praag.co.za

Tag: boere

  • Brief: ‘Bikers is dalk nie boere nie,’ maar hulle is meer Boer as ou Nick…

    Brief: ‘Bikers is dalk nie boere nie,’ maar hulle is meer Boer as ou Nick…

    In antwoord op Nick Serfontein se neerhalende opmerkings oor die motorfietsryers op Senekal, die volgende.

    Gewoonlik spreek ek ouer mense aan as oom, maar dit is vir my ‘n eretitel van respek. Iets wat ek nie dink jy verdien nie.

    Nick, van landbou kan ek jou niks vertel nie. Ek glo mens moet krediet gee waar dit verdien word en jy het wragtag ‘n enorme besigheid gebou in die landbou. Welgedaan.

    Nick Serfontein

    Ek wonder as mense kyk na die foto’s van die Boerekommando’s wat teen die Britte baklei het, hoeveel van hulle maak dieselfde fout as jy ou Nick? Dink hulle ook dat daardie manne net landbouers was? Dink hulle ook dit was net bona fide boere, “ware boere” soos jy hulle noem, wat die wapen opgeneem het om die “landbourepublieke” te verdedig?

    Ek is ‘n besigheidsman in die ou Transvaal, ek besit ‘n ysterperd en ‘n klein stukkie grond waar ek ‘n paar diere aanhou. Was ek darem welkom op Senekal? Of net as ek met die bakkie opdaag, nie met die motorfiets nie? Wat van al die jong manne wat in kakie daar was ou Nick? Bitter min van hulle is bona fide boere, ware boere soos jy dit noem. Hulle is prokureurs, rekenmeesters, bemarkers, gifsmouse en voormanne… Want sien, ou Nick, megalandbouers het bygedra tot ‘n klimaat waar duisende familieplase opgekoop is in groot besighede en dit het ons jong manne van eienaarskap in die landbou beroof… en die mense klap hande want kapitalisme knik sy kop…

    Sien, ou Nick, terwyl groot boere fokus op opkomende boere vir politieke gewin is ‘n klomp van ons volkie se seuns nie dieselfde geleentheid gegun nie. Baie van hulle sit oorsee op stropers en trokke terwyl landbouprojekte van die staat tot niet gaan…

    Ek sien darem jy is “half gatvol”. Ek is lankal heeltemal gatvol. Jy vra “watter verskil maak die ouens wat die blerrie rubbish in Senekal gemaak het”? Ek kan nie help om te wonder wat jy presies hiermee bedoel nie. Ek weet dat duisende mense honderde kilometers gery het op hulle eie onkoste om hulle ondersteuning te wys vir wat aangaan. Dit is nou voor ons geweet het ou Nick soek net “ware boere” daar…

    Die bikers waaroor jy so gal braak — is eintlik goeie ouens ou Nick. Jy sal dalk nie weet nie, want jy het mos niemand se hulp nodig nie, maar die bikers het al miljoene rande se hulp geskenk aan talle organisasies wat boere in nood help… Die rubbish waarna jy verwys was hoofsaaklik lofsang en gebed. Maar jy het nou met een onderhoud ‘n klomp mense van mekaar vervreem… Ou Nick, jy moenie die goed verniet doen nie, die staat betaal mense om verdeeldheid onder ons volk te saai… Jy kan goeie geld maak!

    Ou Nick, kom ons doen mekaar vandag ‘n guns. Ek sien jy het vir Cyril op whatsapp. Laat hulle ‘n wet vir ons maak dat ons onderskei tussen boer en Boer. Jy sien — jy is ‘n boer, ‘n landbouer en dit is goed, maar daar is ook ‘n Boervolk hier wat besig is om op te staan. Ek verstaan jy en ou Cyril wil niks hoor van volke nie, want volke het regte en dit is iets wat julle nie aan die groot klok wil hang nie. So as julle dalk die term landbouer kan gebruik en ons volk se naam Boer uit julle woordeskat haal, gaan dinge baie beter werk…

    Want die Boere by Senekal, of hy nou ‘n biker of ‘n gifsmous of student is, het daarheen gegaan om te wys hulle is heeltemal gatvol, nie “half gatvol” soos jy nie. Jy, Nick Serfontein, ken nie jou eie mense se vrese, pyn en frustrasie nie. Jy het vervreemd geraak, want jy koop jou eie toekoms omdat jy genoeg geld het. Jy, Nick Serfontein, skep jou eie kultuur by Sernick waar jou woord wet is en jy vergeet dat daar mense daarbuite is wat deel is van ‘n ander kultuur…. Hulle noem daardie mense Boere.

    Sien… mega-“boere” het landbougode geword. Die ander boere in die distrik is eenvoudig te klein om hulle stemme te laat hoor en op die ou end koop Sernick ook hulle grondjie. Dit is hoekom daar deur vriende van jou soos Dan Kriek idees op die tafel gesit is dat die 20% megaboere die land kan voer en die 80% familieboere opgeoffer kan word.

    Ou Nick, jy vra waar was die bikers toe julle moes vuur slaan, in plaas van om dankie te se vir elke biker wat bygedra het tot die miljoene rande se skenkings wat nou daar afgelaai word. Jy praat van die cowboys wat wil vuis slaan, in plaas daarvan dat jy dankie sê vir die duisende mense, bikers ingesluit, wat in Senekal hulle mooi gedra het en die knieg gebuig het voor ons Hemelse Vader. Jy praat van die “bona fide” boere terwyl ons eie seuns oorsee op stropers sit omdat niemand hulle help om te begin boer nie. Ou Nick, jy wil landbou verlos van politiek… in Suid Afrika. Dalk moet jy jou eerder hou by boerdery?

    Onderhoude soos joune met Willemien Brümmer dryf ‘n wig tussen ons mense in. Dit maak dat bikers en ander nie meer wil help nie. Hulle word uitgeskel en beledig deur die baaslandbouer. Dalk moet elke landbouer wat nie ‘n Boer is nie, ‘n groen lint om sy hek gaan hang dat ons kan weet waar ons nie welkom is nie.

    Dankie aan elke persoon wat ons landbouers probeer ondersteun op elke denkbare manier. Dankie aan elke biker wat altyd gewillig is om te gee en deel te neem. Dankie aan elke Boer wat sy volk se fakkel dra in ‘n donker tyd. Dankie aan elke landbouer wat nog sterk staan in hierdie tyd. Weet asseblief dat Nick Serfontein nie namens ons praat nie.

    Boeregroete,

    —Alwyn de Klerk

  • Leon Lemmer: J A Froude oor Britse kolonialisme

    Leon Lemmer: J A Froude oor Britse kolonialisme

    Na my bespreking van twee biografieë oor James Anthony Froude (1818-1894) (Praag 13.06.2020 en 27.06.2020) kom Froude in hierdie rubriek en ten slotte self aan die woord in twee van sy boeke. Die een boek handel onder meer oor sy drie besoeke aan Suid-Afrika. ‘n Mens sal ver moet soek na ‘n Brit wat so krities oor Britse kolonialisme in Suidelike Afrika was en terselfdertyd so ‘n groot bewondering vir die Boere/Afrikaners gehad het. In sy ander boek, oor die Wes-Indiese Eilande, belig hy talle sake van aktuele belang in die nuwe Suid-Afrika. Daar word dinge gesê wat deesdae polities byderwets nie meer gehoor word nie.

    Oceana: England and her colonies

    Froude het baie in Britse kolonialisme belang gestel. Van hom is die volgende boek gepubliseer: Oceana: England and her colonies (1886/2018; Amazon Kindle $1,14). As Engelsman en entoesiastiese Britse imperialis het Froude in 1874, 1875 en 1885 besoeke aan Suid-Afrika gebring. In laasgenoemde geval het hy daarna ook Australië, Nieu-Seeland en Amerika besoek. In die hoofstuk wat handel oor sy skeepsreis na Kaapstad in 1885 skryf Froude: “In 1852 we had discovered that wars with the natives and wars with the Dutch were expensive and useless; that sending troops out and killing thousands of natives was an odd way of protecting them” (Kindle 580). Hy verwys na die onafhanklikheid wat die Britte aan die Transvaal (1852) en Oranje-Vrystaat (1854) toegeken het, net om dit kort daarna te berou toe eers diamante en daarna goud ontdek is. In die daarop volgende twee hoofstukke beskryf Froude sy besoeke aan Suid-Afrika; eers hoofsaaklik die 1874- en 1875-besoeke en in die daaropvolgende hoofstuk sy 1885-besoek. As ‘n gerekende historikus het hy toegang tot belangrike mense gehad en onderhoude met hulle gevoer. Sy besoeke in 1874 en 1875 het boonop die finansiële ondersteuning van die Britse regering se departement van kolonies geniet.

    Reeds met die intrapslag klink Froude pro-Boer/Afrikaner: “Better colonists or more successful did not exist than the Dutch” (601). Froude is krities oor die Britse koloniale bewind. “They [the Dutch] have had fewer native wars than we have had. There has been less violence and bloodshed” (601). Dit verduidelik waarom Jan Smuts so dikwels na hierdie boek verwys in sy Eene eeuw van onrecht (Praag 14.03.2020). Oor die Britse benadering van die nie-blankes, insluitende die manier waarop die slawe vrygestel is, skryf Froude: “The Dutch … were regarded in England as slave-owners at heart, as barbarians and tyrants, as illiterate savages … The unfavourable impression of them became a tradition of the English press, and unfortunately of the Colonial office. We had treated them unfairly as well as unwisely, and we never forgive those whom we have injured” [!] (634).

    Froude verwys spesifiek na die manier waarop die Britte die Oranje-Vrystaat van die diamentveld ontneem het. “The annexation had been a swindle and a trick” (754). “Tens of thousands of guns and rifles were distributed in two or three years among the surrounding tribes as a direct menace to the Dutch, who had now a semicircle of armed men drawn outside them from Kimberley to Zululand. Naturally there was the greatest alarm and the greatest indignation among them. They were threatened with invasions and inroads of savages set on and countenanced by the British Government” (741). “From that day no Boer in South Africa has been able to trust to English promises” (715). “We justified our action, by posing before the world as the protectors of the rights of native tribes, whom we accused them of having wronged” (722).

    Wat baie Britte nie besef het nie is “that the Dutch were still the majority, and a very large majority, in the [Cape] colony itself. Nor were they only the majority, but they were doing all the work which was really valuable” (688). “We persisted in a policy which threefifths of its white inhabitants detested” (942). Verder: “The Colonial Office had undervalued the Dutch as a fighting power” (768). Dan kom Froude met ‘n karakterisering wat destyds algemeen in Britse geledere aangetref is: dat Afrikaners stadig [slapgat?] is: “The Dutch are slow to move, but when moved are moved effectually” (728). John Molteno (1814-1886), die eerste minister van die Kaapkolonie (1872-1878), “told me that he was as sorry as I could be; that he had himself opposed the annexation [of Griqualand West, the Daimond Fields] (762). Uiteindelik is ₤90 000 skadevergoeding aan die Oranje-Vrystaat betaal. “The Dutch of South Africa, though obstinate as mules, are emotional and affected easily through their feelings” (802). “We took note of their faults; we forgot our own” (861).

    Froude verwys na die “philanthropists [eg missionaries] whose mission in life is the championship of innocent negroes” (867). “The country has been the prey of well-intentioned philanthropists” (3194). Dit lyk nie asof Froude werklik die plaaslike verdeling in swart stamme verstaan het nie, want hy skryf van “Caffres [Xhosas?], Basutos, Zulus” (815; ook 1043), wat op kruisklassifikasie neerkom. Hy noem die Transvaalse Boere “a brave and honourable people” (848). “The origin of all the anger in the Transvaal had been the arming [of] the native chiefs against them from the Diamond Fields” (854). “The chiefs whom we called our friends had been drawn into an attitude of open menace against the Boers” (861). “Public opinion in England would certainly not permit a war of extermination against the Cape Dutch, and the alternative might easily arise between a war of this description [civil war, whites against blacks] and the evacuation of the country” (900).

    “If South Africa is to rule itself under a constitutional system, we must cease to impose English views of what is expedient on a people unwilling to act upon them” (907). Die Britse regering “had despised the Boers – had not treated them with ordinary honesty” (962). “The Boers had been so systematically abused and misrepresented that the English scarcely regarded them as human beings to whom they owed any moral consideration” (969). “If we could think more of the wrong things which we have done ourselves, and less of the wrong things which we accuse the Boers of having done, I believe that would be considerably more effective” (975). Froude verwys na Suid-Afrika as “that country being a most signal example of all the faults in the past methods of colonial management” (3181).

    “The success of the Dutch in the Free States – a small monority of whites in the midst of twenty times their number of warlike blacks – proves that a modus vivendi can be found under which the two races can live side by side, and the white man can acquire his natural ascendency. But if we withdraw, it will be the Dutch method which will be adopted all over the country, and not the English. I should not myself object to this. The Dutch method, in the long run, is the more merciful of the two. We have killed hundreds of natives where the Dutch have killed tens. But the Dutch, who are the majority [of whites], would be virtually masters of South Africa. They look on themselves as the lawful owners, and on us as intruders” (3201).

    In Nieu-Seeland het Froude in 1885 besoek aan George Grey (1812-1898, goewerneur van die Kaapkolonie 1854-1861) gebring. Grey was toe ‘n Nieu-Seelandse parlementslid. Voor dit was hy die goewerneur (1845-1854 en 1861-1868) en eerste minister (1877-1879) van Nieu-Seeland. “His own large experience and thorough knowledge of South Africa confirmed the views which I had myself formed. He understood the Boers. He had gone to the Cape with the prejudice against them generally entertained in England, and he found the Boer of the English newspapers and platform speeches a creature of the imagination which had no existence in ‘space and time’. The Boers were simply the Dutch gentlemen and farmers from whose fathers and grandfathers we had taken the colony. Many of them had been Sir George’s subjects, and in his opinion, as in mine, they were a quiet, orderly, industrious, hard-working people, hurting no one if let alone, but resentful of injuries and especially of calumnies against their character. They were accused of cruelty to the native races. Had the charge been true, Sir George Grey, of all men, would have been the last to pardon it; but it was no more true of them than it was true of us and, necessarily, of all colonists who come in collision with the original owners of the soil, and he thought our perpetual interference with them to be foolish and unjust. Our interference alone had created all the troubles in South Africa” (4303).

    “The Dutch were the majority, and a harmonious administration in South Africa was politically impossible unless we were prepared to treat the Dutch as honourable men, to meet them on their own ground, and leave them the same liberties which we do not think of refusing to the Australians or Canadians” (4309). Maar hou in gedagte dat Grey destyds nie ‘n tipiese Brit was wat rassesegregasie voorgestaan het nie. Grey se beleid was “civilisation through mingling” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 242). Froude was teen rasvermenging gekant.

    The English in the West Indies

    Froude het ook somminge Britse kolonies in die Wes-Indiese eilande besoek en die volgende boek gepubliseer: The English in the West Indies; or, The bow of Ulysses (1888/2019, Goodpress, 122p; Amazon Kindle $1,14). Hy het teen die einde van 1886 per skip uit Engeland vertrek en sy 1887-indrukke van die Wes-Indiese Eilande te boek gestel. Baie van sy opmerkings is vir Suid-Afrikaners ter sake en het steeds aktualiteit, bv “It does not follow that because people of the same race and character are drawn together by equality and liberty [eg whites in South Africa], people of different races and different characters, who have quarrelled for centuries, will be similarly attracted to one another [eg whites and blacks in the Caribbean]” (Kindle 81).

    Barbados, die oudste Britse kolonie in Wes-Indië, onafhanklik sedert 1961, was die eerste eiland wat Froude besoek het, gevolg deur Grenada (onafhanklik sedert 1974) en Trinidad (saam met Tobago onafhanklik sedert 1962). Hierna is hy terug na Barbados en het agtereenvolgens Dominica (onafhanklik sedert 1978 – nie St Domingo/Dominikaanse Republiek nie) en Jamaika (onafhanklik sedert 1962) besoek, asook die nie-Britse kolonie Kuba – “Cuba had been governed as a province of Spain” (4144). Onderweg na Jamaika en terug van Kuba af na Barbados is by Haiti (onderskeidelik die Jacmel- en Port-au-Prince-hawe) aangedoen omdat “I much wished to see this paradise of negro liberty” (2523). “Hayti, as everyone knows who has studied the black problem, is the western portion of Columbus’s Española, or St Domingo, the largest [West Indian island] after Cuba and the most fertile in natural resources of all the islands of the Caribbean Sea. It was the earliest of the Spanish settlements in the New World” (2530).

    Haiti is sedert 1804 onafhanklik ná ‘n suksesvolle slawe-opstand teen die Franse koloniale bewind waarin al die blanke inwoners vermoor is. Dit was die begin van meer as twee eeue se chaos, agteruitgang en agterlikheid. “Perhaps nothing better could be expected from a liberty which was inaugurated by assassination and plunder” (2550). “Republics which begin with murder and plunder do not come to much good in this world” (4666). Kan ons beter van die die nuwe Suid-Afrika verwag ná die ANC aan die bewind gekom het weens dekades van hoogs onbeskaafde terrorisme? Die ou en nuwe Suid-Afrika kan bv soos volg gekontrasteer word: “Communities … have existed where people have thought more of their obligations than of their ‘rights’, more of the welfare of their country, or of the success of a cause [eg spreading European/Western civilisation] to which they have devoted themselves, than of their personal pleasure or interest [eg corruption]” (5016).

    “What is the use of the colonies to us? The colonies are a hundredfold multiplication of the area of our own limited islands. In taking possession of so large a portion of the globe, we have enabled ourselves to spread and increase, and carry our persons, our language and our liberties, into all climates and continents. We overflow at home; there are too many of us here already; and if no lands belonged to us but Great Britain and Ireland, we should become a small insignificant power beside the mighty nations which are forming around us. There is space for hundreds of millions of us in the territories of which we and our fathers have possessed ourselves. In Canada, Australia, New Zealand we add our numbers and our resources … The sections of men on this globe are unequally gifted. Some are strong and can govern themselves; some are weak and are the prey of foreign invaders or internal anarchy; and freedom, which all desire, is only attainable by weak nations when they are subject to the rule of others who are at once powerful and just” (2867) – soos Brittanje, volgens Froude.

    Sedertdien het Brittanje die grootste deel van Ierland verloor en al die Wes-Indiese kolonies wat Froude besoek het. Baie van hierdie eilande en selfs nie-Britse kolonies, soos Mosambiek, is in die Statebond opgeneem, maar sonder dat Brittanje effektief beheer oor hulle kan uitoefen. Wat Froude onmoontlik kon voorsien het, is dat die Wes-Indiese eilande nie meer die bestemming vir Britse immigrante is nie, maar dat die migrante-verkeer ná die Tweede Wêreldoorlog in die teenoorgestelde rigting is. Agtereenvolgende Britse regerings het toegelaat dat derduisende Wes-Indiërs en ander nie-blankes uit eens Britse kolonies hulle in Brittanje vestig, met aanvanklik feitlik net ‘n enkele Brit, Enoch Powell (1912-1998), wat die aandag op bv die nadelige kulturele gevolge hiervan gevestig het (Praag 30.04.2016). Wat sedert 1994 opval, is dat Suid-Afrika nie meer soos voorheen in dieselfde asem as Australië en Nieu-Seeland as ‘n tuiste van Westerse of Britse beskawing genoem word nie. Froude het Suid-Afrika reeds in 1887 uit hierdie lysie weggelaat weens die oorwig van swartes, maar hy het vertroue in die toekoms van Kanada as ‘n oorwegend blanke land gehad; ‘n vertroue wat deur veral die Trudeaus, Pierre en Justin, as staatshoofde geskend is. Hulle het as ideaal dat Kanada se inwoners die wêreldbevolking moet weerspieël. Daarmee kan die wêreld se probleme vrywilliglik op ‘n enkele land afgelaai word.

    Vanweë kulturele verwantskap, indien nie eendersheid nie, kon Britse kolonies soos veral Australië en Kanada maklik hulle bande met Brittanje behou en as bestemming vir Britse immigrante dien. Dit geld ook in groot mate vir Nieu-Seeland en in mindere mate vir Suid-Afrika. Die situasie word problematies wanneer ‘n blanke minderheid, soos die Britte in die Wes-Indiese Eilande, dieselfde grondgebied met ‘n oorweldigende swart meerderheid, wat kultureel hemelsbreed van hulle verskil, moet deel. “The white minority could not be trusted with the exclusive possession of political power. The blacks could not be trusted with the equally dangerous supremacy which their numbers would insure them” (2887). “The Europeans would not remain to be ruled under a black representative system; nor would they take any part in it when they would be so overwhelmingly outvoted and outnumbered. They would sooner forfeit all that they had in the world and go away” (2657). Dit herinner aan die deurlopende uittog van Suid-Afrikaanse blankes sedert 1990.

    “Although it is undesirable or impossible for the blacks to be ruled by the minority of the white residents, it is equally undesirable and equally impossible that the whites should be ruled by them” (1246). Dit volg dat iemand soos FW de Klerk skynbaar die onmoontlike reggekry het. “There are two parties to every bargain” (1508). Die nuwe Suid-Afrika is nie ‘n wen-wen situasie nie. Die blankes is die groot verloorders. Van swart meerderheidsregering word gesê: “It will be a rule by the blacks and for the blacks” (1726). “Nature has made us unequal, and Acts of Parliament cannot make us equal” (3255). “Whites and blacks may be nominally equal; but from the enormous preponderance of numbers the equality would be only in name, and such English people, at least, as would be really of any value, would refuse to remain in a false and intolerable position” (1252). Vandaar Afrikaners se ideaal van ‘n eie tuisland. “The forced equality of the races before the law made more difficult the growth of any kindly feeling” (1488). Plaaslik word daar egter van die blankes verwag om hulle met sulke haglike omstandighede te versoen.

    “The gulf which divides the colours is not arbitrary prejudice” (1740). “The two races are not equal and will not blend. If the white people do not depart of themselves, black legislation will make it impossible for any of them to stay who would not be better out of the way” (1726) – dink bv aan regstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging en grondonteiening sonder vergoeding; dus in vele opsigte blatante rassediskriminasie ten koste van die blankes. “Our own Anglo-Norman race has become capable of self-government only after a thousand years of civil and spiritual authority” (1753). Maar die swartes, bv ANC-kornuite, wou ten alle koste uitsluitlike politieke mag dadelik oorneem. “But it does not follow that what can be done eventually can be done immediately” (1740). Die ANC het hom vóór 1994 herhaaldelik tot “ready to govern” verklaar maar maak sedertdien ‘n klaaglike mislukking daarvan.

    Volgens Froude moet nóg die swartes nóg die blankes toegelaat word om in so ‘n situasie te regeer omdat die regerende rasgroep sy belange ten koste van die ander een sal bevorder. As oortuigde kolonialis en imperialis is Froude se oortuiging dat Brittanje in sulke omstandighede moet bly regeer ten einde onpartydig aan albei groepe se belange reg te laat geskied. Hy het ‘n imperiale (kon)federasie bepleit. “It seems so easy. You have only to form a new parliament in which the colonies shall be represented according to numbers, while each colony will retain its own for its own local purposes” (5029). Maar as verteenwoordiging volgens die bevolkingsgetalle geskied, sal die nie-blankes noodwendig (spoedig) die blankes oorheers. In hierdie opset word die kolonies dan eerder provinsies van die moederland, soos in die Franse koloniale model. Die gevaarlike tendens wat hy opgemerk het, is dat die Britse regering geneig was om al hoe laer vereistes vir stemreg te stel, met die gevolg dat swart oorheersing, veral op die langer termyn, al hoe meer ‘n voldonge feit geword het. Dit het meegebring dat ingesete blankes geneig was om die wyk te neem en dat plaasvervangende blanke immigrante ongeneë was om hulle in die Karibiese gebied te vestig. Bowendien het die hoë geboortesyfers by swartes die blanke minderheid al hoe meer verswelg.

    In die Britse kolonies waar die blankes in die meerderheid is (Australië, Kanada, Nieu-Seeland), was daar nie groot probleme nie. In Suid-Afrika is daar ‘n substansiële blanke bevolking (Afrikaans- en Engelssprekendes), maar omdat die blankes kultureel verskil, is samewerking problematies. Dit is eintlik net die Britte wat imperiaal ‘n eenheid kon vorm. “The British people everywhere intend to remain one. With the same blood, the same language, the same habits, the same traditions, they do not mean to be shattered into dishonoured fragments” (87). Naas die kolonies wat ‘n oorwegend Britse karakter gehad het en selfonderhoudend was, was daar kolonies, soos dié in Wes-Indië, wat ‘n finansiële las vir die Britte geword het; des te meer nadat rietsuiker nie meer lonend geproduseer kon word nie vanweë die mededinging met beetsuiker. “I could not help asking myself of what use such a possession could be either to England or the English nation. We could not colonise it, could not cultivate it, could not draw revenue from it … We might have spared ourselves so unnecessary a conquest” (945). ‘n Kolonie kon alleenlik Brits gemaak word as ‘n afdoende getal Britse immigrante hulle permanent daar vestig.

    Ná die vrystelling van die slawe is welvaart ook aan bande gelê omdat daar grootskaalse onwilligheid by die swartes was om arbeid te verrig (591). Die Karibiese blankes wou eerder na die moederland (“a stepmother” – 314) terugkeer of ekonomiese en politieke aansluiting by Amerika soek. “All the whites in the islands wished at the bottom of their hearts to be taken into the Union [USA]; but the Union Government was too wise to meddle with them. The trade would fall to America of itself” (1939), onder meer vanweë die nabyheid van Amerika en die groot afstand tussen enersyds Wes-Indië en andersyds Brittanje en Europa. Anders as die blankes begeer die swartes politieke onafhanklikheid, maar volgens Froude is hulle nie in staat om doeltreffend te regeer nie. “The black and white races had not amalgamated and were not inclining to amalgamate” (134). Die vrystelling van die slawe het hierdie twee groepe nie nader aan mekaar gebring nie. “[They] were further apart than ever” (147). Amerika is glad nie geneë om die Wes-Indiese Eilande te annekseer nie. Finansieel sou dit eerder nadele as voordele inhou. Ook: “They did not wish to absorb another million and a half of blacks and as many Roman Catholics, having enough already of both” (1515).

    Oral waar Froude gekom het, was daar tekens van agteruitgang en verval. Dit is ‘n geval van “burnt his house to roast his pig; such waste was never seen” (3300). Oor Grenada skryf hy: “Round us when we landed were unroofed warehouses, weed-choked courtyards, doors gone, and window frames fallen in or out. Such a scene of desolation and desertion I never saw in my life save once, a few weeks later in Jamaica … Nature and the dark race had been simply allowed by us to resume possession of the island” (767). In Dominica “the grass was growing between the stones, and the houses generally were dilapidated and dirty” (2137). “It is the same as in Grenada: the whites … have lost heart, and cease to struggle against the stream. A state of things more helplessly provoking was never seen. Skill and capital and labour have only to be brought to bear together, and the land might be a Garden of Eden” (2222). “Kingston [Jamaica] is the best of our West Indian towns, and Kingston has not one fine building in it” (4000). In Havana, Kuba, daarenteen, was daar “the numerical preponderance of the white element” (4170), gevolglik: “The buildings are all good in Havana” (4286).

    Oor Jacmel, Haiti, skryf Froude: “The streets were filthy and the stench abominable” (2584). Van Port-au-Prince, Haiti, sê hy: “Long before we came to shore there came off whiffs … of active dirt fermenting in the sunlight … We were in a Paris of the gutter” (4693). “My prejudices, if I have any, had not blinded me to the good qualities of the men and women in Dominica. I do not think it was prejudice wholly which made me think the faces which I saw in Hayti the most repulsive which I had ever seen in the world, or Jacmel itself, taken for all in all, the foulest, dirtiest, and nastiest of human habitations” (2610). Hy het terug op die skip geklim. “I had to strip and plunge into a bath and wash away the odour of the great negro republic of the West which clung to my clothes and skin” (2617).

    Die keuse was duidelik: “Either an English administration pure and simple … or a falling eventually into a state like that of Hayti, where … no white man can own a yard of land” (801). “As it has been in Hayti, so it must be in Trinidad if the English leave the blacks to be their own masters” (1381). “One felt it strange that with so beautiful a possession lying at our doors, we should have allowed it to slide out of our hands” (808). “The plant of civilisation as yet has taken but feeble root” (801). “The continued civilisation of the blacks depends on the maintenace there of English influence and authority” (838). Oor Trinidad skryf Froude: “Of sanitary arrangements there seemed to be none … Dirt of every kind lies about freely” (918). In Jamaika “odours … from open drains reminded me of Jacmel. The streets … looked dirty and the houses shabby” (2734).

    Wat vir Froude opgeval het, was hoe tevrede die swartes met hierdie situasie was: “Singing, dancing, and chattering all night long, as radiant and happy as carelessness and content could make them” (692). “If the West Indies are going to ruin, Barbados, at any rate, is being ruined with a smiling face” (551). “My poor downtrodden black brothers and sisters, so far as I could judge from this first introduction [in Barbados], looked to me a very fortunate class of fellow-creatures” (631). “The blacks there [in Dominica], as everywhere, are happy with their yams, and cocoa nuts and land crabs. They desire nothing better than they have” (2027). “The earth does not contain any peasantry so well off, so well cared for, so happy, so sleek and contented as the sons and daughters of the emancipated slaves in the English West Indian Islands” (1101). “They are perfectly happy … They have no aspirations to make them restless. They have no guilt upon their consciences” (712). “[Slavery] descendents … have nothing now to do save to laugh and sing en enjoy existence” (719). “The inheritance [is] turned into a wilderness” (2391).

    Later verwys Froude weer na “the boundless happiness of the black race. Under the rule of England in these islands the two million of these poor brothers-in-law of ours are the most perfectly contented specimens of the human race to be found upon the planet … If happiness be the satisfaction of every conscious desire, theirs is a condition which admits of no improvement were they independent … Under the beneficent despotism of the English Government, which knows no difference of colour and permits no oppression, they can sleep, lounge, and laugh away their lives as they please, fearing no danger” (1128). “Orderly habits are not immediately lost, but the effect of leaving the negro nature to itself is apparent at last. In the English islands they are innocently happy in the unconsciousness of the obligations of morality. They eat, drink, sleep, and smoke, and do the least in the way of work that they can. They have no ideas of duty, and therefore are not made uneasy by neglecting it. One or other of them occasionally rises in the legal or other profession, but there is no sign, not the slightest, that the generality of the race are improving either in intelligence or moral habits; all the evidence is the other way” (4767).

    Oor die swartes skryf Froude: “They would have been slaves in their own country if they had not been brought to ours, and at the worst had lost nothing by the change” (692). “Slavery itself was the first step of emancipation” (1395). “As life goes he has been a lucky mortal. He was taken away from Dahomey and Ashantee – to be a slave indeed, but a slave to a less cruel master than he would have found at home” (1134). “They lived better than the honest day-labouring man in England, without doing a fourth part of his work in a day, and I am fully convinced that the negroes in our islands are better provided for and live better than when in Guinea” (1141). “The blacks would not work for wages more than three days in the week, or regularly upon those, preferring to cultivate their own yams and sweet potatoes” (2935). “The chief complaint [of the whites] is the somewhat weary one of the laziness of the blacks, who they say will work only when they please, and are never fully awake except at dinner time. I do not know that they have a right to expect anything else from poor creatures whom the law calls human, but who to them are only mechanical tools, not so manageable as tools ought to be, with whom they have no acquaintance and no human relations, whose wages are but twopence an hour and are diminished by fines at the arbitrary pleasure of the overseer” (1871).

    Sosiale gebruike, soos slawerny en rasse-segregasie, is nie uitsluitlik goed of net sleg nie. Slawe het bv nuttige werk verrig en dus nie so maklik of dikwels in ledigheid en misdaad verval nie. “The name of slavery is a horror to us; but there must have been something human and kindly about it, too, when it left upon the character the marks of courtesy and good breeding” (3394). In die gedrukte en massa-inligtingsmedia word daar meesal slegs van swart slawe melding gemaak en nie van die talle blankes wat gedwonge arbeid in die vroeë Amerikaanse en Karibiese geskiedenis verrig het nie. In die hoofstuk oor Barbados staan: “There were some thousands of wretched Irish, who had been transplanted thither after the last rebellion, and were bound under articles to labour. These might be counted on to rise if an invading force appeared” (584).

    In Trinidad is Indiërs as kontrakwerkers vir die suikerplantasies ingevoer omdat hulle beter arbeiders as die swartes is. Soos in Natal het hulle in die land aangebly pleks van na hulle geboorteland terug te keer. “Without them sugar cultivation in Trinidad and Demerara [Guyana] would cease altogether” (1080). “They are proud … and will not intermarry with the Africans” (1046). “[The Asiatic] comes to work. The negro does not want to work, and both are satisfied. But if there is no jealousy there is no friendship. The two races are more absolutely apart than the white and the black. The Asiatic insists the more on his superiority in the fear perhaps that if he did not the white might forget it” (1087). Die Indiërs en swartes woon in aparte buurte (1067). Woongebiedskeiding op ‘n rassegrondslag is iets natuurliks. Dit is nie iets wat slegs vanweë rasse-segregasie of apartheid aan mense opgedring word nie. “Between whites and blacks no relations remained save that of employer and employed. They lived apart. They had no longer, save in exceptional instances, any personal communication with each other. The law refusing to recognise a difference, the social line was drawn the harder, which the law was unable to reach” (1488).

    Oor die aanwesigheid van rassisme by swartes, wat deesdae graag ontken word, bestaan daar geen twyfel nie. “The blacks hate the mulattoes” (1368; ook 2961). “The mulattoes despised the blacks, and would not intermarry with them” (2961). “The black does not love the mulatto, and despises the white man who consents to be his servant” (1246) – soos bv verloopte Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika doen. Dit is ‘n geval van “social exclusiveness increasing with political equality” (2961). “In Hayti the black republic allows no white man to hold land in freehold. The blacks elsewhere with the same opportunities will develop the same aspirations” (1259). Dít kan die onderliggende motief van die ANC-regime se beleid van die onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom wees.

    “The future of the blacks and our own influence over them for good, depend on their being protected from themselves” (1273). “The blacks whom, in a fit of virtuous benevolence, we emancipated, do not feel that they are particularly obliged to us. They think, if they think at all, that they were ill treated originally, and received no more than was due to them, and that perhaps it was not benevolence at all on our part, but a desire to free ourselves from the reproach of slaveholding” (1705). Insgelyks word geredeneer dat die nuwe Suid-Afrika nie aan FW de Klerk se goedertierenheid te danke is nie. Hy het glo geen ander keuse gehad nie. “[The blacks] were persuaded that they were an oppressed people and required fuller liberties” (2249).

    “[In] the West Indies … the negro vote would make a residence there for an energetic and self-respecting European less tolerable than in any other part of the globe. The republic of Hayti not only excludes a white man from any share of the administration, but forbids his acquisition or possession of real property in any form” (2310). “The presence of Europeans in any form is barely tolerated. A few only are allowed to remain about the ports” (2563). “They are called ‘white trash’” (4707). Hierdie frase, wat deesdae vryelike in anti-blanke literatuur gebruik word, kom dus uit die verre verlede. “There is a saying in Hayti that the white man has no rights which the blacks are bound to recognise” (2670). “I had left that miserable cross-birth of ferocity and philanthropic sentiment [Hayti]… The ninety years of negro self-government have had their use in showing what it really means” (4734). Dit lyk asof die nuwe Suid-Afrika streef na die voorbeeld wat Haiti stel. Blankes word grootliks uit die staatsdiens geweer en grondonteiening sonder vergoeding is in aantog.

    “The possession of a vote never improved the character of any human being and never will” (2317). As aktiewe terroriste was die ANC moreel reeds bankrot genoeg. Die ANC as regime bevestig herhaaldelik al die vrese wat die blankes van hom as terroristiese monster gehad het. Dink aan hoe sommige ANC-kornuite verstik in merietelose oorvergoeding en ongebreidelde korrupsie. “Democracies are always extravagant. The majority, who have little property or none, regulate the expenditure. They lay taxes on the minority, who have to find the money, and have no interest in sparing them” (3002). In Suid-Afrika is dit by uitstek die nie-swartes wat eiendomsbelasting en vir munisipale dienste betaal. Elke jaar ruk hierdie situasie al hoe meer handuit sodat die befondsing op die vlak van plaaslike regering glad nie volhoubaar is nie. “The blacks object to taxes. As long as there are white men to pay them, they will be satisfied to get the benefit of the expenditure” (3202). Onlangs is daar in Soweto getoog vir die reg op gratis elektrisiteit.

    “The Radical faith is this: all men are equal … Right is right because the majority so declare it, and justice is justice because the majority so declare it” (3481). Daarenteen is Froude se standpunt: “We have no … right to make the emancipated slave his master’s master in virtue of his numbers” (3891). “[The blacks should be] allowed such freedom as they are capable of using [wisely]; they can be allowed more as they are better educated and more fit for it” (3898). “I presume no one can seriously expect that an orderly organised nation can be made out of the blacks, when, in spite of your schools and missionaries, sixty per cent of the children now born among them are illegitimate” (4579). Dit is bekend dat die meeste swart kinders in Suid-Afrika in enkelouergesinne grootword. Ten spyte van alles bly Froude idealisties optimisties: “You can do for the West Indies … what you do for the East [eg India]; you can establish a firm authoritative government which will protect the blacks in their civil rights and protect the whites in theirs … By keeping the rule in your own hands you will restore the white population to their legitimate influence; the blacks will again look up to them and respect them as they ought to do … in such following and obedience their only hope of improvement lies” (4579).

    “As for the West Indies there are but two genuine alternatives: one to leave them to themselves to shape their own destinies, as we leave Australia; the other to govern them as if they were a part of Great Britain with the same scrupulous care of the people and their interest with which we govern Bengal, Madras [Chennai], and Bombay [Mumbai]. England is responsible for the social condition of those islands. She filled them with negroes when it was her interest to maintain slavery, she emancipated those negroes when popular opinion at home demanded that slavery should end. It appears to me that England ought to bear the consequences of her own actions, and assume to herself the responsibilities of a state of things which she has herself created” (4874). In hierdie konteks verwys Froude na die newetitel van sy boek: “The bow of Ulysses [the hero of Homer’s Odyssey] is sound as ever; moths and worms have not injured either cord or horn; but it is unstrung and the arrows which are shot from it drop feebly to the ground” (4901).

    Die kern van Froude se boodskap is: “The theory of constitutional government is that the majority shall rule the minority, and as long as the qualities, moral and mental, of the parties are not grossly dissimilar, such an arrangement forms a tolerable modus vivendi. Where in character, in mental force, in energy, in cultivation, there is no equality at all, but an inequality … to expect that the intelligent few will submit to the unintelligent many is to expect what has never been found and what never ought to be found. The whites cannot be trusted to rule the blacks, but for the blacks to rule the whites is a yet grosser anomaly” (3602). Op grond hiervan kan geredeneer word dat die ou Suid-Afrika beter was as wat die nuwe Suid-Afrika is.

    Ten spyte van al die ontnugtering wat Froude in Wes-Indië te beurt geval het, het hy merkwaardig optimisties gebly. “The equality between black and white is a forced equality and not a real one, and nature in the long run has her way, and readjusts in their proper relations what theorists and philanthropists have disturbed” (3400). Froude het hom in vele opsigte vir verlore sake beywer. Ten minste in hierdie sin het hy aan my en hopelik aan (baie) ander Afrikaners ‘n navolgenswaardige voorbeeld gestel. “Even when a cause is lost utterly, and no rational hope remains, I would still go down, if it had to be so, with my spirit unbroken and my face to the enemy” (2664). Dit is ongerieflik om ‘n Afrikaner-bittereinder te wees, maar dit is nie verkeerd nie.

    Froudacity

    Froude se boek oor die Wes-Indiese eilande is heftig aangeval, veral deur swart Wes-Indiërs. Die bekendste kritiek het uit Trinidad van John Jacob Thomas (1841-1889) gekom in sy boek, Froudacity: West Indian fables by James Anthony Froude (Good Press, 1889/2019, 142p; Amazon Kindle $3,20). Soos verwag kon word, word Froude van rassisme, beswaddering, laster, paternalisme, kwaadwilligheid, roekeloosheid, eensydigheid, gemeenplasigheid, onkunde, ens, beskuldig; ook van vermetelheid (“audacity”) – dit is immers waarop die hooftitel van die boek sinspeel. Froude word selfs “this apostle of skin-worship” (Kindle 1173) en “this prophet of evil” (1193) genoem. Maar Thomas is deur mede-swartes verwyt dat hy nie radikaal genoeg pro-swart en anti-blank is nie. ‘n Opsomming van Thomas se kritiek is onder die opskrif “Froudacity” op Wikipedia gepubliseer. Eintlik gebruik Thomas sy boek nie net om Froude af te kam nie, maar ook om in besonderhede sy besware teen bv die (blanke) Britse goewerneurs, regters en magistrate te lug.

    Ek het in besonderhede oor Froude se boek geskryf omdat hy idees verkondig wat deesdae onderdruk word. Thomas, daarenteen, propageer al die oorbekende drogredenasie waarmee ons daagliks gekonfronteer word. Sy boek toon hoe lank reeds dieselfde argumente herhaal word. My kernbeswaar is dat Thomas oor en oor beweer dat die verskil tussen blankes en swartes bloot velkleur (“mere colour” – (926), dus pigmentasie (“purely epidermal” – 989), is; ook genoem “skin-prejudice” (894) en “skin-superiority (1102). “Are we to be grateful that the colour difference should be made the basis and justification of the dastardly denials of justice?” (855). Die blankes word verwyt vir “the cheap condition of showing a simple bodily accident erected by themselves into an evidence and proof of superiority” (1442).

    In werklikheid gaan dit nie om velkleur nie maar om die (groot) kulturele verskille tussen blankes en swartes, dus verskille in lewenswyse, hoe daar gedink en gehandel word; ook ontwikkelingsverskille. Soos ek dink Thomas dat ontwikkelings/prestasie-verskille ‘n sikliese verskynsel kan wees: “In the past different races have successively come to the front, as prominent actors on the world’s stage” (1765). Maar hy oordryf heel moontlik: “The European world is looking with wonder and admiration at the progress made by the Negro Race – a progress unparalleled in the annals of the history of any race” (1938). Ras is nie ‘n ignoreerbare konstruk wat onnodig uitgedink is nie. Ras is deel van die onontwykbare werklikheid. Waarom is daar sedert 1994 geen sprake van ‘n nie-swart president, vise-president of nie-swarte in watter hoë (politieke) pos ook al nie? Omdat swartes die werklikheid van ras erken. Omdat swartes (ten alle koste) mede-swartes in topposte wil hê, dus mense wat soos hulle dink en doen. As pigmentasie die enigste verskil tussen blankes en swartes was, sou dit om ‘t ewe gewees het of bv ‘n blanke of ‘n swarte die president van Suid-Afrika was.

    Thomas is erg neerhalend en beledigend teenoor Froude. Hy word bv smalend oor en oor ‘n profeet of filosoof genoem. Soos verwag kon word, word die blankes vir die “hideous atrocities of slavery” verwyt (54) – “the trade in African flesh and blood” (1277). Haiti is reeds meer as drie eeue lank die toonbeeld van swart rassisme, maar Thomas noem die besware wat Froude teen Haiti opper “perversity gone wild in the manufacture of analogies” (80). Mungo Park (1771-1806) word genoem as een van die blanke ontdekkingsreisigers wat “the natural friendliness of the Negro in his ancestral home” ervaar het (1153). Maar Park het in Wes-Afrika verdrink omdat hy deur vyandige swartes aangeval is. Froude is oortuig daarvan dat rasseskeiding natuurlik is. Thomas verwys egter na “the inevitable atttaction of one race to the other by the sentiment of natural affection” (1823). Die result is “Mulattos” (1836). Die Britse immigrante wat hulle in Wes-Indië gevestig het, dink anders as Thomas oor ras: “That class of them [Anglo-Saxons] who had left Britain were likelier than the more refined of their nation to exhibit in its crudest and cruellest form the innate jealousy and contempt of other races that pervades the Anglo-Saxon bosom” (1856).

    Volgens Thomas “the Negro voter would elect representatives whom he knew he could trust for competency in the management of his affairs, and not persons whose sole recommendation to him would be the possession of the same kind of skin” (1347). Is ons ondervinding in die nuwe Suid-Afrika dat die meerderheid kiesers glad nie kleurbewus is nie? “No one can deserve to govern simply because he is white, and no one is bound to be subject simply because he is black” (1436). Maar in die nuwe Suid-Afrika regeer die swartes bloot omdat die meerderheid kiesers swart is en die blankes is teen wil en dank die onderdane of tweedeklasburgers omdat hulle die minderheid is. “At present most officials are appointed (locally at least) according to their merit, and not to their epidermis” (1442). In die nuwe Suid-Afrika, daarenteen, word baie, waarskynlik die meeste, aanstellings en bevorderings deurslaggewend op grond van ras (swart) en geslag (vroulik) gedoen pleks van bekwaamheid.

    Die polities verligte Julia Markus (Praag 27.06.2020) hou van Thomas se verweer. Hy “accurately described Froude’s quick and incorrect assessment of different island peoples … Yet it is the subtitle of another book of criticism [by Davis N Darrell, 1888], Mr Froude’s negrophobia, that best describes Froude in the West Indies: Don Quixote as a Cook’s tourist. It could not be said better” (4974).

  • Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    John Barrow (1764-1848) was van 1792 tot 1794 verbonde aan die Britse ambassade in Peking/Beijing, China, toe George Macartney (1737-1806) die ambassadeur was. Van 1797 tot 1798 was Macartney die goewerneur aan die Kaap tydens die eerste Britse besetting. Barrow was van 1797 tot 1804 aan die Kaap en was aanvanklik Macartney se private sekretaris. Barrow was veronderstel om beter betrekkinge tussen veral die Boere en die swart inwoners te bevorder, ‘n taak waarvoor hy uitnemend ongeskik was. Hy het plaaslik verskeie reise onderneem en die volgende boek daaroor gepubliseer: An account of travels into the interior of Southern Africa in the years 1797 and 1798 (1802/2015, 432p; Amazon Kindle $1,14). In 1799 het Barrow met Anna Maria Truter (1777-1857), wat plante geskilder het, getrou. Hulle het sewe kinders gehad. Barrow het in 1800 ‘n huis in Kaapstad gekoop omdat hy hom hier wou vestig. In 1802 het Brittanje en Frankryk egter die Vrede van Amiens gesluit waarvolgens die Kaap weer Hollandse besit sou word; vandaar die Bataafse bewind aan die Kaap (1803-1806). Dit het Barrow se planne gefruik. Hy het gevolglik na Engeland teruggekeer.

    Barrow se eerstehandse kennis van China het veroorsaak dat hy telkens bv rysverbouing aan die Kaap aanbeveel het. Die oorblyfsels van die Hollandse bewind aan die Kaap het hy afgekraak en die Britse manier van regeer – eintlik alles wat die Britte gedoen het – geloof. Byvoorbeeld: “The Dutch of late years had entirely neglected this excellent piece of ground; but the spirit of improvement that has always actuated the minds of the English in all their possessions abroad, will no doubt show itself at this place, and convert the public garden [in Cape Town] into a place not only ornamental to the town but useful to the country” (Kindle 246). Dit is Barrow se mentor, Macartney, wat die Britse Ryk gekarakteriseer het as “a vast Empire, on which the sun never sets.” Hierdie vooroordeel het Barrow op die Boere geprojekteer en hulle sover moontlik afgekraak. Terselfdertyd het hy die nie-blanke inwoners verheerlik. ‘n Mens kan wonder waarom hy dan met ‘n Hollandssprekende blanke vrou getrou het.

    Hierdie gaping by Barrow tussen wat geskryf en hoe geleef word, is soortgelyk aan hedendaagse, Afrikaanssprekende, blanke Stellenbossers soos Willie Esterhuyse en Anton van Niekerk. Volgens Esterhuyse het “Afrikaans as wetenskaplike publikasietaal … ‘n baie beperkte en krimpende toekoms” (Netwerk24, 8.12.2018), iets wat deur hom eerder verwelkom as teengewerk word. Om jou vir Afrikaans as akademiese taal te beywer, is volgens Esterhuyse “strategies én takties outyds” (Netwerk24, 19.12.2018). Van Niekerk het hom nie net daadwerklik vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch beywer nie; hy het ook, soos Wim de Villiers, geen goeie woord vir Afrikaners nie.

    Volgens Van Niekerk, soos by Barrow, is die Boere in vergelyking met die swartes baie sleg: “Vergete is alles wat ons weet van die pyn wat ‘Afrikanerskap’ in die verlede in hierdie land aangerig het” (“Om met vuur te speel,” Netwerk24, 20.12.2018). Wat Van Niekerk onderskeidelik aanprys en vergeet, is swart Afrika-nasionalisme en -terrorisme. “Die fase in die geskiedenis van ‘Suid-Afrika’ waaroor ons eintlik nie in staat is om ooit weer ons koppe op te tel, en ten opsigte waarvan ons die Allerhoogste moet dank dat daar nie uit onverbloemde wraaklus teen ons opgetree is nie, is egter presies die periode waarin ‘Afrikaners’ aan die bewind was.” In werklikheid was dit die goue era van Afrikaans en Europese beskawing, toe Suid-Afrika die voorspoedigste en ontwikkeldste land in Afrika wás. Toe was daar geen sprake van staatskaping, rommelstatus, ongebreidelde korrupsie, ondoeltreffendheid en ‘n mislukte staat nie.

    Van Niekerk verwys na “die verstikkende en onverdraagsame eenvormingheid van Afrikanernasionalisme … ‘n voorskriftelike en uitmergelende Afrikaner-nasionalistiese ideologie,” asof Afrikaners sedert 1994 welwillende, vredeliewende, moord- en misdaadlose vryheid en selfbeskikking ervaar. “Vingerswaaiende leiers” is deur vuisswaaiende leiers vervang, maar die naïeweVan Niekerk verwelkom dit. As na uitnemende voorbeelde van volkome verloopte Afrikaners gesoek word, hoef daar nie verder as Esterhuyse, Van Niekerk en De Villiers gesoek te word nie – volgens elkeen se openbare beeld, wat van hul private leefwyse kan verskil. Daar is dikwels ‘n element van skynheiligheid by die uiters linkses. Fanatieke pogings word aangewend om heiliger as heilig te probeer wees. Koos Malan het verdoemende kritiek op Van Niekerk se betoog gelewer (Netwerk24, 9.01.2019).

    In die eerste hoofstuk noem Barrow dat twee Britse offisiere, Andrew Shillinge en Humphrey Fitzherbert, in 1620 Saldanabaai en omgewing – “the whole continent near adjoining” – tot Britse gebied verklaar het, “for the better prosecution of … trade to the East Indies” (87). Hy gee die posisie aan as 34 breedtegraad, dus Tafelbaai, wat eens Saldanabaai genoem is. Die huidige Saldanabaai se breedtegraad is 33. Die Britse regering het egter nie hierdie anneksasie bekragtig nie. Volgens Barrow het Jan van Riebeeck die VOC-verversingspos in 1650 aan die Kaap gevestig (107, 114). Dit is voorafgegaan deur ‘n Portugese nedersetting by die mond van die Groot Visrivier, wat egter later ontruim is ten gunste van ‘n handelspos by Delagoabaai/Lourenço Marques/Maputo (114, 2221). Die 1620-poging tot anneksasie is nie in my skoolgeskiedenisboeke genoem nie; moontlik sodat nie gedink moet word dat die Britte hier hoort nie.

    Daar is egter beweerde vroeëre gebeure aan die Kaap wat ek nog nêrens elders teëgekom het as in die volgende deeglik nagevorste boek nie: Don Jordan and Michael Walsh, White cargo: The forgotten history of Britain’s white slaves in America (Edinburgh: Mainstream Publishing, 2007, 322p; Amazon Kindle $3,44). Is dit te wyte aan onkunde by (plaaslike) historici, of word dit as fopgeskiedenis beskou, al verskaf die outeurs deurgaans bronverwysings? Een van die verwysings is na Frank Welsh se boek, A history South of Africa (1998), bedoelende A history of South Africa.

    Aan die begin van die 17de eeu wou die Britte van hulle prisoniers – “the lewd and idle” – ontslae raak. “Sir Thomas Smythe [1558-1625, the first governor of the East India Company] led the search for a site and initially considered South Africa rather than America. A letter written to Smythe in 1609 by one of his agents, Thomas Aldworth, put the case for a site at the Cape of Good Hope. Aldworth had anchored in Table Bay while he was en route for India and liked what he saw. An earlier European visitor had carved a huge cross on the steep mountain overlooking the bay … the natives seemed friendly. Aldworth reported enthusiastically to Smythe that the Cape had ‘courteous and tractable folk’ and was just the place to send convicts. The area could take ‘one hundred English convicts a year’, he estimated” (Kindle 934).

    “Always cautious, Smythe decided to send just ten convicts to see how they fared … James Crosse … [was] the men’s leader in the Cape. Crosse and the other nine were duly landed at Table Bay and presented with what Smythe’s men deemed sufficient for their survival: ‘half a peck of turnip seeds’, a few other seeds, ‘and a spade to dig the ground’. Unsurprisingly, the experiment was a failure. Crosse and the other convicts had been left with no arms with which to protect themselves and they were terrified when they saw tribesmen from the local Khoi people in the distance. Maybe they had heard how Portuguese traders had once been massacred here after falling out with the Khoi; [eg. Francisco de Almeida (1450-1510) and 64 of his men in March 1510]. The convicts hid and managed to evade the natives. Somehow, they reached a rocky island just off Table Bay [Robben Island] … Here, the ten Englishmen eked out a miserable existence, probably living on shellfish or the seals that baked on the shore. Eventually, a visiting ship took pity on them and took them off. Three of the convicts got back to England” (942).

    “Smythe tried once more. He ordered another group of convicts to be sent to the Cape aboard one of his India-bound ships. When it reached Table Bay and anchored, the convicts begged the captain to hang them rather than leave them in Africa. He couldn’t oblige. Following orders, they too were dumped on the shore … Another passing ship took them off within a couple of days. Nearly two centuries would pass before England would again send convicts to the Cape” (951).

    In sahistory.org.za staan: “1605: First attempt by sailors of the English East India Company to annex the Cape on behalf of Britain.” “1615: Sir Thomas Roe attempts to land some deported Britsh criminals at the Cape, but those who are not drowned or killed by Khoikoi are soon removed from the Cape and the scheme is abandoned.” In 1631 het die Britte glo vir die Khoi-Khoi Autshumao/Harry na Batavia geneem sodat hy kon leer om as tolk aan die Kaap op te tree. As ‘n mens, soos Christo van Rensburg, begeer dat die geskiedenis van Afrikaans (en Kaaps/Engelsbesoedelde Afrikaans) voor 1652 ontstaan het, is 1631 ‘n sinvoller datum as 1595, wat deur Van Rensburg gepropageer word (Praag 15.12.2018). In 1644 het 250 skipbreuklinge van ‘n Hollandse skip vier maande aan die Kaap vertoef en in 1647 nog ‘n aantal vir ‘n jaar lank.

    Barrow verwys na die Khoi-Khoin as Hottentotte. Die Hollanders “soon discovered the predominant passion of this weak and peaceable people for spirituous liquors, and that a bottle of brandy was a passport through every horde. With this and tobacco, iron, and a few paltry trinkets, they purchased a part of the country and of their stock of cattle, and then took the rest by force” (120). Op hierdie manier het die Khoi-Khoin, volgens Barrow, hulle grond, vee en vryheid verloor. “[The Hottentots] were soon reduced to the necessity of becoming their [the Dutch’s] servants” (134). “To encourage the native Hottentots in useful labour, by giving them an interest in the produce of that labour, to make them experience the comforts of civilized life, and to feel they have a place and a value in society, which the miserable policy of the Dutch government denied to them, would be the sure means of diminishing, and, in time, of entirely removing the necessity of slavery” (581). Marthinus van Bart het egter aangetoon dat dit juis die Khoi-Khoin se tradisie van nie-werk of leeglê was wat aanleiding tot die invoering van slawe gegee het (Praag 15.12.2018). Barrow beweer: “Few negroes, in fact, have been imported since the capture [1795], and those few by accident, or by special permission” (581). Oor die eerste Britse besetting van die Kaap skryf Van Bart egter: “In die sewe-en-‘n-half jaar van dié bewind aan die Kaap is meer slawe hierheen ingevoer as in enige ander tydperk van dieselfde lengte.”

    In teenstelling met die huidige verheerliking van die plaaslike bruin mense, insluitende die Moslems of Kaapse Maleiers, skryf Barrow: “The most active and docile, but the most dangerous [eg “revengeful”] are the Malays. They are faithful, honest, and industrious; but so impatient of injury, and so capricious, that the slightest provocation will sometimes drive them into fits of frenzy during the continuance of which it would be unsafe to come within their reach” (588).

    Dalk het die Hollandse bewind nie so sleg aan die Kaap gevaar nie: “There are no beggars in the whole colony; and but a few who are the objects of public charity” (615). Vergelyk dit met die nuwe Suid-Afrika waar ‘n mens om elke hoek en draai deur bedelaars lastig geval word in ‘n land waarin daar baie meer ontvangers van staatstoelaes as betalers van inkomstebelasting is.

    Daar was ‘n (onoorbrugbare) kloof tussen die Hollands- en Engelssprekendes, soortgelyk aan die huidige kloof tussen blankes/Afrikaners en swart mense. “Few of the [Dutch] male inhabitants associate with the English, except such as hold employment under the government. This backwardness [!] may be owing in part to the different habits [cultures] of the two nations, and partly, perhaps, to the reluctance that a vanquised [!] people must always feel in mixing with their conquerors. No real cause, however, of complaint or disaffection, could possibly [!] be alleged against the English government at the Cape” (643). In werklikheid was daar geen sprake van dat die Hollandse boere deur die Britte oorwin is nie – hulle het eerder sover moontlik weg van die regering getrek – net so min as wat die swartes ooit die blankes in Suid-Afrika oorwin het. Die swartes het in 1994 politieke beheer oor die land verkry weens die verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes.

    In Suid-Afrika is agteruitgang sedert 1994 aan die orde van die dag, maar daar word voorgegee, bv deur Anton van Niekerk hier bo, dat daar baie dinge is waarvoor ons dankbaar moet wees. Barrow het ‘n soortgelyke laai uitgehaal: “Four years of increasing prosperity [since 1795], of uninterrupted peace and domestic tanquillity, have been the happy lot of the inhabitants of the Cape of Good Hope … subversion of all order, had industriously been propagated by the ill-disposed, among the ignorant [!] part of the colonists, both in the town and country districts” (656).

    Van die tweede hoofstuk af skryf Barrow oor sy reise die binneland in. Ek skryf agtereenvolgend oor die Khoi-Khoin, Khoi-Khoin se taal, San, swart mense en die Hollandse boere. In die aanhalings, onder elkeen van daardie hoofde, word daar ook na ander bevolkingsgroepe verwys. Let daarop dat ek die gekuurde/ontsmette, polities korrekte terme vir die drie nie-blanke bevolkingsgroepe gebruik. Die tradisionele terme kom net in die aanhalings voor. Akademies-wetenskaplik kan ek dit nie verhelp nie. Dit is immers ‘n onbegonne taak om in die aanhalings al die terme wat deur sommige as aanstootlik geag word, met gekuurdes te vervang of om hulle telkens met afkortings (H-woord, B-woord, K-woord) minder aanstootlik te maak. Die boodskap wat Barrow oordra, is in elk geval pro-nieblank en sterk anti-blank/Boer. In die meeste gevalle weerhou ek my van kommentaar. Ingeligte, kritiese lesers sal bv die oordrywings, eensydighede en valshede van Barrow (redelik) maklik herken.

    Khoi-Khoin

    Volgens Barrow is die Khoi-Khoin se eie oorspronklike naam vir hulleself nie die Hollandse benaming “Hottentotte” nie, maar “Quazquae” (1816). “The original inhabitants of the country being a sort of Troglodytes, as indeed the savage Hottentots of the interior in some degree still are” (718). “There is not in the whole extensive district of Graaff Reynet a single horde of independent Hottentots, and perhaps not a score of individuals who are not actually in the service of the Dutch. These weak people, the most helpless, and in their resent condition, perhaps the most wretched, of the human race, duped out of their possessions, their country, and finally out of their liberty, have entailed upon their miserable offspring a state of existence to which that of slavery might bear the comparison of happiness … Their numbers of late years have rapidly declined. It has generally been observed, that wherever Europeans have colonized, the less civilized natives have always dwindled away, and at length totally disappeared” (1727).

    Barrow skryf oor ” their extreme poverty, scantiness of food, and continual dejection of mind, arising from the cruel treatment they receive from an inhuman and unfeeling peasantry, who, having discovered themselves to be removed to too great a distance from the seat of their former government to be awed by its authority, have exercised, in the most wanton and barberous manner, an absolute power over these poor wretches, reduced to the necessity of depending upon them for a morsel of bread. There is scarcely an instance of cruelty said to have been committed against the slaves in the West-India islands, that could not find a parallel from the Dutch farmers of the remote parts of the colony towards the Hottentots in their service. Beating and cutting them with thongs of the hide of the sea-cow or rhinosceros, is a gentle punishment, though these sort of whips which they call shambos [sambokke] are most horrid instruments, tough, pliant, and heavy almost as lead. Firing small shot into the legs and thighs of a Hottentot, is a punishment not unknown to some of the monsters who inhabit the neighbourhood of Gamtoos river” (1734).

    “Instant death is not unfrequently the consequence of punishing these poor wretches in a moment of rage. This is of little consequence to the farmer; for though they are to all intents and purposes his slaves, yet they are not transferable property. It is this circumstance which, in his mind, makes their lives less valuable and their treatment more inhuman … the coolness and tranquillity displayed at the punishment of his slave or Hottentot, is highly ridiculous, and at the same time indicative of a savage disposition to unfeeling cruelty lurking in his heart. He flogs them, not by any given number of lashes, but by time; and as they have no clocks nor substitutes for them capable of marking the smaller divisions of time, he has invented an excuse for the indulgence of one of his most favourite sensualities, by flogging them till he has smoked as many pipes of tobacco as he may judge the magnitude of the crime to deserve” (1747).

    “By a resolution of the old [Dutch] government, as unjust as it was inhuman, a peasant was allowed to claim as his property, till the age of five-and-twenty, all the children of the Hottentots in his service to whom he had given in their infancy a morsel of meat. At the expiration of this period the odds are ten to one that the slave is not emancipated. A Hottentot knows nothing of his age; he takes no note of time” (1753). “The Hottentot girls in the service of the colonists are in situations too dependent to dare to reject the proffered embraces of the young peasantry” (1775).

    “Low as they are sunk in the scale of humanity, their character seems to have been very much traduced and misrepresented. It is true there is nothing prepossessing in the appearance of a Hottentot, but infinitely less so in the many ridiculous and false relations by which the public have been abused. They are mild, quiet, and timid people; perfectly harmless, honest, faithful; and, though extremely phlegmatic, they are kind and affectionate to each other, and not incapable of strong attachments. A Hottentot would share his last morsel with his companions. They have little of that kind of art or cunning that savages generally possess. If accused of crimes of which they have been quilty, they generally divulge the truth. They seldom quarrel among themselves or make use of provoking language. Though naturally of a fearful and cowardly disposition, they will run into the face of danger if led in by their superiors; and they suffer pain with great patience. They are by no means deficient in talent, but they possess little exertion to call it into action: the want of this was the principal cause of their ruin. The indolence of a Hottentot is a real disease, whose only remedy seems to be that of terror. Hunger is insufficient to effect the cure … they will willingly fast the whole day, provided they may be allowed to sleep … With them the word is, to eat or to sleep. When they cannot indulge in the gratification of the one, they generally find immediate relief in flying to the other” (1816).

    “The person of a Hottentot while young is by no means void of symmetry. They are clean-limbed, well-proportioned, and erect” (1884). Some of the women, when young, and previous to child-bearing, might serve as models of perfection in the human figure … in their gait they are not altogether devoid of grace” (1890). “[The Hottentots’] eyelids …are rounded into each other exactly like those of the Chinese, to whom, indeed, in many other points, they bear a physical resemblance, that is sufficiently striking” (1884; ook 3298, 3333). Die Khoi-Khoin en San is nie altyd duidelik onderskeibaar nie. Barrow verwys na “the real Hottentots, or Bosjesmans” (3339) en na die “Maroon Hottentots, called Bosjesmans” (4438), asook na “the Bosjesmans … and other Hottentots” (4569). “The Bosjesmans, though in every respect a Hottentot, yet in his turn of mind differs very widely from those who live in the colony” (3346). Barrow vermoed “a common origin” by die Khoi-Khoin en die San (3291). Daar is ‘n teorie dat hulle voorkoms (deels) aan Chinese skipbreuklinge toegeskryf kan word.

    “Notwithstanding the inhuman treatment that the Hottentots experience from the Dutch farmers, the latter could very ill want the assistance of the former; and, were they sensible of their own interest, and the interest of their posterity, instead of oppressing, they would offer them every encouragement” (1951). “Should the present system of oppression continue, the time is not far distant when their own children must take upon them the charge now committed to Hottentots … Broken up and dispersed as the tribes of this nation now are, few of their ancient usages are retained among them” (1958).

    Oor sy besoek aan Namakwaland skryf Barrow: “A dozen years more, and probably a shorter period, will see the remains of the Namaaqua nation in a state of entire servitude. Such are the effects of an encroaching peasantry, sanctioned by the low policy of a [Dutch] government that could descend to employ agents to effect the purchase of whole herds of cattle for a cask of brandy … The government having fixed no limits to their colony, nor their subjects to their avarice, the latter found it still more convenient to settle themselves in the midst of the harmless Namaaquas, who considered them as the most acceptable neighbours in the world. For a bottle of brandy, which cost sixpence, they willingly exchanged an ox; and such is still the infatuation of this people for the noxious liquor, that they will even now exchange a sheep for the same quantity of it” (4555).

    Khoi-Khoin se taal

    Die Khoi-Khoin “are very far from being a stupid people. They learn the Dutch language with great facility” (1918). “The great point in which their invention appears to have been exercised, is in the construction of their language. Of all the methods that have been adopted in language, by different nations, for the purpose of expressing objects, and conveying ideas, in a clear and unequivocal manner, that which has been hit upon by the Hottentots, is certainly the most extraordinary. Almost all their monosyllables, and the leading syllable of compound words, are thrown out of the mouth with a sudden retraction of the tongue from the teeth or the palate” (1925).

    “All languages in their infancy consisted probably of simple or monosyllabic sounds, but as these could convey only a very limited number of ideas, recourse was had to inflexion of voice and composition of the simple sounds to make the vocabulary more copious. The division of such simple sounds into their elements, and by the various combinations of these elements to form an almost unlimited number of new sounds, was one of the most wonderful inventions in the history of man, and much beyond the genius of a Hottentot. He has done, however, all that he found to be necessary by a very few compound words, and by the clacking with the tongue” (1931).

    “The vocables were adopted in imitation of the sounds proceeding from the different objects they were meant to express” (1938). “The genius of a language is generally discoverable in the application of new words to new ideas. The Hottentots who had never seen nor heard the report of a gun before their unfortunate connection with Europeans, had a new word to invent in order to express it. They called it kaboo” (1945).

    “The Dutch peasantry in the distant districts speak it [Khoi] and many of them are so very much accustomed to the use of it, that they introduce into their own language a motion of the organ of speech sufficiently distinct to show from whence they procured it” (1951). Dus, sommige Hollandse boere het Khoi gepraat en sommige van die Khoi-Khoin het Hollands gepraat. Dit volg dat hulle mekaar se moedertaal kon beïnvloed. Wat duidelik uit Barrow se reisbeskrywings blyk, is dat die Hollandse boere in die binneland uiters geïsoleerd gelewe het, maar dat hulle met mede-Hollanders op die roetes en tydens besoeke aan Kaapstad en dorpe soos Swellendam en Graaff-Reinet kontak gehad het. Selfs meer geïsoleerd as die Hollandse boere het die Khoi-Khoin in aparte stamme gelewe. “From living together in particular clans, and, in later times, from mixing with different people, the Hottentots of one district differ very considerably from those of another” (1816).

    Die punt is dat daar in Barrow se teks niks is wat daarop dui dat die Khoi-Khoin ‘n buitengewone vaardigheid in taalskepping gehad het nie. Die Hollands wat aan die Kaap en in die binneland mettertyd Afrikaans geword het, is deurslaggewend deur die blankes, as die elite (ten minste in vergelyking met die nie-blankes – al word die Hollandse blankes erg ingat deur Barrow voorgestel), ontwikkel. Christo van Rensburg se Khoi-Afrikaans “was geen groot volksbeweging wat Hollands gou aan die Kaap laat verkrummel het nie” (Praag 15.12.2018). Oor die Khoi-Khoin, tydens sy besoek aan Namakwaland, skryf Barrow: “I could have no conversation with these people through the means of my Hottentots, the language spoken by one being perfectly unintelligible to the other; nor could they speak or understand a word of Dutch” (4493). “Though the Namaaqua Hottentots vary but very little in their persons from the other tribes of this nation, their language is widely different” (4569). “The different families of Hottentots all speak a different language, which, however, is very obviously perceived to have been derived from one common origin” (4677). Volgens Van Rensburg is die bakermat van Afrikaans in die binneland en nie in bv die Bo-Kaap in Kaapstad nie. In die ontstaan en lewensvatbaarheid van Afrikaans het die blanke boere ongetwyfeld die deurslaggewende rol gespeel. ‘n Mens wonder in hoeverre Van Rensburg en diesulkes kennis geneem het van geskiedkundige verslae, bv reisbeskrywings soos dié van Barrow, voordat hulle met hulle polities byderwetse vertolkings voor ‘n dag gekom het.

    San

    “The Bosjesmans … seem to be the true aborigines of the country, unmixed with any other tribes of people” (1897). “By their habits and manner of life, [they] are justly entitled to the name of savage – a name, however, of which, it is greatly to be feared, they have been rendered more worthy by the conduct of the European settlers. They are known in the colony by the name of Bosjesmans, or men of the bushes, from the concealed manner in which they make their approaches to kill and to plunder. They neither cultivate the ground nor breed cattle, but subsist, in part, on the natural produce of their country, and make up the rest by depredations on the colonists on one side, and the neighbouring tribes of people that are more civilized than themselves, on the other” (2789).

    Van ‘n boer word gesê: “Should he depart to the distance of five hundred yards from his house, he is under the necessity of carrying a musket” (2965). Boere is deesdae weer terug in daardie situasie. “To bear a life of such constant dread and axiety, a man must be accustomed to it from his infancy, and unacquainted with one that is better” (2965). Joachim van Plettenberg (1739-1793, goewerneur aan die Kaap 1771-1785) het op die verste punt van sy reis in die omgewing van die Sneeuberg ‘n baken geplant. Die San “had thrown down and broken in pieces the monument” (3040). Die skending, vernietiging en verwydering van monumente is steeds met ons.

    “The principle object of our present journey [was] that we might be eye-witnesses of the manner in which the farmers conducted their expeditions against these miserable set of beings. I thought it, however, a necessary step to make a previous stipulation with the commandant, that the extent of hostilities against these savages should be that of surrounding one of their kraals; that after this had been done, we should act only on the defensive, and he was enjoined to deliver to his people a most serious charge, not to fire a single shot unless it should be found absolutely necessary for their own personal security; for that the sole object of our journey was to bring about, if possible, a conversation with some of the chiefs of this people” (3196). “On their promises I could place no sort of dependence, knowing that, like true sportsmen when game was sprung, they could not withhold their fire” (3230). “A Dutch peasant, though sufficiently expert at this sort of service [eg surrounding a kraal], always depends more upon his Hottentots than himself” (3210).

    Die Boere met hulle gewere “was so directly hostile, as perfectly to justify their shooting a volley of arrows among us” (3250). Barrow vertel dat eers die San-kinders en daarna die vroue beskuitjies by hulle kom haal het en heelwat later die mans, wat met tabak gelok is. “The conclusion of the business, however, must have appeared to them very different from what, on former occasions, they had always experienced, when those who escaped from immediate death were incessantly pursued and fired upon, and their wives and children seized and carried away into slavery” (3250). “Numbers of Bosjesmans women are now in the colony, who were taken from their mothers when infants, and brought up by the farmers, who, from the day of their captivity, have never had any intercourse whatsoever with their countrymen, nor know, except from report, to what tribe or nation they belong” (3304).

    Hierdie San “insisted on their innocence, by asserting that their horde, so long as they composed a part of it, had never committed depredations on the colonists, but had always remained about the spot we found them, where they subsisted by the chase [of game], and upon the roots of the earth. Appearances certainly were much in their favour” (3256). “They were desired to tell all their countrymen they should happen to see, that whenever they should desist from stealing the cattle of the colonists, and should come to any of the farm-houses without bow and arrows, or other weapons, and say they were in want, as many more sheep should be given to them than they could possibly obtain by plunder” (3263).

    “When all … means of subsistence fail them, and they are certainly very precarious, they are driven to the necessity of hazarding a toilsome and dangerous expedition of plunder into the colony. Such a mode of life naturally leads to habits of cruelty. The disposition of the Hottentot [San] race is mild and manageable in the highest degree, and by gentle usage may be moulded into any shape; but the treatment of the farmers towards them has been very flagitious, that their cruelty even admits of palliation. Though in the eye of political justice it may be considered as a crime for a starving family, driven by imperious want to the necessarity of taking [stealing] the property of another who has perhaps more than he can possibly use, yet in the law of nature the offence is venial: but the Bosjesmans for their conduct have not only the plea of nature and humanity, but also that of retribution. They were driven out of their own country, their children seized and carried into slavery, by people on whom they now commit their depredations [crimes], and on whom they naturally take every occasion of exercising their revenge” (3367) – ‘n standpunt soortgelyk aan dié van Anton van Niekerk hier bo. “The condition to which this people has been reduced, has entirely subdued that timid and pusillanimous mind which characterizes the Hottentots [San]” (3381).

    “The nature of their language is the same as that of the Hottentots, though they are not able to understand each other. In the latter, the action of the tongue against the roof of the mouth, or the teeth, is seldom used on more than one syllable of a word. In the language of the Bosjesman, there is scarcely a syllable enunciated without it; and this action is performed by them much more forcibly than by the Hottentots. Notwithstanding the difficulty for an European to acquire such a language, several of the Sne[e]wbergers speak it as fluently as the natives, from their having been committed, in their infancy, to the care of Bosjesmans nurses” (3430).

    “It were greatly to be wished, that the peasantry would see the policy of putting an end to their expeditions against this miserable people, and adopt in their place a lenient mode of treatment. They might not, perhaps, succeed in reclaiming them at once from their rooted habits of life; but their hatred towards the colonists, which aims at their lives, might certainly be abated. The first step towards it would be to abolish the inhuman practice of carrying into captivity their women and children … The condition of those who are made prisoners by the farmers, is, in fact, much worse than that of slavery; for, not being transferable property, they have no claims upon their interest” (3430).

    “Forty years ago, it appears from living testimony, the Bosjesmans frequented the colony boldly and openly begged and stole and were troublesome, just as the Kaffers now are; but they never attempted the life of anyone. They proceeded not to this extremity until the [Dutch] government had unwisely and unjustly suffered the peasantry to exercise an unlimited power over the lives of those who were taken prisoners. It failed, at the same time, to fix any bounds to the extent of the expeditions made against them, which certainly ought not to go beyond the limits of the colony … This, however, would not answer the object of the farmer, which is that of procuring children” (3444).

    Swart mense

    In die meeste geskiedenisboeke word beweer dat die blankes en swartes op min of meer dieselfde tyd, 1652, hulle opwagting in wat nou Suid-Afrika genoem word, gemaak het; die blankes in die suidweste en die swartes in die noordooste. Die HAT (2015) is blykbaar besig met die herskrywing van hierdie geskiedenis, maar let daarop dat hierdie inskrywing by “San” versag word deur na “Suider-Afrika” te verwys: “groep jagterversamelaars van Suider-Afrika wat minstens sedert die einde van die laaste ystydperk (10 000 VHJ [vC]) dié gebied bewoon het, maar wat met die koms van swart beesboere en landbouers uit Midde-Afrika van die vyfde eeu HJ [nC] en Europese setlaars van die 17de eeu af mettertyd na die onherbergsamer uithoeke van die gebied verdryf is” (p 1102). Wat moontlik geïmpliseer word, is dat die swartes sowat tien eeue voor die blankes in Suid-Afrika aangekom het. Wat belangrik is, is nie wie eerste hier aangekom en roofbou (bv die uitroeiing van wild, oorbeweiding en brandhoutstroping) toegepas het nie, maar watter etniese groep die land ontwikkel het deur bv infrastruktuur te skep.

    Toe Barrow in Graaff-Reinet aangekom het, het die Boere optrede teen die swartes geëis wat die Oosgrens, die Groot Visrivier, oorgesteek en hulle in die kolonie gevestig het. Barrow noem hierdie Boere “anarchists” (1335). “The first business, therefore, of the landrost, after his arrival at the Drosdy, was to stop the preparations of the farmers for making war against the Kaffers, by letting them know that it was his intention to pay a visit to the chiefs of that nation, and to prevail on them, if possible, to return quietly and peaceably into their own country beyond the settled limits of the Great Fish river. This, no doubt, was an unwelcome piece of intelligence … to those of the intended expedition, who were to share … the plunder of the Kaffers’ cattle, which, in fact, and not any laudable motive for the peace and welfare of the district, was the mainspring that operated on the minds of those who had consented to take up arms against them. To the avaricious and covetous disposition of the colonists, and their licentious conduct, was owing a serious rupture with this nation in the year 1793, which terminated with the almost total expulsion of the former from some of the divisions of the district … the Kaffers retired within their proper limits, yet few of the colonists returned to their former possessions, particularly those in the Zuure Veldt; a circumstance, no doubt, that induced the former once more to transgress the fixed boundary” (1335).

    Daar kan geen twyfel wees oor die kant waarby Barrow hom geskaar het nie. “Till the scandalous rupture between the peasantry and the Kaffers, occasioned entirely [!] by the injustice and tyranny of the former, Zuure Veldt was one of the best-peopled divisions in the district, but has been since that time entirely abandoned” (1986). “The Kaffers were not to be considered in the same light as the Bosjesmans … but, on the contrary, as a mild, rational, and in some degree civilized people, who had always afforded protection to such travellers in their country as had made proper applications to their sovereign for it. The story [!] of some Dutch farmer [singular] being murdered in Kaffer-land, where he had gone for the sake of exchanging trinkets for cattle, had got hold of their minds” (1993).

    Barrow skryf soos volg oor die swart mense wat hy duskant die Groot Visrivier teëgekom het: “A party of women were the first who advanced to salute us, laughing and dancing round the waggons, and putting on all the coaxing [begging] manners they could invent; in order to procure from us tobacco and brass buttons. Good temper, animation, and a cheerful turn of mind, beamed in all their countenances. We found them to be modest without reserve; extremely curious without being troublesome; lively but not impudent; and sportive without the least shadow of being lascivious. Their personal charms were not of a very captivating nature, though, getting over the prejudice of colour, which was that of a dark glossy brown, verging on black, some of them might have been accounted handsome” (2013). “A Kaffer woman is chaste and extremely modest … Instances of infidelity are very rare; and, when they do occur, are accidental rather than premeditated” (2472). Anders as aan die begin van hierdie paragraaf, skryf Barrow later, dalk met verwysing na die mans: “They seldom attempt to sing or to dance, and their performances of both are miserably bad” (2574).

    “The men, on the contrary, were the finest figures I ever beheld: they were tall, robust, and muscular; their habits of life had induced a firmness of carriage, and an open, manly manner, which, added to the good nature that overspread their features, showed them at once to be equally unconscious of fear, suspicion and treachery” (2028). ‘n Swart hoofman het verduidelik dat sy stam die Groot Visriviergrens oorgesteek het omdat die Boere dit eerste in die teenoorgestelde rigting gedoen het. “What this chief stated in his reply was perfectly correct. The Dutch peasantry have not only gone into the Kaffer country since the year 1793, to hunt for the larger sort of game, particularly the hippopotamus, that abounds in all the great rivers of that country, but all those who dwell near the extremity of the colony, upon the Great Fish river, have always used, and still continue to consider, the Kaffer side of the river as their own, have sown, and planted, and driven over their cattle to graze. Some of their habitants of Bruyntjes Hoogte … had taken possession of the choicest part of their country” (2069).

    “They had the audacity to petition Sir James Craig to grant them as an indemnification for their losses by the Bosjesmans and the Kaffers, a small piece of ground … This piece of ground is only about five-and-forty miles beyond the present boundary. The dating and impudent falsehood on which the letter was founded were easily seen through by Sir James Craig, and their petition was very properly rejected” (2077). “Such are the views of those people, who have neither sense of honour, regard for truth, or feelings of justice or humanity to direct their proceedings” (2083).

    “The chiefs were told that if some few of the colonists had been so imprudent as to transgress the treaty [border], they had done it contrary to the express orders and without the knowledge of government: that the colony was now in the possession of a great and powerful sovereign, the king of England: that one of his first chiefs had deputed us to say that the established boundary should be observed on the part of the colonists; but that he expected also that all those chiefs, who had spread themselves over the country of the colonists, with their families, and dependants, and cattle, would, without any further delay, quietly and peaceably return into their own country; and as a proof of the good intentions and friendship of the English government towards the Kaffer nation, we were now on our journey to their great chief, or King Gaika, carrying for him a present from the English governor at the Cape” (2083).

    Barrow formuleer en onderskryf Gaika se standpunt soos volg: “It is a common idea, industriously kept up in the colony, that the Kaffers are a savage, teacherous, and cruel people; a character as false as it is unmerited. Their moderation towards the colonists, and all white people, has shown itself on many occasions; and if the inhabitants of the bordering parts of the colony had any sense of honour or feelings of gratitude, instead of assisting to propagate, they would endeavour to suppress, such an idea. They know very well that in the height of a war into which this people was iniquitoust driven, the lives of all their women and children that fell into the hands of the Kaffers were spared by them, whilst their own fell promiscuously by the hands of the colonists” (2340).

    Om aan te toon hoe die gedrag van die Boere en swartes verskil, word beweer dat ‘n Genuese skip in 1796 tussen die mondings van die Boesmans- en Sondagsrivier gestrand het en deur die Boere geplunder is pleks van die skipbreuklinge te help (2347). In 1797 het ‘n Amerikaanse skip tussen die mondings van die Keiskamma- en Beekarivier gestrand. Die swartes het die skipbreuklinge gehelp en slegs die knope van hulle klere af gesteel. “They were deprived of no other parts of their property; and they were conducted in safety to the residence of some of the colonists, from whom a demand was made of five rixdollars for the captain and an equal sum for the whole of the crew, as full compensation for their trouble” (2361). Een van die beginsels waarop swart mense se kultuur berus is: “For theft there is no other punishment than that of restitution” (2479). Waarom dan deesdae onteiening sonder vergoeding? Dit is sowel immoreel as strydig met die belange van die land.

    “It is to him [Gaika] I am principally indebted for the little information I am enabled to give concerning the Kaffer nation” (2376). “The Kaffers having always been represented as agriculturists, we were a little disappointed in not meeting with gardens and cultivated grounds about their habitations, not a vestige of which had anywhere appeared” (2396). Gaika verduidelik toe dat hulle die afgelope twee of drie jaar in oorloë gewikkel was. “They had consequently been under the necessity of suspending their pursuits of agriculture; that in times of peace they always planted millet [sorghum – 2595, 2657], and several kinds of vegetables” (2396). “They seem however to be much more inclined to the pastoral than the agricultural life” (2499). “There are perhaps few nations, besides the Kaffers, that have not contrived to draw some advantages from the possession of a sea-coast. They have no kind of fishery whatsoever either with nets or boats” (2520). Die San, daarenteen, het wel die vermoë om vis in bv die riviere te vang (3545).

    Oor die swarte as mens skryf Barrow: “From the nature of his food, which is chiefly milk, his manners are mild and gentle … In time of peace, he leads the true pastoral life: his cattle is his only care: he rarely kills one for his own consumption, except on some particular occasion” (2423). “There is perhaps no nation on earth, taken collectively, that can produce so fine a race of men as the Kaffers: they are tall, stout, muscular, well made, elegant figures … their rest is not disturbed by violent love, nor their minds ruffled by jealousy … The countenance of a Kaffer is always cheerful; and the whole of his demeanour bespeaks content and peace of mind” (2451).

    “Had not Nature bestowed upon him the dark-colouring principle that anatomists have discovered to be owing to a certain gelatinous fluid lying between the epidermis and the cuticle, he might have ranked among the first Europeans” (2458). “A Kaffer … could not be pronounced deficient in talent. The experiment of giving him a suitable education has not yet been made; but there are perhaps no unlettered people on the face of the earth, whose manners and opinions have more the appearance of civilization than those of the Kaffers” (2486).

    “The Kaffers most certainly are not the Aborigines of the southern angle of Africa … it would be absurd to consider them as indigenous to the small spot they now possess. To speculate upon their origin, it might not perhaps be far from the mark to suppose them to have sprung from some of the tribes of those wandering Arabs known by the name of Beduins” (2533).

    “Not the smallest vestige of a written character is to be traced among them; but their language appears to be the remains of something far beyond that of any savage nation. In the enunciation it is soft, fluent, and harmonious; has neither the monotonous mouthing of the savage, nor the nasal nor guttural sounds that prevail in almost all the European tongues. It is as different from that of the Hottentots as the latter is from the English. In a very few words, and these are generally proper names, they have adopted the palatial clacking of the tongue used by the Hottentots. The mountains and rivers in the country, for instance, still retain their Hottentot names; a presumptive proof that the Kaffers were intruders upon this nation. It is singular enough that the Kaffers, as well as the Hottentots, should have obtained a name that never belonged to them … A [Kaffer], among the Indians [Arabs], is an infidel, a pagan … The Kaffers call themselves Kousszc [Xhosas]” (2603).

    Hollandse boere

    Op sy reise is Barrow, danksy hulle welwillendheid, meesal deur Hollandse boere vergesel omdat hulle perde, osse en waens en die roetes geken het, geweet het waar water is en Barrow se bas teen die inboorlinge beskerm het. “We had to depend entirely on the information of the farmers as to the road and most convenient halting places” (4202). “Some of the farmers it was absolutely necessary to take along with us, as none of our own party were acquainted with a single step of the country” (2006). “They were also a considerable addition to our strength, in case of an attack from a savage tribe … of Bosjesmans” (1034).

    Maar wat het Barrow van die Boere gedink en geskryf? “A farmer thinks he cannot proclaim a more meritorious action than the murder of one of these [Bosjesman] people. A boor from Graaff Reynet being asked … if the savages were numerous or troublesome on the road, replied, he had only shot four, with as much composure and indifference as if he had been speaking of four partridges. I myself have heard one of the humane [!] colonists boast of having destroyed with his own hands near three hundred of these unfortunate wretches” (1041).

    Die Hollandse boere word as lui slapgatte uitgebeeld. “It is indolence alone that has hitherto prevented the colonists from leading their vines along standards, in which case they would not only improve the quality of the grape, but would also receive a double quantity from the same ground” (814). “Hitherto there have been few speculators among the Dutch planters: the spirit of improvement and experiment never entered into their minds; and it may be a matter of doubt, had not the French Protestants … introduced and cultivated the vine, whether at this time the whole colony would have produced a single leaguer of wine” (820). In werklikheid het Jan van Riebeeck die eerste wingerdstok in 1655 geplant en die eerste plaaslike wyn is in 1659 geproduseer. In 1685, tydens Simon van der Stel se bewind, het die wynlandgoed Groot Constantia tot stand gekom; dus vóór die koms van die eerste Hugenote in 1688. “The poorest peasant [from the interior], on his annual visit to the Cape, never fails to lay in, among other articles of purchase, a cask of sopie [brandy], amd this as little rest day or night till it be exhausted” (4403).

    “A true Dutch peasant, or boor as he styles himself, has not the smallest idea of what an English farmer means by the word comfort. Placed in a country where not only the necessities, but almost every luxury of life might by industry be procured, he has the enjoyment of none of them” (937). “The boor … is absolute master of a domain of several miles in extent; and he lords it over a few miserable slaves or Hottentots without control … Unwilling to work, and unable to think; with a mind disengaged from every sort of care and reflection, indulging to excess in the gratification of every sensual appetite, the African peasant grows to an unwieldy size” (950). “Scarcely any two neigbours are found to be on good terms with each other, but are embroiled perpetually in quarrels and disputes about the extent of their farms, or the privilege of a spring or a water-course” (957). “The farmers seem to have no idea of digging wells, or of opening a spring to let it run” (4258).

    “The women of the African peasantry pass a life of the most listless inactivity. The mistress of the family, with her coffee-pot constantly boiling before her on a small table, seems fixed to her chair like a piece of furniture. This good [!] lady, born in the wilds of Africa, and educated among slaves and Hottentots, has little idea of what, in a state of society, constitutes female delicacy … The young girls with their hands before them as listless as their mothers. Most of them, in the distant districts, can neither read nor write, so that they have no mental resources whatsoever” (979). “To the cold phlegmatic temper and inactive way of life may perhaps be owing the prolific tendency of all the African peasantry. Six or seven children in a family are considered as very few; from a dozen to twenty are not uncommon; and most of them marry very young, so that the population of the colony is rapidly increasing” (986).

    Barrow erken darem ‘n fundamentele of DNS-verskil tussen die liggaamsbou van Khoi-Khoin vroue en Hollandse blanke vroue omdat “different predispositions exist inherent in the person of each” (4590). Bewustheid van die verskil word skynbaar versterk deur die volgende stelling: “It seems to be a fact well established, that the lion prefers the flesh of a Hottentot to that of any other creature. He has frequently been singled out from a party of Dutch” (4635). Dalk tog nie: “The latter [Dutch] being disguised in clothing, and the former [Hottentot] going generally naked, may perhaps account for it” (4635). “The men are in general much above the middle size, very tall and stout, but ill made, loosely put together, awkward and inactive. Very few have those open ingenuous countenances that among the peasantry of many parts of Europe speak their simplicity and innocence” (992).

    “They affect to be very religious, and carry at least the devotion of religion fully as far as the most zealous bigots” (1006). “Rude and uncultivated as are their minds, there is one virtue in which they eminently excel – hospitality to strangers” (1013). “If the economy of the African farmers’ house be ill managed, that of his land is equally bad. The graziers indeed, in many places, are not at the trouble of sowing any grain, but exchange with others their cattle for as much as may be necessary for the family consumption. But even those who have cornfarms near the Cape, seem to have no kind of management. They turn over a piece of ground with a huge mis-shapen plough, that requires eight or ten horses, or a dozen oxen, to drag it along” (1020). “The Dutch peasant … bestows no kind of labour on the ground [eg manure and water] but that of throwing in the seed: the rest is left to chance and the effects of an excellent climate” (1027). “Living nearly in a state of nature, with the advantage of having at all times within their reach a supply of food, procured without bodily exertion or the fatigue of labour, they sometimes attain the greatest possible size to which the species seems capable of arriving” (1211).

    “Could the farmers near the Cape be once prevailed upon to sow turnips, which may be produced here equally-good as in Europe, to plant potatoes, and cultivate the artificial grasses, the quality of the beef and mutton might be very materially improved … but the adoption of such a system would require more labour and activity, and more attention, than the body and mind of a Dutch farmer seem capable of supplying: his avarice, though great, is yet overcome by the habits of indolence in which he has been educated” (1081).

    “The zebra has obtained the character of being so vicious and ungovernable, as never to be completely tamed; perhaps only from some very imperfect and injudicious trials. The success of an attempt to domesticate animals that are naturally fierce or timid, would require more perseverance and patience, more labour, and more address, than seem to fall to the share of a Dutch peasant” (1136). Ten spyte van Barrow se beterweterigheid, “zebras have never been truly domesticated” (Wikipedia). “If the Dutch have been too indolent to domesticate the qua-cha [kwagga] and the zebra, it is less a matter of astonishment that no attempts have been made on the fierce and powerful buffalo. Any other nation, possessing the Cape for one hundred and fifty years, would certainly have effected it” (1570). Barrow sit die pot weer mis. “The African buffalo has never been domesticated, unlike its Asian counterpart, the water buffalo” (Wikipedia).

    Springbokke is deur die Boere geskiet vir hulle vleis en velle: “clothing for their slaves, and, at the time of the capture by the English [1795], for themselves also and children. The poverty and miserable condition of the colony were then so great, that all their numerous flocks and herds were insufficient to procure them decent clothing” (1273).

    Oor Graaff-Reinet skryf Barrow: “Its appearance is more miserable than that of the poorest village in England. The necessities of life are with difficulty procured in it; for, though there be plenty of land, few are found industrious enough to cultivate it” (1376). “A hog is a species of animal scarcely known in the district. No reason but that of indolence can be assigned for the want of it. To feed hogs there would be a necessity of a planting, and to this they seem to have a mortal antipathy. It is great exertion to throw a little corn into the ground for their own bread” (1411). “The same reasons that prevent them from breeding hogs, operate against their keeping poultry: these would require grain, and this labour” (1418).

    “The information of the peasantry on any subject, and in all countries, should be received with a degree of caution. Those of Africa, I have generally observed, are much disposed to the marvellous” (1542). Wat Barrow skryf, behoort deurgaans krities oorweeg te word. Hy skryf meer betroubaar oor die natuur as oor mense. Oor etniese groepe het hy bepaalde vooroordele gehad en hulle dus met verskillende maatstawwe beoordeel.

    Oor Zwartkopsbaai by Port Elizabeth skryf Barrow: “The farmers give themselves at this place no trouble to manure the land … How little they esteem manure is very evident from the heaps of dung piled up about the houses in those places where the cattle, in order to preserve them from beasts of prey, are pent up at nights … The beds of some of these kraals were twelve feet [!] deep of dung, unmixed with any other material; and this is not the only nor the least offensive nuisance with which the hovel of a Dutch peasant is usually surrounded” (1632).

    “There never perhaps were a set of men so void of resources in overcoming difficulties as the Dutch farmers of the Cape. The inanity of mind, and the indolent habit of body, are not even surmounted by self-interest. Their ignorance cannot be a matter of wonder, but we often find in Europe unlettered men possessed of great talents and ingenuity” (4424).

     

  • Leon Lemmer: Kulturele trauma en die Afrikanerdom

    Leon Lemmer: Kulturele trauma en die Afrikanerdom

    Trauma, die Griekse woord vir wond, beteken die verwonding van die mens se gees. Trauma is die gevolg van gebeurtenisse wat geestelike letsels gelaat het. Die HAT definieer trauma as: “Blywende geestelike steurnis veroorsaak deur hewige geestelike of emosionele spanning of fisiese besering.” Die fisieke of liggaamlike aspek kom egter net in die prentjie in soverre die gees daardeur beïnvloed word. Byvoorbeeld, as iemand ‘n ledemaat verloor, kan dit ernstige geestelike verwonding veroorsaak, dus die subjek se hele lewenswyse ingrypend verander en berusting bemoeilik, selfs onmoontlik maak.

    Maar trauma vind nie net in individue neerslag nie omdat ‘n groep mense ook trauma kan ervaar. Daar is dus iets soos kollektiewe trauma. ‘n Groep mense kan bv verarm of deur vreemde elemente oorheers word of uit hulle vaderland verdryf word. Ontheemding kan weens emigrasie plaasvind maar ook wanneer mense geografies in dieselfde plek bly woon maar daardie land feitlik onherkenbaar verander/getransformeer word. Dink aan die geestelike letsels wat die Anglo-Boere-oorlog (ABO) in die Afrikanerdom se psige gelaat het (vir Hélène Opperman se vertolking hiervan: “‘n Sielkundige ontleding van Afrikaners,” Praag 22.04.2017). Maar die ABO-nederlaag het na ‘n drie jare lange heroïese stryd gekom. Veel moeiliker is die verwerking van die mandaatlose, algehele, politieke magsoorgawe in 1994. Dit is op ‘n onetiese, immorele en uiters laakbare manier deur ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes bewimpel.

    Daar is min twyfel dat die 1990/94-gebeure die grootste skandvlek in die geskiedenis van die Afrikanervolk sal bly. Swartes het toe die reg verwerf om tot in die oneindige suiwer rassisties teen blankes te diskrimineer, terwyl die groot grief teen die vorige politieke bedeling ironies juis rassediskriminasie was. Die aanvaarding van algemene stemreg in ‘n eenheidstaat, sonder dat enige kwalitatiewe vereistes, behalwe burgerskap en ouderdom, aan kiesers gestel word, het dit vir die al hoe groter wordende swart meerderheid moontlik gemaak om mettertyd enigiets te verander waarop tydens die grondwetlike onderhandelings ooreengekom is, bv eiendomsreg. Die vraag is of 1994 dié laagtepunt in die Afrikanervolk se geskiedenis is, of is dit veel eerder die Afrikaner-apatie wat daarop gevolg het?

    “An event traumatizes a collectivity because it is ‘an extraordinary event,’ an event that has such ‘an explosive quality’ that it creates ‘disruption’ and ‘radical change … within a short period of time’” (Jeffrey C Alexander, Trauma: A social theory, Cambridge: Polity Press, 2012, 241p, Amazon Kindle $22.79, 198). ‘n Uitsiglose bestaan is vir die blankes geskep sonder dat hulle daaraan aandadig was, behalwe dat die meerderheid blanke kiesers op grond van allerhande beloftes, waarvan bitter min tereg gekom het, naïef tot onderhandelings ingestem het. Die blankedom is nie effektiewe inspraak in die onderhandelings of die uitkoms daarvan gegun nie. Die hoofstroom-inligtingsmedia het die blankes lank mislei oor die implikasies van dit waarop onbekwame enkelinge namens hulle ooreengekom het. Onder diegene wat in leidende posisies beheer oor die staat en die land en al sy inwoners verkry het, was en is daar talle veroordeelde misdadigers.

    Die nuwe maghebbers misbruik in baie gevalle hulle posisies vir eie gewin. Terselfdertyd word ‘n propaganda-oorlog gevoer om hulleself so goed moontlik voor te stel en die blankes moreel en andersins te verdoem. Hierdie nuwe opset, wat nie van wraakgierigheid vry te pleit is nie, kan effektief tot die einde van ‘n beduidende blankedom in Suid-Afrika lei en in die besonder op die lange duur die uitwissing van die Afrikanerdom veroorsaak. Die land het ‘n haas onverbeterlike kweekplek vir regverdigbare en sekerlik verstaanbare blanke trauma geword. Dit is by uitstek Afrikaners wat die spit moet afbyt.

    Daar is verskillende soorte trauma. In die konteks van die Afrikaner is kulturele trauma van wesenlike belang. “Cultural trauma occurs when members of a collectivity feel they have been subjected to a horrendous event that leaves indelible marks upon their group consciousness, marking their memories forever and changing their future identity in fundamental and irrevocable ways” (Kindle 156). “Wounds to social identity” is die oorsaak van kulturele trauma (97). Dat die Afrikanerdom in 1990/94 onverdiend blywende skade aangedoen is, behoef geen betoog nie. Dat dit ernstige geestelike skade is, blyk uit die apatie (futloosheid, lamheid, onverskilligheid) wat na verloop van meer as twee dekades steeds kenmerkend van seker die meerderheid Afrikaners is. Daar is eintlik geen teken van breë verset nie, hoewel daar die afgelope tyd ‘n opflikkering te bespeur is. Die gebrek aan kollektiewe verset by blankes kan deels toegeskryf word aan Europeërs of Westerlinge se voorkeur vir individualiteit terwyl swart Afrikane by uitstek groep- of massa-mense is.

    Die skeiendste onreg word oënskynlik sonder daadwerklike teenstand geduld. Boere en ander blankes kan maar een na die ander afgemaai word. Plase kan nie net onteien word nie, maar selfs sonder vergoeding deur die swart heersers gesteel word. Die nuwe heersers beweer dat al het hulle nie kaart en transport om te bewys dat die grond aan hulle voorgeslagte behoort het nie, hulle geregtig daarop voel om blankes goedsmoeds van hulle plase te ontneem. Die groot verskil tussen barre grond en ontwikkelde plase word gerieflikheidshalwe geïgnoreer. As grond, soos beweer word, deur blankes gesteel is, is dit ‘n feit dat waarskynlik nie ‘n enkele plaas deur blankes van swartes gesteel is nie.

    Onderliggend aan hierdie onverkwiklike gebeure is daar hierdie traumabarende wete: Dat van al die wigte en teenwigte wat in 1990/94 in die vooruitsig gestel is, net die booswigte springlewendig is. “In die aanloop tot die finalisering van die Grondwet het oudpresident FW de Klerk die boere belowe: ‘Julle kaart en transport is veilig’” (Louis Changuion en Bertus Steenkamp, Omstrede land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652-2011, Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, p 272). Wanneer begin die klippe uitroep dat groot onreg teen blankes gepleeg is en steeds straffeloos gepleeg word?

    “‘Experiencing trauma’ can be understood as a sociological process that defines a painful injury to the collectivity, establishes the victim, attributes responsibility, and distributes the ideal and material consequences. Insofar as traumas are so experienced, and thus imagined and represented, the collective identity will shift. This reconstruction means that there will be a searching re-remembering of the collective past, for memory is not only social and fluid but also deeply connected to the contemporary sense of the self. Identities are continuously constructed and secured not only by facing the present and future but also by reconstructing the collectivity’s earlier life” (Alexander 574).

    Hier volg enkele opmerkings oor die vorige paragraaf. Die slagoffers van die 1990/94-gebeure is by uitstek die blankes en veral die Afrikaners, wat sedert 1948 aan die bewind was en geen ander vaderland het nie. Hoe revolusionêr die gebeure was, blyk uit die 2017-ANC-konferensie toe feitlik uitsluitlik swartes kon besluit oor watter kamerade vorentoe in beheer van die land gaan wees. Tradisioneel was dit die blankes se alleenreg om hieroor te besluit. Algemene stemreg het glo gelykheid gebring. In werklikheid het swartes in buitensporige mate politieke mag verkry. Die minderheidsgroepe (blankes, bruines, Asiate) het minimale politieke mag en is in ‘n hoogs ongelyke situasie gedwing.

    Die politieke ontmanning van die blankes is bykans volledig. Wie is hiervoor verantwoordelik? FW de Klerk en sy groepie medepligtiges. Afgesien van politieke magteloosheid, wat is die gevolge? Dat Afrikaners die ideaal van selfbeskikking in ‘n eie vaderland bly koester; ‘n vaderland geskoei op tradisionele Europese waardes. Die materiële gevolge is dat die blankes weens blatante rassediskriminasie kollektief verarm en dat selfs hulle eiendomsreg al hoe meer bevraagteken en in die geval van plase selfs ontken word. Sulke onreg behoort daadwerklik bestry te word, maar daarvoor is die voorvereiste dat Afrikaners opreg trots moet wees op wat hulle is. Om trots op jouself te wees, sluit sekerlik die wil tot selfbehoud in. As Afrikaners hulle selfbeeld ooreenkomstig die ANC se propaganda sou vorm, is hulle so sleg dat hulle liewer in hulle swernoot moet gaan.

    Die kollektiewe identiteit van Afrikaners het sedert 1994 merkbaar verskuif, bv weg van ‘n naïewe navolging van politici asook weg van valse profete in die kerk. Geestelike sake word in die subjekte verwerk en vind by uitstek uitlewing in huise en in die sosiale media; nie in die kruipsugtige hoofstroomkoerante en op radio- en televisiesenders nie. Dit is veral in familie en vriende wat vertroue gestel word. Meer as ooit is daar ‘n duidelike onderskeid tussen “ons” en “hulle” – al word in die propaganda betoog dat so ‘n onderskeid nie mag bestaan nie. Dit gaan vir Afrikaners eerder om eksklusiwiteit as die identiteitslose inklusiwiteit wat gepredik word. Diversiteit word ook nie deur Afrikaners veridealiseer nie; eerder eiesoortigheid. Afrikaners word al hoe meer bewus van die kultuur wat eie aan hulle is, met Afrikaans, verkieslik Standaardafrikaans, as die kern daarvan. ‘n (Nostalgiese) herwaardering van die verlede, ‘n “re-remembering,” kom al hoe meer voor as reaksie teen die amptelike herskrywing en vervalsing van die geskiedenis. In die propaganda word ons gemaan dat die simbole van die verlede, die goeie ou dae, nie opgediep en vertoon mag word nie juis omdat omstandighede toe soveel beter was as wat die hede is en waarskynlik ook beter was as wat die toekoms sal wees.

    Anders as die HAT (soos hier bo aangehaal) onderskei Alexander tussen blywende en verbygaande trauma. Byvoorbeeld, in Suid-Afrika gebeur dit dat skoolklaskamers afgebrand word as daar te min klaskamers is. “In die apartheidstryd van die tagtigerjare was daar ‘n sterk neiging [by swartes] om te glo: om te bou, moet ek eers afbreek; met die afbrand van skole en poskantore, stakings en sanksies wat die bestaande ekonomie vernietig, bou ons die nuwe deur die oue uit te wis” (Attie van Niekerk, Anderkant die reënboog, Kaapstad: Tafelberg, 1996, p 9; ook Praag 8.04.2017) … “die slegte bring die goeie, die slegste bring die beste, probleme [uitdagings?] skep oplossings, vernietiging dwing vernuwing af” (10). Dit is ‘n nie-Westerse Afrika-manier van dink. Sedert die ANC die politieke mag grootliks onverdiend bekom het, het hy darem agtergekom dat dit makliker is om af te breek as om op te bou.

    Die probleem is dat die destruktiewe gedragspatrone wat deur die ANC en PAC gevestig is, steeds uitdrukking in bv die afbrand van skole vind. Die brandstigters en hulle meelopers kom daarna met ‘n skok agter dat daar nou nog minder klaskamers is. As so iets gebeur, word daar berig dat die kinders berading sal ontvang. Die verskaffing van berading van owerheidsweë was (feitlik) onbekend in die ou Suid-Afrika. Ek wonder oor die aard, kwaliteit of effektiwiteit van daardie berading en wat die (formele) kwalifikasies van die beraders is. Eintlik al wat sinvol vir die brandstigters en hulle aanhitsers gesê kan word, is dat hulle optrede dom was. Dit kan as ‘n voorbeeld van verbygaande trauma beskou word. Die ironie is dat sulke skynbaar irrasionele optrede deesdae die verlangde resultate lewer. Meesal word die misdadigers nie veroordeel nie; nie verbaal nie en ook nie in die howe nie. Die klaskamers word herbou en nuwes bygevoeg.

    Voorbeelde van gebeurtenisse wat ongetwyfeld grootskaalse trauma veroorsaak het, is die Holocaust, die atoombomme wat op Hiroshima en Nagasaki gewerp is en die 9/11-gebeure in Amerika. Maar hulle gevolge sal met verloop van tyd al hoe minder trauma veroorsaak. Daar bly immers steeds Duitsers, Jode, Japannese en Amerikaners oor. Die 1990/94-gebeure is in ‘n ander klas. Dit kan die algehele uitwissing van die Afrikanerdom tot gevolg hê. FW de Klerk en sy groepie medepligtiges sal dan vermag wat die Britte nie met bv die ABO kon regkry nie. Die 1990/94-gebeure word dan, wat Afrikaners betref, in die letterlike en absolute sin volksmoord.

    Alexander verwys na Suid-Afrika as ‘n land waar trauma voorkom (616), maar hy dink aan die veelgeprese “slagoffers” van apartheid (530) en nie aan diegene wat weens die “vreedsame 1990/94-skikking” fundamenteel benadeel is nie. Die terreur-era, wat tot ten minste 1994 voortgeduur het, het ongetwyfeld trauma by blankes veroorsaak, toe daar bv geen vullisdromme en openbare sitplekke in winkelsentrums was nie en kopers gewaarsku is om bedag op terreur te wees en liefs uit openbare plekke weg te bly. In 1990/94 het die situasie vererger toe die funksionering van die veiligheidsmagte aan bande gelê en grensbeheer verslap is en gewapende terroriste op groot skaal die land binnegesypel het.

    Daar is natuurlik diegene, bv in Amerika en Suid-Afrika, wat slawerny transgenerasioneel tot ‘n hedendaagse traumawekkende gebeurtenis probeer opgradeer ten einde skuldgevoelens by blankes te wek en bevoordeling vir swartes af te dwing. Maar dit is eintlik hoogs opportunistiese gekerm wat by geen rasionele mens inslag behoort te vind nie. Slegs die destydse verslawing van swartes deur blankes word opgehaal. In die konteks van blanke eienaarskap is slawerny geslagte gelede afgestel en kan dit kwalik ‘n bron van hedendaagse trauma wees. Dit is veel eerder ‘n blatante poging tot emosionele afpersing.

    In die sosiale wetenskappe en by name in die sosiologie word daar deesdae sterk klem op die sosiale konstruksie van begrippe en gebeure gelê. Alexander is geen uitsondering nie. “When social groups do construe events as gravely endangering, suffering becomes a matter of collective concern, cultural worry, social panic, gut-wrenching fear, catastrophic anxiety. Individual victims react to traumatic injury with repression and denial, gaining relief when these psychological defenses are overcome, bringing pain into consciousness so they are able to mourn. For collectivities, it is different. Rather than denial, repression, and ‘working through,’ it is a matter of symbolic construction and framing, of creating stories and characters, and moving along from there. A ‘we’ must be constructed via narrative and coding, and it is this collective identity that experiences and confronts the danger” (97).

    Konstruksie vind noodwendig plaas. Dit is op hierdie manier dat ‘n terroris en ‘n vryheidsvegter selfs ‘n vredesikoon word. “Even mass murders can be understood according to drastically varying accounts and imply sharply antithetical prescriptions” (125). Wat egter dikwels in die politieke literatuur gebeur, is dat alles waarvan polities byderwets nie gehou word nie, soos die terme “terroris” en “ras”, as konstrukte afgemaak word. Die ontologiese werklikheid van sulke verskynsels word daarmee afgewater en selfs ontken. Daar is egter werklik so iets soos terroriste wat mense en eiendom op ‘n gewelddadige manier vernietig. Daar is iets soos ras anders sou daar nie in die apartheidsbeleid so doeltreffend tussen blankes, bruines, Asiate en swartes onderskei kon word nie. Dit is op grond van ras dat die ANC-regering swartes buitensporig bevoordeel en blankes uitermate benadeel. Ná die 1990/94-gebeure was dit so duidelik soos daglig dat veral die blankes benadeel is. Dit was nie nodig om daardie “we” (vorige paragraaf) moeitevol te konstrueer nie.

    Andersins vind konstruksie wél plaas. Dit het bv lank geneem voordat dit duidelik geword het waartoe FW de Klerk en sy medepligtes ingestem het. Byvoorbeeld, dit was aanvanklik onduidelik hoe gemeenskappe op plaaslike vlak getransformeer sou word. Ingevolge die kommunistiese beginsel van die sentralisering van politieke mag is die munisipaliteite van ‘n streek saamgevoeg. Op hierdie manier is verseker dat daar geen plaaslike owerheid sou wees waar blanke kiesers in die meerderheid is nie. Sommige nuwe makro-munisipaliteite, net soos stede en dorpe, sou ook name kry wat onaanvaarbaar, selfs afstootlik, vir blankes is. Selfs funksioneel ongeletterde raadslede is verkies. Geld word deesdae veral aan salarisse en nie-wit armlastiges bestee, nie aan die verbetering van infrastruktuur nie. Dienslewering het duurder en ondoeltreffender geword. Sommige blanke pensionarisse ly honger en ontbeer baie omdat hulle nie hulle buitensporig hoë munisipale rekenings kan betaal nie. Nie-wit nie-betalers word geduld en behou hulle stemreg en kan deurslaggewend bepaal watter raadslede verkies word. Terseldertyd word toegegee aan die eise wat nie-betalers vir voorkeurbehandeling stel, want as eise afgewys word, hou dit die gevaar van onrus, vandalisme en geweldpleging in.

    Geen rasionele mens sou tot so ‘n finansieel nie-volhoubare en ondoeltreffende opset ingestem het nie. Bowenal word skreiende onreg gepleeg. “Actors describe themselves as traumatized when the environment of an individual or a collectivity suddenly shifts in an unforeseen and unwelcome manner” (169). Soos die sentrale en provinsiale regering is plaaslike regering in die nuwe Suid-Afrika ‘n klassieke geval van “bad things happen to good people” (183). Diegene wat hulle lewe lank gewerk en pensioen en ander middele vir aftrede bymekaar gemaak het, word te kort gedoen omdat hulle verplig word om nie net by te dra tot ondoeltreffende en korrupte owerheidsfunksionering nie, maar ook tot die onderhoud van bv werkloses en onwettige inkommers.

    Alexander onderskei tussen ‘n gebeurtenis en sy voorstelling/”representation” (373). Hierdie voorstelling is ‘n konstruksie wat, anders as die gebeurtenis, wysigings kan ondergaan; vandaar bv “revisionist historical scholarship” (1560). In hoofstuk 2 toon hy aan in hoe ‘n mate die populêre voorstelling van die Holocaust ‘n Amerikaanse maaksel is. Dit is Amerikaners wat die eerste berigte oor die Nazi-uitwissingkampe die wêreld ingestuur het. Dit is die verwerkings van Ann Frank se dagboek vir die verhoog en rolprente wat die publiek se beeld van die Holocaust grondig beïnvloed het. Die voorstelling sou heeltemal anders gewees het as die Nazi’s die oorlog gewen het. Dink aan hoe bv slawerny, kolonialisme en apartheid deur swartes in propaganda opsetlik oordrewe en foutief voorgestel word.

    Terme soos “Nazi,” en “Holocaust” word deesdae metonimies gebruik vir wat sleg of boos is. Plaaslik word sulke terme dikwels in die konteks van apartheid gebruik. Dit gaan om voorstellings, want die destydse gebeure in Duitsland en Suid-Afrika verskil hemelsbreed. Ek het die hele apartheidsera deurleef en weet dat daardie tydvak in propaganda erg vervals word. Soos die Holocaust word apartheid sonder meer as boos beskou. Soos die Holocaust het apartheid ‘n “bridging metaphor” (1819) geword. Byvoorbeeld, Jimmy Carter, een van die swakste Amerikaanse presidente (1977-1981, hy het net een termyn gedien – selfs Barack Obama is twee termyne gegun), het ‘n boek geskryf, Palestine: Peace not apartheid (2006). Apartheid was egter op blanke selfbehoud ingestel; nie op die benadeling van ander nie. Apartheid was ‘n verstaanbare en regverdigbare hulpbron vir blankes en het (ten minste in sekere opsigte) ook die land bevoordeel. Daar was in Suid-Afrika bv veel meer wet en orde en voorspoed en Westerse beskawing as tans. Apartheid as “commodification” het sedertdien in “comedization” (1863) ontaard. Apartheid word deesdae as belaglik, selfs as malheid, afgemaak. Blankes is in werklikheid ‘n onontbeerlike hulpbron vir die land, maar weens swart bewustheid/nasionalisme vind ‘n noodsaaklike herwaardering van blankes se positiewe nalatenskap en vermoëns glad nie plaas nie.

    “Collective traumas are not found; they are made. Something awful usually did occur, but how it is represented remains an open question, subject to whirling spirals of signification, fierce power contests, simplifying binaries, subtle stories, fickle audiences, and counter-narrations. Individuals do not respond to traumas but to trauma constructions. How they come to reflect upon them is certainly a matter for individual conscience, but it is also a massively collective thing. Individuals experience the pain and suffering of defeat, and the hopes for future emancipation, in terms of collective stories that engulf and instruct them, sometimes in positive, sometimes in frightening, ways” (2081).

    In hoofstuk 3 toon Alexander aan hoe die Palestyne die Nakba of Katastrofe (2066, 2152), die Israeli-besetting, as trauma ervaar. Terselfdertyd ervaar Israeli’s hulle eie verblyf as traumaties omdat hulle van alle kante deur vyandige Arabiere bedreig voel en hulle internasionaal geïsoleer word (2152). Soos tydens die Holocaust staar uitwissing hulle in die gesig. Israeli’s probeer om hulle selfbehoud met “cognitive militarism” te verseker (2313); anders as in Suid-Afrika toe die doeltreffende funksionering van die veiligheidsmagte in 1990/94 aan bande gelê is, met katastrofiese gevolge. Vandag kan Israeli’s steeds sê wat Afrikaners weens verraad in eie geledere nie meer kan sê nie: “We have a state, a flag and army” (2388). In Israel is daar ‘n gesonde kern (“Block of the Faithful”) wat voortgaan met “building, settling and developing” (2372).

    In hoofstuk 4 word aandag geskenk aan die gebeure in Nanjing in China in 1937 toe na bewering ‘n kwartmiljoen Chinese deur die Japannese afgemaai is. Hoewel dit sekerlik ‘n traumatiese gebeurtenis vir sommige van die oorlewendes was, het dit andersins nie kollektiewe trauma ontlok nie. Die rede hiervoor is dat die nasionalistiese Kuomintang in ‘n politieke magstryd met die kommuniste gewikkel was. Albei partye het eerder die wandade van die ander party as dié van die Japannese aan die groot klok gehang. Van 1927 tot 1949 is baie massamoorde tydens die Chinese burgeroorlog gepleeg. In 1949 het die kommuniste die bewind oorgeneem en is in bv museums en skoolhandboeke begin om die oorlogsgebeure eensydig voor te stel; soos deesdae in Suid-Afrika in bv die Apartheidsmuseum en in skoolhandboeke. “It is no wonder that a memorial museum for the massacre at Nanjing was not built until 1985, and that this dark day of human history has remained relatively unmarked up to the present day” (2781). Die Nanjing-museum is die resultaat van “the current, highly fraught process of negotiating and constructing a new collective Chinese identity” (2810). In Suid-Afrika is daar ook pogings tot nasiebou, maar dit geskied ten koste van die aansien van blankes, veral Afrikaners, soos duidelik blyk uit bv museums in Kaapstad wat die slawe en die inwoners van Distrik 6 huldig en die museum in Johannesburg wat apartheid verdoem.

    Hoofstuk 5 handel oor die gewelddadige skeiding van Indië en Pakistan. Albei lande het in 1947 polities onafhanklik geword. In 1971 het Oos-Pakistan as Bangladesj onafhanklik geword. Indië het ‘n oorwegend Hindoe- en Pakistan en Bangladesj ‘n oorwegend Moslembevolking. Hierdie 80+% religieuse meerderhede het ná grootskaalse bevolkingsverskuiwings gevolg. Dit gaan hier hoofsaaklik om die aanvanklike skeiding tussen Indië en (Wes- en Oos-)Pakistan. “Die mass migrations of the Partition were hardly voluntary, they were, in fact, conducted against a backdrop of immense brutality and violence and in an atmosphere inflamed with passions” (3140). Die nuwe opset in hierdie lande, soos in die tragiese nuwe Suid-Afrika, “failed to deliver the future” (3022). “Otherness was hardly confined to colonialism” (3052). Religieuse groepe bevind hulle “on opposite sides of the partition line” (3169). Die grens tussen Indië aan die een kant en Pakistan en Bangladesj aan die ander kant, is ‘n “cultural marker” en is eerder uitsluitend as insluitend (3169).

    Die traumatiese gevolge van hierdie menseslagtings is grootliks geïgnoreer (3052). Byvoorbeeld, “Women’s bodies became sites of violence where different ethnic communities sought to establish their dominance over each other” (3184). Die skeiding van die subkontinent in drie lande word as “a regretable but necessary catastrophe” beskou (3067). Dít kan nie van Suid-Afrika se 1990/94-katastrofe gesê word nie. Indië, Pakistan en Bangladesj het na ‘n groter mate van homogeniteit beweeg, terwyl die nuwe Suid-Afrika in die teenoorgestelde rigting beweeg. Plaaslik is daar al hoe groter diversiteit (dink aan die miljoene inkommers van dwarsoor Afrika en Asië) en gevolglik al hoe meer wrywing.

    Die onderwerp van die sesde en laaste hoofstuk is: “Globalization and trauma: The dream of cosmopolitan peace” (3239). Ná die Eerste Wêreldoorlog en veral ná die Tweede Wêreldoorlog is wegbeweeg van mono-etniese nasionale state. Dink aan die Volkebond, Verenigde Nasies en die Europese Unie, maar ook die samevoegings van uiteenlopende kulture in bv die Sowjetunie en Indonesië. Daar word gepoog om ‘n al hoe groter metodologiese of kunsmatige nasionalisme (3239) te kweek, wat eintlik op die ontkenning van tradisionele nasionalisme neerkom. Die bestaan van “a supra-national life” word veronderstel (3411). Om dit te bewerkstellig word die verskille tussen mense by voorkeur ontken. Dit lei noodwendig tot kulturele trauma. Daar word uitgegaan van veronderstellings soos die (moontlike) bestaan van ‘n wêreldstaat en dus wêreldburgerskap en selfs iets soos ‘n wêreldmening (3397) en ‘n wêreldgewete (1777). Geen wonder dat verskynsels waarvan ingevolge die tydsgees nie gehou word nie, tot misdade teen die mensdom opgegradeer word. “Civilization was becoming world-wide” (3352). Klein mensies het groot begin dink. Selfs die Universiteit Stellenbosch verkeer deesdae in die waan dat hy sy studente vir wêreldburgeskap bekwaam, gevolglik wil hy nie meer ‘n Afrikaner- en Afrikaanse universiteit wees nie.

    ‘n Fundamentele probleem is die Afrikaner se “dilemma of uniqueness” (1806). In ‘n klimaat van gelyk- en eendersverklaring, van wêreldburgerskap, is daar nie simpatie met blankes nie; veral nie met Afrikaners in Afrika nie. Ons word in ‘n blik gedruk as beweerde bevoordeeldes en onderdrukkers. Ons verkeer vasgedruk in ‘n hoek en dit hang uitsluitlik van ons af of ons oorleef. Dit is ons verantwoordelikheid om die blankedom in Afrika in weerwil van die 1990/94-katastrofe in stand te hou. Oor kulturele trauma skryf Alexander: “This new scientific concept … illuminates an emerging domain of social responsibility and political action” (156). Van daadwerklike, effektiewe aksie om die Afrikanerdom van ondergang te red, is daar nog weinig sprake. Weens toenemende verengelsing word Afrikaans ook vir die wolwe gegooi. Meer as ooit het ons ‘n goeie herder nodig om ons na ‘n Afrikanertuisland te lei.

  • Brief: Hoe kan ons ‘dinamies optree’ sonder politieke mag?

    Brief: Hoe kan ons ‘dinamies optree’ sonder politieke mag?

    “Terug by die opskrif van hierdie rubriek. Ons moet onsself eerlik afvra: Wat het geword van die kreatiewe, dinamiese ondernemingsgees wat so kenmerkend van die Afrikanervolk was? Apatie gaan ons nie uit die gat bekend as die nuwe Suid-Afrika kry nie.”

    Ek gaan ‘n verwoede, woedende klip in die bos gooi.

    Die beste gedeelte van Leon Lemmer se bydrae: Die kreatiewe, dinamiese ondernemingsgees van Europeërs is die pragkunswerk van Carlo Maratta – Die ontvoering van Europa.

    Elma Potgieter

    En daarmee probeer ek nie afbreuk doen aan Leon Lemmer se rubriek as onderrigting nie. Ek het dit teen bogaande gevolgtrekking waarmee hy afsluit. Vandag, 24 Februarie 2018, ná die oorgawe van politieke mag van die “Afrikanervolk” sonder slag of stoot, hoewel gepaardgaande met daaglikse deurlopende foltering en bloedvergieting, sonder ‘n formele oorlogsverklaring, kom dit neer op ‘n sinnelose beskuldiging.

    Vir die eerste keer in die geskiedenis van die mensdom, my kennis daarvan, is die politieke mag deur die “leier van ‘n volk” oorhandig aan ‘n losse “drie-party-alliansie” bestaande uit ‘n konglomeraat van entiteite. Uiteraard verwys ek na 1993. Ek het daarteen gestem, so ook vele ander van my volksgenote.

    Wys my asseblief, Leon, hoe is dit moontlik om “dinamies” op te tree sonder politieke mag om ‘n drastiese verandering teweeg te bring? Bepleit jy ‘n rebellie teen ‘n nou “wettige” regering? Ek erken, dit sou “dinamies” wees… Maar onder omstandighede…?

    Daar is van my volksgenote wat tans in die tronk sit – die lede van die Boeremag. Ek skat jy is een van die lede van die “Afrikanervolk” wat sal praat van die “sogenaamde Boeremag”.

    Hulle het “dinamies” opgetree. Wil jy te kenne gee hulle was nie “kreatief” genoeg nie?

    Dit is deel van die probleem – die “Afrikanervolk” wat na my wete nog nooit in ‘n bona fide oorlog gevoer het vir vryheid nie. My twee oupas, Pieter Andries Goosen en Pieter Jacobus Potgieter het albei aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem. Potgieter was ‘n Boererebel uit die Oos-Kaap en Goosen was ‘n plaasboer-Boer van die Wes-Transvaal wat saam met Cronjé by Paardeberg gevange geneem en na St. Helena verban is.

    Die Boere het geveg vir vryheid – ongelukkig die Tweede Vryheidsoorlog verloor en van toe af was ons nog nooit weer vry nie.

    Ek het my Boerevoorouers leer ken as individualistiese denkers (van ateïste tot diepgelowiges) en geen haters van enigiemand nie, maar as jou gekose leiers jou uitverkoop vir 30 silwerstukke of ‘n bord lensiesop dompel dit jou in ‘n “staatlose toestand” en so leef ons tans in ons kreatiewe koppe dog staatloos – darem nog nie op straat nie…

    — Elma Potgieter – aktrise, skrywer, vertaler.

  • Malema bepleit weereens grondgryp by blankes, dog ‘nie uit wraak’

    Malema bepleit weereens grondgryp by blankes, dog ‘nie uit wraak’

    Julius Malema het oor die naweek weereens sy onlangse oproepe tot grondgryp deur swartes herhaal toe hy by Sun City gesê het: “Daar is niks spesiaals aangaande blankes dat hulle meer grond as swartes moet besit nie. Hulle moet grond gelykop met ons besit.”

    Die geleentheid was die jaarvergadering van die Prokureursorde van die Noordelike Provinsies se jaarvergadering wat Malema as gasspreker uitgenooi het. Blykbaar is ‘n opname van Malema se toespraak op die EFF se Twitterrekening beskikbaar gestel.

    “Ons wil nie grond onteien uit wraak nie, maar as deel van ‘n demokratiese proses,” het die EFF-leier gesê.

    Malema het ook met revolusie gedreig. Indien blankes nie van hul grond afstand doen nie, sal ‘n revolusie “onvermyndelik wees”, volgens hom. “U en ek sal dan slagoffers wees,” het hy gesê.

    Hy het verder uitgevaar teen die rassesamestelling van die land se regslui. Verder het hy die swart revolusionêre wat ook prokureurs was, soos Robert Sobukwe, Nelson Mandela en Oliver Tambo, geloof.

  • Leon Lemmer: Is die Reitz-familie Boere-adel?

    Leon Lemmer: Is die Reitz-familie Boere-adel?

    Wanneer die naam Reitz deesdae genoem word, word gewoonlik aan die dorp Reitz in die Oos-Vrystaat of aan die Reitz-voorval aan die Universiteit Vrystaat (UV) gedink. Die dorp is vernoem na Francis William Reitz jr wat die president van die Oranje-Vrystaat was (1889-1895). Die Reitz-voorval het in 2007 plaasgevind (maar eers later opslae gemaak) toe blanke studente in die Reitz-koshuis voorgegee het dat hulle op die kos van swart skoonmakers geürineer het. In ‘n normale samelewing sou so ‘n beuselagtigheid geen noemenswaardige aandag gekry het nie. Jonathan Jansen, wat kort na die gebeure die UV-rektor geword het (2009-2016), het hierdie voorval egter tot die uiterste ten koste van blankes uitgebuit. In sy jongste boek, As by fire: The end of the South African university (Cape Town: Tafelberg, 2017, 287p, R280; Amazon Kindle $23,34) beweer Jansen op sy kenmerkende oordrewe manier “the racist Reitz scandal” (p 199) “constituted the most serious human rights violation on a university campus in the post-apartheid period” (99) en “The Reitz incident of 2007/08 remains the event against which all subsequent racial incidents are bookmarked in all media forms” (214). Ek hoop om later in besonderhede oor Jansen se boek te skryf.

    Ek het op skool met FW Reitz jr se Afrikaanse gedigte en rympies kennis gemaak. “His liedjies – or rympies, as he called them – were peppered with genial humour and homespun wisdom and won him a popular following” (Meredith, bron hier onder, p 17). Soos CJ Langenhoven (1873-1932) wou Reitz leeslus aanwakker en die gebruik en erkenning van die Afrikaanse taal bevorder. Later het ek meer inligting oor hierdie Reitz bekom en gedink hy is ‘n sprekende voorbeeld van Boere-adel. Om lid van die Boere-adel te wees, beteken om onmiskenbaar Afrikaner en boonop kultureel verhewe te wees, bv Afrikaans so suiwer moontlik te gebruik. Om hierdie rede het ek die publikasie van Martin Meredith se boek verwelkom, Afrikaner odyssey; The life and times of the Reitz family (Johannesburg: Jonathan Ball, 2017, 215p, R250; Amazon Kindle $17,10). Die outeur beskryf die Reitze as “an aristocratic Afrikaner family caught up in the tide and turmoil of war” (p xv) en “Frank Reitz was born into an aristocracy of wealthy and distinguished Cape families” (13). Daar is ‘n gedenkteken vir die Reitz-familie te Mariepskop in die Drakensberg (xvi).

    Die boek handel veral oor die geskiedenis van Suid-Afrika in die tweede helfte van die 19de eeu en die eerste dekades van die 20ste eeu en by uitstek oor die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902). In die boek is daar drie uitstekende kaarte wat lesers help om die verloop van die ABO te volg. Die outeur het ongelukkig nie diepgaande (bv argivale) navorsing oor die Reitz-familie gedoen nie. Daar word besonderhede oor veral drie mense verskaf: Francis William Reitz sr (1810-1881); sy seun, Francis William Reitz jr (1844-1934), gewoonlik FW genoem, maar Frank in die boek en voortaan ook in hierdie skrywe om hom van sy pa te onderskei; en Frank se seun, Deneys Reitz (1882-1944).

    Die anti-Britse boek, A century of wrong (1900), waarvan Jan Smuts (1870-1950) die hoofouteur is, is onder Frank se naam, FW Reitz, gepubliseer (76). Deneys het drie outobiografiese boeke gepubliseer: Commando: A Boer journal of the Boer War (1929), Trekking on (1933) en No outspan (1943). Al drie is as e-boek by Amazon teen $1,13 elk beskikbaar.

    Francis William Reitz

    Francis William Reitz sr (1810-1881) “was the son of a Dutch naval officer who settled in Cape Town in 1794 and married into the Cape’s Afrikaner aristocracy” (xii). Francis het in veeartsenykunde in Edinburgh studeer en hom op die plaas Rhenosterfontein by Swellendam gevestig. “In 1833, he married Cornelia Magdalena Deneys, the daughter of a Swellendam official who was related to the Van Reenens, an eminent Cape family” (13); vandaar die naam van sy kleinseun, Deneys. In 1854 het Francis ‘n lid van die eerste Kaapse parlement geword. Dit is duidelik dat hy sosiale aansien geniet het. Uit sy en sy kinders se name is die invloed van verengelsing egter duidelik, bv Frank se suster se naam is Frances (47).

    Frank Reitz

    Frank Reitz (1844-1934) het in die regte in Londen studeer. Hy het dit moeilik gevind om as regsgeleerde ‘n bestaan in die Kaapkolonie te maak. “At home, Frank had been accustomed to conversing in English and Afrikaans, but not Dutch” (17). “In his spare time, he experimented with writing in Afrikaans, a colloquial language commonly used among Boer farming communities throughout southern Africa that had only just begun to appear in print form” (16). Louis Henri Meurant (1811-1893) se boek, Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twyfelaar (1861), was die eerste boek wat in Afrikaans gepubliseer is. Engels was die enigste amptelike taal in die Kaapkolonie (17). In 1873 het Frank die parlementslid vir Beaufort-Wes geword. In 1874 “he married Blanca Thesen, the 19-year-old daughter of an immigrant family from Norway” (18). Blanca se broer, Charles (1856-1940), het ‘n groot rol in die hout- en skeepvaartbedryf in Knysna gespeel.

    Frank het op jeugdige leeftyd die hoofregter in die Oranje-Vrystaat geword (1874-1889). In die Vrystaat “Dutch was chosen as the official language of the Volksraad” (8). Frank het hierna die Vrystaatse president (1889-1895) geword. As president “[he] advocated much closer collaboration with the Transvaal. ‘We are sprung from the same blood and have the same language and religion, the same love of freedom’” (46). In 1899 het Frank met Paul Kruger (1825-1904), die Transvaalse president (1883-1900), ‘n “‘defensive alliance’ against foreign aggression” gesluit (46). “A political treaty they signed spoke of their long-term aim of establishing a ‘federal union’ between the Free State and Transvaal. Reitz regarded a federal union between the two Boer republics as being part of the process of constructing an independent union of all states of southern Africa” (46-47).

    Weens swak gesondheid het Frank as president uitgetree. Hy is opgevolg deur Marthinus Theunis Steyn (1857-1916). Steyn het die verdedigingsverdrag met Kruger hernu en hulle het die ideaal van ‘n federasie herbevestig. Steyn het gesê: “We have the same people, the same history, the same language, and the same form of government” (60). Hierdie ooreenkoms het ‘n deurslaggewende rol tydens die ABO gespeel. Jan Hendrik Hofmeyr (Onze Jan, 1845-1909), leier van die Afrikanerbond in die Kaapkolonie, het egter gesê: “You can rely on our sympathy, but do not expect any help from the Cape Afrikaners in case of war” (77).

    Hierteenoor, tydens die ABO, “even British officials acknowledged that half of the Colony’s white population was ‘more-or-less’ pro-Boer and that the greater part of the colony was ‘in a half suppressed state of secret rebellion’” (152). In die praktyk was dit egter moeilik om Kaapse Afrikaners vir aktiewe diens aan Boerekant te werf. “Smuts admitted that it had been more difficult to recruit Cape rebels to the Boer cause than he had expected” (166). Volgens Smuts “the total number of colonial citizens who had joined the Boer cause was no more than 3 000. (In fact, the number was probably about 6 000, out of an Afrikaner population of 260 000)” (174). Na afloop van die oorlog die Kaapse rebelle “were disenfranchised for five years” (175).Van Duitsland en Frankryk sou geen amptelike hulp vir die Boere kom nie.

    In 1898 het Frank die staatsekretaris van die Zuid-Afrikaansche Republiek/Transvaal geword. Hy was tweede in bevel, na die president, Paul Kruger. Dit was Reitz “who presented Britain with the ultimatum that led to the outbreak of war in October 1899. After the fall of Pretoria in 1900, when Kruger departed for exile in Europe, Reitz was left in charge of the Boer republic’s administration, relocating the seat of government 62 times, as British commanders tried to hunt him down” (xiii-xiv; ook 127).

    Frank het sewe seuns en ‘n dogter by Blanca gehad, maar drie van hulle is vroeg dood. “Of the five surviving sons, Hjalmar, named after a Norwegian uncle, was born in 1877; Joubert, named after a renowned Transvaal general, was born in 1880; Deneys, in 1882; Arnt Leonard (Atie), in 1883; and Johannes (Jack), in 1887” (35-36). Jack was te jonk vir deelname aan die ABO, maar die ander vier het dwarsdeur die oorlog geveg of totdat hulle gevange geneem is. Byvoorbeeld, Joubert is as banneling na Bermuda gestuur. Al vier het die ABO oorleef. Daar is by Frank ‘n duidelike neiging weg van Engelse name vir sy kinders.

    Frank se vrou, Blanca, het in 1887 gesterf. In 1889 het hy met Cornelia Mulder getrou, wat die lewe aan sewe kinders geskenk het. Sy en haar kinders het gedurende die ABO veiligheidshalwe in ballingskap in Nederland gewoon. “At home, the Reitz family spoke both English and Afrikaans. But Frank Reitz had become increasingly preoccupied with promoting the use of Afrikaans. He gave his support to Stephanus [SJ] du Toit’s (1847-1911) Genootskap van Regte Afrikaners [established in Paarl in 1875] and contributed enthusiastically to his newspaper” (37), Die Afrikaanse Patriot (1876-1904).

    Frank was ‘n voorstander van die plan om die Witwatersrandse goudmyne met dinamiet op te blaas sodat hulle nie in Britse hande val nie, maar Paul Kruger “believed that the mere threat of destroying the mines would be enough to persuade shareholders in France, Germany and other European states to put pressure on their governments to assist the Transvaal in resisting a British invasion” (118). Louis Botha (1862-1919) was ook heftig teen die sabotering van die goudmyne gekant en het gedreig dat “he and his commandos would cease fighting and fall back on Johannesburg to protect it [the mines] themselves against such dastardly attempts” (119). Daar is toe van die sabotasieplan afgesien.

    Lank voordat Vrystaters soos MT Steyn en Christiaan de Wet (1854-1922) bereid was om oor vrede te onderhandel, het Transvalers soos Louis Botha en Jan Smuts ‘n wapenstilstand begeer. “As state secretary, Reitz, although personally in favour of keeping up the fight to the bitter end, was deputed to send to President Steyn an official letter setting out proposals for an armistice. Smuts also sent Steyn a private letter stating that it might be advantageous to sue for peace now and rebel at a later stage when Britain was preoccupied elsewhere” (149).

    Hierin lê die kiem van die Rebellie van 1914 toe De Wet en andere teen Britse gesag in opstand gekom het en Smuts en Botha hulle (nie sonder ironie nie) aan die Britse kant geskaar het. Steyn het tydens die ABO op die Transvaalse voorstelle geantwoord dat “the Free State would reject any proposals for an armistice and would fight on. If the Transvalers were to surrender, deserting the Free State, then it would deal a death blow to the whole of the Afrikaner nation. For the nation to survive, said Steyn, ‘we must demonstrate that now through our perseverance and strength to fight and suffer’” (149).

    Frank wou glad nie sonder meer oorgee nie. In Vereeniging Frank “suggested a compromise. He proposed that, provided the republics could keep their independence, they should then be prepared to surrender control of foreign relations, agree to internal self-government under British auspices and give up the Witwatersrand and its goldfields” (174). Die Britte was nie hiervoor te vinde nie. Tydens die vredesonderhandelinge van die Boere met die Britte in Melrose House, Pretoria, in April 1902, “Frank was chosen to act as interpreter between the two sides” (170). Terug in Vereeniging op 31 Mei 1902 is gestem oor die Britse vredesvoorwaardes. “54 delegates agreed to surrender; six voted ‘no’” (177).

    Oor die ondertekening van die vredesverdrag in Melrose House skryf Meredith: “Although he [Frank] signed the 1902 peace agreement in his official capacity as state secretary of the Transvaal, he refused to accept its terms as a private individual and went into exile” (xiv; ook 178). In Julie 1902 is hy na sy vrou en kinders in Nederland “rather than submit to British rule” (178). Van Nederland is hy na Amerika “to give lectures on the war” (183). Na 6 maande het hy na Nederland teruggekeer. “Encouraged by Smuts and Botha, Frank Reitz decided to return to South Africa in 1907 … he and his wife settled in Sea Point, in Cape Town” (190). Nadat Botha en Smuts se Suid-Afrikaanse Party met sy versoeningsbeleid die 1910-verkiesing gewen het, is Frank tot president van die Senaat verkies.

    Deneys Reitz

    Deneys Reitz (1882-1944) het pas ingenieurswese in Pretoria begin studeer toe hy in 1899 as 17-jarige by die Boeremagte aangesluit en tot die bittereinde geveg het. Hy het te midde van groot ontbering saam met Smuts guerrilla-oorlogvoering in die Kaapkolonie onderneem. Smuts het hom saamgeneem na die vredesonderhandelinge in Vereeniging in 1902. Deneys was verbaas om op te let hoe verwaarloos en uitgemergel die Boerekrygers was. “Their spirit was undaunted, but they had reached the limits of physical endurance” (172).

    Oor die aanvaarding van die Britse voorwaardes op 31 Mei 1902 skryf Deneys: “When the final moment dawned, when it was announced that our land and freedom were lost, it was a bitter cup to drain. In the tents, grown men were sobbing like children. Weather-beaten faces which had looked undaunted on the greatest dangers, streamed with hot tears of sorrow. These men who had stood with dry eyes at the graves of friends and sons and fathers now wept bitterly at the grave of their freedom. In truth it was a bitter hour” (178).

    Na die ABO is Deneys en Atie via Europa na Madagaskar. Albei het spoedig malaria opgedoen, gevolglik is Atie gou daar weg. Deneys het transport gery en sy herinneringe aan die ABO begin skryf. Maar “[he] longed for his homeland. A letter he received from Isie Smuts [1870-1954], the wife of Jan Smuts, urging him to return, quickened his resolve to leave. If General Smuts was prepared to live under British rule, wrote Isie, then he should be too” (186). Deneys het van die hoofstad, Antananarivo, tot by die kusdorp Tamatave geloop. Vandaar het hy per skip na Delagoabaai gereis terwyl hy as brandweerman diens gedoen het. Van Delagoabaai het hy per trein na Pretoria gereis. “Delirious with malaria, he promptly collapsed unconscious on the platform of the railway station. When he awoke, he found himself in the Sunnyside residence of General Smuts” (187). “He became an integral part of the Smuts household, staying with them in Sunnyside for three years” (191). Deneys het hom in die regte bekwaam en in 1906 ‘n praktyk in Heilbron begin. Die Vrystaatse dorp Deneysville is na Deneys Reitz vernoem.

    Ná Uniewording in 1910

    Meredith skryf oor die ABO: “The war … left Afrikanerdom and the Reitz family itself deeply divided over how to confront the reality of Britain’s imperial power” (xii). Ná die 1914-rebellie en die stigting van die Nasionale Party in 1915 het Afrikaners se politieke lojaliteit in pro-Brits en pro-Boer verdeel. Frank en sy oudste seun, Hjalmar, het by die Nasionale Party (Natte) aangesluit terwyl Deneys as Smuts-lojalis lid van die Suid-Afrikaanse Party (Sappe) gebly en gehelp het om die Rebellie te onderdruk. Daarna het Deneys in die buiteland in die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918) diens gedoen.

    In 1919 het Barry Hertzog (1866-1942) ‘n afvaardiging na die Paryse vredeskongres gelei met die oog op die propagering van ‘n republiek vir Suid-Afrika. Hjalmar was een van die afgevaardigdes. Aan Frank as president van die Senaat is gevolglik gevra waar sy simpatie lê. Hy het onomwonde geantwoord: “I am still a Republican at heart” (201). In 1920 is Frank nie herkies tot president van die Senaat nie. Met die steun van die Nasionale Party het hy egter tot 1929 as senator aangebly.

    Deneys het in 1919 ‘n Sap-parlementslid geword en in 1921 ‘n minister in Smuts se kabinet. Sy veroordeling van Afrikanernasionalisme en selfs Afrikaans was veel hewiger as dié van Smuts. Deneys het met Leila Wright (1887-1959) getrou. In 1942 toe hy die adjunk van eerste minister Smuts was, het Deneys uit die politiek getree. Hierna het hy die Suid-Afrikaanse hoëkommissaris in Londen geword, waar hy twee jaar later gesterf het.

    Slot

    Meredith belig drie Reitz-geslagte. Francis het blykbaar tydens die Britse bewind (in ‘n mate) verengels. Frank, daarenteen, het vroeg ‘n pro-Afrikaanse en in die Boere-republieke ‘n sterk pro-Boer-gesindheid geopenbaar. Na die ABO het Deneys, veral vanweë sy vriendskap met Smuts, verkies om sterk pro-Brits te wees. In ‘n sin was al drie ‘n produk van hulle tyd en omstandighede.

    Oor Hjalmar is te min aan my bekend om ‘n oordeel te vel. Wat die ander Reitze betref, lyk dit asof by uitstek Frank as ‘n lid van die Boere-adel beskou kan word. Hy het Afrikaans bevorder, die Boere probeer verenig, verseg om aan die Britte oor te gee en selfs uit eie beweging in ballingskap gegaan. Na 1910 het hy hom opnuut by die Afrikaners geskaar en die republikeinse ideaal bly koester.

    Nadat die Boere alles in hulle vermoë gedoen het om te voorkom dat die ABO uitbreek, het Abraham Fischer [1850-1913], die Vrystaatse staatsekretaris, aan Onze Jan Hofmeyr geskryf: “We have honestly done our best, and can do no more: if we are to lose our independence … we did not sacrifice it dishonourably” (82-83). Dit is wáár van die Boere van weleer, veral van die ABO-bittereinders en die 1914-Rebelle. Van die gevolge van die ABO het die Afrikaners mettertyd herstel. Maar kan ‘n mens sê dat die roemlose oorgawe aan swart mag in 1990/94 naasteby eerbaar was? Kan ‘n mens beweer of realisties hoop dat die skade wat die blankedom en veral die Afrikanerdom deur FW de Klerk en sy meelopers aangedoen is ooit herstel gaan word? As Afrikanerrestourasie nie plaasvind nie is die letterlike waarheid dat hierdie groepie verlooptes Afrikanervolksmoord gepleeg het.

    Onmiddelik nadat Frank die Vereeniging-vredesverdrag in sy amptelike hoedanigheid (maar nie in sy persoonlike hoedanigheid nie) onderteken het, het hy “na ‘n hoek geloop en in trane uitgebars” (JC Steyn, Afrikanerjoernaal, Pretoria: FAK, 2016, p 238). Dit is tekenend van hoe magsoorgawe aan die Britte in 1902 deur die Boere/Afrikanerleiers ervaar is. Hulle het diepe verantwoordelik vir die lot van hulle mede-Afrikaners gevoel. Vergelyk dit met die selftevrede gespog van die groepie Afrikaanssprekende blankes wat in 1990/94 die politieke mag mandaadloos aan die swartes oorgedra het. Myns insiens was en is hierdie individue toonbeelde van gewetenlose, ongegronde selfvoldaanheid.

    Skynbaar bly hierdie groepie verloopte Afrikaners oortuig dat hulle só uitsonderlik gepresteer het dat hulle vereer moet word. Hulle het glo ‘n burgeroorlog voorkom. Daar is blykbaar geen werklike besef van die mate waarin hulle die onderhandelinge verbrou het nie. Die gelag moet deur die huidige en toekomstige geslagte blankes betaal word; dus diegene wat nie van die onverkwiklike situasie in die nuwe Suid-Afrika kan ontsnap nie.

    Volgens Edmund Burke (1729-1797) het politici ‘n dure drieledige plig teenoor hulle samelewing en kultuur, naamlik teenoor die vorige, huidige en toekomstige geslagte. Wat sou Boere soos Frank Reitz en Christiaan de Wet gedink het van die “onderhandelaars” (eintlik instemmers/beamers/akkoordganers) wat so maklik en ongevraagd namens alle Afrikaners boedel oorgegee het? Wat behoort huidige egte Afrikaners na verloop van meer as twee dekades in die nuwe Suid-Afrika van hierdie verlooptes te dink? Wat gaan toekomstige Afrikaners wat hulle kulturele kern probeer behou terugskouend van daardie verlooptes dink?

    Geleidelik het die omvang van die 1990/94-verraad duidelik geword. Hoe durf hierdie groepie verlooptes veronderstel dat Afrikaners vir die ondergang van ons eertydse vaderland dankbaar moet wees? Dit is heeltemal onrealisties om van Afrikaners te verwag dat hulle die ydele hoop moet bly koester dat hulle gelukkig en voorspoedig in die nuwe Suid-Afrika kan wees. Hulle regverdigbare bitterheid behoort hedendaagse Boere-adel aan te spoor om ‘n beter grondslag vir die toekoms van ons mede-Afrikaners en ons nageslagte te skep – as dit enigsins moontlik is.

  • Duisende stroom na NAMPO

    Duisende stroom na NAMPO

    Boere en ander belanghebbers in die landboubedryf sal na verwagting verskeie nuwe uitstallings tydens vanjaar se Nampo-oesfees op Bothaville te siene kry.

    Die feesterrein van die jaarlikse landbouskou is vergroot en bied nou ook uitstallings oor bewaringslandbou, toerusting en tegnologie.

    Cobus van Coller, woordvoerder van die Nampo-oesfees, sê internasionale belangstelling in Nampo neem elke jaar toe. Hy sê hulle verwag vanjaar meer as 700 uitstallers en meer as 70 000 besoekers.

    Veral Suid-Amerika en Asië word goed verteenwoordig. Graan SA se NAMPO Oesdag is die grootste landbou-uitstalling in privaatbesit in die suidelike halfrond.

    Duisende besoekers word van vanoggend af verwag op Nampopark buite Bothaville vir die 51ste jaarlikse Nampo-oesdag. Die landbou handelskou duur tot Vrydag.

    Van Coller sê besoekers kan reeds vooraf hulle kaartjies aanlyn op die internet bekom vir die verskillende dae. Hy sê dit sal help dat mense nie in rye by die hekke hoef te wag vir ‘n toegangskaartjie nie.

    Nampopark buite Bothaville was die afgelope week ‘n miernes van bedrywighede soos uitstallers werskaf om gereed te maak vir dié jaar se Nampo-oesdag.

    Die groter uitstallers het reeds verlede week begin om hul groot masjinerie te bring wat hulle vir die besoekers wil wys.

    Van Coller sê die nuwe uitbreiding van die uitstalruimte, wat voorheen die suidelike parkeerterrein was, is nou ten volle ontwikkel en die oesdagterrein se uitstalkapasiteit word vanjaar ten volle benut.

  • Skaal van veediefstal naby Gauteng neem drasties toe

    ‘n Boer van Vredefort in die Vrystaat het ‘n verlies van derduisende rande gely nadat sowat 31 van sy stoet boerbokke Maandagaand op sy plaas gesteel is.

    Voorsitter van die Koepel Veediefstal-inligtingsentrum in Noordwes, Sarel van der Wat, sê dié boer, wat verkies om anoniem te bly, het Dinsdagoggend agtergekom dat 50 bokke, insluitend dragtige ooie, uit ‘n kraal weg is waar die bokke saans aangehou word. Van der Wat sê die booswigte het die diere uit die kraal gejaag na ‘n verlate plek waar hulle altesaam 31 bokke vermoedelik op voertuie gelaai het. Hy sê drade op ‘n naburige plaas is geknip om die bokke deur te jaag na die plek waar hulle gelaai is. Die bokke wat uit die kraal gejaag is, maar nie gelaai is nie, is verwilderd in die veld gekry.

    Die afstand wat die gesteelde diere, en in dié geval dragtige ooie, van krale na afgeleë plekke aangejaag word, wissel van 1.5km tot 3km. Die gesteelde diere wat nie op voertuie gelaai word nie, word agtergelaat en is baie verwilderd. Eienaars kry nie die diere gevang nie.

    Hy sê dit wil voorkom of bakkies moontlik gebruik is om dié gesteelde boerbokke te vervoer. Van der Wat sê ‘n klag van veediefstal is by die polisie op Vredefort aangemeld. Die polisie het nog nie op OFM-nuus se navraag gereageer nie.

    Dié voorval kom nadat altesaam 11 Bonsmara-beeste onlangs in die Potchefstroom-distrik nie ver van Parys in die Vrystaat by die R500 tussen dié dorp en Fochville in Gauteng gevrek het nadat hulle wreed met skerp voorwerpe gekap en lewend geslag is.

    Hy meen voorvalle van veediefstal in die Potchefstroom-distrik, nader aan Parys en Vredefort, is aan die toeneem.

    Sindikate is vermoedelik betrokke en verkoop of slag die gesteelde diere om die vleis te verkwansel. Voorheen is minder diere op ‘n keer gesteel, hoofsaaklik om vir kos geslag te word. Hy meen veediewe soek geld en nie kos nie. Juis daarom word ‘n groot getal diere nou op ‘n keer gesteel.

    In die meeste gevalle is boere se hande afgekap om veediefstal te voorkom, maar hy kan dit nie genoeg beklemtoon dat boere hul vee steeds moet brandmerk nie. Kleiner veeboere kan, indien moontlik, ook hul diere veral saans in krale aanhou. “Wagposte” is ook ‘n moontlikheid.

    Hy sê mannekrag bly steeds ‘n kopseer veral in die polisie se spesialis-eenhede. Kwessies soos dié sal op ‘n hoë vlak bespreek moet word en oplossings sal spoedig gekry moet word, want “voedselsekerheid” word negatief geraak.

    Van der Wat moedig boere steeds aan om ondanks “sekere uitdagings” – vermoedelik swart onvermoë – steeds klagte by die polisie aan te meld. Dít is belangrik vir misdaadstatistiek-doeleindes.

    In nog ‘n voorval vandeesweek is 29 dragtige ooie Dinsdagnag uit ‘n kraal op ‘n ander plaas by die R500 tussen Parys en Fochville in Gauteng, in dieselfde distrik waar die Bonsmara-beeste lewend geslag is, gesteel.

    Die skape is ook uit ‘n kraal naby aan die boer, wat ook nie sy naam genoem wil hê nie, se plaashuis gejaag. Die skape, waaronder ook dragtige ooie, is na ‘n afgeleë plek aangejaag waar die booswigte die gesteelde diere vermoedelik op ‘n bakkie of selfs twee bakkies gelaai het, sê Van der Wat.

    Dié boer het ‘n klag van veediefstal by die Buffelshoek-polisiekantoor aangemeld.

    Bron: OFM Nuus

  • Leon Lemmer: Die aktualiteit van verraad

    Leon Lemmer: Die aktualiteit van verraad

    In sy boek, Three Years’ War (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0),* oor die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902), skryf Christiaan de Wet (1854-1922) in hoofstuk 2: “The English only learned the art of scouting during the latter part of the war, when they made use of the Boer deserters – the ‘Hands-uppers.’ These deserters were our undoing … I shall not hesitate to call them by their true name – the name with which they will be for ever branded before all the nations of the world” (Kindle 292). Dit is duidelik dat De Wet so gou moontlik sy absolute weersin in verraaiers in sy boek wou dokumenteer. “It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people, and an iron will was required to fight against both at once” (1372). De Wet het ‘n hensopper as ‘n lafaard beskou, “a man who in the future could never again look any one in the face” (2054). Oor ‘n spesifieke voorval skryf hy: “What made this so hard to bear was that treachery had a hand in it – when the English took the Government and President’s Steyn’s bodyguard prisoner, they had had a Free State burgher as their guide” (3128). [* Ek het toegang tot die Engelse vertaling; ongelukkig nie tot die oorspronklike Hollandse (“Dutch” – 10) teks, Strijd tusschen Boer en Brit, nie.]

    Dit is noodsaaklik om ‘n duidelike onderskeid te tref tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie, joiner of verraaier; iets wat De Wet nie in sy terminologie doen nie, hoewel dit duidelik is dat sy afsku eerder op die hanskakie as die hensopper gemik is. ‘n Hensopper is ‘n Boer/Afrikaner wat sonder óf te veg, óf wat gedros het nadat hy ‘n tyd lank aan die kant van die Boere geveg het, hom aan die oorlog onttrek het, aan die Britte oorgegee en die eed van neutraliteit by die Britte afgelê het. ‘n Hanskakie is ‘n Boer/Afrikaner wat hom van die begin van die oorlog af, of nadat hy ‘n ruk lank saam met die Boere geveg het, aan die Britte oorgegee en na die vyand oorgeloop het deur die eed van getrouheid aan die Britse kroon te sweer. Hanskakies het daarna aktief aan die Britse kant teen die Boere aan die oorlog deelgeneem. Dit is hulle wat volgens De Wet net smaad verdien. Teen die hensoppers wat moed opgegee het omdat hulle gedink het die oorwinning kon nie behaal word nie, het De Wet dit nie so erg gehad nie.* Hy wou hulle nie as soldate terughê nie, tensy hulle gemotiveerd was om uit eie beweging weer die wapen op te neem. “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2012). ‘n Geval van: Met onwillige honde vang jy nie hase nie. [* Ook omdat “the British Government had been doing its utmost to induce the burghers to commit treason” (JD Kestell, bron hier onder, Kindle 2667).]

    Naas die Boere uit die twee Boere-republieke wat hensoppers of hanskakies geword het, was daar Afrikaners uit die Kaapkolonie en Natal wat saam met die Britte teen die Boere geveg het. De Wet skryf: “There was not a man amongst us who would have asked better than to make prisoners of the Cape Mounted Rifles and of Brabant’s Horse. They were Afrikaners, and as Afrikaners, although neither Free-Staters nor Transvaalers, they ought, in our opinion, to have been ashamed to fight against us. The English, we admitted, had a perfect right to hire such sweepings, and to use them against us, but we utterly despised them for allowing themselves to be hired. We felt that their motive was not to obtain the franchise of the Uitlanders, but five shillings a day! And if it should by any chance happen that any one of them should find his grave there – well, the generation to come would not be very proud of that grave. No! it would be regarded with horror as the grave of an Afrikaner who had helped to bring his brother Afrikaners to their downfall. Although I never took it amiss if a colonist of Natal or of Cape Colony was unwilling to fight with us against England, yet I admit that it vexed me greatly to think that some of these colonists, for the sake of a paltry five shillings a day, should be ready to shoot down their fellow-countrymen. Such men, alas! there have always been, since, in the first days of the human race, Cain killed his brother Abel. But Cain had not long to wait for his reward!” (1020).

    Die Britte het in die tweede helfte van die ABO, die guerrilla-fase, ‘n beleid van verskroeide aarde gevolg deur die huise en plase van vegtende Boere en selfs van hensoppers te vernietig omdat hulle die Boere in hulle oorlogvoering ondersteun het deur bv kos en perde aan hulle te voorsien. Baie van hierdie vroue en kinders is na konsentrasiekampe weggevoer. “They were driven out of their houses, and had to see their dwellings burnt down or destroyed before their very eyes. Could inhumanity go further? … All the food of the women was carried away or scattered upon the ground; and it was only through the kind-heartedness of here and there a more humane officer, or of some simple ‘Tommy,’ that a dish of flour was secretly left behind for the housewife. What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy … These Africanders made it possible for the English to travel long distances at night, and, acquainted as they were with the habits of their countrymen, they enabled the English to capture Boers, or to seize cattle, where otherwise they would have been unable to do so, or at least could not have done so without infinitely more trouble. How must every noble sentiment have been stifled in these men! It is impossible to comprehend how they could have endured listening to the constant abuse which in the camps was heaped on their own race – incomprehensible how they could constantly, from one farm to another, look on the misery which they were helping to bring upon women and children – who were their own flesh and blood” (JD Kestell, Through shot and flame, London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0, 2456).

    John Daniël Kestell (1854-1941) is in Natal gebore met ‘n Engelse pa en ‘n Afrikanerma. Hy was die predikant van die NG-gemeente op Harrismith. Gedurende die ABO was hy ‘n kapelaan vir die Boere-soldate. Oor 1902, dus oor die laaste maande van die oorlog, skryf Kestell:

    “That our people as a people remained steadfast became more and more evident to me. However much our numbers in South Africa may have become diminished through the deportation of great numbers, and through the still greater numbers who had lost courage and had surrendered, our people as a people still always continued to exist. This the English were anxious te deny. They were fond of asserting that it was only a small fraction of the people that still resisted. This was not the case. It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle; but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful. The majority of our prisoners-of-war had remained loyal to the cause. The majority even of those who in their dejection laid down their arms had no desire to remain under British rule … If there were hundreds of our flesh and blood siding with the British, then there were thousands who did not. Even those on whom the depressing influence of imprisonment must have had a baneful effect remained irreconcilable, and showed it in every way” (2667).

    In sekere opsigte word die geskiedenis herhaal. Veral sedert 1994 het die getal Afrikaners in Suid-Afrika weens emigrasie gedaal en het daar ‘n sifting plaasgevind in die geledere van dié wat in Suid-Afrika aangebly het. Baie van diegene wat eens Afrikaners was, het hulle gatte geswaai en hulle Afrikanerskap versaak. Byvoorbeeld, ‘n mens kan tereg vra: Waar is al die Broeders heen? Gelukkig het die gesonde kern van Afrikaners oorgebly; mense wat volhou om vir die behoud van hulle waardes en taal te veg. Hulle vorm ‘n klein minderheid in ‘n verswelgende swart meerderheid.

    Dit was veral Vrystaters, soos Marthinus Theunis Steyn (1857-1916) en Christiaan de Wet, wat bittereinders was en nie aan die Britte wou oorgee nie. Kestell skryf:

    “There was, notwithstanding all the destruction, no thought of surrender … let the enemy do his worst. Let him ruin us completely if it was our fate to be overwhelmed. The English had to do with a people who were no barbarians, but with a race sprung from the same stock as themselves – with the offspring of ancestors who had sacrificed everything for their Faith – with descendants of forefathers who had contended for eighty years against a great world power. Such means, therefore, as Great Britain had for the last fifty years been in the habit of employing against barbarous or semi-barbarous races had till now failed signally when applied to the people of South Africa” (2115).

    In sy wildste drome sou Kestell nie kon voorsien nie dat slegs ‘n halfeeu na sy dood in 1941 die Europese oftewel blanke beskawing in Suid-Afrika sou verkrummel voor terrorisme en geweld en ten prooi van afrikanisering val. Nog minder sou Kestell kon dink dat ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes op verraderlike wyse die leiding in hierdie projek sou neem. Daardie verraaiers word verloopte Afrikaners genoem. Sommige van hulle en hulle navolgers is boonop hanskakies in dié sin dat hulle voorkeur aan Engels bo Afrikaans gee.

    Ek het by ‘n vorige geleentheid oor een van die bekendste hanskakies, Christiaan de Wet se broer Piet (1861-1929), geskryf (Praag 30.07.2016). Ek het dit gedoen na aanleiding van Albert Blake se boek, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Daarin word Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004) verloopte Afrikaners genoem. Christiaan de Wet het so ‘n renons in hanskakies gehad dat hy gedreig het om Piet soos ‘n hond dood te skiet. Piet het die Britse oorlogspoging goedgepraat terwyl Chistiaan die hanskakies as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt het. Die twee broers het nooit versoen geraak nie. Christiaan was van mening dat dit goed was dat daar ‘n sifting in Boere-geledere plaasgevind het. Die afmetings wat die hanskakiesindroom aangeneem het, blyk uit die volgende statistiek: Teen die einde van die oorlog was 5 464 burgers in Britse diens teenoor 17 000 tot 20 000 bittereinders. Na die oorlog het die Britse owerheid beter skadevergoeding aan die hensoppers en veral aan die hanskakies as aan die krygsgevangenes en bittereinders uitbetaal. Dit het stukrag aan Afrikanernasionalisme gegee. In hierdie proses is die hensoppers makliker en gouer as die hanskakies vergewe.

    In Anna Barry (1884-1964) se dagboek word onder meer vertel van haar pa, Thomas, wat ‘n veldkornet in die ABO was maar uit moedeloosheid ‘n hensopper geword en die eed van neutraliteit afgelê het (Praag 4.09.2016). Soos in die tweede paragraaf hierbo, tref Anna ‘n skerp onderskeid tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie. In die geval van die hensoppers onderskei sy verder tussen dié wat soos haar pa aanvanklik in die ABO geveg het en diegene wat nooit aan Boerekant geveg het nie. Sy veroordeeld die gedrag van hanskakies ten sterkste, bv dié van Piet de Wet .

    Barry skryf van ‘n Bestendig de la Harpe en dat die De la Harpe-familie hulle reeds vroeg in die ABO in Basoetoland tuisgemaak het (p 123; ook 126, 135, 136, 143, 144; na-ABO: 153, 163, 166). “Hulle het nie een lid van hulle groot familie in die oorlog verloor nie, daar is nie een in ‘n krygsgevangenekamp of in ‘n vrouekamp nie en maande gelede het hulle reeds oor die Caledon[-rivier] gevlug. Ons verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). Na die ABO vind die De la Harpe egter dat hulle huis in die Vrystaat afgebrand is “en alles is vernietig” (151). Hulle het ook ‘n neef verloor wat in die ABO doodgeskiet is (154). Die De la Harpe het Barry genoop om graadverskille by hensoppers te beklemtoon. Oor SG Vilonel (kyk hier onder) skryf Barry: “Ook hoor ons dat Vilonel van Senekal nou werklik aan die hoof van ‘n burgerwag is wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136) en “‘n Ierse parlementslid … het … gesê … dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

    Alexander Strachan se roman, Brandwaterkom (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 383p, R260; Amazon Kindle $20) is onlangs met ‘n prys bekroon. Veral die Oos-Vrystaatse dorpe Senekal, Fouriesburg en Ficksburg word betrek, dus dieselfde geografiese gebied as in Barry se dagboek. Aan die einde van hoofstuk 2 staan: “Wat wou die kom [die Brandwaterkom] vir my sê? Net ‘n veraf geruis, ‘n ligte wind of dalk die fluistering van verraad?” (p 11). Die ABO is ook die hoofonderwerp van hierdie boek, maar die fokus is op die hanskakie, Stephanus Gerhardus (Fanie) Vilonel (1866-1918). Let deurgaans op hoe die leser voorberei word op Vilonel se oorlopery na die Britte. Die naam van ‘n ander verraaier, Piet de Wet, duik ook in die teks op (95, 262).

    Daar word na Bestendic de la Harpe verwys (97) en na twee boeke van WH de la Harpe wat oor Fouriesburg en die ABO handel (161, 379). In die bibliografie is daar geen verwysing na Barry se dagboek of Albert Blake se 2016-boek oor die De Wet-broers nie. Hierdie boek van Blake en die tweede uitgawe van Barry se dagboek is na Strachan se boek gepubliseer. Daar word wel verwys na ‘n vroeëre boek van Blake, Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96) en die bogenoemde boeke van Christiaan de Wet en JD Kestell (379-380), asook na die 2013-rolprent, Verraaiers (250, 383). Dit lyk asof Strachan die geskiedenis van die ABO deeglik nagevors het.

    Voor die ABO was Vilonel ‘n prokureur op Senekal wat geweet het hoe om homself finansieel as bv boedelberedderaar en afslaer te bevoordeel. Later word hy die stadsklerk. Hy het op Edenburg skoolgegaan en “verkies om Hollands te praat” (258) maar die “Engelse taal [het] net so gemaklik as Hollands in sy mond gelê” (259). Sy mate van Engelsgesindheid skemer van meet af deur in bv sy liefde vir krieket en sy aangetrokkenheid tot ‘n Skotse dame, miss L Sutty. Hy hou van Engelse leesstof (106) en het geen erg aan boeresport nie (60).

    In 1893 was Vilonel die Vrystaatse skyfskietkampioen (46). Met die uitbreek van die ABO is hy ‘n veldkornet vir die Winburg-distrik, waaronder die Senekal-kommando ressorteer (67). Later is hy tot kommandant bevorder (207). Hy bewonder die korrektheid, stiptelikheid, netheid asook die “geordendheid en dissipline” van die Britse magte (87). Daarenteen word van die Boere-magte gesê: “Die kommandolewe en dissipline was nog lank nie in die burgers se bloed nie. Veral tydens nagmarse het elke burger, ongeag bevele, sy eie kop gevolg. Die verbod op rook is in die wind geslaan” (111). Ook: Hoofkommandant Marthinus “Prinsloo laat op die nippertjie weet die aanval kan onder die omstandighede nie voortgaan nie – hy en sy offisiers wil daardie dag ‘n veeveiling op Harrismith gaan bywoon! … Watse voorbeeld stel hy aan die klomp wat gedurig om verlof kla sodat hulle na hul eie boerderye kan gaan omsien?” (188).

    “Tog kan Vilonel amper nie anders as om iets van ‘n bewondering vir die vyand te ervaar wat so doodsveragtend voor die Boerekoeëls hurk onderwyl hulle roerloos* op die vuurbevel wag nie” (89). Op die slagveld onderskei Vilonel hom as ‘n hoogs suksesvolle skerpskutter. Dit lyk “asof die kommandant se geweer om ‘n hoek kan skiet” (105). Dit is ‘n geval van “Vilonel wat al hoe meer die man word” (93), dus aansien as soldaat geniet. “In Senegal bereik allerhande berigte uit die slagveld hulle. Ja, sy slag met die mauser het hom vooruitgeloop. Die dorp is trots op hom” (207). Terselfdertyd voel sy vrou, Sarah, al hoe sterker daaroor dat hulle hulle liewer in die Kaapkolonie moet hervestig (102). “Hoekom wil sy [Sarah] so graag uit Senekal padgee dat sy selfs bereid is om die Boeresaak te versaak?” (225). [* ‘n Ongelukkige woordkeuse. “Roerloos” beteken hier sonder om te beweeg; nie om sonder gewere te wees nie.]

    Tydens die bestorming van Platrand is Vilonel nie waar hy behoort te wees nie. “‘Waar is die Senekallers en die Winburgers?’ Die groepie kyk om hulle rond. ‘En waar is Vilonel, die bobaasskut op wie se roer almal altyd so staatmaak? Geen Boer is dan in sig nie’” (128). “Vilonel? Ja, waar was die geleerde prokureur van Senegal? … Tog bly die spraaksame kommandant van Senegal swyg” (130). Vilonel word uitgebeeld as ‘n intelligente en strategiese vegter wat die Britse soldate by hulle plek van aankoms wou keer pleks van te wag totdat hulle hulle in die binneland bevind. “Tot aan die einde glo Vilonel die Kakieversterkings kon gestuit gewees het toe hulle by Durban-hawe voet aan wal gesit het. Moenie die vyand voorsit nie, gaan hom tegemoet” (111). “Hy praat in die laaste Nataldae* al hoe minder, die gesit rondom Ladysmith kry sy geduld onder. Hy sukkel met die gesag bokant hom. Nie almal kom sy ongedurigheid agter nie, maar die stilsit is een van die redes … Met die uitbreek van die oorlog was daar maar ‘n aks meer as 27 000 Britse soldate in die land teenoor die amper 55 000 weerbare burgers. Hoekom nou die Engelse tyd gun om hul getalle aan te vul totdat hulle die Boeremag op die ou einde heeltemal gaan oorskadu?” (101-102). [* Vilonel sê: “Dit voel of al die maande daar verniet was … As ons die oorlog gaan verloor, is dit juis oor die leeglêery by Ladysmith. Generaal Piet Joubert wou nie dat ons die Engelse doodskiet toe ons hulle in die hand gehad het nie” (202).]

    Teen die middel van die drie jaar wat die ABO geduur het, het “die oorlog … ‘n verkeerde afdraaipad gevat” (254). Baie Boere se hoop op ‘n oorwinning het gekwyn. “Oral om hom kan Vilonel die neerslagtigheid sien” (254). “Die Boere is nou oorlogstam” (256). Vilonel het moeilik gesag oor hom geduld en nie goed met Christiaan de Wet oor die weg gekom nie. “‘n Perd en ‘n os trek nie aan dieselfde juk nie” (263). “Hoe verder van De Wet af, hoe gemakliker voel hy” (256). Om die Boere in staat te stel om vinniger te beweeg en meer doeltreffend te veg, gee De Wet opdrag dat geen waens met vroue, kinders en voorraad meer toegelaat sal word om saam met die vegters te trek nie. In Vilonel se kommando was daar ‘n dertigtal waens maar hy ignoreer De Wet se opdrag. “Maar steeds gee die kommandant van Senekal nie bes nie” (261).

    By De Wet kla Vilonel: “Die rol van die skerpskutter word nog heeltemal geringgeskat” (263). “Het Vilonel sy hand doelbewus oorspeel omdat hy nie langs De Wet wou inval nie?” (263). “Sy lewe lank het dit hom [De Wet] nie aangestaan as iemand trag om hom te dwarsboom nie” (274). De Wet sê aan Vilonel: “Jy sal al my bevele gehoorsaam. So nie, moet jy as kommandant bedank. Andersins gee ek jou self jou ontslag” (263). “Ek bedank” sê Vilonel (263). De Wet: “Jy is verlaag tot ‘n gewone burger en ek soek jou in ieder geval nie meer in my geledere nie” (264). Dan word hierdie woorde De Wet in die mond gelê, dieselfde as wat hy van sy broer Piet gesê het: “As ek daardie man [Vilonel] weer raakloop, skiet ek hom soos ‘n hond dood” (264). “Toe die waens wat hy so verdedig het, stadig wegdraai van die hoofkommando af terug in die rigting van Senekal, besef Vilonel die laaste spyker is in die kis geslaan. Voortaan gaan hy sy lyf skaars hou; hy staan nou op sy eie” (274). “Die naam De Wet [is] een van die bitterste pille wat hy nog op sy tong geproe het” (276).

    Oor later in die ABO word gesê: “Die joiners van die omgewing het aan dieselfde Britse korps behoort, die Vallentin’s Heidelberg Volunteers. ‘n Groep Engelse en Afrikaanse vrywilligers wat wapen neergelê en by die Britte gaan gatkruip het, soos die mense gesê het” (196). Toe daar destyds, anders as deesdae, na “die mense” verwys is, is blankes bedoel. Daar is die volgende stelling oor Britse imperialisme: “Dit is nou eenmaal van ‘n Engelsman. Alleen sal hy vir jou nie alleen los nie. So nooit as te nimmer. Sodra jy dink jy het nes geskop, kom klop hy maar net weer aan jou voordeur. Dit het ek uit die geskiedenis geleer. Daarom was die oorlog vir my niks nuuts nie. Ek het die Kakies sien kom soos die oosteson wat soggens oor die bergtop loer” (215).

    Na sy ontslag het Vilonel geredeneer: “Die magtige Engeland kan tog nie deur die hand vol Boere verslaan word nie” (278). “Weens die hopeloosheid van die ongelyke stryd het ek besluit om my aan die oorlog te onttrek” (329). Hy het “in Basoetoland ‘n draai loop maak om hom te vergewis van die situasie daar … Daar het hy die Fouchés raakgeloop en op troppe en troppe vee van oorlogsontduikers afgekom” (278). Die verwysing is na die ouers van Jacobus Johannes (Jim) Fouché (1898-1980), die tweede staatspresident van Suid-Afrika (1968-1975). Tydens die bewind van die Nasionale Party is gepoog om die Fouchés se status as lafhartige ABO-ontduikers dig te hou. Nasionale Pers was toe ook nie gewillig om inligting hieroor te publiseer nie.

    Vilonel se vrou, Sarah, het sy uittrede uit die ABO verwelkom. “Fanie, ek is bly jy is uit die oorlog; ek het van die begin af geen sin daarin gehad nie” (299). Maar sy het ook gesê: “As jy nie voortaan heeltemal neutraal in die oorlog staan nie, is jou [prokureurs]kantoor die eerste wat in die slag gaan bly” (299). ‘n Britse bevelvoerder, Leslie Rundle, het dit bevestig. “As Vilonel nie oorgee nie, is die uiteinde onafwendbaar. ‘It will leave me with no choice but to burn your office down’” (340). Vilonel se Skotse vriendin, miss Sutty, het sy onttrekking as Boere-soldaat veroordeel: “My people never quitted the battlefield!” (339).

    Vilonel het probeer om veldkornet Hans van Rooyen en sy manskappe te oorreed om aan die Britte oor te gee. ‘n Strik is vir Vilonel gestel en hy is deur die Boere gevange geneem presies soos Christiaan de Wet in sy boek vertel. Hy word aan hoogverraad skuldig bevind en tot “vyf jaar gevangenisstraf met hardepad” gevonnis (352). Vilonel is deur die Britte bevry en sy vonnis is “deur die Britte ter syde gestel” (369). Teen die einde van die boek word genoem dat Vilonel “beoog om Boere te werf vir die Orange River Colony Volunteers. As leier van die Britse kommando gaan hy die Boere met die geweer aandurf om sodoende die oorlog tot ‘n spoedige einde te bring” (374). Vilonel was dus nie net ‘n hensopper wat die neutraliteitseed afgelê het nie, maar ‘n hanskakie of joiner wat die eed van trou aan die Britse kroon gesweer het. Hy was in ‘n gewapende skermutseling met die Boere betrokke maar het daarin geslaag om te ontsnap (375).

    Die hoofkarakter in Strachan se boek, Esther van Emmenes, doen navorsing oor Vilonel en haar aandag is op die ABO toegespits. Sy word (deels) gemotiveer deur ‘n familielid wat destyds lid van die Vallentin’s Heidelberg Volunteers was en as hanskakie deur die Boere ter dood veroordeel is (268). Sy stam “uit die joinerfamilie Van Emmenes, van Heidelberg” (334). Oor die latere Grensoorlog sê sy: “Die Grensoorlog? Snaaks dat dit skaars ‘n indruk op my gemaak het” (143). Dit lyk asof sy onbetrokke by, of afwysend oor, die Afrikanergeskiedenis sedert bv 1948 is.

    ‘n Ander karakter, Bullet, was ‘n soldaat in “die Bosoorlog” (159) en bring sommige van die werklikhede van ons onlangse verlede onder Emmenes se aandag. “Ons het ook ons helde gehad. Maar dinge het oornag verander” (193). Daarop reageer sy soos volg: “Ons het almal hang-ups. Lyk my jy sukkel om dit uit jou sisteem te kry” (159). Soos deesdae in die mode is, verwys sy na “‘n geskiedenis met sy wortels in die tyd lank vóór 1652 – Jan van Riebeeck se ‘volksplanting’” (147). Haar waardes is klaarblyklik anders as dié van nie-verloopte Afrikaners.

    Die kykNet/Rapport-fiksieprys vir 2016 is aan Strachan vir Brandwaterkom toegeken. In die commendatio verwys Frederik de Jager na die “versaakte soldate” van die Grensoorlog en “die implisiete verraad van die apartheidsowerheid teenoor die soldate soos Bullet … Uiteindelik is dit verraad wat onderliggend aan die hele boek lê” (LitNet 27 September).

    Die hoofkarakter, Emmenes, vors die geskiedenis van ‘n verraaier, Vilonel, na. In daardie sin is verraad die tema van die boek. Maar daar is geen bespreking van wat verraad is nie en nog minder word daar oor die etiek van hierdie verskynsel besin. Die rede waarom Emmenes nie teen verraad te velde trek nie is moontlik omdat sy uit ‘n joinerfamilie stam. In daardie sin is die hoofkarakter verkeerd gekies. Aan die ander kant is dit sekerlik vir iemand moontlik om ander waardes as jou voorgeslag te hê. Byvoorbeeld, dink aan die mate waarin rassesegregasie- en apartheidondersteuners deesdae verdoem word. ‘n Duidelike en skerp veroordeling van verraad kon dus in die mond van Emmenes gelê word, maar so iets kom nêrens in die boek voor nie.

    Die Grensoorlog waarin ‘n ander karakter, Bullet, geveg het, word sydelings betrek en nie afdoende in die verhaal geïntegreer nie. Dit bly ‘n randeier. Daar word glad nie duidelik beswaar gemaak teen die versaking deur die Suid-Afrikaanse regering van dít waarvoor die soldate geveg het nie. Die waarheid is dat die soldate wat in die Grensoorlog geveg het inderdaad kan voel dat hulle tevergeefs geveg het, want eers is Suidwes-Afrika aan die vyand oorgegee en daarna Suid-Afrika. Dit geld eintlik ook Rhodesië omdat die Suid-Afrikaanse regering sy ondersteuning van Ian Smith se bewind beëindig het. Eerste minister John Vorster het toegegee aan Henry Kissinger, die Amerikaanse minister van buitelandse sake, se eise. Peter Carrington, die Britse minister van buitelandse sake, het daarna die blanke bewind in Rhodesië vernietig. Terloops, albei hierdie bliksems, Kissinger (gebore in 1923) en Carrington (gebore in 1919), lewe nog.

    Maar my politieke beswaar teen die boek is dat die hoofverraad wat in 1990/94 in Suid-Afrika gepleeg is nie deur Strachan en dus ook nie in De Jager se commendatio ter sprake gebring word nie. Magsdeling is aan die blanke kiesers belowe en magsoorgawe is aan hulle opgedring. Toe die meerderheid blanke kiesers ten gunste van magsdeling gestem het, was hulle onder die indruk dat die plegtige belofte nagekom sou word waarvolgens die finale ooreenkoms tussen die Nasionale Party-regering en die terreurgroepe in ‘n tweede referendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dít is verraad in sy suiwerste vorm.

    In die ABO het verraaiers uit eie geledere die Boeresaak onberekenbare skade berokken. Die nuwe Suid-Afrika het tot stand gekom nadat ‘n klein groepie veral Afrikaanssprekende blankes verraad teenoor die blanke kiesers en hulle nageslag gepleeg het. Dat die nuwe Suid-Afrika bestaan en hoe hy is, kan aan verraad toegeskryf word. Die blanke soldate wat verloën is, was net ‘n fraksie van die kiesers. Die politieke magsoorgawe het die belange en toekoms van al die blankes aangetas.

    In my jeug het ons van iets wat heeltemal onverstaanbaar was of teen ons grein gegaan het, gesê: Dit is my gat se deksel. Dit is my gat se deksel dat ons verraaiers nie ‘n lae profiel handhaaf en uit die openbare oog bly nie. In plaas daarvan maak hulle hulleself wys dat hulle gepresteer het, bv dat die uitverkoping van die blankes ‘n burgeroorlog verhoed het. Pleks van laag te lê en weg te raak, soek hulle eer en publisiteit vir hulleself. Net die vyand en verloopte Afrikaners bied lippediens aan hierdie verraaiers. Hopelik sal (sommige) historici hulle vorentoe realisties beoordeel.

  • Gustav Venter: ‘Modder en bloed’: ‘n Lang, stywe middelvinger vir die Britse Ryk

    Gustav Venter: ‘Modder en bloed’: ‘n Lang, stywe middelvinger vir die Britse Ryk

    Vatso Engelsman!

    Vatso Soutie!

    Vatso Rooinek, vatso gulsige verdelger van volkere, vatso lafhartige kryger wat in blokhuise skuil en op oormag staatmaak, vatso afbrander van plase en aanhitser van barbare, vatso verkragter van vroue en moordenaar van kinders en vatso arrogante, smalende, leuenagtige, selfverheerlikende, onregverdige en selfmisleide Kakieparasiet.

    Engelsman, vatso! Sean Else het ʼn fliek gemaak, Modder en bloed, en daarmee vir jou ʼn vet Boerenool uitgepak. Nog nooit in ʼn Afrikaanse fliek, eintlik Boerefliek, is die Engelsman so driftig, deurlopend en driftig sleggesê nie. Dit kon nie met ʼn beter nasie gebeur het nie.

    Heldhaftigheid word in die Westerse mitologie hoofsaaklik in drie militêre gevallestudies belig en gevier: Leonidas en sy “300” Spartane by Thermopylae, die Jode wat die Romeine vergeefs by Masada weerstaan het en Jim Bowie, Davey Crockett en die ander Texane in die Alamo se verset teen die Meksikaanse leër van Santa Ana. Dit sê veel van Westerse propaganda dat die Boere se oorlog teen Brittanje nie met oorgawe en verwondering van mond tot oor, televisiestel tot oog, in skole en universiteite gehuldig word nie. Die Slag van Thermopylae was binne sewe dae gewonne, die Amerikaners het vir 13 dae in die Alamo uitgehou en selfs die Joodse weerstand het na ʼn jaar verkrummel.

    Maar in Suid-Afrika, van 1899-1902 het twee ylbevolkte republieke met skaars ʼn beroepsoldaat tussen hulle, die magtigste moondheid van die tyd tot vuisvoosheid op die slagveld gekarnuffel. Selde het ʼn land met soveel voordele die krygsarena betree as Brittanje in 1899. Skatryk met ʼn weermag wat vir honderde jare gebrei is, weliglik toegerus met die beste en vernietigendste krygstuig, beskikkende oor ʼn haas onuitputbare bron soldate, perde en voorrade. Teen hulle was opgetrek ʼn tiende – en uiteindelik ʼn twintigste – van hulle mannekrag met ernstige tekorte aan wapens, ammunisie en voorrade en geen moontlikhede om nog in te voer nie. Die Britte se arrogante voorspelling was, soos almal van ons weet, dat hulle sou “tuiswees teen Krismis”. Hulle het net nagelaat om aan te dui watter Kersfees. Want vir twee en ʼn halwe jaar het hierdie Boere elke hou gevat wat die Britse leër kon plant, die stryd dikwels sonder kos, perde of ammunisie voortgesit, en die Engelse leër genadeloos uitoorlê en gekasty.

    Die Spartane het by Thermopylae verloor, die Jode het by Masada (moontlik) selfmoord gepleeg en die Texane is by die Alamo uitgewis. Maar die Boere het uiteindelik tog geseëvier.

    Daar is eenvoudig nie in die wêreldgeskiedenis ʼn meer kordate, heldhaftige, eerbare, lydsame stryd wat so lank deur so min met so weinig teen soveel met so baie gevoer is nie. (Die enigste moontlike uitsondering is die Duitse Derde Ryk wat tot die spreekwoordelike laaste druppel kinder- en oumensbloed uitgehou het teen dosyne lande met ʼn oorweldigende industriële krygsvermoë.)

    Dis eintlik net die Engelse en die geestelike afstammelinge van Hensoppers en Joiners wat glo dat Brittanje die oorlog gewen het. Die Boere het hulle land vir ʼn kort rukkie verloor. Brittanje het sy Empaaier vir ewig verloor.

    Die Boere se stryd teen die Engelse was die seëviering van nasionalisme teenoor meedoënlose imperialisme.

    Nasionalisme? Nou ja, sien, dit is juis die element wat maak dat skrywers en filmmakers gedweë die hele onderwerp van Boereheldhaftigheid in die oorlog met groot omsigtigheid omsluip. Die hagiografiese juigkore moet aanhou histeries sing om die kollektiewe Suid-Afrikaanse ongemak met Boerenasionalisme te verdoesel. Want ongeag die gepronk van ons teenstanders, of die verguising en beskuldigings wat ons in die media moet verduur, of die magsvertoon deur die onbeholpe regering, hier is wat almal in hulle kern onthou en weet: Daar is geen manhaftiger, meer onstuitbare maatskaplike mag in Suid-Afrika as ʼn Boer met ʼn ontwaakte nasionalistiese instink nie.

    Daarom dat skrywers, selfs Afrikaanse skrywers (PG du Plessis, Christoffel Coetzee) en Afrikaanse filmmakers (Piet de Jager, Deon Opperman) hulle aanbiedings van die Vryheidsoorloë katvoet balanseer met verslae en gerugte van Boerelafhartigheid, -verraad, -wreedheid en –nyd. Boereheldhaftigheid word in werke gekwarantyn as hipernasionalistiese fabels terwyl dit hulle vertrekpunt was dat die Hensopper of Joiner die mees getroue aftekening van die Boerekarakter is. Balans is hulle heiligste stelling, maar dit word ʼn selfgerigte parodie en is naderhand balans nie meer nie, maar eerder gedienstige propaganda teen die volk, ter wille van die aggressor.

    By Sean Else, egter, is daar nie so ʼn kniehalterende soeke na balans nie, maar eerder na waarheid. En in die waarheid oor Vryheidsoorlog Twee is daar geen balans beskikbaar of nodig nie. Die Boere was reg, die Engelse verkeerd. Die Boer se stryd was edel; die Brit se stryd was oneervol. Wanneer Else dan die Engelse ʼn nool wys, is dit nie net aangaande die slag wat hulle in die oorlog toegedien is nie, maar ook daarvoor dat hy dié eenvoudige waarheid mag vertoon en dit sal doen, onbeskaamd en uitbundig, duidelik en by herhaling, met trots en oortuiging.

    Hierdie is onapologeties ʼn fliek oor witmense. Daar is geen stoere swarte wat ʼn gewigtige toespraak gegun word om te verduidelik dat hulle net so erg soos die Boere gely het nie; geen kostelike kleurling vol pittige wyshede nie; geen hulpvaardige Indiër nie. En dít in ʼn fliek wat gedeeltelik deur die departement van handel en nywerheid, Kyknet en die Dagbreek Trust befonds is! Ons jong meneer Else, wil dit blyk, weet hoe om dinge gedoen te kry…

    Die blote vervaardiging en bestaan van Modder en bloed is metafories van die Vryheidsoorlog self. Die Engelse propagandamediummasjien is so oorweldigend, so allesomvattend, so aansprakerig dat ʼn klein Afrikaanse fliek nie ʼn kans gegun sal word om dit teen te staan nie. Maar daar is dit dan nou. Modder en bloed is klein ja, ooglopend met ʼn begroting gemaak waarvoor ʼn internasionale fliek se assistenthaarkapper nie uit die bed sou opstaan nie.

    As resensent word dit van my verwag dat ek na die tegniese aspekte en gehalte van die rolprent sal kyk. Ontspan. Dit is ʼn goeie fliek, goed vervaardig en opgevoer, met uitstekende rolvertolkings en die beste Afrikaanse draaiboek sedert Chris Barnard se Die storie van Klara Viljee, in elk geval wat die allerbelangrikste element van strukturering betref. Ja, ek kan kibbel oor kleiner voetfoute: Die klein begroting steur soms. Daar is nooit meer as ʼn halfdosyn Britse soldate bymekaar nie, selfs in die gevegstonele. Die storielyn is stroopsoet uit stapelwerk van Hollywood gelig met Sylvester Stallone se Escape to victory (gevangenes speel sokker teen Duitse wagte,) Burt Reynolds se The mean machine (gevangenes speel voetbal teen die bewaarders) en Aamir Kahn se Lagaan (Indiese plattelanders verslaan die Engelse leër se krieketspan). Daar is ʼn paar spatsels geyktheid en ʼn welige aanwending van standaardkarakters wat wissel van die astrante Ier tot die konvensionele onderwyser wat met sy onwrikbaarheid verbaas. En, as daar ʼn beswaar teen die draaiboek is, gaan dit oor die uitgerekte eerste bedryf wat te laat oorskakel na die uitbreidende tweede bedryf.

    Goed. Daar is dit dan nou. Modder en bloed is tegnies nie volmaak nie. Maar man, is dit ʼn lekker fliek! Sean Else die skrywer en Sean Else die regisseur is saliglik onbelemmerd deur enige polities korrekte ongemak. Sy uitbeelding van Britse wreedheid knip nie oog nie. Dis onversag en onverskonend.

    In hierdie rolprent het ons te doen met Willem Morkel, ʼn Kaapse rebel wie se lewe deur die Engelse vergruis word toe hy eers sy vrou aan die dood in ʼn konsentrasiekamp afstaan, toe sy babaseuntjie verloor en uiteindelik self gevange geneem en na St Helena verban word. Daar word hy en sy makkers blootgestel aan die afgryslike venyn van die eiland se militêre bevelvoerder, kolonel Swannel. Morkel en sy medegevangenes word deur omstandighede – en sy skerp impulsiwiteit – gedwing om hulleself voor te berei vir ʼn rugbywedstryd teen die bewaarders se spogspan. Die lewe van ʼn dapper jong seun berus op die uitslag.

    Die verloop van die voorbereiding en die wedstryd is heel voorspelbaar, maar soms is voorspelbaarheid ook goed, want so kry die kyker dubbele waarde: Eers vir sy afwagting en dan in die realisering daarvan. Ek glo ek gee niks weg as ek sê dat die Engelse ordentlik verniel en vertrap word nie.

    Dit is ʼn plesier om vir Sean Else aan die werk te sien. Hy is ʼn Vryheidsoorlogentoesias en hy plant ewe plesierig visuele opmerkings en ander verwysings daaroor in die rolprent. Dank Vader, vir eens is selfs die wapentuig periodereg, al bestaan dit net uit ʼn paar Mauser K98-roere, ʼn Lee Enfield of twee en ʼn paar Webley-rewolwers. Morkel is natuurlik ʼn legendariese Afrikanerrugbynaam en daar is selfs ʼn Gideon Scheepers, en hoewel die regte een nie sy einde in St. Helena tegemoet gegaan het nie, is sy verskyning ʼn herinnering aan die verraad van die Engelse en die opofferings van die Boerevegters.

    Else is ʼn geskiedenistradisionalis, maar hy beskik oor die visuele taal van die moderne filmmaker. Die enkele gevegstonele is knap gehanteer en laat die kyker vasgenael en selfs verbyster oor die hoofkarakter se roekeloosheid. Die koeël wat vlees tref se klapgeluid is ewe Saving Private Ryan, so ʼn fluitsuisdoef!-klank, en al is Morkel se onverwagte berede stormloop duidelik geleen uit David Lean se Lawrence of Arabia, is dit suksesvol in die onverwagsheid en intimiderende energie daarvan. In pas met moderne televisieverhaalvertelling, gee hy ongekende gewig aan ondergeskikte rolle en huiwer hy nie om gunstelingkarakters vroeg reeds te laat sneuwel nie.

    Die kinematografie is meesleurend; gemaklik in halfduister of skellig. Die musiek is vol somber atmosfere wat met instrumentale triomfgesange afgewissel word.

    Sean Else was wys genoeg, en moet gewild genoeg wees, om hom met uitmuntende toneelspeltalent te omring. Die hoofrol van Willem Morkel is toevertrou aan Stian Bam, ʼn akteur met ʼn werklike teenwoordigheid. Hy vertoon lank en imponerend, maar daar is ʼn opregtheid en ʼn meelewendheid in hom wat sy selfvernietigingslus suksesvol temper.

    Grant Swanby se kolonel Swannel, Morkel se nemesis, is sekuur, oortuigend en kragtig. Else vind geen element ter versagting in hom nie, en daar is ook niks in Swanby se vertolking te sien nie. Swannel is die nootvaste verteenwoordiger van die Britse Ryk: Arrogant, oneerlik, wreed, genadeloos, lafhartig, agterbaks en haatdraend. In swart-en-wit terme is hy pikswart. Selfs die optrede van Jason Isaacs se kil wreedaard in Mel Gibson se The Patriot is verduidelik en selfs effens verskoon deur sy herkoms en ongelukkige oorvalling. Daar is geen sulke ligstrepies in Swannel nie.

    Die res van die akteurs sit nie ʼn voet verkeerd neer nie.

    Uiteindelik word die rugbywedstryd in die rolprent ʼn metafoor van die Tweede Vryheidsoorlog. Aanvanklik speel die Boere die spel soos hulle dit by die Engelse geleer het, maar omdat hulle nie so goed voorberei het of toegerus is nie, kan hulle net verloor. Dis eers wanneer hulle rugby op hulle eie manier begin speel, wat hulle die Engelse radeloos laat. Net soos die Boere in die Oorlog, wat van oorlog ʼn volksvernuf gemaak en toe die Engelse verrinneweer het.

    Sean Else het gewys dat ons mense ʼn fliek kan maak en in die fliek wat hy gemaak het, het hy gewys dat ons mense oorlog kon maak en, indien nodig, dit sekerlik weer sal maak.

    Na die vertoning van Modder en bloed in die teater waar ek dit gesien het, was daar ʼn waarderende handegeklap. Dit is seldsaam in ʼn flieksaal. Dit was nie vir my nodig om te besluit of ek daaraan sou deelneem of nie.

    Ek was die eerste om hande te klap.

    Modder en Bloed is geskryf deur Sean Else en hy is ook die regisseur.  Die fliek is vervaardig deur Llewelynn Greeff, Henk Pretorius en Sean Else.

    Die film is op 1 April 2016 plaaslik vrygestel en word deur Ster-Kinekor Entertainment versprei.

    Webtuiste: www.modderenbloedmovie.com of Facebook: www.facebook.com

    Hier is die amptelike lokfilm:

  • Parys-plaasaanval: Staat berispe oor vertragings

    Parys-plaasaanval: Staat berispe oor vertragings

    Landdros Leshnee Pillay het die Staat gewaarsku dat indien sy ondersoek na die moord op twee beweerde plaasaanvallers met die volgende hofverskyning nie afgehandel is nie, sy die nodige stappe sal moet neem.

    Dit volg nadat die saak teen vier boere en ‘n polisiekaptein van Parys vanoggend in die plaaslike landdroshof tot 15 April uitgestel is.

    Die staat het aangevoer het dat hy steeds wag op uitslae van DNS-toetse, asook ontledings van die beskuldigdes se selfone.

    OFM-nuus berig dat al vyf beskuldigdes se borgtog van R5 000 verleng is.

    Die boere, Boeta van der Westhuizen, Johan Cilliers snr., sy seun Johan jr. en Anton Loggenberg, is in Januarie in hegtenis geneem weens die moord op Samuel Tjixa en Simon Jubeba, wat verdink is van ’n aanval op Van der Westhuizen se pa, Loedie op sy plaas buite Parys.

    Kaptein Henk Prinsloo, wat na bewering die boere gehelp het om die mans te vermoor, is voorverlede Woensdag in hegtenis geneem en het saam met die ander mans in die hof verskyn.

    Buite die hof het sowat 200 swart betogers “Kill the boer” gesing.

    Die twee vermeende aanvallers is in aanhouding dood. Hulle het nog gelewe toe hulle aan die polisie oorhandig is.

  • Swart grondeienaar voor vir moord en aanranding

    Swart grondeienaar voor vir moord en aanranding

    Nege swartes, insluitend ‘n swart boer, sy vrou en twee polisiebeamptes, verskyn na verwagting vandag in die Vryburg-landdroshof in verband met die moord op ‘n ander swarte en die aanranding van nog twee mense.

    Noordwes-polisiewoordvoerder, Paul Ramaloko, sê Tigwinita Luwantu, sy vrou Lindiwe Mpathani en vyf vriende staar aanklagte van moord, poging tot moord, aanranding en ontvoering in die gesig.

    Die twee swart polisiebeamptes, slegs bekend as Mazibuko en Nkele, word van dwarsboming van die gereg aangekla, het OFM berig.

    Dit kom nadat drie mans wat in die veld gestap het op ‘n plaas langs dié van Lewantu, voorgekeer is.

    Volgens Ramaloko het die groep die mans van veediefstal beskuldig en met knopkieries en ander voorwerpe geslaan. Hulle is ook na bewering met kookwater gebrand en in ‘n vrieskas gegooi.

    Moses Mosepele het aan sy beserings beswyk terwyl die ander twee mans erg beseer is.

  • Boere, EFF ruk op vir wittes se borgaansoek na gefnuikte plaasaanval

    Vier wit boere van Parys in die Vrystaat sal na verwagting vanoggend in die dorp se landdroshof om borgtog aansoek doen.

    Talle wit boere uit die omgewing het opgedaag om die wittes te ondersteun in hul borgaansoek.

    Die mans staan tereg op aanklagte wat verband hou met die dood van twee vermeemde swart plaasaanvallers verlede Woensdag nadat hulle ‘n plaasmoord verydel het deur vinnig op te tree.

    Die twee swartes is in polisieaanhouding dood. Hulle is deur sowat 50 wit boere aangekeer nadat hul beplande aanval op die boer Loedie van der Wetshuizen misluk het.

    Van der Westhuizen kon betyds die paniekknoppie druk, waarna die boosdoeners gevlug het.

    Die plaasaanval op Biesiesbult word deur die EFF as ‘n loongeskil voorgehou. Kgotso Morapela, Vrystaatse leier van die EFF, sê hulle gaan by die hof betoog.

    Van der Westhuizen het egter aan Netwerk24 gesê dat hy die twee nie ken nie.

    Vrystaat Landbou (VL) om kalmte gemaan by Dinsdag se hofverskyning. “Weens die huidige landelike misdaadklimaat het frustrasievlakke breekpunt bereik en wil VL ‘n versoek rig vir kalm optrede van die groter publiek om verdere toename in geweld en misdaad te verhinder,” het VL in ‘n verklaring gesê.

    Johan Cilliers sr., Johan Cilliers jr., Anton Loggenberg en Boeta van der Westhuizen sal na verwagting Dinsdag aansoek om borgtog doen.