hanekom, sal aanbly.  Sy ander kliënt, mnr. Fritz Naudé, wat reeds sy getuienis afgesluit het, se betoog sal later deur mnr. Paul Kruger, regsverteenwoordiger van vyf ander beskuldigdes, waargeneem word.

En so raak Meimaand(aan die begin van die winter) en nie Augustus nie (aan die einde van die winter) –  die herdenkingsmaand in die Boeremagsaak…

детский плед купитьОлександр Васильович Фільчаков

Wat de ‘heck’? – Die Boeremagsaak se sesde verjaarsdag

"Is jy ook my pa se sussie?" vra die sewejarige klein snip oor my skouer.

"Nee, ek is sy skoonsussie, ek is met sy boetie getroud."

"My pa se boetie?" (Sy het hom nog nooit gesien nie.)

"Jou oom wat tronk toe is twee weke voor jy gebore is," vervolg Ouma hier langs my. 

Die graadeentjie frons, maar dan onthou sy skielik – ons het haar al vertel. 

"Nou wat de 'heck' het hy gemaak," frons sy. "Hoekom is hy in die tronk?"

"Dit kan jy weer vra!… Wat de 'heck'? Hul noem dit die 'Boeremag'." 

Ek verwens myself – ek moes voor my skoonsussie uitgespring het om die hek oop te maak – dan kon iemand anders solank begin verduidelik het… Ek het saamgery Bosveld toe net om te ontsnap van die "Boeremag"-dinge en my kop skoon te maak. En hier sit ek. Vas gehek! Ons ry verder. "Wat de 'heck' het hy gemaak?" herhaal my swaer die vraag en probeer my oog in die truspieëltjie vang. Ek maak of ek dit nie sien nie. Almal lag en ek lag maar saam. Ja, die "Boeremag" het soos 'n hek homself staan kom maak in die paadjie van my lewe…

My skoonsus gee ons jongste niggie 'n drukkie skuins na agter as sy ná die tweede hek weer inklim: "Toemaar, nie een van ons ander se name sal in die geskiedenisboeke staan nie, maar jou oom wat in die tronk is, syne sal…"

Ek wonder of enige een van ons régtig kan onthou waar dit alles begin het? By drie mans wat op Gerdau op die verhoog gestaan het, met `n politieke ideaal. Hulle het die mense gewaarsku dat as hier gevaar sou kom, enige toestand soos die voorspelde "nag van die lang messe" – ook volgens die Vula-dokument en ander inligting wat na hulle aangedra is – ons onsself sou moes kon verdedig. Maar, later was daar baie dinge…

"Hoe gaan dit met die manne daar?" vra ons my skoonma se broer, waar ons in sy Bosveld-stoep se koelte sit. 

"Onder omstandighede goed, Oom weet mos – wat nie dood maak nie maak sterk!"

Herman Scheepers, wat oorlede is nadat hy 'n virus op sy brein gekry het in 2007, het altyd vir my gesê as ek hom vra hoe dit gaan: "Party dae op en ander af, maar in die deursnee nog goed." Dit lyk maar nog steeds so, Oom. Alhoewel ek dink as mens dit op 'n grafiek sou natrek, daardie gemiddeld heelwat laer is, as wat dit altyd was. Die laaste twee jaar was rof! Mens kan dit op die mans se gesigte sien – die saak het sy pond vleis gevat! Almal het oud geword. Grys! Tot Herman en Rudi, daardie twee outjies wat mos weggeloop het uit die hof, begin al silwer om die slape word. Party dae kan ek sommer sien dat dit met sommiges so gemoedslangs sleg gaan, maar as ek weer in die hof kom, sien ek dat hul ook weer moed geskep het en glimlag hul ewe breed. Hehehe, daar's een nuwe vroumens wat daar kuier en dit lyk so al vir my of Cupido daar ronddans besoektye…"

"Wat-se-pit praat jy nou?" 

"Daai engeltjie wat mens so met die pyle skiet dat jy verlief moet raak, Oom."

"O" en ons oujongkêrel-oom grom iets oor heidense gebruike. 

Ons oom staan op om die hoenderkos uit te haal – hy maak verskoning – hy is maar aldag besig.

 "Daar's seker nie in die tronk so baie werk soos hierso op die plaas nie," spot my swaer. "Ons stuur hom hier na oom toe as hy uitkom, dat hy weer kan leer werk."

"Nou waarmee hou hul hulselwers besig?" wil die oom weet.

"Hy het 'n rekenaar en 'n radio en hy kan ook flieks kyk. Ons het vir hom so 'n DVD-masjientjie gekoop." Ek verduidelik so effens, want ons oompie se enigste gevorderde tegnologie op die plaas is 'n selfoon, en ook maar net omdat dit noodsaaklik is. "Musiek is seker die belangrikste ding om hom positief te hou, hy kyk graag na André Rieu se musiekvideo's. 'n Vriend het nou onlangs vir hom 'n stel oor die dierelewe van Animal Planet gegee, wat hy oor en oor gekyk het. Dis net eers 'n hele riekmarrôl om die toestemmingsbriewe te kry, maar dan mag mens die goed vir hulle vat. Baie van die ouens het televisiestelle. As hulle radio luister, moet oorfone opsit sodat die klank nie die ander pla nie. Hy het ook 'n elektroniese klavier, so ene wat met krag werk, sonder die klankkas agter, waarop hy oefen, dit hou hom goed besig. Hy lees ook baie, al die goed waarin hy belangstel. Filosofie en sielkunde… Hy lees mos nie storieboeke nie, hy aard te veel na sy oom…" terg ek.

"Nee jong, ek lees net die Bybel en dié gaan ook maar swaar." Ek glimlag saam met die res. In my verbeelding sien ek hoe daardie hard gewerkte hande sukkel om die fyn blaaie van 'n Bybel geblaai te kry. 

"Ja, oom. Hy skrywe ook… van die ander ook. Ek wil net Maandag vir my, by Bienedell, Mike du Toit se derde boek bestel. Dit gaan oor Die Strewe en Stryd van ons Volk van 1902 tot 1994. Het oom die resensie in die nuutste Afrikaner daarvan gelees?"


"Nee jong, dié kerant sal ek eers antstaande week by die pos kry."

"In elk geval, oom, Mike se tweede boek was vir my te ingewikkeld, ek sukkel om dit klaar gelees te kry. Lyk my dis meer vir geleerde mense bedoel – mense wat wetenskapfilosofie studeer – dit gaan oor paradigmas. Ek het baie meer van sy eerste boek oor die oud-Germaanse geskiedenis gehou. Sy broer André het ook al 'n digbundel uitgegee, daar is die mooiste gedigte in! Wilhelm Pretorius het ook al van sy gedigte gepubliseer. Hy het laasjaar sy meestersgraad in Kerkgeskiedenis gekry. Hulle het glad vir hom 'n gradeplegtigheid daar (soos sy ma sê) in die skadu van die galg gehou. Die kapel waar hulle dit gehou het daar by C-maks, is mos net langs die galg. Hy is nou met sy doktoraal by Tukkies besig. Adriaan ook besig om vêrder te studeer, iets met boekhou te doen… Nee wat Oom, daar is 'n klomp van hulle wat goed besig is…"

"Dr. Lets het mos daardie boek met die spotprente oor die Boeremagsage uitgegee. Hy teken gereeld nog elke getuie en al die snaaksighede wat daar in die hof gebeur. Hy het gepraat van 'n tweede boek, een of ander tyd. Hy het mos borg gekry, maar lyk my hy is nou so baie betrokke by Boerevryheid, dat hy nie te veel kans het om dit agtermekaar te kry nie."

"Die borg-ouens glo ek nog altyd het dit maar net so erg (al is dit op 'n ander manier), as dié wat toegesluit is. Oom moes daardie gesigte gesien het toe ek gister vir hulle elkeen gevra het, wat hulle vir my kan vertel van die ses jaar wat nou verby is! Oom Fritz het sommer vir my gelag: "Hene ou kinta, jy vra nog?" "Tannie weet mos!" het klein Jacques geantwoord. Deon het nou een dag gespot dat hy so permanent by die hof is dat die bank in die portaal waarop ons altyd sit en wag, nou syne is. Ek het so gelag, want hy reken toe dis tyd dat hy bedank. Ek het lustig saam gespot dat dit nou een plek is waar jy kan bedank tot jy blou is, dit sal nie aanvaar word nie. Hulle haal maar almal deur 'n dun rietjie asem. Moet elke dag in die hof wees en hulle kan nie ander geld verdien nie, en moet huur betaal en nog kos koop. Petrolgeld ook hê en parkeergeld betaal. In die tronk is die goed gelukkig nie nodig nie. Ons vrouens dra net kos aan, want die tronk s'n is nie aldag eetbaar nie, maar eintlik gaan dit meer daaroor dat hulle iets van die huis af kry. Oom weet mos, 'n man se pad na sy hart loop deur sy maag. 

"Hoe gaan dit nou met die ou wat so met die suikersiekte gesukkel het?" wil my skoonsussie weet.

"Sy vrou het laas week gekla dat sy suiker weer hoog was, maar dit gaan nou weer beter. Hulle lyk my is darem net twee in die tronk wat so met hulle gesondheid sukkel. Twee van die borg-ooms het al hartaanvalle gehad en Oom Vis se vrou het net anderdag vir my gesê hy word nou te oud vir die tronk. Maar wat, jou boetie was nog nooit in sy lewe so uitgerus nie, hy sê hy is nou al moeg gerus."

"En die kleingoed? Samel julle nog vir hulle geld in?" wonder sy verder.

"Die kleinstes is skool toe vanjaar, André se twee het so goed met die atletiek gevaar, glad medaljes huis toe gebring. Die klein Vrystatertjie het ook vir sy pa kom kuier met sy skoolbaadjie en al; hy het nou begin stoei en hy sit glo sy ma ore aan as dit by skaakspeel kom. Die ander het ook almal sulke langbeendogters geword, mens ken hul amper nie as hul by die hof kom kuier nie. Daai oudste een van Johan het glad anderdag vir haar Oupa vertel hy sal die moesie op haar been moet verwyder, want binnekort sal sy begin skeer en dan gaan sy dit raak skeer. Sy was so 'n kleutertjie toe ons haar die eerste keer gesien het… Oom Vis se jongste seun het ook sy graad in Ingenieurswese klaargemaak. Sy ouboet is nou terug op Universiteit, besig met sy meestersgraad. As mens so na die kinders kyk, besef jy eintlik eers hoe lank ons al met die storie besig is… Ekself het niks meer met die Helpmekaar-hulpfonds te doen nie, maar hul het die einde van laasjaar vir almal geld vir geskenkies gegee en het in die begin van die jaar skoolfonds betaal. Die fonds gee darem ook vir die mans sakgeld elke maand en telefoonkaartjies om mee te bel. Daardie kaarte red my gewoonlik aan die einde van die maand."

"Hoe lank is dit nou al?" 

"Die eerste drie was Aprilmaand al sewe jaar toegesluit. Ek gaan nie weet wat om met my man te maak as hy die dag huis toe kom nie. Ek raak soms benoud as ek daaraan dink; dit gaan 'n groot aanpassing wees! Maar wat, ek herinner hom gereeld daaraan dat ek sy eerste én tweede vrou sal wees en hy moet net onthou dat 'n tweede vrou baie bederf moet word. Hy sal byvoorbeeld nie mag nee sê as ek wil kom kuier hier by Oom in die bosveld nie," lag ek na Oom Boet toe.

"Ek hoor die saak kos 'n almintige klomp geld."

"Die Regshulpraad praat van twintig miljoen, Oom. Dis maar omdat daar so baie mense betrokke is. Dis die Regter en sy twee assessore, die drie staatsaanklaers, die ondersoekspan, die verdediging se advokate en dan is daar nog die polisie om hulle op te pas. Ek tel daar is ses voertuie wat saamry as hulle vervoer word. Dis nie eintlik vir my snaaks dat dit al so 'n groot klomp geld is nie. En dit gaan nog meer word, ek dink nie die saak sal nie voor die einde van die jaar klaar kry nie."  

"Nou hoe so?"


"Dinsdag, die 19de, sal dit die saak se sesde verjaarsdag wees. Hulle is nou met Dirk Hanekom besig in die bank. Hy is beskuldigde nommer twaalf. Dit gaan maar woes, maar daar was al groot pret en lekker lag. Veral toe Tom Vorster in die bank gestaan het. Hy en die Staatsadvokaat, Fick, is natuurlik vet en vuur bymekaar. Fick het hom eendag toegesnou dat hy lieg, waarop hy vir Fick vertel het dat hy wat Fick is, vet is. Almal het gelag, hoewel die Regter het hul berispe en gevra om nie so persoonlik in die hof te wees nie. Die Regter self het maar gesukkel om nie te hard te lag nie. Ek moet Oom sê, ons weet nie wat hy op die ou einde gaan besluit nie, maar een ding moet ons darem vir Regter Eben Jordaan gelyk gee, hy het 'n goeie humorsin.

In die koerant het hulle ook genoem dat die saak die laaste tyd slegs 55 minute gemiddeld per dag aan die gang was, maar hulle sê nie dat daar alweer 'n lang reses is wat vir ons voorlê nie. Tom se suster is oorlede in die tyd wat hy getuig het en hy het 'n paar maal gevra om bietjie af te staan. Hy't glad geweier om verder te getuig, want hulle het hom toestemming geweier om die begrafnis by te woon, nes die tyd vir Mike en André, en ook vir Adriaan toe hulle pa's oorlede is. Nee wat Oom, Tom het hulle mooi vertel hoe sy en sy medebeskuldigdes se menseregte geskend is gedurende die ses jaar wat hy sit. Ook sommer dat mens nie kan verstaan dat ander dan sommer net so mediese parool kry nie of dat sake sommer net teruggetrek word nie."

"Dis maar erg om in daardie bank te sit, Oom. Daar word baie gepraat, die oorkonde(waar hulle elke woord optik wat gesê word in die hof) is reeds 38 000 bladsye lank. Daar is nog 9 beskuldigdes oor, ek weet nie of almal van hulle gaan getuig nie. Die ouens wat min dinge teen hulle het, vat omtrent so week of drie in die bank. Ander van hulle staan meer as 'n maand in die bank. Ek dink Tom Vorster en Mike du Toit het die langste van almal getuig, dis seker logies want hulle is die twee wat beskuldig word dat hulle die 'leiers' was. Die twee Pretorius-boeties wat skuld beken het, sal dalk die tyd verkort, maar dit weet niemand ook vir seker nie. Ons weet ook nie hoeveel getuies elkeen gaan roep nie. 

Dis nou 'n ander ding daai Oom – om mense te gaan vra om te getuig. Sommiges steek viervoet vas! Die ouens sweet in daardie bank, maar daar was darem 'n paar manne vir wie ek die wêreld se respek gekry het oor hoe hulle dit hanteer het. Veral vir Gideon Meiring! Hy was die tweede getuie vir die verdediging en hy het baie mooi verduidelik, (uit ondervinding) dat ons onsself sal moet beskerm. Dit sluit aan by die mans se verweer dat die hele ding defensiewe beplanning was. Daar was 'n oud-weermagoffisier ('n baie netjiese man), ek het nou sy van vergeet, wat vir die regter gesê het dat dit vir hom 'n voorreg was om daar te gaan staan. Van nog 'n ander offisier sal ek altyd onthou dat hy vir die regter gesê het, mens het nie altyd die luukse van 'n terugblik nie. Boet sal onthou word omdat hy vir die regter gesê het dit sal vir hom voel hy smokkel met 'n bord kos as hy die vraag antwoord. Die staatsaanklaer was natuurlik woedend en het gesê Boet skeer die gek, maar soos oom weet dit is maar Boet se manier van praat. Ek het ook eendag daar gesit en krimp in my hart vir 'n ou wat vir die regter verduidelik het dat dit sy heel eerste keer is wat hy in 'n hof kom. Almal kon sien hoe swaar hy kry om daar te staan. Maar ten minste het hy probeer! Die verdediging se getuies is maar min, nie naby aan die 162 wat die staat geroep het nie."

"Maar elke ou moet nou maar sy kans gegun word om sy saak te stel. Die ouens beskuldig mekaar maar erg. Hulle is soos daardie twee opgeskote bulletjies wat Oom nou daar in dieselfde kampie het. Net, hulle kampie is ekstra klein! Het my man net so uitgekryt dat hy 'n verraaier is. Ons sal seker maar eers op die heel einde sien wat is wat regtig Oom, ek weet tog nie. Ek weet net dis baie ingewikkeld. En mens het nie so mooi perspektief as jy so betrokke is by 'n ding nie. Nog minder as dit so lank aanhou. 

Die 'Boeremag' is by uitstek 'n storie van verraad en nou praat ek nie van hoogverraad nie. Verraad wat anders lyk as wat ons dink. En vraagtekens, Oom. Baie dinge om die saak maak nie mooi sin nie. Dr Theuns Botha het getuig dat hulle toestemming van Mbeki gehad het om die informante van die AWB te ondersoek, maar toe hulle by die 'Boermag' kom is daardie toestemming summier teruggetrek. Die doktor se plaas het toe ook afgebrand terwyl hy getuig het, ek kon nie help om te wonder of dit net so 'toevallig' was soos die tas met hofdokumente en aantekeninge wat uit beskuldigdes nommer een en twee se advokate se kar gesteel is nie. In die eerste jaar wat hulle in die tronk was, het Koos Venter in die Afrikaner 'n artikel geskrywe: "Boeremag of Intelligensie-Operasie," ek begin al hoe meer dink dat hy 'n punt beet gehad het. Maar Oom, ek glo ons is hier om te leer van politiek, dít wat ander ons nie kan vertel nie…"

Die gesprek dwaal na die politiek in die algemeen en almal gesels saam. Ons oom wend hom tot my skoonpa: "Ou Swaer, die skrif is aan die muur vir ons in hierdie land. Ek sê vir jou Botha en De Klerk het ons uitverkoop daardie jare al… ek sê jou dis klaarpraat met ons ou volkie… daar's nie hoop vir ons nie…"

"Nee alla wêreld, Oom, ons kan dinge verander! Ek sien Mike praat in sy boek van drie tydperke in ons geskiedenis en ses belangrike datums tussen die Boereoorlog en die ANC-magsoorname. Dis nou tyd dat ons na 'n vierde tyd beweeg. My man het my juis anderdag beduie van die boek wat hy gelees het waarin die skrywer reken dat die Weste alles sal moet herdefinieer. Die huidige religie(en ek weet oom verskil van ons daaroor, maar ons gaan nie nou daaroor stry nie), die sosiale orde, ekonomiese verhoudings, lewens- en wêreldbeskouing en veral die politieke voorstelle moet verander word." 


Soos die kampies waardeur ons nou gery het, die datums as hekke… want kampies sonder hekke sal nie werk nie, besef ek skielik. 

"Boonop dink ek dat almal uit die 'Boeremag' se foute kan leer. En behalwe dit, Oom – daar is altyd hoop," vervolg ek minder driftig.

Die oom luister egter nie meer na my nie, hy's nou goed op dreef oor die ou Nasionale Party, verraad en De Klerk en kie… 

Ek staan op. "Ons sal die 'Boeremag' deursien, niks is ooit verniet nie," sê ek vir myself "dis net 'n hek in ons pad…" Ek stap in die stofpad weg van die huis af. Die Bosveld se stil geluide is lawend op my gemoed. Ek is bly ek het saamgekom. Langs die hek staan 'n groot hardekool. Daar staan 'n Afrikanerkoei langs die draad in die ander kamp. Ek strek my arms uit en meet op 'n afstand haar horingspan – van vingerpunt tot vingerpunt. Sy lig trots haar kop en stap weg. In Uys Krige se gedig van die plaashek, staan daar 'n kremetart, dink ek. Wyl ek by die hek sukkel om die draadlus oor die houtpaal te hak, is die gedig se laaste strofes deel van my oomblik:

Die stilte in my's volkome met niks troebels, niks verward.

Ek lig die knip… Ek maak 'n hek oop in my hart.

 

магазины детских товаровДанильченко Юрий Брониславович