Leon Lemmer: ANC-kamerade as vernietigende jakobyne

Vir inligting oor die ANC as ‘n gewelddadige, terroristiese instansie is daar geen beter of meer gesaghebbende bron nie as Anthea Jeffery se People’s War: New light on the struggle for South Africa (Johannesburg: Jonathan Ball, 2014, 676p; Kindle $9,19). Dit blyk dat by verre die grootste lewensverlies onder swartes was. Die bloed wat gevloei het, was nie soseer om Suid-Afrika van apartheid (dus die blanke bewind) te bevry nie, maar by uitstek om te verseker dat die ANC so oorheersend moontlik die politieke mag bekom. Wat die ANC voorhou as ‘n bevrydingstryd was uiteindelik primêr ‘n politieke magstryd, veral gemik teen sy hoofopposisie, die Inkatha Vryheidsparty (IVP). Dat die ANC hierdie “People’s War” in 1990/94 gestook het, blyk uit die volgende: “After the 1994 election there was a dramatic decline in political violence” (James Myburgh, bron hier onder, Kindle 365).

Vir inligting oor die ANC se politieke grondslag is daar onlangs ‘n onontbeerlike boek gepubliseer: James Myburgh se The last Jacobins of Africa: The ANC and the making of modern South Africa (Politicsweb Publishing, 2020, 262p; Kindle $11,49). Dit is die onderwerp van hierdie rubriek. Maar ek moet noem dat dit vir my uiters moeilik was om Myburgh se teks in woorde te klee omdat die onderwerpe so ineengestrengel is. Soos gebruiklik vul ek die teks aan met my eie menings. Myburgh het die aanlyn koerant Politicsweb in 2007 gestig (Kindle 231), met as leuse: “Fair, but fearless” (3). Wat daarin aangebied word, is meer konserwatief as waaraan die linkse Daily Maverick hom skuldig maak. Die teks van die boek is gebaseer op Myburgh se navorsing en sy doktorale proefskrif wat in 2007 goedgekeur is: The African National Congress under the presidency of Thabo Mbeki (1997-2002) (184).

Mbeki se presidentskap strek amptelik van 1999 tot 2008, maar hy het eintlik van die begin af grootliks die rigting bepaal wat die ANC-regime ingeslaan het; dus ook tydens die presidentskap van Nelson Mandela (1994-1999). Mandela was in baie opsigte hoogs onprakties en gewoon onbekwaam om ‘n staatshoof te wees. Mbeki het namens Mandela politieke leiding aan die ANC-regime gegee en bv as voorsitter by kabinetsvergaderings opgetree. “It is difficult to discern any coherent philosophy within the speeches of President Mandela, the product, as they were, of many hands and minds” (1652). Mandela is veral gebruik om die openbare beeld van die ANC (en homself) plaaslik en in die buiteland te bevorder en om blanke Suid-Afrikaners, veral die Afrikaners, oor die swart magsoorname te paai deur mooi broodjies te bak. Patti Waldmeir skryf (naïewelik) in 1998 (toe Mandela die liefling van die wêreld was): “Mandela made non-racialism the new civil religion of South Africa. He spoke of giving nervous minorities a ‘silver bridge to cross’ to the new South Africa … The politics of reconciliation reigned supreme in those early days” (365). Onnodig om te sê: Die silwer is lankal gesteel en daarna die handevatbrug.

Naspers/Media24 het reeds in 2004 ‘n ooreenkoms met Myburgh vir die publikasie van sy proefskrif aangegaan (195). Die voltooide teks vir die boek is in 2007 aan die uitgewery besorg. Een van die anonieme beoordelaars van die manuskrip het geskryf: “It would raise hackles in the ANC” (225). Uiteindelik is besluit “the book was too controversial to publish” (237). Met ander woorde, Naspers begeer skoothondjiestatus en wil dus nie die ANC aanstoot gee nie. In hoe ‘n mate Naspers sedert 1994 ideologies ontaard het, blyk uit die onlangse publikasie deur Tafelberg-uitgewery van Patric Tariq Mellet, ‘n ANC/MK/SAPK-lid, se boek, The lie of 1652 (Praag 10.10.2020). Naspers se huidige beleid, wat by al sy inligtingsmedia, bv koerante en tydskrifte, waarneembaar is, is: Die ANC moenie aanstoot gegee word nie. Maar die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, kan maar grondig met ‘n prulboek soos dié van Mellet beledig word.

Die feit dat Myburgh se boek ‘n teks uit 2007 is, het my aanvanklik laat twyfel of dit die moeite werd sou wees om die e-boek te koop. Nadat ek die boek gelees het, het ek tot die gevolgtrekking gekom dat dit noodsaaklike leesstof is vir enigeen wat die werklike aard van die ANC wil verstaan. In sy 2020-voorwoord skryf Myburgh: “If you wish to understand the origins of South Africa’s current predicament, one needs to study the beginnings of the evils we witness today” (266). Baie van die inligting wat hy verskaf, het nie (duidelik) uit koerantberigte geblyk nie. Myburgh verhelder die historiese, wesenlik kommunistiese, grondslae van die ANC. Die val van die Berlynse Muur in 1989 het veroorsaak dat baie van die lande wat deel van die Sowjetunie was, nie-kommunisties geword het. Die ironie is dat hierdie selfde gebeurtenis, wat FW de Klerk genoop het om onderhandelinge te begin en mandaatloos die mag aan die swartes oor te gee, tot ‘n wesenlik kommunistiese bewind in Suid-Afrika gelei het. Suid-Afrika is steeds uit pas met die wêreld; steeds nie ‘n normale samelewing nie. Ons beleef die hoogbloei van rassediskriminasie terwyl dit taboe in die res van die wêreld is.

Volgens die HAT beteken jakobyn “vurige voorstander van die Franse Revolusie.” In die Collins World Encyclopedia (2003) word die term Jacobin, wat in die boektitel voorkom, soos volg verduidelik: “member of an extreme republican club of the French Revolution … they proclaimed the French republic, had the king executed, and overthrew the moderate Girondins … they began the Reign of Terror [October 1793 to July 1794], led by Robespierre [1758-1794]. After his execution … the club was abandoned and the name ‘Jacobin’ passed into general use for any left-wing extremist” (p 476). Toegepas op Suid-Afrika kan gesê word dat ons in 1990/94 ‘n revolusie beleef het, dat die ANC die nie-kommunistiese NP-regering omver gewerp het, dat die ANC eerder ‘n klub vir sy elite-lede as ‘n politieke party is, dat voortgesette geweld en terreur ‘n wesenskenmerk van die nuwe Suid-Afrika is en dat die ANC ongetwyfeld ‘n uiters linkse instansie is. Let ook daarop dat in die jakobyn-konteks hier bo van ‘n republiek gepraat word en nie van demokrasie nie.

In die voorwoord noem Myburgh dat hy sedert 1997 politieke navorsing doen; aanvanklik vir die Demokratiese Alliansie (18) en van 2001 af as student aan die St Antony’s College in Oxford (65). In die boek maak hy in ruime mate van amptelike, interne dokumente van die ANC gebruik. Hy vestig telkens die aandag op die verskil tussen wat die ANC amptelik intern aan sy lede meedeel en wat openbaar gemaak word. Dit kom neer op doelbewuste misleiding van die publiek oor die ANC se beleid en motiewe (6171). “The assurances and concessions made in each stage were never meant to provide a permanent obstacle to the attainment of those longer-term goals” (82). Ek onthou dat Mbeki vroeg in die ANC-bewind gesê het dat die ANC hom nie gebonde voel aan die ooreenkomste wat daar met die NP-regering aangegaan is nie omdat die ANC toe nog nie in beheer van die land was nie. Myburgh beaam dit (1983).

Reeds in 1997 het die ANC op sy hoofdoel besluit, naamlik “the enforcement of ‘demographic representivity’ across all spheres and levels of endeavour” (36). Jare later het FW de Klerk begin neul dat die ANC-beleid nie die letter en veral gees weerspieël waarop die NP (naïewelik) met die ANC ooreengekom het nie. Myburgh skryf: “This was a plan for mechanistically replacing white with black domination, or ‘African hegemony’ as the ANC described it. Enforcing such outcomes would also clearly require unending racial discrimination against the country’s racial minorities” (36). “The ANC was very careful to ensure that the constitution enshrined neither the ‘irrelevance of clour’ nor ‘individual merit as the criterion of privilege’ for this, it was felt, would entrench the advantages of the white minority in perpetuity” (6214).

Wat die ANC bedryf, kan onmoontlik ‘n liberale demokrasie wees. “Liberal democracy is based upon the careful counterbalancing of the principle of majority rule, with minority rights” (3217). “Once political office was secured the ANC turned … to reshaping the state so that it too came to embody the will of the black majority” (3246). “The role of the ANC was to exercise power on the behalf of the black majority” (3270).

Die ANC het hierdie beleid in Mandela se dienstermyn as president (1994-1999) aanvaar. Enersyds dui dit op die absolute valsheid van Mandela se bewering dat hy teen swart heerskappy gekant was. Andersyds belig dit die algehele mislukking van De Klerk se beloofde magsdeling, wat in verswelgende meerderheidsregering getransformeer is. Die ANC het beweer dat sy bevrydingstryd teen rassediskriminasie gemik was; dat dit die groot euwel in die Suid-Afrikaanse samelewing was waaraan hy ‘n einde wou maak. In werklikheid sit die ANC (verskerpte) rassediskriminasie voort, myns insiens ter groter benadeling van die land as ooit tevore, met die swartes wat buitensporig daarby baat terwyl die belange van veral die blankes uitermate benadeel word. Die doelbewuste ontheemding van die blankes het veral duidelik geword toe Mbeki met die verkondiging van sy swart Afrikaan-nasionalisme, die Afrika-renaissance genoem, begin het (77).

Nog ‘n skandalige beleid is daarna begin: “In 1997 and 1998, the ANC implemented a policy of cadre deployment whereby party loyalists would be ushered into all centres of power in society” (42). Byvoorbeeld, die ANC “largely dismantled the ‘merit-system’ in civil service appointments in favour of a patronage-based one” (82; ook 2266). Ook dít het tydens die Mandela-bewind ‘n aanvang geneem terwyl daar dikwels voorgegee word dat dinge nie te sleg tydens die Mandela/Mbeki-era (1994-2008) gegaan het nie; dat agteruitgang eers met Jacob Zuma se presidentskap (2009-2018) begin het. Die destruktiewe gevolge van kaderontplooiing het met verloop van tyd al hoe duideliker geword.

Tans veroorsaak kroniese ondoeltreffendheid en toksiese korrupsie/steelsug dat die land ‘n mislukte staat op die rand van algehele ineenstorting is. In die land se geskiedenis was daar nog nooit so ‘n groot konsentrasie van immoreles in hoë poste soos tans nie. Desnieteenstaande gee die ANC-regime graag voor dat hy moreel die hoë grond beklee. Tussen die ANC se nasionale konferensies is die mag in die hande van ‘n klein groepie ANC-kornuite gekonsentreer, naamlik die ongeveer honderd lede van die nasionale uitvoerende komitee, wat kwartaalliks vergader, en die ses lede van die dagbestuur of nasionale werkskomitee wat al om die ander week byeenkom (3537).

Die ANC gee voor dat Suid-Afrika se geskiedenis eintlik eers in 1994 begin het. Hy het natuurlik goeie rede om ‘n sluier te probeer trek oor die afmetings wat sy onbeskaafde vernietigingswerk en terrorisme van 1961 af tot vóór die algemene verkiesing in 1994 aangeneem het. Die blanke politieke bewind van 1652 tot 1910 word as kolonialisme afgemaak en sedert Uniewording in 1910 as “colonialism of a special type” (94). In hierdie opsig, soos in so baie ander opsigte, was (die swartes in) die ANC afhanklik van die (ideologiese) leiding wat daar van (die blankes in) die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) uitgegaan het. “By the end of the 1980s the ANC was dominated by the SACP” (563).

In 1962 het die SAKP op daardie “special type”-formulering besluit, asook op die “National Democratic Revolution” (NDR) (94). Met die NDR is daar sedert 1994 stadig maar seker vordering gemaak. Dit is iets waarop John Kane-Berman die aandag gevestig het (Praag 23.06.2017), moontlik vanweë beïnvloeding deur Myburgh se manuskrip (249). Min ander kommentators is bedag op die deurlopende vordering wat die ANC met sy NDR maak. Dit is ‘n voortgesette swart Afrikaan-revolusie waarin blankes per definisie al hoe minder en uiteindelik geen lewensruimte gegun sal word nie. Die jongste NDR-skuif is die onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom. Maar die ANC het reeds in 1988 hierop besluit (1019). “The 1994 election was a ‘breakthrough’ not a ‘settlement'” (6237). Met die eerste revolusie in 1994 het die ANC/SAKP sy voet in die deur gekry deur die regering oor te neem. Die tweede revolusie beoog die omverwerping van die kapitalistiese stelsel met sosialisme (976). Die term “sosialisme” word as ‘n eufemisme vir kommunisme gebruik. Maar dit word nie openlik erken nie. Skynheiligheidshalwe “the ANC should not publicly tie itself to Marxism-Leninism” (983).

In 1994 het die ANC homself bedrieglik voorgedoen as “a non-racial liberal democracy” (281). Al drie begrippe wek ‘n gunstige indruk, maar al drie aansprake is vals. Volgens Mbeki “true ‘democracy’ lay not in the right of the electorate to freely choose (and change) their government, but in the ability of the national liberation movement to recognise and pursue their real and ultimate will” (3924). “Only the ANC leadership recognised, and could pursue, the real interests of the nation” (3938). Dit is kom neer op paternalisme en staatkundige sabotasie. Die kiesers bepaal nie die ANC se beleid nie. Die ANC besluit watter beleid die (ongesofistikeerde, ongeletterde, oningeligte) kiesers nodig het.

Die ANC-regime in Suid-Afrika sou glo duidelik verskil van die swart regerings in die res van Afrika. Nadat die ANC sy mag gevestig het, was daar egter “a drift towards one-party dominance, centralised control and racially driven politics” (289). Die verraad wat in 1990/94 gepleeg is, het al hoe duideliker geword, met as gevolg: “The permanent exclusion of the white minority from any share of political power” (320); dus presies die teenoorgestelde van wat De Klerk vóór die 1992-referendum aan die blanke kiesers belowe het.

“The NP leadership had achieved very little, in constitutional terms, from the negotiations (indeed, probably less than Ian Smith had in Rhodesia, from a greatly weaker position, in 1980)” (416). In die geval van Rhodesië is ooreengekom dat 20 blankes sewe jaar lank sitting in die Zimbabwiese parlement van 120 lede sou hê. In Suid-Afrika se geval hoef daar nie ‘n enkele blanke parlementslid te wees nie. Ian Smith (1919-2007) haal Cicero aan: “A nation can survive its fools … but it cannot survive treason from within” (The great betrayal, London: Blake Publishing, 1997, p 320). Alex Henshaw skryf: “There is no dishonour in a lost cause – the shame is with those who betrayed you” (327).

Die reaksie van die meeste plaaslike blankes op hierdie verraad was egter teleurstellend. Myburgh skryf: “There had been very little opposition by whites either to the loss of statutory privileges – most of which had been removed by the previous [NP] government – or to the redistribution of government expenditure” (2526). “After the 1994 election there was a widespread acceptance of, or resignation to the new political order by white South Africans … Afrikaner nationalism, which had shaped the course of South African politics for forty years, ceased to be a powerful political force” (406). “According to Patti Waldmeir, the ANC were expecting far greater resistance and were surprised by the rapidity with which Afrikaners made peace with the new order” (1929).

Myburgh verwys ook na “the rapidity with which Afrikaner power had collapsed” (422). Enersyds kan dit dui op die doeltreffendheid van die pro-ANC-propaganda van die Nasperskoerante, Engelse koerante en die SABC. Andersyds toon dit dat apartheid oordrewe anti-swart voorgestel word. Wat in Suid-Afrika ná 1994 gebeur het, is verder soortgelyk aan wat ná 1980 in Zimbabwe plaasgevind het: “A long line of opportunists attempting to climb on the bandwagon” (Smith, 359). (Die ooreenkomste is so groot dat ek ‘n plan behoort te maak om oor Smith se boek te skryf.)

Myburgh skryf: “Within the South African context, the implementation of Afrikaner hegemony after 1948 provoked vehement opposition … The concentration of power by the ANC, however, provoked only pinpricks of dissent” (3674). Die Afrikanerdom en Afrikaans het onmeetbaar by nasionalisme gebaat. Ons heil en die heil van Afrikaans hang van die herlewing van Afrikanernasionalisme af, in direkte opposisie teen swart of Afrikaan-nasionalisme en verengelsing. Myns insiens behoort Afrikaans die enigste amptelike taal in Suid-Afrika te wees. Oor die ANC se aanhang van swart nasionalisme behoort daar geen twyfel te wees nie. Tydens die Rivonia-verhoor in 1964 het Mandela gesê: “The ideological creed of the ANC is, and always has been, the creed of African nationalism” (584).

Sedert 1994 word daar grootliks volgens ras in Suid-Afrika gestem (296). Waarmee ons opgeskeep sit, is ‘n skyndemokrasie. “As James Madison [1751-1836] argued, a shifting majority, and the concomitant possibility of being displaced in power, was a crucial inducement to restraint for the ruling party” (428). In Suid-Afrika is daar die skandalige “majoritarian nature of the final constitution; the consentration of power at the centre; the growing weakness of parliament’s ability to place any check on the executive; the blurring of the lines between party and state; and, the increasing tendency of the ANC to dismiss the legitimacy of opposition” (445). “From its own standpoint there is nothing undemocratic in the party’s enjoying a monopoly of power within the state” (680). Nog erger: “There is no sphere of collective endeavour regarded as falling outside of the realm of politics – and which should not have to submit to the goals of the national democratic revolution” (3307).

Ons sit met “’totalitarian democracy’, but what this book will call Jacobin democracy” (691). “Jacobin democracy … was based upon the assumption of a sole and exclusive truth in politics … It widens the scope of politics to embrace the whole of human existence” (698). Hiervolgens val niks buite die ANC se bevoegdheid vir inmenging nie. Daar is ‘n verskil tussen ‘n “congress”, soos die ANC, en ‘n “party” – “the former being more radical and confrontational than the latter. While the party recognised the legitimacy of other political groupings, the congress claimed to represent ‘all the people’; to embody the national will” (667); dus “the democratic will of the people as a whole and particularly its black majority” (900). Maar met “the people” word meesal eksklusief die swartes bedoel. “The ANC regarded itself as synonymous with ‘the people'” (3280).

Die ideologiese leiding wat die ANC van die SAKP ontvang, is deur veral Jode geformuleer. ‘n MK-lid, Michael Harmel, het in 1950 vorendag gekom met die karakterisering van blank Suid-Afrika as “colonialism of a special type” (773). Volgens Mbeki “the relationship between ‘the white rulers of South Africa and the non-white masses is essentially imperialistic. In a word: there are two nations in South Africa … White South Africa is a semi-independent imperialist state. Black South Africa is its colony'” (782).

In 1954 skryf Harmel: “The economic content of national liberation in South Africa must centre on the redivision of the land and the nationalisation of the principle means of production” (791). “Very soon after, the Freedom Charter, drawn up in 1955 and adopted by the ANC as its official programme the following year, gave voice to such demands. It called for the land to be ‘re-divided amongst those who work it’; the ‘national wealth’ of the country to be ‘restored to the people’; and, for the ‘mineral wealth beneath the soil, the Banks and monopoly industry’ to be transferred to ‘the ownership of the people as a whole'” (799). Hierna is die SAKP se The road to South African freedom (1962) hoofsaaklik deur Harmel geformuleer. Onder meer word Vladimir Lenin se standpunt onderskryf: “That what the white minority had attained had been entirely at the expense of the black majority” (854).

Mandela het in 1994 beweer: “It is the labour of black workers that has built the cities, roads and factories” (1108). Mbeki het in 1979 die swartes as “the producers of wealth” gedefinieer (1039). “It followed that the ANC-SACP were entitled to return this wealth to ‘the people’ through the expropriation of white-owned property” (1048). Eie prestasie deur blankes word sonder meer ontken. “The material wellbeing of the white minority and its political, social and economic privileges were rooted in its racial domination over, and exploitation of, the African majority and Coloured and Indian minorities” (927). Soos Lenin wil die SAKP “a dictatorship of the people” daarstel (874). “This democratic state … would suppress the former ruling classes and set about effecting a transformation of society” (884).

Sedert 1969 onderskryf die ANC die SAKP se “programme of Africanisation in the state, economy, and educational system – which would, necessarily, require extensive racial discrimination against the white minority. At the same time then as demanding ‘equal opportunities for all’ the SACP [and ANC] insisted that in order to correct ‘the legacy of colonialism, priority must be given to the training of African and non-white specialists in every field'” (909). Die inherente rassisme van die ANC, soos blyk uit die absolute voorkeur wat aan die belange van swartes gegee word, is deur die Joodse kommunis, Ben Turok, beaam: “The movement must be … led by black leaders … it is an essential requirement if the movement is to maintain its credibility with the mass of the people” (948). Dus, die ANC is rassisties omdat sy ondersteuners rassisties is. Dit is waarom ANC-gesinde kiesers ingevolge ras stem. Maar dit is die ANC wat eens valslik beweer het dat hy ‘n Grondwet beoog waarin “racism … shall be outlawed” (1268). Die ANC se riglyne vir ‘n Grondwet “remained overwhelmingly Jacobin. Political rights and freedoms were conditional on support for the ANC’s goals” (1268). Tony Leon het voorspel: “Reverse discrimination will be accorded constitutional preference over other, perhaps more fundamental, rights” (1289).

“The ANC Policy guidelines of 1992 stated that, ‘Management in both the public and private sectors will have to be de-racialised so that rapidly and progressively it comes to reflect the skills of the entire population'” (1304). Met die oog hierop word “racial preferences in appointments and promotions” vereis (1304). “De-racialise” noodsaak dus die uiterste rassisme. “The term ‘de-racialise’ was now used instead of ‘Africanise’, ‘non-racialism’ instead of ‘revolutionary nationalism'” (1723). “‘Africanising’ … was hardly reconcilable with the values of non-racialism. The Oxford English Dictionary defines non-racial as ‘Not involving race, racial factors, or racial discrimination’; and non-racialism as ‘The principle or practice of not discriminating on the basis of race’; while to Africanise is ‘To give an African character to; to make African; to subject to the influence or domination of Black Africans'” (1739). Waarmee die ANC besig is, is “the re-racialisation of society” (3347).

“Affirmative action would be so powerful as to override all personal rights and freedoms as well as to supercede the specific provisions of the property clauses” (1324). As dit hoe is, beweer die ANC egter dat daar nie rassediskriminasie in die toepassing van regstellende aksie sal wees nie. “This will not be done at the expense of others, nor lead to a lowering of standards” (1594). “Affirmative action would be used not to discriminate, but simply to ensure that ‘those who were disadvantaged by apartheid in the past’ had an opportunity to catch up” (1604).

Kort voor die 1994-verkiesing het Mandela ‘n beroep op die blankes gedoen om nie die land te verlaat nie (1585). Enkele jare later het Mbeki gesê die blankes wat wil emigreer, kan dit gerus maar doen. Die aanslag van die ANC was nie net teen apartheid gemik nie, maar ingevolge die leerstelling van “uitsonderlike soort kolonialisme” teen al die blanke inwoners. “It proceeded though to negate the contribution of white South Africans to the building of the economy, state, and society … Whites had not achieved or contributed anything other than at the expense, or through the exploitation, of the black population … The roots of the ‘historic injustice’ reached back all the way to the first white settlement in 1652” (1759). In 1995 “Mbeki stated that among the great ‘distinguishing features’ of this history were: ‘the genocidal destruction of the Khoisan, the importation of slaves from the East, the massive land dispossession of the indigenous majority'” (1766).

Die ANC het daarop aangedring dat die finale grondwet ná die 1994-verkiesing deur die gekose grondwetlike vergadering opgestel moet word (1837). Die armsalige NP-onderhandelaars het hiertoe ingestem. Dit het meegebring dat die bepaling in die tussentydse 1993-Grondwet dat Afrikaans se status nie aangetas mag word nie, uit die 1996-Grondwet gelaat is. Die kommunistiese Jood, Joe Slovo, wat tydens die oorgangstyd in groot mate die strategie van die ANC bepaal het, het na afloop van die grondwetlike onderhandelinge gesê: “We got pretty much what we wanted … Eveything in the interim constitution can be rewritten by the democratically elected representatives of the people” (1844).

‘n Meer verdoemende getuigskrif vir die NP-onderhandelaars is kwalik denkbaar. Hulle het hulle deur kommuniste aan die neus laat lei. “The National Party had promised white South Africans power-sharing in the 1992 referendum, and the ANC allowed the NP to believe that this system could be enshrined in the final constitution” (1852). “The ANC ensured however that such half-promises were not, in any way, constitutionally binding” (1861). In 1992 het die ANC besluit ‘n regering van nasionale eenheid sal slegs aanvaarbaar wees “if it does not delay or obstruct the process of orderly transition to majority rule and … the parties that have lost the elections will not be able to paralyse the functioning of government” (1861).

Die Grondwet het Mandela in staat gestel om die lede van die Konstitusionele Hof te benoem. “There was not a single person on the court who could be described as unsympathetic to the ANC” (1881). Tydens die NP-regering het dosente in die regte deurlopend kapsie gemaak teen apartheid en omtrent alles wat die regering gedoen het. Doeltreffende polisie-optrede om wet en orde te handhaaf, is verdag gemaak deur te beweer dat die land ‘n polisiestaat is. Sedert 1994 het al hierdie grootbekke stil geword. Die verpolitisering van die regstelsel word nie gekritiseer nie. “The English newspapers and universities no longer took an oppositional stance to government” (2436) – eintlik ook nie die gedrukte Afrikaanse koerante nie.

Voorheen is ‘n LLB-graad vir aanstelling as regter vereis. “The constitution … set out no minimum qualifications for appointment at any level of the judiciary, requiring only that they be ‘appropriately qualified'” (2956). ‘n Diploma in die regte is dus voldoende en afdoende praktykondervinding word nie vereis nie (2962). In 1999 was daar 1 550 blanke advokate in Suid-Afrika en 300 nieblanke advokate (2962). Die Regterlike Dienskommissie/Judicial Services Commission (JSC), met Dullah Omar as justisieminister (1994-1999), dus toe Mandela die president was, het toegegee aan die eis “that race become the overriding criterion in the appointmemt and promotion of judges” (3036).

“Race, therefore, becomes the main criterion, with government secure in the knowledge that most blacks aspiring to be judges are party supporters … They could be expected to ally themselves with the racial goals of the movement … The ‘ultimate objective’ was ‘that the judiciary reaches a stage when it is able to reflect the demographics of South Africa” (3055). “Overall 89 per cent of new judges appointed to the bench between 1994 and June 2004 would be black, Coloured or Indian” (3065). “It signalled the subservience of that body [JSC] to the racial agenda of the ruling party … The ANC had an in-built majority in the JSC … Furthermore … ‘it is common currency in legal circles that a de facto [ANC] caucus exists and operates in the commission'” (3044). Maar regsgeleerdes, feitlik sonder uitsondering, leef kritiekloos saam met hierdie ernstige wantoestand.

Daar is geen duidelike onderskeid meer tussen die wetgewende en regterlike gesag nie. “The Constitutional Court … was packed with lawyers who shared the movement’s [ANC’s] worldview” (3389). Vandaar ‘ n hofuitspraak soos dié oor die taalbeleid van Free State University. “By 2004 … at least seven of the 11 judges had been ANC members before their appointment to the bench … All five of the non-black judges on the court had an ANC background” (3389). Johann van der Westhuizen was deel hiervan (2004-2016). Wat hy ook al skryf, maak nie saak hoe vergesog of dwars nie, word in Media24 se koerante gepubliseer. “The Constitutional Court … saw its central role not as the protection of racial or political minorities, but ensuring that government held to the substantive provisions of the Constitution (designed to uplift the historically deprived majority)” (3395).

“The promise made by Mandela in 1994 that South Africa was now ‘one nation’ was displaced by the ‘two nations’ thesis. In a speech in May 1998, Mbeki described South Africa as [a] ‘country of two nations’ – the origins of which lay in ‘the arrival of European colonists in our country, almost 350 years ago” (3148). Teen 1998 was die ANC se versoeningsbeleid vergete en het sy beleid al hoe meer radikaal geword. “A ‘normal’ or ‘non-racial’ society was defined as one where every state and social institution – at every level – reflected the current demographic composition of the country as a whole” (2821). Toe is 75% swart verteenwoordiging vereis. Deesdae, weens die hoë geboortesyfer onder swartes en die invloei van (onwettige) inkommers, het daardie syfers 80%+ geword.

“In order to advance the movement [ANC] towards these goals discrimination was encouraged. And, in order to set, and monitor, the attainment of these racial targets, race classification was reintroduced according to the old apartheid designations. As Mbeki later stated, the goal of the ANC was to ‘ensure that all levels of our society reflect the racial and gender composition of South Africa’. Equality of opportunity, or treatment, which prohibited differentiation between black and white would allow these racial disparities to endure” (2821). Die rassediskriminasie teen blankes “would continue until this ‘racist legacy of inequality’, manifested in ‘white over-representation’ across society, had been completely eliminated” (2828). Waarop dit neerkom, is dat, as dit van die ANC afhang, hierdie rassediskriminasie teen veral die blankes tot in die oneindige voortgesit sal word.

Soos in die geval van ‘n broer wat in die tronk is, word daar nie gepraat oor die blatante rassediskriminasie wat universiteite deesdae pleeg nie. Die blankes word grootliks van die gesogste beroepe uitgesluit. In 1998 het die minister van gesondheid aangekondig “that medical schools would be obliged to implement a quota system to ensure demographic representivity in their 1999 intake of first year medical students. According to the Director General of Health, funding to medical schools would be proportional to the number of black medical students enrolled” (2828). Gaan gerus die keuringsbeleid van Stellenbosch University se mediese fakulteit op die internet na.

Die ANC-regime het die vuil gewoonte om die plaaslike universiteite in alle opsigte tot onderdanigheid te dwing deur te dreig om hulle owerheidsfinansiering af te skaal of te beëindig. Van die universiteite se kant is daar hartlike samewerking met die ANC-regime. Daar is geen sprake van verset en aandrang op universitêre outonomie nie. In die advertensies om poste word openlik gesê dat by aanstellings voorkeur gegee sal word aan diegene in die aangewese groepe (2858), dus dat sover moontlik teen die blankes, veral mans, gediskrimineer sal word.

“Although the ANC’s own policies had resultated in a decline in the quality of school education, it remained insistent that universities – like all other institutions in society – conform to the ‘demographics’ of society. The National Plan on Higher Education (2001) stated that ensuring that the ‘student and staff profiles progressively reflect the demographic realities of South African society’ – in both admissions and graduations – remained strategic objectives of government. It warned that if institutions did not put in place ‘equity targets’ to address black under-representation ‘or put in place clear strategies for achieving them, the Minister will have no hesitation in introducing quotas in the future'” (4220).

“Conformity to the goal of ‘demographic representivity’ – particularly for the more prestigious degrees – required the lowering of minimum requirements for entry and the racial exclusion of many white and Indian students who were ‘overrepresented’ among the top achievers” (4304). Volgens ANC-beleid moet die aanwesigheid van swartes in sport ook demografies verteenwoordigend wees. “For two to three years, let’s not mind losing international competitions” (4381). Dit is dieselfde ANC/UDF wat vóór 1994 verkondig het dat politiek uit sport geweer moet word.

Myburgh beweer: “Having given up power, there was no discernible decline in their [the white’s] fortunes. This powerlessness made their continued prosperity less, rather than more, tolerable for the ANC” (4405). Baie blankes lê besondere kundigheid en vindingrykheid aan die dag. Maar die blatante rassediskriminasie van die afgelope kwarteeu het groot smart in baie blanke huise veroorsaak. Wanneer ek die ná-1994-verskynsel van blanke bedelaars op die strate sien, wonder ek hoe die NP-onderhandelaars, in hulle weelderige huise, dit met hulle gewetes versoen – veronderstellend dat hulle gewetes het.

In 1998 ‘n ANC “document rejected the notion that the state should be a ‘neutral, non-partisan entity’ and endorsed the idea that instead it should be ‘an instrument’ in the hands of the liberation movement … and used to pursue the interests of the racial majority” (3065). Dit is duidelik dat die ANC-regime sy magsposisie sover moontlik misbruik om die blankes se belange soveel moontlik te benadeel. “The apartheid state has to be destroyed in a process of fundamental transformation” (3074). Met die oog hierop is ‘n National Deployment Committee in 1998 daargestel (3090). Om die funksionering van hierdie komitee aan te help word lyste bygehou “of key positions as well as the cadres available to fill them … The ANC needed to conduct a ‘skills audit of all our cadreship'” (3108).

As geswore Afrikanis, wat ‘n sterk anti-blanke gesindheid insluit, was Mbeki oorsensitief vir enige tekortkominge van of kritiek op swartes. In hierdie verband skryf Thomas Hodgkin: “African nasionalists have been compelled to develop their own counter-attack; to answer the myth of African barbarism and backwardness with the counter-myth of African civilisation and achievement. This answer took such forms as glorifying those African leaders who had resisted the colonial intruders and emphasising the better qualities of pre-colonial African society” (3973). By gebrek aan ‘n ander substansiële voorbeeld van ‘n vroeë beskawing in Afrika word dan na antieke Egipte verwys, wat bitter min indien enigiets met swart Afrika te make het. Mandela het ook hierdie laai in sy outobiografie uitgehaal. Hy is ook ‘n toonbeeld van verset teen die blanke bewind en word gevolglik sedert 1994 heeltemal oordrewe gehuldig. Die probleem is dat Mandela se roem berus op wat hy vernietig het; nie op wat hy tot stand gebring het nie.

Met oordrewe retoriek het Mbeki beweer: “We the Africans, who led the ancient world in science, technology, intellectual activity and the arts, have stood by as the rest of the world moved forward while we regressed towards becoming a historical curiosity. Whereas as a continent we gave birth to all humanity, we are today seen as the least advanced of all human societies anywhere in the world. For a millennium, including the passing century, we have failed to destroy the insulting and criminal prejudice which has described the black human complexion as the very representation of everything that is sub-human within the human race” (4548). Die 21ste eeu sou glo “the African Century” wees (4563). Tot dusver is bitter min hiervan waarneembaar.

Myburgh skryf: “In order to fully answer the myth of African inferiority, African nationalism had to find an explanation for the disparity of achievement between Europe (and her descendants) and black Africa which lent this myth its apparent plausibility. It was in this context that the idea that Europe, and her descendants in Africa, had attained their advantages through the exploitation of black Africans had such resonance” (3996). “It ascribed the present advantages of the white group to the enslavement, dispossession, and exploitation of the black majority” (4058). Afrika-nasionaliste verkies om te glo dat Afrika, vóór die koms van die blankes, ‘n paradys was. Hulle bly hunker om daarheen terug te keer, “to be ‘reborn’ to her glorious past” (4483). “The idea of rebirth was intrinsic … to African nationalist thought” (4003). Vandaar Mbeki se gewaande Afrika-renaissance, waarvan eintlik niks tereg gekom het nie en waarvan ons ook nie eens meer hoor nie. “The end of white rule in Africa had not brought the long promised, and long delayed, continental rebirth” (4738). Sonder ekonomiese voorspoed is herlewing nie moontlik nie. Voorspoed is onmoontlik as die staatskas leeg gesteel word. “Ultimately genuine equality and true recognition could only be built upon real achievement” (4752).

Voordat in die laaste twee hoofstukke, 7 en 8, by Mbeki se berugte MIV/vigsbeleid uitgekom word, verskaf Myburgh die volgende opsomming. “The ANC needed to mobilise against the white minority after the transfer of power in order to hold ‘the [black] nation’ together … Mbeki … was driven by a passionate desire to prove that black Africans could govern successfully, and democratically, and manage a sophisticated and modern economy. Yet the policies of centralisation and deployment employed to hasten the attainment of that goal resulted in institutional decay and a drift towards authoritarianism. There was, from the beginning, a refusal to acknowledge the trade-offs that would have to be made between ‘affirmatief action’ and efficiency, Africanisation and non-racialism … When the predictable consequences of these policies became self-evident, the only way to maintain the purity and infallibility of the ANC’s ultimate purposes was to conjure up the ‘demon’ of white racism” (4765).

Ek skryf nie in besonderhede oor Mbeki se MIV/vigs-debakel nie omdat dit van min aktuele belang is. “HIV/Aids did not fit easily into the African nationalist paradigm, which saw all the woes of the black majority as a product of colonialism and apartheid” (4786). “Aids may confirm Western racial prejudices about black Africans … The idea that Aids had originated in Africa [is] a ‘calculated racial insult'” (4798); “[ie] the thesis about the alleged original transmission of HIV ‘from animals to humans'” (6123). Die hoë voorkoms van vigs onder swartes kan die indruk wek of versterk dat swartes seksueel ooraktief of losbandig is. Mbeki het ‘n renons in enige kritiek op swartes. Hy wou nie erken dat MIV (mensimmuniteitsgebreksvirus) vigs veroorsaak nie. Hy het die oorsaak eerder in sosio-ekonomiese status gesoek (5640), bv in “poverty, malnutrition, poor sanitation and parasitic diseases” (5633).

Hiermee het Mbeki vigslyers vrygeskel van verantwoordelikheid en die geleentheid geskep om die skuld eerder op die blankes te pak. “The idea that immune deficiency was caused mainly by poverty fitted into the old anti-colonial paradigm of the liberation movement, since poverty was a ‘legacy of apartheid and colonialism'” (6137). Op hierdie manier Mbeki “defended the dignity of the black majority, absolved the ANC of moral responsibility, and placed the blame for the epidemic back onto the ‘legacy of the past'” (6310). “Taken together, Mbeki argued, … scientific claims confirmed the racial stereotypes he believed white people held about blacks” (6130). Chris McGreal het gesê: “Mbeki is obsessed by race” (5927).

Rusty Bernstein (1926-2002), ‘n Joodse kommunis, was die hoofskrywer van die Vryheidsmanifes van 1955, wat die grondslag van die ANC se beleid is. Ben Turok (1927-2019) het die ekonomiese beleid vervat in die manifes geformuleer. Hierna het nog Joodse kommuniste, soos Michael Harmel (1915-1974) en Joe Slowo (1926-1995), die beleid verder bepaal. Mbeki, self voorheen ‘n SAKP-lid, was sedert 1994 die hooftoepasser van hierdie beleid, wat tot op hede, wat die hoofoogmerke betref, dieselfde gebly het. Die nuwe Suid-Afrika kon dit kwalik slegter getref het as met ‘n regime soos die openlik rassistiese, ondoeltreffende en immorele ANC.

Die ANC se oogmerk is “to transform South Africa ‘from a European outpost in Africa into an African country, with a predominantly African cultural character, and showing a face to the world that is nationally representative of its peoples'” (2876). Dit word normalisering genoem (2882). Ek is ‘n Europeër of Westerling in Afrika. Dit is vir my mooi as iets opgebou en bewaar word. Dit is vir my weersinwekkend as wat onder die leiding van blankes oor eeue daargestel is, afgebreek en vernietig word. Dit is wat die ANC doen.

Leon Lemmer: Amerikanisering weens navolging

“White folks was in the caves while we was building empires. We built pyramids before Donald Trump even knew what architecture was” – Al Sharpton (Wikipedia).

“Egyptians were creating great works of art and architecture when whites were still in caves” – Nelson Mandela (Long walk to freedom, 1995, p 353).

Ons eie* Mandela het dit gesê na aanleiding van sy besoek aan Egipte, waar hy die piramides gesien het. Ten einde die vergelyking te maak, het hy die antieke Egiptenare gerieflikheidshalwe tot (swart) Afrikane verklaar. Daardie vroeë beskawingsontwikkeling het egter in die Midde-Oostestreek plaasgevind, bv die ontwikkeling van skrif in Mesopotamië; dus nie in swart Afrika nie. Sharpton kom nie eens met korrekte Engels vorendag nie; dalk om uit te tart. Sou dit in die polities byderwetse hede aanvaarbaar wees as blankes swartes as agterlik uitbeeld op dieselfde manier as Mandela en Sharpton? Ek dink nie so nie. Verder: As Mandela en Sharpton reg het, waarom het swartes nie volgehou met hulle vroeë beskawingsvoorsprong bo die blankes nie? Die geykte, polities byderwetse verweer is: Weens die blankes se kolonialisme, imperialisme, rassediskriminasie, ens. By swartes het dit gewoonte geword om die skuld op ‘n ander ras te pak pleks van self verantwoordelikheid vir eie tekortkominge te aanvaar.

[* In die goeie ou dae, toe Mimi Coertse aan die Wiener Staatsoper verbonde was (1956-1973), was dit plaaslik die gebruik om na “ons eie Mimi Coertse” te verwys.]

Wat die twee aanhalings hier bo aantoon, is dat uitlatings wat in een land gemaak word, in ons globalistiese hede weerklank in ‘n ander land kan vind. In hierdie geval is die anti-blanke gesindheid in ‘n misplaaste plaaslike opmerking met dieselfde oogmerk in Amerika herhaal. Gewoonlik vind hierdie soort ideologiese osmose egter in die teenoorgestelde rigting plaas; dus, in Suid-Afrika word dikwels nagevolg wat in Amerika gesê of gedoen word. Dit is deel van die Amerikanisering of “Coca-Colaization” van veral Westerse samelewings. Op hierdie manier het ons ‘n “reënboognasie” geword, mag ons ons nie aan “haatspraak” skuldig maak nie, word sake-ondernemings geplunder as swartes iets vind om mee ontevrede te wees, ens. Wat ek in hierdie rubriek aantoon, is hoe die huidige plaaslike veldtog teen die standbeelde en monumente van blankes, veral Afrikaners, in navolging geskied van wat in Amerika gebeur.

Ek het onlangs geskryf oor die kampanje wat tans selektief teen sommige standbeelde en monumente in Suid-Afrika gevoer word (Praag 12.09.2020). Pas, op 24 September, kon die blankes in Suid-Afrika Erfenisdag vier. Dít terwyl die terroristies-kommunistiese regime, wat sonder die goedkeuring van die blanke kiesers in 1994 die politieke beheer in Suid-Afrika oorgeneem het, besluit het dat al die standbeelde en monumente wat erkenning aan die uitnemende blanke erfenis gee na temaparke, soortgelyk aan die Russiese “Museum van Skande”, verskuif moet word (Die Burger, 18.09.2020, p 2). Die ANC-regime noem hulle waaragtig “kulturele nasiebouparke” (Die Burger, 19.09.2020, p 18). Die absurde waarheid is dat die standbeelde van beskaafde, ordentlike blankes nie veel langer in die openbaar toegelaat sal word nie terwyl geweldenaars en terroriste vereer word asof hulle loflik gepresteer het.

Groter vermetelheid deur fundamenteel immoreles is kwalik denkbaar. Dit is ‘n opsigtelike poging om blanke kultuur te vernietig deur te bou aan ‘n uitsluitlik swart nasie, ten minste wat kultuur betref. Die ergste teleurstelling is dat die Afrikaanse koerante geen poging aanwend om in bv hoofartikels ‘n veldtog teen hierdie bose dwaasheid te voer nie. Die meeste Afrikaansinstansies swyg ook. So ook FW de Klerk wat hierdie elemente op Suid-Afrika losgelaat het. Hierdie gebrek aan verset dien as moediging vir die ANC-regime om die blankes, veral die Afrikaners, verder te vertrap en terselfdertyd valslik voor te gee dat versoening nagestreef word.

Jarrett Stepman gooi die aanslag wat teen sommige standbeelde en monumente in Amerika gevoer word oor die boeg van die herskrywing van die geskiedenis; ‘n verskynsel wat hom reeds sedert 1994 ook plaaslik voordoen: The war on history: The conspiracy to rewrite America’s past (Washington: Regnery Gateway, 2019, 303p; Amazon Kindle $14,94). Die outeur is buitengewoon goed oor die Amerikaanse geskiedenis ingelig. Polities is hy besonder gematig. Hy is glad nie links nie; ook nie verregs nie. Die teks munt uit in ewewig en is geensins aktivisties of propagandisties nie. Wat baie duidelik blyk, is Stepman se lojaliteit jeens Amerika. Maar ek dink hy slaan, tipies hoofstroom-Amerikaans, Abraham Lincoln te hoog aan. Ek is geneig om eerder saam te stem met Thomas James DiLorenzo se siening van Lincoln (LitNet 21.02.2013). DiLorenzo het vanjaar ‘n nuwe boek oor Lincoln gepubliseer. Ek hoop om eersdaags teen die polities byderwetse, oorgunstige openbare beeld van Lincoln te skryf.

Die verkiesing van Donald Trump as president het in linkse geledere ‘n hupstoot gegee aan pogings om die tradisionele geskiedenisverhaal te herskryf. “The shocking 2016 election results … inspired progressives, enraged by their sense of political impotence, to accelerate the movement to obliterate the symbols of our past. They turned their fury on the source of all their frustrations: the pillars of American identity. They started with the low-hanging fruit of Confederate statues but quickly moved on to more central figures of our nation’s past” (Kindle 33).

Toe Cecil Rhodes se standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad verwyder is, het wysneus Max du Preez dit verwelkom omdat hý nooit van Rhodes gehou het nie. ‘n Mens kon uiteraard nie die elementêre insig van Du Preez verwag dat ander standbeelde spoedig ook in die slag sou bly nie. “Those who want to erase our history will not stop with century-old statues. They want to expunge not only Confederates or Christopher Columbus but the essence of American civilization” (93). “The activists’ target is not only historical figures but the ideas and values that define America” (72). In Suid-Afrika gaan dit deesdae om die ontkenning van die voortreflike nalatenskap van die blankes, veral die Afrikaners, deur die ANC-regime en sy meelopers. By hierdie prestasieloses is daar ‘n sterk element van afguns of jaloesie te bespeur. Hulle is nie in staat om ‘n hede te bou wat naasteby so beskaaf en voorspoedig is soos die verlede vóór-1994 was nie.

Diegene wat die Amerikaanse verlede wil vernietig deur sodanige simbole te saboteer of verwyder, vind hulle inspirasie in herskrywings van die geskiedenis. In hierdie verband verwys Stepman dikwels na die geskrifte van ‘n marxistiese historikus, Howard Zinn (1922-2010). Byvoorbeeld, “Left-wing historians like Howard Zinn have tied Columbus to the original sins of a wicked American civilization” (77). Zinn se A people’s history of the United States (1980, Kindle $6,10 en $11,44) en die verwerking daarvan vir jong mense (2007, Kindle $16,09) word dikwels in skole en aan universiteite voorgeskryf. Miljoene eksemplare is verkoop. Van objektiwiteit en neuraliteit is daar nie sprake nie. Zinn skaar hom openlik aan die kant van die sogenaamde onderdruktes. Hy erken hierdie feit in die titel van sy outobiografie: You can’t we neutral on a moving train (Kindle $14,94). Dit is die soort geskiedskrywing wat plaaslik deur bv John Laband beoefen word (Praag 29.08.2020). Veel erger is Patric Tariq Mellett se The lie of 1652: A decolonized history of land (2020, Kindle $14,26) waaroor ek eersdaags skryf.

Dit is nie net die Amerikaanse opvoedkundige stelsel (skole en universiteite) wat vrot van die linkse politiek is nie. Dit geld ook die vermaaklikheidsbedryf, bv rolprente (Hollywood) en verhoogstukke, asook die hoofstroom-massa-inligtingsmedia (koerante, tydskrifte, radio en televisie) (93). Afkeer van alles wat tradisioneel Amerikaans is, word gewek pleks daarvan om trots te wees op die baie opsigte waarin Amerika ‘n voortreflike voorbeeld aan die res van die wêreld stel. Ek onthou ‘n era toe daar dikwels gespekuleer is dat Suid-Afrika net so ‘n prominente en leidende rol in Afrika as die VSA in die Amerikas kon speel. Weens ongeëwenaarde dwaasheid is daardie vooruitsig in 1990/94 vir Suid-Afrika vernietig. Konserwatiewe, behoudende, regsinnige Amerikaners besef dat hulle teen ‘n soortgelyke lot moet waak.

“The city of San Jose, California, recently decided that any public display of pride in Christopher Columbus is simply unacceptable. Egged on by the San Jose Brown Berets, a radical Chicano ethno-nationalist group, the San Jose City Council voted in early 2018 to remove Columbus’s statue from the city hall” (134). “At the time of the city council’s decision, not a single local museum would take the statue. To add to the absurdity, a statue to the Aztec god Quetzalcoatl stands nearby in downtown San Jose” (146). Kalifornië en ander state in die suidweste van Amerika verval al hoe meer in die beheer van vreemdelinge. Donald Trump gooi wal hierteen. Dit verduidelik deels die heftige aanvalle teen hom, nie net in Amerika nie, maar ook in ander lande, insluitende Suid-Afrika, waar die Naspers/Media24-media deesdae hulle politieke inligting by voorkeur uit linkse bronne soos CNN, The New York Times, The Washington Post en die Britse The Guardian put.

In New York City “the Queens monument was one of numerous Columbus statues defaced and vandalized in the region after New York mayor Bill de Blasio created a commission to review all ‘symbols of hate’ in the city” (151). “A two-foot-tall Columbus sculpture in Columbus Memorial Park in Yonkers was beheaded and smashed with a blunt instrument and its shattered remains strewn about the area. A more-than-century-old statue in Central Park was covered in paint” (157). “Two statues in Connecticut were splashed with red paint on the same night, just before Columbus Day. The oldest Columbus monument in the country and perhaps the world – constructed over two centuries ago – was bludgeoned and damaged at a park in Baltimore, Maryland” (163). Hoekom? “Columbus symbolizes the initial invasion of European capitalism into the Western Hemisphere” (170).

Die verering van Columbus is glo “‘Eurocentric’ and … ignored the ‘brutal realities of the colonization of indigenous peoples'” (181). Columbus-dag, wat in 1934 tot ‘n amptelike federale vakansiedag verklaar is (269), kom al hoe meer onder skoot. Dit moet glo met “Indigenous Peoples Day” vervang word (181), wat reeds op sommige plekke gebeur het (193). In talle groot stede word Columbus-dag deesdae nie meer gevier nie (188). Dit is een van die gevolge van die verval van die Amerikaanse middestede. Dit herinner aan Van Riebeeck-dag, 6 April, wat nie meer in Suid-Afrika gevier word nie. In ons geval is dit egter nie net die stede wat sedert 1994 verval het nie, maar die land in sy geheel.

Dit gaan vir die polities linkses nie net om uiting aan hulle anti-Amerikaanse gesindheid te gee nie. Hulle put hulle inspirasie uit marxisme. “Some of the most savage attacks on Columbus came from Friedrich Engels and Karl Marx … whose broadsides against the Italian explorer would be echoed by Marxist historian Howard Zinn” (235). “This line of attack is based on a quasi-Marxist reduction of history to the tale of oppressors versus the oppressed” (670).

Stepman toon aan dat diegene wat in die voorste linie teen die standbeelde van blankes veg ‘n gebrekkige kennis van die geskiedenis het. Byvoorbeeld, Columbus was nie ‘n uitwisser van inboorlinge soos hy deesdae voorgestel word nie. “He executed Spaniards for mistreating natives” (441) en “Columbus was quick to punish those under his command who committed unjust acts against the local population” (486). Die eintlik beswaar van die aktiviste teen Columbus is dat hy die weg vir blanke immigrasie na die Amerikas geopen het. “The barbs thrown at Columbus are part of a larger push to delegitimize Western civilization” (575).

Sommige ANC-kamerade lieg graag dat Suidelike Afrika ‘n vreedsame plek was totdat die blankes hulle opwagting gemaak het. In Nelson Mandela se outobiografie (1995) staan bv: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people … The white man shattered the abantu, the fellowship, of the various tribes” (p 27). In Amerika word ‘n soortgelyke valse beeld voorgehou. Die waarheid is dat daar in sowel Suidelike Afrika as die Amerikas die uiterste gewelddadigheid vóór die koms van die blankes was. Stepman skryf: “The New World had been an incredibly violent place long before [Columbus] arrived” (508).

“The great Aztec city Tenochtitlan was in many ways sustained by th[e] system of conquest and forced tribute as well as ritualized human sacrifice that almost undoubtedly included cannibalism. While this doesn’t excuse all of the Spanish actions in the New World, it does place them in context. Violence and brutality are inherent in the nature of man. Primitive societies are often a far cry from the ideal image of the noble savage famously conjured up by French philosopher Jean Jacques Rousseau” (548).

‘n Maand voor Kersfees, op die vierde Donderdag in November, word Thanksgiving as ‘n nasionale vakansiedag in Amerika gevier. Soortgelyke vierings vind ook op verskillende datums in talle ander lande plaas. In Amerika is die tradisie om daardie dag ‘n gebraaide kalkoen op die tafel te hê (1036). Vir ‘n kalkoen in Amerika is daardie tyd van die jaar so gevaarlik soos elke dag vir ‘n blanke boer in die nuwe Suid-Afrika. Ek het Thanksgiving in 1974 en 1975 saam met ‘n Amerikaanse gesin deurgebring. Toe hulle my vra of ons in Suid-Afrika ook so ‘n viering het, het ek gesê – gedagtig aan Amerika waarin dinge graag groter en beter as elders voorgestel word – dat ons dit met ‘n gebraaide volstruis op die tafel vier. Maar iets waaroor ek al dikwels gedink het: Daar behoort in Suid-Afrika jaarliks ‘n Dankiesêdag te wees vir alles wat die blankes hier tot stand gebring en verduur het. Daar behoort immers erkentlikheid te wees vir hierdie mense se bykans bomenslike vermoë om so baie in Afrika tot stand te bring en nooit moeg te word om goed te doen nie (2 Tessalonisense 3:13).

“It was George Washington who issued the first proclamation declaring a national day of thanksgiving in 1789 to mark the beginning of a new nation under the Constitution” (964). Thanksgiving is in Amerika ingestel om dankbaarheid vir goeie oeste en voorspoed te betuig. “The chief ideal of the Thanksgiving holiday is gratitude: gratitude for the blessings of life and labor” (1086); “a celebration of family and material prosperity” (1029). “Historians have described it as a harvest festival with religious overtones” (795).

Maar die suiwerste ordentlikheid word deesdae deur bose elemente neergehaal tot iets wat verwerplik is. Byvoorbeeld, “It is the most loathsome, humanity-insulting day of the year – a pure glorification of racist barbarity” (614); “a kind of celebration of white supremacy” (800). Dit is selfs “a celebration of genocide and overconsumption” genoem (631). “Thanksgiving is written off as a disgusting celebration of capitalism, a crass reveling in material wealth even as oppressed groups suffer” (670).

Die eerste blankes wat hulle in Amerika gevestig het, word Pilgrims en Puritans genoem. “The unique traits of the Puritans had ultimately contributed to the creation of the United States. Their most important values – self-government, private property, Christian morals, industry, and even, to a certain extent, religious liberty – lived on in this country centuries later” (1002). “The Puritan settlers often viewed Indian tribes as mischievous ‘savages’, but this distinction was based less on racial than cultural lines” (911). “Fear, misunderstanding, and sometimes prejudice, not deep-seated racism and hatred, defined the Puritan attitude toward native people” (917).

Op die kampus van Yale University is daar ‘n standbeeld van ‘n blanke Puritein en ‘n Indiaan. “The Puritan points his musket while the Indian responds with his bow” (619). Hierdie standbeeld, wat bykans ‘n eeu oud is, is onlangs “not appropriate” verklaar. Die “oplossing” was “a covering over the Puritan’s rifle” (619). “While the school [university] covered up the depiction of the Puritan’s weapon, they failed to cover the Indian’s bow pointed in the Puritan’s direction” (625). Dit herinner aan die grootskaalse ontwapening sedert 1994 van blankes in Suid-Afrika terwyl gevaarlike wapens en ammunisie vryelik aan misdadigers beskikbaar is.

Wat in Amerika gebeur, is wat in 1994 mandaatloos in Suid-Afrika gebeur het: “[The] ultimate goal [is] ‘fundamentally transforming’ the United States” (1113), oftewel “uproot and demolish traditional America” (1107); eufemistiese frases wat beteken dat die land opgedonder moet word. Plaaslik word Jan van Riebeeck nie meer gehuldig nie; net sleggesê, soos blanke Suid-Afrikaners. In Amerika word die miskenning nie tot Columbus beperk nie. Dit is uitgebrei na die staatkundige grondleggers, “the Founding Fathers”. “The famed Christ Church in Alexandria, Virginia, which [George] Washington attended for years, decided to take down a plaque in Washington’s honor in the name of inclusivity” (1146). Dit herinner aan Wim de Villiers, wat nie genoeg genoegdoening geput het uit die feit dat daar nie meer ‘n HF Verwoerd-gebou op die kampus van Stellenbosch University is nie. De Villiers het ‘n openbare skouspel daarvan gemaak om ook die Verwoerd-gedenkplaat uit die voorportaal van die gebou te verwyder. Hiervoor het hy ‘n ontspoorde kleinkind van Verwoerd tot hartlike samewerking oorgehaal (Praag 31.05.2015).

“The San Francisco school board voted unanimously to destroy a mural with George Washington at a public school because it also depicted slaves and a dead American Indian” (1146). Nog ‘n grondlegger, Thomas Jefferson, “the original articulator of our liberties” (1175), “[the] author of the Declaration of American Independence” (1191), se nagedagtenis word onteer aan die University of Virginia, wat deur hom in 1819 in Charlottesville gestig is. Hy word ” a ‘rapist’ and a ‘racist'” genoem (1221), onder meer omdat hy ‘n slawe-eienaar was. Jefferson se verhouding met ‘n slavin, Sally Hemings, word uiteraard ook bygesleep. Al Sharpton dring daarop aan dat die Jefferson-gedenkteken in Washington DC na ‘n museum verskuif word (1239). Die gedenkteken is na bewering ‘n belediging vir die swart Sharpton se familie (1244).

Soos wat die plaaslike blankes vir apartheid verwyt word, word blanke Amerikaners vir slawerny verwyt, al het sowel swartes as Indiane ook slawe besit. “Slave ownership was quite common among Indian tribes” (2293). Die voorkoms van slawerny in Amerika word sterk oordryf. “In the four hundred years of the trans-Atlantic slave trade, only about four percent of imported slaves came to the British North American colonies and the United States” (1318).

Deesdae wil Demokrate in verskeie state nie meer hulle jaarlikse dinee ter huldiging van Jefferson en Andrew Jackson hou nie (1238, 1531). Jackson het New Orleans in 1812 suksesvol teen ‘n Britse aanslag verdedig. Tog is daar oproepe dat sy standbeeld uit daardie stad verwyder moet word (1583). “Vandals attacked and defaced Andrew and Rachel Jackson’s tombs at his historic home in Nashville, Tennessee, spray-painting profanities and the word ‘killer’ across the broken tomb” (1583). Hy was glo “an evil, pro-slavery racist” (1632). Tydens die Obama-administrasie is Jackson se afbeelding op die $20-dollarnoot met dié van die swart Harriet Tubman (1822-1913) vervang, “a well-regarded abolitionist who nevertheless never affected the country nearly as much as Jackson” (1627). Donald Trump, daarenteen, “put Jackson’s portrait in the Oval Office in 2016” (1639).

Uiteraard word daar ook stemming teen die blanke helde van die destydse Konfederasie, die suidelike state, gemaak omdat die meeste slawerny daar voorgekom het. Selfs in die konserwatiewe vaktydskrif, National Review, is ‘n artikel gepubliseer “calling for the banishment of Confederate monuments to cemeteries and museums” (2216). Dít ten spyte van die feit dat volgens meningsopnames “a significant majority of Americans supported keeping the Confederate statues, with a majority also indicating that they saw the statues as symbols of Southern pride rather than racism” (2227). “The Southern Poverty Law Center [SPLC], a left-wing activist organization, created a map of Confederate ‘statues’ around the country, many of which were simple plaques to bring attention to historical battles across the country, and called for them to be removed” (2233). Dit is glo “about acknowledging the injustices of the past” (2233). Die SPLC is een van die verderflikste instansies in Amerika, soos ek onlangs aangetoon het (Praag 19.09.2020).

“A ‘Confederate’ monument that was dedicated to post-war peace was torn down by an angry mob in Atlanta” (2239), waar die SPLC-hoofkantoor geleë is. “In Durham, North Carolina, a crowd assembled in front of a bronze statue dedicated to the young men who had fought for the Confederacy, tied a rope to it, and pulled it down as police looked on” (2239). “A visage of Robert E Lee carved into limestone at Duke University was badly mauled. The statue, above the entryway of Duke Chapel, was carved up and had a chunk of its nose removed” (2239).

In Suid-Afrika is die neus van die Rhodes-borsbeeld teen die hang van Tafelberg geskend. Later is die beeld onthoof (Praag 12.09.2020). Waarop hierdie gebeure in sowel Amerika as Suid-Afriksa dui, is “the danger of mob rule” (2251). Wanneer sal blankes leer dat dit nodeloos is om verskoning te vra wanneer verskoning van hulle geëis word? Die verskonings is nooit voldoende in kwantiteit en kwaliteit nie. “Personal redemption is meaningless in this crusade” (2281). “The march to erase history – iconoclasm with no apparent rhyme or reason – continues” (2299). Wat die gebeure in Amerika en Suid-Afrika tuisbring, is: “It is far more difficult to rebuild a civilization than destroy it” (2441). “The vandals’ anger is directed at America in general. The statues are simply scapegoats standing in for our guilty nation” (2717).

Ná die Burgeroorlog was Robert Lee teen die oprigting van monumente en standbeelde gekant. “Lee thought it wrong to spend lavishly on the dead when the living were starving. This might be a good lesson for modern cities spending lavishly on monument removals or changing city and school names when their budgets are a mess and their streets filled with crime” (2600). Wanneer sal die ANC-regime tot sulke gesonde insigte kom? Later, toe ‘n mate van welvaart in die Suide herstel is, is daar wel Konfederale monumente en standbeelde opgerig. “The construction of monuments and statues was a crucial matter of paying tribute to the reality that a generation had fought, suffered, and often died in the most violent conflict in the history of our civilization” (2635).

In New York City “the [Theodore] Roosevelt statue was vandalized” (2772). “Protestors consider the statue racist because it portrays Roosevelt in the saddle [on a massive steed] and people of color [an Indian and a black man] on either side” (2778). “It should be moved to a museum to ‘contextualize’ it” (2790). In Roosevelt se tyd is assimilasie van die hoofsaaklik blanke immigrante verwag. Toe was tradisionele Amerikaners oorwegend “a people descended from the same ancestors, speaking the same language, professing the same religion” (2993). Deesdae is die inkommers meesal nie-blank en is dit ‘n onbegonne taak om hulle te assimileer. “Today, the very term ‘melting pot’ is considered a ‘microaggression’ … The idea of assimilation borders on hate speech” (2842). Roosevelt “had no tolerance for what he called hyphenated Americans” (2977).* He “loathed the concept of being a ‘citizen of the world'” (3021). “[Roosevelt’s] ethos of Americanism could provide a healthy alternative to the multiculturalism that is breeding noxious forms of tribal identity politics” (3021). Barack Obama, daarenteen, het gesê: “We are not only citizens of America … we are also citizens of the world” (3045).

[* “Afro-Americans” is ‘n tipiese voorbeeld van koppelteken-Amerikaners, met as implikasie dat hulle in die eerste plek Afrikane is of ten minste nie ongekwalifiseerd Amerikaners is nie. Ander soorte Amerikaners word deesdae ook onderskei: “Hispanic”, “Asian”, “Native/Indian”, ens.]

“All men are created equal, with equal natural rights, but not all cultures are equal … It was the unique American culture, which predated even the creation of the United States, that produced the men who signed onto the natural rights in the Declaration of Independence and a transformational political document like the Constitution” (3056). “Only the American people have the right to decide for ourselves which newcomers will fit in under a shared free government; we alone determine who will strengthen America and who will weaken it” (3062). Laasgenoemde sin dui op ‘n gesonde benadering tot immigrasie. Die hoofoorweging by immigrasie moet landsbelang wees; nie menseregte- en Afrika-belang soos nagestreef deur die ANC-regime nie.

Amerikaners is geneig om Jefferson se frase “all men are created equal” onkrities te aanvaar. Mense word eintlik net op die mees basiese biologiese vlak in gelykheid gebore, in die sin dat almal asemhaal, beweeg, eet, ens. Van geboorte af kan daar groot ongelykheid wees wat betref enersyds liggaamlike en andersyds geestelike vermoëns, selfs by kinders in dieselfde gesin. Party mense is rats of het liggaamlike uithouvermoë; ander nie. Party mense is oplettend, intelligent en vindingryk terwyl ander dit nie is nie. Hierby kom omgewingsfaktore, soos of die baba in ‘n welgestelde of arm gesin gebore word. Polities byderwets het die gewoonte posgevat om sulke benadelende omgewingsfaktore by nie-presterendes te beklemtoon, wat verwyte gerig teen blankes moontlik maak, terwyl aangebore tekortkominge geïgnoreer word.

Maar Stepman het reg as hy skryf “not all cultures are equal,” in die sin dat party kulture (in sekere opsigte) meer ontwikkeld as ander kan wees, bv beter aangepas vir die skepping van voorspoed in ‘n geglobaliseerde wêreld. Die verskille wat daar tussen individuele en groeps-/kulturele prestasie of sukses kan wees, dui onder meer op die noodsaaklikheid dat daar naas individuele regte ook erkenning aan groepsregte gegee behoort te word. Groepsregte, bv minderheidsregte, is ‘n wesenskenmerk van die Amerikaanse samelewing. Met die oog op die benadeling van minderheidsgroepe en dus die doelbewuste bevoordeling van die swart meerderheidsgroep, bestaan daar in Suid-Afrika geen groepsregte nie; net individuele regte en daarby soos vertolk deur die ANC-regime se Menseregtekommissie en howe.

In Mount Rushmore in Suid-Dekota is daar uitbeeldings van vier Amerikaanse presidente: George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln en Theodore Roosevelt (2750). In sy boek toon Stepman aan hoe elkeen van hierdie vier deesdae deur linkse elemente geringgeskat en verdag gemaak word – Lincoln in mindere mate as die ander drie. “Deep down, perhaps, what the statue topplers are rebelling against is their own failure to accomplish anything of note. The only way for some of them to make themselves feel better about not overcoming any great challenges is to diminish great Americans who actually accomplished significant things and made enormous sacrifices to improve their country” (3621). In sommige opsigte kan Amerika selfs daarop aanspraak maak dat hy die wêreld ‘n beter plek gemaak het. “If our country foolishly commits to erasing its history, it will have no future worthy of its past” (3647). Hierdie opmerkings kan ook op Suid-Afrika van toepassing gemaak word. Dit verduidelik die veldtog wat daar teen die blankes, veral Afrikaners, gevoer word.

Leon Lemmer: Christopher Hope (Deel 2): Met oogklappe aan deur ‘n verwoeste land

Ná die skrywer Christopher Hope se besoek aan die ou Suid-Afrika in 1987 (Praag 5.09.2020), het hy in 2017 na sy geboorteland, maar ‘n nuwe Suid-Afrika, teruggekeer en in ‘n boek verslag oor sy waarnemings gedoen: The Café de Move-on blues: In search of the new South Africa (London: Atlantic Books, 2018, 336p; Amazon Kindle $12,06). Die onelegante hooftitel van die boek verwys na nieblanke ondernemings wat op kort kennisgewing moes skuif as die “apartheidsregime” toeslaan (Kindle 417). Die teks neem die vorm aan van ‘n reis deur Suid-Afrika, met as saambindende tema die kwessie van die behoud al dan nie van veral standbeelde.

Sedert 1994 het Suid-Afrika nie net staatkundig revolusionêr verander nie. Instansies in die land het onherkenbaar getransformeer. Byvoorbeeld, die Universiteit Stellenbosch (US), wat deesdae eerder Stellenbosch University wil wees, het sy tradisionele beeld as ‘n bastion van die Afrikanerdom en Afrikaans afgeskud en ontaard in ‘n kompromislose ANC-gunssoeker. Dit kom dus eintlik nie as ‘n verrassing nie om die volgende in Hope se bedankings te lees: “I am most grateful for my three-month residency, in early 2017, as a Fellow of STIAS, the Institute for Advanced Study, at Stellenbosch University” (3669). Wat Hope oor bv sy 1987-besoek aan Suid-Afrika geskryf het, moes ongetwyfeld gehelp het om hierdie finansiële meevaller te verseker. Wat hy hierdie rondte kwytraak, kom dus met die komplimente van die nuwe US.

Hope noem dat hy Bill Nasson by die US as geesgenoot gehad het. Hierdie historikus is, soos Hope, berug vir sy vyandigheid jeens Afrikaners. Byvoorbeeld, Naspers/Media24 het Nasson met voorbedagte rade gevra om ‘n boek oor Hendrik Verwoerd te resenseer (Netwerk24, 10.06.2018). Nasson het hom gate uit geniet. Hy is immers in daardie deel van die spektrum waar hy vrygestel is van die las van objektiewe beoordeling. Nasson noem Verwoerd ‘n “aanstootlike anachronisme” en hy verwys na “Afrikanernasionalistiese dinosourusse.” Dit is te betwyfel of hy ‘n teks wat glo “onverteerbaar” en “behep met kleur” is, self van voor tot agter gelees het, of, soos hy dit stel, deur die 700 bladsye “gewaad” het. Hy het immers vooraf geweet wat hy van Verwoerd dink en bevestig in sy resensie dat sy siening van hierdie groot Afrikaner en intellektueel nie vleiend is nie.

Die aanslag op standbeelde in Suid-Afrika het in April 2015 begin met ‘n aanval op Cecil Rhodes se standbeeld op die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hierdie standbeeld “[was] trundled away to some retirement home for redundant idols” (344). Spoedig het dit geblyk dat dit wesenlik gaan om aanvalle op die standbeelde van blankes deur swartes, dus om die uitdrukking van rassisme, gekamoefleer as ongelukkigheid oor bv kolonialisme, imperialisme en apartheid. Hope verdoesel hierdie feit deur te meld dat daar (hoë) uitsonderings is. “Many, but not all, of the iconoclasts were Black and most, but by no means all, of the statues assaulted depicted Whites” (60). Hy het deur die land gereis om inligting oor veral hierdie onderwerp in te samel. Hy misbruik hierdie aanleiding egter tot die uiterste om vrye teuels aan sy radikaal linkse politiek te gee. Daar was diegene wat deur hom ondervra is, wat hom wyslik nie vertrou het nie; wat hom as “an inappropriate repository” beskou het vir die inligting waaroor hulle beskik (74).

Hope herhaal die bekende valsheid dat Oliver Thambo en Nelson Mandela ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie begeer het (80). Wat albei as ononderhandelbaar beskou het, was swart meerderheidsregering; iets wat onmoontlik is sonder oorheersing deur ‘n bepaalde ras, kleur of kultuur. Nietemin, Hope kom tot die gevolgtrekking dat hierdie (onhaalbare) ideaal van ‘n Suid-Afrika sonder rassediskriminasie in 2017 iets van die verlede was (80). “South Africans have always had a fondness for lying about race” (432). ‘n Nie-rassige Suid-Afrika was nooit ‘n werklikheid nie. Die 1996-Grondwet laat rassediskriminasie toe; beskou dit selfs as noodsaaklik. Dit is blankes wat sedertdien in die visier is. “This time around, it was Whites who would be moving” (432). “Race … was now more ubiquitous than it had been in the old days of apartheid” (197). “The obsession with race and all that went with it was one of the very few things that in the new South Africa had not changed at all” (201).

In 2017 “I found race and colour to be more divisive than ever. The war of words had never felt more violent. Black people were more and more unforgiving. Whites were angry and baffled, redundant or demonized, their choices narrowing to psychic withdrawal, or the Great Trek in reverse, as they faced up to loss not just of power but of meaning and substance, of being slowly but surely moved on, and out” (84). Hope betreur dit geensins nie en hy neem die swartes ook nie kwalik vir bv hulle onerkentlikheid, ondankbaarheid, hartvogtigheid en onverdraagsaamheid teenoor blankes nie. “We had now a proxy war, where each side attacked the other’s sacred idols because these were next best to the real thing. It was a way of getting at those you wanted removed” (84).

“Our statue wars, I believed, were a result of our intense but lonely obsession with graven images of colonial, imperial and, above all, ‘White’ oppression. Ours had been a long hard night of racial madness where every waking hour was spent reinforcing ethnic difference and distance, ethnic exclusivity, tribalism, partition, separation and apartness.* Over decades we built walls and fences and frontiers with the sole aim of keeping others out or ourselves in. But then, surely, we had been crazy – and more than crazy? The old fascination the Nazis held for some of our rulers had been not just horribly cruel, it was so embarrassingly passé. Other people, in other saner countries, would never succumb to such antediluvian racial dementia” (89). Die gebruik van “we” en “our” in die teks is uiters irriterend en misleidend omdat die beterweter Hope hom reeds in 1974 in die buiteland gevestig het en hom distansieer van verantwoordelikheid vir wat vóór 1994 en sedertdien plaaslik gebeur het. As die arme drommel op ‘n keer lank genoeg hier kom bly, kan hy gerus toets hoe lank hy sonder veiligheidsmaatreëls oorleef.

[* Volgens Hope is ‘n voorbeeld hiervan die swart tuinwerker wat hom as kind soms in Johannesburg opgepas het. “He was able to speak only when spoken to but even then, no one was ready to listen to anything he said” (334). Dit is die soort twak wat sommige van sy buitelandse lesers sal glo.]

“In South Africa, weird was where we began from, and what started out as crazy often became the new normal” (129). Ons kan dus nie verwag dat die nuwe Suid-Afrika ‘n verbetering op die oue gaan wees nie. Dit is deel van “the tragedy of South Africa” (129). By Hope is daar geen begrip of waardering vir wat ‘n klein groepie blankes hier, ver van Europa, oor eeue uit die grond opgebou het nie. “What is beyond doubt is that the arrival of White settlers in the Cape was a catastrophe for indigenous people” (611). “The San and the Khoi of the Cape were decimated by European settlers” (626). Soos in sy vorige boek neul hy oor bv die opruiming van Distrik Ses, wat hoogs oordrewe gekarateriseer word as “one of its [the apartheid regime’s] manic spasms of ethnic cleansing” (134). Wat nogal verfrissend is, is sy gebruik van die woord “incomers” vir die swartes wat in hordes veral uit die Oos-Kaap na die Wes-Kaap migreer. Helen Zille het hulle “vlugtelinge” genoem. In sy jongste boek gee Frans Cronje haar gelyk.

Ek weerhou my daarvan om telkens op Hope se onverkwiklike dwaas- en valshede te wys omdat hulle voor die hand liggend is. Let bv op die volgende louter bog: “Cape Town was always a city of illusions, a town with form, as well as a string of aliases; it once called itself the ‘Taverns of the Seas’, and the ‘Fairest Cape’ [Francis Drake] – none of these disguises were convincing, except one of the oldest, which is not used any longer: ‘The Cape of Slaves’. That last name stung too much to stick for long and it was not to be mentioned in polite company. But that was truly Cape Town, during the great slave period from 1652 [1658], with the arrival of the first White colonists, until 1834, when to the consternation of slave-owning colonists, the practice was abolished by the British” (143). In werklikheid word die hedendaagse plaaslike blankes, soos in Amerika, deesdae kort-kort verwyt oor die destydse slawerny, terwyl die grootskaalse slawerny wat deur swartes en Arabiere bedryf is, verswyg word. Let ook op hierdie fundamentele mislikheid oor Tafelberg: “I had fallen among fundamentalists, hill worshippers so proud of ‘their’ mountain that to hear them talk you’d think they had built it. Their belief, unstated but pervasive, was that here was God’s own capital, together with His holy mountain” (158).

Hope skryf van “a festival of ignorance” (197), asook ‘n “empire of dreams,” wanneer hy na die era van blanke politieke bewind verwys. “In a land where words had been corrupted and emptied of meaning by the linguistic vandals of the former regime … lyrical lift was welcome. And ’empire of dreams’ was apt because it caught the vast, mad vision of Rhodes” (209). “Rhodes was ingrained in us, a way of seeing things, a point of view; he was the mirror we looked into and saw ourselves” (224). Werklik? “Rhodes was found to be a monster – but denial and amnesia have been traditional refuges for English South Africans. For a long time Rhodes, the irrepressible racist, was glossed over” (233).

“He was to show himself an exuberant racist, even by the standards of the times, backing laws forbidding Africans to move freely, restricting what land they might own, regarding them as not quite human. Rhodes laid the foundation of apartheid, and his messianic belief in White superiority was built on by successive regimes, well into the late twentieth century” (249). Die Boere was glo, soos Rhodes, “never shy about walloping their workers” (249). “Rhodes was not the first settler to exhibit this dementia but he took it to a new level. In the history of European settlement in Africa, nothing stands out so clearly as this characteristic insanity” (254). Volgens Hope het die Boere/Afrikaners, bv “the stubborn, absurd figure of Paul Kruger and his deeply backward Boers” (274), daardie kranksinnigheid verder uitgebou.

Wat Hope deurgaans probeer invryf, is hoe uiters sleg – moreel en andersins – die plaaslike blankes was en is. “The fashion in which many South Africans moved through much of the twentieth century required that as many people as possible knew as little as possible for as long as possible. Cruelty blended with muscular stupidity formed the policy many whites wholeheartedly supported or in which most were enthusiastically complicit. But its foundation was always ignorance, proudly encouraged. It was a land where what was on offer was never [!] logic or truth or consistency, values to which for sentimental reasons I attached enormous importance” (314). Hoeveel waarheid is daar in hierdie boek van Hope en die een wat ek die vorige keer bespreek het?

“Apartheid had locked us into the prison of our skins” (372). “The vaunted power of the apartheid state was for me a gigantic bluff – cruel, stupid and ugly, certainly, but a weakness, not a strength, a desparate attempt to reinforce the illusion that Whites were on a roll when they were actually on the skids” (377). “Isolation intensified delusion. South Africans lived not just in another country but in a separate universe where extraterrestrial rules operated. The country and its rulers believed in their own rhetoric. Hubris mixed with ignorance, made a heady brew and South Africans swallowed the stuff eagerly” (387). Wat Hope te kenne gee, is dat ons ‘n onnosel klomp is en gelukkig is om so ‘n wyse mens soos hy te hê wat ons foute vir ons uitwys.

Maar hy kom nooit daarby uit om te sê wat ‘n beter opset vóór of ná 1994 sou gewees het nie. Om in 1994 in Suid-Afrika met demokrasie, gebaseer op een mens, een stem, te begin was myns insiens gewoon dwaas; nie net omdat ‘n groot persentasie van die bevolking ongeletterd en oningelig is nie, maar ook omdat demokrasie nie meer sonder meer as ‘n voortreflike staatsvorm beskou word nie. Meer outoritêre regeringsvorme is besig om guns in die oë van baie Westerlinge te vind, bv as teenhanger vir ongebreidelde vryheid en chaos. As groter swart mag in die hande van nog minder kamerade sou setel, sou dit egter ons nag in Suid-Afrika verder verduister.

“The more public statues I saw, as I travelled the country, the odder they began to look … They may begin as reminders but they finish as reproaches” (473). “An idol that has had its day is more than redundant, it is embarrassing and there is relief when it is carted away. But where to hide it? Fallen statues, effigies in retirement say so much. They may have began as heroes and ended as villians” (478). Hope dink seker dat hy hier diep gedagtes uiter, maar hy is eintlik besig om hom te verlustig in die vernietiging van die standbeelde van blankes, veral Afrikaners vir wie hy nooit ‘n goeie woord het nie.

Hy hou ook nie van die plaaslike blanke Engelssprekendes nie. “English-speaking South Africans were, inevitably, a disconnected lot, never joined by their heartstrings to the country … English South Africans were perpetual arrivistes and unreliable patriots” (1497). “We may have belonged to different language groups but we had our lingua franca, racism, and spoke it fluently” (1750). Die Britte wat hierheen gekom het se siening van Afrika was “as the sort of place where gentlemen went for a little hunting, shooting and fishing and where Black chaps did the work” (2062).

Dalk is daar tog iets ten gunste van sulke standbeelde te sê. “Much South African history has been bogus but it helped to be reminded how we were deceived and how description sometimes encouraged deception. History and memory were weapons to be manipulated in a war of possession, where monuments, statues, dams, universities, airports, streets, mountains and rivers were named not for the comvenience of cartographers, but because they was how you took hostage people and places, as well as ideas and histories” (495). Hierdie verwyte word primêr aan die blanke politieke bewind gerig terwyl dit in dieselfde of meerdere mate vir die ANC-regime geld. Die ANC/SAKP-mentaliteit sal nooit by die punt kom dat daar bv genoeg standbeelde vir Nelson Mandela, ‘n hoogs onvolmaakte ikoon, opgerig is of dat hy in ander opsigte genoeg vereer is nie.

Later gee Hope te kenne dat sowel die blanke as die swart bewind in hierdie opsig ewe dwaas is. Hope, die enkeling met die gewaande insig, weet wat verkeerd geloop het. “When on top, you might do as you liked; but when down, you did as you were told. This depressing formula held sway from the first Dutch colonists to the British imperialists; from the old White race-obsessed nationalists to their race-obsessed counterparts. When power was yours you named avenues, airports and police stations after your leaders, yourselves or your fiends. Once power was lost, the winners took away your names and wrote you out of the history books” (551)

Hope vervolg ietwat meer sober: “If reliable old heroes were now the new villians, could one redress past injustice by airbrushing such figures from the record? … You might forget Rhodes, but his ghost might not forget you” (502). Hope verskuif dan die aandag na Rhodesië, wat eens Rhodes-besit was. “Even the name [Rhodesia] itself had become shorthand for removal and dispossession of Whites” (502). Hierteen spreek Hope hom nie uit nie. Hy hou eerder daarvan. Die blankes was volgens hom, in die woorde van die digter Alfred Tennyson (1809-1892), – woorde waarop Hope dikwels sinspeel – “sleepwalking towards disaster” (507). Met ander woorde, dat die Rhodesiese/Zimbabwiese blankes hulle eiendom verloor en uit die land geskop is, is eerder hulle eie skuld as die resultaat van Robert Mugabe se rassistiese haatdraendheid.

“South Africa is not Zimbabwe, at least not yet, although the parallels are troubling. What the fall of Rhodes revealed was that the hunt was on for someone to blame. President Jacob Zuma was the cause of noisy argument when he charged that ‘the trouble’ originated long before Rhodes. It all began when a Dutch official named Jan van Riebeeck arrived in the Cape in 1652, and began shooting the indigenous locals, starting wars and stealing land” (536) – ‘n buitensporig oordrewe formulering. “Van Riebeeck was fingered by the president as the ur-villian” (545). Wat het hieruit en hierop in April 2015 gevolg? “The monument to Jan van Riebeeck that had stood unmolested for decades in the centre of Cape Town was daubed with paint and a banner hung around its neck, declaring: ‘I stole your land. So what?'” (545).

Hope voeg verdere slegsê by: “The Dutch burghers who accompanied van Riebeeck when he arrived in 1652 were presented by the propagandists of apartheid as puritan pilgrims who brought civilization to a benighted Africa. In fact they were freebooters, mountebanks, scrougers and slave-dealers who diddled their compatriots and regarded the native peoples of the Cape with fear and loathing” (582). Dus, van die begin af was die blankes heluit sleg. Van Riebeeck “and his men inclined not to gardening but to smash and grab. The pattern was established and endures into the present day. The only consistent operating principle of those who colonized the Cape and, later, the country was that you helped yourself to just about anything that wasn’t nailed down because it all belonged to you” (592).

Wat die bliksem hier doen, is om die steelsug waarteen die blankes dikwels tevergeefs voorsorg tref en die endemiese korrupsie wat kenmerkend van die ANC-regime is, voor te stel as bloot ‘n voortsetting van die voorbeeld wat die blankes eeue lank gestel het. Daar was sekerlik ten minste ‘n graadverskil. “The idea that you measured your freedom in the number of slaves, servants or indentured labourers you possessed has blighted the country ever since. The Trek-Boers took whatever territory they managed to wrestle from the people they found there, resisting fiercely any idea of developing the land or the people they imposed themselves on, took it for themselves, and saw it not as theft but as their God-given duty” (597).

“South African history is difficult to explore as a chronicle of past events because it is more like analysing a crime scene; often a rather nasty homocide or an exuberant massacre. There were cover-ups, frightened witnesses, tainted evidence, and testimonies are riddled with subterfuge and deception” (663). “Almost everything we were taught about the early White settlers was wrong” (3434). “The founding fraud [is] at the heart of our history” (3439). “Deceit and delusion … was the stock in trade of some South African historians” (3444). “People in power bend the truth to suit their needs and insist that everyone else believe it” (3449).

Hoe min Hope van ons ontstaansgeskiedenis weet, blyk uit sy opmerking dat Van Riebeeck in 1662 van die Kaap na “what is now Malaysia” verplaas is. Hy weet nie dat Van Riebeeck se bestemming Batavia (Jakarta) op Java in Indonesië was nie. Maar hy sal seker die “apartheidsregime” vir sy gebrekkige kennis van die geskiedenis verwyt. “Under the old regime all history was alarming unless well policed. As little history as possible was taught and then only when heavily slanted to serve official apartheid ideology” (2221). “The essence of much life in this country has been not about what you wished to find out but how much you were able to hide” (2225).

In een opsig was die (meer behoudende) blanke politieke bewinde blykbaar darem beter as die destruktiewe ANC-regime. “Previous regimes, no matter who it was that the monuments remembered, or offended, preferred to let statues stand. But the fall of Rhodes signalled that it was now open season because it soon became clear that this was a game anyone could play” (522).

In Hope se boek wat ek die vorige keer bespreek het, het hy beweer dat hy sy militêre diens in die vloot in Simonstad gedoen het. In hierdie boek verplaas hy dit na Saldanhabaai. “Our military training exploited a familiar South African trait: dressing up the past and calling it the future. The real conflict was not new, it was old; it did not lie ahead, it was here and now, and it was not really a fight against a shadowy Red menace or Black guerrillas. Instead, we were being readied to fight each other, this was really the Boer War all over again” (693). Dit is deurlopend die patroon in Hope se voorstellings: dat die hede soos (of soortgelyk aan) die verlede is. Dit is louter twak om te beweer dat die Boere-oorlog eintlik ‘n burgeroorlog was. Die Boere-oorlog verskil ook fundamenteel van die blankes se stryd teen terroriste (1961-1994).

“Too little has changed” (803). Hope verskaf die volgende voorbeeld. “‘Cadre deployment’ is as old as the hills in South Africa. Everyone from van Riebeeck to Rhodes and Paul Kruger would have recognized its contemporary version: it has been adopted by successive regimes of every stripe and colour as the tried and tested way of dunning the poor and plumping your purse … Boer officials … of Paul Kruger were mocked as dizzyingly corrupt. They made fortunes for themselves and their favourites from monopolies in dynamite and gunpowder” (807). Wat Hope oor Kruger skryf is korrek, maar ook in hierdie geval is daar ‘n reusagtige verskil in graad vergeleke met die ANC-regime, waar kaderontplooiing en grootskaalse korrupsie die hele land ernstig benadeel.

Hope verkies egter die voorstelling dat wat ons tans ervaar bloot ‘n voortsetting is van hoe sake voorheen bedryf is. “Questions of who owned the vast wealth from mines, and who bought and sold them, became all-consuming and corruption so ubiquitous as to be pratically obligatory, and it was increasingly accepted then, as now, as the traditional way of doing things” (1246). “One cannot speak of wealth in South Africa without also talking of weapons. Or theft” (1251). Die Suid-Afrikaanse geskiedenis is glo ‘n “chronicle of theft” (1384). Dus, (blanke) Suid-Afrikaners is gewelddadige diewe in “the tragic human comedy of South Africa” (1256).

Nêrens loof Hope die blankes wat meer as enige ander rasgroep tot die ontwikkeling van die land bygedra het nie. Pleks daarvan maak hy gewag van “Black labourers who were, and still are, the backbone of the country” (841). ‘n Blanke, daarenteen, word gekarateriseer as “the idle heir to a long tradition, so natural to generations of settlers” (841). Let op die woord “settlers”, waarvan Hope dertig jaar lank een was. Hy is in so ‘n mate bevooroordeeld dat hy kwalik werklik kan glo wat hy skryf, maar hy doen dit in die waan dat dit hom aansien en veral in die buiteland ‘n afset vir sy boeke sal gee. Dit is waarom hy teen sy beterwete bv hoogs oordrewe skryf: “the state-sponsored ethnic cleansing we call apartheid” (994). Oor sy besoek aan Fraserburg verwys hy na “the /Xam bushmen, whom the first White farmers … hunted to extinction” (1064) en “hard-drinking sheep farmers who had been known to assault each other” (1004). Hoeveel keer het dit gebeur? Waarom skryf die bliksem nie oor die geweld wat in veel groter mate onder swartes hoogty vier nie?

Volgens Hope is almal in Suid-Afrika basters. “Nothing and no one in South Africa was solely one thing, or one race, despite the decades when this foolish pretence was enforced” (1112). Nog bog: “Today … van Riebeeck was a symbol of everything many Whites wish to forget. To associate yourself with van Riebeeck now was to be found guilty by association with the Dutch governor and his ‘gangsters’ who robbed the locals blind” (1161). Van Riebeeck en sy geselskap, “portrayed by the apartheid ideologues as lily-white, pure and pious Dutchmen,” was glo eerder “a shipload of low-lifes from the Low Countries” (1271). Hope se uitlatings laat gewoon geen ruimte vir iets goeds by die eerste blankes en hulle nageslag wat hulle in Suidelike Afrika gevestig het nie. “They are not African people. They are invaders – they are foreigners” (1176). Op grond hiervan loof Hope die “irreversible change of power” in 1994 (1197).

Dit behoort vir die lesers duidelik te wees dat daar ‘n groot skroef by Hope los is, maar dan is dit hy wat ons van geesteskrankheid beskuldig. Ek het tot dusver slegs oor die eerste derde van sy boek geskryf. Ek het nou genoeg van sy dwaasheid gehad en seker baie van die lesers ook. Die res van die boek gaan ek baie oorsigtelik behandel. Maar hou deurgaans in gedagte dat die Universiteit Stellenbosch dit vir Hope finansieel moontlik gemaak het om deur die land te reis en hierdie skewe siening van Suid-Afrika die wêreld in te dra. Hy bly hamer op die harteloosheid van die rasseskeiding tydens apartheid. Die prominentste opsig waarin die bevolkingsregistrasie jaar na jaar deur ‘n genadige NP-regering aangepas is, is die groot getal bruin mense wat blank verklaar is. Dít is ‘n feit wat Hope nie noem nie, dalk nie weet nie en in elk geval nie wil erken nie. Hoe radikaal die Universiteit Stellenbosch ontaard het, blyk uit die volgende: “The idea of burning down buildings had been presented, even by those in charge of Stellenbosch, not as a crime but as part of the political conversation” (3378).

Die Voortrekkers word beskryf as “Boer ancestors who had trekked north from the Cape, into the Karoo, and shot their way through obstacles and, for that matter, any people who stood in their way” (1305). Nader aan die waarheid is die volgende stelling: “British imperialists, in their ineffable condescension, regarded the Boers as scarcely human” (1310). Dit sou heel moontlik selfs in groter mate vir die swartes geld. ‘n (Fiktiewe) boer/Boer, Theo, beweer in ‘n gesprek met Hope “that ‘his people’ had opened the country” (1310). Dit gee aanleiding tot die volgende tirade:

“I disagreed. I said that when Theo’s people at last took complete power in the mid-twentieth century, far from opening anything at all they shut down whatever and whoever they saw as a threat to their control. They set their faces against variety, reason, forbearance, love, toleration, imagination and humour. They closed schools, churches, universities and libraries. They banned books, films, plays; they expelled clerics and academics, and deported, banned, jailed or killed many who disagreed with them. During their half-century rule they put in place a system of racial intolerance so cruel, so pervasive and so murderously stupid that it blighted whatever it touched” (1316).

“It was a programme so destructive that only those who lived through the years of the pathological condition that we call apartheid could understand how systematized violence seeded itself into every aspect of everyone’s lives” (1320). “Half a century of punitive racial separation [was] so fierce [that] it counted as a war in itself” (1456). Hiermee probeer hy om die veel groter gewelddadigheid van die ANC/SAKP se terrorisme en die voorgesette geweld wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie net te versuiker nie, maar die skuld daarvoor op die blankes te pak. Wanneer Hope na “hands … covered in blood and gravy” verwys, is dit dié van die blankes; nie dié van die swartes nie (1331).

Hope gee sy siening van die “Boer War”: Daar was “the surreal belief on both sides that this was a White man’s war waged in a White man’s country. It was an illusion that prevailed. By an extraordinary sleight of mind, Whites persuaded themselves that Africans, though they were overwhelmingly preponderate, did not actually exist, except as a problem to be solved and as a reservoir of labour. That has always been the clue that gave the game away. Africans were suddenly essential only when someone had to do the work” (1452).

“South Africa was anything but normal, it was never much of a mother [country] … When you looked hard at the map, it seemed to be a matter not of geography but of guns. What you meant when you said ‘South Africa’ depended on your skin colour and your politics” (1512). “Perhaps that was why I had the feeling, early on, that there were no ‘real’ South Africans. Whites offered at best a shaky impersonation of the real thing – Blacks were refused permission to be anything of the sort. This dislocation started under the British, who established that all genuine South Africans must be White” (1517).

“[In] the mid-twentieth century … a deluded cabal of White Afrikaner tribalists, obsessed with preserving racial purity, took over the country and drove a stake through its befuddled heart … European settlement in Africa has been a long game of make-believe. Whites had to pretend, and it was a hard trick to master, that being a European was your vocation and yet Africa was your home” (1522). Die blankes het myns insiens die voor die hand liggende maar ambisieuse/onmoontlike ding probeer doen, naamlik om Suidelike Afrika te probeer vereuropa of verwesters. Hulle ideaal behoort eerder bewondering as verguising te ontlok.

In 2017 is Hope nie net in Suid-Afrika toegelaat nie; hy het ook Orania besoek – “a type of Boer kibbutz” (1998) met standbeelde as “a retirement home for fallen idols” (2008). “In Orania people have made memory their mission, set up monuments, collected statues and constantly reminded themselves that their destiny was to survive. They contemplated not just their superfluity in the South Africa that came into being after 1994, but their probable extinction, and took steps to resist. Their model would be the Israelites whom Moses led out of Egypt; they would gather all those faithful to the tribe, language and culture and trek into the desert. They would create for themselves what they once insisted everyone should have and live in – an ethnic enclave, what might be called an ‘Afrikanerstan’. What they have made in Orania is real enough but it is also a place that feels as insubstantial as a dream” (1849).

“Orania reminds me of what I saw in ex-Yugoslavia. During the wars of the nineties, when the country split into tribal reservations, ethnic islands” (1874). Wat is verkeerd daarmee? Die huidige opset daar is baie beter as die vorige konglomerasie, terwyl die huidige plaaslike opset ‘n terugwaartse, eintlik fatale, stap was. Die stigter van Orania, Carel Boshoff (Praag 19.12.2015), “dreamt of a homeland where the culture, faith and language of the Afrikaner volk would be preserved. The idea assumed you might redeem the past by deft retrospective surgery, slicing off bad bits, sewing on others, and serving it up as the future” (1884) – “a rearguard action against history” (1902). “It was a view at once familiar and dispiriting because so very South African; a destiny always defined by race, and skin colour, always announcing a revolutionary future that looked, on examination, very like a reactionary and racist past” (1923).

Teen hierdie tyd behoort dit duidelik te wees dat Hope se beperkte intellektuele register hoofsaaklik twee idees bevat: dat die blankes, veral Afrikaners, die toekoms in die verlede soek en dat die onverkwiklike hede in Suid-Afrika eintlik ‘n voortsetting van die verlede is en die skuld daarvoor gevolglik op die blankes geplaas word. Die swartes kom skotvry daarvan af. Hope is oorbewus van velkleur. Hy verstaan nie kultuur en kultuurverskille nie. Hy gebruik feitlik nooit die woord “culture” nie. Dit kan op sy ongekultiveerdheid dui.

Ingevolge sy uiterste, militante liberalisme soek Hope alewig eendershede waar daar nie is nie. Met verwysing na hulle destydse swart tuinwerker, George, in Johannesburg, skryf Hope (let op die onderliggende oneerbiedigheid jeens Verwoerd se tragiese einde): “Would he [George] have considered how one very odd individual may turn out to be the grotesque reflection of another? Would he have been alarmed or amused by the eerie similarity between Dimitri Tsafendas, a Greek immigrant of mixed race, obsessed by what he believed to be a gaint, talking tapeworm in his gut that gave him orders; and Hendrik Verwoerd, a Dutch immigrant consumed by his mission to keep the tribe from contamination, and who took his orders from the Almighty? (2202). “Both men were subject to dangerous and deadly delusions” (2212).

“South Africans are a traumatized people. Apartheid replaced compassion and civility with fear and loathing. And this was never seen as aberrant behaviour; the system required it – brutality was enforced, hate encouraged, violence applauded and, it must be said, even enjoyed. Apartheid may have gone but not the violence it engendered” (2240). “Happiness was always discouraged” (2450). Dus weer eens: Die gewelddadige nuwe Suid-Afrika is na bewering te wyte aan die blankes; dus nie weens Nelson Mandela en sy MK-terroriste en hulle navolgers se misdade nie. “Under the old apartheid regime murder moved from being a freely available option to something close to an obligation” (2669).

Wie het die meeste swartes tydens die “bevrydingstryd” gedood, die blankes of die swartes? Hoeveel moorde was daar per jaar tydens apartheid en, in vergelyking daarmee, hoeveel jaarliks sedert 1994? “White farmers are four times more likely to be murdered than anyone else” (2861). Maar kyk hoe plooi Hope dit onmiddellik daarna: “Black farm workers, too, are attacked and murdered, sometimes by White farmers, who have earned a reputation for brutality that goes back centuries” (2871). Moord word in veel groter mate deur swartes as deur blankes gepleeg.

Volgens Hope was alles tydens apartheid sleg. “The country was a giant menagerie where zoo keepers who claimed to be divinely appointed presided over less-than-human others, who were locked into the prisons of their skins” (2773). ‘n Sebra word beskryf as “an animal that could not change its stripes, an animal that would have served perfectly as an emblem of the old apartheid state: two exclusionary zones, one Black, one White, and never the twain shall meet” (2950).

“Rewriting history required time and effort but remaking images needed only a can of paint, a hammer or a smelter, at the whim of some functionary who did not like what he saw” (2984). Hope kon die naaste aan regsinnigheid in die volgende aanhaling, hoewel dit nie sonder vals note is nie. “It is wrong to imagine that by overturning idols, we can prevent the past from haunting the present. Because without useful, though painful, reminders of where we came from, how are we to begin even to have any idea of where we wish to go? Deeply repressive societies, in the Soviet Union or Eastern Europe, have been ardent about re-engineering the past but failed. No amount of name-calling or name-changing gets rid of the past. Re-education of the transgressing classes, however expertly and forcefully administered, will not do the trick. Even state-sponsored ignorance, so popular in the old South Africa, is no protection against returning demons. Effigies and idols, after they have been forcibly ‘disappeared’, have ways of reappearing to remind us they were once intimate, if embarrassing, members of the family. Rather than covering them up or trucking them off to the scrap heap, it seems to me that they have something to tell us, and it pays to hear them out” (3088).

“The assault on statues has moved from low priority crime to high priority protest” (3102). “The hunt for past oppressors gathers pace” (3112). “[The] weapons were aimed in the wrong direction – at libraries, lecture theatres, statues, paintings” (3309). Hope het sy boek begin met verwysing na die verwydering van die Rhodes-standbeeld van die kampus van die Universiteit Kaapstad. Hy sluit sy boek af met ‘n beskrywing van sy besoek aan die Rhodes-borsbeeld, wat deel is van die Rhodes-gedenkteken aan die hang van Tafelberg. “The first thing I noticed was the hole where his nose had been. It had been cleanly removed, leaving a perfectly shaped nasal aperture. Hostile graffiti writers had been busy … The assault seemed a half-hearted, unfinished job … If this was the worst angry young South Africans could do to one of the few really world-class villians, you had to wonder if they deserved to have any ” (3589).

Oudergewoonte, as hy iets misdadigs teëkom, plooi Hope die skending van hierdie Rhodes-standbeeld asof dit die skuld van die blankes is. “I hope the noseless Rhodes survives … The scar left on the landscape, and the soul, when District Six was ‘removed’ says all that is needed about, not only the cruelty, but the stupidity of apartheid, based as it was on the belief that by knocking down people’s homes and demanding they live out of sight, at least by night, you could re-engineer reality. It was an idea even more foolish than claiming that by toppling effigies you did not like you could rewrite history. We should preserve embarrassing monuments – bad memories can be a precious resource” (3619).

Die “unfinished job” waarvan Hope gewag maak, is intussen voltooi. Die kop van Rhodes se borsbeeld is onlangs verwyder (Netwerk24, 15.07.2020). Terselfdertyd het Afrikanerinstansies, bv die FAK, ná die verwydering van MT Steyn se standbeeld van die kampus van Free State University, voorbrand begin maak vir die verskuiwing van die standbeeld van Paul Kruger en sy vier krygsmanne vanaf Kerkplein in Pretoria. Daar is so min ruggraat in Afrikanerinstansies oor dat hulle oorgee voordat hulle hulle tot enige daadwerklike verset teen sulke dwaasheid en onbeskaafdheid gewend het. Die gevolg is dat alle Afrikanerstandbeelde – ook -monumente, ens – al hoe meer in die gedrang is.

Tans is daar weer koerantberigte oor monumente uit die verlede wat glo aanstoot gee en volgens die ANC-regime na “temaparke” verwyder behoort te word. Wat nooit genoem word nie, is dat daar talle monumente opgerig sedert 1994 is wat misdadigers, bv terroriste, vereer en vir my en sekerlik ook ander Afrikaners uiters afstootlik is. Wat Afrikaners begeer, word sonder meer deur die regime geïgnoreer omdat daar plaaslik, anders as in bv Amerika, hoegenaamd geen minderheidsregte bestaan nie.

Stellenbosch University is aktief besig met die formulering van ‘n program van “visuele regstelling”, wat deel van hulle oordrewe transformasie is. Daar is myns insiens geen moontlikheid dat die huidige US-bestuur, met Wim de Villiers aan die spits, enige beswaar teen die verwydering van Jan Marais se standbeeld van die kampus sal opper nie. Marais se stigtingsvoorwaarde, dat Afrikaans nie ‘n minder plek as Engels aan die US mag hê nie, is selfs gedurende die US se eeufees in 2018 konsekwent deur De Villiers verswyg. Geen Afrikaansinstansie het hom daaroor opgehel nie. Dit word skynbaar aanvaar dat om vir Afrikaans, die Afrikanerdom en blankes in Suid-Afrika te ywer, reeds ‘n verlore saak is.

Wat is Hope se ongevraagde raad aan ons as blankes? “The best hope left to ‘us’ was not rebellion … but, perhaps, a managed redundancy. That was what made assaults on effigies not only pointless but misguided. It might be best to treat these memorials, from Rhodes to Kruger, with care because, without them, how were we to remind ourselves of the way we had been? Removing every last statue changed the past not one whit, because those they commemorated still remained, for good or ill, aspects of ourselves. And in a country so given to amnesia we needed all the memory we might save” (2470).

Wat gaan van die blankes word? Wat is Hope se wens? “When you look at the figures it is not deportation or pogroms or even the long-anticipated race war that will drive Whites into, or over, the sea. It is simply too late for that sort of thing. Demographics and disillusion may carry them away, whatever happens” (3659).

Brief: Enkele opmerkings oor Jakes Gerwel se nalatenskap

Op 13 deser het ek op die ondergenoemde artikel van Melt Myburgh gereageer deur my opmerkings na LitNet te stuur. Hierdie teks is egter nie gepubliseer nie. Ek stuur dit dus hiermee na Praag vir moontlike publikasie. Ek het die teks intussen met verdere inligting aangevul, wat ná die oorspronklike teks volg.

oo0oo

Melt Myburgh se artikel, “Jakes Gerwel se soet nalatenskap vir Afrikaans” (LitNet 9.07.2020), is in deurslaggewende opsigte selektief oor Jakes Gerwel (1946-2012). Aanvullende inligting kan ‘n meer realistiese beeld tot gevolg hê.

Ek het vir Gerwel geken. Oor sy marxistiese oortuigings was hy uitgesproke. Sy doktorale proefskrif was “deeply influenced by two contrasting strains of progressive thought, Black Consciousness writing and Marxist theory and literary criticism” (John Higgins, Academic freedom in a democratic South Africa, Johannesburg: Wits University Press, 2013, p 227). In ‘n onderhoud in Augustus 2012 het Gerwel gesê: “For me Marx’s thinking still provides the best analytical tools for understanding societies in conflict, societies of inequality, and societies seeking change” (241). Ook: “Clearly understanding the world is an important form of changing the world and Marx himself is an exemplar of that” (249).

Toe Gerwel die rektor van die Universiteit Wes-Kaapland (UWK) was (1987-1994), was Jaap Durand ‘n vise-rektor. In sy outobiografie skryf Durand: “Met sy aanstelling as rektor het hy [Gerwel] sy besonderse intellektuele vermoëns ingespan om die UWK bekend te maak as ‘the intellectual home of the left'” (Jaap Durand, Protesstem: Oomblikke van herinnering, Wellington: Bybelkor, 2016, p 191). Met ander woorde, Gerwel wou die universiteit transformeer in ‘n verlenging van sy eie politieke oortuigings. Dit druis lynreg in teen akademiese vryheid, waarvolgens ‘n universiteit soos ‘n markplein moet wees waar die vrye uitruiling van idees nie net moontlik is nie, maar ook aangemoedig word.

Durand skryf; “Jakes het die daaglikse administrasie van die universiteit, insluitende die bouprogram, aan my oorgelaat” (191). Wat het Gerwel as rektor dan gedoen? Hy het hom by voorkeur met die politiek besig gehou. Durand verwys onder meer na twee buitelandse reise wat hy en Gerwel onderneem het: na Lusaka in Zambië in 1986 en Dakar in Senegal in 1987; in albei gevalle om gesprek met lede van die ANC te voer. Hulle vernaamste kontakpersoon in die ANC was Thabo Mbeki. “Ons het nagte om met hom gesels en na video’s gekyk wat in Suid-Afrika verbode was” (191). Gerwel en Durand het in 1990 ook ‘n besoek aan Rusland gebring. Wie het die reis- en verblyfkoste vir hierdie buitelandse reise betaal? Die antwoord is: die UWK, dus eintlik die “apartheidsregime”. Hieromtrent is daar geen rwyfel nie. Durand noem daardie reise “besonderse geleenthede wat ek deur die universiteit se bemiddeling beleef het” (190). By geleentheid het Gerwel Fidel Castro se Kuba gesoek. By sy terugkeer het Gerwel gesê dat hy nie sou omgee om daar te woon nie.

Die subsidiëring van Gerwel se politieke aktiwiteite deur die “apartheidsregime” strek verder. Ton Vosloo vertel in sy outobiografie dat hy Gerwel destyds dikwels op lughawens in die buiteland raakgeloop het. “Eers baie later sou ek uitvind Jakes was so in die stilligheid ‘n koerier van die ANC, met boodskappe na kamerade in die buiteland” (Ton Vosloo, Oor grense: ‘n Lewe in die media in ‘n tyd van verandering, Jeppestown: Jonathan Ball, 2018, Amazon Kindle 3608). Ek dink dit was immoreel om van die UWK of NP-regering te verwag om uitgawes verbonde aan die politieke bedrywighede van Gerwel en Durand te dra. Maar dit toon aan die mate waarin die NP-regering universitêre outonomie eerbiedig het; iets wat sedert 1994 glad nie meer bestaan nie. Selfs Durand erken: “Die [NP-]regering het sover moontlik die indruk probeer skep dat hulle aan die UWK ‘n sekere mate van onafhanklikheid gun en dat hulle nie sonder meer sou inmeng met die besluite van die Universiteitsraad oor die algemene rigting wat die universiteit moet inslaan nie” (121).

Sedert 1994 bestaan daar plaaslik bloedweinig akademiese vryheid. Vóór 1994 het dosente dikwels luidkeels op akademiese vryheid aangedring. Net soos Afrikaansdosente deesdae ‘n gewoonte daarvan maak om nie vir Afrikaans in die bres te tree nie, lyk dit asof (feitlik) alle dosente gelate aanvaar dat akademiese vryheid iets van die verlede is. Sedert 1994 het die regering universitêre outonomie doelbewus vernietig. Universiteite word openlik met die opskorting van hulle staatsubsidies afgedreig as hulle dit sou waag om nie regeringsbevele uit te voer nie. Anders as voorheen is daar by geen universiteit sprake van daadwerklike verset teen hierdie wantoestand nie.

‘n Groot leemte in Myburgh se artikel is ‘n gebrek aan duidelikheid oor Gerwel se rol in Afrikaans. Voordat Gerwel die rektor geword het, was hy ampshalwe ‘n Afrikaansdosent. Weens sy preokkupasie met revolusionêre ANC/SAKP-politiek het hy hom egter nie geroepe gevoel om juis (of spesifiek) Afrikaansletterkunde (of -taalkunde) te doseer nie. In sy eie woorde: “I was teaching Sociology of Literature” (Higgins 250). Sy amptelike gebrek aan doseerentoesiasme vir Afrikaans as sodanig volg uit sy ideologiese verknogtheid aan die ANC/SAKP. Hy sê: “I think if the ANC had come to power through a revolutionary seizure of power, we probably only would have had English as an official language” (Higgins 240). Met die erkenning van elf amptelike tale het die ANC met ‘n draai bereik wat hy wou hê, naamlik dat Engels sedert 1994 in die praktyk as eintlik die enigste amptelike taal funksioneer.

Die skade wat Gerwel Afrikaans aangedoen het, strek veel verder. Weens sy verknogtheid aan die ANC/SAKP wou hy die UWK, wat in 1960 as ‘n etniese universiteit vir bruin mense tot stand gekom het, transformeer in ‘n universiteit vir by uitstek die meerderheid Suid-Afrikaners, dus swart studente. Swart studente, selfs diegene sonder matrikulasievrystelling/universiteitstoelating is aangemoedig om na die UWK te kom. Hulle koms het nie sonder (sterk) weerstand uit bruin geledere geskied nie. Swart studente was spoedig in die meerderheid op die kampus en het daarop aangedring dat onderrig uitsluitlik in Engels verskaf moet word, terwyl die UWK tradisioneel ‘n oorwegend Afrikaansmedium universiteit was. Ooreenkomstig die wens van die ANC/SAKP is aan hierdie eis toegegee.

Die feit dat die UWK deesdae uitsluitlik ‘n Engelse universiteit is, is by uitstek aan die ywer van Gerwel en Durand te wyte. Die verantwoordelikheid vir die verskaffing van Afrikaansmediumonderrig aan bruin studente is sodoende op die Universiteit Stellenbosch (US) afgeskuif. Die US het graag bruin en veral swart studente toegelaat maar sy verantwoordelikheid kragtens Jan Marais se stigtingsvoorwaarde, naamlik dat Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels mag beklee nie, is al hoe meer geïgnoreer. Anders as voorheen is nóg die UWK nóg die US deesdae bastions van Afrikaans.

Tereg word in Myburgh se artikel gewag gemaak van Gerwel se gebruik van die woord soomloos. Ek het Gerwel se aandag op die foutiewe gebruik van die woord gevestig. Teen die einde van sy lewe het hy van naatloos gepraat. Daar is dikwels teenstrydighede in wat iemand enersyds amptelik en andersyds in sy privaat of persoonlike hoedanigheid doen. Afrikaanssprekendes wat Engels as hulle huistaal verkies het, soos Adam Small en Franklin Sonn, het Gerwel verkwalik omdat hy, anders as hulle, sy kinders Afrikaans grootgemaak en hulle onderrig aan Afrikaanse skole toevertrou het. In daardie opsig het Gerwel nie toegelaat dat sy liefde vir sy moedertaal deur sy politiek verdun word nie. Hy was ook ten gunste van die behoud van twee van die vyf Afrikaanse universiteite, al het hy in hierdie opsig self so ‘n slegte voorbeeld by die UWK gestel.

Daar is gesê dat Gerwel in sy laaste jare spyt was dat hy die leiding geneem het om die UWK in ‘n eentalig Engelse instansie te transformeer. Berou het te laat gekom. Dit lyk asof die skade wat Afrikaans gely het, nie ongedaan gemaak kan word nie.

oo0oo

Ek maak van hierdie geleentheid gebruik om die bostaande teks soos volg aan te vul.

Die UWK het die voorreg gehad om vir Andries de Kock (1930-1999) meer as twee dekades lank as universiteitsbibliotekaris te hê. Hy was ‘n mens van onbesproke karakter en voortreflike professionaliteit. De Kock het in 1990 afgetree. Leon Lemmer het by ‘n vorige geleentheid na hom verwys: “Oor etniese logika, ter huldiging van Andries” (Praag 4.08.2018). Sowel Gerwel as Durand het vir De Kock geken; nie net toe hulle in die rektoraat gedien het nie, maar ook vóór dit toe hulle UWK-dosente was. Gerwel se vrou, Phoebe, het ‘n aantal jare as assistente in die UWK-biblioteek gewerk. Ek dink sy behoort net die hoogste respek vir De Kock te hê.

Durand se vrou was ook in diens van die UWK-biblioteek, maar nie soos mev Gerwel in die hoofbiblioteek nie. Randu Durand was die bibliotekaresse in die Teologiebiblioteek. In sy outobiografie noem Jaap Durand dat sy vrou ‘n “besonderse verhouding met die studente opgebou” het (p 148). Die studente het “hulle dikwels tot haar gewend … onder meer om skuiling in die biblioteek te soek” (149). Die studente waarna verwys word, is mense wat hulle aan misdadige gedrag op die kampus skuldig gemaak het, bv die uitgooi van ruite met klippe. Mev Durand het haar aan regsverydeling skuldig gemaak deur hierdie studente teen arrestasie deur die veiligheidsmagte te beskerm. Vir hierdie doel het sy die geriewe van die Teologiebiblioteek misbruik. Dit spreek vanself dat dit nie ‘n biblioteekfunksie is om die veroordeling van misdadigers te voorkom nie.

Een van die gevolge van die Soweto-opstand was dat 1976 ontaard het in ‘n buitengewoon gewelddadige jaar op die UWK-kampus. “Aan die einde van 1976 is Randu ewe hoflik in kennis gestel dat haar pos in die biblioteek afgeskaf is” (149). Hiervoor verwyt Jaap Durand vir “die baie konserwatiewe hoofbibliotekaris, ‘n sekere mnr De Kock” (149). Durand se grief het ‘n naloop gehad. Kort nadat De Kock afgetree het en Gerwel en Durand onderskeidelik die rektor en ‘n viserektor was, het Gerwel die UWK-biblioteekpersoneel na sy kantoor ontbied. ‘n Mens sou dink dat Gerwel dit andersom sou doen, dat hy na die hoofbiblioteek sou gaan as hy die personeel wou toespreek, maar dit sou nie so duidelik getoon het wie baas op die kampus is nie.

Gerwel het toe teen De Kock uitgevaar; nie omdat daar enige beswaar teen sy uitmuntende professionaliteit was nie, maar bloot omdat De Kock nie Gerwel en Durand se buitensporige entoesiasme vir die ANC/SAKP onderskryf het nie. ‘n Meer konserwatiewe of behoudende politieke ingesteldheid as sy eie is nie deur Gerwel geduld nie. Die UWK moes immers in “the intellectual home of the left” getransformeer word. Ek beskou daardie byeenkoms as uiters verwerplike kleingeestigheid van Gerwel. Dit toon duidelik dat dit vir Gerwel en Durand in die eerste plek eerder om revolusionêre politiek as akademiese oorwegings gegaan het. ‘n Biblioteek wat doeltreffend funksioneer is ‘n onontbeerlike bate op enige universiteitskampus, maar dit was in hierdie geval klaarblyklik van sekondêre belang.

Maar Gerwel se misbruik van die UWK vir nie-akademiese en spesifiek pro-ANC/SAKP-bedrywighede strek verder. Onkoste vir politieke doeleindes, gedebiteer teen die UWK, is nie ontsien nie. ‘n Opgeleide terroris, die marxis Jeremy Vearey, vertel in sy boek, Jeremy vannie Elsies (Kaapstad: Tafelberg, 2018), van sy en ander ANC-kamerade se vrylating van Robbeneiland op 9 Junie 1990; ‘n gevolg van FW de Klerk se dwase toespraak op 2 Februarie 1990. “Professor Jakes Gerwel se seremonie ‘n paar dae later vir al agt en twintig van ons in die Universiteit van Wes-Kaapland se hoofsaal was ‘n statige affêring, kompleet met ANC-leiers wat met protokolbelaaide aplomb voorgestel is as verteenwoordigers van die ‘government in waiting’. Daar was wel slagspreuke van ‘Viva ANC’ en strydliedere wat my aan die ou UWK-hoofsaal se massavergaderings herinner het, maar dit was nou baie bedaarder en formeel. Dis ‘n nuwe revolusionêre era dié, die leierskap het geland en hulle is in beheer. Dinge word nou anders as waaraan ek gewoon was, gedoen” (Kindle 1605).

Dít was die situasie in 1990 op die UWK-kampus weens die pro-ANC/SAKP-ywer van mense soos Gerwel en Durand, wat ‘n akademiese instansie tot die uiterste misbruik het ter bevordering van hulle eie politieke ideale. Vearey roem bv daarop dat hy veel meer kwaad gedoen het as wat in sy hofsaak ter sprake gekom het en wat tot sy vonnis van sewe jaar tronkstraf, waarvan vyf jaar opgeskort is, gelei het (1247). Hy en sy mede-kamerade word vereer en onthaal vir misdade deur ‘n instansie wat veronderstel is om opvoedkundig bedrywig te wees.

Wat opgeval het toe Gerwel en Durand in die UWK-retoraat gedien het, was dat Durand gepoog het om polities selfs meer radikaal links as Gerwel te wees. Dit was omdat Durand, anders as Gerwel, as blank geklassifiseer was en hy dus alles moes uithaal om te bewys dat hy onteenseglik ‘n toegewyde ANC/SAKP-kameraad is. ‘n Rol soortgelyk aan dié van Durand word tans deur André Gaum, die enigste blanke kommissaris in die ANC-regime se Menseregtekommissie, vervul.

Vanjaar, op die vooraand van Mandela-dag, 18 Julie, het die viserektor van die UWK, Vivienne Lawack, ‘n lofrede op “Tata Madiba” gelewer (Bolander 15.07.2020, p 6-7). Die UWK was glo die eerste universiteit wat ‘n eredoktorsgraad aan Mandela toegeken het; reeds in 1990. Dit was uiteraard van Gerwel en Durand te wagte. Lawack skryf: “In the mid-1980s, under the leadership of Prof Gerwel, UWC openly defied the apartheid university policies by declaring itself the intellectual home of the democratic left that openly sided with the struggles of the oppressed.”

Lawack noem ANC-kamerade wat in 1990 deur Gerwel in skyn-akademiese poste aan die UWK aangestel is sodat hulle ‘n inkomste kon hê totdat hulle in 1994 in die Mandela-kabinet opgeneem is: Kader Asmal, Dullah Omar en Zola Skweyiya. Wat is die UWK deesdae? “One of the few outstanding black institutions in our country.” Hiervolgens is die UWK steeds ‘n etniese universiteit. Voorheen was dit ‘n universiteit vir bruines. Deesdae is dit ‘n universiteit vir swartes. Wat dieselfde gebly het, is rassediskriminasie.

—Johannes Comestor

 

Leon Lemmer: Peter Hitchens oor die ontaarding van die Britte

Christopher Hitchens (1949-2011) was ‘n radikale, konfronterende, marxistiese joernalis wat baie polemieke met sy omtrede uitlatings ontketen het. Saam met Richard Dawkins, Daniel Dennett en Sam Harris was hy een van die grondleggers van die militante Nuwe Ateïsme. In sy latere lewe is Hitchens daarvan beskuldig dat hy polities (meer) regsgesind geword het, bv vanweë sy renons in Bill Clinton en sy veroordeling van NAVO se militêre inmenging in Bosnië.

Vandag skryf ek egter oor Christopher se minder bekende broer, Peter Hitchens (gebore in 1951), ook ‘n Britse joernalis, wat in sy prille jeug ‘n aanhanger van Leon Trotskie (1879-1940) se marxisme was. Hy verwys na homself as “a former Bolshevik” (bron hier onder, Kindle 4904). Peter het polities van verlinks tot regs gevorder, van sosialisme, via die Britse Arbeidersparty tot lid van die Konserwatiewe Party (1997-2003); ‘n party wat hom mettertyd ook nie meer aangestaan het nie. Deesdae beskou hy Edmund Burke (1729-1797 – Praag 2.05.2020) as sy mentor. Hitchens wil nie polities byderwets wees nie. Hy is ten gunste van die doodstraf en gekant teen homoseksualiteit asook die dekriminalisering van dwelmgebruik, bv dagga. “Legalization … lead[s] to social acceptance” (3820). Hy het geen simpatie met mense wat deur eie toedoen aan longkanker (weens die rookgewoonte) en vigs (weens homoseksuele gedrag) ly nie. Tydens Suid-Afrika se 1994-oorgang/ondergang was hy in Suid-Afrika. Hy het tot die juiste gevolgtrekking gekom, naamlik dat Nelson Mandela nie ‘n heilige is nie. Verder het hy die Wikipedia korrek as ‘n linkse naslaanbron geïdentifiseer.

Soms dryf Hitchens sy konserwatisme dalk te ver. Hy is bv gekant teen die “valsheid” van Britse Somertyd. Hy verkies Greenwich Mean Time (GMT) dwarsdeur die jaar. Hy verset hom selfs teen die metrisering van mate en gewigte. “My instincts … revolt against the shiny, efficient, ugly and stone-cold metric system” (4797). “English measures … pounds and ounces, inches and feet, chains and furlongs … were destroyed with slow subtlety and cunning, and resistance is left to a few eccentrics, such as me, fuming hopelessly against a loss nobody else can see” (4803). “[English] measurements … were based on the individual. A pound was what could be held in the hand. A pint was what a grown man might reasonably drink to quench his thirst. An inch was the top joint of a thumb, a foot was, well, a foot, and a yard was a pace. A fathom of water was deep enough to close over a man’s head. They worked outwards from the human. Metric measurements, by contrast, were based on a (mistaken) calculation of the Earth’s circumference” (4839).

Ek bespreek vandag die volgende boek van Peter Hitchens: The abolition of Britain: From Winston Churchill to Theresa May (London: Bloomsbury, 1999/2018, 368p; Amazon Kindle $21,23). Die hooftitel van die boek word in die 2018-voorwoord soos volg verduidelik: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete. This book, originally [1999] intended as a warning in letters of fire, might now at least serve as a headstone” (116). Die newetitel wek verkeerdelik die indruk dat hierdie boek onlangs geskryf is. Al die hoofstukke is reeds in 1999 vir die eerste keer gepubliseer. Slegs die voor- en nawoord is later bygevoeg. Nogtans toon die teks uitstekende insig in die diepgaande veranderinge wat sedert die dood van Winston Churchill (1874-1965) in die Britse omstandighede en geestesklimaat ingetree het. “The death of Churchill, an unchallengeable father figure, was a final farewell to a reassuring past” (182).

“My argument is that we chose the wrong future in the second half of the twentieth century” (101). Hy noem dit ‘n kulturele revolusie (162). “We have gravely devalued knowledge and academic qualifications, made many thoughts almost unthinkable, sundered many of the invisible bonds which once held our society together, and inflicted upon our country a permanent and irreversible change in morals, values, customs, taboos, language, humour, art and even eating habits” (167). In Suid-Afrika het dit veel erger daaraan toe gegaan. In 1994 het ons ‘n politieke revolusie beleef, waarna ‘n kulturele revolusie ingetree het waarin ‘n grootliks vreemde swart kultuur die twee tradisioneel leidende blanke kulture/lewenswyses verdring het. Hitchens noem Brittanje “a wholly foreign country” (187). Uit die oogpunt van die blankes geld dit in veel groter mate vir Suid-Afrika.

Volgens die outeur het die Britte in 1965 nog rede gehad om hulleself as die voortreflikste mense op aarde te beskou en kon hulle met reg trots op en patrioties jeens hulle land wees. Hy verwys na “a society that was profoundly civilized, gentle and humane” (707). Hy meen dat die Britse samelewing sedertdien feitlik onherkenbaar ontaard het. Dit herinner aan die ingrypende verskille wat daar tussen die ou en die nuwe Suid-Afrika bestaan, wat onder meer die entoesiasme vir en die tradisionele patriotisme van Afrikaners vir hulle geboorteland weggekalwe het. Daar kan egter kwalik van Afrikaners verwag word om die tradisionele Britte as verhewe organismes te beskou, gedagtig aan onder meer die Anglo-Boereoorlog. Tog is daar vir die plaaslike blankes min troos in die volgende reeds aangehaalde woorde: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete” (116). Brittanje is nog ‘n blanke Westerse land wat weens bv selfaangedoende, ingevoerde multikulturaliteit besig is om onder te gaan.

In Suid-Afrika ken baie jongmense van die huidige geslag nie die land se geskiedenis nie. Dit is veral te wyte aan die propaganda van die ANC-regime, bv in skoolgeskiedenisboeke, en die uitlatings van ANC-nalopers in die massa-inligtingsmedia. In Brittanje het iets soortgelyks gebeur. Hitchens verwys na “a generation to whom the past was not just a foreign country, but a place of mystery which was easier to mock than understand” (146). By hedendaagse Britte, soos by Amerikaners, is daar die neiging om onpatrioties te wees, om ‘n negatiewe siening van hulle land en hulle geskiedenis te hê. “The ideas of the past were invariably wrong, that putting the clock back was a sin, while progress and change were both inevitable and right” (616). Hitchens verwys na “the ‘anti-establishment’ tendencies in politics, academe, broadcasting and the press” (458). “Patriotism, monarchy and Englishness in general [became] unfashionable and – worst of all – comical” (600). “In 1965, even the radicals were loyal patriots” (474).

Daar word plek-plek na Suid-Afrika verwys:

  • “The old struggle between Afrikaner and British settlers in South Africa had ended in the triumph of the National Party, the building of grand apartheid and the founding of a Boer republic outside the Commonwealth” (637).
  • Die Britse openbare mening is “unshakeable in its certainty that personal righteousness is reserved for those who share its views about South Africa” (151), naamlik dat die swart politieke bewind reg en goed is en die blanke bewind van weleer, by name apartheid, verkeerd en sleg was.
  • Voorgeskrewe skooldrag word in progressiewe geledere geassosieer met “repressive and reactionary forms of government such as apartheid South Africa and Augusto Pinochet’s Chile” (1119).
  • “Opposition to apartheid or General Pinochet are valued more highly than personal adherance to the Ten Commandments or the Sermon on the Mount. An adulterer with the correct view on Nelson Mandela is perferable to a Mother Teresa who fails to critize the currently unfashionable regimes of the world” (4446).
  • Vir ‘n politieke aktivis soos Desmond Tutu gaan dit om die hiermaals en nie om die hiernamaals nie. Hy probeer om ‘n (swart) hemel op aarde te skep. Hitchens noem dit sosiale teologie “in which Christian charity to your neighbour was expressed through political action at home and abroad, rather than in your own conduct. This was especially attractive to the British because the Church’s old missionary links with the former colonies now gave it a potent voice in places such as South Africa, where it was to play an often creditable role in resisting the stupidities of Grand Apartheid” (1658).
  • Die hedendaagse afkeer van Standaardafrikaans kan ingevolge kulturele marxisme verduidelik word. Ordentlike, suiwer Afrikaans herinner aan ‘n glorieryke verlede wat deur ANC-kamerade weggewens word. “The glories of the language were offensive to the modernizers because they reminded them of what they owed to the past, because they reinforced the bonds of tradition, but above all because they constantly reminded them of a view of religion which was not theirs. It did not offer salvation through the Overseas Development Agency, the Anti-Apartheid Movement, Amnesty International and the Social Security budget. It offered it in an entirely non-political way, through the faith and deeds of the individual” (1871).

Hitchens kan nie (heeltemal) vrede met die nuwe elektroniese kultuur maak nie. Hy noem dit “post-literate” omdat die inligting eerder deur piktogramme, dus deur beelde/illustrasies, as deur teks oorgedra word (223). “Early television was nothing like the modern force which has now displaced all other forms of culture and entertainment. Its effect on the imagination has been the motor of the new morality and the new conformism” (234, ook 468). “The BBC [British Broadcasting Corporation] functions as a sort of priesthood of the politically permissible, awarding airtime and favour to those it likes, and silence, bad camera angles or mockery to those it dislikes” (4952). “[Television] encourage[s] only one set of ideas about what was good” (447). “It made each one of us more like the other, it narrowed the gaps between us and made us simultaneouly less alone and more conformist. We have all noticed the way in which mass culture has flattened out accents and made us dress and even walk in standardized fashions” (238).

“This regimentation has also affected our thinking, and our ability to choose. In a society of stable values and unchanging tradition, this would not be specially important, and the cinema had far less impact on 1930s Britain than television was to have fifty or sixty years later. The effect of television, especially colour television, on a society whose values were all open to question and whose morals were dissolving was explosive, and continues to be” (243). “Television robs adults of one of their most important tasks, as passers-on of culture to the young” (2116). Gelykmaking, eendersverklaring en internasionalisering kan die taak van regerings vergemaklik maar het ‘n vernietigende uitwerking op bv individualiteit, kreatiwiteit en eiesoortige kultuur. NP van Wyk Louw het reeds in 1936 geskryf: “Ons tyd wil net van gelykheid en gelykmaak weet; die natuur ken net ongelykheid en streng rangordening” (Berigte te velde, Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1959, p 17). Plaaslik is dieselfde neiging as in Brittanje waarneembaar: “The increasingly blatant use of soap operas as cultural propaganda” (Hitchens 48). Sepies en baie ander televisieprogramme is as’t ware ‘n siekte wat nie net bedags nie maar veral saans kulturele verwoesting saai.

Amerika was die eintlike wenner in die Tweede Wêreldoorlog. Amerika het die leidende land geword. “By 1941 we were a defeated nation” (285). “When American servicemen began arriving in Britain in 1942, much of the United Kingdom fell under a bizarre and unique form of military occupation” (4140). “They spoke the same language but brought with them a completely different culture, different morals, different habits of courtship and even different tastes in food and drink, music and entertainment” (4145). “The total number of Americans in the UK at this time [1944] was more than 1.6 million, mostly active young men, at a time when Britain’s active young men were mainly away from home” (4171). Hitchens bied die volgende as ‘n kompliment aan: “A rather touching and honourable refusal by Britons to countenance the US Army’s colour bar” (4192).

Die Amerikaanse besetting van Brittanje het tot lank ná die oorlog voortgeduur. Hierdie situasie “undermined and belittled Britain’s image of herself, and the British people’s view of themselves” (270). Amerikaanse kultuur het die Britte grondig beïnvloed, nie net vanweë die baie Amerikaanse soldate wat daar gestasioneer was nie, maar ook vanweë Amerikaanse rolprente en televisie. Daar was gevolglik “the increasing use of American terms in language” (280), asook die groeiende invloed van Amerikaanse populêre musiek, bv rock (295). Hitchens verwys na moderne populêre musiek “with its strangely bisexual appeal and its carnal beat” as “part war-dance, part fertility ritual” (2121). Wat die tradisionele Britse kultuur ook ontwrig het, is “America’s supposed ‘classlessness’, actually a fiction, [which] mocked our minutely graded caste system” (290).

Hitchens maak gewag van “the huge scale of the war effort and the breath and depth of the destruction it had caused not just to the physical fabric of the country but to its social fabric. Few now recall that the immediate postwar years were a time when many were alarmed by a rapid increase in crime, an atmosphere of purposeless rebellion among the young and a great deal of family breakdown because of the number of marriages which failed to survive the long partings of war” (680). “The Americanization of our sex lives was probably more important than all these put together. American attitudes towards divorce and adultery, the collapse of American puritanism … under the blows of Kinsey and the contraceptive pill, fanned out across the country like an infectious disease” (290). “As late as 1965, the child of divorced parents was an exception at any school, illegitimate children were a shameful rarity, homosexual acts were illegal, and contraception and abortion were taboo subjects in most homes” (572). Hierby kom nog “the arrival of North American feminism” (306).

Van die veranderings in die Britse leefwyse wat Hitchens opgemerk het, is die agteruitgang van die gehalte van standaard- of tradisionele Engels [Estuary English (358)], bv weens Amerikaanse invloed. “Estuary English – the universal classless patios of southern England” (3363). Daar is deesdae baie meer misdaad (566), bv inbrake (561), as voorheen en daar lê vullis in die strate (363), onder meer weens die multikulturele gedaanteverwisseling wat veral die stede ondergaan het. Maar sulke negatiewe verskynsels word deur linksgesindes goedgepraat. Daar is “a crude moral justification for crime, seen by many modern thieves as a form of taxation levied upon the greedy by the rest” (2381). In Suid-Afrika maak die ANC-regime die nieblankes wys dat die blankes hulle grond gesteel het en dat die blankes hulle besittings bekom het deur nieblankes uit te buit, bv deur hulle te min vir hulle arbeid te vergoed. Dit kan ten minste deels verduidelik waarom misdaad, bv onwettige grondbesetting en diefstal, op so ‘n buitensporige skaal in Suid-Afrika gepleeg word.

“In 1965 … eating in the street, except for a holiday ice cream or a homebound parcel of fish and chips, was practically unknown, and drinking in the street quite unthinkable for most people” (512). Die gedrag van mense het verander; eintlik versleg (479). Daar is al beweer dat die hedendaagse Britse kultuur gekenmerk word aan “lager, football and bodily functions” (611). Hoflikheid en goeie maniere het skaarser geword (479). Goeie smaak het agteruitgegaan (368). Mense voel minder veilig as voorheen, veral snags (389). In 1965 was Brittanje baie meer verenig as tans (432), met baie inwoners in Wallis en veral Skotland wat deesdae van Engeland wil wegbreek. “Northern Ierland … was the only place on British territory where British patriotism took the form of nationalism” (4615). Daardie nasionalisme is uit nood gebore – die gevaar vir Protestantse Britte van vereniging met en oorheersing deur die Rooms-Katolieke Iere van die Ierse Republiek. By die Britte in Noord-Ierland is daar deesdae egter al hoe groter onsekerheid of hulle in die toekoms deel van die Ierse Republiek of van Engeland gaan wees. Voorheen was daar nasionale solidariteit in Brittanje maar sedert 1965 het gebeure dit weggekalwe (653).

“A nation is the sum of its memories, and when those memories are allowed to die, it is less a nation. However, when a people cease to believe their national myths, and cease to know or respect their history, it does not follow that they become blandly smiling internationalists” (756). Die ANC-regime beywer hom vir die herskrywing van Suid-Afrika se geskiedenis, sodat die swartes beter en die blankes, veral die Afrikaners, slegter voorgestel word. Plekname word verander en standbeelde vernietig of verwyder ten einde die Afrikanerdom se trotse verlede te misken. Gebeure soos die Groot Trek en die Slag van Bloedrivier word as mites afgemaak. Dit alles word gedoen om die Afrikaners as etniese nasie, as volk, te probeer vernietig. Afrikanisme en globalisme word as plaasvervangers vir Afrikanernasionalisme aan ons opgedring. Regeringsleiers soos Donald Trump en Boris Johnson verset hulle teen globalisme. Hulle ondersteun onderskeidelik Amerikaanse en Britse nasionalisme, maar word om veral hierdie rede in die massa-inligtingsmedia verguis. As eilande is Brittanje, volgens Hitchens, “uniquely suited to be a nation-state” (809); des te meer sedert sy onttrekking aan die Europese Unie.

Ons het pas die onverkwiklike ondervinding gehad dat Jeremy Vearey (Praag 26.05.2018), ‘n opgeleide ANC-terroris, oud-Robbeneilander, nie-taalkundige en nie-letterkundige, klaarblyklik weens politieke redes deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra is om vanjaar, vyftig jaar ná sy dood, die NP van Wyk Louw-gedenklesing te lewer. ‘n Soortgelyke vergryp is die jaarlikse Neville Alexander-lesing wat deur die Afrikaanse Taalmuseum en -monument aangebied word ter huldiging van nog ‘n oud-Robbeneilander. Hitchens vestig die aandag op ‘n soortgelyke polities byderwetse skuif: om die blanke Florence Nightingale (1820-1910), tradisioneel dié heldin in die verpleegkunde, met ‘n swart rolmodel, die Jamaikaan Mary Seacole (1805-1881), te vervang (910). Albei het gedurende die Krim-oorlog (1853-1856) gewonde soldate verpleeg. Dit herinner aan die vervanging van ons volksplanter van weleer, Jan van Riebeeck, met ‘n nuwe vader van die (swart) Suid-Afrikaanse nasie, die geweldenaar Nelson Mandela. Sedert 1994 is daar in ANC-geledere selfs meer as een moeder vir hierdie nasie ontdek.

Volgens Hitchens is die Britse neo-marxiste “drearily left-wing, and focussed upon suffering and deprivation rather than upon achievement or heroism. They are also notably more forgiving of the misdeeds of communist totalitarianism than of fascist totalitarianism” (938). Weens die gebrek aan positiewe prestasie deur ANC-kamerade word negatiewe gebeure, soos ongehoorsaamheid en geweldpleging, sedert 1994 in Suid-Afrika tydens openbare vakansiedae in herinnering geroep. Dit dui op geestelike en morele bankrotskap.

In Suid-Afrika is skoolonderrig vir die verskillende kultuur- en etniese groepe, elk met sy eie leerplanne, sedert 1994 deur gemeenskaplike leerplanne, primêr afgestem op die swart meerderheid, vervang. In Brittanje is die tradisioneel monokulturele skoolonderrig tot multikulturele opvoeding omvorm. Hitchens noem dit “yet another excuse to denigrate the nation-state, apologize for the Empire and abolish the lore of the British tribe” (998). Terselfdertyd was daar, soos in Suid-Afrika, ‘n ernstige verlaging in akademiese standaarde – “standards always are out of date” (2272) – en die vernietiging van die tradisionele geskiedenisleerplan (1003). In Suid-Afrika verkondig die ANC-regime openlik dat ons geskiedenis volgens die voorkeure van ANC-kamerade herskryf word. Daar is blanke historici wat hartlik aan hierdie projek saamwerk. “In an incredibly short time, we have been turned into a nation without heroes, without pride in our past or knowledge of either our past triumphs or our past follies and disasters” (1007).

Plaaslik was daar al uitsprake van die nuwe bewindhebbers dat dinge soos meriete en standaarde Westerse uitvindings is wat maar agterweë kon gebly het. Jonathan Jansen het hom by uitstek smalend oor akademiese standaarde uitgelaat, heel moontlik omdat hy, sonder om dit te erken, besef dat akademiese standaarde in die skole en aan die universiteite in die ou Suid-Afrika veel hoër was as wat hulle in die nuwe Suid-Afrika is. Hitchens skryf: “The great universities of Oxford and Cambridge are still being attacked by ministers for trying to maintain some standards” (48). Later skryf hy van “a general lowering of Oxbridge standards” (1134). Dit is die Britse weergawe van die ANC se: “pass one, pass all.” Dit is ‘n tragedie as geestelike vervlakking twee van die oudste en akademies-wetenskaplik mees gerespekteerde universiteite in die wêreld aangetas het. Albei het in die 13de eeu ontstaan..

Hitchens noem die hedendaagse marxiste “cultural revolutionaries”: “They believe, in most cases with some passion, that education should be used to eradicate privilege and élitism, to spread the gospel of the new society in which everyone (and everything) is equal” (1015) – dus “the ‘democratic’ or levelled society” (1042). Mededinging word ontmoedig. As sommige skoliere akademies beter as ander presteer, word die (natuurlike) ongelykheid by skoliere sigbaar. As ‘n skolier druip, tas dit sy menswaardigheid aan, wat taboe in hedendaagse verligte samelewings is. Meriete is tot ‘n onding verklaar omdat dit ‘n hiërargie daarstel. “Melanie Phillips [Praag 18.08.2018] has condemned the ‘all must have prizes’ ethos of the modern system” (1108). Die gesag van onderwysers word deur ‘n verbod op (lyf)straf ondermyn. Dit skep ‘n situasie in die klaskamer waarin leer weens gebrekkige dissipline bemoeilik word. In baie gevalle leer skoliere deesdae op skool minder as voorheen. Om hierdie feit te kamoefleer, verkies die ANC-regime dat daar van leerders pleks van skoliere gepraat word. Die marxistiese obsessie met verandering (pleks van verbetering) is die rede waarom sulke disfunksionele verskynsels hulle opwagting maak (1064). Sodanige transformasie word deur sommige sielkundiges goedgepraat; “those stand-by experts who can always be counted on to decry common sense, defy public opinion and loathe hallowed tradition” (1166).

Een van die hoofoogmerke van kulturele marxisme is om die tradisionele gesin te vernietig. “The greatest fortress of human liberty, proof against all earthly powers, is the family [“huisgesin”]. In its small private space, it can defy the will of authority and the might of wealth. It is without doubt the most effective means of passing lore, culture, manners and traditions down through the generations. Its loyalties are stronger than those of the state, more powerful even than patriotism. All serious tyrannies have sought to undermine or infiltrate it, socialist tyrannies most of all” (2837). “There are many explanations for authority’s mistrust of the family. The main one must be that it cannot control what goes on there, what ideas are taught, what wealth stored up, what loyalties fostered” (2853). Weens sy magsbeheptheid sou die ANC-regime te graag iedere gesin na sy beeld wou afrikaniseer en aan die ANC gedienstig maak. Huwelike, dus histories normale gesinsvorming, word nie deur die ANC-regime bepleit nie. Die huwelik is al beskryf as “an unromantic compromise between sensuality and drudgery” (3070). Die huwelik is in baie gevalle nie hemel op aarde nie maar kultureel nogtans meesal ‘n beter, bv meer stabiele, situasie as heteroseksuele saambly of ‘n selfdegeslagverbintenis.

In Suid-Afrika kom enkelouergesinne algemeen voor, veral by die swartes. Trekarbeid, dus die blankes, is dikwels die skuld hiervoor gegee. Eintlik is ‘n gebrek aan seksuele dissipline, oftewel permissiwiteit – “moral poverty” (2635) – ‘n meer geldige rede. Die eksponensiële toename in buite-egtelike kinders kan ook toegeskryf word aan die (oor)gewilligheid van die ANC-regime om ongehude moeders met staatstoelaes te vergoed. Dit geskied sonder dat enige teenprestasie vereis word. Daar is ook nie ‘n maksimum perk vir sulke kinders nie. In die nuwe Brittanje is daar al hoe meer buite-egtelike kinders. “Roughly 44% of children in Britain are now born to mothers who are not married” (63). “The new cruelty, which leaves hundreds of thousands of children without a proper family, is imposed through many acts of generosity by the state and the taxpayers, and through the broad-minded tolerance of individuals and opinion-formers” (2428). “It is certain that crime is higher among the children of broken homes than among those from stable families” (4354). Wat nodig is, is “a sensible compromise between stern duty and individual kindness” (2433).

“Illegitimacy – the very thing marriage is supposed to prevent – has become so common as to be the norm. Shame and stigma, which once both defended respectable marriage and heaped misery on the poor bastard and his wretched mother, have disappeared. Instead, there is the slower, vaguer, more indirect misery of a society where fewer and fewer children have two parents, and where more and more women are married to the State” (2444). Maar dit is juis hierdie toenemende getal afhanklikes van staatstoelaes wat aan die ANC-regime ‘n substansiële steunbasis verseker. Terselfdertyd veroorsaak kinders uit enkelouergesinne dikwels dat misdaad floreer.

“The cultural revolutionaries have understood that a nation’s literature is one of the ways, perhaps the most important way, in which values are transmitted unchanged from generation to generation. They understand that Shakespeare’s Englishness is not an accident, and that Shakespeare and Englishness have helped to form each other” (2722). “This literature is also dominated by men” (2727). Wat ‘n marxis soos Terry Eagleton (gebore in 1943) hieromtrent doen, is “to try to rebuild Shakespeare as some sort of Marxist critic of the social order” (2738). “The desire for a national culture is seen as damagingly conservative, often ‘racist’ and almost inevitably unsympathetic to the rights of women” (2772). “Something called ‘the cult of the apron’ is constantly attacked” (2801). Die nuwe vooroordeel (2812) is dat vroue net sulke bekwame skeppers van letterkunde, asook ander literatuur, bv nie-fiksie, en ander kuns as mans is. Pas is daar ‘n bohaai in die plaaslike pers opgeskop omdat blankes oor die toekenning van literatuurpryse besluit het. Volgens die polities byderwetse narratief moet enersyds sowel mans as vroue en andersyds sowel blankes as nieblankes by enige openbare geleentheid, bv besluitneming, betrek word. Die ANC-regime verlang voorts dat swartes substansieel in die meerderheid moet wees en vroue in dieselfde mate as mans betrek moet word. Dit gaan nie om meriete, bv kennis en kundigheid, nie. Dit gaan om ras en geslag.

In hoofstuk 15, onder die opskrif, “Is Britain civilized?” word die linkse politikus, Roy Jenkins (1920-2003), uitgesonder as die hoofaanstigter van die Britse kulturele revolusie. “He should see it as his task to revolutionize all our habits” (3939). Volgens Jenkins: “It is about the need to make this country a more civilized place in which to live” (3949). Hy het bv die doodstraf en sensuur veroordeel, maar hom ten gunste van die openbare aanvaarding van aborsie, homoseksualiteit en dobbel uitgespreek. Jenkins het “a new era of loving the sinner” ingelui (4070). Die gevolg was: “The laws have grown more permissive and society more violent, selfish and chaotic” (4075). Jenkins was “the Europhile of Europhiles” (3994). Hy het geen gevaar vir die Britse kultuur weens massa-immigrasie voorsien nie. Hy het verkies om Brittanje voor te hou as deurgaans moreel voorbeeldig, naamlik as “the traditional refuge op the oppressed” (3978).

Wat ek uiters eienaardig vind, is dat Hitchens, anders as baie ander waarnemers, nie die verwording van Brittanje primêr aan die massa kultureel vreemde inkommers toeskryf nie. In sy 2018-nawoord is daar net ‘n enkele opmerking hieroor, wat eintlik geen verduideliking verskaf nie: “Immigration itself, which I deliberately did not include in my 1999 book [why not?], has beyond doubt transformed many towns and urban areas beyond recognition, far beyond what had happened in the forty years of immigration before 1997” (4753). “The UK welcomed an estimated net 1.5 million immigrants in the decade to 2008. Part by accident, part by design, the Government had created its longed-for immigration boom” (4770).

Die skuld hiervoor word by uitstek aan Tony Blair (Britse eerste minister, 1997-2007) toegeskryf. “The Blair government was not like any previous governments. It had a declared cultural purpose” (4871). “The truth, that New Labour was a sophisticated version of Eurocommunism, hugely socially radical, deeply hostile to the nation-state and monoculture and coldly dismissive of Church and Crown, can be observed in its actions by those who understand these things” (4899). Blair het erken “that he had himself been a Trotskyist” (4899). “Labour supporters … felt that mass immigration had changed their lives for the worst without their permission. It was this, above all, that turned a strong anti-EU minority into a decisive majority” (4776) in 2016.

Hitchens se betoog is soms wydlopig. Hy is geneig om in sypaaie af te dwaal. Die volgende kan as ‘n samevatting van sy konserwatiewe stellinginname beskou word: “The pattern in all these events is the same: Behaviour which was once deviant is made to seem mainstream, or al least acceptable, and those who are unhappy about it are portrayed as narrow-minded, old-fashioned, prejudiced and wrong. The effect of this implicit propaganda upon public opinion has been enormous, causing many people to be ashamed of views they had held since their childhood and had thought until recently were normal” (3439). Veertig jaar gelede was daar onder blanke Suid-Afrikaners ‘n oorweldigende mate van eenstemmigheid dat een mens, een stem rampspoedige gevolge sou hê, ‘n swart meerderheidsregering die land in sy swernoot sou stuur, gedwonge rasse-integrasie absoluut verwerplik is, ens. Deesdae word diegene wat steeds sulke menings huldig as verkramp en rassisties uitgekryt. Die ergste is blankes, insluitende oud-Broederbonders, wat deesdae valslik voorgee dat hulle eintlik reeds hulle hele lewe lank nalopers van die ANC is.

“How do you tell that a country has died? I would say that the moment comes when its people no longer even know that they have lost their culture and their history” (4730). Die Afrikanerdom is darem nog nie daar nie, maar is fluks op pad daarheen. Binne enkele geslagte kan sowel ons voortreflike Afrikanerkultuur as ons roemryke geskiedenis in die vergetelheid verborge wees. NP van Wyk Louw het in 1936 oor “ware volkskuns” geskryf: “Die beste daarvan sal alleen vergeet word wanneer die geaardheid en omstandighede van ‘n groep so verander dat hy homself nie meer daarin herken nie” (17)

Leon Lemmer: Konserwatisme: ‘n bekoorlike verlore saak

Richard West (1930-2015) was ‘n konserwatiewe Britse joernalis wat in talle lande gewerk het; ook in Suid-Afrika. Hy is onder meer die outeur van boeke soos The white tribes of Africa (1965), The white tribes revisted (1978) en The diamonds and the necklace: A South African journey (1989). Hy het twee seuns gehad wat hulle albei in die joernalistiek begeef het, Patrick (gebore in 1974) en Ed (gebore in 1978). Patrick is die outeur van onder meer The poverty of multiculturalism (2005). Van Ed is daar boeke soos die volgende gepubliseer: The diversity illusion: What we got wrong about immigration and how to set it right (2013, 288p; Amazon Kindle $9,19) en Small men at the wrong side of history: The decline, fall and unlikely return of conservatism (London: Constable, 2020, 432p; Amazon Kindle $11,94). Ek skryf vandag oor laasgenoemde boek. Wat duidelik is, is dat Richard se twee seuns sy konserwatisme voortsit. Die hooftitel van die 2020-boek is ontleen aan Barack Obama se karakterisering van Al Kaïda (Kindle 278). Ed West het ‘n omvattende, gesaghebbende en buitengewoon interessante boek geskryf. Oor sy belesenheid en sy myns insiens meesal gesonde insig behoort daar geen twyfel te wees nie.

Enersyds is daar die linkses (bv liberales, sosialiste, progressiewes, verligtes) en andersyds die regses (bv behoudendes, konserwatiewes, tradisioneles, verkramptes). Die verdeling links/regs kom uit die eerste ná-revolusionêre parlement in Frankryk (1789). “At the National Convention in Paris it became custom that the king’s supporters sat on his right and his opponents on the left, after which the divide between tradition and radicalism would always be defined along those lines” (950). Daar is die wydaanvaarde waarneming dat namate mense ouer word, hulle meer tot konserwatisme neig. Die outeur het desnieteenstaande tot die gevolgtrekking gekom dat daardie era aan die verbygaan is, dat konserwatisme “a charming lost cause” geword het (3571); dat linksheid toenemend verswelgende afmetings aanneem.

“Conservative parties could still win elections, but conservatism was an endangered creed, as much in demographic decline as the Christianity from which it once emerged, and the degree to which it had become hated by anyone born after 1970 was intense and perhaps irreversible” (74). “On almost any non-economic issue most of my friends hitting forty were more progressive than in their early twenties; they might resent paying more tax and even dislike trade unions, but that didn’t make them conservative” (85). Die verwysing na “non-economic issues” is belangrik. In die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia is daar die neiging om die ANC-regime (later uitgesonderd Jacob Zuma) hemelhoog te prys. Daar is egter een area wat nie met dieselfde gemak wanvoorgestel kan word nie: die finansieel-ekonomiese sektor. Rommelstatus is ‘n werklikheid wat nie moeiteloos vir leuens en gunstige polities byderwetse retoriek vatbaar is nie.

West noem dat vroue meer linksgesind as mans geword het (145), onder meer omdat meer vroue as mans deesdae aan oorverligte tersiêre onderrig blootgestel word. Linkses het egter meesal ‘n konserwatiewe leefstyl (196). Daar is geen moontlikheid dat mense soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels hulle in ‘n swart woongebied sou vestig nie. Wat ook duidelik geword het, is dat die feministe op die rug van die geweldpleging van die Amerikaanse swart burgerregtebewegings sukses behaal het. Op hulle beurt het die LGBT’s die suksesvolheid van die swartes en feministe misbruik om plek in die son en buite die kas te verwerf. Dit is die regses wat sedertdien al hoe meer in die kas gedruk word (242).

“Since the 1960s the West has gone through the biggest cultural shift in half a millennium” (254). Dit is globaliserende linksheid wat kultureel-geestelike dood en verwoesting saai, bv “supporting the EU means being part of the global community of liberals” (6070). “The Left has also developed a moral monopoly, so that those outside of the faith are under an unspoken obligation to prove their moral worth before their views can be considered” (196), bv “taking in more refugees [is] a quintessential moralised high-status cause” (219). “There is active competition to come up with ever wilder radical ideas, a trend that has sped up with the ‘Great Awokening’ of the 2010s, the acceleration of identity politics brought about by competing victimhood narratives on social media” (208). “Awoke” beteken “awake to social justice issues” (5634). “The Great Awokening almost certainly represented an authoritarian turn by the Left, ‘a spreading social, cultural, and ideological conformism … this relentless drive for conformism, which constantly works to extinguish the illiberal'” (5709). “Identiy politics” verwys dikwels na die belange van minderheidsgroepe, maar ook “European Right-wingers refer to themselves as ‘identitarian’ to suggest they don’t believe their homeland belongs to everyone” (5924).

“Left-liberalism has become the prestige faith with a moral monopoly” (231). “Religion simply becomes replaced by ideology” (3747). “A new faith arose, progressivism as Christianity 2.0, with ‘privilege’ a form of original sin and vulnerable groups the new sacred” (3903). Daar is nog ‘n groot verskuiwing wat in sowel die Britse as die Amerikaanse politiek plaasgevind het: “It is the upper class who are moving Left, and the working-class pushing to the Right” (4299). In Suid-Afrika is dit die armer blankes wat die ANC-regime se rassistiese beleid aan hulle bas voel; nie soseer die welgesteldes nie omdat hulle (in ‘n mate) hulle apartheid kan koop.

Die fiktiewe karakter, Bridget Jones, het van die Britse Arbeidersparty gesê: “Labour stands for sharing, kindness, gays, single mothers and Nelson Mandela” (242). Dit is die eerste verwysing in die boek, maar nie die laaste nie, na Suid-Afrika. Oor sy pa, Richard, skryf Ed: “By the time I was around he was deeply pessimistic and cynical, and seriously out of step with the prevailing mood over South Africa. Although he respected and admired Nelson Mandela, he thought the ANC a venal and extreme organisation that would eventually make the country even worse off than it was under apartheid (which he nonetheless thought morally indefensible)” (300). In die 1980’s “the anti-apartheid movement was ultra-fashionable, topping the charts and filling stadiums” (311).

“Look at the line-up of people who represent liberalism in the modern imagination: Martin Luther King, Nelson Mandela, JFK[ennedy] … Tony Blair and Barack Obama. Contrast with what people picture when they think of the Right: Richard Nixon looking sweaty and suspicious, racist 1970s comedians, South African security forces gripping their salivating Alsatians, semi-literate rednecks shouting at black people … And last but not least Donald Trump, a man who seems to possess the unique gift of having no redeeming human qualities whatsoever. Oh, and Nazis obviously” (430).

West het geen hoë dunk van Trump nie. Hy skryf selfs van “this awful man” (5787). “Trump seemed to be almost a caricature of Left-wing ideas about conservatives, brash, callous, casually racist, abusive towards women and absurdly rich thanks to his background” (5779). Ja, sy pa se geld het Donald aanvanklik gehelp, maar dit was hy wat op ‘n kundige manier sy jeugdige welgesteldheid in buitengewoon groot rykdom omskep het. West borduur voort oor Trump: “A three-times married serial adulterer and sexual predator who had probably broken at least eight commandments regularly” (5801). Nietemin, in konserwatiewe geledere word Trump se politieke oriëntasie waardeer. Hy het aan baie blanke Amerikaners hulle selfrespek teruggegee.

Die Nazi’s en die Twee Wêreldoorloë word dikwels as die slegte nalatenskap van die blankedom voorgestel. “The evocation of the Nazi crimes rubs a collective scar in Western societies” (1512). “The Nazi atrocities were also tied up in the collective imagination with the other great racial dramas, the US civil rights movement and apartheid South Africa … Having listened to my father and read his Spectator articles I obviously digested his pessimism about ANC rule” (1523).

Ek het die werke oor fascisme deur Benito Mussolini en Adolf Hitler gelees en kon daarin geen duidelike ideologie vind nie. West bevestig dit: “Fascism had few real intellectual thoughts behind it … Fascism … had no central texts or ideas” (1622). Mussolini was aanvanklik ‘n sosialis en dus linksgesind. “The Polish-Israeli scholar Zeev Sternhell [born in 1935] argued in The birth of fascist ideology [1989, 348p; Amazon Kindle $45,94] that fascism was a revolutionary movement, emerging from the radical left but ‘which became fused with blood and soil nationalism'” (1633).

Maurice Barrès [1862-1923] “coined the term déraciné, ‘deracinated’ [“ontras(sing)”], to denote someone who had lost contact with their ancestors” (1633) – ‘n verskynsel wat in die nuwe Suid-Afrika wydverspreid onder verloopte Afrikaners voorkom. “[The] state-worship aspect of fascism has given many conservatives the comforting idea that the philosophy was ‘Left-wing’, because true Right-wingers believe in a small state. In his entertaining book Liberal fascism (2008 [492p; Amazon Kindle $16,75]), Jonah Goldberg made a spirited attempt to show the extent to which Italian fascism and German national socialism had some common roots with the Left” (1633).

West skryf: “I could never muster any sympathy for people who committed violence” (2066). Hy verwys ook na “the violence of ANC-run South Africa” (3217). Tog is dit moeilik om die volgende paragraaf met die res van sy boek te versoen. “The Tories made no effort to ensure that history was kind to them, as Churchill put it, by ensuring that they wrote it. The real great figure of the era, the one who captured the public imagination, was not in Downing Street but rotting in a jail cell some 11 000 miles away. And today Nelson Mandela is the one with a statue in Parliament Square, while a similar proposal for one of Margaret Thatcher can’t be built because it would be vandalised” (1401). Dat ‘n terroris uit ‘n ander land met ‘n standbeeld vereer word, wat volgens die populêre siening nie geskend sal word nie, toon hoe verwerplik hedendaagse waardes geword het.

Mandela het in die tronk gefloreer. Hy is jare lank op staatskoste gehuisves, gevoed en geklee. Hy het hom selfs aangematig om ‘n langbroek pleks van ‘n kortbroek te eis. Hy het 95 jaar oud geword. In seker geen tronk elders in Afrika sou hy 27 jaar so geil oorleef het nie. Anders as wat meesal beweer word, was die “apartheidsregime” in baie opsigte (te) mensliewend. Dink ook aan hoe die NP-regering toegelaat het dat sommige kerke en moskees vestings van terrorisme geword het omdat hy nie die (skyn)heiligheid van daardie inrigtings wou aantas nie.

Met verwysing na 1994 toe Tony Blair die leier van die opposisie in die Britse parlement geword het, skryf West op ‘n nogal eienaardige manier: “While Blair shone, we appeared like the brooding, bull-faced Afrikaans [Afrikaner] watching the smiling black people’s dignified walk to the polling booth, cast as baddies in a morality play in which we would obviously end up the losers” (2677). “Blair hugely increased immigration and actively liked the idea of cultural diversity” (2797).

West is op stewiger grond as hy skryf: “I often see people on Facebook posting an inspirational Nelson Mandela quote: ‘Overcoming poverty is not a task of charity, it is an act of justice. Like Slavery and Apartheid, poverty is not natural. It is man-made and it can be overcome and eradicated by the actions of human beings.’ Which is pretty much the stupidest thing ever said by anyone – poverty is the most natural thing in the world, and until the nineteenth century the vast majority of people lived in it” (2968). In die 21ste eeu moet on(der)ontwikkeldes/agtergeblewenes (hulle is nie agtergesteldes nie) dus liewer hulle armoede as selfaangedoen aanvaar as om dit aan slawerny en apartheid, dus blankes, toe te dig. Waarmee Mandela hier besig was, was om skuldgevoelens by blankes te probeer wek ten einde geld ten bate van swartes uit hulle te pers.

“Right-wing … is an irredeemably tarnished identity, which is hardly surprising when two generations of educated people have largely been raised in environments where they have encountered few conservatives … From before their political awakening most middle-class people are given the message by the education system, the broadcast media and the wider political culture that to be Left-wing is to be generous, tolerant and forward-looking, and so to be Right-wing is to be selfish, uncaring and bigoted” (453). “Progressive television and cinema … are the prevailing cultural noises” (475). In die woorde van Thomas Hobbes (1588-1679): Die massa-inligtingsmedia strooi (“sprinkle”) hulle idees uit op die mense (653).

Oor ‘n ander filosoof, Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), skryf West: “To conservatives his idea of ‘the noble savage’, primitive man living in peaceful abundance, makes Rousseau the godfather of all bad ideas” (653). Op sy onoorspronklike manier vertel Mandela dieselfde leuen: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus1995, p 27). Rousseau is ‘n held in linkse geledere. “Rousseau was perhaps the most influential thinker of his and our time, doing more than any other to popularise the idea that people are inherently good. Christian theology holds that we are all born with original sin, tarnished and imperfect from birth. Rousseau’s great idea was to see human behaviour as formed by social conditions, so that our wickedness comes not from within but the society we are raised in” (West 668).

Ooreenkomstig Rousseau se idees is die plaaslike vertolking dat wat ook al sleg by swartes mag wees, aan apartheid toegeskryf kan word. Dit is dus die blankes, veral die Afrikaners, wat sedert 1994 as oorvloediglik sleg voorgestel word terwyl al wat ‘n swarte is skynbaar inherent goed is. “Rousseau was … spectacularly wrong, perhaps the most wrong man who ever lived” (726). Wat ‘n mens is, word bv nie net deur sosiale omstandighede bepaal nie, maar ook geneties, dus deur oorerwing (kyk hier onder). Die armoede onder swartes in Suid-Afrika word deesdae graag maar verkeerdelik aan apartheid toegeskryf. Edmund Burke (1729-1797) was van mening: “Poverty always exists … it is the essential human condition, not a departure from it” (950).

Die leuse van die Franse Revolusie (1789), “vryheid, gelykheid en broederskap,” is in groot mate aan Rousseau ontleen. Al drie daardie begrippe is dermate oordrewe vertolk dat hulle uiters skadelike gevolge gehad het. “Real human freedom is limited by our own moral weaknesses and poor decision-making, and by the cues we pick up from society. We are morally imperfect, and out of ‘the crooked timber of humanity no straight thing could be ever made’, as Immanuel Kant [1724-1804] said” (1195). Geen wonder nie dat Burke baie skepties oor die Franse Revolusie was (Praag 2.05.2020). Die Franse agitator, François-Noël Babeuf (1760-1797), “concluded that ‘perfect equality’ and ‘common happiness’ could only be achieved by suppression of private property” (1051) – ‘n vroeë wegbereider van die ANC se beleid van onteiening sonder vergoeding.

Joseph de Maistre (1753-1821), ‘n ondersteuner van die Franse monargie asook sosiale hiërargie, vind daarenteen aansluiting by Burke met bv die opmerking: “Custom is the mother of legitimacy” (1156), waarmee die wettigheid van die ANC se beleid van onteiening sonder vergoeding teengespreek word. “Custom serve as a check on anarchy and the lust for power” (1169). Neem veral kennis van De Maistre se boek, Considerations on France (1797, 180p; Amazon Kindle $27,60). “He blamed intellectuals for inciting the violence, just as later there was widespread hostility to American liberals in the 1960s as crime and public disorder shot up” (1535).

In Suid-Afrika het skynintellektuele nie net ANC-terroriste in hulle kwaad gesterk nie. Hulle probeer steeds om die ANC-regime so goed moontlik voor te stel. Sulke Afrikaanssprekendes distansieer hulle deesdae van (die geskiedenis van) die Afrikanerdom. Tradisies en gebruike is (dikwels) sinvol omdat hulle die toets van die tyd deurstaan het. Soos ‘n Duise regsgeleerde, Justus Möser (1720-1794), dit gestel het: “After all, our forefathers were no fools either” (1156). Dit is waarom ons nie moet toelaat dat ANC-kamerade en hulle meelopers hedendaagse Afrikaners of ons voorgeslag verguis nie.

Ek vind die oorsprong van die benamings Whigs en Tories interessant. “Both names were originally insults, whiggamore being a (Presbyterian) Scottish cattle rustler and toraidhe a (Catholic) Irish highwayman, and these two groups much later evolved into the Liberal and Conservative parties (although the latter contained the more conservative Whigs, also). They represented cultural divisions, too, Tories being attached to established religion, the monarchy, tradition and a more pessimistic view of human nature. Whigs were more likely to be merchants than landed aristocracy, had the overwhelming support of Dissenters – Protestants too radical for the Church of England – and tended to believe in progress, so that the ‘Whig theory of history’ came to be one in which things slowly but steadily go from bad to good” (867).

“The Tories had first been referred to as the Conservative Party by John Wilson Croker in 1830 and they came to be officially known as such under Robert Peel [prime minister 1834-1835 and 1841-1846], who wished to allow in more moderates, uniting the middle class and old landowners” (1323). Die Konserwatiewe Party of Tories se siening kan soos volg opgesom word: “Humans are flawed, fallible creatures; reason is powerful, but prone to error; and tradition and prejudice are often good guides to social policy” (1119). “Conservatism is parochial, and drawn to attachments that are local and national rather than global” (1681). Die ANC-regime, daarenteen, verkies inklusiwiteit, bv wat betref swart Afrika en (liberaal-sosialistiese) globalisme.

Konserwatisme is nie ortodoks nie. Burke het dit reeds duidelik gestel: “A society without the means of some change is without the means of its conservation” (1119). Maar dit moet nie gaan om verandering ter wille van verandering soos by die ANC-regime nie; eerder om verandering ter onmiskenbare verbetering. Daar moet nie onnodig of oorhaastig gekrap word aan wat doeltreffend funksioneer nie. Soos die Britse filosoof, Roger Scruton (1944-2020), dit gestel het: “Conservatism is the politics of delay” (1169). CS Lewis (1898-1963) het die frase “chronological snobbery” gebruik: “the idea that previous ages were always more backward simply because of the date. Conservatives are more likely to see history in terms of cycles” (3864). In die konteks van Suid-Afrika is die volgende van belang: “Conservatives also see themselves as the conservers of civilisation against barbarism – which is after all the most ‘orthodox’ state of all” (1119).

Die benaming konserwatisme is in 1818 die eerste keer in ‘n Franse tydskrif gebruik. “It stated that it ‘upholds religion, the King, liberty, the Charter and respectable people’ … But from the start the philosophy varied across different countries. Liberalism is by definition universal, since it seeks to guide society under a set of principles, and so it tends to be quite alike around the world, while conservatism varies more from culture to culture, since it seeks to defend specific traditions” (1085). “Right-wing activists tend to stay in their own lanes and not work together, share notes, or reach out to one another’s followers” (3836).

“America, it was said, lacked a ‘conservative’ movement in the European sense, its Right-wing philosophy largely descending from the English Whig tradition, since Toryism was all but dead there and there was no established Church or landed aristocracy to defend … In England conservatism – and the party that came to represent it – was strongly associated with Anglicanism” (1094). “It was once famously said that the Church of England was ‘the Tory party at prayer'” (1106; ook 3616). In die retoriek van die Suid-Afrikaanse politiek is daar skynbaar geen oorspronklikheid nie. Die NG Kerk is male sonder tal daarvan beskuldig dat hy, toe hy apartheid ondersteun het, “die Nasionale Party in gebed” was.

“[There] are things such as ‘good manners, charity, duty and decency’ which are not the concern of the law” (1220). Maar dit beteken nie dat ons verplig moet voel om iedere modestroming na te volg nie, bv. die hedendaagse manie dat vreemdelingehaat/xenofobie uit die bose is. “Haat” is hier in baie gevalle sterk oordrewe. Dit gaan meesal bloot daarom dat inkommers onwelkom is; dat ‘n land sonder hulle beter daaraan toe sou wees. “Humans, conservatives believe, are prone to tribalism and nepotism. We prefer what is familiar to the distant, we favour family members to stangers and, to a lesser extent, compatriots over foreigners. And we are more concerned about friends and relations than ‘humanity’ in the abstract – and there’s nothing wrong with that” (1220).

In sy boek, Liberty, equality and fraternity (1873, 370p; Amazon Kindle $3,44), het ‘n Britse regsgeleerde, James Fitzjames Stephen (1829-1894), bedenkinge oor elkeen van die drie hoofidees van die Franse Revolusie uitgespreek. Hy was veral krities oor John Stuart Mill (1806-1873) se On liberty (1859, 120p; Amazon Kindle $0). “[Stephen] rejected the radical idea of a ‘brotherhood of man’, stating that: ‘It is not love that one wants from the great mass of mankind, but respect and justice … Humanity is only I writ large, and love for Humanity generally means zeal for MY notions as to what men should be and how they should live'” (1220).

In die tweede helfte van die 20ste eeu het die lewensomstandighede, bv veiligheid, van blankes drasties versleg; nie net in Suid-Afrika nie, maar ook in die Weste. “There was the underlying fear of barbarism at the door, an idea that forms a central part of conservative psychology. And yet it was not a totally irrational fear – crime had hugely increased from the 1960s to the 1980s. Britain’s crime rise was nothing like the rapid explosion of violence in America from the 1960s … The British have a sort of psychological awareness of the 1960s America as being the era of civil rights and freedom, yet this social change went hand in hand with an enormous rise in murder in urban America, unprecedented anywhere in modern times” (1451). In Suid-Afrika het ons eie Mandela op 16 Desember 1961 met sy terrorisme begin. Die toename in misdaad en geweld in Suid-Afrika, Brittanje en Amerika hou (onder meer direk) met swart aktivisme verband.

In Brittanje was daar “increased homelessness, and the growth of sink estates [“krotlandgoedere”] … fear tends to push people to the Right” (1462). “The housing lists had been literally that, a queue, in which people waited their turn, with good behaviour and reputation as bonus. It changed to one of ‘need’, which put more needy people such as single mothers or immigrants – as well as people with various pathologies – ahead of locals who had queued, and who often had deep roots in the area … Financial rewards for poor life choices can encourage more people to make them … As far back as the 1770s there were debates about the social sanctions against illegitimacy, with German social theorist Justus Möser arguing they were necessary because there needed to be incentives to marry” (1462).

In Suid-Afrika is daar eintlik nie sprake dat blankes by regeringsbehuising baat nie. Dit gaan om behuising vir swartes, waarvoor die blankes moet help opdok. Geboortebeperking word nie deur politici aangemoedig nie omdat dit glo teen (tradisionele) swart kultuur indruis. Die subsidiëring van ongehude moeders – “welfare queens as Americans called them” (2821) – word ‘n al hoe groter en toenemend onvolhoubare finansiële en maatskaplike las. Die ANC-regime misbruik selfs die huidige grieppandemie om van staatstoelaes ‘n al hoe swaarder meulsteen om die land se nek te maak. Die ANC se jongste skuif is om rassisme te verdoesel deur na die swart bevoordeeldes as die “kwesbares” te verwys.

West skryf: “Central to conservatism is the idea that radical change is almost always bad” (1246). Die Britse filosoof, Michael Oakeshott (1901-1990), “wrote that conservatism was ‘to prefer the familiar to the unkown, to prefer the tried to the untried, fact to mystery, the actual to the possible, the limited to the unbounded, the near to the distant, the suffient to the superabundant, the convenient to the perfect, present laughter to utopian bliss'” (1246, 6142). Volgens West “conservatives also believe in ‘epistemological modesty’, that there are limits to human knowledge, especially in politics, as human society is too complex for any one person or group to understand” (1270).

“Back in 1794 the romantic poet Samuel Taylor Coleridge, along with another wordsmith, Robert Southey, came up with the brilliant idea of an egalitarian community in which all ruled equally. They settled on the name ‘Partisocracy’, from the Greek for ‘equal government for all'” (1562). Die aartsfeminis, Amanda Gouws, wat wens dat bykans die helfte van die mensdom, die bose mans, liewer moet verdwyn, bied ‘n kursus aan die Universiteit Stellenbosch aan wat Susterkunde genoem kan word, met Ousiekunde as subdissipline. Vir Gouws se hartsbegeerte kan die benaming Broekiekrasie (“Pantycracy”) gebruik word. “Egalitarian utopias overlook people’s natural instinct to better themselves, while twentieth-century sexual utopias ignored the failures, disappointments and injustices that characterise human relationships” (1574).

Die goeie ou dae word gekenmerk deur die salige verskynsel dat elkeen sy (tradisionele) plek geken het. “The notion that everyone has their place … can arguably provide a coherent structure that makes the world seem less chaotic” (2001). Pleks van die bestaan van realistiese hiërargieë te erken, word eerder gelykheid en eendersheid gepredik. “With identity politics becoming so dominant some conservatives have accused the Left of being almost proprietorial about minorities, and holding non-whites to lower standards, called ‘the soft bigotry of low expectations'”(2015). Dit is presies wat aan bv die Universiteit Stellenbosch gebeur. Vir toelating tot mediese studie word laer akademiese prestasie van nieblanke as van blanke kandidate verwag. Daar is boonop ‘n kwotastelsel waarvolgens verseker word dat daar op ‘n rassistiese grondslag nog erger teen blanke kandidate gediskrimineer word (kyk op die internet).

Dit is veral die Italiaanse marxis, Antonio Gramsci (1891-1937), se idees wat as “kulturele marxisme” bekend staan (2178). Ná die ontbinding van die Sowjetunie in 1991 het marxiste hulle aktivisme van staatkundige na kulturele ondermyning, met die oog op uiteindelike oorwinning, verskuif. “Cultural Marxism … views history as a question of power and privilege. What people mean by ‘cultural Marxism’ might be simplistically surmised as opposition to tradition and hierarchy; radical gender politics; the Marxist theory of race in which whites are the bourgeoisie and non-whites the proletariat; intolerance towards non-orthodox thinkers; the necessity of changing the language;* and the ideas that criminals are victims of society, marriage is oppressive and exploitative, and nations are artificial, imagined communities. It’s roughly synonymous with progressive politics, then, perhaps just a slightly crankier way of saying ‘progressivism'” (2178). “Progressivism … holds that everyone is essentially good” (2225) – insluitende misdadigers en gewelddenaars soos terroriste. Dit is waarom gevangenes in die nuwe Suid-Afrika stemreg het. “It is forbidden to forbid” (2249). Die resultaat is chaos en anargie, wat revolusie tot gevolg kan hê.

[* Dink aan al die geykte woorde met groot seggingskrag wat nie meer in die nuwe Suid-Afrika gebruik mag word nie. Ter sake is ook die Afrikaanse Taalraad (ATR) en Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) se ywer om Standaardafrikaans te herstandaardiseer en Afrikaans met onnodige Engelse woorde te besoedel deur Kaaps as die toekoms van Afrikaans te propageer.]

Oor politieke byderwetsheid/korrektheid (PC) skryf West: “PC could be called ‘political politeness’, since in the popular imagination it is associated with euphemisms about race, sexuality, disability or other perceived disadvantages, and as a consequence ‘politically incorrect’ has come to mean the same as rudeness. Except that wasn’t really the purpose of political correctness in policing the language. The aim in many cases was not to pressure opponents into being polite, but to stop them expressing their ideas altogether. PC, for want of a better expression, describes a set of acceptable beliefs, outside which it is not permitted to step [ie the Overton window] … Newspapers probably made it easier for PC’s real purpose – of censoring and controlling – to go unchallenged” (2453).

In die praktyk is daar talle voorbeelde van “[PC] gone mad … If you’re conservative it’s mad to start with … like the one about ‘Baa baa black sheep’ being removed for being insuffiently racially sensitive” (2441). Breinspoeling begin in die kleuterskool: “To my surprise they did actually sing ‘Baa baa woolly lamb’ there, rather than ‘Baa baa black sheep’, something I previously assumed was a tabloid myth” (4173). “At our local children’s library the entire front desk area was made up of hagiographies of Barack Obama and Nelson Mandela” (4375). “If you’re a conservative, then once you become a parent, you’re faced with the prospect of raising your children in a culture that is filled with simplistic, untrue messages about the world … Kid’s books and television give an interesting insight into where prevailing beliefs come from, regularly hammering home the message that borders are bad, stereotypes are wrong,* mankind is a menace to the planet and girls ought to be masculine … We are all basically good and others are just like us” (4385). “[They] make lovely neighbours and don’t in any way steal everything … Children’s books are culture war meme processors” (4396); “meme-processing propaganda” (4421). Ek onthou hoe ‘n plaaslike uitgewer ná ons “bevryding” in 1994 hiet en gebied het dat daar in iedere kinderboek minstens een swart karakter móét wees. “And books seem nothing like as obviously indoctrinating as films or TV” (4421).

[* “The … idea of stereotype accuracy, once assumed by the psychology profession to be largely wrong, has in recent years been shown to be resilient and accurate” (6021).]

Dit gaan eintlik om die gewilde standpunt dat ons almal “ideologically correct”, dus polities linksgesind, moet wees (2476). “One interpretation of PC is that it is the ‘paradox of tolerance’, promoting tolerance of historically disadvantaged or persecuted groups to such an extreme that it becomes itself another form of intolerance” (2538). In die HAT word ‘n groot aantal woorde as “rassisties” geëtiketteer, maar die verligte samestellers het dit darem nog nie met die volgende woorde gedoen nie: swartgallig, swartlys, swartmark, swartryp, swartskaap, swartsmeer. “One way a political group can come to dominate the culture is by dominating the language, creating neologisms that imply acceptance of their worldview and making other terms unfashionable or unsayable” (2573).

“Harvard’s Richard Herrnstein was called a racist for arguing, in 1971, that, because intelligence is partly inherited, then the tendency of clever people to marry other clever people will lead to stratification. He wasn’t even talking about race, but he received death threats and his lecture halls were filled with chanting mobs. Herrnstein and another academic, Arthur Jensen, were forced not just to cancel lectures but also to hire guards, because of their IQ research. Then there was EO Wilson, whose Sociobiology (1975 [2nd ed, 720p; Amazon Kindle $45,94]) concluded that some universal human attributes, including our moral sense, may be shaped by natural selection. The aim of the book was to explain human behaviour, such as violence and altruism, through evolution, yet a widely circulated article by a group of academics accused him of promoting theories that ‘led to the establishment of gas chambers in Nazi Germany'” (2512).

“Gramsci’s great theory was that of hegemony, ideological domination that extends beyond politics and into culture, which is far more important” (2166). Daar word dikwels na blanke oorheersing/hegemonie verwys in lande waar die blanke meerderheid in beheer is. In die nuwe Suid-Afrika word daar graag van “demokrasie” gepraat asof dit verkwikkende saligheid oor die land gebring het. In werklikheid het ons te make met swart oorheersing/hegemonie in die ergste graad, maar dit word (feitlik) nooit met hierdie benamings geëtiketteer nie. Die politiek en blanke/Westerse kultuur word op ongekende skaal deur marxisme gerysmier. Dit is bv waarom ‘n nuwe maar valse geskiedenis van Suid-Afrika toenemend ontplooi en Afrikaans so min moontlik ruimte gegun word. “The past … becomes another front in the culture war” (2955).

“Pretty much every aspect of human culture and the variation between us has a large genetic factor that makes equality of outcome impossible … Among the top-ten replicated findings from behavioural genetics are that ‘all psychological traits show significant and substantial genetic influence’ and ‘the heritability of intelligence increases throughout development'” (5974). “Even criminality has a genetic component … [and] all the variation in personality traits is about 50 per cent genetic … Even our political beliefs are to some extent hereditary” (5988). “Right-wing authoritarianism ‘in particular shows high levels of heritability'” (6005).

Linkses hou daarvan om wat ‘n mens (veral geestelik) is aan omgewingsfaktore toe te skryf. Dit baan dan die weg om vir bv apartheid die skuld te gee vir nie-prestasie en die armoede en ellende wat daaruit volg. Gelyke geleenthede sou na bewering na gelyke uitkomste lei. In die praktyk gebeur dit nie omdat genetiese oorerwing buite rekening gelaat is. “The vast area of twin studies has shown the variation in human intelligence to be around 50 per cent heritable, as are the five major personality traits [neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness, conscientionsness]. As for sex, there are vast amounts of evidence showing that average differences in temperament between men and women across cultures are the product of biology” (2388). Dit is dus ‘n dwaalleer om te beweer dat elkeen die vryheid het om self tussen manwees, vrouwees en bv transwees te kies.

Regerings openbaar dikwels heeltemal skeefgetrekte voorkeure. Die ANC-regime gee blatant voorkeur aan die belange van swartes en vroue in sy “nie-rassige en nie-seksistiese” nuwe Suid-Afrika. In Brittanje word voorkeur aan welsynsdienste gegee. “Britain is not a state so much as a hospital service with a TV station attached” (3359). Robert Conquest (1917-2015) het tereg opgemerk: “Any organisation not explicitly right-wing sooner or later becomes left-wing” (3371) – wie nie vir ons is nie, is teen ons. Dit verduidelik waarom daar feitlik geen regse instansies in Suid-Afrika oorgebly het nie. Amnestie Internasionaal was aanvanklik ‘n instansie wat geweier het om gewelddenaars te ondersteun. “In 1964 they refused to take up the cause of Nelson Mandela” (3419). Sedertdien het daar ‘n radikale verandering ingetree. “Recently the group has campaigned for members of al-Qaida, which is not exactly a non-violent organisation” (3419). “Violence is more likely to be forgiven if it’s done by the right people” (4016), bv deur ANC-kamerade.

Ons lewe in ‘n tyd wat deur dubbele standaarde gekenmerk word. “The inauguration of Barack Obama in 2009 was followed by eight years without a single joke on any BBC comedy show about the president of the United States” (4521). Ons word gereeld vergas op Donald Trump se oranje hare en Boris Johnson se hooimied, maar opmerkings oor Obama se hare was in die praktyk eintlik verbode. Die Amerikaners mag feitlik nie eens hardop gewonder het oor wat van Obama se geboortesertifikaat geword het nie.

By ‘n vorige geleentheid het ek ‘n uitdrukking aan Winston Churchill toegeskryf, terwyl die oorsprong daarvan nie so seker is nie. “If you are a conservative you have no heart and if you are a socialist you have no brain.” Hierdie uitdrukking “has been attributed to Victor Hugo, Bejamin Disraeli, George Bernard Shaw, George Clemenceau, Winston Churchill and Bob Dylan. The truism was probably first written down by nineteenth-century French political theorist Anselme Batbie, but he in turn attributed it to Edmund Burke” (4670).

Leon Lemmer: Terrorisme en revolusie

‘n Kwarteeu het verloop sedert die gebeure van 1990/94. Dit het duidelik geword dat daar nie politieke magsdeling plaasgevind het soos valslik aan die blanke kiesers belowe is nie, maar magsoorgawe aan die swart meerderheid. Daar is nie evolusionêre voortsetting van die geskiedenis soos wat dit van 1652 tot 1989 was nie. Die ramp wat die land in 1994 getref het, was ‘n revolusie; dus, ‘n absolute breuk met die geskiedenis. Dit is waarom die ANC/SAKP-regime voorgee dat die geskiedenis van Suid-Afrika eintlik in 1994 begin. Dit is ook die grondslag vir die veronderstelling dat alles wat tydens die blanke politieke bewind was, sleg is. Dit is waarom daar van ons donker verlede gepraat word asof dit evangelie is. Dit is waarom naïewe linksgesinde blankes hulle deur ANC/SAKP-propaganda laat wysmaak dat hulle verskoning vir ons beweerde slegte verlede moet vra.

Het die era van lig werklik in 1994 aangebreek? Nee, die versugting moet eerder wees: “Hoe groot is die donkerheid nie” (Matteus 6:23). ‘n Ander mite is dat hierdie oorgang na “demokrasie” vreedsaam plaasgevind het. Sedert 1910 was 1990/94 die gewelddadigste in die land se geskiedenis.

Die voorafgaande verduidelik waarom daar in hierdie rubriek aandag aan twee verskynsels, terrorisme en revolusie, geskenk word. Plaaslik het terrorisme tot die 1994-revolusie en ook tot “demokrasie” (‘n eufemisme vir swart oorheersing) gelei. Die gebeure was wesenlik ‘n gewelddadige revolusie waarin die wit baas deur die swart baas vervang is. Hierdie revolusie het onder die leiding van Nelson Mandela plaasgevind, vandaar die groot waardering wat hom veral ná die suksesvolle revolusie te beurt geval het; ook in die geledere van polities verligte blankes. Vervolgens bespreek ek eers terrorisme en daarna die revolusie wat daarop gevolg het. Hou deurgaans die ANC (waarby die UDF en SAKP ingesluit is) as dié toonbeeld van ‘n terreurinstansie, asook Mandela as dié toonbeeld van ‘n terroris, in gedagte.

Terrorisme

Terrorisme: “skrikaanjaging/intimidasie deur dade van geweld; gesamentlike dade deur terroriste gepleeg” (HAT). Terrorism: “The use of violence, or the threat of violence, to frighten people in order to achieve a political, social, or religious goal” (Oxford English Dicionary). Geweld en dreigemente dat tot geweldpleging oorgegaan sal word as daar nie aan eise toegegee word nie, is dié kern van terrorisme. Albei strategieë was kenmerkend van die ANC tydens die 1990/94- onderhandelinge; so ook buitensporige geweld vóór 1990. Dat die ANC ‘n terroriste-organisasie was, kan nie betwyfel word nie. Die ANC se geweld asook afdreigings daarmee het in 1990/94 onder die leiding van Mandela plaasgevind. Mandela was ongetwyfeld ‘n terroris, al het hy besluit dat hy eerder ‘n “vryheidsvegter” genoem moet word. Daarna het al wat ‘n sikofant is Mandela as ‘n vryheidsvegter by uitnemendheid beskou. Sowel Mandela as die ANC het nooit die kern van hulle bedrywighede, naamlik geweld, afgesweer nie. Dit is in ooreenstemming met die wens van die berugte swartmagaktivis, Frantz Fanon (1925-1961), wat geweld as “inherently empowering” beskou het; selfs as “a cleansing force” (Townshend, bron hier onder, p 13).

In Amerika is die amptelike definisie van terrorisme: “The calculated use or threat of violence to inculcate fear, intended to coerce or intimidate governments or societies,” en in Brittanje: “The use or threat, for the purpose of advancing a political, religious, or ideological course of action, of serious violence against any person or property” (Charles Townshend, Terrorism: A very short introduction, Oxford University Press, 2002, p 3). Oor Amerika: “Many of the legislative enactments followed federal law by defining ‘act of terrorism’ as a violent felony intended either to intimidate or coerce a civilian population or to influence or effect governmental policy or conduct'” (Albert Borowitz, bron hier onder, Kindle 204). Sunil Khilnani skryf: “‘Terrorism is a distinctive form of modern political agency, intended to threaten the ability of the state to ensure the security of its members’ – and thus its claim to legitimacy” (Townshend 5). Die ANC het op hierdie manier uiters voortydig erkenning as die “enigste ware verteenwoordigers van die land se inwoners” verwerf, bv by die Verenigde Nasies. Geen wonder nie dat daar beswaardheid is oor “the failure of the international community to fully recognize terrorism as criminal behaviour” (127).

“Terrorism is the recourse of those too weak to oppose states openly” (7). Mandela het bv telkens beweer dat hy geen ander opsie as geweld gehad het nie. Hierdie argument word sonder meer deur Mandela se volgelinge en simpatiseerders herhaal. Daarmee word die feit geïgnoreer dat baie van die dood en verwoesting wat deur die ANC aangerig is, veral in 1990/94, nie teen die NP-regering gemik was nie, maar teen die Inkatha Vryheidsparty (IVP); dus om politieke mag vir die ANC te bekom en wat so onbeperk moontlik moet wees, verkieslik ‘n tweederde meerderheid tydens die algemene verkiesing in 1994. ANC-kornuite vertel graag van die vryheid wat hulle met bloed verwerf het, maar hulle versuim om te noem dat dit weens die ANC se magshonger hoofsaaklik swart bloed van nie-ANC-aanhangers is wat ANC-terroriste laat vloei het. “The essence of terrorism is the use of violence by the armed against the unarmed” (8).

Wat ook geïgnoreer word, is dat baie swartes buite die ANC teen die gebruik van geweld vir politieke doeleindes gekant was. “The weak may adopt a strategy of resistance which does not require terror” (7). Maar die ANC het nie-ANC-gesindes met geweld en dreigemente van geweld probeer verplig om hulle by die ANC te skaar. Dít is kenmerkend van ‘n egte terreurorganisasie: “targeting ‘the silent’ – those who had precisely avoided political commitment of any kind” (43). Mandela het leiding met die vergoeiliking en vertroeteling van geweld in die ANC gegee deur die stigting van Umkhonto weSizwe (MK), die gewapende vleuel van die ANC, wat op 16 Desember 1961 met sy terrorisme begin het. Deesdae verwag die ANC met sy valse waardes dat 16 Desember as Versoeningsdag gevier moet word.

“The essence of terrorism … is surely the negation of combat. Its targets are attacked in a way that inhibits (or better prohibits) self-defence … in the indiscriminate bombing of a street market, a store, or a bar, we see a deliberate flouting of the international law of war, and a refusal to accept as binding the prevailing moral distinctions – between belligerents and neutrals, combatants and noncombatants, legitimate and illegitimate targets” (7). Volgens die ANC “there are no innocents” (60) in nie-ANC-geledere. Indien dit nie steeds die geval is nie, wás die ANC ‘n verderflike organisasie, met Mandela aan die begin (1961-1962) en later (1990/94) aan die spits van die geweld/terrorisme. Daar is gepoog om so skouspelagtig moontlik onbeskaaf te wees, bv met halssnoermoorde, om die ANC se gesag af te dwing. ‘n Amerikaanse regter het tereg terrorisme beskryf as “a clear and present danger to the very existence of civilisation itself” (33). “Without some sense of disturbance, of abnormality if not enormity, attention would not be seized” (8).

“Fear may drive people to comply” (9); vrees nie net by nie-ANC-gesinde swartes nie, maar ook by die armsalige FW de Klerk en sy armsalige onderhandelaars. De Kerk het nooit gevolg gegee aan die Amerikaanse departement van buitelandse sake se beleid nie: “Make no concessions to terrorists and strike no deals” (130). “Although the 20th century produced plenty of successful ‘wars of national liberation’, often with a significant terrorist dimension, none succeeded by terrorism alone” (25). In Algerië het die FLN-terroriste Charles de Gaulle se hartlike samewerking vir ‘n oorwinning/revolusie nodig gehad. In Suid-Afrika was dit De Klerk wat gesorg het dat die ANC-terroriste seëvier. In Algerië terrorisme “was integral to the revolution” (94) – so ook in Suid-Afrika.

“Terrorists … are mostly unamenable to limited concessions: it is by setting absolute, non-negotiable demands, as much as by using violence, that they opt out of the political process” (26). De Klerk het hom op ‘n uiters dwase en kortsigtige manier probeer distansieer van die sekuriteitsmaatreëls van sy voorgangers, John Vorster en PW Botha, wat terrorisme kragdadig bestry het. Op aandrang van die ANC het De Klerk talle sekuriteitsmaatreëls afgeskaf, waarmee hy hom toenemend blootgestel het aan afdreiging met geweld deur die bose ANC. De Klerk het nooit ‘n elementêre les geleer wat steeds suksesvol deur bv Israel toegepas word nie: “The reaction of a state should [at least] be in proportion to the wound inflicted on it [by terrorism]” (117)

“The support-building function of terrorism encompassed two distinct aims: first, securing obedience or compliance … and, second, bidding for sympathy and ideological or moral endorsement” (12). Met albei was die ANC suksesvol. Die massa-inligtingsmedia plaaslik en in die buiteland, asook bv religieuse instansies, het die ANC se terrorisme vergoeilik en gesteun, gevolg deur die regerings van talle lande. “Publicity is the ‘oxygen’ of terrorism” (136). Volgens Yonah Alexander “terrorists make ‘a conscious and deliberate effort to manipulate the media’ and that ‘by provinding extensive coverage of incidents the media give the impression that they sympathise with the terrorist cause'” (136). Die ANC het steeds die SABC en Naspers/Media24 in die holte van sy hand. Dit hinder my dat Afrikaners veral in hierdie grendeltyd daagliks aan die pro-ANC-propaganda van hierdie twee instansies blootgestel is, terwyl baie van hierdie kykers, luisteraars en lesers nie die vermoë het om sinvol teen breinspoeling weerstand te bied nie.

Die aartslinkse Doris Lessing (1919-2013), wat lank in Rhodesië gewoon het (1925-1949), het simpatie met terroriste gehad. In haar roman, The good terrorist (1984), laat sy ‘n terroris sê: “We are going to pull everything down. All of it” (20). Dit is ook wat die ANC telkens belowe het: dat sy terroriste enigiets, indien nodig alles, wat in Suid-Afrika opgebou is, sal vernietig ten einde die politieke mag te bekom. Dit het van 1994 af die ANC-regime se heropbou- en ontwikkelingsprogram (“Reconstruction and Development Programme”) genoodsaak. Townshend vestig die aandag op die geykte skynheiligheid of dubbele standaarde van terreur-instansies, wat ook dikwels in ANC-uitlatings na vore gekom het: “That the violence of their protests was puny in comparison with the ‘violence inherent in the system'” (23). Willie Esterhuyse verwys graag na die “sistemiese geweld” van apartheid, maar hy verkies om soveel moontlik oor die inherente gewelddadigheid van die terroristiese ANC te swyg.

Selfverheerlikende terrorisme

“The terrorist is noble, terrible, irresistibly fascinating, for he combines in himself the two sublimities of human grandeur: the martyr and the hero” (Serge Stepniak-Kravchinski, Underground Russia, 1883, aangehaal in Townshend, p 31). Hiervan is Mandela by uitstek ‘n toonbeeld: eers ‘n martelaar-gevangene, “onskuldig” in die tronk (1962-1990), toe ‘n hergeaktiveerde terroris (1990-1994) en daarna ‘n ná-revolusionêre held. Van veral fanatieke Moslem-terroriste word gesê: “The terrorist is not just prepared to get killed, but wants to get killed” (119). Ek dink Mandela was te lafhartig vir selfdoodterrorisme, al het hy in 1964 in die Rivonia-verhoor vol propagandistiese bravade verklaar dat hy bereid was om vir sy ideale en die bevordering daarvan met terroristiese bedrywighede te sterf.

Mandela se misplaaste roem is gegrond op die gewaande”moral superiority of the individual guerrilla, produced by the fact that he is ‘defending a just cause, the cause of the people'” (63). In werklikheid het dit nog nooit vir Mandela en die ANC om die heil van “the people”, in die sin van die Suid-Afrikaanse bevolking in sy geheel, gegaan nie. Dit gaan spesifiek om die onregverdigbare bevoordeling van swartes, by uitstek diegene in die voorste gestoeltes van die ANC, en die buitensporige benadeling van blankes. “The framework for much modern terrorist action is ethnic or nationalist” (74). “Terrorism may play a leading part in the attempt to preserve or ‘reawaken’ the national spirit” (76). Vandaar die groot aanhang wat die swartbewussynspropaganda van bv Fanon en Steve Biko in ANC-geledere geniet.

Van Albert Borowitz (gebore in 1930) is die volgende boek gepubliseer: Terrorism for self-glorification: The Herostratos syndrome (Kent State University Press, 2005, 192p; Amazon Kindle $25,09). Die naam Herostratos is vanweë ‘n enkele daad bekend. Hy het in 356 vC die Artemis-tempel (Artemisium) in Efese aan die weskus van Klein-Asië (by Selçuk in Turkye) afgebrand. Hierdie marmertempel was een van die Sewe Wêreldwonders in die antieke tyd. Herostratos het die hout van die tempeldak aan die brand gesteek (Kindle 329) met ‘n enkele doel voor oë: sodat hy vir altyd en wêreldwyd bekend kan wees. Dit is ‘n voorbeeld van “the morbid quest for eternal fame through crimes of violence” (93), oftewel “the morbid passion for infamy” (235). Borowitz wys op “the paradox that negative fame often outlasts glory achieved by merit” (692). “They seek fame and generally attain honor from that from which it were more fitting that they suffer disgrace and punishment” (723). “It is said of Herostratos … that he was ‘more desirous of a widespread reputation than of a good one” (770). Ná die brand is die marmerpilare van die tempel verkoop (378). Die vernietiging van die Artemisium was dus volkome.

Ydelheid het ongetwyfeld ‘n rol gespeel. Mense wat aan die Herostratos-sindroom ly, is nie in staat om op ‘n positiewe manier te presteer en op ‘n prysenswaardige manier bekend te word nie. Hulle is gedoem om eerder berug as beroemd te wees. Herostratos het ‘n metoniem geword vir iemand wat ‘n misdaad pleeg ten einde bekend te word. Hy het ‘n duur prys vir sy misdaad betaal: “He was apprehended, tortured, and executed” (93). Om sy poging tot permanente bekendheid in tyd en ruimte te fnuik, was daar “the imposition of a ban on the mention of his name” (93). Terwyl Mandela in die tronk was, was daar streng sensuurregulasies oor wat oor hom en ander terroriste gepubliseer mag word. Hulle het immers nie ‘n navolgenswaardige voorbeeld gestel nie. Byvoorbeeld, geen foto van Mandela was toe in plaaslike publikasies toelaatbaar nie.

In die Griekse mitologie is Artemis ‘n dogter van Zeus en die godin van die jag, die maan en vrugbaarheid. “By die Romeine word Artemis met die Ou Italiese vrugbaarheidsgodin en die godin van die maan, Diana, geassosieer” (Adelaïde van Reeth, Ensiklopedie van die mitologie, Vlaeberg Uitgewers, 1994, p 28). Diana was ook die godin van plantegroei en die slawe (61). Die tempel waarom dit hier gaan, was die tweede een wat omtreeks 550 vC opgerig is nadat die eerste Artemis-tempel in ‘n vloed in die 7de eeu vC vernietig is. Die Artemisium verskyn op ‘n vroeë lys van wêreldwonders wat deur die historikus Herodotus (484-425 vC) opgestel is. In 323 vC is begin met die oprigting van die derde Artemisium, wat in 401 nC vernietig is. Hierdie tempel is ook as ‘n wêreldwonder beskou. Die herbouing van die tempel het dus in ‘n sin Herostratos se vernietigingswerk verydel. Die verbod op die noem van sy naam was egter nie geslaagd nie. Sy naam word in verskeie antieke geskrifte genoem. Publisiteit is die lewensbloed van diegene wat aan die Herostratos-sindroom ly. Naamerkenning word in hierdie konteks ‘n vorm van verheerliking.

Borowitz skryf: “A famous person, property, or institution is often chosen as victum or target … [eg] a killer may hope, by his attack, to absorb the celebrity of his prey” (106). Jaloesie kan ook ‘n rol speel. Herostratos is al “the first terrorist who entered history” genoem (121). “A leading expert on modern terrorist activity, Walter Laqueur [1921-2018], … has written in the wake of the attack on the World Trade Center [2001], ‘Over the centuries, terrorism has appeared in many guises. It is not an ideology or a political doctrine, but rather a method – the substate application of violence or the threat of violence to sow panic and bring about political change'” (121). “In Terrorist lives (1994), Maxwell Taylor and Ethel Quayle express their belief that ‘a core element in any account of terrorism is that it involves the use of violence to achieve political ends'” (137).

Dit lyk asof hedendaagse terrorisme grootliks polities gemotiveerd is. By Moslem-terrorisme word daar in laaste instansie ook ‘n politieke doel nagestreef omdat die ideaal is dat Moslem-geestelikes in beheer van die regering van ‘n land en selfs die hele wêreld moet wees. Maar die Moslem-terroris kan naas saligheid in die hiernamaals ook deur selfverheerliking gemotiveer word, naamlik die begeerte om in die geheue van mense voort te leef, dus sekulêre of wêreldse onsterflikheid. “The Palestinian terrorists’ self-sacrifice may now be encouraged less by the ‘idea of winning a place in paradise’ than by the prospect of living on in human memory” (173). In Suid-Afrika was dit die “perceived injustice” (155) van apartheid wat Mandela tot terrorisme aangespoor het. “Like many political terrorists, Herostratos and his successors appeared dedicated to the destruction of an unjust world” (155).

‘n Kenmerk van die hedendaagse terroris is “his passion for media attention” (155). “Media attention does not, however, merely serve the purpose of publicizing and advancing the goals of a political cause, but also may appease the desires of individuals at the summit or base of the terrorist organization for personal stardom. The terrorist’s achievement of fame carries with it an intoxicating sense of empowerment such as Herostratos felt when the temple’s fire leapt up to the night sky of Ephesus” (173). “James Bowman … argues that our media culture has fostered a new era of Herostratos by trivializing the standards for acquiring reputation. He notes that in heroic ages reflected in Homer and in medieval epics such as The Song of Roland, reputation was equated with ‘honor’ … In Bowman’s view, the times of heroism and honor have given way to a ‘Herostratian age’ ruled by a media-fueled obsession with celebrity, whether for good or ill” (3875). Mandela was ‘n toonbeeld van ‘n publisiteitsoeker. Nadat hy in 1990 uit die tronk vrygelaat is, het hy nie net plaaslik aandag en verheerliking gesoek en gekry nie, maar wêreldwyd. Hy het talle lande die een na die ander besoek om vereer te word en geld vir die terroristiese ANC in te samel. Dit was asof Mandela met hierdie reise sy vryheid gevier het en probeer het om daarmee sy jare van inperking te ontgroei. Maar hy verdien nie verering op grond van sy terreurdade nie. “Only God deserves to be glorified for He is perfect” (754).

Borowitz beskryf latere gebeure wat as uitdrukkings van die Herostratos-sindroom beskou kan word. Enersyds polities gemotiveerde terrorisme, bv die vernietiging van die Stari Most (Ou Brug) in Mostar, Bosnië-Herzegovina. Die konstruksie van die Stari Most oor die Neretva-rivier het nege jaar in beslag geneem (1557-1566) – “a monument to civilization” (1727). Hierdie brug was die verbinding tussen die Kroate se gebied op die wesbank en die Moslems se gebied op die oosbank. In die stryd om onafhanklike etniese state in Joego-Slawië te vestig, het die Serwiërs in 1991 die brug beskadig, maar dit was die Kroate wat dit in November 1993 vernietig het (1711). Dit is een van die min gebeure in daardie gebied en tyd waarvoor die skuld nie op die Serwiërs gepak word nie. Die kernprobleem was dat die Weste, insluitende Navo, hulle aan die kant van die Moslems geskaar het (Praag 12.05.2018).

Andersyds is daar om religieuse redes uitdrukking aan die Herostratos-sindroom gegee, bv die verwoesting van die twee groot Boeddhistiese beelde, 35 en 53 meter hoog, in Bamiyan, Afghanistan, in Maart 2001. Hierdie beelde is in onderskeidelik die jaar 507 en 554 in sandsteen uitgebeitel. Die Taliban, ‘n fundamentalistiese politieke beweging en militêre organisasie, het die beelde met bv bomme en dinamiet vernietig omdat die Moslemgeloof geen afbeeldings van gode toelaat nie en die Boeddhiste deur Moslems as ongelowiges beskou word. Die Taliban het “creating a pure Islamic state” as ideaal in Afghanistan (1808). Die vernietiging van die beelde is “anticultural terrorism”, “cultural cannibalism” (“the intentional elimination of symbolism representing a culture”) en “identicide” (“the destruction of places of identity”) genoem (1792). Westerse instansies het vooraf aangebied om die beelde te koop, maar die reaksie uit Moslem-geledere was: “We refer to be remembered as the destroyers of statues, rather than as the sellers of them” (1824).

Dit is nie net met die verwoesting van voorwerpe, soos ‘n brug of standbeeld, wat terroriste daarin slaag om bekendheid te verwerf nie. Dit kan ook bereik word deur bekende mense te vermoor. Dink bv aan die talle suksesvolle en onsuksesvolle aanslae op die lewe van Amerikaanse presidente. Die sluipmoordenaars, volgens David Brin, “showed a yearning for attention, both in the headline-grabbing nature of their crimes and in their polemics after capture” (3891). In Suid-Afrika is dit ‘n briljante intellektueel en staatshoof, Hendrik Verwoerd, wat twee keer die slagoffer van ‘n sluipmoordaanval was. Hulle misdade is die enigste rede waarom die name van David Pratt en Dimitri Tsafendas bekend geword het en onthou word.

Daar is aanvanklik gepoog om Herostratos se naam uit die geskiedenis te verwyder. Wat gebeur dan? Behalwe sy misdaad is daar eintlik geen ander eerstehandse inligting oor hom beskikbaar nie. Die gevolg is dat daar gespekuleer word oor hierdie “symbol of destructiveness” (3064). Verbeelding word gebruik om ongegronde inligting oor hom te versprei. Fiksie- en “feite”-tekste oor Herostratos en soortgelyke misdadigers word gepubliseer. Byvoorbeeld, in sy kortverhaal, “Erostratus” (in The wall and other stories, 1948), beweer Jean-Paul Sartre (1905-1980) Herostratos het “a sense of freedom by committing a gratuitous criminal act” ervaar (3195). Sartre het die begrip vryheid gebruik om feitlik enigiets waarvan hy gehou het, goed te praat. Edmund Burke (bron hier onder) verwys na die “‘all-atoning name’ of liberty … But what is liberty without wisdom, and without virtue? It is the greatest of all possible evils; for it is folly, vice, and madness, without tuition or restraint. Those who know what virtuous liberty is, cannot bear to see it disgraced by incapable heads” (Kindle 998).

Sartre was een van die domonnosele in die politiek. Hy skryf: “For myself, who, until then, had never heard of Erostratus, his story was encouraging. He had been dead more than two thousand years and his act was still shining like a black diamond” (Borowitz 3214). Dit is Sartre wat met spesifieke verwysing na Algerië geskryf het: “The only true culture is that of the Revolution” (Preface, Frantz Fanon, The wretched of the earth, London: Penguin, 1961/2001, p 11). “It demands no less than a complete demolishing of all existing structures” (10). “There is one duty to be done, one end to achieve: to thrust out colonialism by every means” (18). “Once the last settler is killed, shipped home or assimilated, the minority breed disappears” (20).

Fernando Pessoa (1888-1935), ‘n Portugese skrywer met ‘n Suid-Afrikaanse agtergrond (1896-1905), het teen die einde van sy lewe ‘n boek geskryf: Erostratus and the search for immortality (Borowitz 3826). Die Russiese eksistensialistiese skrywer, Lev Shestov (1866-1938), het in ‘n essay, “Destroying and building” (1923, in Potestas clavium, 1968), hoogs sinvol geskryf “the final goal of man is to build and that destruction is in itself a terrible thing that can be justified only if it is a temporary step leading to new building … People like Herostratus must be put into chains in order not to be able to destroy” (3858). ‘n Terroristiese organisasie soos die ANC, wat van 1961 tot 1994 ‘n beleid van verskroeide aarde gevolg het – soos die Britte in die Anglo-Boereoorlog – is toegelaat om mandaatloos die politieke mag oor te neem. As regering is die ANC ‘n volslae mislukking, want hoewel sy terroriste suksesvol kon afbreek, vind hulle dit moeilik, indien nie onmoontlik nie, om die land te herbou.

Revolusie

Ek het met Edmund Burke (1729-1797) kennis gemaak toe ek James Boswell se klassieke biografie, The life of Samuel Johnson (1791, Amazon Kindle $0), gelees het. Al drie was lid van ‘n klub, waaroor daar onlangs ‘n uitstekende boek gepubliseer is: Leo Damrosch se The Club: Johnson, Boswell, and the friends who shaped an age (New Haven: Yale University Press, 2019, 498p; Amazon Kindle $16,32). Burke was ‘n Ier wat lank ‘n Britse parlementslid was (1766-1794). Wat uit hierdie twee boeke blyk, is dat Burke ‘n denker met uitnemende substansie was; veel meer ewewigtig as Johnson. Damrosch het tereg groot waardering vir Johnson, maar hy dink nie veel van Boswell nie. Mettertyd is Burke al hoe meer as die grondlegger van hedendaagse konserwatisme erken.

Revolusie: “opstand teen die staat wat tot ‘n algehele ommekeer van die stelsel lei.” Evolusie: “geleidelike ontwikkeling” (HAT). Die Franse Revolusie (1789) is seker die bekendste revolusie. Kort ná die aanvanklike revolusie (eintlik het die revolusie tot 1799 geduur) het Burke ‘n boek daaroor gepubliseer: Reflections on the Revolution in France (1790). In hierdie rubriek gebruik ek die volgende teks, gebaseer op Burke se 1790-boek: The evils of revolution (London: Penguin, 2008, 100p; Amazon Kindle $8,10).

Burke het sy boek geskryf in reaksie op die ingenomenheid van die Britse Constitutional Society en Revolution Society met die Franse Revolusie. Hy kontrasteer bv die Britse geskiedenis en (ongeskrewe) Grondwet met dié van die Franse. Burke doen dit nie net om op kenmerkende wyse die meerderwaardigheid van die Britte te probeer tuisbring nie. Die Britte het ‘n eeu vroeër hulle “Glorious Revolution” (1689) gehad, maar dit het nie die weefsel of kern van die Britse samelewing vernietig soos wat met die Franse Revolusie gebeur het nie. “The question is not now of the vices of that monarchy, but of its existence. Is it then true, that the French government was such as to be incapable or undeserving of reform; so that it was of absolute necessity the whole fabric should be at once pulled down, and the area cleared for the erection of a theoretic experimental edifice in its place?” (779). “Along with much evil, there is some good in monarchy itself” (790). Insgelyks was apartheid glad nie net sleg nie. “When ancient opinions and rules of life are taken away, the loss cannot possibly be estimated. From that moment we have no compass to govern us; nor can we know distinctly to what port we steer” (610). Ten spyte van periodieke ontwrigtings het daar by die Britte ‘n deurlopendheid behoue gebly. Deurlopendheid is wat sedert 1994 in Suid-Afrika ontbreek. Daar was ‘n absolute breuk met ons geskiedenis; dus, in 1994 was daar ‘n revolusie.

Die vraag is: Het Afrikaanssprekende blankes hulle deur hierdie onverkwiklike gebeure tot verlooptheid laat ontspoor? In hoeverre het hulle Afrikanergetrou gebly? Burke het sy vertroue in die Franse gees/kultuur behou. “It is a thing to be wondered at, to see how very soon France, when she had a moment to respire, recovered and emerged from the longest and most dreadful civil war that ever was known in any nation. Why? Because among all their massacres, they had not slain the mind in their country” (414). Het die Afrikaner se gees onblusbaar sterk uit enersyds die verraad in eie kring en andersyds die naakte terrorisme van die vyand gekom? Loutering kan hartversterkend wees. Afrikaners behoort te bly streef na ‘n normale samelewing. “Believe me, Sir, those who attempt to level, never equalize. In all societies, consisting of various descriptions of citizens, some description must be uppermost. The levellers therefore only change and pervert the natural order of things” (425). “By having a right to every thing, they want every thing” (457).

Burke skryf dat hy die Franse nie met hulle revolusie geluk kan wens alvorens daar duidelikheid oor sekere sake is nie, bv “with solidity of property, with peace and order, with civil and social manners. All these (in their way) are good things too; and, without them, liberty is not a benefit whilst it lasts, and is not likely to continue long. The effect of liberty to individuals is, that they do what they please. We ought to see what it will please them to do, before we risque congratulations, which may be soon turned into complaints” (108). Die klem wat in Frankryk op vryheid geplaas is, het spoedig in sy kolonies weerklank gevind. Dit het tot opstand in bv Haïti gelei, waar die blankes op groot skaal suksesvol uitgemoor en onafhanklikheid in 1804 verkry is. Dit was ‘n geval van “the spirit of freedom, leading in itself to misrule and excess” (306).

In Suid-Afrika het die inwoners sedert 1994 die vryheid om bv paaie te versper en voertuie met klippe te bestook. Die veiligheidsituasie is sodanig dat jy nie in jou eie woonplek veilig is nie, om nie te praat van die feit dat jy in baie opsigte nie vry is om te gaan waar jy wil nie, want jy doen dit op die gevaar af dat jy aangeval, beroof en selfs gedood kan word. Maar die ANC-regime verwag dat ons elke jaar Vryheidsdag op 27 April moet vier, die dag in 1994 waarop swart oorheersing begin het. Sedertdien is blankes nie eens meer vry om poste in bv die staatsdiens te beklee nie. Hulle is nie eens meer vry om eie woongebiede en skole te hê nie, ens.

In Brittanje, anders as in Frankryk, is die monargie nie afgeskaf nie, Historiese kontinuïteit is beswaar deur eerder die mag van die koning/koningin te beperk en die funksie van die monargie van uitvoerend na formeel of seremonieel te verander. Die Britse parlement “cannot renounce its share of authority. The engagement and pact of society, which generally goes by the name of the constitution, forbids such invasion and such surrender. The constituent parts of a state are obliged to hold their public faith with each other … Otherwise competence and power would soon be confounded, and no law be left but the will of a prevailing force” (151). In Suid-Afrika is daardie seëvierende mag die terroristiese ANC, wat sy sin selfs in die aanhef tot die Grondwet (1996) gekry het: “We, the people of South Africa, recognise the injustices of the past.” Dus, daar moet ‘n revolusionêre breuk met die slegte verlede wees. Soos Burke voorspel het (in die vorige paragraaf) het die euforie van 1994 spoedig vir ontnugtering plek gemaak. Tekens van bekwaamheid (Burke verwys hier bo na “competence”) in die ANC-regime is skaars. Alles waarvoor die regime nie die nodige vaardigheid het nie, word uitdagings (“challenges”) genoem. Daar is baie van hulle en dit lyk asof hulle al hoe meer word.

Burke het in 1790 tereg voorsien dat daar verdere revolusionêre veranderings in Frankryk sou kom; dat die situasie nie stabiel was nie. Wat nodig was, was “to make the Revolution a parent of settlement, and not a nursery of future revolutions” (228). Revolusies is geneig om teenrevolusies te ontlok, al is daar hierdie waarheid: “a revolution will be the very last resource of the thinking and the good” (285). Die uitkoms van die 1990/94-onderhandelinge was so skandalig en vergesog dat daar in 1993/94 die wesenlike moontlikheid bestaan het dat die veiligheidsmagte (weermag en polisie) in opstand sou kom. Een van die redes waarom dit nie gebeur het nie, is omdat daar nie groot duidelikheid was oor wat al die gevolge van die verbroude onderhandelinge sou wees nie. Valse versekeringe uit sowel ANC- as NP-geledere het die gemoedere verder gekalmeer, gerugsteun deur die massa-inligtingsmedia. Namate die kloof tussen die welvarende ANC-voorbokke en die verarmde gepeupel verbreed, word die moontlikheid van ‘n verdere revolusie egter al hoe groter.

Pleks van radikale verandering, naamlik revolusie, verkies Burke geleidelike aanpassing, dus evolusie. “These opposed and conflicting interests, which you consider as so great a blemish in your old and in our present constitution, interpose a salutary check to all precipitate resolutions. They render deliberation a matter not of choice, but of necessity; they make all change a subject of compromise, which naturally begets moderation; they produce temperaments, preventing the sore evil of harsh, crude, unqualified reformations; and rendering all the headlong exertions of arbitary power, in the few or in the many, for ever impracticable” (327). In ‘n revolusionêre klimaat gebeur die teenoorgestelde” “Moderation will be stigmatized as the virtue of cowards, and compromise as the prudence of traitors” (1008).

Die Suid-Afrikaanse bevolking is nie naasteby homogeen nie. Wat sedert 1994 gebeur, is dat die ANC-regime grootliks met in agname van eerstens hulle eie belang en tweedens die belang van die swart meerderheid regeer. Daar is weinig sprake van die gematigdheid wat Burke aanhang. Die belange van die bruines, Asiate en veral blankes word dikwels glad nie in ag geneem nie. Dit is waarom daar deur die ANC-regime openlik vir bv die onteiening sonder vergoeding van blankes se besittings geywer word.

Die volgende kan seker ook van die ANC en die nuwe Suid-Afrika gesê word: “France has bought undignified calamities at a higher price than any nation has purchased the most unequivocal blessings! France has bought poverty by crime. France has not sacrificed her virtue to her interest; but she has abandoned her interest, that she might prostitute her virtue … All other people have laid the foundations of civil freedom in severer manners, and a system of a more austere and masculine morality” (360). “The French rebel against a mild and lawful monarch, with more fury, outrage, and insult, than ever any people has been known to rise against the most illegal usurper, or the most sanguinary tyrant” (381).

Die ANC se terrorisme het geen perke geken nie. Die onbeskaafdheid daarvan was grenseloos. Tog word die ANC nie daarvoor tot verantwoording geroep nie, word daar nie verskoning gevra nie en word daar nie skadevergoeding betaal nie. “To make a revolution is a measure which, prima fronte, requires an apology. To make a revolution is to subvert the ancient state of our country; and no common reasons are called for to justify so violent a proceeding” (811). “Were all these dreadful things necessary? Were they the inevitable result of the desperate struggle of determined patriots, compelled to wade through blood and tumult, to the quiet shore of a tranquil and prosperous liberty?” (381).

Besluit self wat van die volgende op die ANC van toepassing is: “Not one drop of their blood have they shed in the cause of the country they have ruined. They have made no sacrifices to their projects of greater consequence than their shoe-buckles, whilst they were imprisoning their king, murdering their fellow citizens, and bathing in tears, and plunging in poverty and distress, thousands of worthy men and worthy families. Their cruelty has not even been the base result of fear. It has been the effect of their sense of perfect safety,* in authorizing treasons, robberies, rapes, assassinations, slaughters, and burnings throughout their harrassed land. But the cause of all was plain from the beginning” (392) – naamlik, in die geval van die ANC, om ten alle koste die politieke mag te bekom. [* Dink aan die ANC-lede wat knus in die buiteland as ‘n “regering in ballingskap” vertoef het.]

Die volgende is naatloos op ons situasie van toepassing: “Till power and right are the same, the whole body of them has no right inconsistent with virtue, and the first of all virtues, prudence.* Men have no right to what is not reasonable”** (490). “This sort of people are so taken up with their theories about the rights of man, that they have totally forgot his nature” (534). Die reg op vryheid word vertolk asof (feitlik) alles veroorloof is. Daarom hoef daar nie betaal te word vir wat ontvang of gesteel word nie. Onder “regstelling” word vergoeding vir die beweerde euwels van apartheid verstaan; nie boetedoening vir misdade soos terrorisme nie. [* In die sin van bedagsaamheid. ** Byvoorbeeld, onteiening sonder vergoeding.]

Dan volg hierdie beroemde woorde van Burke: “Society is indeed a contract … It becomes a partnership not only between those who are living, but between those who are living, those who are dead, and those who are to be born” (652). Hoe is dit vir verloopte Afrikaners moontlik om so fundamenteel ontrou aan hulle voorgeslagte te wees? Waarom word verloopte Afrikaners in so ‘n groot mate in die dampkring van die Afrikanerdom verdra, soortgelyk aan die verraaiers en joiners in en ná die Anglo-Boereoorlog? Hoe kry verloopte Afrikaners dit reg om Afrikaner-kinders en -jongmense in die oë te kyk terwyl hulle versoenend en inskiklik oor die onderploeging van hulle tradisionele geboortereg is? My nageslag is teen astronomiese koste besig met voorbereidings om die land te verlaat. Ek moedig hulle aan omdat dit vir jonger mense die regte ding is om te doen. Maar dit laat my verbitterd.

Hoe tipies of kenmerkend is die volgende nie van die nageboorte van ons eie revolusie nie? “When all the frauds, impostures, violences, rapines, burnings, murders, confiscations …and every description of tyranny and cruelty employed to bring about and to uphold this revolution, have their natural effect, that is, to shock the moral sentiments of all virtuous and sober minds, the abettors of this philosophical system immediately strain their throats in a declaration against the old monarchical government of France. When they have rendered that deposed power [NP government] sufficiently black, they then proceed in argument, as if all those who disapprove of their new abuses, must of course be partizans of the old [apartheid]; that those who reprobate their crude and violent schemes of liberty ought to be treated as advocates for servitude [baasskap] … Have these gentlemen never heard, in the whole circle of the worlds of theory and practice, of any thing between the despotism of the monarch [government by whites] and the despotism of the multitude [unqualified majority rule]?” (737).

In Frankryk is daar en in Suid-Afrika word daar steeds buitensporig oordryf oor hoe sleg die vóór-revolusionêre era was en hoe wonderlik die ná-revolusionêre era is. “I know how easy a topic it is to dwell on the faults of departed greatness” (769). “Those who are habitually employed in finding and displaying faults, are unqualified for the work of reformation” (887). Verwyte geslinger teen die vorige regering kom van ‘n regime waarvan gesê kan word: “[It] thought proper to commit a thousand crimes and to subject their country to a thousand evils … Is it then a truth so universally acknowledged, that a pure democracy is the only tolerable form into which human society can be thrown, that a man is not permitted to hestitate about its merits, without the suspicion of being a friend to tyranny, that is, of being a foe to mankind?” (758).

“Of this I am certain, that in a democracy, the majority of the citizens is capable of exercising the most cruel oppressions upon the minority, whenever strong divisions prevail in that kind of polity, as they often must; and that oppression of the minority will extend to far greater numbers, and will be carried on with much greater fury, than can almost ever be apprehended from the dominion of a single sceptre. In such a popular persecution, individual sufferers are in a much more deplorable condition than in any other … those who are subjected to wrong under multitudes, are deprived of all external consolation. They seem deserted by mankind; overpowered by a conspiracy of their whole species” (769). Inderdaad, dit voel asof niemand buite die Afrikanerdom werklik oor die lot van Afrikaners begaan is nie.

Slot

Gewelddadigheid as die wesenlike aard van terrorisme en die vernietinging inherent in revolusie is wat vir beskaafde mense verwerplik is. “Is it in destroying and pulling down that skill is displayed? Your [France’s] mob can do this as well at least as your assemblies. The shallowest understanding, the rudest hand, is more than equal to that task. Rage and phrenzy will pull down more in half an hour, than prudence, deliberation, and foresight can build up in a hundred years” (854).

Hier bo het ek na Samuel Johnson en James Boswell verwys. In 1773 het hulle ‘n reis na die Skotse eilande, die Hebride, onderneem. Albei het ‘n verslag oor hierdie reis gepubliseer: Johnson in 1775 (A journey to the Western Islands of Scotland, Amazon Kindle bv $1,14) en Boswell in 1785 ( A journal of a tour to the Hebrides with Samuel Johnson, Amazon Kindle bv $0). Sedert ek Boswell se beroemde Johnson-biografie en hierdie twee reisverslae gelees het, is dit een van my genotvolste ervarings om leunstoelreise na hierdie eilande te onderneem. Onlangs het ek van die oudste dokumentasie oor die Skotse eilande gelees: A description of the Western Islands of Scotland ca 1695 (1703) and A late voyage to St Kilda (1698) by Martin Martin, and Description of the occidental ie Western Islands of Scotland by Donald Monro (1549) (Edinburgh: Birlinn, 1999/2018, 384p; Amazon Kindle $6,89). Monro lys sowat 250 eilande. Volgens die Wikipedia is daar meer as 900. Martin se 1703-boek handel nie net oor die Hebride in die noordweste nie, maar ook oor twee eilandgroepe in die noorde van Skotland: Orkney en Shetland.

Wat my aangegryp het, is die volgende paragraaf wat meer as drie eeue gelede oor ‘n kerkgebou op die eiland Suid-Ronaldsay, Orkney, geskryf is : “Ladykirk, in South Ronaldsha, though ruinous, and without a roof, is so much reverenced by the natives, that they choose rather to repair this old one, than to build a new church in a more convenient place, and at a cheaper rate: such is the power of education, that these men cannot be cured of these superfluous fancies, transmitted to them by their ignorant ancestors” (Kindle 3623). Om iets te bou, in stand te hou, te bewaar en waardeer, dít is van die beste en mooiste vrugte van beskawing. Dit is iets wat die ANC nog moet leer.

Brief: Repliek op ‘Janusz Walus langer in tronk as Nelson Mandela’

‘n Brief deur Elma Potgieter na aanleiding van Guy Robertson van Kampsbaai se brief van 18 Maart 2020: Janusz Walus langer in tronk as Nelson Mandela.

Ek kan dalk ‘n bietjie lig werp op die aangeleentheid aangesien ek van 2011 tot naastenby 2015 ‘n boek geskryf het oor Clive Derby-Lewis en sy rol tydens die oorgang van een politieke bedeling na ‘n ander.

Die volgende inligting ter agtergrond:

My titel: Clive Derby-Lewis – Politieke Sondebok – geskiedkundige biografie deur Elma Potgieter.

Die boek was in opdrag van ‘n bekende uitgewer van Pretoria. Tydens die onderhoude het ek deur harde kopié van afgehandelde hoofstukke telkens aan Clive te oorhandig om te lees, sy toestemming gekry vir die publikasie.

Nadat ek hoofstuk na hoofstuk aan die uitgewer gestuur het terwyl ek geskryf het, en geen kommentaar teruggekry het nie, het die uitgewer in 2015 eensydig uit die kontrak getree.

Dit was ná my voltooiing van die Afrikaanse manuskrip en die gesinchroniseerde Engelse manuskrip volgens opdrag. As rede is aangevoer dat dit nie die boek was wat hulle verwag het nie. Ek het gelukkig outeursreg. Soos genoem – dít ter agtergrond om dit vir u as leser ‘n bietjie duideliker te maak.

Benewens uitgebreide navorsing het ek 29 persoonlike onderhoude met Clive Derby-Lewis en 6 onderhoude met Janusz Walus in Pretoria-Sentraal Gevangenis gehad (nou Kgosi Mampuru).

Uiteraard is dit ‘n lywige stuk geskiedenis wat 576 bladsye beslaan benewens addenda van geskiedkundige dokumente. My bibliografie is uitgebreid – een en sewentig boeke oor die hele reënboogspektrum van denke, hier en in die buiteland asook hoofstroommedia uit daardie tyd.

Vir my skrywe nou aan u haal ek alleenlik my aantekeninge aan met betrekking tot die onverkwiklike paroolsages van die twee here.

Dit is as naskrifte geskryf en is aanhegsels tot die boek: Eers die naskrif van Clive Derby-Lewis en dan dié van Janusz Walus.

  1. Op 26 Februarie 2014 word Clive Derby-Lewis, 78, en Janusz Walus 63, in die tronk1 van agter deur `n medegevangene met `n skerpgemaakte voorwerp aangeval. Albei word vir steekwonde aan die kop en arms behandel. X-strale toon dat Clive se linkerarm in die aanval gebreek is. Volgens Clive se prokureur, Marius Coertze, was dit `n ernstige aanval op die twee hoëprofiel politieke gevangenes.

Coertze word so aangehaal in The Citizen van Donderdag 27 Februarie 2014. “I am quite concerned about their safety. This was a serious attempt on their lives.”

Drie weke later, op Sondag 23 Maart 2014, word Clive weer van agter deur `n gevangene met `n lang glasskerf in die rug gesteek. Volgens Beeld van Dinsdag 25 Maart is die aanval uitgevoer deur `n “penkop-lid” van die “berugte 26-bende”. Om `n volwaardige lid van dié bende te word, moet jy “iemand groot se bloed trek”.

The New Age van Dinsdag 25 Maart se voorbladberig begin so:

“Chris Hani’s killer Clive Derby-Lewis wants a 24-hour bodyguard in prison after being attacked again at a maximum security facility in Pretoria.”

“His lawyer, Marius Coetzee, (sic – dis Coertze) said correctional services had failed to protect his client and he would request VIP-protection.”

“Coetzee also plans to launch a new application to get Derby-Lewis out on parole next month.‘His wife called me on Sunday night very emotional about what’s happening to her husband’.”

Op 31 Maart berig Beeld dat dr. Pieter Mulder, leier van die VF+, in die voorafgaande naweek `n “indringende gesprek” met S’bu Ndebele, minister van korrektiewe dienste, oor Derby-Lewis gehad het.

“As hierdie geval met `n gholfspelende Schabir Shaik en `n ‘shopping’ Jackie Selebi vergelyk word, skreeu alles van dubbele standaarde.

“Dit gaan lankal nie meer oor die misdaad waarvoor Derby-Lewis gestraf is nie, ook nie oor politiek of `n verkiesing nie, maar oor menslikheid teenoor `n sieklike bejaarde.

“Sekerlik kan die DKD op hierdie tydstip weer kyk in watter mate Derby-Lewis aan die vereistes van mediese parool voldoen.”

Ten opsigte van Clive se mediese parool volgens sy prokureur, Marius Coertze, in Huisgenoot van 10 Julie 2014.

“Hy is terminaal siek in die Eugène Marais-hospitaal. Sy mediese parool móét oorweeg word, maar `n amptenaar het gesê daar kan nie op die aansoek staan hy gaan doodgaan nie, want dit kan die voorvaders ontstel.

“My mond het oopgehang. Clive het al gesê hy is baie positief oor pres. Jacob Zuma, dat hy in sy termyn dalk uiteindelik parool kan kry.”

Veral in die lig van die leuen-geskiedenis2 van Suid-Afrika van sy vroegste beginjare, ontstaan vele vrae oor die skielike aanvalle op die beleërde politieke gevangene, Clive Derby-Lewis, in die een en twintigste jaar van sy gevangenskap nadat die Paroolraad hom al in 2007 aanbeveel het vir gewone parool.

PS1 – hervat. Helaas, die tragi-komedie duur voort. Clive Derby-Lewis se tronkstraf gaan aan – in die Eugène Marais-hospitaal in Pretoria. Skrywer het hom daar besoek. Sy gesig is vaalbleek, maar hy gesels positief, soos ek Clive sedert Maart 2011 in die gevangenis leer ken het.

Mediese parool is in Januarie 2015 geweier, ten spyte daarvan dat Stadium 4-kanker deur twee geneeshere by hom gediagnoseer is. Probleem: Nuwe minister en nuwe/ou beskuldigings: Derby-Lewis het nie berou nie en hy het nie die volle waarheid gepraat nie. Die geheen-en-geweer toutrekkery tussen die minister van korrektiewe dienste en die adviesraad vir mediese parool loop tog uiteindelik uit op mediese parool vir Clive John Derby-Lewis. Saterdag 6 Junie 2015 berig Beeld as volg: Clive Derby-Lewis het Vrydag (5 Junie) omstreeks 18:00 as ‘n “vry man” by die agterdeur van die Eugène Marais-hospitaal uitgestap.”

Die “vryheid” beteken huisarres terwyl daar by streng paroolvoorwaardes gehou moet word. Selfs sy nuwe prokureur, Julian Knight, het nie vrylik toegang tot sy kliënt nie. Maar dis goeie nuus dat Clive se kanker “in remissie” is volgens Rapport van 13 Maart 2016.

PS2 by name Janusz Walus. Nog ‘n paroolaansoek wat ‘n sage van uitstel en terugkrabbel word. Wat’s nuut? So lees dit kortweg: Julie 2011 word Janusz aanbeveel vir parool. Die minister bevind hy moet wag tot “minstens 20 Junie 2013”, in die Beeld van 11 Maart 2016.

Oktober 2013 – Walus se saak word weer na die minister verwys sodat die Hani-gesin kommentaar kan lewer. Die Hani-gesin staan Janusz Walus se parool teen, maar die paroolraad keur dit desondanks goed.

April 2015 – die minister keur weer die aansoek af.

Junie 2015 – Janusz Walus nader die Noord Gautengse hooggeregshof in Pretoria om die minister se besluit te hersien.

Maart 2016 – op 10 Maart om presies te wees, beveel regter Nicoline Janse van Nieuwenhuizen van die Noord-Gautengse hooggeregshof dat Janusz Walus binne 14 dae op parool vrygelaat moet word. Sy beveel verder dat adv. Michael Masutha, minister van justisie en korrektiewe dienste, se besluit om nie in April 2015 parool aan Walus toe te staan nie, tersyde gestel moet word.

Ek bel vir Witold, Janusz se broer in Pretoria en wens hom geluk met die regter se besluit. Hy reageer sinies-hoopvol.

Op Sondag 13 Maart gaan besoek ek Janusz Walus weer in die Kgosi Mampuru-gevangenis. Toe ek hom in Maart 2011 die eerste keer ontmoet het, was dit nog Pretoria Sentraal.

Ek druk sy hand. Hy lyk maerder, bleker en daar is nou ‘n bitter trek om sy mond. “Die “regter speel God” sê Limpho Hani blykbaar aan ‘n radiostasie. “Deporteer hom,” skreeu die ANC.

Ons kyk na mekaar. “Wat kan ek sê?” sê ek uiteindelik.

“What a hopeless pathetic state this is,” sê Walus asof hy my gedagtes kan lees. “I’ve applied to Home Affairs two and a half years ago to be deported to Poland. My application is gathering dust, but they yell ‘deport him’.”

Sal daar weer ‘n dag kom dat ek nie skuldig voel nie? Hierdie Poolse immigrant was so gegru toe hy hoor Chris Hani keur die halssnoermetode van moord in eie geledere goed, dat hy aangebied het om die sluipmoord te voltrek. Hierdie man wat hier voor my staan was verlig toe hy die doodstraf kry. Toe werk dit so uit dat hy die daaglikse hel van ‘n leeftyd saam met vreemdelinge moet verduur. “Deporteer my,” is sy versugting. “Deport him,” skreeu die ANC/SAKP’s.

“Deporteer hom dan verdomp,” skreeu ek op my beurt in my kop.

Dan glimlag Janusz. “I’ve met wonderful people in South Africa, wonderful people that unfortunately have to live in a pathetic excuse for a state.”

Ek moet groet. My tien minute is om. Janusz het heelwat besoekers vir sy besoekuur vandag. “Wonderlike” mense wat hom wil bemoedig, hom voorspoed toewens. Saam met sy familie en goeie vriende hou ek duimvas dat ‘n hofbevel hierdie keer in Suid-Afrika gerespekteer sal word…

Die hoop beskaam wel. Die paroolsage van die Poolse idealis is aangaande…

25 Junie 2017

Op 16 Januarie 2019 is parool weer eens geweier deur adv. Michael Masutha, Minister van Justisie en Korrektiewe Dienste. Waarom? Omdat Janusz Walus “geen berou toon nie”.

Die sage gaan aan.

© Elma Potgieter

1     Pretoria Sentrale Gevangenis staan deesdae bekend as die Kgosi     Mampuru-gevangenis.

2     Hierdie land van leuens ‘Brieven uit de Kaap Kolonie’     van C. Louis Leipoldt deur Wium van Zyl. Artikels geskryf tydens     die Anglo-Boereoorlog.

 

Brief: Janusz Walus langer in tronk as Nelson Mandela

Janusz Walus het een “politieke” moord op ‘n kommunis gepleeg maar sit nou effektief al langer as Nelson Mandela in die tronk wat ‘n dertig+jarige “burgeroorlog” en sanksies teen sy eie land gevoer het, wat duisende onskuldiges se dood tot gevolg gehad het (nou nog) en  nooit geweld wou afsweer nie, of “verskonings” aangebied het nie.
Mandela het eintlik “vrywillig” in die tronk vakansie gehou, met ‘n huis en swembad en al, en is selfs rondgery. Gee minstens vir Walus ook ‘n  swembad?
Hoe inkonskwent en skynheilig kan die ANC, Tutu en hul kommie-maatjies tog wees?
—Guy Robertson, Kampsbaai

Leon Lemmer: Hermann Giliomee: Ou wyn in nuwe bottels

Hermann Giliomee (gebore in 1938) is ‘n gerespekteerde historikus. Hy beywer hom vir die heil van Afrikaans in groter mate as enige lid van die huidige geslag Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges. Veral in hierdie opsig wek hy die indruk van ‘n behoudende Afrikaner. Hy is sekerlik nie ‘n verloopte Afrikaner nie. Maar Giliomee was in ‘n leidende hoedanigheid by die stigting van Die Suid-Afrikaan (1984-1994) betrokke. Hierdie “progressiewe” kwartaallikse tydskrif “het ‘n onderhandelde skikking en ‘n Suid-Afrika vry van diskriminasie … bepleit” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie (Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 573). FW de Klerk & kie het ‘n kolossale gemors van die onderhandelinge gemaak. Sedert 1994 bestaan daar ook geensins ‘n Suid-Afrika wat vry van rassediskriminasie is nie.

Die Suid-Afrikaan het naas André du Toit redaksielede soos Welma Odendaal, Chris Louw, Riaan de Villiers, Antjie Krog en Pierre de Vos gehad (Hermann Giliomee: Historikus; ‘n Outobiografie, Kaapstad: Tafelberg, 2016, p 149 – Praag 18.03.2017). Santie Grosskopf, die ma van ‘n ANC-terroris, en Rykie van Reenen (“een van die beste joernaliste wat Suid-Afrika nog opgelewer het” – 152) het bydraes gelewer (150); ook André P Brink, Karel Schoeman, JM Coetzee (151), Richard van der Ross (152), Neville Alexander, Albert Grundlingh (154) en Jakes Gerwel (155). Verder is ‘n onderhoud met Beyers Naudé gepubliseer (152). Al hierdie mense was polities linksgesind. In ‘n 1984-hoofartikel staan: “Ons kies kant vir ‘n oop samelewing, gelykberegtiging en ‘n vreedsame skikking in Suid-Afrika” (150). Van al drie hierdie ideale het dadels gekom. Byvoorbeeld, die tydperk van 1990 tot 1994, toe Nelson Mandela op die land losgelaat is, was die gewelddadigste in Suid-Afrika se geskiedenis. “Mandela contrasted the exclusive ‘Boer republic’ with a ‘democratic republic where all South Africans will enjoy human rights without the slightest [!] discrimination” (Giliomee, 2020-bron hier onder, p 257). Enige objektiewe waarnemer weet teen hierdie tyd dat Mandela gelieg het; dat daar sedert 1994 gewetenloos in oortreffende mate op grond van ras teen blankes gediskrimineer word.

“‘n Inklusiewe Afrikanerskap” is deur Die Suid-Afrikaan voorgestaan (Giliomee, Outobiografie, p 150), maw Afrikaner-etnisiteit is verwater en verloopte Afrikaners is nie uitgesluit nie. Let op die voorkeur vir die term Afrikaan pleks van Afrikaner. Dit is soortgelyk aan die Naspers/Media24-manie dat van Afrikaanses gepraat moet word. Naas Engelse sakemanne het linkse blanke Afrikaanssprekendes, soos Albert Wessels, Anton Rupert en Willem Pretorius, gehelp dat advertensies van hulle maatskappye die tydskrif laat oorleef (150). “Daar was selde harmonie in die redaksie” (149). Die redaksie “was dit eens in ons verwerping van apartheid, maar daar was geen eensgesindheid oor wat ná apartheid moes kom nie. Die meeste was ten gunste van ‘n individu-gebaseerde meerderheidsregering, gekoppel aan verskanste menseregte” (158) – presies die onverkwiklike situasie waarmee ons sedert 1994 sit. In 1990 het Giliomee hom “vrywillig aan Die Suid-Afrikaan onttrek” (157). “Ek wou ‘n party wat oorwegend op minderhede steun, deel maak van ‘n nuwe stelsel gebou op magsdeling met ‘n formasie gelei deur die ANC” (158). Dit toon ‘n ernstige wanbegrip, want die ANC is ‘n magshonger tereurgroep wat letterlik ten alle koste die land in sy geheel wou inpalm, sodat die leiers veral hulle eiebelang kon bevorder.

Waar Giliomee polities was, blyk uit die feit dat hy een van die 61 Suid-Afrikaners was, hoofsaaklik Afrikaanssprekendes, wat in 1987 ANC-lede in Dakar, Senegal, ontmoet het. Hierdie byeenkoms is deur George Soros gefinansier (162). Wat ek probeer aantoon, is dat Giliomee geneig is om verkeerde vriende te hê en hy daarby te veel vertroue in hulle stel. Byvoorbeeld, in 2006 het die Vlottenburg-beraad oor die situasie van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch (US) plaasgevind. Die twee hoofvernietigers van Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK), Jakes Gerwel en Jaap Durand, was lede van hierdie groep; ook Neville Alexander, wat ‘n valse profeet vir Afrikaans was (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 148). Wat Gerwel en Durand, twee militante ANC-kornuite, gedoen het, is om die historiese verantwoordelikheid van die UWK vir Afrikaanssprekende bruin studente op die US af te skuif. In sy jongste boek bedank Giliomee vir “Albert [Grundlingh] for exchanging ideas on history and university life” (2020-boek hier onder, p 2), maar Grundlingh het eintlik nog nooit pro-Afrikaans- of selfs pro-Afrikaner-geluide aan die nuwe US gemaak nie, terwyl hy wel vir Russel Botman gehelp het om ‘n skewe pro-bruin voorstelling van die Slag van Andringa-straat die wêreld in te stuur (Praag 13.09.2015).

Soos baie eens verligte Afrikaners is Giliomee ontgogel deur die ANC-bewind. Hy was aanvanklik ‘n US-dosent, maar van 1983 tot 2002 was hy ‘n dosent aan die Universiteit Kaapstad (UK). Sy progressiewe of oorverligte era hang saam met minstens die eerste dekade van sy UK-dienstyd. Verlede jaar het Giliomee ‘n bundel opstelle gepubliseer, The rise and demise of the Afrikaners, (Cape Town: Tafelberg, 2019, 360p, R350; Amazon Kindle $25,30). Die teks bestaan uit reproduksies van 15 artikels wat van 1983 tot 2018 gepubliseer is, plus ‘n enkele ongepubliseerde voordrag. Dertien hiervan is in die oorspronklike Engels. Geen poging is aangewend om hierdie bundel, soos sommige van Giliomee se vorige boeke, in Afrikaans te publiseer nie.

Ek het ‘n omvattende bespreking van laasgenoemde boek geskryf (Praag 16.02.2019). Van die opmerkings wat ek toe gemaak het, is ook op sy jongste boek van toepassing: “Giliomee is een van die bekendste vegters vir Afrikaans. Dat hy dit nodig vind om deesdae hoofsaaklik in Engels te publiseer, toon hoe Afrikaans sedert 1994 as akademiese taal agteruitgegaan het.” Die aandag word gevestig op “Giliomee se geneigdheid om te herhaal, selfs woordeliks, wat hy in sy vorige boeke gepubliseer het … Dit is ‘n geval van herhaling binne hierdie bundel en ook herhaling van wat reeds in sy ander boeke staan.” “Vir ‘n behoorlike waardering van Giliomee se werk is dit noodsaaklik dat die tyd waarin elkeen van die opstelle geskryf is, in ag geneem word.” Die ergste vergryp waaraan Giliomee hom in sy 2019-boek skuldig maak, is om die boek af te sluit met ‘n sin wat op ‘n Tim du Plessis-dwaasheid gebaseer is: “The future of Afrikaans is literally in coloured hands, and so is the future of the Afrikaners.” As dit waar sou wees, is sowel Afrikaans as die Afrikanerdom tot ondergang gedoem.

Giliomee se jongste boek is Maverick Africans: The shaping of the Afrikaners (Cape Town: Tafelberg, 2020, 326p, R350; Amazon Kindle $25,30). In die hooftitel word daar weereens voorkeur aan die benaming Afrikaan bo Afrikaner gegee. Laasgenoemde term kom eers in die newetitel voor. Histories was Afrikaners aan Suid-Afrika gebonde, asook in ‘n beperkte mate aan ander lande in Suidelike Afrika, maar nooit aan (swart) Afrika as sodanig nie. Myns insiens kan Afrikaners in ‘n tuisland buite Afrika as Afrikaners floreer. Plaaslik word so ‘n tuisland nie net al hoe meer onwaarskynlik nie, maar ook ongewens weens die verval in die land as ‘n geheel en Afrika se voortgesette tradisie van ellende.

Hierdie keer dateer die artikels uit 1981 tot 2010. Drie van die 10 hoofstukke (4, 8 en 10) is nie voorheen gepubliseer nie maar is nie vry van herhaling van wat reeds voorheen deur Giliomee geskryf is nie. Die inhoud is in twee dele verdeel. Vir elk van die dele het Giliomee ‘n inleiding geskryf. In die voorwoord gee hy ‘n voorsmakie van wat volg: “Until 1994 a stable and professional [government] service supervised by the Public Service Commission was one of the country’s strengths” (p 1). Maar hy het reeds uitgebreid hieroor in sy 2019-boek, hoofstuk 4, geskryf. Die teks van al die hoofstukke bestaan net in Engels. Daar is klaarblyklik weer geen sprake van ‘n Afrikaanse uitgawe van die boek nie.

Diegene wat Giliomee se vorige boeke gelees het, kan verneuk voel omdat sy jongste boek te min inligting bevat waarvan hulle nie reeds kennis dra nie. Hopelik is Giliomee se voorraad artikels, wat herpubliseerbaar is, nou uitgeput en sal hy volgende keer met nuwe skryfwerk, wat nuwe inligting bevat, vorendag kom. Ek gaan die boek nie hoofstuk vir hoofstuk bespreek nie. Ek volstaan met fragmentariese opmerkings.

Ooreenkomstig die nuwe mode gebruik Giliomee die benaming “the South African War” (bv 41, 42, 44, 73). Dit is om erkenning te gee aan die rol wat nieblanke groepe (hoofsaaklik aan die kant van die Britte), naas die Britte en die Boere, in die oorlog gespeel het. Die term Boer, waarop ek baie trots is maar deesdae dikwels gediskrediteer word, word sodoende vermy. In die indeks kom die eienaardigheid voor dat daar ‘n inskrywing, “Anglo-Boer War (South African War)”, is (318) maar geen inskrywing vir “South African War” nie. Laasgenoemde is die benaming wat by voorkeur in die teks gebruik word.

Soms slaan Giliomee se (historiese) linksheid steurend deur, bv “Important was the extent to which the indigenous Bantu-speaking African society, as distinct from the Khoisan people, survived the impact of European colonisation, withstanding not only their firepower but also European diseases and alcohol as means of conquest” (74). Giliomee wek die indruk dat die blankes, ten einde die nieblankes te onderwerp, doelbewus siektes en drank onder hulle versprei het.

Toe John Vorster die staatshoof was (1966-1979), het hy graag gesê Suid-Afrika is ‘n klein land of ‘n klein nasie; dat ons onbeduidend in wêreldperspektief is. Die Tsjeggiese skrywer, Milan Kundera (gebore in 1929), het ‘n soortgelyke aanvoeling. In die epigraaf word hy soos volg uit sy essay, Testaments betrayed (1993), aangehaal: “Small nations. The concept is not quantitative; it points to a condition; small nations lack that felicitous sense of an eternal past and future; at a given moment in their history, they all passed through the antechambers of death. In constant confrontation with the arrogance and ignorance of the mighty, they see their existence as perpetually threatened or with a question mark hovering over it; for their very existence is the question” (v, 217-218). Geen wonder dat Kundera hom mettertyd eerder as ‘n Fransman beskou het nie. Watter opsie, indien enige, het Afrikaners? Vir my is dit aangewese om ‘n bittereinder-Afrikaner te bly.

Kwantitatief het die situasie van die plaaslike blankes ernstig verswak, om van die politieke opset nie te praat nie. “In 1910 Africans in South Africa numbered just over 4 million and formed about two-thirds of the total population of 6 million, while there were 1,2 million whites, representing about one-fifth of the country’s population. The African population would grow to 12,6 million by 1951 and to 45 million by 2018, when they formed nearly four-fifths of the country’s population” (9). Gedagtig aan bv al die (onwettige) inkommers, is dit waarskynlik ‘n onderskatting van die getal swartes.

“On the eastern frontier government attempts at enforcing territorial separation between the colonists and Xhosa were undermined because so many farmers insisted on retaining the services of their Xhosa herdsmen and on trading with the Xhosa beyond the colonial boundary” (10). Die skuld vir die destydse probleme aan die Oosgrens (bv Groot-Visriver) word hiermee eensydig op die blankes geplaas. Die Xhosas het die grens dikwels oorgesteek vir bv weiding en moord- en rooftogte. Weens die Nobel-bekroonde staatmanskap van FW de Klerk het die swartes die land sedert 1994 tot in die Parlement in Kaapstad binnegedring.

“It was not Calvinism or racism that was decisive in the formation of Afrikaner nationalism but the Westminster-styl electoral system, which favoured the largest ethnic group in the electorate” (13). “The Westminster system encourages politicians representing a large ethnic community or a powerful corporate group in the electorate to join together by excluding any marginal community that holds the balance of power” (222). De Klerk & kie sou van die Westminster-stelsel ontslae geraak het, maar soos in feitlik iedere ander opsig is aan die eise van die terroristiese ANC toegegee, gevolglik sit ons sedert 1994 met verswelgende swart meerderheidsregering. Apartheid/rassesegregasie was/is ‘n noodsaaklikheid vir blanke oorlewing. Dit was dié manier waarop geregtigheid ten minste aan die blankes verseker kon word. Deesdae word die klem uitsluitlik op geregtigheid vir die nieblankes geplaas.

“In the year 1929 … the word ‘apartheid’ appeared in print for the first time” (15; ook 143, 225). Ton Vosloo noem egter dat Jan Smuts hierdie woord reeds in 1919 in ‘n toespraak gebruik het (Praag 31.08.2018). Vosloo beweer dit seker op grond van dokumentasie. Hoe anders sou hy dit weet?

Om polities byderwetse redes word deesdae op ‘n oordrewe manier voorgegee dat verbastering destyds op groot skaal onder blankes voorgekom het. Dit was klaarblyklik nie die geval nie. “In 1807 only five per cent of a sample of 1 063 children baptised in that year in the Reformed and Lutheran churches had a grandparent classified by genealogists as ‘non-European’ (invariably a female)” (28). “JA Heese, a genealogical researcher, has estimated that seven per cent of modern-day Afrikaner families have a non-European stammoeder or progenitress” (22). Breyten Breytenbach (‘n Seisoen in die Paradys, 1976, p 121) oordryf dus as hy beweer: “Afrikaners were a ‘bastard people’ with a ‘bastard language’ whose destiny was ‘to decompose’ in order to come together in new forms” (Giliomee, 2019-boek, p 77). Giliomee noem dat bv die Du Plessis-, Esterhuyse- en Carstens-families reeds vroeg verbaster het (2020-boek, p 23). Sou dit die gedrag van sommige lede van die nageslag verduidelik?

By die geboorte van ‘n blanke boer se kind in die binneland kon dit gebeur dat sy vrou “have no assistance other than that of a Hottentot woman, without being able to understand one another” (25). Ter wille van die oorbeklemtoning van nieblanke invloed op Afrikaans gee bv Christo van Rensburg en Wannie Carstens egter (valslik) voor dat die Khoi-Khoin en die blankes destyds dieselfde (of ten minste ‘n soortgelyke) variant van Hollands gepraat het.

“Developments on the eastern frontier produced a fury among white frontier women against British rule” (53). “A British settler on the frontier wrote while the trek was getting under way: ‘They fancy they are under a divine impulse’, adding that ‘the women seem more bent on it than the men'” (34). Later, in Natal, was dit Voortrekkervroue (bv Susanna Smit) wat hulle heftig teen Britse oorheersing verset het. “Dislike of English rule was particularly strong among the women” (34). Tydens die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) “women urged their menfolk to actively resist the British authorities” (35). Tydens die Anglo-Boereoorlog het Afrikanervroue baie gely. Desnieteenstaande is daar (redelike) eenstemmigheid dat dit veral hierdie vroue is wat tot die bittereinde wou voortveg; toe baie van die Boerekrygers eerder wou oorgee. “Most insisted that their husbands and sons had to continue fighting, even to the death … A British officer noted after two months of farm burning that, without exception, the woman said that they would not give in” (36). “The women are the fiercest advocates of war to the bitter end … There is no doubt the women are keeping up the war and are far more bitter than the men” (37).

Maar waar is die Afrikanervroue wat hulle deesdae teen die ANC-regime verset? Dit is linkse ANC-kruipende vroue wat die toneel oorheers; gevalle soos Christi van der Westhuizen, Amanda Gouws, Lizette Rabe, Ena Jansen, Antjie Krog, Ruda Landman, Willemien Brümmer, Elmien du Plessis en die liggewig Azille Coetzee. Ná die Rebellie (1914-1915) “some 4 000 women marched to the Union Buildings, where they presented a petition to Lord Buxton, the governor-general. After the rebellion [JBM] Hertzog declared: ‘Perhaps they were the greatest rebels'” (39). Deesdae is hierdie blanke optog feitlik vergete. Wat ons deesdae jaarliks tydens Vrouedag moet aanhoor, is hoe hoofsaaklik swart vroue in 1956 na die Uniegebou opgeruk het omdat hulle hardegat oor die dra van passe was.

In 1853 het die Britte verteenwoordigende regering aan die Kaap ingestel. Minder as ‘n kwart van die kiesers was Brits (92). Aanvanklik was daar by Afrikaners min belangstelling in die politiek. “Although Dutch-Afrikaners accounted for roughly 70 per cent of the Cape’s white population, the proportion of Dutch-Afrikaner representatives in Parliament ranged from only 32 to 36 per cent between 1850 and 1870. At the constituency level great apathy reigned. In 1869 a canvasser found that nine-tenths of young farmers under the age of 26 in his area had not troubled to register as voters … Many of the constituencies were not even contested, with nearly half going unopposed in the 1869 election” (96-97). “The Dutch-Afrikaners were ‘the ideal prefabricated collaborators’ in helping to secure British power and influence” (98). In 1990/94 het dit baie erger daaraan toe gegaan toe ‘n groepie Afrikaanssprekende blankes dit waaragtig reggekry het om mandaatloos ‘n swart meerderheidsregering aan die bewind te plaas. Sedert 1994 lyk dit asof die politieke apatie van die middel-dekades van die 19de eeu weer in Afrikanergeledere toegeslaan het.

“The [Cape] government in 1865 abolished Dutch as a medium of instruction in government schools and imposed English as the sole medium” (98). Hierteen het Afrikaners destyds glad nie genoeg geprotesteer nie. Verengelsing het bv groot steun in die geledere van die NG Kerk geniet (109). “Dutch-Afrikaner society was losing some of its brightest minds through the steady process of anglicisation” (106). In 1874 het die regering opgehou om predikante se salarisse te betaal. “In the early 1880s the [DR] church suddenly became prominent in the agitation for the recognition of Dutch as an official language. In growing numbers ministers of religion and teachers … asserted a close link between language and nationality” (119).

In die tweede helfte van die 20ste eeu wou die NP-regering swart skoliere in hulle eie belang optimaal vir die arbeidsmark voorberei. Daar is gevolglik probeer om die onderrig in swart skole in sowel Engels as Afrikaans aan te bied. Hoewel dit sekerlik nie die enigste rede is waarom die Soweto-onluste in 1976 uitgebreek het nie, word die gebeure deesdae by voorkeur aan “gedwonge” Afrikaansonderrig toegeskryf. Die dood en verwoesting wat gesaai is, word jaarliks feestelik op Jeugdag herdenk. Herhaaldelik word beweer dat Afrikaans nooit weer aan enigeen opgedring mag word nie. Sedert 1994 is die ANC-regime besig om Engels op alle gebiede en vlakke aan almal op te dring, maar in hierdie geval word daar nie beswaar geopper en “nooit weer” gesê nie. Dit is Afrikaans wat vir verguising uitgesonder word.

Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), wat in 1875 in die Paarl gestig is, word “the first Afrikaner [nationalist] political movement” genoem (41). Dit verduidelik waarom die Afrikaanse Taalmuseum en -monument, wat deesdae (oorwegend) in die beheer van bruin mense en die ANC-regime is (Praag 15.02.2020), so onwillig is om die deurslaggewende rol van die GRA in die geskiedenis van Afrikaans te erken. Een van die GRA-stigters, CP Hoogenhout, “saw the potential of Afrikaans as the basis of a cultural ethnic awareness to oppose English hegemony” (108). Die GRA-voorsitter, SJ du Toit, was van mening “that no nationality could de formed without its own language” (109). Die GRA het gesorg vir die begin van die Eerste Afrikaanse Taalbeweging (112).

Die Britse anneksasie van die Transvaal (1877), die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881), die Jameson-inval (1895-1896), die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) en die Rebellie (1914) het Afrikanernasionalisme verder gestimuleer. “It was … in the aftermath of the Rebellion that the most powerful of the churches, the DRC, really began to rally behind the [Afrikaner] ethnic movement and ideology” (131). Afrikaners in die Vrystaatse Republiek “wanted this nationality to be like a wall around them to protect them against foreign intrusion” (126). President MT Steyn het toe ‘n groot waarheid kwytgeraak: “The language is the people and if we neglect our language we would have to expect the gradual atrophy of our national existence” (126). Is dit nie presies wat sedert 1994 sienderoë gebeur nie?

In die geval van die Xhosa (soos by die ander inheemse swartes) “land was controlled by the community rather than by the individual” (45). “The Afrikaners introduced the concept of individually owned land” (46). “The ANC slogan Mayibuye iAfrika is a demand for a return of the land of Africa to its indigenous inhabitants” (205). Met die beleid van onteiening sonder vergoeding van blankes se grond (en ander besittings, bv die verbeterings wat op plase aangebring is), beoog die ANC om terug te keer na die era voor Westerse beskawing plaaslik neerslag gevind het. Die onteiende eiendom word boonop staatsbesit, wat neerkom op die uitlewing van die ANC se marxisme.

“Toward the end of the Transvaal Republic, the government was both unwilling and unable to use effective measures to compel Africans to work or to redistribute African labour, and the small farmers began complaining vociferously that they were forced to work themselves and to ‘use their children as [Africans] in order to hold their own'” (79). Maar besitoorname van alle plase in blanke besit, of hulle met of sonder nieblanke arbeid in stand gehou word, is in die ANC-regime se visier. Die Britse koloniale regering het bv in Kenia ‘n hutbelasting ingestel om swartes te verplig om te werk en geld te verdien sodat hulle die hutbelasting kon betaal. Sedert onafhanklikheid in 1963 het alles wat die blankes in Kenia tot stand gebring het, met of sonder die hulp van hierdie (onwillige) swart werkers, in die skoot van die swart regering geval. Dit word geregtigheid (“justice”) genoem.

Die ANC-regering beskerm plakkers op blanke plase sover moontlik. Dit is ‘n probleem wat reeds geruime tyd bestaan. “One farmer … had to accommodate 40 families and provide pasture for their 400 cattle, but could only draw on the labour of three young Africans for the full year and an additional twenty for two months per year” (79). As ‘n nieblanke eens op ‘n plaas gewerk of geplak het, het hy deesdae skynbaar die onvervreembare mensereg om op daardie plaas begrawe te word. Dit impliseer ook die reg van sy (uitgebreide) familie en vriende om tydig of ontydig op die plaas te kom om die graf te besoek. Die familie van ‘n (blanke) neef van my wou hom begrawe op die plaas waarop hy grootgeword en jare lank geboer het. Die nuwe (blanke) eienaars van die plaas het egter toestemming geweier. Die familie was verplig om hom in die dorp se begraafplaas ter ruste te lê. As ‘n blanke boer sou weier dat ‘n swarte op sy plaas begrawe word, sou daar ‘n helse bohaai wees. Ons het hier met dubbele standaarde ter benadeling van blankes se belange te make.

Oor die blanke Coenraad de Buys en sy (verbasterde) volgelinge skryf Giliomee: “A loss of European identity occurred, as these whites lacked the numbers and institutions to withstand the pressures of a vigorous indigenous culture” (46). Deesdae doen die massa-inligtingsmedia, bv Netwerk24/Media24, alles in hulle vermoë om Afrikaners se identiteit af te breek en hulle aan swart verswelging uit te lewer. Byvoorbeeld, aan rasgemengde en selfdegeslaghuwelike word baie en deurgaans gunstige publisiteit verleen. Suiwerder Afrikaans word nooit bepleit nie. Kaaps word verheerlik pleks van dit as ‘n brouseltaal te verdoem.

“In order to maximise profits, the Dutch East India Company kept its complement at the Cape as small as possible. In the 1790s, the last years of Company rule, there was a garrison of only a thousand men stationed at Cape Town” (57). “The government was unable to provide services and afford protection to the pioneering frontier, and the pioneers had to rely on themselves for political and military action” (58). “Afrikaners on the frontier had little to bind them together politically except the commandos” (59). Daarna, tydens die Britse bewind, het dit nie veel beter gegaan nie. Die Britte het op groot skaal van nie-blanke soldate/pandoers gebruik gemaak, wat vir die Boere onaanvaarbaar was.

Wat ek verwerplik vind, is dat historici nie genoegsaam aandag vestig op die mate waarin die Boere (en selfs die 1820-Britse setlaars en hulle nageslag) aan hulle lot oorgelaat is nie. Die destydse toestande aan die Kaap en in bv Algerië word nie vergelyk nie. In Algerië, anders as aan die Kaap, kon die blankes op uitstekende militêre beskerming staatmaak (Praag 16.11.2019). Hoekom word hierdie verskil nie uitgewys nie? Seker omdat dit die destydse plaaslike blankes in ‘n beter lig sou stel. Om dieselfde rede word die uitmuntende prestasie van blankes oor eeue, ver van Europa in Suidelike Afrika, nie genoeg beklemtoon nie. Om in so ‘n eens moeilik bereikbare geografiese gebied – en daarby in Afrika – Westerse beskawing/kultuur/waardes te vestig, was en is ‘n ongelooflike prestasie. Dit is waarom sommige blankes se verbittering en wanhoop oor die eskalerende agteruitgang sedert 1994 maklik verstaanbaar is. Maar daar is baie verloopte Afrikaners wat voorgee dat die situasie sedert 1994 verbeter het. “That whites would always stick together was not a foregone conclusion” (60).

“How far the class cleavages within Transvaal and Free State white society had developed became starkly clear when more than a fifth of the Afrikaners in the field came to fight on the side of the British by the end of the South African War. Of the roughly 5 000 ‘joiners’, the vast majority had been bywoners. In some sense this act of treason was a rebellion against class exploitation. A recent study cites evidence of serious pre-war bywoner discontent. In the 1880s and 1890s they had to go on commando against Africans without any recompense to defend the property of landholders, while their families were destitute. The ‘joiners’ of the Boer War clearly hoped that the British would offer them a better dispensation” (81; ook 94). Sedert 1994 is die situasie die omgekeerde. Dit is die elite onder die blanke Afrikaanssprekendes (bv dosente, politici en joernaliste) wat skaamteloos en gewetenloos ‘joiners’ van die ANC-regime geword het. Afrikaan-Afrikaanssprekendes, dus verloopte Afrikaners, het (deels) die plek van Anglo-Afrikaners ingeneem.

Rasseskeiding het lank voor 1948-apartheid bestaan. “The [Dutch] Reformed Church showed no enthusiasm for admitting large numbers of non-white converts into the local congregations” (138). “A trend, starting in the 1830s, to segregate Coloured members of the Dutch Reformed Church found expression in the establishment of separate Coloured congregations and culminated in the founding of the Dutch Reformed Mission Church in 1881. Schools were racially segregated [in the Cape] in 1893” (110). “By 1920 education in South Africa was fully segregated” (142). “By the second half of the 1930s the United Party government was moving towards segregated suburbs for people who were not white” (154). Die volgende voorstel van Andrew Murray sr (1794-1866), vader van die bekender Andrew Murray jr (1828-1917), is in1857 tydens ‘n NGK-sinode aanvaar: “In cases where ‘the weakness of some’ hindred the spreading of the Gospel, the synod agreed that people might practice their Christian faith in a separate building” (139).

ANC-aktiviste, soos Allan Boesak, het groot genot uit die wanvoorstelling van hierdie besluit geput. “It was important that Coloured Christians should understand their place in the status hierarchy and should not challenge the social order” (138) – iets waartoe Boesak nie in staat is nie. “The church had no intention of drawing a rigid colour line. Indeed, the same synod decided to accept the St Stephen’s parish of ex-slaves as a full member of the DRC” (140). Dit is tot op hede die geval. “The funds for mission work [and the Mission Church] were overwhelmingly from the white church” (141). “The DRC was the only large church in the country that had to rely exclusively on local funding for missionary work” (143). Dit is dus te betreur dat die NG Moederkerk soveel ondankbare kritiek van die NG Sendingkerk en sedert 1994 van die Verenigende Gereformeerde Kerk (VGK) moet verduur. “In 1982 the Coloured and African ‘sister’ DRC churches, particularly the Sendingkerk [Boesak], wielded sufficient influence to have the (white) DRC suspended from the World Alliance of Reformed Churches” (163) – ‘n klassieke voorbeeld van stank vir dank.

Giliomee, bekend vir sy oorverligtheid jeens bruin mense, skryf waaragtig: “No one at this stage [1881] could anticipate that the DRC would later be so miserly and authoritarian in its control of the Mission Church that the relationships in the DRC ‘family’ would be severely strained” (141-142). Dit is ‘n hoogs problematiese en eensydige siening. Dit is die VGK wat halstarrig weier om gesprek met die NGK te voer. Die VGK se ononderhandelbare voorwaarde vir gesprekvoering oor kerkhereniging is dat die NGK eers die Belhar-belydenis ongekwalifiseerd moet aanvaar. Die VGK munt sedert sy ontstaan in 1994 uit in liefdeloosheid jeens die NGK. Die VGK openbaar ook geen voorliefde vir Afrikaans nie. Die ver- of hereniging van die NGK en die VGK sou die doodsklok vir Afrikaans as kerktaal lui.

Hoewel ‘n mens ‘n meer genuanseerde standpunt van ‘n historikus verwag, distansieer Giliomee hom sonder meer van apartheid. “Segregation and apartheid were indefensible” (182). Twak! Die oorlewing van blankes en blanke beheer oor die land was noodsaaklik. Die instrument wat daarvoor gebruik is, is rassesegregasie/apartheid. Dit het (oënskynlik) eerder om praktiese as morele oorwegings gegaan, maar almal kon in groter mate by so ‘n opset baat as by ongebreidelde, immorele swart oorheersing, dus ‘n beter ekonomiese én morele situasie as tans. “By 1994 the country was the most developed in Africa … the best infrastructure in Africa, the lowest electricity prices and a better-housed urban population (of all races) than in any other African country. The ANC inherited the richest and best-run state in Africa … In 25 years they [the ANC regime] turned 3,7 million unemployed into 10 million” (182).

NP van Wyk Louw, ‘n lid van die Afrikaner-Broederbond, het in 1958 met die frase “voortbestaan in geregtigheid” as riglyn vir die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, vorendag gekom (230). “[He] insisted that national death might be preferable to a form of ethnic survival based on injustice” (277; ook 278). Vir die blankes was dit egter noodsaaklik om groter waarde aan oorlewing as aan moraliteit te heg. In elk geval: Het geregtigheid sedert 1994 die plek van apartheid ingeneem, of eerder meer en groter ongeregtigheid? Daar is nou nuwe ongeregtighede en ook ‘n voortsetting van vorige ongeregtighede, bv rassediskriminasie; hierdie keer ten koste van veral die blankes. Byvoorbeeld, Piet Cillié het uitgewys dat dit vir die blankes primêr om oorlewing gegaan het en nie (altyd) om moraliteit nie (216). Apartheid “was an attempt to secure the Afrikaner’s self-determination” (239; ook 244). “Without a privileged position the Afrikaners could not survive as a separate people; without safeguarding the racial separateness of the people a privileged position could not be maintained” (247). Soos John Vorster dit gestel het: “Apartheid was simply not a goal in itself but an instrument in the service of stability and security” (260). Die waarheid van hierdie stelling blyk uit die chaos waarin die land sedert die afskaffing van apartheid verval het.

Grondliggend is daar die noodsaaklikheid dat verskille by mense erken moet word. DF Malan “refers to the fundamental difference between two groups, white and black … ‘The difference in colour is merely the physical manifestation of the contrast between two irreconcilable ways of life [ie cultural differences] … [and] between overwhelming numerical odds on the one hand and insignificant numbers on the other'” (315). Dit is waarskynlik Piet Cillié wat geskryf het: “We can find in all of Africa not a shred of evidence that black nationalists would be prepared to pull together in a single yoke with white volksgroepe [communities]. Nothing that has happened since the introduction of the policy of partnership in the Federation of Rhodesia and Nyasaland offers any evidence that the black man would accept partnership except perhaps as a transition phase in the march to black baasskap” (228). Selfs die kortstondige Regering van Nasionale Eenheid in Suid-Afrika (1994-1997) was vir die ANC/SAKP onaanvaarbaar tensy hierdie kamerade onbetwisbare baasskap geniet.

John Vorster het tereg gesê: “For us Afrikaners there won’t be a second chance if we lost power” (237). Weens die ruggraatloosheid, ens, van FW de Klerk & kie, is dit presies wat gebeur het. Donald Horowitz verskaf die volgende perspektief: “The problem is not democracy ‘but ascriptive majority rule with skin colour the determinative factor. It kills democracy by turning elections into “censuses” in which the election result reflects the population mix rather than any policy preferences. It entrenches the largest ethnic or racial group in power, locking minorities out'” (240). Die nuwe Suid-Afrika is ‘n toonbeeld hiervan.

“There can hardly be any doubt that religion and nationalism were the main ideological forces that impacted on the Afrikaners during the twentieth century. The two were interrelated. Without nationalism it is unlikely that the DRC would have remained as ridigly segregated as it was until the final decades of the [20th] century, and without the DRC’s endorsement of the policy of apartheid, it would never have assumed its extreme form” (146). Giliomee gaan darem nie sover soos Leopold Scholtz deur apartheid herhaaldelik “verfoeilik” te noem nie. Giliomee toon goeie insig wanneer hy skryf: “Much of the talk about a peaceful transfer op power in South Africa misses the fundamental point: that Afrikaners and the larger white nation consider their sovereignty as precious. It is not something to be bartered away” (201), maar dit is presies van De Klerk & kie mandaadloos gedoen het.

Giliomee kom ook met ‘n raak karakterisering van die ANC vorendag: “The ANC insists on the forced unification of ethnic groups in a homogeneous nation” (207). Hieruit volg dat die voortbestaan van die Afrikerdom en Afrikaans volgens die ANC ongewens is. Giliomee het in 1989 geskryf: “Whites and blacks have no option but to find a way of living with one another that meets the crucial need for identity, dignity and security of all” (209). Vir blankes faal die huidige opset in al drie hierdie opsigte skouspelagtig.

Verder kom Giliomee darem tot die volgende gevolgtrekking: “There are no convincing historical grounds for the later widely held belief that they [Afrikaners] tended to consider themselves as a uniquely chosen people who had a covenant with God” (90). Byvoorbeeld, “DF Malan rejected the idea that the Afrikaners considered themselves as a uniquely chosen people” (150). Daar is die verband van “the Tower of Babel to God’s plan to settle different nations in different regions. Although theologically a liberal, DF Malan also clung to this outdated [?] interpretation of the Tower of Babel” (152). “As late as 1974 the Dutch Reformed Church synod reaffirmed the stale [?] story of Babel as a parable of God’s creation of distinct peoples” (165).

“The DRC finally broke with apartheid at its 1986 and 1990 synods … The church had made a major about-turn, but for some critics this was insufficient: they wanted the church to state that it had acted out of malign and sinful intent in helping to design apartheid in the 1930s and 1940s” (165). Daarna loop die gebeure die geykte ANC/SAKP-pad: Apartheid is ongekwalifiseerd tot sonde verklaar en die NGK kon nog nooit genoeg verskoning vir sy sondigheid vra nie.

Die onstilbare rassisme van die ANC-regime word seker deur geen ander verskynsel beter geïllustreer as die transformasie (en gevolglik korrupte ondoeltreffendheid) van die staatsdiens nie. “Afrikaners did not insist that the top levels of the civil service had to reflect the ratio of Afrikaners to English in the country. It was only in the early 1960s [mid-1960s – 184] more than 50 years after Union in 1910, that the upper half of the central state’s civil service reflected the make-up of the white population. After the regime change of 1994 it took only thirteen years to reflect the white-black ratio at these levels” (175). “The Afrikanerisation of the public sector was in fact a gradual process instead of a sudden take-over” (190). “The NP never had a policy to transform the civil service in such a way that it became demographically representative of the white population in its upper levels” (191). Die rassistiese ANC-regime het blankes op groot skaal uit hulle staatsdiensposte gewerk. In hierdie proses is onbeskryflike onreg teen derduisende blankes gepleeg, maar hieroor word selde ‘n woord gerep. ‘n Nuwe generasie armblankes is geskep, maar feitlik geen publisiteit word hieraan gegee nie. Die NP-regering het op ‘n tweetalige (Afrikaans en Engels) staatsdiens aangedring (198), terwyl die ANC-regime dit in ‘n eentalige Engelse “diens” getransformeer het.

Sedert 1994 word daar ook druk op die private sektor uitgeoefen om op ‘n rassistiese grondslag te transformeer, bv in personeelsamestelling en aandeelhouding. Dit is iets wat nie tydens die blanke bewind gedoen is nie. Maar dan is dit die blankes wat voortdurend van rassisme beskuldig word. Ná 1910 “no obligation was imposed on the English-speaking business community to ’empower’ the Afrikaners or any other group … South Africa was unique in the sense that there never was any serious threat of nationalisation, despite the fact that by 1939 English-speakers controlled 80 to 90 per cent of the economy, apart from agriculture” (176). Histories het Afrikaners veral twee sektore oorheers, te wete die landbou en onderwys. Sedert 1994 word plase onteien terwyl veediefstaf en plaasmoorde floreer. In die onderwys word transformasie as verskoning gebruik om by voorkeur nieblanke, veral swart, dosente aan te stel, al kan dit in baie gevalle nie akademies geregverdig word nie. “RW Johnson argues that since 1994 the African National Congress has failed to provide South Africa with a new ruling class capable of developing the country” (181).

Oor die 1955-Vryheidsmanifes skryf Giliomee: “The Charter’s use of the term ‘national’ is ambiguous. One of the key phrases reads, ‘All national groups shall have equal rights’, which, some of the Charter’s critics claim, suggest the creation of four nations – Africans, Coloureds, Indians and whites. Another clause states: ‘The national wealth of our country, the heritage of all South Africans, shall be restored to the people.’ Charter suppporters argue that the word ‘national’ refers to all South Africans, but the word ‘restore’ may suggest that it has primarily Africans in mind. And then, of course, there is the Charter’s ringing opening phrase: ‘South Africa belongs to all who live in it, black and white, and … no government can justly claim authority unless it is based on the will of the people.’ This again suggests a liberal-democratic approach to self-determination” (202). Wat duidelik is, is dat die bedoeling met die opstel van die manifes en die vertolking en toepassing daarvan die bevoordeling van swartes en die benadeling van blankes is. Die ANC se “primary task is the ‘national liberation of the largest and most oppressed group – the African people'” (207).

Beyers Naudé (1915-2004) staan bekend as een van die mees verloopte Afrikaners. Hy het selfs die ANC se terrorisme met woord en daad ondersteun. Hy het in die teenoorgestelde van sy pa ontaard. “Only one of the delegates of the bittereinders at the Vereeniging assembly of May 1902 proposed the Dutch language as the basis for future survival. He was Jozua François Naudé [1873-1948], a 29-year-old Transvaal teacher, later a co-founder of the Afrikaner Broederbond. Naudé reminded delegates that one of the conditions set by the bittereinders in the field was to have the right of the Dutch language guaranteed. Dutch ‘was of great significance to the volk, forming a channel through which the volk could again become volk.’ He refused to sign the peace treaty … Naudé … argued that without a language as the symbol of their national identity the Afrikaners would not survive as a people” (219). Dit is wat ek ook bepleit. Standaardafrikaans, oftewel ordentlike Afrikaans, dus nie Kaaps nie, is skering en inslag vir die voortbestaan van die Afrikanerdom. Jozua Naudé was sekerlik ‘n regte of ware Afrikaner. Sy nagedagtenis word nie genoeg gehuldig nie. Pleks daarvan word die verlooptheid van Beyers Naudé dikwels verheerlik.

Onder lewendes is Wim de Villiers (gebore in 1959) ongetwyfeld een van die mees verloopte Afrikaners. Soos Beyers Naudé het hy in die teenoorgestelde van sy pa, die Broederbonder AB de Villiers, ontaard. Voordat Wim op 1 April 2015 diens as rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) aanvaar het, het hy aan die aanstellingskomitee die versekering gegee dat die posisie van Afrikaans aan die US “ononderhandelbaar” is. Op 12 November 2015 het Wim, met die ondersteuning van sy bestuurspan, egter op die US-webwerf aangekondig dat hy Engels met ingang 2016 “die primêre taal van kommunikasie en administrasie” aan die US wil maak (Praag 28.11.2015). Wat hierdie aankondiging nog meer skandalig maak, is dat die US juis in 2015 doelbewus versuim het om Jan Marais ‘n eeu na sy dood te huldig. “Stellenbosch University turned itself into an English-medium university in 2017” (Giliomee, 2020-boek, p 280), strydig met die stigtingsvoorwaarde van die skenker, Johannes Henoch (Jan) Marais (1850-1915), dat Hollands/Afrikaans nie ‘n mindere pleks as Engels mag beklee nie. Tot op hede het Wim nog nie eksplisiet erken dat die US onder sy leiding hierdie stigtingsvoorwaarde minag nie. Tydens die US-eeufees in 2018 is hierdie feit deurgaans verswyg. Giliomee skryf: “Nowhere had I seen a university so blatantly misleading the public” (282). “What is so heart-breaking about the demise of Afrikaans at Stellenbosch University is the leading role of Afrikaners (or, to use the more neutral term, white Afrikaans people) in the downgrading and marginalisation of Afrikaans” (283). Die etiek-kolos, Anton van Niekerk, wat hom graag oor alles en nog wat uitlaat, veral as hy houe teen Afrikaners en Afrikaans kan inkry, swyg soos die graf oor die nie-nakoming van Jan Marais se US-stigtingsvoorwaarde.

Maar ek wil iets oor Wim se voorgeslag uitwys wat blykbaar nog nooit eksplisiet openbaar gemaak is nie: Wim is ‘n (direkte) afstammeling van Jan Marais en GWA van der Lingen (1829-1869), twee van die voortreflikste yweraars vir Hollands/Afrikaans. Pieter Kapp skryf: “Prof AB de Villiers [Wim se pa], die seun van Louis Henri de Villiers (30.3.1879-29.8.1945), ‘n broer van Elizabeth [Johanna Hendrika, gebore De Villiers] Marais [1867-1953, Jan Marais se vrou], [het] van 1977 tot sy dood in 1992 as trustee [van Het Jan Marais Nationale Fonds] gedien” (Nalatenskap sonder einde: Die verhaal van Jannie Marais en die Marais broers, Stellenbosch: Het Jan Marais Nationale Fonds, 2015, p 186). Elizabeth, wat in 1905 met Jan getrou het, “was die dogter van die bekende AB de Villiers van die Paarl en sy en haar broers het ‘n groot rol gespeel in die Marais-De Villiers-Neethling-kombinasie wat so ‘n belangrike plek in die Afrikaanse volkslewe sou inneem. Haar moeder was Théophilé Antonia van der Lingen, die dogter van die beroemde Paarlse kampvegter vir Afrikaans, ds GWA van der Lingen” (21).

Giliomee skryf: “Tussen 1830 tot 1870 was ds GWA van der Lingen van die Paarl feitlik die enigste mens wat daadwerklik teen die Britse evangelie van vooruitgang en verengelsing teenstand gebied het” (Die Afrikaners, p 160). “Een van sy … teikens was die ou koloniste. Hulle verwaarloos die taal [Hollands] en gebruike van hul voorvaders. Hulle praat ‘n vreemde taal [Engels] krom en skeef en hulle laat hul kinders in ‘n vreemde taal onderrig” (162). Van der Lingen het in 1857 die Gimnasium in die Paarl as ‘n Hollandse skool gestig (165). Van der Lingen was ‘n/dié direkte voorloper van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA). Die GRA-stigtingsvergadering, op 14 Augustus 1875, het in die huis van Gideon Malherbe in die Paarl plaasgevind; tans die Afrikaanse Taalmuseum. Malherbe was die skoonseun van Van der Lingen (178). Wat Afrikaans en die Afrikanerdom betref, sou mense soos Van der Lingen, Jan Marais en AB de Villiers (Wim se pa) hulle ongetwyfeld sover moontlik van Wim distansieer. Wim, die laksman van Afrikaans aan die US, is myns insiens die skadelikste persoon ooit in die geskiedenis van die Universiteit Stellenbosch. In ruil vir sy dade ontvang hy as US-rektor sowat R5 miljoen per jaar.

Dan Roodt: 2 Februarie, ‘n swart dag in ons geskiedenis

Dertig jaar gelede het FW de Klerk kastig “op eie houtjie” in ‘n Damaskusoomblik besluit om die verbod op die ANC en die SAKP op te hef, Mandela en ander politieke gevangenes (eintlik terroriste) vry te laat en sy rampspoedige “onderhandelings” van stapel te stuur.

Sowel die plaaslike as internasionale media het dié stap as “dapper, verbeeldingryk en geskiedkundig” beskryf. Tans werk dieselfde media hard daaraan om Suid-Afrika se “Oktoberrevolusie” as “steeds ‘n positiewe gebeurtenis” op te vysel. Maar in dieselfde publikasies wat vandag FW de Klerk se verraad van destyds as ‘n heldedaad voorstel, verskyn ander opskrifte soos: “Eskom kan nie sê wanneer jy beurtkrag gaan hê” en “Munisipaliteite: Hier heers geldkrisis, betaalkrisis, waterkrisis”.

FW de Klerk self verklaar tans in ‘n onderhoud: “Ons kán terugveg!” In 1990 en in die aanloop tot 1994 het De Klerk telkens getoon dat hy liewer aan die ANC wou oorgee, terwyl hy nog die ou Weermag en Polisiemag aan sy kant gehad het. In opdrag van Mandela, Joe Slovo en ander lede van die SA Kommunisteparty, het De Klerk sy eie generaals summier afgedank. Die eerste ding wat die ANC-terroristebende ná die NP-oorgawe gedoen het, was om lede van Umkhonto we Sizwe in hoë poste in die polisie en weermag aan te stel sodat beide vandag slegs aan die ANC lojaal is en nie aan Suid-Afrika nie.

Waarom en waarmee wil De Klerk nou dertig jaar te laat “terugveg”? Sekerlik nie met sy gebrekkige intellek nie? As De Klerk sy mond oopmaak stroom die clichés daaruit: “demokrasie, versoening, nie-rassigheid”. Die Europeërs en selfs Amerikaners argumenteer al 200 jaar lank oor demokrasie binne hul redelik homogene samelewings met groot Westerse meerderhede wat opgevoed, ontwikkel en wetsgehoorsaam is. Sommige meen dat “demokrasie” selfs daar nie meer behoorlik werk nie en deur korrupsie en die oorheersing van miljardêrs wat die media en reklame beheer, afgetakel word.

In ‘n heterogene land soos Suid-Afrika wat uit hoogs uiteenlopende bevolkings saamgeflans is, is dit te betwyfel of daar ooit sinvolle “demokrasie” sal bestaan. Trouens, die enigste redelike gevolgtrekking wat ‘n mens kan maak, is dat die eksperiment in “demokrasie” van De Klerk en diegene wat hom as marionet voorgesê het, finaal misluk het. Sedert 1994 sit ons met eenpartyregering, met die verskil tussen staat en party wat lankal vervaag het. Tans is ons stewig op pad na Afro-marxisme wat elders op dié vasteland en veral in Suider-Afrika reeds verwoestende gevolge gehad het. Dink maar aan Mosambiek onder Machel en Zimbabwe onder Mugabe. Julius Malema, hoewel aan die hoof van ‘n “kleiner” party, is een van die hoofrolspelers in die Suid-Afrikaanse politiek en media, met ‘n goeie kans om uiteindelik president te word. Selfs die ekstreemlinkse, anti-Afrikaanse Christi van der Westhuizen het dit al toegegee.

Winnie Mandela en Helen Suzman

Slegs enkele weke of maande voordat De Klerk besluit het om — grotendeels in reaksie op die groei in steun vir die destydse Konserwatiewe Party — sy nuutgevonde “samewerking” met Mandela en die ANC aan te kondig, is sy broer Wimpie de Klerk onder duistere omstandighede in Londen deur die Britse geheimediens “onthaal”. Hier is die bloudruk vir Afrikaneroorgawe waarskynlik aan die De Klerks voorgelê.

Intussen het die destydse Britse ambassadeur, tans “Baron” Robin Renwick, onthul dat hy saam met mev. Helen Suzman en die veroordeelde misdadigers en terroriste op Robbeneiland gekonkel het om die wettige regering van Suid-Afrika te ondermyn. Sowel Renwick as Suzman het in De Klerk iemand gesien wat hulle kon beïnvloed om van die mag afstand te doen, die Afrikaner uit te verkoop en die ANC-terreurbeweging aan bewind te stel. Daar bestaan verskeie onderhoude met Renwick waarin hy spog hoe De Klerk as’t ware klei in sy en mev. Suzman se hande was.

De Klerk is ‘n kruiper en ‘n konkelaar. Hy het sy eie kiesers belieg en om die bos gelei, terwyl hy saam met Mandela en buitelanders ‘n komplot gesmee het om ‘n radikale Bantoediktatuur in Suid-Afrika in te stel. Dit ly geen twyfel dat hy onder normale omstandighede in enige ander land van hoogverraad aangekla sou gewees en skuldig bevind sou gewees het nie.

Wikipedia omskryf “hoogverraad” soos volg:

Hoogverraad is ‘n versamelnaam vir misdrywe teen die interne veiligheid van die staat. Hieronder val byvoorbeeld ‘n aanslag op die staatshoof, (poging tot) ‘n staatsgreep, oorlog teen jou geboorteland en spioenasie.

Verraad is kriminele ontrou. Histories gesproke het ‘n kneg wat teen sy meester in opstand kom verraad gepleeg. Hoogverraad, daarteenoor, is wanneer ‘n onderdaan van ‘n staat verraad teenoor die staat self (waaraan die dader trou verskuldig is) pleeg.

Vroeër jare is die doodstraf vir hoogverraad opgelê. In lande waar die doodstraf afgeskaf is word lewenslange of lang periodes van tronkstraf hiervoor opgelê.

Selfs nie eens die Nasperskoerante en al die liberale “dinkskrums” in die land — waarvan vele letterlik deur George Soros befonds word! — kan meer ontken dat die ANC-bewind tot dusver vir Suid-Afrika rampspoedig was nie. Ongeveer 600 000 mense is sedert 1994 vermoor, waaronder ten minste 80 000 blankes. Die hoeveelheid geld wat die ANC-kaders gesteel, verduister, toegeëien of wanbestee het, strek tot in die triljoene rand. Slegs Eskom beskik oor skuld van meer as R500 miljard, met die ekonomie wat konstant deur beurtkrag belemmer word. Veral die munisipaliteite is genadeloos deur die ANC geplunder. In die tydvak van Afrikanerregering is munisipaliteite goed bestuur, het die boeke geklop en het vele selfs aansienlike reserwes oor die jare opgebou. Dít alles is binne enkele jare tot op die vlak van bankkrotskap geplunder. Die ANC-bewind erken self dat hy grotendeels korrup is.

Die Afrikaanse taal en kultuur is vir alle praktiese doeleindes afgeskaf en duur slegs voort as ‘n soort folklore op kunstefeeste. Engels is tot die enigste amps- en openbare taal verhef, strydig met die ooreenkoms wat sedert 1925 en selfs 1910 in die land gegeld het.

Soos in die meeste kommunistiese lande, het die omgewing in Suid-Afrika geweldig onder die ANC-bewind gely. Rou riool stroom in ons riviere in, chaotiese plakkery word rondom ons stede toegelaat, wildstropery is aan die orde van die dag en ons eens voortreflike middestede wat met die beste in die VSA of Wes-Europa kon vergelyk, het in vuil, vervalle, derdewêreldkrotbuurte verander.

De Klerk sê nogal in sy onlangse onderhoud met Media24:

Wit mense in Suid-Afrika moet aanvaar hulle is ‘n krimpende minderheid.

“Dit is as gevolg van emigrasie en as gevolg van klein gesinne…”

Die “emigrasie” word deur sy daad van oorgawe aan ‘n uiters radikale terreurgroep veroorsaak; die “klein gesinne” kan gedeeltelik toegeskryf word aan die ekonomiese en morele verval onder die blanke bevolking wat aan regstellende aksie, dwelms, prostitusie, asook duur hospitale en skole, blootgestel word. Hierteenoor geskied daar ongebreidelde immigrasie en stroom buitelanders vanuit die hele Afrika oor ons grense, terwyl plaaslike swartes deur kindertoelaes aangemoedig word om hul reeds duiselingwekkende demografie nog verder te verhoog.

Tydens die 1992-referendum waarin De Klerk die blanke en veral Afrikanerkiesers belieg het deur voor te gee dat dit slegs oor “onderhandelings” en nie volslae oorgawe gaan nie, het hy selfs ‘n “tweede referendum” belowe waarin mense oor enige grondwetlike wysigings sou kon stem. Hiervan het dadels gekom. Die huidige grondwet wat wemel van rassistiese anti-blanke en anti-Afrikaanse artikels, en wat grotendeels die ANC-voorstelle verteenwoordig, is klakkeloos deur hom en sy hopelose lakei, Roelf Meyer, aanvaar sodat ons vandag geheel en al aan die tirannie van die ANC-terreurbeweging uitgelewer is.

Die verraad van die joiners in die tweede vryheidsoorlog was eintlik minder grotesk as dié wat die skelm FW de Klerk teen ons gepleeg het. Immers is die vredesonderhandelings in 1902 deur Boeregeneraals met integriteit behartig en het ons in weerwil van die negatiewe uitkoms van die oorlog steeds die vooruitsig op selfregering en soewereiniteit behou.

In 1994 het De Klerk met duiwelse en sadistiese behae die soewereiniteit waarvoor ons voorouers oor die Drakensberge getrek en soveel bloed gestort het, prys gegee en die Nobelprys vir vrede ontvang. Laasgenoemde prys word deur die Noorse Nobelpryskomitee toegeken terwyl Noorweë een van die Nordiese lande was wat terreur in Suid-Afrika aktief bevorder en befonds het. Hy is as’t ware deur ons vyande vir sy verraad beloon.

Dertig jaar later is die son besig om oor Suid-Afrika te sak en het Eskom se vele kragonderbrekings ‘n metafoor geword vir die morele en politieke duisternis wat FW de Klerk in ‘n eens voortreflike land ontketen het.

Kan die laagtepunt waarin hy Suid-Afrika gedompel het, oorkom word? is die vraag.

Leon Lemmer: Willie Esterhuyse oor oorlog en vrede

Willie Esterhuyse (gebore in 1936) maak daarop aanspraak dat hy ‘n (belangrike) rol in die beëindiging van die blanke politieke bewind in Suid-Afrika gespeel het. Hy het in die jare tagtig deelgeneem aan “geheime gesprekke”, wat as resultaat gehad het die magsoorgawe aan die ANC, dus swart meerderheidsregering. In hierdie proses is die blankes van alle beduidende politieke mag ontneem. Anders as Thabo Mbeki, beklemtoon Esterhuyse graag hulle hegte vriendskap. Hy ontken selfs dat Mbeki ‘n terroris is/was. Hy sou die ANC-terroriste eerder vryheidsvegters of -stryders noem. Esterhuyse kan tereg daarop aanspraak maak dat hy die vader van die vernietiging van die Afrikaanse universiteite is. In die eerste jaar van ons “bevryding” het hy ‘n artikel, “Can South Africa afford five Afrikaans universities?” in The Times Higher Education Supplement (24.02.1995) gepubliseer. Ek het by ‘n vorige geleentheid die aandag hierop gevestig (Praag 20.10.2018). Van my ander rubrieke handel ook oor die geval Esterhuyse (Praag 10.11.2013 en 6.09.2015).

Esterhuyse se jongste boek is: Oorlog en vrede: Die morele verbeelding van die mens (Naledi, 2019, 353p, R270). Die hooftitel stem ooreen met Leo Tolstoy (1828-1910) se klassieke werk (1869), wat Esterhuyse “geïnspireer” het (p 24), maar die twee boeke verskil hemelsbreed in aard (en verdienste). Die woord “verbeelding” in die newetitel en teks is problematies. Hoewel Esterhuyse in sy “Leesgids” (338) nie na Tolstoy of Benedict Anderson (1936-2015) verwys nie, is dit laasgenoemde se boek, Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (1983), wat bygedra het tot die gewildheid van die term verbeelding (“imagination”) in hedendaagse akademiese geskrifte. Anderson se boek word “as ‘n baanbrekerswerk oor nasionalisme en nasiestate beskou. Die frase in die boektitel, ‘imagined communities’, impliseer nie dat nasies fiktief is nie. Dit verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak” (Praag 10.02.2018).

Dit is die mate waarin verbeelding (noodwendig) met fiksie/fantasie of onegtheid/valse voorstelling geassosieer word, wat die gebruik van hierdie woord problematies maak; des te meer in die konteks van moraliteit. Dit is ongetwyfeld so dat morele waardes, seker in alle gemeenskappe, met verloop van tyd verander. Maar binne iedere era kan onderskei word tussen diegene wat opreg en diegene wat vals met waardes omgaan. Onder die plaaslike blankes word ná 1994 ‘n groter mate van waardevalsheid as ooit sedert 1652 aangetref. Dit lyk asof Esterhuyse ‘n prominente voorbeeld hiervan kan wees. Is dit werklik moontlik dat ‘n oud-Broederbonder homself tot in sy diepste wese in so ‘n mate kon transformeer dat hy uitgesproke anti-Afrikaner en anti-Afrikaans geword het? Of is dit eerder ‘n front wat hy voorhou sodat hy as ‘n openbare intellektueel in die triestige hede applous kan ontlok vir die polities byderwetse geluide wat hy laat opklink? Kortom, voel Esterhuyse tuis in Kayamandi (kom hy ooit daar, of hou hy haastig verby?) of sit hy liewer knus in Paradyskloof, aan die teenoorgestelde kant van Stellenbosch?

Die hoofgebou van die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), voorheen die Theo van Wijk-gebou, is na Winnie Mandela hernoem en die groot saal in hierdie gebou na ZK Matthews, nog ‘n ANC-aktivis. Sedert 1994 het Unisa toenemend ‘n doelbewus oorverswarte, linkse politieke instansie pleks van ‘n respektabele akademiese inrigting geword. Dit is hierdie radikaal getransformeerde tragedie wat Esterhuyse as ‘n buitengewone professor aangestel het. Die Thabo Mbeki African Leadership Institute is deel van hierdie opset. Esterhuyse kon hom uiteraard nie daarvan weerhou om hartlik met ‘n instituut vernoem na sy boesemvriend saam te werk nie. Vandaar die sewe lesings wat die hoofteks van sy boek vorm. Daar is ook ‘n voor- en ‘n nawoord. Heel aan die begin is daar selfs twee tekeninge, blykbaar deur twee van sy kleinkinders. Dit gee klaarblyklik uitdrukking aan ‘n persoonlike entoesiasme van die outeur, maar lewer geen bydrae tot die onderwerp van die boek nie. “Ek dra hierdie boek … aan my kontinentale gesprekgenote op” (vii), maw dit staan, soos die Universiteit Stellenbosch deesdae, in die Afrika-konteks.

Die lesings wat Esterhuyse aan Unisa gelewer het, was sekerlik in Engels, in die praktyk (bv aan universiteite) eintlik die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika. Die teks in die boek is egter in Afrikaans, waarskynlik omdat Esterhuyse as historiese Afrikaner hom beter in sy moedertaal as in die ANC se koloniale en amptelike taal kan uitdruk. Deesdae gebeur dit selde dat ‘n akademiese niefiksie boek in Afrikaans gepubliseer word en nie uitsluitlik in Engels nie. Selfs iemand soos Hermann Giliomee, wat in ‘n mate as ‘n behoudende Afrikaner kwalifiseer, veral wat betref sy bevordering van Afrikaans, se jongste boek, anders as sy voriges, is slegs in Engels beskikbaar. In ‘n onderhoud wat die ewe oorverligte Lizette Rabe met Esterhuyse gevoer het, sê hy (sonder om dit te betreur): “Afrikaans, as gesubsidieerde onderrig- en intellektuele publikasietaal, het géén toekoms nie!” (Netwerk24, 18.10.2019). Wie is sterk medepligtig aan die vernietiging van Afrikaans as akademiese taal? Willie Esterhuyse. In 2007 het Esterhuyse “die ryk Afrikaners veroordeel omdat hulle nie geld vir onderrig deur Afrikaans wou voorsien nie” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 158). Die eintlike probleem is dat die ANC-regime bereid is om net ‘n enkele onderrigtaal aan ‘n universiteit te subsidieer, waarmee die vernietiging van Afrikaans as tersiêre onderrigmedium bewerkstellig word. Maar hierdie beleid van die ANC word nie deur Esterhuyse gekritiseer nie.

Die verhouding lesings/boek kan nie uit die teks afgelei word nie. As Esterhuyse sewe voordragte gelewer het en hulle min of meer met die sewe hoofstukke ooreenstem, het elke lesing seker die vorm van ‘n oorsigtelike opsomming van ‘n hoofstuk aangeneem. Dit het immers kwalik enige sin om hierdie hoofstukke aan ‘n gehoor voor te lees. Byvoorbeeld, die eerste hoofstuk handel oor die antieke tyd. Dit het heelwat van my as ervare leser geverg om dit deurlopend met die nodige aandag te lees. Die teks verwys na een antieke heerser na die ander. Elkeen se (bloedige) geskiedenis kom grootliks met dié van die ander ooreen, bv hoe hulle (potensiële) opponente uitgemoor het sodat hulle self kon heers. Wat ek amusant gevind het, is hoe dikwels/graag Esterhuyse na die seksuele gedrag van hierdie mense verwys. Ek het gewonder: Dui dit daarop dat daar by Esterhuyse nog vuur in die kaggel is, al lê daar sneeu op die dak (hy het ‘n halfdosyn kinders), of is dit bloot impotente nostalgie oor wat eens was?

Waarop die boodskap in die boek neerkom, is dat die mens (dalk) die morele verbeelding kan hê om vrede te bewerkstellig (soos die versoener en vredesikoon, Nelson Mandela?) maar dat die geskiedenis oor duisende jare gekenmerk word deur oorloë waarvoor mans polities korrek die skuld kry. “Die mens, veral in sy manlike gestalte, is die lewende wese wat moor, verwoesting saai, oorlog voer” (8). “Waarom kry slagoffers van erge strukturele geweld … dit reg om nie sélf gewelddadig te reageer nie? Baie kere vergewend, versoenend en vredesoekend? Soos Nelson Mandela, byvoorbeeld” (11). Dit is ongelooflik, maar dit staan daar! Mandela was volgens Esterhuyse nie ‘n geweldenaar nie. Hy was 27 jaar in die tronk omdat hy spreekwoordelik te hard in die kerk gesing het. “Die mens … kan nie sonder heldefigure oorleef nie” (71). “Die mens kan skynbaar, as kuddedier, nie sonder kultusfigure lewe nie” (247). Uit desperaatheid moet “die mens” egter nie so dwaas wees om van ‘n misdadiger en geweldenaar ‘n held te probeer maak nie. Esterhuyse verwys na Albert Borowitz se boek, Terrorism for self-glorification (2005). Is Mandela nie dié klassieke voorbeeld hiervan nie? Sy geweldsmisdade word “verromantiseer” (95), maar hy kom weg daarmee. “Magstryde ken nie eintlik morele verbintenisse of stellinginnames nie” (122).

Maar watter ras of etniese groep in (die nuwe) Suid-Afrika is by uitstek by misdaad en geweld betrokke? Dít word nie gesê nie. Esterhuyse stel die vraag: “Word geweld en aggressie geneties bepaal of is dit die resultaat van omgewingsfaktore” (10). Maar hy beantwoord nie sy vraag in die inleiding nie. In sowel Amerika as Suid-Afrika is daar lede van ‘n bepaalde bevolkingsgroep wat hulle by uitstek aan misdaad en geweld skuldig maak. As daardie groep (in uitsonderlike gevalle) geïdentifiseer word, word die genetiese opsie heftig ontken en die omgewingsopsie omarm omdat die blaam daarmee op een en dieselfde ander bevolkingsgroep, naamlik die blankes, gepak kan word. Voorspelbaar is dit die agterdeur wat Esterhuyse gebruik. In die nawoord skryf hy: “Die idee dat mense ‘n gewelddadige brein het en geneties geprogrammeer is om selfs ander mense dood te maak, word skerp afgewys. Redes vir geweld moet eerder in omstandighede en vorme van sosialisering [bv apartheid] gesoek word” (311). Daarna probeer Esterhuyse om hierdie standpunt as bloot een van die moontlikhede af te maak (313). Myns insiens toon sy teks en myne duidelik waar die oorwig van sy simpatie lê. My geheelindruk is dat die tema van die boek deur Esterhuyse se linkse politieke beheptheid bederf word. Die outeur het ‘n byltjie te slyp en hy doen dit met oorgawe. Soos by sy vriend, Dawie de Villiers, is daar by Esterhuyse geen teken van verootmoediging oor hulle grootskaalse politieke droogmakery nie.

Hy skryf: “Die mens se morele verbeelding is vir evolusie vatbaar. Én vir revolusie!” (3). Maar dan verwys hy sagkens na “die georganiseerde verset teen apartheid” (4) pleks van die gewelddadige terrorisme wat dit was. “Die vraag wat soos ‘n refrein deur hierdie boek loop: Is gewelddadigheid deel van die natuur van die mens?” (13). Ja, dit is deel van die natuur van sommige mense. Maar as Esterhuyse daardie mense in sy eie tyd en onmiddellike omgewing nie kan of wil identifiseer nie, watter sin het dit om met hierdie lang historiese relaas vorendag te kom? Heel aan die begin verwys hy na “die wit setlaars … [in Amerika wat] die Indiane meedoënloos uitgeroei het” (2). “Voorbeelde van gewelddadige menslike gedrag teenoor ander mense, en die studies daaroor, vertel dat dit die mens self is wat getem moet word; makgemaak [moet word] … om aggresiewe neigings in bedwang te bring én te hou” (19). In Suid-Afrika is veral swartes (getals- en persentasiegewys) by geweld en misdaad betrokke, maar daardie groep word polities korrek nooit spesifiek daarvoor verwyt nie. In die Suid-Afrika van weleer was die regering myns insiens in die hande van mense en kiesers wat aan hoër morele en doeltreffendheidstandaarde as tans voldoen het, gevolglik is mense se aggressiewe neigings destyds beter aan bande gelê, danksy wet en orde.

Daar word dikwels beweer dat die nuwe Suid-Afrika een van die gewelddadigste lande in die wêreld is. Myns insiens is dit ongetwyfeld ‘n nalatenskap van die ANC se terrorisme, maar Esterhuyse verkies om Mandela, Mbeki en die res van die ANC as vreedsame elemente voor te stel. In linkse geledere word blankes graag as geweldenaars voorgestel omdat bv die twee wêreldoorloë in Europa uitgebreek het. Daar word dan beweer “dat die bestaan van nasiestate en nasionalismes by uitstek die eintlike struikelblok vir standhoudende Europese vrede is” (23). Maar Norbert Elias dink “dat georganiseerde en insidentele geweld in Europa oor die eeue heen betekenisvol gedaal het” (20 – The civilizing process, 2000). Steven Pinker kom tot ‘n soortgelyke gevolgtrekking (314 – The better angels of our nature: Why violence has declined, 2011). Maar in Suid-Afrika is die teenoorgestelde tendens sedert 1994 waarneembaar. Kan dit verkeerd wees om hierdie onverkwiklike situasie aan die nalatenskap van veral die ANC se terrorisme en die gedrag van sy ondersteuners toe te skryf? “Moenie jou vyand se infrastruktuur vernietig nie” (12). Die ANC het ook in hierdie opsig ‘n slegte voorbeeld gestel. Wanneer swartes deesdae steeds infrastruktuur vernietig, kom ANC-kornuite met die oproep: Moenie dit in ‘n demokrasie doen nie; dus, dit was iets wat met reg tydens die blanke bewind gedoen kon word.

Esterhuyse maak gewag van “gedienstige lakeie” (33). Karl Marx het gewillige politieke lakeie “bruikbare idiote” genoem (70-71). Gedagtig aan Esterhuyse se rol in ons “politieke oorgang” (eintlik ondergang), soos deur homself beskryf in sy boek, Eindstryd (2012): Is Esterhuyse nie ‘n klassieke voorbeeld van ‘n bruikbare idioot nie? Thabo Mbeki wou hom selfs as die visevoorsitter van die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) aanstel, sodat hy kon help om die blankes, veral die Afrikaners, te diskrediteer. “Tot vandag toe nog speel oorlopers ‘n belangrike rol in politieke prosesse” (201). Esterhuyse is ‘n prominente voorbeeld van ‘n verloopte Afrikaner. Dit verg ‘n erg verloopte Afrikaner om die 1994-ramp as ‘n suksesverhaal te takseer: “Suid-Afrika se vredesonderhandelinge en soeke na ‘n grondwetlike bedeling wat ‘n volwaardige nierassige en nieseksistiese bedeling moet inlui, kry buitengewone belangstelling en applous. Daar is immers min suksesverhale” (256).

Die nuwe Suid-Afrika is nie ‘n toonbeeld van sukses, nierassigheid en nieseksisme nie; eerder die teenoorgesteldes. Finansiële rommelstatus is verwerf en daar word blatant teen veral die blankes en by uitstek blanke mans gediskrimineer. Esterhuyse gee ‘n aanduiding van die soort rol wat hy as WVK-visevoorsitter sou gespeel het: “Daar is altyd dissidente en spelbrekers wat nie deur die meganisme van algemene amnestie na wapenstilstande en informele vredesgesprekke gelok kan word nie. Hulle gaan gewoonlik voort met hul gewelddadige optredes om pogings tot ‘n onderhandelde skikkingsooreenkoms te saboteer. Soos wat ook in Suid-Afrika gebeur het” (298). Toe Mandela en later Mbeki die staatshoof was, was Esterhuyse ongetwyfeld ‘n geesdriftige ANC-kornuit. Dit is die rol wat hy by die WVK sou uitgeleef het. En hy sou sy mes vir veral regse Afrikaners, eerder as swartes, in gehad het.

In die boek word “bloedige geweld” en “morsige affêres” een na die ander beskryf. Daar styg “‘n walging in jou gemoed op oor hoe meedoënloos gewelddadig en aggressief die mens weens godsdienstige fanatisme kan word” (93). Dit geld ook vir politieke fanatisme, waarvan die ANC ‘n sprekende voorbeeld is. “Die hedendaagse idee dat dit die moeite werd is om met die vyande te praat ten einde dodelike geweld te vermy of verdere bloedvergieting te bekamp, kry ‘n bepaalde gestalte” (94). Myns insiens laat “onderhandelinge” sedert 1994 ‘n bitter smaak in die mond van Afrikaners. ‘n Mens onderhandel nie met terroriste en kommuniste op wie se beloftes, bv dat hulle hulle geweldpleging staak, geen peil getrek kan word nie. Daar kan nie “in goeie trou gesprek” (123) met ‘n immorele instansie soos die ANC gevoer word nie. Dit was “‘n fyn beplande strik wat as ‘n onderhandelingsproses voorgehou is” (118). Sinvolle onderhandelings vereis ‘n sekere minimum morele gehalte by albei partye; iets wat by die ANC skromelik ontbreek. Die ANC is nie “die konstruk van die vyand” (bv 105, 253) nie. Die ANC is onteenseglik ‘n werklike en gevaarlike vyand van die blankes, veral die Afrikaners.

Hoe polities korrek het Esterhuyse nie geword nie. “Die dialektiek tussen oorlog en vrede is daarom vanaf eeue gelede al ook deur goed georganiseerde (manlike) geheime organisasies bepaal. Afrikaners se Afrikaner-Broederbond, waarvan selfs [!] ek vir ‘n tyd ‘n lid was [toe dit lonend was], het ‘n lang geskiedenis” (100). Dit kan met stelligheid beweer word: Gerrit Viljoen sou nie vir Esterhuyse as hoogleraar in filosofie aan die Randse Afrikaanse Universiteit aangestel het as hy nie ‘n Broederbond-lid was nie. Dieselfde geld vir sy daaropvolgende aanstelling aan die Universiteit Stellenbosch. Aan Afrikaanse universiteite moes jy die “regte” front voorhou vir aanstelling as dosent, veral in die filosofie. “Beloning vir slaafse lojaliteit is so oud soos die berge” (122). Deesdae sing Esterhuyse ‘n heeltemal ander deuntjie as voorheen, bv: “Calvinisme … het op apartheid-Suid-Afrika ‘n wesenlike invloed gehad, weliswaar as ‘n polities perverse [!] interpretasievorm” (104). “Die apartheidstelsel was rassisties. Afrikaners wat die stelsel ondersteun het, ook. Dit sit in hulle gene” (306). Daar kan geen twyfel oor Esterhuyse se nuut gevonde anti-Afrikaner gesindheid wees nie.

“Soldate toegelaat [is] om vir eie gewin te plunder, te roof, verwoesting te saai en te moor wanneer mense hulle verset het, soos wat … die geval in die Amerikaanse Burgeroorlog was toe die Suide geknak is” (106). Die ANC se MK-terroriste het dieselfde misdade as die soldate van die Amerikaanse Noorde gepleeg. Abraham Lincoln het die Amerikaanse Burgeroorlog ontlok, soos die Britte in die geval van die Anglo-Boereoorlog gedoen het. Lincoln het die slawe opgestook en tot die uiterste teen die Suidelike blankes misbruik. Die Suide is geplunder en sy infrastruktuur is in groot mate vernietig. Maar Lincoln word deur die swartes en linkse blankes as ‘n held voorgestel, soortgelyk aan die manier waarop Mandela deur die swartes en hulle meelopers, bv Esterhuyse, tot ‘n held verhef word; nie as gewelddenaar en terroris nie (dít word verswyg), maar as die teenoorgestelde: “Suid-Afrika se belangrikste vredesmakelaar” (248).

Soos die ANC is Esterhuyse (ongekwalifiseerd) anti-kolonialisties: “Europa was polities en maatskaplik-ekonomies op ‘n strukturele en fisiek-gewelddadige trajek, naamlik kolonialisme” (111). Kolonialisme was glo op “goedkoop dwangarbeid” gebaseer (113). “Die kerklik-godsdienstige regverdiging van Westers-geïnisieerde strukturele en fisieke geweld, gepaardgaande met eksploitasie van mense en hulpbronne, het in koloniale en slawetye vir ‘n laagtepunt in die mens se geskiedenis gesorg waarvan die nagevolge nou nog rimpeleffekte laat. Dit was ‘n vorm van georganiseerde geweld wat nie bloot polities geïnspireer was nie, maar ook ekonomies. In die Europese slawehandel tree politieke imperiale drome en ekonomiese eksploitasie in ‘n bondgenootskap met mekaar op. Strukturele en fisieke georganiseerde geweld word ingebou in ‘n sosio-ekonomiese en politieke stelsel, met swartmense wat tot verhandelbare kommoditeit gereduseer word” (113).

Esterhuyse veroorloof hom sterk taal wanneer hy teen blankes te velde trek. Hy sal die verval van en ellende in die polities onafhanklike Afrikastate ná kolonialisme nie “‘n laagtepunt in die mens se geskiedenis” noem nie. Wit slawe en swart slawehandelaars en -eienaars word nie as immoreel veroordeel nie. Die klem word eensydig op swart slawe en blanke slawe-eienaars geplaas, soos die gewoonte in polities linkse geledere is. Moslems en Arabiere word darem terloops genoem: “Vir bykans driehonderd jaar word mense Afrika se belangrikste uitvoerproduk wat die heersende ekonomiese en arbeidstelsel betref – mans, vroue en kinders. Hulle was kommoditeite in die hande van gewetenlose slawehandelaars, sowel Christene as Moslems. Dit was ‘n besigheid waarin die Arabiere, Spanjaarde, Franse, Hollanders en Engelse uitgeblink het, al het die Britte self nie slawe in Engeland aangehou nie” (115). Die swartes wat mede-swartes as slawe aan die Arabiere en blankes verkoop het, bly onvermeld. Pleks daarvan skryf Esterhuyse van “slawerny [wat] op ‘n groot skaal Europees en Christelik geword het” (118). Dit is die wanvoorstelling van slawerny, deur linkses soos Esterhuyse, wat hierdie eensydige beeld geskep het.

Hierdie linkse elemente het bv in Amerika geen waardering vir Christopher Columbus nie. Esterhuyse skaar hom by hulle eenogige siening: Columbus “moes nie net ‘n nuwe handelsroete na die Ooste ontdek nie, maar ook nuwe bronne vir plundering, verowering en toeëiening vir die Spaanse heersende elite en sy gewillige meelopers van aristokrate en polities gesanksioneerde handelaars verkry” (114). Nog ‘n anti-blanke eensydigheid word deur Esterhuyse gepleeg wanneer hy na die Berberse Oorlog (“Barbary War”) van 1803 verwys sonder om melding van die verskriklike lot van blanke slawe in die hande van daardie Arabiere en Berbers te maak. Pleks daarvan plooi hy die gebeure met ‘n anti-Amerikaanse uitspraak: dat daardie oorlog “die begin [was] van wat as die Amerikaanse obsessie met wêreldpolisiëring beskou kan word” (166). Dit lyk asof Esterhuyse in sy lesings oorbewus van die anti-Westerse ingesteldheid van die Mbeki-instituut was en hy sy mantel ooreenkomstig gedraai het. Hy skryf van “politieke ego-massering” (171). Is dit nie ‘n raak karakterisering van sy veelgenoemde vriendskap met Mbeki nie?

Later skryf Esterhuyse op sy eensydige manier verder oor slawerny omdat dit hom in staat stel om sy aansien by swartes, spesifiek die ANC, te konsolideer. Mandela het die slegte gewoonte gehad om te beweer dat die blankes in Suid-Afrika nie na verdienste suksesvol en welvarend was nie, maar omdat hulle op die rûe van swartes gery het. Esterhuyse pas dit op die blanke Amerikaanse Suiderlinge toe: Hulle het glo “‘n luukse en selfs uitspattige lewenstyl op die rûe van slawe geniet” (213). “Slawehandel, en nie bloot die besetting van grondgebied nie, was ‘n intrinsieke element van die koloniale projek. Die koloniale maatskaplik-ekonomiese instelling van slawerny is met geweld gebore en met geweld bevorder. Mense, hetsy verower of as potensiële slawe gevange geneem, is met geweld weggevoer; uit stam- of familieverbande geruk en as kommoditeite na ander lande verskeep om daar verkoop te word. Die VSA is vir ‘n lang tyd in sy vormingsjare gebou met die sweet en bloed van slawe se dwangarbeid en is daarvolgens nie ten volle in vryheid gebore soos graag beweer word nie. Die VSA was ook ‘n uitbreidingsproduk van Europese en Engelse imperialisme én ‘n sisteem van goedkoop arbeid” (130).

Esterhuyse borduur voort: “As dit so is dat die reuk van goud en geld die mens van vroeg af gedryf en gemotiveer het, was kolonialisme, die verowering van die Nuwe Wêreld en veral slawehandel die mees strukturele én fisiek gewelddadige inkarnasie van dié reuk” (131). Amerikaanse slawehandel het “‘n dominante etniese faset gehad: wit eienaars teenoor swart slawearbeiders; ‘n wit meestersklas teenoor ‘n swart (gedwonge) werkersklas … Slawe het géén regte gehad nie. Slegs base” (132). Kortom, blankes is hel uit sleg. Ten spyte van al die swart “sweet en bloed” in die VSA se fondament, was en is dit egter blankes wat die land die suksesvolste en vooruitstrewendste ooit gemaak het.

Esterhuyse se “morele verbeelding” gaan selfs verder op loop. Die Transatlantiese slawehandel is dié slawerny waaroor linkses by voorkeur te kere gaan. “Jy hoef nie eens hieroor te lees nie, maar net jou verbeelding te gebruik om ‘n voorstelling te kan maak van hoe wreed, onmenslik en moreel boosaardig dit was vanuit ‘n een-en-twintigste-eeuse perspektief bedink” (134). Die swartes is “soos slagvee op die slawemark opgeveil” (135). “Slawehandel en die slawemark was in die Westerse koloniale tye dié voortreflikste voorbeeld van strukturele en fisieke gewelddadigheid, met die Nuwe Wêreld as die wenner en Afrika as die grootste verloorder” (136). Is Amerika en ander Westerse lande nie dalk uit eie reg wenners en Afrikalande insgelyks uit eie reg, bv weens onvermoë, verloorders nie?

Is die bodemlose Westerse hulpverlening aan mislukte swart state skuldige boetedoening of is dit blaamlose/pryssenswaardige goedertierenheid? Soos in swart geledere wil Esterhuyse hê dat die blankes (en net die blankes) steeds vir slawerny moet boet: “Dit moet beklemtoon word dat Afrika dié kontinent was waar die kanker van kolonialisme en slawerny wonde, letsels en herinneringe nagelaat het wat selfs tot in ons teenswoordige eeu nog nie uitgewis óf genees is nie” (142). Esterhuyse sou dieselfde van apartheid in Suid-Afrika beweer en die blankes tot verskoning vra en boetedoening probeer verplig. Maar sou hy ooit die “morele verbeelding” hê om teen die “wonde, letsels en herinneringe” van die “kanker” van ANC-terrorisme te velde te trek? Nooit gesien nie.

Let op hoe wyd gooi Esterhuyse die wanprestasies en skuld van die slegte blankes: “Die era van Westerse kolonialisme en Christelike beskawingsinisiatiewe as vorm van fisieke en strukturele geweld, en Westerse imperialistiese drome, is ongetwyfeld een van die mees destruktiewe en mensonterende periodes van die sogenaamde moderne tyd en Christelike Westerse beskawing” (147). En Afrika sedert “bevryding” van die koloniale (dus blanke) “juk”? Is hierdie lande toonbeelde van nie-gewelddadigheid en beskawing? Nee, maar Esterhuyse en diesulkes het ‘n agterdeur: Die slegte blankes word hiervoor die skuld gegee.

Die sin wat hier volg het op Brittanje betrekking, terwyl die een daarna lekker loslit sommer alle kolonies betrek: Die Britse kolonies was “niks meer as plunderplatforms nie. Daarom [!] was alle [!] koloniale state net [!] ‘n nuwe vorm van ‘n imperiale roofstaat met krygshere” (159). Oor kolonialisme: “Kulturele erfenisvernietiging en die verslawing van die inheemse bevolking het hand aan hand gegaan” (121). Die ANC beweer dat dit tot 1994 die geval in Suid-Afrika was. In werklikheid was die NP-regering daarop ingestel dat die swartes hulle kultuur, insluitende hulle moedertaal, moet koester en behou. Aan swartes is selfbestuur in hulle eie tuislande toegestaan; iets wat sedert 1994 nie aan die blankes gegun word nie. Die ANC misken in groot mate tradisionele swart kultuur en taal. In die geval van die Afrikaners word groot vyandigheid teenoor hulle kultuur en taal deur die ANC-regime geopenbaar.

“Beslaglegging op leë en onontginde gebiede was [is] ‘n wet van die natuur,” volgens Alberico Gentili (1552-1608) (124-125). Toe die Voortrekkers in die 1830’s die binneland ingetrek het, was dit grootliks ontvolk weens stamoorloë onder die swartes. Daar kan dus kwalik beweer word dat die blankes (al hulle) grond van die swartes gesteel het. In die Kaapkolonie was daar van 1652 af nomadiese/rondtrekkende Khoi-San, maar hulle het nie die grond ontwikkel nie; eerder roofbou toegepas. In Australië was daar al hofuitsprake waarvolgens ontwikkeling noodsaaklik is vir aanspraak op eiendomsreg op grond. Die ANC se voorgenome grondonteiening sonder vergoeding voldoen nie aan hierdie regsbeginsels nie. Later vestig Esterhuyse (onbedoeld) die aandag op sinvolle standpunte. “Vir die Eurosentriese denkers soos [John] Locke [1632-1704] was die onbenutte grond en woude van Amerika geleenthede vir arm Europeërs en hul aspirasies. Besetting en ontginning was ‘n reg en ‘n plig. Thomas Hobbes (1588-1679) het ook so gedink. En ook die deken van St Paul’s Cathedral in Londen. In 1622 het hy met ‘n heilige [!] oortuiging tydens ‘n diens verklaar dat die ‘law of nature’ (en van nasies – dit wil sê: die Weste) vereis dat grond wat nie goed benut word nie, die regmatige eiendom kan word van dié wat dit wel kan benut” (149-150).

Met verwysing na onder meer Vladimir Lenin (1870-1924), skryf Esterhuyse oor “bepaalde fasette van georganiseerde geweld” waarmee hy klaarblyklik saamstem. Eerstens: “Die verdediging van ‘n revolusionêre vryheidstryd as ‘n geregverdigde stryd, en die klassifisering van opponente, soos kapitaliste, koloniste en rassiste, as die eintlike gewelddenaars, oftewel aanstigters, en die opstandelinge as slagoffers van die stelsel [bv apartheid] en sy maghebbers [bv die NP]” (152). “Westerse kapitalisme stoel op kolonialisme” (175). Tweedens: “Die droom van radikale transformasie van die gevestigde orde en die skep van ‘n regverdiger orde op die basis van menseregte, asook die vereistes vir maatskaplike geregtigheid en ander vryheidsregte soos dit deur die vryheidsvegters verstaan word” (152). Albei is eintlik ‘n samevatting van die terroristiese ANC se stellinginname.

Die ANC se menseregte sluit minderheidsregte uit en sy idee van geregtigheid sluit blatante rassediskriminasie (sy groot beswaar teen die blanke bewind) in. Die Afrikaners se kulturele regte, insluitende taalregte, word meedoënloos deur die ANC-regime misken en onderdruk, maar Esterhuyse opper geen beswaar hierteen nie. Die ANC se kampanje teen blanke boere, bv grondonteiening sonder vergoeding, volg ook die voorbeeld na wat Lenin gestel het deur “die grondeienaars en kommersiële boere aan te val. Niks help populistiese politiek méér doelteffend nie. Dit regverdig ook geweld [plaasmoorde?] teen grondbaronne” (177).

Na sy oorsig van vyf duisend jaar se geskiedenis kom Esterhuyse, sekerlik onder meer gedagtig aan die ANC-distopie, tot die volgende gevolgtrekking: “Die morele verbeelding van die mens kán nie altyd ‘n paradys skep nie, maar wel konsensus oor ‘n gedeelde humaniteit en ‘n meer inklusief-menslike lewenswyse bevorder” (327). Hierdie slotsom is meer sop as substansie. Op die liggaamlike vlak (asemhaal, eet, drink, slaap) is daar gedeelde menslikheid. Kultureel is ‘n inklusiewe lewenswyse egter ‘n onhaalbare ideaal wat nie aan dese en gene opgedring moet word nie. Erken liewer kulturele verskille en berus daarin.

Leon Lemmer: Grade van verligtheid

‘n Resensie het onlangs die bestaan van die volgende boek onder my aandag gebring: Anelia Schutte (gebore in 1978), For the people: A story of small-town apartheid (London: HarperCollins, 2014, 384p, R240; Amazon Kindle $5,98). Op die buitebladsy staan: “A small town’s struggle for freedom against apartheid.” Die dorp waarna verwys word, is Knysna. In die Kindle-katalogus is die newe-titel: “A heart-breaking memoir of a fight for freedom.” In een van die reaksies beweer ‘n leser dat in vergelyking met die destydse suidelike state van Amerika apartheid “much much worse” was.

Die boek is eintlik ‘n lofsang vir die outeur se ouers, haar pa, Theron, en veral haar ma, Owéna Schutte, albei gebore in 1944, wat sedert 1970 feitlik hulle hele lewe in Knysna deurgebring het. Die outeur het tydens die skryf van die boek in Londen gewoon en verskeie besoeke aan Suid-Afrika gebring, onder meer ‘n tydperk van drie maande, om navorsing vir die boek te doen, waarmee sy reeds in 2007 begin het. “I wanted to speak to the rioters who’d stood up for their human rights, and the policemen who’d arrested them” (Kindle 191). Sy was toe met David Varela getroud. Sedertdien het hulle geskei. Die outeur woon deesdae in New York City. Anelia het twee ouer broers, Francois en Rudolph, wat blykbaar ook landuit gevlug het, want sy maak melding van haar en haar broers se troues in (onderskeidelik) Knysna, Londen en Barcelona (255). Soos Anelia (169), wat Suid-Afrika in 1999 verlaat het (164), het haar oudste broer ‘n Britse burger geword (159). Die uitgeweke Schuttes is klaarblyklik glad nie van plan om permanent na die “bevryde, demokratiese” Suid-Afrika terug te keer nie.

Owéna is die hoofkarakter in die boek. Al die Schuttes is Afrikaanssprekend. “In London, my brother and I still speak Afrikaans to each other” (1130). Anelia se pa was ‘n biologie-onderwyser (226). Haar ma was ‘n maatskaplike werkster, wat haar onderrig aan die Universiteit Stellenbosch ontvang het (325). Die Schutte-egpaar se oorsprong lê in die konserwatiewe Afrikanerdom. Die boek is eintlik ‘n verduideliking van hulle ontaarding, met Theron wat in groter mate as sy vrou behoudend gebly het. “Despite her own sister having fled Rhodesia when the changes happened, Owéna couldn’t imagine South Africa going the same way” (2110).

In 1983 het die Schutte-egpaar in die referendum ten gunste van die Driekamerparlement gestem (2099) as ‘n sogenaamde stap in die regte rigting. Toe reeds was die Progresiewe Federale Party besig met “urging the prime minister to consult and negotiate with all leaders in South Africa so [that] the country might have a constitution that encouraged and promoted ‘security, justice and peace for all its citizens, irrespective of race or colour'” (2121). Ná die 1990/94-onderhandelinge het ons egter ‘n land waar veiligheid, geregtigheid en vrede in baie opsigte steeds nie bestaan nie.

Owéna wek die indruk van iemand wat nie haar professionaliteit kon handhaaf deur die nodige emosionele afstand tussen haar en haar kliënte te bewaar nie. Daar is ‘n knaende bemoeisiekheid wat ook by haar dogter waarneembaar is. Daar word bv reeds dekades lank gepoog om die hoofpad nie deur Knysna se middedorp te laat loop nie deur eerder ‘n verbypad te bou. Toe Owéna hoor “that black families would have to be moved to make way for the road, it became her problem” (1758). Sy is een van dié wat hierdie baie nodige projek gesaboteer het.

Haar dogter probeer om ‘n meer aanvaarbare beeld van Owéna te verskaf: “As a social worker, she couldn’t be seen to take sides. She hadn’t even voted in the previous general election, knowing that any political affiliation could break down the trust she’d worked so long to build up among the black people. For the same reason, she couldn’t be seen to side with, or even work with, the police when the unrest started. But nor did she want to join the black people’s struggle” (2770). “Owéna didn’t approve of the violence. For years, she had been trying to show the black people of Knysna that the real way to make change happen was to talk, not fight” (3105).

Maar toe 75 (3168) volwasse swartes in 1986 as molesmakers gearresteer is, “Owéna was shaking, she was so angry. She demanded the people be released” (3125). “As far as she knew, it was only the young people who were getting out of hand. None of the older people she’d spoken to wanted the violence. They just wanted to be heard … she started making up food parcels for the families who’d been left behind” (3135). Dit is ‘n hoogs naïewe reaksie. Owéna is die soort mens wat ook die propaganda sal glo dat die Soweto-onrus in 1976 uitsluitlik aan die spontane opstand van skoolkinders toegeskryf moet word; dat daar geen volwassenes betrokke was wat die opstand georkestreer en aangehits het nie. Toe die veiligheidsmagte pamflette in die swart woongebiede van Knysna versprei het waarin die inwoners aangemoedig word om hulle nie deur aktiviste te laat intimideer nie, “the blood rise” in Owéna se gesig (3161). Maar dan is dit sy en haar man wat verontwaardig is as hulle telefoongesprekke in die openbare belang deur die veiligheidspolisie afgeluister word (hoofstuk 43 en 44).

Omdat die outeur in Suid-Afrika grootgeword het, verstaan sy die plaaslike situasie gelukkkig baie beter as buitelanders wat oor Suid-Afrika skryf. Ten spyte van haar anti-apartheidsinvalshoek raak sy heelwat waarhede kwyt, al besef sy nie altyd die implikasies daarvan nie. Byvoorbeeld, ná 15 jaar van “demokrasie” neem sy waar dat die bruin mense van Knysna steeds in hulle tradisionele woongebied, Hornlee, woon en die swart mense steeds in die plakkerskampe. “I still thought there’d be more integration now that the racial divide is no longer law” (372). Die punt wat sy mis, is dat die meesal groot kulturele verskil tussen bruin en swart (en natuurlik blanke) mense steeds daar is. Apartheid het erkenning hieraan gegee. In hierdie opsig verskil vóór en ná 1994 nie. Soort soek soort al wil linkse literaliste dit hoe graag anders hê. Toe die outeur die enigste blanke was wat ‘n swart mens se begrafnis bygewoon het, was haar aanvoeling: “I just don’t belong here” (1165).

Een van die groot kultuurverskille tussen blankes en swartes is baie blankes se bereidwilligheid om hulle tyd, arbeid en van hulle besittings uit die goedheid van hulle harte gratis aan swartes te gee. Owéna het bv aan swartes verduidelik wat blankes opgeoffer het om ‘n bewaarskool vir swart kinders tot stand te bring en te onderhou: “How hard the white parents worked to make and keep Stepping Stones that way. She would know – she was one of the mothers who baked cakes and biscuits by the car-boot-load for fundraising cake sales. Fathers painted classrooms and made jungle gyms and helped to fix leaky roofs and broken equipment. And almost all the materials the children used for their arts and crafts, from off-cuts of fabric to old magazines, were collected and donated by the parents. The crèche mamas were amazed. Their own people would never do that, they said” (1669).

By die Tembelitsha-skool vir swartes sê die waarnemende skoolhoof, die swart mevrou Martin: “It’s difficult to get parents to help with things like painting classrooms or fixing toilets, because they want to be paid for their efforts” (1878). Martin se kollega, mnr Guga, noem dat sekuriteit ‘n groot probleem by die skool is. “Vandalism and burglary are common, and people from the surrounding township often come in to the school to use the toilets or, in some cases, steal the toilet pipes. Even the vegetables in the school garden were stolen during the recent winter break” (1889). Die outeur skryf: “In a computer room there are rows of desktop machines. I wonder how many have been stolen” (1905). Dit is nie ‘n onbillike opmerking nie. Toe Schutte in Durban gewoon het, is haar motor gesteel (1986).

Daar was glo nie akkommodasie beskikbaar vir die onderwysers van die genoemde skool nie. Owéna het haar toe daarvoor beywer om ‘n huis te bou waarin vyf onderwysers kon tuisgaan. Van owerheidsweë kon sy geen finansiële ondersteuning kry nie. “There was no money for the house and no one in the black community was prepared to build it for free” (1949). “For money, she appealed to the white people of Knysna. For materials, she went to local businesses. Everyone she approached gave generously, but free labour was still hard to find” (1954). Twee blankes, Owéna se man, Theron, en hulle buurman, Doug Starkey, is oorgehaal om die gratis arbeid te verskaf, terwyl die Schuttes se tuinhulp, die bruin Johnny Oliphant, ook gehelp het, maar is daarvoor deur Theron betaal (2014). Hierdie drie “represented everything that was wrong with the country” in die oë van plaaslike swartes (2020).

“And so they came and watched while Theron, Doug and Johnny worked, never offering to help, just standing and watching and talking among themselves” (2025). Soms het hulle hierdie drie werkers gedreig “with ‘trouble’ if they didn’t leave” (2025). “Then the wood that Theron was leaving at the building site started disappearing. Undeterred, Theron stored the planks at the nearly sawmill instead” (2030). “Even black teachers turned up with a few drinks in them sometimes … Slurring their words, they demanded to know when the house would be finished, and why it was taking so long. But not one of them ever picked up a hammer to help” (2030). Theron was toe nog ‘n voltydse onderwyser en kon net Saterdae die bouwerk doen.

“Week after week for seven months, Theron, Doug and Johnny went back, until finally in November 1983, the house was finished. To celebrate, Child Welfare put on a tea party outside the house. All of Tembelitsha’s staff turned up, as did several parents, who milled about admiring Theron and his team’s work over tea and cake that Owéna had baked for the occasion” (2035). Is dit moontlik om beter as met hierdie gebeure te illustreer dat daar iets radikaal verkeerd met baie swart Suid-Afrikaners is? Om talent vir bv geweldpleging en die skepping van ellende te hê, bied nie ‘n gesonde grondslag vir ‘n voorspoedige land nie.

Tydens die onrus in die jare tagtig was Theron een van die onderwysers wat as ‘n vrywilliger die plaaslike hoërskool vir blankes oor naweke in vieruurskofte teen geweldpleging opgepas het (3145). In teenstelling hiermee en nie ver daarvandaan nie “the road was blocked with burning tables from the Tembelitsha school” (2889, 2928). Toe die polisie opdaag om die pad oop te stel, het die kinders hulle met klippe bestook (2928). Wat in linkse geledere gepredik word, is dat, soos beskermde wild, niks van owerheidsweë aan sulke kinders gedoen mag word nie. As hulle bloot opgesluit pleks van gemoer (3015) word, klink die kreet van “free the children” op. Hoe het die Tembelitsha-skool daar uitgesien nadat die Schutte-egpaar so baie daarvoor opgeoffer het? “There was no headmaster. There were no textbooks. Teachers were drunk at the school. Windows were getting smashed. Chairs were being stolen” (3376).

Tydens die onrus in die jare tagtig is verteenwoordigers uit die swart gemeenskap toegelaat en aangemoedig om hulle griewe onder die munisipaliteit se aandag te bring. Hulle het resultate met besluite behaal, maar positiewe teenprestasie het agterweë gebly. “There were plans for a new cemetery in Bongani, communal taps in Dam-se Bos and Witlokasie, and water tanks in Oupad and Jood-se Kamp [five black townships]. The children’s needs were especially high on the agenda, with the town council looking into buying a second-hand bus to transport the children to school, and agreeing to finally install electricity in Tembelitsha’s classrooms. In keeping with Owéna’s principle of helping the people to help themselves, the committee made sure they involve the community in making the plans happen. To cover the cost of running the new school bus, the children would have to pay a fare. And the municipality would pay the Tembelitsha schoolchildren to work with its electrical engineer to dig trenches for the power lines at the school” (3234).

“Heavy rains stalled the installation of the taps at Dam-se Bos. The plans for the new school bus had to be scrapped after parents said they couldn’t afford the fares, no matter how heavily subsidised. And the trenches at Tembelitsha were put on hold while the young would-be labourers wrote their exams. The community got impatient, accusing the liaison committee of making promises it couldn’t keep” (3244). Maar “the municipality had been doing everything within its power to supply water and sanitation in the squatter camps, scraping together funds from other budgets” (3381).

Owéna het aan die African Scholars’ Fund [ASF], waarvan blankes klaarblyklik vir bevoordeling uitgesluit word, geskryf (3381). Twee van die ASF-funksionarisse het Knysna besoek en in hulle verslag geskryf: “The contrast of luxury boating and tourism with the squalor of the black schools is a serious indictment of the management of the area” (3391). Self het die ASF blykbaar niks konstruktiefs gedoen nie. “Four months later, the Ministry of Education and Development Aid agreed to supply two prefabricated classrooms and extra bucket toilets for Tembelitsha. And the Bogani school was upgraded to standard four, so that fewer children had to walk all the way to Witlokasie” (3396).

Die swartes het steeds ‘n gratis bus en gratis vervoer vir hulle skoolkinders geëis. Owéna het aan die Afrikaans koerant, Rapport, geskryf, wat minibusse aan liefdadigheidsorganisasies geskenk het (3396). “After months of badgering the paper, she convinced them to donate a minibus to Child Welfare to ferry the Tembelitsha children to and from school. But Child Welfare couldn’t afford the cost of running the bus … Owéna went to the town council … Was there any way they could help with funds for petrol? The town council went one better, supplying not just the funds but a driver too” (3402). As mense eis dat iets gratis moet wees, kry hulle dit heel dikwels – mits hulle swart is.

“The Round Table chased the government for funding to pay for the electricity at Tembelitsha” (3407). Daar het klaarblyklik niks gekom van die plan dat skoolkinders teen betaling slote vir die elektrisiteitskabels moet grawe nie. “A local company donated a film projector for fundraising film nights. And the Black Sash, along with a group called Concerned Women of Knysna, arranged for textbooks to be collected” (3407). Om te ontvang, is vir swartes blykbaar saliger as om te gee. Hulle hoef selfs geen skoolfooie te betaal nie (1873).

‘n Nuwe swart woongebied met houthuise is in die vooruitsig gestel, maar die swartes wou nie houthuise hê nie (3244). Hulle wou veral nie vir sulke huise betaal nie. Die grondstruktuur is egter sodanig dat niks anders as houthuise daar opgerig kon word nie (3427). Die strate van hierdie woongebied is reeds geteer, maar die swartes het gekla dat die strate nie wyd genoeg is nie (3249). Teen dienslewering is geprotesteer (3259). “We want houses.” “We want electricity.” Die raadslede moes deur die polisie teen die aktiviste en oproeriges beskerm word (3262). ‘n Laerskool is vir die nuwe woongebied, Khayalethu, goedgekeur, maar die swartes het aangedring op ‘n hoërskool (3416).

Daar is 780 woonpersele, “complete with access to water, sewage facilities and electricity [and in 1987/8] had been standing empty for two years” (3421) weens intimidasie. In daardie tyd het terrorisme sulke ernstige afmetings aangeneem dat “the Knysna Municipality had removed all flower boxes from the main street, and there were no longer any rubbish bins outside the post office” (3437). “The black members of the mayor’s liaison committee had started to resign, giving in to pressure from their community, who criticised them for being all talk and no action” (3442). “[They were] accused … of being pawns in the apartheid government’s plans to herd people into townships” (3448). Aktiviste het gedreig om die houthuise af te brand as hulle gebou word (3469). Opdrag is deur die “Civics” gegee dat ‘n kliniek in Khayalethu afgebrand moet word (3484). “It was all part of ‘making the country ungovernable'” (3484).

“The first government-subsidised houses in Khayalethu were finally built in 1990: wooden houses … Eventually some people did move to Khayalethu, in secret, at night. But many houses stayed empty and were vandalised, their windows smashed and their doors broken off their hinges. The authorities had no choice but to give the houses away” (3601). Op ander erwe kon baksteenhuise gebou word. “The people had complained about having to pay for the land when the wooden houses were free. In a final admission of defeat, the provincial government gave the land away for free, too” (3617). Daarna volg hierdie “kompliment”: “In Knysna, the municipality had become a model local authority for being one of the first to integrate white, coloured and black” (3622).

Dit is ‘n feit dat bruin mense se tradisionele lewensruimte vroeër as dié van blankes die prooi van verswelging deur swart mense word; iets waarvoor daar nie genoeg begrip is nie. Uiteindelik sal alle ruimtes in hierdie wye en droewe land aan verswelging deur swartes onderhewig wees, hetsy skole, universiteite, woongebiede, hospitale, ens, tensy daar tuislande vir die minderheidsrasse en -etnisiteite geskep word. By die huise van die bure van haar ouers neem die outeur ‘n verandering sedert 1994 waar: “The only real difference is that their walls are higher and their fences spikier than before” (377). Dit is dalk ‘n korttermyn en moontlik ‘n tevergeefse verskansing.

Die Wet op Groepsgebiede het veroorsaak dat sommige eiendomme van veral bruines, maar ook bv dié van blankes, onteien is om woongebiedskeiding volgens ras moontlik te maak. Die outeur noem heeltemal tereg dat die waarde van die onteiende eiendomme aan die eienaars uitbetaal is en dat nuwe huise in baie gevalle deur die NP-regering voorsien is (460). Dit is ‘n waarheid wat selde in die konteks van bv Distrik 6 genoem word, onder meer omdat bitter min van daardie “slagoffers” huiseienaars was. By die “ontworteldes” was daar min weerstand, ook in Knysna, omdat na beter huise getrek is. “On the upside, there was hot running water and electricity. Even the bucket toilets were a step up” (486). In skrille kontras hiermee is die ANC-regering se voorneme om blankes se plase (eerder as huise) sonder enige vergoeding te onteien. Die swart skoolkinders van Knysna sing “Old Mandela had a farm” – nie Old Macdonald nie (1626). As per slot van sake die vrug van terrorisme het Mandela ‘n plaas gehad. Harde werk oor geslagte en eeue heen, is egter nie goed genoeg om vir blankes eie plase te verseker nie.

Die bruin mense wat verskuif is en waarmee die outeur onderhoude voer, voldoen nie aan haar verwagting dat hulle ontevrede oor die groepsgebiede-verskuiwings moet wees nie. Byvoorbeeld, een van hulle het gesê “I didn’t really experience it as bad. Come to think of it, many things were better. We had water in the house … We had flushing toilets, we had electricity” (570). In die geval van Johnny Oliphant, die Schuttes se bruin tuinhulp, wil die outeur hê dat hy ‘n grief moet hê omdat hy buite die huis sy etes nuttig en die buitetoilet gebruik (2142). Dit blyk dat hy geen probleem daarmee het nie (2202). Hy het wel ‘n probleem met die inkommers in sy woongebied. “There are lots of people coming in. From other places. It wasn’t as rough back then as it is now” (2185). “People steal your money and hit you and rob you, he says. It’s not safe to walk around at night. Is it worse than before? I ask. Much worse, he says” (2190).

Oor die hedendaagse inkommers skryf Schutte die waarheid. “In Knysna, black people complain about Zimbabweans, Somalis and Nigerians coming into the townships, bringing with them drugs and violence while taking jobs, houses and women … From what I’ve heard, it’s the black people who are most xenophobic” (646). Die outeur skryf: “It’s hard to believe that, less than forty years ago, there were hardly any black people here” (698). Ek onthou toe ek in 1963 met die kuspad van Kaapstad na die Oos-Kaap gereis het, het ek swartes die eerste keer by Humansdorp teëgekom. Onlangs was ek weer op hierdie roete en was geskok oor die groot omvang wat plakkerskampe veral sedert 1994 by al die dorpe aangeneem het. Dit is heeltemal onvolhoubaar dat veral die blankes, maar ook die bruin eienaars, grootliks die finansiële las van die munisipale dienste aan hierdie kampe moet dra. Omdat daar bv groot werkloosheid heers, is misdaad aan die orde van die dag. Dit is vir my onvoorstelbaar dat voorspoedige, veilige, leefbare dorpe ooit hieruit tevoorskyn gaan kom. Al sou die ANC-regering en ander groepe of individue alles van die blankes steel, sal dit steeds geen beduidende duik in die armoedekultuur maak nie. Die onmiskenbare talent wat daar vir misdaad, geweld en ellende is, sal heeltemal moet verdwyn om voorspoed moontlik te maak, maar dit is hoogs onwaarskynlik dat dit sal gebeur.

Die boek is klaarblyklik geskryf om ook buitelandse lesers in te lig. Die outeur se ideaal was glo om “just the truth” te skryf (2873). Soms mislei sy haar lesers; dalk onbedoeld omdat sy nie van beter weet nie, bv oor pasboeke. “The pass laws were part of the apartheid government’s plan to restrict the influx of black people into ‘white’ South Africa from the African homelands” (702). “The government’s influx control meant Knysna, like the rest of the Western Cape, didn’t have much of a black population in 1972” (717). Hierdie wet is in 1986 herroep (2269) en van die gevolge is soos in die vorige paragraaf beskryf. Wat nie in die boek gesê word nie, is dat die passtelsel ‘n Britse uitvinding is en dat die eerste paswet reeds in 1797 tydens die eerste Britse besetting van die Kaap uitgereik is (Wikipedia: “Pass laws”).

“I wince at the K-word. According to my South African English dictionary, it’s now an actionable offence to use it. Derived from the Arabic word for ‘unbeliever’, it was a generic term for black people that the European settlers used when they first came into contact with them” (2370). Die blankes word dus die skuld vir hierdie “aanstootlike” woord gegee, terwyl sy self noem dat die Arabiere dit voor die blankes as ‘n benaming vir swartes gebruik het; sekerlik aan bv die ooskus van Afrika lank voordat die blanke seevaarders daar opgedaag het. Die Arabiere word dus in hiedie opsig kwytgeskeld van aandadigheid, soos in die geval van slawerny, wat feitlik uitsluitlik voorgestel word as ‘n vergryp wat deur blankes gepleeg is.

Wat Schutte gedoen het, is om mense, veral bruines en swartes, in Knysna op te spoor wat haar van apartheid kan vertel. Gewapen met ‘n bandopnemer het sy onderhoude met hulle gevoer en notas geskryf. Sy het bv met Jack Matjolweni gesels, wat destyds in diens van Bantoe-administrasie in Knysna was en as inspekteur moes verseker dat swartes se passe in orde is. Schutte verwag om haat en nyd jeens die blankes by hom aan te tref, maar word teleurgestel: “I am amazed at his apparent loyalty to his then employer, the apartheid government, and his almost blind acceptance of its laws” (795). Matjolweni se huis is in 1993 afgebrand (812) toe die ANC/SAKP onder die leiding van Nelson Mandela met die NP-regering onderhandel en terselfdertyd hulle terrorisme met groter intensiteit voortgesit het. Met ‘n oud-kollega van Matjolweni, Piet van Eeden, het Schutte ook ‘n onderhoud gevoer. Hy het tereg die NP-regering se instromingsbeheer verdedig. “It you had just throw open the doors, you can imagine what kind of influx it would have caused” (834).

Die outeur wou onderhoude voer met swart mense wat deelgeneem het aan die onrusstokery en terrorisme in die jare tagtig. Van hulle het in daardie tyd in so ‘n mate leierskap getoon dat hulle deesdae munisipale raadslede is, bv Amy Matungana, na aanleiding van die 1986-onrus (2462). Sy is trots daarop om swart te wees (2481). Swartes is destyds geïntimideer om deel te neem aan die grootskaalse misdaad wat gepleeg is (2508). Maar deesdae is daar steeds swartes wat ontevrede is. Mantungana sê: “I wouldn’t say many of our black people appreciate what’s already been done … But I think their eyes are starting to open” (2525).

Nog ‘n onrusstoker wat sedertdien met ‘n hoogs lonende raadslidpos beloon is, is Elizabeth Koti (2536). “Elizabeth’s ward has been unhappy about how long it’s taking to get houses and electricity, and it all came to a head on Sunday when a mob of people marched to Elizabeth’s house and threatened to burn it down” (2547). “It’s political, she says. The people instigating the riots and the violence are those who want to become leaders themselves. They want her position” (3289). Sy het besluit om haar nie weer as raadslid verkiesbaar te stel nie (3332).

“But she’s worried about what will happen when she stands down. ‘They can’t all be councillors,’ she says. ‘In my place is going to be one councillor. And when I monitor them from a distance, I see four of them who want to be in the race. And only one of them can win. It will split them and that is going to cause a problem for them'” (3337). Die ontevredenheid en onrus kan dus seker onbepaald voortduur.

Die outeur verwys na ‘n tyd in die jare tagtig toe “police were shooting and arresting protesting schoolchildren … children … were burning their classrooms” (2754). Koti het aan die outeur vertel van ‘n kind, Johnson Tatas, wat tydens onrus deur die polisie doodgeskiet is (2595). Hy was glo ‘n jeugleier (2778). Sy regte naam is Goodman Xokiso. Schutte spoor sy ma, Esther Xokiso, op. Owéna het, soos gebruiklik wanneer ‘n swarte vir ‘n onderhoud deur haar dogter besoek word, ‘n pak kos vir die geleentheid saamgeflans: “Packets of dried soup, instant coffee, tea bags, rice, fruit cordial, sugar, and some fresh fruit and vegetables – oranges, onions, bananas, butternut squash and apples. There’s also a whole chicken that I [Anelia] took from the freezer” (2625). By Xokiso aangekom, “she takes the food parcel from me” (2646). Toe sê Xokiso, blykbaar sonder om dankie te sê: “People said I was probably going to get money today, and now look at this” (2646). “Her tone is jolly, but I get the sense she might have thought she was getting paid for the interview” (2646) – soortgelyk aan swartes wat betaling eis as hulle deur blankes gefotografeer word. Het ons by Xokiso nie met ‘n radikaal verkeerde gesindheid teenoor blankes te make nie? Is versoening met diesulkes enigsins moontlik?

Toe haar kind geskiet is, was twee van haar twaalf kinders (2657) in die tronk (2663). Volgens Tatas/Goodman se ma, was hy beter as haar ander kinders: “Not one of my other children when they did something wrong would come and say sorry. But he said, ‘Sorry, Mama'” (2674). “Esther says she warned him against going out to toyi-toyi” (2674). “The black community … wanted to give the boy a ‘comrade’s funeral’, which meant bussing people in from the surrounding areas and turning it into a public event with speeches and singing and toyi-toying” (2701). Dít was kenmerkend van die ANC/UDF/SAKP: Hulle het kinders (en vroue) tydens onrus voorgestoot, want as ‘n kind (of vrou) tydens onrus gedood word, kon ‘n groter bohaai opgeskop word as wanneer ‘n volwasse man in die slag gebly het.

Die maksimum propagandawaarde is uit sulke begrafnisse geput. Die polisie en Goodman se ma wou ‘n klein, stemmige begrafnis hê, gevolglik is Goodman op ‘n Saterdagoggend begrawe met net ses van die naaste familielede teenwoordig (2706). Die agitors het agterna beweer sy ma “sold Goodman’s body to the police” (2711). Hieroor is sy hewig ontsteld. Owéna, wat tydens hierdie onderhoud teenwoordig was, kom toe met die volgende reaksie vorendag: “What I can’t understand is this … He should have been like a hero. He died for the struggle they were fighting for. So he should have been an example for all the children. But instead they were mad at you. I don’t understand how that adds up” (2716). Die prestasielose stokkiesdraaier, Hector Petersen (heel moontlik nie sy regte naam nie), word deesdae ook as ‘n held gehuldig omdat hy tydens die Soweto-onrus in 1976 in die pad van ‘n dwaalkoeël was. En die terroris en geweldenaar, Nelson (eintlik Rolihlahla, letterlik Molesmaker) Mandela, word dikwels as ‘n rolmodel voorgehou. In Knysna word die nagedagtenis van die prestasielose Goodman Xokiso deesdae gehuldig met die “Johnson Tatas community hall” (3591).

Goodman se ma koester geen groot griewe nie. “Oh, I can’t blame anyone … Because it was like that everywhere. If it only happened here in Knysna, then I could still understand it. But all around us it was like that, even now, it’s still a fight. People are still toyi-toying” (2727) – die nuwe Suid-Afrika het niks hieraan verander nie; optogte, proteste en geweldpleging word (onverminderd) voortgesit. Esther Xokiso ontvang glo ‘n “special pension – a pay-out given to relatives of people who died during the struggle” (2802). Bestaan daar iets soortgelyks vir die naasbestaande van blankes wat weens die ANC/UDF/SAKP se terrorisme gesterf het?

Die Schutte-egpaar het ongetwyfeld oor dekades baie van hulle tyd en geld opgeoffer ten einde hulle pro-swart gesindheid uit te leef. Maar ek het die indruk dat hulle op die lange duur gatvol daarvan geword het; dat hulle ingesien het dat hulle grootliks tevergeefse moeite gedoen het, al sou hulle dit nie erken nie en steeds dieselfde oorverligte front voorhou. In 1988 het Owéna bedank as maatskaplike werkster by Kinderwelsyn en in dieselfde hoedanigheid oorgegaan na ‘n versorgingsoord vir epileptici. Die verskil was dat waar sy voorheen swartes as kliënte gehad het, was die epileptici almal blank (3530). Sy regverdig haar skuif soos volg: “The people at SANEL [the South African National Epilepsy League] needed her in a way that the black people had stopped doing towards the end” (3627). Die outeur skryf: “My father was one of many teachers in South Africa who took early retirement to make way for non-white teachers. Not that he did it for political or even altruistic reasons; the new ANC government made it very attractive financially” (1379). Owéna het in 2013 afgetree (3634).

Die Schuttes woon in ‘n huis wat glad nie in dieselfde mate as hulle bure s’n beveilig is nie (239). Hulle dink hulle is as verligtes bekend genoeg, sodat hulle nie die prooi van misdadigers sal word nie. Dit lyk na valse gerustheid. Hulle word ouer en al hoe sagter teikens terwyl hulle goeie dade al hoe meer in die vergetelheid raak. ‘n Mede-inwoner van Knysna en filantroop, die 84-jarige Dorothy Burger, is in 1993 in haar huis verwurg (1459).

Herman Wasserman

Herman Wasserman (gebore in 1969) was eens ‘n skrywer van Afrikaanse prosa, maar publiseer deesdae akademiese tekste, feitlik uitsluitlik in Engels. Hy was agtereenvolgend ‘n dosent in joernalistiek/mediastudie aan die Universiteit Stellenbosch, Rhodes en Kaapstad. Met die verloop van jare het hy al hoe meer polities verlig geword. Nelson Mandela is ongekwalifiseerd sy groot held.

Sy resensie van Schutte se boek, “Wat word van wit mense in SA verwag” (Rapport, Weekliks, 1.09.2019, p 12), het my bewus van die bestaan van hierdie boek gemaak. Hy is egter ‘n hele aantal grade meer verlig as Anelia en selfs Owéna, gevolglik het die boek hom eerder met ongemak as behae gelaat. Wasserman kom in sy resensie gou uit by die geykte frase, “die donker dae van apartheid.” Hy betreur dit dat sommige blankes nostalgies oor die ou Suid-Afrika is: “Kyk maar na hoe die hofbesluit om die apartheidsvlag [eerder: vorige landsvlag] tot haatspraak te verklaar deur baie Afrikaners ontvang is.” Wasserman verwelkom ongetwyfeld hierdie ernstige vergryp en hy distansieer hom sekerlik van Afrikanerskap.

Hy skryf: “Die verteller se taalgebruik [is] soms erg steurend en sprekend van ‘n politieke naïwiteit. Die verwysing na swart ‘stamme’ (tribes) is verouderd en onvanpas, en so ook die gebruik van die neerhalende woord ‘plakkerskampe’ (squatter camps) om na informele nedersettings te verwys. Kwetsende woorde soos ‘tuinjong’ (garden boy) en ‘nieblank’ (non-white) en stereotipes oor dronk township-inwoners en onkritiese herhaling van gerugte oor regstellende aksie doen verder afbreuk aan die verteller se geloofwaardigheid.” Hier is ‘n mens wat aan ons die leviete oor ware verligtheid gaan voorlees.

Wasserman is ook beswaard oor “die verteller se houding teenoor die huidige Suid-Afrika wat in kontras staan met die prentjie van familiale toewyding aan die land. In die hoofstukke wat die hedendaagse raamvertelling vorm, verwoord sy telkens haar vrees vir misdaad wat soms aan paranoia grens en ‘n rasse-element verkry wanneer sy haar vrees uitspreek om ‘n township te besoek of misdaad in die eerste plek sien as iets wat wit mense oorkom (daarom dat ‘alle wit gesinne minstens een hond besit’).”

“Owéna se werk spreek uiteraard op sigself van medemenslikheid en sorg, maar die verteller bly onkrities oor die onderskeid tussen maatskaplike ondersteuning en die stryd teen apartheid. Owéna raak nooit betrokke by die politieke struggle teen apartheid nie … Sy beveg hoogstens klein apartheid deur ‘n groep kinders ondanks die Groepsgebiedewet op ‘n uitstappie na ‘n ‘wit’ strand te neem, maar kom nie in direkte opstand teen die Nasionale Party-regering wat daardie wette instand hou nie.” Dit lyk asof Wasserman meer waardering vir Owéna sou gehad het as sy, soos Nelson Mandela, ‘n bomplantveldtog gevoer het. Maar het Wasserman, in sy eertydse minder verligte era en later, homself ooit aan bv terrorisme skuldig gemaak?

“As maatskaplike en ontwikkelingswerk nie ook standpunt inneem teen politieke onreg nie, is dit dan nie maar net liefdadigheid nie? … Die probleem met liefdadigheid is dat, eerder as om sosiale magsverhoudinge te verander, dit juis die sosiale hiërargie kan bevestig” Die verteller se “houding teenoor hedendaagse politieke protes spreek nie van ‘n radikaal ander ingesteldheid” soos deur Wasserman verlang nie. “Hedendaagse diensleweringsbetogings word beskryf … as ‘oproer’ (riots), of ‘moeilikheid’ (trouble) en sy ag haarself gelukkig om nie naby brandende bande en klipgoeiery te wees nie.” Ek ook.

“Deur die boek aan te bied as ‘A Small Town’s Struggle Against Apartheid’, met ‘n gebalde vuis op die voorblad, is dus iets van ‘n wanvoorstelling en skep ‘n verwagting van ‘n politieke weerstand wat nie in die verhaal verwesenlik word nie.” Die verwagtig wat die gebalde vuis, kenmerkend van die vredesikoon Nelson Mandela, klaarblyklik by Wasserman wek, is dat werklik verligtes hulle tot bv daadwerklike terrorisme moet wend.

“Wat kan ons leer uit Owéna se voorbeeld? In die Suid-Afrika van vandag, wat steeds gekenmerk word deur massiewe ongelykhede, voortslepende armoede en – ja, ondanks die luide protestasies van regses – wit bevoorregting, herinner sy ons in die eerste plek daaraan om sensitief te wees vir die pyn om ons, om uit te reik na diegene wat buite ons gemaksones beweeg, en om te luister na die stilgemaaktes.” Wie is hierdie stilgemaaktes? Die slagoffers van swart op swart geweld, die vergelykenderwys baie minder mense wat deur die veiligheidsmagte stilgemaak is, of die slagoffers van die ANC en ander “bevrydingsorganisasies” se terrorisme en die ná-1994 voortsetting daarvan in die vorm van bv plaasmoorde?

Terwyl Wasserman knus in sy kantoor of studeerkamer sit, vra hy “die vraag oor wat wit Suid-Afrikaners vandag te doen staan.” By wat swartes ter verbetering moet doen, kom hy uiteraard én gerieflikheidshalwe nie uit nie.”Om slegs liefdadigheid te bewys vanuit ‘n posisie van bevoorregting sal nie genoeg wees nie. Wit Suid-Afrikaners het ‘n kollektiewe verantwoordelikheid om saam met hul swart landgenote te bly stry vir sosiale geregtigheid, gelykheid en transformasie wat verder sal moet strek as noodverligting. Want daar is steeds ‘n struggle – en dis ons álmal s’n.”

Op Netwerk24 het ‘n leser in reaksie opgemerk dat Wasserman se resensie haar met ongemak gelaat het. Die resensie het vir my ‘n pyn gegee, maar ek sal liewer nie sê presies waar nie.

Schutte se boek en Wasserman se resensie het my opnuut pessimisties gestem. Ek kan geen verbetering in die situasie voorsien nie; eerder voortgesette verslegting. Oor swart mense sal oorverligtes, soos Wasserman, in die openbaar geen kritiek uitspreek nie. Vir blankes is en bly die onverbiddelike verwagting, in die woorde van die apostel Paulus: “Moenie moeg word om goed te doen nie” (2 Tessalonisense 3:13). In ruil daarvoor word hulle egter voortdurend sleggesê.

Dan Roodt: Een radikalisme roep ‘n ander op

In die politiek word daar gepraat van die Overton-venster, dít  wat op ‘n gegewe oomblik in ‘n land as polities aanvaarbaar beskou word, aldan nie. In die tagtigerjare onder PW Botha is die ANC as ‘n terreurorganisasie beskou en kommunisme of die nasionalisering van grond of ander eiendom sonder vergoeding was nie deel van die hoofstroompolitiek nie. Die handjie vol mense wat sulke idees gepropageer het, is deur die destydse Veiligheidspolisie dopgehou en is as ‘n gevaar vir die samelewing gesien.

Sedertdien het die Overton-venster in ons land natuurlik radikaal na links beweeg: voormalige terroriste word as “helde” geloof. Afrikaans word aan universiteite verbied. Swart politieke partye wat openlik geweld of oorlog teen blankes aanhits, word as “hoofstroom” beskou en die media berig oor hulle asof dit die normaalste ding op aarde is.

Hier is ‘n diagram wat die Overton-venster (vernoem na ‘n Amerikaanse politieke wetenskaplike Joseph P. Overton) voorstel.

Tot redelik onlangs, was dit in Europa onaanvaarbaar om oor immigrasie te praat; dit is as ‘n “verregse onderwerp” beskou. Die eerste politikus in Nederland wat uitsprake oor immigrasie gemaak het, Hans Janmaat, is allerweë verguis en het heeltemal buite die Overton-venster geval. Sedertdien het die politieke gesprek min of meer oral in Europa na regs verskuif en word daar wel oor immigrasie debat gevoer, selfs deur linkse partye.

Sowel die EFF as die BLF sou verkies dat daar geen blankes in Suid-Afrika meer woon nie; soms sê hulle dit selfs openlik, maak dreigemente of sing “Kill a Boer, kill a farmer”. In die geval van Julius Malema, sing hy “Kiss a Boer”, maar maak dan geluide asof skote afgaan, sodat almal verstaan dat hy “Kill a Boer” bedoel. So pas hierdie naweek, het Julius Malema met “oorlog” gedreig en sy “vegters” soos hy hulle noem, tot optrede opgeroep.

Die hoofstroomjoernalis van Naspers en City Press, Ferial Haffajee, het ‘n boek geskryf met die titel What if there were no whites in South Africa? Die titel het geen beroering veroorsaak nie, want eintlik is ‘n Suid-Afrika heeltemal sonder blankes reeds ‘n aanvaarbare idee. Onder die EFF of BLF of ‘n koalisie van die twee, kan dit baie maklik — soos in Zimbabwe — beleid word.

Wat vandag dus as ekstreem, “ondenkbaar” en radikaal beskou word, kan môre of oormôre as redelik gesien word en selfs as regeringsbeleid aanvaar word. Dit is die punt van die Overton-venster en veral van ‘n verskuiwing in die openbare mening. Sedert 1994 het die ANC, die SAKP en hul meelopers die meeste media in Suid-Afrika oorgeneem en het hul eens radikale, ondenkbare idees die heersende ideologie in ons land geword.

Kom ons maak ‘n vinnige lysie van enkele sodanige radikale idees wat tans beleid is of wat beleid onder die ANC-bewind bepaal:

  1. Blankes en veral Afrikaners het die swartes se grond gesteel, vandaar Ramaphosa se “onteiening sonder vergoeding”.
  2. Afrikaners het geen reg op eie skole, universiteite of enige ander instellings nie.
  3. Engels is die enigste amptelike taal van Suid-Afrika, hoewel daar in naam “elf amptelike tale bestaan”.
  4. Afrikaners is nie eintlik Suid-Afrikaners nie, synde nie-swart en nie-Engels. Hulle word as “immigrante” of “setlaars” maar net verdra, tot verdere kennisgewing.
  5. Die oranje-blanje-blou en Die Stem deur C.J. Langenhoven, wat eens nasionale simbole was, gee aanstoot en moet selfs verbied word.
  6. In dieselfde asem, gee Afrikaans insgelyks aanstoot, oral waar dit in die openbaar of in instellings gepraat of geskryf word.
  7. Die swart stamme was “voor ons hier”, dus is hulle “inheems” en ons nie.
  8. Enige sweem van rassisme of “haatspraak” jeens swartes is onaanvaarbaar en selfs strafregtelik vervolgbaar. Boerehaat, daarenteen, is heel aanvaarbaar.
  9. Suid-Afrika is “net nog ‘n Afrikaland” wat op die Afrikamanier regeer sal word.
  10. Staatsdepartemente en -ondernemings soos Eskom, SAL, Transnet, ens., “behoort aan swartes” en kan daarom na hartelus geplunder word deur middel van tenders, hoë salarisse, bonusse, ens.
  11. As Afrikaland moet Suid-Afrika van sy Westerse en veral Afrikanererfenis ontslae raak.

Natuurlik kan die Overton-venster in Suid-Afrika nóg verder na links verskuif sodat die EFF en Malema eintlik die “sentrum” verteenwoordig en die ANC die regtervleuel. Die beleid van etniese suiwering jeens Afrikaans wat die ANC reeds op ‘n verdoeselde wyse voer, sal dan meer openlik geskied en mense sal moontlik uit hul huise gesmyt word om plek te maak vir EFF-ondersteuners, ‘n bietjie soos dit onder kommunisme in Oos-Europa gedoen is.

Maar gestel die teenoorgestelde gebeur, om een of ander wonderbaarlike rede? ‘n Deus ex machina red ons van gewisse ondergang? Hoe sou die teenbeleid lyk om die ANC, EFF en BLF se radikale idees en beleide ongedaan te maak?

Anders gestel: Duidelik verteenwoordig ‘n Suid-Afrika sonder blankes vir die swart partye aan die linkerkant van die politieke spektrum ‘n ideaal om na te streef. Vandaar ook die idee van “verafrikanisering” wat op alle gebiede moet geskied, veral by die universiteite, maar ook elders, in die media, die reklamewese, letterkunde, kultuur en mode.

Op ‘n diplomatieke vlak het Suid-Afrika ook reeds ‘n anti-Westerse land geword. By die Verenigde Nasies het die ANC-bewind net in 18% van gevalle dieselfde stem as die VSA uitgebring; meesal skaar die land hom by die res van Afrika, die Arabiere, China en ander nie-Westerse groeperings.

Die radikale ideaal van ‘n “afrosentriese” Suid-Afrika is voor ons oë besig om verwesenlik te raak. Maar wat is die ideaal wat óns nastreef? Selfs al lyk dit tans onhaalbaar en ondergaan ons bloot ANC-beleid soos dié van ‘n besettingsmag wat op ons afgedwing word sonder dat ons ooit daartoe ingestem het, moet ons tog weet wat vir ons nastrewenswaardig sou wees?

Al dring ons bloot op gelyke regte met die swartman (en kultureel met die Engelssprekende) aan, sou dit reeds as uiters vermetel, “ondenkbaar” in Overton se taal, gesien word. Vir elkeen van bogaande radikale idees wat tans regeringsbeleid bepaal, sou ons ‘n ewe radikale teengedagte kon voorstel.

Tot dusver het ons gesien hoe redelikheid in Suid-Afrika sneuwel; eintlik is daar geen middelgrond nie. Vele ontleders uit die verre verlede, waaronder MTW Arnheim in sy boek South Africa after Vorster, het dit al oor en oor gese: óf die swartman gaan oorheers, óf die blanke. Overgezet synde: óf Suid-Afrika gaan ‘n Afrikaland word, óf ‘n Westerse land. Voorheen was ons ‘n Westerse land wat byna universeel as sodandig erken is; tans is ons op die glybaan na wat al hoe meer na oer-Afrika lyk. Privaat besit sal afgeskaf word en, soos in Zimbabwe, Mosambiek of ander Afrikastate, sal almal ewe arm wees, afgesien van ‘n klein ryk elite in die regering en ‘n verwante sakesektor wat ‘n korrupte, spandabele bestaan sal geniet.

Natuurlik, is ons reeds halfpad daar, op pad na die Afrika-norm toe.

Niks word deur kommuniste so verafsku soos ‘n sogenaamde “kontrarevolusionêr” (Engels: counter-revolutionary) nie. Teenrevolusionêr is waarskynlik beter Afrikaans. Enigiets wat die Afrikaner voorstel, al is dit bloot om ons oorlewing te verseker, sal uiteraard as “teenrevolusionêr” gesien word en afgemaak word as “regsheid”, “rassisme” en dergelike meer. Die media, asook die universiteite, ondersteun die revolusie ten volle en sal daarom soos wilde honde enige dissidente geluide uitsnuffel en tronkstraf of erger oor die ketters afroep.

Omring deur radikalisme en ekstremisme, moet ons egter die waagmoed aan die dag lê om ‘n alternatiewe ideaal na te streef. Of bloot te formuleer, wat op sigself al moeilik genoeg is.

As ons nou na bogaande stel genommerde begrippe kyk, kan ons vir elkeen ‘n teenvoorstel (ek sou selfs sê: teëgif) opper:

  1. Die swartes (en die radikale Engelse, soos byvoorbeeld Gavin Watson en sy familie van Bosasa-faam) het ons land gesteel.
  2. Ons het die reg op eie instellings soos universiteite, skole, selfs hospitale waar ons volgens eie standaarde behandeling mag ontvang.
  3. Afrikaans, synde die inheemse Westerse taal, behoort tot die enigste amptelike taal verhef te word (iets waarvoor selfs die ou NP nie kans gesien het nie).
  4. Afrikaners is die ware Suid-Afrikaners; die res is bloot immigrante. Die feit dat ons weens ‘n sameloop van omstandighede in die minderheid verkeer, maak geen verskil aan dié beginsel nie.
  5. Die ANC se stel kommunistiese simbole gee aanstoot en moet verbied word, terwyl die oranje-blanje-blou en Die Stem in ere herstel behoort te word. Elke persoon in uniform, wit of swart, behoort trou aan die Prinsevlag te sweer, anders behoort hy afgedank te word en selfs sy burgerskap te verloor.
  6. Ons verdraagsaamheid teenoor Engels is uitgebuit om die huidige situasie van taalverdrukking en die aanstig van Afrikaanshaat (veral deur die Engelse media) te skep. Daarom moet Engels op sy plek gesit word deur Afrikaans die enigste amptelike taal te maak. Of Engels kan ‘n “amptelike taal” wees in die huidige sin, maar sonder enige gebruik deur die staat, die howe, die universiteite, in die openbaar of wat ook al.
  7. Die punt dat ons Suid-Afrika in 1652 gestig het en ontwikkel het, moet oor en oor beklemtoon word. Die res is bloot immigrante of “migrante” in dieselfde sin as wat die woord in Europa gebruik word. Óns is inheems, nie hulle nie.
  8. Daar moet ‘n einde aan die hele “rassisme”-partytjie gemaak word. Soos in die VSA met sy eerste wysiging aan hul grondwet, moet daar spraakvryheid wees en Afrikaners behoort te kan sê en te kan skryf wat hulle wil, selfs al gee dit aanstoot. Aan die ander kant moet Boerehaat of oproepe tot volksmoord teen Afrikaners strafbaar gemaak word deur sulke persone uit die land te verban.
  9. Suid-Afrika moet herstel word as ‘n Westerse land, met Westerse norme van eerlikheid, orde en wetsgehoorsaamheid. Elke voertuig moet by die rooi lig stilhou, niemand moet op straat urineer sonder ‘n stywe boete nie, ens. Korrupsie en diefstal uit die staatskas moet taboe wees.
  10. Die staat sal verklein moet word en die huidige bankrot staatsondernemings sal óf gelikwideer óf reggeruk moet word. Die staat moenie langer ‘n bron van rykdom vir die swart elite of enige ander elite wees nie.
  11. Suid-Afrika se Westerse identeit, waaronder veral sy Afrikanererfenis, moet in alle opsigte herstel word. Daar moet weer operas in die Staatsteater gehou word. Die ANC se kommunistiese temaparke, Mandela-standbeelde en dergelike meer moet afgebreek word en Engeland toe gestuur word of op die ashoop verbrand word. Vergeet van “Afrika-wetenskap”, “Afrika-filosofie”, ens.; dit kan alles ten noorde van die Limpopo beoefen word.

Alhoewel dié voorstelle bloot die spieëlbeeld van die huidige ideologie verteenwoordig, kan ons sien dat hulle tans buite die ekstreem-linkse Overton-venster val. Enige sprake van ‘n terugkeer tot Afrikaans, asook Afrikaner- of Westerse norme, sal met ‘n koor van verontwaardiging, hoon en selfs haat begroet word.

Vele mense, wat die huidige radikale beleid van die ANC as “normaal” ervaar, sal meen dat dié gedagtes “te radikaal” is en dat “die koeël deur die kerk is”, sodat die land nooit meer sal kan terugkeer na sy verlore Afrikaner- en Westerse identiteit nie.

Dog een radikalisme roep ‘n ander op. Vuur moet met vuur beveg word. Al lyk dit tans na wensdenkery om bloot van ‘n beter toekoms te droom, kan ‘n mens nie vorder as jy nie weet waarheen jy op pad is nie.

Hoe dit verwesenlik kan word, is ‘n ander saak. Ek troos my egter daaraan dat ‘n mens wel die middele en die metodes sal vind om by jou doelwit uit te kom, solank jy maar oor ‘n doelwit beskik! Tans strompel ons doelloos rond en word volkome deur vyandelike denke beheer.

Op sigself was die ANC en die SAKP nog nooit ‘n magtige organisasie nie. Was dit nie vir die Skandinawiese lande, die ou Oos-Duitsland en Sowjetunie, asook Afrikanerverraad nie, sou hy nooit die land in 1994 kon verower het nie.

Indien die Verenigde State van Amerika of sy president in die persoon van mnr. Donald Trump sou besluit dat die ANC afgesit sou moes word, sou die huidige bewind nie ‘n week staande bly nie. Saddam Hoesein, Moeammar Ghaddafi en vele ander het ook rekordgetalle stemme ontvang, maar dit het Amerika nie gekeer om korte mette van hulle te maak nie.

Een manier om ‘n einde aan die ANC-bewind te maak, sou dus wees om die Amerikaanse openbare mening teen hom te laat draai, iets wat in ‘n mate reeds aan die gebeur is.

Maar dis sekerlik nie die enigste nie.

Ons moet besef dat die radikale partye en bewegings in dié land ons ondergang en selfs ons dood soek; ons kan nie anders as om ons eie denke aan te pas om meer doeltreffend weerstand te kan bied nie.