Etiket: Ferial Haffajee

Dan Roodt: Een radikalisme roep ‘n ander op

In die politiek word daar gepraat van die Overton-venster, dít  wat op ‘n gegewe oomblik in ‘n land as polities aanvaarbaar beskou word, aldan nie. In die tagtigerjare onder PW Botha is die ANC as ‘n terreurorganisasie beskou en kommunisme of die nasionalisering van grond of ander eiendom sonder vergoeding was nie deel van die hoofstroompolitiek nie. Die handjie vol mense wat sulke idees gepropageer het, is deur die destydse Veiligheidspolisie dopgehou en is as ‘n gevaar vir die samelewing gesien.

Sedertdien het die Overton-venster in ons land natuurlik radikaal na links beweeg: voormalige terroriste word as “helde” geloof. Afrikaans word aan universiteite verbied. Swart politieke partye wat openlik geweld of oorlog teen blankes aanhits, word as “hoofstroom” beskou en die media berig oor hulle asof dit die normaalste ding op aarde is.

Hier is ‘n diagram wat die Overton-venster (vernoem na ‘n Amerikaanse politieke wetenskaplike Joseph P. Overton) voorstel.

Tot redelik onlangs, was dit in Europa onaanvaarbaar om oor immigrasie te praat; dit is as ‘n “verregse onderwerp” beskou. Die eerste politikus in Nederland wat uitsprake oor immigrasie gemaak het, Hans Janmaat, is allerweë verguis en het heeltemal buite die Overton-venster geval. Sedertdien het die politieke gesprek min of meer oral in Europa na regs verskuif en word daar wel oor immigrasie debat gevoer, selfs deur linkse partye.

Sowel die EFF as die BLF sou verkies dat daar geen blankes in Suid-Afrika meer woon nie; soms sê hulle dit selfs openlik, maak dreigemente of sing “Kill a Boer, kill a farmer”. In die geval van Julius Malema, sing hy “Kiss a Boer”, maar maak dan geluide asof skote afgaan, sodat almal verstaan dat hy “Kill a Boer” bedoel. So pas hierdie naweek, het Julius Malema met “oorlog” gedreig en sy “vegters” soos hy hulle noem, tot optrede opgeroep.

Die hoofstroomjoernalis van Naspers en City Press, Ferial Haffajee, het ‘n boek geskryf met die titel What if there were no whites in South Africa? Die titel het geen beroering veroorsaak nie, want eintlik is ‘n Suid-Afrika heeltemal sonder blankes reeds ‘n aanvaarbare idee. Onder die EFF of BLF of ‘n koalisie van die twee, kan dit baie maklik — soos in Zimbabwe — beleid word.

Wat vandag dus as ekstreem, “ondenkbaar” en radikaal beskou word, kan môre of oormôre as redelik gesien word en selfs as regeringsbeleid aanvaar word. Dit is die punt van die Overton-venster en veral van ‘n verskuiwing in die openbare mening. Sedert 1994 het die ANC, die SAKP en hul meelopers die meeste media in Suid-Afrika oorgeneem en het hul eens radikale, ondenkbare idees die heersende ideologie in ons land geword.

Kom ons maak ‘n vinnige lysie van enkele sodanige radikale idees wat tans beleid is of wat beleid onder die ANC-bewind bepaal:

  1. Blankes en veral Afrikaners het die swartes se grond gesteel, vandaar Ramaphosa se “onteiening sonder vergoeding”.
  2. Afrikaners het geen reg op eie skole, universiteite of enige ander instellings nie.
  3. Engels is die enigste amptelike taal van Suid-Afrika, hoewel daar in naam “elf amptelike tale bestaan”.
  4. Afrikaners is nie eintlik Suid-Afrikaners nie, synde nie-swart en nie-Engels. Hulle word as “immigrante” of “setlaars” maar net verdra, tot verdere kennisgewing.
  5. Die oranje-blanje-blou en Die Stem deur C.J. Langenhoven, wat eens nasionale simbole was, gee aanstoot en moet selfs verbied word.
  6. In dieselfde asem, gee Afrikaans insgelyks aanstoot, oral waar dit in die openbaar of in instellings gepraat of geskryf word.
  7. Die swart stamme was “voor ons hier”, dus is hulle “inheems” en ons nie.
  8. Enige sweem van rassisme of “haatspraak” jeens swartes is onaanvaarbaar en selfs strafregtelik vervolgbaar. Boerehaat, daarenteen, is heel aanvaarbaar.
  9. Suid-Afrika is “net nog ‘n Afrikaland” wat op die Afrikamanier regeer sal word.
  10. Staatsdepartemente en -ondernemings soos Eskom, SAL, Transnet, ens., “behoort aan swartes” en kan daarom na hartelus geplunder word deur middel van tenders, hoë salarisse, bonusse, ens.
  11. As Afrikaland moet Suid-Afrika van sy Westerse en veral Afrikanererfenis ontslae raak.

Natuurlik kan die Overton-venster in Suid-Afrika nóg verder na links verskuif sodat die EFF en Malema eintlik die “sentrum” verteenwoordig en die ANC die regtervleuel. Die beleid van etniese suiwering jeens Afrikaans wat die ANC reeds op ‘n verdoeselde wyse voer, sal dan meer openlik geskied en mense sal moontlik uit hul huise gesmyt word om plek te maak vir EFF-ondersteuners, ‘n bietjie soos dit onder kommunisme in Oos-Europa gedoen is.

Maar gestel die teenoorgestelde gebeur, om een of ander wonderbaarlike rede? ‘n Deus ex machina red ons van gewisse ondergang? Hoe sou die teenbeleid lyk om die ANC, EFF en BLF se radikale idees en beleide ongedaan te maak?

Anders gestel: Duidelik verteenwoordig ‘n Suid-Afrika sonder blankes vir die swart partye aan die linkerkant van die politieke spektrum ‘n ideaal om na te streef. Vandaar ook die idee van “verafrikanisering” wat op alle gebiede moet geskied, veral by die universiteite, maar ook elders, in die media, die reklamewese, letterkunde, kultuur en mode.

Op ‘n diplomatieke vlak het Suid-Afrika ook reeds ‘n anti-Westerse land geword. By die Verenigde Nasies het die ANC-bewind net in 18% van gevalle dieselfde stem as die VSA uitgebring; meesal skaar die land hom by die res van Afrika, die Arabiere, China en ander nie-Westerse groeperings.

Die radikale ideaal van ‘n “afrosentriese” Suid-Afrika is voor ons oë besig om verwesenlik te raak. Maar wat is die ideaal wat óns nastreef? Selfs al lyk dit tans onhaalbaar en ondergaan ons bloot ANC-beleid soos dié van ‘n besettingsmag wat op ons afgedwing word sonder dat ons ooit daartoe ingestem het, moet ons tog weet wat vir ons nastrewenswaardig sou wees?

Al dring ons bloot op gelyke regte met die swartman (en kultureel met die Engelssprekende) aan, sou dit reeds as uiters vermetel, “ondenkbaar” in Overton se taal, gesien word. Vir elkeen van bogaande radikale idees wat tans regeringsbeleid bepaal, sou ons ‘n ewe radikale teengedagte kon voorstel.

Tot dusver het ons gesien hoe redelikheid in Suid-Afrika sneuwel; eintlik is daar geen middelgrond nie. Vele ontleders uit die verre verlede, waaronder MTW Arnheim in sy boek South Africa after Vorster, het dit al oor en oor gese: óf die swartman gaan oorheers, óf die blanke. Overgezet synde: óf Suid-Afrika gaan ‘n Afrikaland word, óf ‘n Westerse land. Voorheen was ons ‘n Westerse land wat byna universeel as sodandig erken is; tans is ons op die glybaan na wat al hoe meer na oer-Afrika lyk. Privaat besit sal afgeskaf word en, soos in Zimbabwe, Mosambiek of ander Afrikastate, sal almal ewe arm wees, afgesien van ‘n klein ryk elite in die regering en ‘n verwante sakesektor wat ‘n korrupte, spandabele bestaan sal geniet.

Natuurlik, is ons reeds halfpad daar, op pad na die Afrika-norm toe.

Niks word deur kommuniste so verafsku soos ‘n sogenaamde “kontrarevolusionêr” (Engels: counter-revolutionary) nie. Teenrevolusionêr is waarskynlik beter Afrikaans. Enigiets wat die Afrikaner voorstel, al is dit bloot om ons oorlewing te verseker, sal uiteraard as “teenrevolusionêr” gesien word en afgemaak word as “regsheid”, “rassisme” en dergelike meer. Die media, asook die universiteite, ondersteun die revolusie ten volle en sal daarom soos wilde honde enige dissidente geluide uitsnuffel en tronkstraf of erger oor die ketters afroep.

Omring deur radikalisme en ekstremisme, moet ons egter die waagmoed aan die dag lê om ‘n alternatiewe ideaal na te streef. Of bloot te formuleer, wat op sigself al moeilik genoeg is.

As ons nou na bogaande stel genommerde begrippe kyk, kan ons vir elkeen ‘n teenvoorstel (ek sou selfs sê: teëgif) opper:

  1. Die swartes (en die radikale Engelse, soos byvoorbeeld Gavin Watson en sy familie van Bosasa-faam) het ons land gesteel.
  2. Ons het die reg op eie instellings soos universiteite, skole, selfs hospitale waar ons volgens eie standaarde behandeling mag ontvang.
  3. Afrikaans, synde die inheemse Westerse taal, behoort tot die enigste amptelike taal verhef te word (iets waarvoor selfs die ou NP nie kans gesien het nie).
  4. Afrikaners is die ware Suid-Afrikaners; die res is bloot immigrante. Die feit dat ons weens ‘n sameloop van omstandighede in die minderheid verkeer, maak geen verskil aan dié beginsel nie.
  5. Die ANC se stel kommunistiese simbole gee aanstoot en moet verbied word, terwyl die oranje-blanje-blou en Die Stem in ere herstel behoort te word. Elke persoon in uniform, wit of swart, behoort trou aan die Prinsevlag te sweer, anders behoort hy afgedank te word en selfs sy burgerskap te verloor.
  6. Ons verdraagsaamheid teenoor Engels is uitgebuit om die huidige situasie van taalverdrukking en die aanstig van Afrikaanshaat (veral deur die Engelse media) te skep. Daarom moet Engels op sy plek gesit word deur Afrikaans die enigste amptelike taal te maak. Of Engels kan ‘n “amptelike taal” wees in die huidige sin, maar sonder enige gebruik deur die staat, die howe, die universiteite, in die openbaar of wat ook al.
  7. Die punt dat ons Suid-Afrika in 1652 gestig het en ontwikkel het, moet oor en oor beklemtoon word. Die res is bloot immigrante of “migrante” in dieselfde sin as wat die woord in Europa gebruik word. Óns is inheems, nie hulle nie.
  8. Daar moet ‘n einde aan die hele “rassisme”-partytjie gemaak word. Soos in die VSA met sy eerste wysiging aan hul grondwet, moet daar spraakvryheid wees en Afrikaners behoort te kan sê en te kan skryf wat hulle wil, selfs al gee dit aanstoot. Aan die ander kant moet Boerehaat of oproepe tot volksmoord teen Afrikaners strafbaar gemaak word deur sulke persone uit die land te verban.
  9. Suid-Afrika moet herstel word as ‘n Westerse land, met Westerse norme van eerlikheid, orde en wetsgehoorsaamheid. Elke voertuig moet by die rooi lig stilhou, niemand moet op straat urineer sonder ‘n stywe boete nie, ens. Korrupsie en diefstal uit die staatskas moet taboe wees.
  10. Die staat sal verklein moet word en die huidige bankrot staatsondernemings sal óf gelikwideer óf reggeruk moet word. Die staat moenie langer ‘n bron van rykdom vir die swart elite of enige ander elite wees nie.
  11. Suid-Afrika se Westerse identeit, waaronder veral sy Afrikanererfenis, moet in alle opsigte herstel word. Daar moet weer operas in die Staatsteater gehou word. Die ANC se kommunistiese temaparke, Mandela-standbeelde en dergelike meer moet afgebreek word en Engeland toe gestuur word of op die ashoop verbrand word. Vergeet van “Afrika-wetenskap”, “Afrika-filosofie”, ens.; dit kan alles ten noorde van die Limpopo beoefen word.

Alhoewel dié voorstelle bloot die spieëlbeeld van die huidige ideologie verteenwoordig, kan ons sien dat hulle tans buite die ekstreem-linkse Overton-venster val. Enige sprake van ‘n terugkeer tot Afrikaans, asook Afrikaner- of Westerse norme, sal met ‘n koor van verontwaardiging, hoon en selfs haat begroet word.

Vele mense, wat die huidige radikale beleid van die ANC as “normaal” ervaar, sal meen dat dié gedagtes “te radikaal” is en dat “die koeël deur die kerk is”, sodat die land nooit meer sal kan terugkeer na sy verlore Afrikaner- en Westerse identiteit nie.

Dog een radikalisme roep ‘n ander op. Vuur moet met vuur beveg word. Al lyk dit tans na wensdenkery om bloot van ‘n beter toekoms te droom, kan ‘n mens nie vorder as jy nie weet waarheen jy op pad is nie.

Hoe dit verwesenlik kan word, is ‘n ander saak. Ek troos my egter daaraan dat ‘n mens wel die middele en die metodes sal vind om by jou doelwit uit te kom, solank jy maar oor ‘n doelwit beskik! Tans strompel ons doelloos rond en word volkome deur vyandelike denke beheer.

Op sigself was die ANC en die SAKP nog nooit ‘n magtige organisasie nie. Was dit nie vir die Skandinawiese lande, die ou Oos-Duitsland en Sowjetunie, asook Afrikanerverraad nie, sou hy nooit die land in 1994 kon verower het nie.

Indien die Verenigde State van Amerika of sy president in die persoon van mnr. Donald Trump sou besluit dat die ANC afgesit sou moes word, sou die huidige bewind nie ‘n week staande bly nie. Saddam Hoesein, Moeammar Ghaddafi en vele ander het ook rekordgetalle stemme ontvang, maar dit het Amerika nie gekeer om korte mette van hulle te maak nie.

Een manier om ‘n einde aan die ANC-bewind te maak, sou dus wees om die Amerikaanse openbare mening teen hom te laat draai, iets wat in ‘n mate reeds aan die gebeur is.

Maar dis sekerlik nie die enigste nie.

Ons moet besef dat die radikale partye en bewegings in dié land ons ondergang en selfs ons dood soek; ons kan nie anders as om ons eie denke aan te pas om meer doeltreffend weerstand te kan bied nie.

Leon Lemmer: Haji Mohamed Dawjee se anti-blanke retoriek

Jare gelede het ek die volgende boek elders bespreek: Susie Kelly, I wish I could say I was sorry (London: Blackbird, 2013, 298p; Amazon Kindle $8,04). Kelly is ‘n onvoorspelbare mens met kwale van sielkundige oorsprong. Sy kan uitstekend skryf en het later ‘n suksesvolle outeur geword. Aanvanklik kon sy egter nie goed onderskei tussen wat interessant vir haar as outeur en moontlik vir die lesers is nie. Sy het haarself as “multi-untalented” beskryf (Kindle 1453). Die rede waarom ek hierdie boek gelees het, is haar belewenisse toe sy in Kenia gewoon het, bv die afrikanisering van die land ná onafhanklikheid in 1963. Die blanke boere (insluitende Afrikaners) op die Wit Hoogland “were … forced out by the Land Settlement scheme under which their property was compulsorily purchased” (2323). Hierdie onteiening is met Britse geld gedoen; dus darem nie sonder vergoeding gesteel soos Cyril Ramaphosa plaaslik in die vooruitsig stel nie.

Kelly het die eienaars van een van die plase geken. “They had a beautiful old house lovingly built by themselves when they first settled there forty years earlier. The walls were wood-panelled, the floors highly polished, logs burned in the great fireplace, and from the living room they looked out through French windows” (2323). ‘n Jaar nadat die eienaars geëmigreer het, het Kelly die plaas weer besoek. “The windows of the house had old sacks covering them. Goats and sheep wandered through the rooms over the old wooden floor. The doors and wood panelling had been burned. The staff who had lived there and worked for them for decades were now on their own and had to fend for themselves” (2327).

Weens afrikanisering was baie dinge in Kenia nie meer dieselfde as gedurende die versmaaide koloniale bewind nie. Die standaarde in skole en elders het gedaal. “I risked my life on a public transport bus. Even if I wasn’t killed through reckless driving or wheels falling off from poor maintenance, it was simply not an acceptable way to travel. I could hardly arrive at work covered in chicken shit, or stinking of goat, or any of the other odours that were a fundamental ingredient in the ambience of local buses” (2416). Dit herinner aan die Britse (oor)bewustheid van klasverskille en spesifiek aan die volgende mening van George Orwell: “One of Orwell’s oddest ventures [was] his attempt to build a political theory upon his hypersensitive sense of smell. ‘The real secret of class distinctions in the West … is summed up in four frightful words … The lower classes smell'” (Thomas E Ricks, Churchill and Orwell: The fight for freedom, London: Duckworth, 2017, 370p; Amazon Kindle $12.64, 620).

In Kelly se gedrag was daar heelwat wat afkeurenswaardig was. Sy was nie onwillig om daarvoor apologie aan te teken nie. Die boektitel verwys eerder na die feit dat al die hoofkaraters in haar lewensverhaal, bv haar ouers en grootouers, reeds dood is en sy hulle dus nie om verskoning kan vra nie. Kelly is blank en dus deel van daardie groep mense van wie verskoningvra verwag word.

Die tersaaklikheid van die voorafgaande sal blyk uit wat volg. Ek verwys vervolgens na die boek van ‘n outeur wat ras- en etniesgewys in die gunstige posisie is dat sy nie verskoning hoef te vra nie, naamlik Haji Mohamed Dawjee se Sorry, not sorry: Experiences of a brown woman in a white South Africa (Cape Town: Penguin, 2018, 224p, R220; Amazon Kindle $14,95). Hoewel die outeur van Indiese afkoms is, noem sy haarself bruin, wat meer akkuraat is as die nie-swart nie-wittes wat hulleself deesdae so graag swart noem. Die Suid-Afrika in die newetitel verwys nie soseer na die land vóór 1994 nie maar na die nuwe Suid-Afrika, wat deur Dawjee steeds as oorweldigend blank en ongetransformeerd ervaar word. Die blankes “still operate under an umbrella of privilege” (2616). Die “woman” in die newetitel word hier onder gekwalifiseer.

Dawjee se boek herinner in baie opsigte aan mede-Indiër Ferial Haffajee se What if there were no whites in South Africa? (Praag 5.11.2017). Haffajee is van moederskant ‘n Kaapse Maleier, dus minder Indiër as Dawjee. Maar Haffajee, anders as Dawjee, probeer om swart en niks anders te wees nie. Albei boeke is kompromisloos anti-blank en kan in geen opsig rasseharmonie en versoening bevorder nie. Waaksugtig sou albei outeurs graag wou hê dat blankes in selfs groter mate as tans benadeel word. Soos die ANC gee albei valslik voor dat hulle “non-racialist” is (73). By albei is daar onuitstaanbare arrogansie terwyl dit terselfdetyd deurskemer dat hulle hoofprobleem is dat hulle nie in staat is om op gelyke voet met blankes mee te ding nie. Haffajee erken darem dat sy ‘n “employment equity candidate” is; dus dat sy haar loopbaan aan ras- en geslagsgebaseerde bevoordeling te danke het. Albei is gepreokkupeer met hulle voorkoms en gebruik hulle kennis van Afrikaans uitsluitlik op ‘n negatiewe manier.

Nieteenstaande hulle anti-blanke gesindheid was Haffajee in ‘n verhouding met ‘n blanke man, ‘n joernalis, toe haar boek gepubliseer is. Dawjee oortref haar deurdat sy ses maande lank met ‘n blanke man getroud was voordat hulle na bewering weens hulle ouderdomsverskil van 15 jaar geskei het (1730 – of 19 jaar, 1218). Die kersie op die koek is dat Dawjee sedert 2016 ‘n blanke joernalis, Rebecca Davis, as vrou het (2670). Dit herinner aan die blanke joernalis, Elsabé Brits, van wie ‘n uitstekende boek oor Emily Hobhouse (2016) in Afrikaans en Engels gepubliseer is, wat ook daarop roem dat sy ‘n blanke vrou het. Dawjee is by geleentheid gediagnoseer as ‘n lyer aan bipolêre gemoedsteurnis (1230). Brits het dieselfde probleem (gehad) en ‘n boek daaroor geskryf: Kyk my in die oë (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 107p; Amazon Kindle $23). Van Davis is die volgende boek gepubliseer: Best white and other anxious delusions (Johannesburg: Pan Macmillan, 2015, 216p; Amazon Kindle $19,08) – ‘n versameling rubrieke.

Haffajee het die voorwoord by Dawjee se boek geskryf. Sy noem die boek “funny” (73, 79, 103), wat gewoonlik verseker dat ek nie so ‘n boek koop of lees nie. Davis se boek is glo ook “funny” want sy skryf bv oor die kwessie of heteroseksuele toegelaat behoort te word om kinders groot te maak. Dit is die soort “norm-challenging” (79) en opruiendheid (“incendiariness” – 115) wat as “little pearls” (85) in Dawjee se boek aanwesig is. Dawjee het bv ‘n artikel geskryf met die volgende opskrif: “White people can walk their dogs in South Africa, but not their children” (2515) na aanleiding van swart versorgers wat na blanke kinders omsien. Dit is ‘n voorbeeld van wat sy op haar kenmerkende manier “my mind brain-farted in a big way” noem (2515). Sowel Haffajee as Dawjee verkeer in die waan dat “all writing had to serve the struggle for justice” (103),* klaarblyklik sonder inagneming van die skewe hoek waaruit hulle dinge en gebeure benader. [* Albei stem dus saam met Josef Stalin se stelling dat skrywers propagandiste, “engineers of human souls”, moet wees (Madeleine Albright, Fascism: a warning, London: William Collins, 2018, 283p; Amazon Kindle $17.24, 1165).]

Dawjee was in 2011 ‘n honneursstudent in joernalistiek aan die Universiteit Stellenbosch (US). Daardie jaar was Hannelie Booyens aldaar die Rykie van Reenen-genoot. Dawjee noem twee oorverligte joernaliste en daarby susters, Susan en Hannelie Booyens, haar mentors (2652). Susan word bedank “for endless conversations about annoying Afrikaans people” (2652). Dawjee erken by implikasie dat haar boek ten doel het om Afrikaners die moer in te maak. Hannelie was met haar storie oor beweerde Nazi-aktiwiteite op die Potchefstroomse universiteitskampus die oorsaak van die berugte Leon Wessels-verslag. Gelukkig is nie almal met die van Booyens onredbaar links nie. Dink bv aan Herman Booyens, wat in murg en been ‘n Afrikaner is (Praag 29.03.2018). Wat Dawjee oor die US se departement joernalistiek skryf, bevestig dat uiters linkse politiek daar botvier, soos ek onlangs aangedui het (Praag 7.04.2018). Hierdie studente het bv die Apartheid Museum in Johannesburg besoek (1952); seker(lik) nie die Voortrekker-, Vroue- of Taalmonument nie.

Dawjee skryf: “I thought about my ethics and African studies lecturer a lot. Dr Simphiwe Sesanti walked into our journalism class one day filled with robustness and rage. I got the distinct impression he was tired of how white students revered Nelson Mandela. He was offended (and rightly so) by the fact that it was becoming clearer with each lecture that Mandela was just about the only black South African they recognised and respected. The only black South African they were ever likely to reference with any degree of positivity. So, with vigour, he shouted, ‘Nelson Mandela did not free us! We freed Nelson!'”(2129). Daardie klas – en seker ook daardie departement joernalistiek in sy geheel – is nie ‘n plek waar ‘n konserwatiewe of regse student, eintlik enige Afrikaner, tuis sal voel nie en aan Afrikaans word daar klaarblyklik min ruimte gegun.

“Denial screamed from the throats of the privileged [ie white] students who got the best deal. They fought back with ‘buts’. There were also gasps and murmurs. My friend Sarah [Koopman] and I turned to each other, mouths open and eyes wide. We had one mutual thought: blasphemy. Sesanti, almost bouncing off the walls, fists in the air, gave us a lesson in apartheid warfare. In the brutalities of frontlines and the dangers of being outside the prison walls for twenty-seven years instead of behind them. Aware of the outcry in the classroom but unafraid, he repeated his war cry a little louder: ‘Nelson Mandela did not free us! We freed Nelson!'” (2135). Sedert 1994 het die volgende stelling die aanskyn van ‘n vergesogte gedagte gekry: Op hierdie kampus was daar eens ‘n akademies uitnemende universiteit; boonop ‘n blanke, Afrikaanse universiteit.

In die eerste hoofstuk gebruik Dawjee Steve Biko se “I write what I like” as norm om te kla dat wit mans kan skryf wat hulle wil (weens “opportunity, privilege, entitlement”) terwyl van nie-wittes verwag word om ‘n slawementaliteit te hê en met ‘n gekoloniseerde verstand te skryf oor wat die wit hekwagters in die inligtingsmedia van hulle verlang. Dít is die stereotiepe verwyt dat nie-wittes geleenthede ontsê word. Dwarsdeur die boek gee Dawjee ruim uitdrukking aan haar frustrasies, maar nêrens is daar aanduidings dat sy tot geestelike diepte en oorspronklike insig in staat is nie, al dink sy sy is “on the frontlines of critical thinking” (240). “I am oiled by way too much independent thinking to be a yes-woman” (1923). Sy kom by die kern van haar probleem wanneer sy vra: “How can we rise out of inferiority if we cannot tell superior stories?” (148). Dawjee soek dieselfde uitweg as Haffajee: “We own the hard stuff … We own the struggles. And if we don’t write about them, the country will forever dwell in the lily-white utopia that once was” (172).

Wat moeilik verteerbaar is, is die intense narsisme/selfkoestering, die “being too self-indulgent for a brown lady” (253). Sy vertel bv van haar pa wat ‘n breingewas gehad het en wie se kanse op oorlewing skraal was. Haar onheilige gedagte was: “Perhaps, when he passes, I can live a life out of the closet without fear of disappointing him” (315). Sy lig haar lesers in besonderhede in oor Islam, maar haar onkonvensionele vertolking is dat Moslemvroue gelyke regte geniet en dat homoseksualiteit in Islam aanvaarbaar is. “[Muslim] women have lots of rights and are just as entitled to freedoms as men” (745). Haar pa het die breinoperasie oorleef. By haar troue in 2016 het hy sy seën oor hierdie egpaar uitgespreek. Dawjee lei hiervan af “a brain tumour can change your mind [for the better]” (257).

Sy skryf oor tekkies en hoe hulle skoongemaak word en dat nie-wittes eerste met die dra van tekkies was en dat blankes hierdie gewoonte oorgeneem het. Daarvoor verwyt sy natuurlik die na-apende wittes. “The best way to destroy part of a culture, even if that part is as material as a pair of shoes, is to take it from its people. The power of white people to take things never dies” (438). Blankes is dus by uitstek die stelers, die diewe. “It’s now acceptable for people of colour to wear All Stars because white people wear them, while the rightful owners of that trend go unrecognised” (444). Dit word voorgehou as nog ‘n opsig waarin blankes die nie-wittes misken en benadeel. Sedert 1994 het baie inwoners enersyds gevorder van kaalvoet/voetsoolvlak tot plakkies en baie ander het gedaal van skoene tot plakkies. Dawjee het uitdrukking hieraan gegee deur in 2016 in plakkies te trou. Sy skryf ook oor die soort skoene wat bekruipers (“sneakers”) genoem word, maar deesdae mag ‘n mens nie meer sê watse bekruipers nie.

Dawjee het uiters bevoorreg grootgeword deurdat sy ‘n histories blanke skool in Valhalla bywoon het en haar ouers vir talle buitemuurse aktiwiteite betaal het, bv lesse in perdry. Politiek word by alles ingesleep. “I was well aware of the fact that my sister and I were being spoken to rather differently than white students … we were being addressed as though we might be a little stupid or slow” (494). “I always got the oldest, biggest, laziest horse. Those white kids got some poster-worthy equines” (501). Sy het ook tennis onderrig ontvang maar nie daarin gepresteer nie. Die lesbiese blanke Martina Navratilova was eens haar tennisheldin (511) maar rasoorwegings wen later en die swart Serena Willians neem Navratilova se plek in: “I worship her” (474). Let op die soort oordrewe stellings waarmee Dawjee oor bekende tennisspelers vorendag kom: Maria Sharapova “is the most average player ever and confirmed what we always knew: Serena is the greatest of everything ever” (2327).

Na aanleiding van Antjie Krog se boek, Begging to be black (2009), het Dawjee ‘n hoofstuk oor “Begging to be white?” geskryf. Sy kan nie iets oorspronkliks uitdink nie; net improviseer met wat ander mense uitgedink het. Hier is haar teks soortgelyk aan Haffajee se boek: Hoe salig is dit om wit te wees. Dit is glo maklik, eenvoudig, ens. Blankes hoef nie verantwoordelikheid vir hulle dade te aanvaar nie en hulle word toegelaat om in hulle onkunde te berus. Blankes word uitgebeeld asof almal welvarend is. Almal geniet na matriek ‘n oorbruggingsjaar (“gap year”). “White people are so privileged, they can afford to go and do nothing for a year and come back to have a tertiary education” (664). Dawjee het op jeugdige leeftyd reeds baie meer oorsese lande besoek as wat die meeste plaaslike blankes in ‘n leeftyd kan bybring. Sy kom ook graag vorendag met stories wat variasies is van die fiksie wat deur mense soos Oprah Winfrey en Jonathan Jansen versprei word, bv geleerde nie-wittes wat as bediendes aangesien word (1063) en welvarende nie-wittes wat deur blankes vertel word dat hulle nie ‘n T-hemp (693) of ‘n woonstel kan bekostig nie (1069).

Koos Kombuis het in 2007 uit die Afrikanerdom getree. Dawjee se variasie is: “A resignation letter to performative whites” (1006). Sy voel asof sy deur blankes misbruik is ingevolge die Stockholm-sindroom waarvolgens die slagoffer simpatie met die onderdrukkers ontwikkel. Sy gaan blankes nie langer vertrou nie. Blankes voel goed as hulle haar goed behandel. Sy hou nie daarvan nie. Van die min sinvolle standpunte in die boek is dat Dawjee minder van linkse liberaliste as van regse “rassiste” hou; nie dat sy respek vir enige van die twee, eintlik enige blankes, openbaar nie. “The good whites (those so tainted by their own moral superiority complex that they are unable to see the error of their ways) and the bad (those who openly wear their hatred on their sleeves). My preference, for the record, is for the latter. Give me an open racist any day. At least they wear their ignorance with conviction … They are … okay with their powerlessness” (1035). Dit klink soos die paranoia/vervolgingswaarsin van ‘n gepynigde gees wat nie ‘n gesonde balans handhaaf nie.

Wat blankes ook al doen, hulle sal haar guns nie wen nie. “Going to protests and painting underprivileged schools in underprivileged areas does not remove your whiteness” (1029). Om wit te wees, is om skuldig en verwerplik te wees. Nogtans het sy die onstilbare behoefte om blankes op te voed. Sy verfoei wit trane maar verwag uiteraard simpatie vir nie-wit pyn. “I will no longer pay for your journey with my pain” (1092). Haffajee wil mal word en Dawjee wil blind word van woede (haat?) jeens blankes (1035). Tot haar eer hou Dawjee nie van kwotas en die skyn van rasverteenwoordiging nie. “There is nothing worse to me than having a token black person” (1325).

In die hoofstuk oor depressie blyk dit dat Dawjee self die kern van haar onvergenoegdheid is. Sy probeer om haar lewensloop ouderdomsgewys te rekonstrueer. Hiedie poging doen hom as kunsmatig voor. Sy hou nie van haar eie onvolmaaktheid nie en wend haar tot self-haat (1126); haat wat myns insiens ook op blankes geprojekteer word. “Everyone knows I am a loser” (1137). Toe sy 14 jaar oud was, het sy begin rook. Daarna het dwelmgebruik gevolg. Sy misluk as student in die regte aan die Universiteit Pretoria. Let op die uiterste subjektiwiteit in die volgende beoordeling: “The University of Pretoria is a segregated black hole waiting to swallow lost souls and outcasts” (1411). Sy erken: “I will happily, proudly even, admit that I am untrainable. I am rebellious in the face of authority, I do not like being told what to do by people dumber than I am” (1923). Later word sy as student hertoegelaat en slaag in sielkunde as hoofvak, asook musiek. Sy gee vyf jaar lank onderwys, maar daar is onderbrekings weens sielkundige probleme.

Daarna voltooi sy ‘n graadkursus in joernalistiek en wen R50 000 in ‘n skryfkompetisie van die You-tydskrif, insluitende werk vir ‘n jaar. Drie blanke mede-studente wen ook werk vir ‘n jaar maar sonder die prysgeld. Desnieteenstaande vind Dawjee die werkopset onuitstaanbaar rassisties. “The media was a dog show and people of colour would always be the mutts” (1923). “Was I only there to maintain a good BEE demographic while keeping the place appropriately white?” (1934). Dit lyk asof sy gewoon nie op gelyke voet met blanke joernaliste kon meeding nie. Sy erken die kern van haar probleem met blankes: “I am afraid of white people” (1306). Sy gaan vervolgens by die Mail & Guardian werk. Daar word sy weer deur sielkundige probleme gekortwiek. Sy het ‘n verhouding met ‘n blanke vrou “that … make me feel like I am being used as a political badge of honour” (1264). “Am I a trophy of her progressiveness?” (1270). Daarna vind sy in Kaapstad werk en nadat hulle mekaar 21 dae geken het, besluit Dawjee en Rebecca Davis om te trou.

Oor interrassige huwelike verkondig Dawjee dieselfde waarheid as Jonathan Jansen (Praag 31.03.2018): “When a white person marries a person of colour, they are looked down upon. It is assumed that they settled for less. When a person of colour has a white partner, however, even their own people revere them. ‘They married up’ is a popular slogan” (1378). “My self-esteem when it came to white men had increased ten-fold since marrying a white man” (1730). Sy het hierdie man gevra om met haar te trou (1212, 1218). “I still subconsciously accept what the world has taught me even though I do not believe it: whites are exemplary” (1385) en “beauty is white” (1747). Sy geniet ‘n sekere televisieprogram waarin net blankes optree omdat blankes dan ook die arbeiders is. Dit stel haar in staat om te voel soos sy rasgewys wil voel: meerderwaardig (1407), maar blankes mag nie meerderwaardig wees of voel nie.

Dawjee gebruik haar boek nie net om lesers selektief oor Islam in te lig nie, maar ook om hulle in Indiese kultuur te onderrig. Sy vertel dat toe sy Indië besoek het, “I travelled with an Overseas Citizenship of India passport” (1817). Ingevolge Indië se grondwet het alle etniese Indiërs (en slegs hulle) die reg om aanspraak op burgerskap van hierdie oorbevolkte land te maak. Maar dit is Indië wat die uiters diskriminerende kastestelsel (gehad) het en dit is die Indiese regering wat jaarliks kapsie by die Verenigde Nasies teen Suid-Afrika se apartheidsbeleid gemaak het. Japan beskerm homself ook op etniese gronde teen inkommers, maar net die Suid-Afrikaanse blanke regering se segregasiebeleid is hoogs oordrewe tot ‘n misdaad teen die mensdom verklaar.

In die laaste hoofstuk kom Dawjee met die onoorspronklike stelling (voorheen ook deur bv Max du Preez oorgeneem): “It is our [non-whites’] turn to talk and their [whites’] turn to listen” (2550). Sy voeg by: “If they won’t, it is often going to be my responsibility to tell them to shut up” (2556). Kort daarna beweer sy egter sy is “encouraging a critical discussion on race” (2561). Met blankes wat hulle bekke moet hou? “I am not sorry that you feel silenced. I am not sorry for this, because your feeling silenced slaps the faces of those who have been silenced for far too long” (2628). Sy is militant of dalk eerder gewoon hardegat (“I became a hard-ass” – 1968): “I will contribute to a world where the white person, regardless of generation,* is forced to accept and understand their belonging to the class of the oppressor” (2567).** “I have realised that there is one ring that binds them [whites], so to speak, and that is their contribution to a reality that is actually quite fucked” (2604). “I am not sorry that my raised voice offends you” (2610). “I am not sorry that my truth offends you” (2628). “Sorry, but I am not sorry” (2640). [* “This almost genetic entitlement” (2634). ** George Orwell: “The oppressed are always right and the oppressors are always wrong” (Ricks, 454).]

Kortom, Dawjee se boek, soos dié van Haffajee, is ‘n prulwerk wat nie verdien om gekoop of gelees te word nie. Ek beaam die volgende stelling van Dawjee: “Not everyone is worthy of my time and investment” (2556).

 

Leon Lemmer: Die boek wat ek nie wou koop nie

Gestel ek is passievol pro-wit en anti-swart en besluit om ‘n boek te skryf met die titel: Hoe sou dit wees as daar in Suid-Afrika geen swartes was nie? Dit sou my die geleentheid gee om oor ‘n fiktiewe blanke utopie te skryf. Suid-Afrika sou voorgestel kon word as bv ‘n doeltreffende, voorspoedige, veilige, korrupsie- en ellendevrye land. So ‘n land sou werklik vry en nie-rassisties kon wees; ‘n egte nasiestaat in die Europese tradisie waarin Afrikanerwaardes en Afrikaans gedy. Uit verskeie oorde sou egter heftig beswaar teen so ‘n utopie gemaak word. Die sekuriteitsbedryf sou oornag feitlik werkloos word. Vir oorlewing sou ruitglasondernemings op nuwe geboue en voertuie aangewese wees en nie meer hulle voorspoed uit inbrake kon put nie. Daarenteen sou die aanvraag vir stoep- en tuinmeubels die hoogte in skiet omdat mense weer buite hulle huise sou ontspan. Buitelugaktiwiteite sou eksponensieel toeneem. Die polisiediens sou kleiner en doeltreffender word, maar bitter min hê om te doen. Tronke sou op groot skaal in bv skole omskep kon word. Ou voertuigbuitebande sou (soos voorheen) nie tydens optogte verbrand word nie maar vir hergebruik herversool kon word. Oor optogte, betogings, vandalisme, plaasmoorde en terrorisme sou ‘n mens dan seker net in die geskiedenisboeke kon lees. Versekeringspremies en belastingheffings sou daal, die strate sou skoner wees, ens.

Om te droom is nie noodwendig ‘n sonde nie. In die nuwe Suid-Afrika is ‘n mens darem nog vry om te dink, maar glad nie vry om uitdrukking aan jou denke te gee nie. Die Menseregtekommissie waak polities byderwets oor wat gesê of gepubliseer mag word. Die gepeupel span hierdie net veel wyer. Johann Rupert mag nie beweer dat radikale ekonomiese transformasie diefstal is nie; dat regstellende aksie in regstelende aksie ontaard het nie. Selfs in die geledere van die armsalige politici mag Helen Zille nie iets goeds van kolonialisme sê nie. Ek is seker vry om daardie utopiese boek in my studeerkamer te skryf. Die probleem is dat geeneen van die hoofstroom-uitgewerye daarin belang sou te stel om so ‘n boek te publiseer nie. Dit is in elk geval onrealisties en seker ook ongewens om een van Suid-Afrika se vier hoofbevolkingsgroepe (blankes, swartes, Asiate en bruines) weg te wens.

Die blankes het Suid-Afrika uit die suidweste binnegekom. Op ongeveer dieselfde tyd het die swartes begin om die land uit die noordooste in te neem. Die Asiate het hulle heelwat later in die ooste van die land gevestig. Wanneer dit hulle pas, roem die bruines graag daarop dat hulle as die Khoi-San altyd hier gewees het. As bevoordeling of simpatie gesoek word, verkies die bruines egter om te beweer dat hulle van die slawe afstam; dus van mense wat ná die blankes hier opgedaag het. Van die swartes, Asiate en bruines word nie beweer – soos só graag oor die blankes – dat hulle setlaars (dus tydelike, verjaag- en selfs uitmoorbare inwoners) is nie. Dít dui op dubbele standaarde gebaseer op subjektiewe waarhede; eintlik blatante valshede.

Sodanige dubbele standaarde geld ook in die publikasiebedryf. Dit is waarom Ferial Haffajee (gebore in 1967) toegelaat is om hierdie boek te publiseer: What if there were no whites in South Africa? (Johannesburg: Picador Africa, 2015, 153p, R265; Amazon Kindle $17,52). Let op die buitensporige prys per bladsy, asof die boek ‘n kosbare kleinood is. Die boektitel ervaar ek as hoogs aanstootlik, maar ek is ‘n lid van die enigste rasgroep wat in die nuwe Suid-Afrika maar vryelik aanstoot gegee mag word. Daar is geen moontlikheid dat hierdie boek rasseharmonie of versoening kan bevorder nie.

Die boek is ‘n konkretisering van Nelson Mandela se gebalde vuis en nie van die handevatsindroom nie. Haffajee beweer egter: “[It] was always about black people extending the hand, not the other way round” (Kindle 1186). “It’s striking how much reconciliation is regarded as a one-way street – from black to white” (1451). Kort na publikasie het Dan Roodt reeds oor hierdie gewraakte boek op Praag (29 November 2015) geskryf. Ek wou ter bestendiging van my gemoed aanvanklik glad nie die boek koop nie, maar ek het so baie verwysings daarna in die polities byderwetse inligtingsmedia teëgekom dat ek in ‘n oomblik van swakheid toegegee en die boek gekoop het. Die boek is so eensydig anti-blank dat my moermeter deurentyd in die rooi was.

Ferial Haffajee

Haffajee was die redaktrise van die koerant Mail & Guardian (2004-2009), van City Press tot November 2016 en sedertdien van The Huffington Post. Haar rasklassifikasie is “Indian/Cape Malay” (671). “I grew up coloured” (1397). Volgens haar is daar egter net twee rasgroepe in die land, wit en swart, onderskeidelik die bevoordeeldes en die benadeeldes. “I am infuriated by former and unreconstructed privilege” (53). Die huidige selektiewe bevoordeling, gegrond op ras en geslag, ontstig haar egter glad nie: “It is not reverse racism” (892). Dit gaan glo om “make-right policies” (899). Die myns insiens briljante boek van Anthea Jeffrey oor swart bemagtiging is volgens Haffajee “an abomination that deserves to be exploded by a black scholar of empowerment” (1233).

Haffajee beskou haarself as onbetwisbaar swart en reken dat Steve Biko se swart bewussyndogma ooreenkomstig haar wens aangepas moet word.* Sover my kennis strek is daar seker nie ‘n boek wat meer konsekwent anti-blank as hierdie een is nie. “We aren’t here to coddle whiteness” (993). Haffajee hou van mense “talking about white privilege and whiteness in tones that imply at once disgust and confidence to name and shame it” (552). “My establishment is black. The anatomy of my country is black” (395).

[* In die praktyk gaan dit vir die ANC-regering om die bevoordeling van swart swartes. ‘n “Indian/Cape Malay” soos Haffajee is nie ‘n swart swarte nie, al wil sy hoe graag een wees. Kyk wat skryf een van die MK-stigters, Ben Turok, oor hierdie onderwerp: “After 1994, as Africans were promoted into all the organs of the state, non-Africans began to be sidelined, partly in the effort to make all our public institutions reflect the demographic profile of the country. Although the movement continued to use the phrase ‘blacks in general, and Africans in particular’ to refer to the subject of its historical mission of liberation, and as an essential ingredient of its official policy of redress, the various forms of ‘black empowerment’ that were enacted after 1994 came to refer to Africans and not to coloured or Indian people … From 2007, the top six leadership posts of the ANC were allocated to Africans, and this kind of representation has spread to lower organs of the movement” (With my head above the parapet: An insider account of the ANC in power, Auckland Park: Jacana, 2014, p 138-139).]

Haffajee skryf: “My life is defined by and led by black power in all its manifestations and tributaries. From where I sit, blacks are the centre of my gaze in all ways. And this is why I find our narrative of black disempowerment by whites, of black domination by whites, of black marginalisation by whites, so hard to fathom it makes me feel like I am going stark raving mad. I feel as if I’ve come up against the power that does not know its name or its influence – it is why I think we need a new Steve Biko for the twenty-first century to hold up a mirror of black ability and beauty to see once again the possible and the potential” (1068).

Geen erkenning hoegenaamd word gegee aan wat blankes plaaslik tot stand gebring het nie. Iemand het met hierdie juiste stelling vorendag gekom: “If it wasn’t for whites, you wouldn’t have the type of infrastructure we have now” (1206). Haffajee reageer hierop soos volg: “It’s the furthest thing possible from my thinking … I know the narrative … that apartheid was not that bad because we have First World infrastructure. It’s a popular race narrative among whites, coloureds and Indians, but it’s rubbish, of course. Apartheid infrastructure and spatial planning is still costing us enormously in the fractured design of the country and our intractable Group Areas. The 1913 Land Act. Homelands. Black spots. It’s one reason we are where we are” (1206). “The negotiation to end apartheid resulted in the compromise state, which has become almost a dystopia” (1457). Maar as dit hoe is, is die nuwe Suid-Afrika volgens Haffajee wonderlik: “For black people who have benefited from freedom (and for those in government), the [South African] story is one of accomplishment. Creating a working state from the destructive embers of apartheid’s divisive one has been a phenomenal achievement by any measure” (1240).

Vir Haffajee, soos vir die ANC, begin Suid-Afrika se geskiedenis in 1994; dus met die “bevryding” en verwonderliking van die land. Nelson Mandela is “our founding father” (526) en “the world’s greatest statesperson” (1088). Hy is glo Suid-Afrika of selfs die geskiedenis se “finest son and statesman” (1101). Oor die Mandela-standbeeld by die Uniegebou skryf sy: “His beatific statue beams down” (1873). “Deeply proud of our founding story, I am an unapologetic disciple of the founding president and statesman President Nelson Mandela and his sidekick priest and fellow Nobel Peace Prize winner, Archbishop Emeritus Desmond Tutu. Their philosophies of peace and Ubuntu resonate in my soul. I like their bravery and take-no-prisoners style. I like how they moulded us from the smelter of apartheid into a rainbow nation under the African sun. It is almost an anathema to so declare your discipleship these days, but there it is” (1840).

Haar reënboog verdof as sy wraak soek: “Our reckoning is not done and that reckoning increasingly takes a racial tone. It is what it is and it is where we are. The idea of a deeper and more resonant social justice and racial justice is taking hold in South Africa, with a majority opinion turning against the idea that we are a rainbow nation under God as Tutu first christened us … I now know the reckoning is nowhere near done. The unfinished business of colonialism and apartheid will be finished by a new generation” (1853). “Our politics will be radicalised by a new generation” (1924). Haffajee doen myns insiens alles in haar vermoë om radikaliteit, indien nie anargie nie, aan te por.

Sy beskou haarself as “a child of freedom” (201). Die era vóór 1994 is nie Suid-Afrikaanse geskiedenis nie. Vir haar gaan dit net om “our freedom years” (38). Die tyd voor 1994 word glo uitsluitlik deur blanke boosheid gekenmerk. Dit is “painful history” (533); ons “evil past” (599). Geen direkte melding word van bv die vandalisme, sabotasie en terrorisme gemaak wat so prominent vóór 1994 was nie. By implikasie het sy net lof daarvoor: “I thank the leaders, the guerrillas, the activists who gave us freedom, and the ANC, too” (638). In soverre terrorisme in die verlede bestaan het, kan dit glo aan apartheid toegeskryf word, want apartheid “terrorised us” (75). In die nuwe Suid-Afrika bestaan iets soos plaasmoorde blykbaar glad nie. Niks positiefs word van blankes gesê nie en niks negatiefs van swartes nie. Die boek is bedoel as “a love song to the Mzansi” (44), die fiktiewe (swart) Suid-Afrikaanse nasie.

In ‘n sin is Haffajee nie die outeur van die boek nie, maar eintlik net die samesteller. Deurlopend word die lesers daarna herinner dat sy (massiewe) “navorsing” gedoen het, maar die teks bestaan in groot mate uit wat ander mense, bv medejoernaliste, mondeling in geselsies of andersins tydens besprekings (“round tables”), wat sy met geesgenote gereël het, kwytgeraak het, sodat sy inligting vir haar teks kon kry. Dit gaan om die rekordering van hulle “stories” (68); ‘n geliefde tydverdryf in veral linkse Amerikaanse geledere, wat ook in Suid-Afrika uitgeslaan het, bv tydens die onderhoude wat die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie opgestel en opgevoer het.

Aan die einde van die boek bestaan die “selected references” uit ses boeke en ses verslae. Haffajee verwys ook na vyf koerante waaruit inligting verkry is. Al hierdie bronne is uitsluitlik Engels, al het sy in die bruin woonbuurt Bosmont grootgeword (234, 671). Sy behoort dus Afrikaans (goed) magtig te wees. Sy was in ‘n skool vir bruines, maar dan kla sy valslik oor “the impact of Bantu Education on me” (625). Later erken sy dat dit “coloured education” was (873). Afrikaans, net soos Suid-Afrikaanse geskiedenis vóór 1994, geniet feitlik geen erkenning in die Haffajee-wêreldjie nie. Afrikaans is een van die baie Afrikanerprestasies wat goedsmoeds verswyg word. Taal – dit is sekerlik eerder ‘n stekie na Afrikaans – is glo “the new veneer masking racial separation” (1470).

Haffajee gebruik die woord “gatvol” wanneer sy na die beweerde “automatic privilege” van blankes verwys (880). Sy ken ook die woord “baasskap”: “What is needed or desired is a sort of new dominion or baasskap to replace an old one, a new ruling class” (1008). Maar dan is dit terselfdertyd sy wat kla oor “the new laagers of white groups on Facebook” (1081). Sy hou nie van die plaaslike blankes, veral Afrikaners, se geskiedenis nie. “For [black] South Africans, Jan van Riebeeck is not a friendly oom but the first of the colonial overlords who began the experiments with land theft and abuse of the original inhabitants that culminated in grand apartheid” (1094). “Oom Jan (van Riebeeck) should not have set foot here” (169). Jacob Zuma het dieselfde wens uitgespreek. “Colonialism should not have happened” (2059). Sonder kolonialisme sou sy egter nie as Indiër/Kaapse Maleier bestaan het nie, want sy is nie werklik ‘n DNS/etniese swarte of Afrikaan nie.

Haffajee is uiters selfgesentreer en het onmeetlike waardering vir haarself. “I can’t do small talk for the life of me” (1611), maar daar is geen aanduiding dat sy naasteby ‘n intellektueel kan wees nie. Sy beskryf haarself as “self-satisfied and middleclass” en dat sy tydens ‘n paneelbespreking “impatient and rude” was (1835). Sy verwys self na haar “arrogance” (2052); ‘n onregverdigbare skyn van selfversekerdheid wat ek onuitstaanbaar vind. Haar selftoegekende voortreflikheid berus op twee pilare: Sy is swart en sy is ‘n vrou. “#ForBlackGirlsOnly would wash among the people I follow and in the social community I find captures a zeitgeist” (979). Daarom moet daar ruimte (“space” – ‘n geliefkoosde term in linkse Amerikaanse literatuur) vir haar wees “to be brave and to be an editor” (61). “Black people want their own space [apartheid?] to be; and they want hegemony [swart baasskap?] in other spaces” (965). “Many people, in my experience, largely want to be apart rather than together [!] … many black people desire all-black spaces” (973). Elders kla sy egter oor “the injury of our apartness” (2174). “Being anti-establishment was hard work when you slammed into the establishment” (395). Kritiek “helped me construct the thick skin you need to play in the race space in South Africa” (860).

Soos wat oordrewe heiligheid heeltemal onvanpas aan mense soos Nelson Mandela en Desmond Tutu toegedig word, noem Haffajee die Grondwet ‘n “sacrament” (47), al bevat dit “way too many compromises” (599). Sy erken dat sy as student aan die Universiteit van die Witwatersrand, waar sy die graad BA voltooi het, haar eerder met linkse politiek as akademiese studie besig gehou het: “I went to Wits and immediately gravitated to the Black Students’ Society or the largely black socialist [communist?] organisations that wanted to smash the system (979). “I was a terrible student” (873). “I preferred the radical student activism” (880). Toe sy as joernalis by die Johannesburgse Aandelebeurs ‘n onderhoud moes gaan voer, het sy uitdagend ‘n Che Guevara T-hemp aangetrek (334) om haar anti-kapitalistiese gesindheid uit te stal.

Dwarsdeur die boek is daar “the black obsession with whiteness and white privilege” (95). “Whiteness is the study of a system of privilege in which white people are held to be at the centre of gaze” (195). Een van Haffajee is hoofprobleme is blykbaar dat sy nie in staat is om met blankes mee te ding nie, gevolglik moet sodanige kompetisie lief nie bestaan nie. Dit kom nie by haar op dat wat sy blanke bevoordeling noem dalk eerder aan blanke talent of uitnemendheid toegeskryf kan word nie. Soos die ANC beskou Haffajee alle mense as (inherent/potensieel) gelyk en eenders – maar volgens haar is die blankes seker glad nie moreel op dieselfde peil as die swartes nie. Wat Haffajee dus wil hê, is dat alle sektore van die samelewing, bv die “workplace culture” (163), die demografie moet weerspieël. Wit is steeds in te ‘n groot mate die norm. Swart moet die nuwe standaard wees. “Anything but an economy owned in proportion to the demographics of South Africa is anti-democratic” (169). Welvaart moet herverdeel word (208), maar sy erken darem dat daar so baie swartes is dat die herverspreiding van die blanke minderheid se bates nie veel of genoeg tot die swartes se welvaart sal bydra nie (267). Selfs sy besef dat welvaart nie deur “wealth redistribution” bewerkstellig word nie maar deur “wealth creation” (281).

In hierdie ná-meriete-era word die aanstelling van nie-wit aktiviste in topposte in Suid-Afrika nie meer bevraagteken nie, veral nie as diesulkes vroue is nie, want enige kritiese of skeptiese opmerking kan jou die beskuldiging van rassisme en seksisme op die hals haal. Maar ‘n dogmatiese aktivis is myns insiens ‘n uiters ongeskikte bekleër van ‘n koerant se redakteurstoel. ‘n Koerant is immers veronderstel om sy lesers met ‘n mate van objektiwiteit in te lig. “I am my politics and my understanding of freedom” (645). Maar Naspers/Media24 het ongelukkig in ‘n toestand verval waarin aanstellings en bevorderings meesal/dikwels deurslaggewend op grond van ras en geslag gedoen word.

Die rol van ‘n redakteur is onder meer om die skryfwerk van verslaggewers reg te trek. Hier het ons egter ‘n geval van iemand wat skynbaar glad nie ‘n verdienstelike teks sonder onderskraging kan lewer nie. In die resensies op Amazon word telkens melding gemaak van hoe swak die boek geskryf is. Daar is geen behoorlike struktuur nie. Enigiets kan in enige van die ses hoofstukke te berde gebring word. Daar is baie herhaling in hierdie boekie. Die outeur het die slegte gewoonte om haar subjektiwiteite (haar tande, haar hare, ens) kort-kort aan die lesers op te dring. Sy is in die eerste plek ‘n aktivis; nie ‘n joernalis nie. Sy erken self dat die poste wat sy beklee het – en daarby op ‘n jeugdige ouderdom – aan politieke byderwetsheid te wyte is. “My badge of ’employment equity candidate’ is worn proudly” (1233). “If it had not been for the planned and political project of black empowerment and employment equity, the workplace would have remained closed and protected for Boer cronies and a tight circle of concentrated Anglo-Saxon capital” (368). “We are a fruit of freedom” (368). “Freedom has allowed my self-actualisation” (638).

Het Haffajee se werkomgewing by City Press gelyk asof Jan van Riebeeck nooit hier opgedaag het nie? Nee, daar was blankes in sleutelposte wat verseker het dat die koerant oorleef: “City Press is about 98% black but for two or three white colleagues who are black in spirit. It is homogenous in its thought … I am non-racialist in the Mandela tradition; this is a Pan-Africanist newsroom. One of my skills is blending political coverage … making sure the entire spectrum of political life is covered. But, then, I employ an assistant editor who can drive a feisty news agenda. He is white and Afrikaans. In turn, he employs a highly talented news editor who is yellow but white. And I choose a white features editor. All the time, I have my eyes on our racial make-up as I try to move my newsroom to match the country” (945).

Dit is seker vir my onnodig om al die teenstrydighede in die vorige paragraaf uit te wys. As ‘n joernalis is Haffajee gewoond daaraan om haar gedagtes in kort artikels te publiseer. Dan val die teenstrydighede wat op verskillende dae kwytgeraak word nie so maklik vir die koerantlesers op nie. Wanneer sy ‘n lang teks, soos hierdie boek, publiseer, is dit vir die kritiese leser spoedig duidelik dat die outeur se idees ‘n warboel van teenstrydighede is. Heel teen die einde beweer Haffajee: “My lodestars have always been non-racialism and non-sexism” (2189) – ook die ANC se beweerde ideale. Maar uit die aanhalings hierbo is dit duidelik dat sy oorbewus van die werklikheid van sowel ras as geslag is en daarby op ‘n hoogs eensydige en radikale manier. Les bes, by ‘n koerant, soos by ‘n universiteit, is ideologiese diversiteit belangriker as etniese diversiteit. Homogeniteit in denke is ‘n onding, maar dit is presies wat Haffajee in die vorige paragraaf aanprys.

Dan Roodt: Gestel daar was geen swartes in Suid-Afrika nie?

Die boek deur Ferial Haffajee wat vandeesweek met fanfare vrygestel is, What if there were no whites in South Africa? het ‘n soort taboe verbreek in die sin dat dit ons noop om Suid-Afrika suiwer in rasseterme te beskou. So iets is sover ek weet, nog nooit vantevore gedoen nie, behalwe miskien deur Amerikaners vir wie dit sedert die dae van Lothrop Stoddard se Rising tide of color of Madison Grant se The passing of the great race al tradisie geword het. (Albei dié boeke kan gratis op die internet gelees word by laasgenoemde skakels of selfs gratis op Amazon.com as Kindle-boeke “gekoop” word.) Toevallig is my nuuskierigheid deur Stoddard se Rising tide of color geprikkel en dit is werklik interessant om te lees hoe die rasseprobleem destyds in die 1920’s reeds bespreek is. Stoddard is meer van ‘n geostrategiese ontleder van die groot “rassewêrelde” (wit, geel, bruin en swart), terwyl Madison Grant op biologiese ras fokus. In die voorwoord by Grant se The passing of the great race sê Henry Fairfield Osborn:

European history has been written in terms of nationality and of language, but never before in terms of race; yet race has played a far larger part than either language or nationality in moulding the destinies of men; race implies heredity and heredity implies all the moral, social and intellectual characteristics and traits which are the springs of politics and government.

Waarskynlik sou Ferial Haffajee en haar geesgenote hiermee saamstem: alle boosheid in Suid-Afrika is te wyte aan die aangebore tekortkominge van die blanke ras. Vir Haffajee, iemand wat in Suid-Afrika se gangbare tiperings as ‘n “kleurling” gereken sou word, sou Suid-Afrika sonder blankes ‘n utopie verteenwoordig. Vermoedelik sou die land baie meer suksesvol gewees het en niemand sou deur “blanke heerssug” of “rassisme” gekwel word nie. Nêrens in haar teks wat ek in Ferial Haffajee: an affirmative-action princess who lacks antiwhite courage geresenseer het, verduidelik Haffajee egter vir ons presies hoe ‘n swart Suid-Afrika sou gewerk het nie. Feit is egter dat sy dit as ‘n idee in die openbare domein invoer.

Op die Engelse PRAAG verskyn vandag insgelyks ‘n ander reaksie op Haffajee deur ‘n jong student, John White. Terwyl Haffajee vanuit die hoofstroommedia applous ontvang vir haar gewaagde droom van ‘n Suid-Afrika sonder blankes, sou dieselfde horde polities korrekte propagandiste waarskynlik minder geesdriftig wees oor die teenoorgestelde utopie: ‘n Suid-Afrika sonder swartes.

'n Toneel in Durban tydens die tydvak van Suid-Afrikaanse segregasie
‘n Toneel in Durban tydens die tydvak van Suid-Afrikaanse segregasie

En as ons nou praat van “swartes”, gebruik ek “swart” in dieselfde sin as Ferial Haffajee, as die broederskap (of susterskap, om my nie die argwaan van al my fanaties feministiese lesers op die hals te haal nie) van alle nie-wittes. Of nie-blankes, daardie gewraakte term wat in die ou Suid-Afrika so dikwels op bankies in parke, by stasies en op strande verskyn het en sedertdien in duisende foto’s verewig is. Natuurlik het die suidelike VSA oor dieselfde bordjies beskik, maar Amerikaners word dit minder verkwalik as ons.

Haffajee is nie eens baie donker van gelaat nie en soos ek in my Engelse resensie noem, is sy nie swart nie:

For she herself is not black, and with her Muslim name would pass for a light-skinned Arab, such as an Egyptian. Or an Indian.

Nietemin identifiseer sy met die term “swart”: in haar wêreld loop die verdelingslyn tussen alle gekleurdes (= “swartes”) en die suiwer blankes of mense van Europese oorsprong. In haar swart Suid-Afrika sal daar steeds Indiërs, kleurlinge en Chinese wees, maar geen blankes nie. Hoe dit presies daar sal uitsien, weet ons nie. Dit sal net “beter” wees, synde bevry van blanke oorheersing, rassisme, Afrikaans (hoewel sy nie veel oor Afrikaans sê nie, is haar koerant, City Press, baie anti-Afrikaans), “witheid” en die “apartheidserfenis”.

Voorbeelde van lande in Suider-Afrika wat eensklaps “verswart” is, is Mosambiek en Zimbabwe. Albei lande het nie lank nadat die etniese suiwering van blankes plaasgevind het nie, tot die vlak van “armste land ter wêreld” teruggesak, met ‘n BNP per kop van ongeveer $200 per jaar. Maar vir Haffajee en ander aanhangers van “swartheid” maak sulke ekonomiese kwessies nie eintlik saak nie; wat tel, is die beginsel van ‘n suiwer swartheid wat utopies verwesenlik moet word. Julius Malema en baie ander hang insgelyks dié utopiese beginsel aan, van Suid-Afrika wat geheel en al swart moet word en alle aspekte van die maatskappy wat deur swartes besit of beheer moet word, soos plaasgrond byvoorbeeld.

In die lig van die voortdurende ophemeling en pleidooie vir ‘n swart utopie in Suid-Afrika, trek ek daarom vandag die stoute skoene aan en vra: Hoe sou ‘n blanke utopie in ons land lyk? Gestel daar was nooit enige swartes in Suid-Afrika nie of ons het reeds vroegaan ‘n soort Israelse muur op die Limpopo-grens gebou sodat geen swartes oor ons grense kon kom nie? Of andersins, pleks van tuislande te ontwikkel, het die Verwoerd-regering eenvoudig die reusebedrae wat destyds al aan swart onderwys en gesondheid bestee is, gebruik om swartes te betaal om na die nuut “bevryde” Afrikastate te emigreer? Indië sou ook die Suid-Afrikaanse Indiërs met ope arms ontvang het, as die staat maar net hul passaat per skip terug Indië toe sou betaal het.

As ek enigiets van swart denke verstaan, is dit die gedagte dat daar niks erger as blanke regering is nie. Daarom sou dit mos net logies wees dat elke swart man of vrou met blydskap na Ghana, Zambië, Tanzanië of Mobutu se Zaïre sou wou vertrek om die wondere van swart regering te gaan ervaar. Waarom het die ou NP dít nooit ingesien nie? Miskien was hulle te “rassisties” en het nie mooi na die boodskap geluister wat reeds van oral in Afrika en vanuit die raadsale van die Verenigde Nasies begin opklink het nie. In die Rand Daily Mail van destyds waarvan Helen Zille en Allister Sparks sulke trotse redaksielede was, is swart regering vir Suid-Afrika ook konstant bepleit omdat dit beter as blanke regering sou wees. Tans veg sowel Zille as Sparks steeds daarvoor om ons daarvan te oortuig dat swart regering die summum van menslike bestuur verteenwoordig, met die verskil dat hulle vandag in Beeld en Die Burger skryf.

Hoe dit ook al sy, hoe Suid-Afrika blank geword het, is nie vir my argument so belangrik nie. Feit is dat ons ‘n blanke land kon gewees het, met al die voordele daaraan verbonde. Dink ‘n bietjie daaraan:

Geen rassekonflik

Daar is van die Amerikaanse en Franse teoretici wat beweer dat oral waar twee of meer menslike rasse dieselfde grondgebied deel, rassekonflik onvermydelik is. Dis eenvoudig biologies, sê hulle. Sonder om egter die “harde” biologiese verklaring te aanvaar, kan ons empiries waarneem dat lande met beduidende rassediversiteit almal rassekonflik ervaar. Suid-Afrika en die VSA is sekerlik die mees voor die hand liggende voorbeelde. Maar ook Brasilië, Meksiko en die hedendaagse Frankryk en Brittanje waar rasseonluste en -terreur gereeld plaasvind.

Trouens, ‘n mens kan selfs sê dat, hoe meer rassediversiteit daar bestaan, hoe groter die konflik. Elke dag vind daar in Suid-Afrika iets soos 15 “betogings” plaas, waarvan ten minste twee in onluste of openbare geweldpleging ontaard. In die kleiner, homogene blanke lande van Europa of die blanke state van Amerika, is so iets ongehoord. Mense kla as jy skeef parkeer of nie jou huis se vensters skoon gehou nie. Trouens, in Switserland bestaan daar munisipale regulasies wat bepaal dat jy eenkeer per maand jou vensters moet skoonmaak. In sulke lande sien mens nooit enige vullis op straat nie; alles is netjies en skoon, georganiseerd en ordelik.

Geen ‘rassisme’

Suid-Afrika, asook die VSA, word gekenmerk deur histeriese openbare uitbarstings en obsessionele toesprake, artikels en referate oor “rassisme”. Trouens, rassisme word as die vernaamste maatskaplike probleem getipeer, nie die gebrek aan elektrisiteit of skoon water of eerlike regering nie.

In ‘n blanke Suid-Afrika sou die hele probleem van “rassisme” en al die energie wat daarin gestort word, soos mis voor die son verdwyn. Ek kan my kwalik voorstel dat daar in ‘n homogene samelewing soos Japan oor “rassisme” gewroeg word. Waarom sou een Japanner ‘n ander van “rassisme” wou beskuldig? Net so sou ons nie ons kosbare tyd en aandag op ‘n probleem soos “rassisme” in ‘n homogene blanke Suid-Afrika verkwis nie.

Baie min of geen misdaad

Dis nie meer omstrede om te sê dat swartes meer misdaad as blankes pleeg nie. Sowel in die VSA as in Suid-Afrika, is daar duisende statistieke wat dit oor en oor bewys. Slegs 2% van ons gevangenisbevolking van ongeveer 200 000 bestaan uit blankes, terwyl ons 9% van die bevolking verteenwoordig. In oorwegend blanke woonbuurte in Suid-Afrika word min of geen moorde gepleeg nie, terwyl honderde moorde in swart of bruin buurte in die Wes-Kaap per jaar gepleeg word. Die gevaarlikste tien polisiedistrikte in Suid-Afrika is almal in swart of bruin buurte geleë.

Die voordeel van ‘n blanke land met min geweldsmisdaad lei logies tot:

Net ‘n paar tronke

Met slegs 4000 blanke misdadigers, sou ons net ‘n paar tronke nodig hê. Vyf-en-negentig persent van die gevangenisowerheid of “departement van korrektiewe dienste” soos dit tans bekendstaan, sou onnodig wees. Dink aan die belastingbesparings. Met meer aandag en fondse vir maatskaplike werk, sou daardie paar duisend blanke misdadigers verder gerehabiliteer kon word en op die ou end sou ons dalk amper glad nie tronke nodig hê nie. Dit is die geval in Ysland, met sy homogene bevolking waar daar in die meeste jare nie ‘n enkele moord gepleeg word nie.

Goeie onderwys

Tans gaan onderwys in Suid-Afrika konstant agteruit omdat die hele stelsel vir swartes aangepas moet word. Minder wiskunde en spelling, en meer politiek en verdomming. Alles word makliker gemaak sodat ons kinders die skole verlaat sonder om behoorlik te kan lees en skryf of somme maak.

Almal van ons wat in die ou Suid-Afrika op blanke skole was, kan getuig van die hoë standaarde wat toe gegeld het. Ons het punte verloor as ons verkeerd gespel het, en almal moes wiskunde doen, selfs diegene wat nie universiteit toe sou gaan nie. In ‘n blanke land sou dié voortreflike standaarde terugkeer en sou ons kinders weer met die beste ter wêreld kan meeding.

Die lande met die beste skoolresultate is almal homogene Oosterse of Europese lande sonder rasseprobleme. Hier is die toptienlande ter wêreld wat skooluitslae betref, almal min of meer etnies homogene lande:

  1. Singapoer
  2. Hong Kong
  3. Suid-Korea
  4. Japan
  5. Taiwan
  6. Finland
  7. Estland
  8. Switserland
  9. Nederland
  10. Kanada

Op dié toptienlys is dit slegs Kanada wat na “veelrassig” of multikultureel neig, maar ons moet onthou dat ongeveer 80% van Kanada se bevolking steeds uit blankes bestaan.

Geen kultuurkonflik

Suid-Afrika, die VSA en ander veelrassige lande word deur intense kultuurkonflik gekenmerk. Standbeelde word gevandaliseer, skole word afgebrand, mense skree letterlik in die openbaar op mekaar omdat hulle gebelg voel oor die ander ras of groep se kultuur of geskiedenis. Hier is ‘n voorbeeld afkomstig vanaf Princeton, wat veronderstel is om een van die drie beste universiteite in Amerika te wees, maar waar swart studente wil hê dat die voormalige blanke president Woodrow Wilson se naam van ‘n gebou verwyder moet word:

Nêrens in Finland, Estland of Switserland wat oor redelik homogene blanke bevolkings beskik, is so iets denkbaar nie. Hoewel Switserland oor vier verskillende amptelike tale (Duits, Frans, Italiaans en Romansch) beskik, het die land in onlangse tye nog geen konfklik geken wat voertaal in skole of universiteite betref nie.

Net so is die taalkwessie in Suid-Afrika reeds in 1925 besleg toe Afrikaans en Engels as amptelike tale naas mekaar erken is. Daardie wet van 1925 is sonder ‘n teenstem in die parlement aanvaar, met ander woorde, selfs geharde blanke Engelssprekendes van Britse afkoms het dit ondersteun.

Afrikaanse skole en universiteite

Rondom ons stort Afrikaanse onderwys in duie soos wat die land se rassekonflik hom op Afrikaanse skole en veral universiteite laat geld. Miskien moet ek liewer sê: wreek. Omdat dit hoofsaaklik blankes is wat verkies om in Afrikaans onderrig te word – Afrikaanssprekende kleurlinge verkies universiteitstudie in Engels – spreek dit vanself dat Afrikaanse skole en universiteite in ‘n blanke Suid-Afrika sou gedy. Soos in die verlede, sou daar vier Engelse universiteite wees en omtrent sewe Afrikaanse universiteite, met min of geen konflik oor taal nie.

100%-matriekslaagsyfer

Dit is bekend dat die blanke matriekslaagsyfer in privaat- of voormalige model-C-skole naby aan 100% is. In ‘n blanke Suid-Afrika sou dié syfer gehandhaaf word of selfs verder verbeter omdat ons beter skole van ‘n hoër standaard sou kon onderhou en nie meer afwaarts getrek sou word deur swart onderwys nie. Gevalle van onderwysers wat hul leerlinge seksueel molesteer, dronk by die skool opdaag of glad nie opdaag nie, sou verdwyn of hier en daar as ‘n absolute uitsondering op die reël aangeteken word.

Geen vullis op straat

Gaan kyk ‘n bietjie hoe lyk enige straathoek waar minibustaxi’s swartes af- of oplaai. Gewoonlik baai die hele gebied in vullis en papiere wat net daar gestort word. Dan praat ‘n mens nie eens van die toestande in plekke soos Alexandra, Diepsloot, Soweto, asook die hedendaagse Hillbrow en Berea nie. Onlangs met die Sandton-fietswedren, wat ironies genoeg aan Mandela gewy is, het ek 27 kilometer deur Johannesburg, waaronder Hillbrow, Berea en Yeoville gery. Van ‘n fiets af is jy baie meer in kontak met jou omgewing as knus in ‘n motor. Dit is plekke waar ek as student gewoon het en waar ‘n mens kafees of boekwinkels kon besoek. Die hoeveelheid vullis op straat in daardie eens blanke, Westerse omgewings is onbeskryflik en ‘n stank van ou vullis en urine vul die lug, so anders as in blanke stede oorsee waar die strate daagliks gewas word en die strooi van vullis jou ‘n boete kan oplê.

Dink net hoe ons stede kon lyk indien dit ‘n blanke land was! Skoon, netjies, versorg, aangenaam, misdaadloos en veilig.

Geen probleme by Eskom, by SAL, Transnet, Telkom en die Poskantoor nie

Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was eens een van die beste rederye ter wêreld, ‘n openbare maatskappy wat in die publiek se belang sonder enige korrupsie en selfverryking bestuur is. Tans gaan daar nie ‘n dag verby dat SAA soos dit deesdae eentalig Engels bekendstaan, nie die nuus haal weens korrupsie, wanbestuur en knoeiery nie. Tegnies is die swart SAL bankrot.

As die Poskantoor nie staak nie, word daar berig oor sy finansiële probleme en ‘n mens wag dae lank vir briewe om afgelewer te word. In die EU word 85% van briewe en pakkies binne 24 uur afgelewer. In ‘n land soos Swede word 92% van alle briewe binne 24 uur afgelewer en is die poskantoor so doeltreffend dat privaatkoeriers geen markaandeel by die poskantoor kan afneem nie!

Hoe lekker sou dit nie wees om weer ‘n blanke poskantoor soos dié in ‘n EU-land te kon hê nie? Wat nie jaarliks groot finansiële verliese ly en telkens deur die belastingbetaler gered moet word nie.

Indien Telkom vroeg genoeg begin het om in die internet in Suid-Afrika te belê, sou ons nie met stadige, duur internetverbindings gesukkel het nie.

Hoe minder oor Transnet en Eskom gesê word, hoe beter. Onder blanke ingenieurs en bestuurders, sou dié twee maatskappye egter weer kon gedy.

Beter sport sonder korrupsie

Suid-Afrika is die enigste land ter wêreld wat rassekwotas op sport afdwing. Uiteraard sou dit in ‘n blanke land nie nodig wees nie. Niemand sou bekommer oor die aantal swart spelers in die span nie, want daar sal net blanke spelers wees en niemand sou dit vreemd vind nie.

Sport in Suid-Afrika draai net om geld en politiek, in daardie volgorde. Atletiek is in ons land vernietig en korrupsie vier hoogty by vele sportliggame. In ‘n blanke Suid-Afrika sou sport weer ter wille van die spel en prestasie beoefen word. Ons sou weer topatlete en -swemmers lewer, en dalk die wêreldrugbybeker wen.

Geen minibustaxi’s nie

Die minibustaxi is die grootste euwel wat daar is. Hierdie onpadwaardige voertuie met hul vermetele, aggressiewe, onbeskofte en roekelose bestuurders veroorsaak tienduisende ongelukke per jaar waarin duisende mense sterf of vermink word.

Sowel die bestuurders as die passasiers is swart, dus sou daar in ‘n blanke Suid-Afrika geen minibustaxi’s wees nie en ons almal sou die paaie met ‘n lied in die hart kon bestyg, sonder om op die uitkyk te wees vir ‘n maniak wat jou van die pad wil afdruk of eensklaps sonder waarskuwing in die middel van die pad stilhou.

Geen terreur nie

In Suid-Afrika het 200 voorvalle van terreur vanaf 1960 tot 1994 plaasgevind. Dít alles kan met nie-blanke politiek verbind word. Immers het die Natte en die Sappe mekaar nooit met bomme bestook nie, al het hulle hewig oor allerlei sake verskil.

In ‘n blanke land sou daar geen terreur plaasvind nie en nêrens sou ons hoef te vrees dat iemand ‘n bom op straat of in ‘n winkelsentrum gaan stel nie.

Geen plaasmoorde nie

Plaasmoorde verteenwoordig insgelyks ‘n vorm van terreur wat ná 1994 toegeneem het. Geen blanke waarvan ek weet, het al ‘n plaasmoord gepleeg deur goedsmoeds ‘n boer of sy gesin te gaan aanval nie. In ‘n blanke Suid-Afrika sou daar geen plaasmoorde wees nie, boere sal nie hul huise met hoë heinings hoef te omring en met wapens hoef rond te loop nie.

Geen diefwering, lae versekeringspremies, minder polisiestasies

Trouens, in ‘n blanke Suid-Afrika sou geweldsmisdaad op dieselfde vlak as in Europese of Verre-Oosterse lande verkeer. Ons sal nie meer diefwering, alarms of hoë mure met elektriese heinings of lemmetjiesdraad nodig hê nie. Ons sal veel minder polisiestasies benodig en die privaatveiligheidsnywerheid sal grootliks verdwyn.

Versekeringspremies sal baie laer wees, sowel op huise as op motors en sodoende sal groot hoeveelhede geld meer produktief aangewend kan word.

Openbare hospitale sou weer uitstekend wees

Hospitale soos die Johannesburgse Algemeen of die HF Verwoerd in Pretoria was in die tyd toe hulle gebou is verstommende prestasies wat met die beste ter wêreld kon vergelyk. Streng susters en aanvallige blanke verpleegsters het daar gewerk en ‘n mens het amper na ‘n verskoning gesoek om hospitaal toe te gaan!

In ‘n blanke Suid-Afrika sou ons weer trots wees op ons openbare hospitale, net soos op ons skole en kampusse.

Kuns, letterkunde en musiek sou floreer

Soos in Europese lande, sou die owerheid sy bes doen om kultuur, kuns, letterkunde en klassieke musiek te bevorder. Die Staatsteater of die Johannesburgse Stadskouburg sou weer vir die doel aangewend word waarvoor sulke teaters gebou is, naamlik die opvoering van ernstige teater en operas. Daar sal weer simfonie-orkeste wees en die SAUK sal musiek bevorder soos dit onder Anton Hartman die geval was.

Boeke sal heen en waar na Afrikaans vertaal word en ons sal weer ‘n land van lesers in plaas van TV-kykers word.

Groter gelykheid en maatskaplike samehorigheid

Afrikanersosialisme soos dit onder die Nasionale Party in die vyftiger- en sestigerjare gewerk het, met goeie onderwys en goed bestuurde openbare maatskappye, asook ‘n hoë premie op wetenskaplike navorsing en ontwikkeling, sou waarskynlik in ‘n blanke Suid-Afrika terugkeer. Pleks van in die rigting van Zimbabwe te neig, sou ons veel meer soos ‘n Skandinawiese land wees, met ‘n hoë lewenstandaard, goeie skole en hospitale, asook vrede, voorspoed en veiligheid.

Anders as tans, waar die land deur ‘n klein oligargie van korrupte superrykes beheer word terwyl die grootste deel van die bevolking krepeer en die middelklas stelselmatig verarm en uitgeroei word, sou daar in ‘n blanke Suid-Afrika groter gelykheid wees en rykdom sou teen meriete en met harde werk bekom word, nie deur knoeiery en korrupsie nie.

Deur gesonde patriotisme en lojaliteit aan die eie land en volk, sal maatskaplike samehorigheid heers, met selfs Engelse wat Die Stem uit volle bors saam sing.

So ‘n land is die antitese van dít wat tans heers en wat swart nasionaliste en antiblanke skryfsters soos Ferial Haffajee bepleit.

Hoe ‘n mens dit kan bereik, is natuurlik ‘n ope vraag. Indien daar enige logika by swart nasionaliste en afrosentriste was, sou hulle almal môre die minibustaxi Zimbabwe toe gehaal het om die voortreflikheid van ‘n volkome swart land te gaan ervaar. Hulle sou graag wou wegvlug van “rassisme”, Westerse kultuur en argitektuur, die apartheidserfenis, Afrikaans en Afrikaners.

Dog, as Malema, Haffajee en soveel ander die reg het om hul swart ideaal na te streef, mag ons seker maar droom van ons wit ideaal?

Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 2)

My bespreking van die boek, ‘n Konstante Revolusie: Naspers, Media24 en Oorgange (2015), met Lizette Rabe as die samesteller, word hier voortgesit.

Khulu Sibiya

Khulu Sibiya, ‘n oudredakteur van City Press, beweer dat sedert die Naspers-oorname in 1984 “the political militancy of City Press increased” (2878). Hy tref die volgende, myns insiens interessante, onderskeid. City Press het die frase “bridge building” gebruik, terwyl die Sowetan “nation building” verkies het (2883). Deesdae word ons alewig gekonfronteer met die opdrag dat ons aan nasiebou moet meewerk terwyl daar weens diepgaande kultuur- (oftewel leefstyl-) verskille myns insiens geen realistiese moontlikheid is dat blankes en veral Afrikaners ooit ‘n integrerende deel van ‘n oorwegend swart nasie kan word nie. Brugbou is meer sinvol as nasiebou.

‘n Brug word oor iets soos ‘n rivier, treinspoor of pad gebou om ‘n verbinding tussen die twee kante te bewerkstellig. Omdat wit en swart tans saam in dieselfde land woon, is dit wenslik dat daar, wanneer dit in albei se belang is, verbindingsweë of oorbruggingsmeganisme tussen die twee groepe bestaan. Maar die brûe moet nie onnodig word omdat die blankes en veral die Afrikaners hulle kultuur dermate laat verwater het dat dit nie meer duidelik van die swartes se kultuur onderskei kan word nie. Dan het nasiebou geslaag maar die blankedom, insluitende die Afrikanerdom, is in dié proses vernietig.

Lees ook: Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 1)

Ruda Landman

Ruda Landman verwys na die Nasionale Party en die destydse SAUK as behorende tot “dieselfde dampkring” (2946). In 1996 het die SAUK egter die SABC geword (2946) en ‘n heeltemal ander (naamlik sterk ANC-) karakter aangeneem. M-Net is in 1985 as ‘n Naspers-televisiebetaalkanaal gestig en Carte Blanche is van 1988 af (3124) as ‘n aktualiteitsprogram aangebied, met Landman as een van die aanbieders. Volgens Landman was hierdie program van die begin af anders as “sy eweknieë op die SAUK: ons wou vir almal uitsaai en almal se stories vertel … alles is moontlik” (2988). ‘n Kanadees het ‘n medewerker geword. Sy het “niks van die ingeboude vooroordele en stereotipes van ons wat hier grootgeword het” gehad nie (2997). Daar was “‘n vryheid en kreatiwiteit wat totaal nuut was” (3001).

Anders as (sommige) koerante het Carte Blanche glo nie “‘n kruistog aangepak” nie (3001). Die program het sinoniem met ondersoekende joernalistiek geword, maar waarheen het hulle groot vryheid hulle gelei? “Ons het die silo’s wat apartheid en die regering se houvas op die media so effektief gebou het, begin afbreek. Veral in die begin was ons gehoor oorweldigend wit. In ons stories het hulle swart mense ontmoet uit elke laag van die samelewing, ook wit mense wat nie deel was van die establishment nie” (3015). Word daar dus inderdaad vir almal uitgesaai en almal se stories vertel (net so geredelik ook dié van die regses) en geen kruistog gevoer nie? Landman antwoord: “Ons was nooit doelbewus sosiaal ativisties nie. Ons het gaan stories soek, en enigiets wat ons eie en die kykers se vooropgestelde idees in die wind geslaan het, was ‘n goeie storie” (3036). “‘n Mens kan natuurlik nie sê ons was neutraal in die openbare debat nie. Sonder om ooit eintlik daaroor te praat [en sonder om daaroor te dink?], het ons die Nuwe Suid-Afrika-projek heelhartig ondersteun, en dit was die ondertoon van alles wat ons gedoen het” (3040). Kortom kan ‘n mens seker sê dat hulle gewillige bondgenote van die ANC was. Landman noem dit egter “onafhanklike joernalistiek” (3045).

“Dit was ons trots dat ons nie goed sou skeeftrek nie, dat ons die hele waarheid sou vertel” (3050). “Miskien [kon ons] soms daarin slaag om albei kante na die ander se standpunt te laat luister” (3054). Landman, wat van Keimoes af kom, is dikwels verkwalik omdat sy so graag onnodiglik Engels op ‘n tweetalige program gepraat het. In haar teks skryf sy bv van “HIV-positief” (3068) terwyl dit MIV-positief moet wees. Met die koms van kykNet in 1999 het Carte Blanche eentalig Engels geword (3129). Wat het ‘n eierdans soos die bostaande en die vra van verskoning by die WVK vir Landman in die sak gebring, afgesien van bekendheid en geld? In 2011, kort nadat die Universiteit Vrystaat ‘n eredoktorsgraad aan Oprah Winfrey toegeken het, het die Universiteit Stellenbosch ons eie Ruda Landman op dieselfde manier vereer. Sy het ook ‘n direkteur van Media24 geword.

Ebbe Dommisse

Ebbe Dommisse, oudredakteur (1990-2000) van Die Burger, begin sy opstel deur te vra of koerante gaan verdwyn. “Kan hulle soos die fiets herlewe en ‘n nuwe bloeitydperk belewe?” (3309). “Belangriker as die vraag of die samelewing nog koerante nodig het, is of gehalte-joernalistiek nog nodig vir die samelewing is” (3145). “Dis nie soseer koerante wat gered moet word nie, dis die samelewing – en daarvoor bly gehalte-joernalistiek onontbeerlik” (3148). Sy uiteindelike gevolgtrekking is: “Die samelewing het nie koerante nodig nie. Wat ons wel nodig het, is joernalistiek” (3315) wat deesdae ook op ander platforms, dus op ander massamedia (radio, televisie, internet) as in gedrukte koerante en tydskrifte, beoefen word.

Televisie en die internet het gedrukte koerante op die agtervoet gedwing. Dit het tot besparingsmaatreëls aanleiding gegee, soos die sentralisering van redaksies (3272) – “een kombuis, vele restaurante” (3290) – personeelbesnoeiings en groter gebruikmaking van vryskutjoernaliste (3276). Die koerante van dieselfde maatskappy kan op ‘n kafeteria-grondslag na goeddunke onder die berigte wat uit die “kombuis” kom, uitsoek watter hulle wil publiseer (3290). Sentralisering is egter strydig met die bevinding “dat tuiskoerante koning kraai wat plaaslike nuus betref” (3357). “Rasionalisasie en herstrukturering het daartoe gelei dat in krimpende redaksies veral van senior joernaliste ontslae geraak is” (3234). Die resultaat is “juniorisasie” en “die verdomming van die nuuskantoor” (3243). “Vertolking van nuusgebeure en die gewig en relevansie wat daaraan geheg word [en] die seleksie van nuus [vereis] dat eers ‘n paar sakke sout opgeëet word” (3239). Gehalte-joernalistiek word dus al hoe moeiliker haalbaar. As Naspers se globale posisionering in ag geneem word, is die vraag of “ten beste iets beter as goedaardige verwaarlosing” by sy gedrukte media verwag kan word. “Het die Afrikaanse publikasies, die fondament waarop Naspers opgebou is, die hoeksteen geword wat verwerp is?” (3333). “Die waghond-funksie van die media [moet] nooit geringgeskat word nie” (3343). Dink aan bv Nkandla.

“Een van die sorgwekkendste simptome van die toenemend bloedarmoedige redaksies was die vermindering en selfs verdwyning van hoofartikels. In gehalte-joernalistiek is en was ‘n koerant se hoofartikels, meesal twee of selfs meer per uitgawe, nog altyd ‘n sluitsteen, die basis van die publikasie se wêreldbeskouing … daarmee word leiding gegee oor sake van die dag” (3295). “Tog is hoofartikels afgeskaal en meesal tot een per uitgawe beperk. Die agteruitgang het ‘n laagtepunt bereik met die besluit van Rapport in 2014 om hoofartikels heeltemal te staak … ‘n meningsvormende koerant sonder ‘n mening. Die Sondagblad het wel ná ‘n rukkie besin, en by tye ‘n soort swewende standpunt (‘Rapport Sê’) geplaas wat sporadies in die koerant rondgeskuif is” (3299).

“Die verslegtende situasie was ook merkbaar in die meningskolomme van koerante. Briewerubrieke waarin vroeër daelange polemieke oor brandende vraagstukke van die dag gevoer is, het na die gemoedelik-lokale begin oorhel. Die oop gesprek het die gevaar van vervlakking begin loop” (3304).

In 1988 het Dommisse met die ANC in Londen gesprek gevoer (554, 2688). Deesdae skryf hy met groot helderheid oor die nuwe Suid-Afrika en verwys daarna as ‘n “eenparty-dominante staat … wat hegemonie [oorheersing] op alle terreine nastreef. En op tipies post-koloniale Afrika-styl het die voormalige koloniale taal, Engels, reeds oorheesend in die sakewêreld, ook die dominante taal van die staat en regering geword – tot nadeel van kleiner tale soos Afrikaans” (3211). “Nog ‘n faktor wat teen Afrikaans en Afrikaanse joernaliste begin werk het, was ras-gegronde wetgewing, veral swart ekonomiese bemagtiging en sogenaamde regstellende aksie. Die drakoniese toepassing van die ras-gebaseerde Wet op Gelyke Indiensneming berus op die apartheidsbeleid se rasseklassifikasie en het eintlik ‘n replika van die apartheidsjare se werkafbakening (‘job reservation’) geword “(3216).

“Voorsiening moes gemaak word vir sogenaamde demografiese verteenwoordiging: swart (‘African’) 79,3%, wit 9,3%, bruin (‘Kleurling’) 8,8% en Indiër 2,5%. ‘Demografiese verteenwoordiging’ is ‘n beleid met fascistiese wortels – dit strek terug tot Nazi-Duitsland, toe Hitler se regering dit op beroepsvlak veral teen Jode gemik het. In Suid-Afrika het die ‘nie-rassistiese’ ANC-regering nogtans hierdie beleid – dit is blykbaar permanent; daar is geen afsnypunt nie – al hoe strenger begin toepas as ‘n vorm van maatskaplike manipulasie wat tot een van die omvattendste in sy soort ter wêreld uitgebult het. Swart ekonomiese bemagtiging behels weer telkaarte waarvolgens koppe op grond van ras getel word om sake met die staat te doen. ‘n Sorgwekkende gevolg vir maatskappye wat in die lig van die ‘regulatoriese omgewing’ teen wil en dank ‘regstellende’ aanstellings moes doen, is dat mense in poste beland het waarvoor die nodige opleiding, ervaring en kundigheid ontbreek” (3220). Uiteraard belemmer dit onder meer gehalte-joernalistiek. Teen die einde van sy opstel verwys Dommisse na ‘n waarheid wat Franz Kafka gemunt het: “dat revolusies in die slym van ‘n nuwe burokrasie eindig” (3348).

In 1990 het Dommisse Die Burger se formele bande met die Nasionale Party (NP) verbreek (505, 2103, 3931). Hy wou nie hê dat die koerant voortgaan om as spreekbuis vir FW de Klerk en later Marthinus (Kortbroek) van Schalkwyk se NP op te tree nie. Daarmee is ‘n verbintenis verbreek wat kom uit die tyd van DF Malan as redakteur, toe die NP ingewillig het dat Die Burger se redakteur koukusbyeenkomste mag bywoon. Dommisse het die WVK as ‘n “heksejag teen Afrikaners” beskou (2797) en Afrikaners se kollektiewe skuld ontken (2803). Volgens hom is kollektiewe skuld “een van die gevaarlikste dogmas in die menslike geskiedenis” (2808). Dit hou ‘n wesenlike gevaar in vir ‘n minderheidsgroep soos die Afrikaners. Dit is “hoe die Jode [tydens die Tweede Wêreldoorlog] vermoor is” (2808).

Willie Esterhuyse

In sy opstel herleef Willie Esterhuyse eintlik sy rol as geheime agent vir die NP-regering. “Media-betrokkenheid laat gewoonlik vredesgesprekke misluk” (3441). Soos Antjie Krog onderskei hy nie tussen medium (enkelvoud) en media (meervoud) nie: “‘n professionele en goeie media óók ‘n goeie storie wil vertel” (3455). Dit wil voorkom asof Esterhuyse hier soos die ANC kla dat joernaliste nie genoeg mooi broodjies oor die nuwe Suid-Afrika bak nie. Hy beskou sy destydse agentdade as ‘n bydrae tot vrede terwyl ons sedertdien in werklikheid in onvrede lewe. Ons moet glo nie vergewe en vergeet nie, maar vergewe en onthou (3417): “‘n Onthou wat nie op vergelding gerig is nie, maar wat deklameer [benadruk] nóóit weer nie” (3422). Tog sit ons myns insiens steeds met erge rassediskriminasie, die doelbewuste benadeling van die (potensieel) voortreflikste inwoners, golf op golf misdaad, sistemiese droogmakery, doodgewone onreg, ens. Die gewaande politieke lente het nie tot ‘n somer gelei nie (3552).

“Daar bestaan tans ‘n sterk negatiewe elite-konsensus onder Afrikaners oor Suid-Afrika se oorgangsproses” (3560). Hy verwys bv na “die Afrikaner-‘ikoon’ Steve Hofmeyr” en breek, soos glad te dikwels, ‘n lansie vir sy vriend Thabo Mbeki (3564). Suid-Afrika is inderdaad ‘n “geknelde land” (3469). Daar is ernstige “fragmentasie in terme van ras- en klasverskille. Maatskaplike kohesie is slegs ‘n droom” (3569). Het Esterhuyse werklik rede gehad om iets anders te verwag? Daar is darem hierdie erkenning: “Verteenwoordigers van homo sapiens [kan] baie maklik ánder mense se regte en waardigheid … vertrap” (3422), maar hy dink hier seker eerder aan die NP as die ANC.

Vir die disinformasie wat oor die Potchefstroomse kampus van die Noordwes-Universiteit “gestook” is, verkwalik hy heeltemal tereg vir Beeld. Die repudiëring is glo “met té sagte hande” gedoen (3582). In die geval van sy alma mater, Universiteit Stellenbosch, wat aan hom ‘n eredoktorsgraad gegee het, verkwalik hy Die Burger omdat dié oor ‘n moontlike mosie van wantroue in Russel Botman berig het. “Ook in dié geval is die spelbreker-aksie met sagte hande deur die US-raad gehanteer. Daar was nie ‘n amptelike ondersoek na wie die disinformasie veroorsaak het nie … Persoonlik is ek van mening dat dié tipe gedrag ook verband hou met ‘n vervlakking op hoë vlak van wat professionaliteit in die media beteken” (3582).

Die Afrikaanse media kan hulle in die “siekeboeg” bevind (3591). Die Burger kry by Esterhuyse die skuld vir die US-berig en nie die aktivistiese gedrag van die US-rektor nie. Vir Esterhuyse is dit blykbaar heiligskennis as enige US-raadslid Russel Botman se verderflike verpolitisering van die akademie sou probeer teenwerk. Daarna kry sy lesers die klou by die oortjie. Dít is waarop Esterhuyse as ‘n ANC-simpatiseerder die hele tyd afstuur: “Die Afrikaanse media behoort in die lig van dié analise moontlik ernstige introspeksie te doen oor waar hy homself sien in terme van ‘n ‘informed intermediary’ om ‘n konstruktiewe rol in ‘n inklusiewe Suid-Afrikaanse samelewing te speel – eerder as ‘n destruktiewe rol in ‘n eksklusiewe Afrikaanse omgewing” (2591).

Zelda Jongbloed

Die hoogtepunt in Zelda Jongbloed se joernalistieke loopbaan was sekerlik toe haar etniese genoot, Henry Jeffreys, haar bo twee adjunkredakteurs, blanke mans met doktorsgrade, tot senior adjunkredakteur van Die Burger bevorder het (3617). Haar insig is dat Jakes Gerwel “‘n deurslaggewende rol gespeel het” om die Universiteit van Wes-Kaapland “tot ‘n universiteit van [eerder politieke as akademiese?] uitnemendheid [te] ontwikkel. UWK het bewys die manier waarop iets aangewend en uitgebou word, kon later belangriker word as die rede vir sy ontstaan of bestaan” (3644). Laat ek verduidelik waarop Jongbloed hier sinspeel.

Die UWK is in 1960 deur die “apartheidsregime” in sy goedertierendheid as ‘n universiteit vir bruin studente gestig. Dit het baie beter geleenthede in hoër onderwys aan bruines gebied as wat voorheen bestaan het. Die UWK is teen groot koste uitgebou tot ‘n volwaardige universiteit; die akademies beste van die nie-blanke universiteite, met die moontlike uitsondering van die Universiteit van Durban-Westville (UDW). Maar die moontlike akademiese meerderwaardigheid van UDW kan aan slegs een faktor toegeskryf word: hy het Indiërstudente gehad wat oor die algemeen akademies beter as bruines presteer. Gerwel het die wense van die “apartheidsregime” geminag en verontagsaam, die toelatingsvereistes verlaag en die etniese eksklusiwiteit van die universiteit opgehef, gevolglik is die kampus spoedig met swart studente oorstroom. Daar is geen poging tot ideologiese neutraliteit aangewend nie. Waar die UWK tradisioneel vry van indoktrinasie was, het die kommunistiese Gerwel openlik verkondig dat die universiteit die tuiste van politieke linksgesindes is. Dit is die soort “uitnemendheid” wat Jongbloed aanprys.

Sy lys die name van “gerespekteerde akademiese leiers” soos Gerwel en Franklin Sonn en kerkleiers soos Allan Boesak en Russel Botman (3659). Die name van “bekende en gerespekteerde [bruin] joernaliste soos [Conrad] Sidego … ekself [!], [Johann] Maarman … [Henry] Jeffreys … en Heindrich Wyngaard” word gelys (3771). Maarman is “een van die mees bedrewe woordsmede” en tans die adjunkredakteur van Die Burger (3824). Jeffreys is glo ook ‘n “toekomskundige” (3810). Hulle is almal “sogenaamde bruinmense” (3693), want polities korrek wil hulle “swart” heet. Jongbloed skryf bv van “‘bruin’ joernaliste” (3787). Sy vertel hoe sy en ander joernaliste in die Ekstra-bylaes van Naspers-koerante “die struggle” aangestook het.

Gemeenskapsprojekte is ook geloods, soos die een met die Kaapse titel “Crime issie Cool” (3724). Sy beweer egter hulle beriggewing was “eties verantwoordbaar en getemper deur ‘n diep liefde vir Afrikaans” (3748). Maar dan vertel sy dat sy haar “moedertaal-Afrikaans om politieke redes aanvanklik verwerp het” (3796). Anastasia de Vries het ‘n “fassinasie” met “die taal wat onse mense oppie Kaapse Vlakte praat” (3771). Dit het vir De Vries “altyd opgeval hoe maklik dit was vir mense van weerskante in die Afrikaanse taalfamilie om in terme van stereotipes van en met mekaar te praat in ‘n omgewing waar almal veronderstel was om bevry te wees van die apartheidsborstrok en hul hovaardigheid oor standaard-Afrikaans” [Standaardafrikaans] (3781). Met ander woorde, in hierdie oorbruggingsoefening word dit van die blankes verwag om die gehalte van hulle Afrikaans te verwater; selfs tot die vlak van ‘n mengeltaal soos Kaaps. Sowel wittes as bruines moet “Afrikaanses” (3791) word. Daarenteen verkies ek Afrikanerskap en Standaardafrikaans.

Jongbloed verstaan die geskiedenis van Afrikaans soos volg: Daar is by bruines ‘n besef dat “die geskiedenis van Afrikaans nie wit is nie, maar in die kombuise van destydse koloniale heersers deur slawe uit die Ooste ontwikkel is om kommunikasie met Nederlandse werkgewers te vergemaklik … Hierdie ‘kombuistaal’ is later deur die Afrikaner gekaap om sy politieke doelwit van Afrikanernasionalisme te bereik” (3800). Ek het hierdie ongenuanseerde weergawe van hoe Afrikaans onstaan en ontwikkel het reeds by talle geleenthede op Praag gekritiseer.

Die “bruin” bylaes van Afrikaanse koerante was finansieel nooit werklik suksesvol nie (2758), met ander woorde blanke koerantkopers het hulle gesubsidieer. In die nuwe Suid-Afrika het hierdie bylaes almal doodgeloop. “Die angst oor kleur en politiek wat in die ou Suid-Afrika amper deel van die Ekstras se ink was, is in die nuwe Suid-Afrika nie meer nodig nie” (3844). Sedert 2014 is Jongbloed ‘n DA-parlementslid (3814, 3857). “Toe Nelson Mandela uit die tronk vrygelaat is, was dit ek, as Ekstra se redakteur, wat die storie vir die koerant gedek het en ‘n onderhoud met hom kon kry. En wat was die wêreldikoon se eerste woorde by hierdie ontmoeting? ‘Dankie vir die rol wat Rapport Ekstra gespeel het in die struggle’ … ja, dit was alles die moeite werd” (3839).

Michael le Cordeur

Michael le Cordeur haal soos volg uit Lizette Rabe se biografie oor Rykie van Reenen aan: “Geskiedskrywing as ‘meestal die brose uitdrukking van wit, manlike historici se beperkte perspektiewe’ was ook van toepassing in Suid-Afrika” (3897). Waarom het vroue en nie-wittes dan nie met wyer perspektiewe en sterker uitdrukking na vore gekom nie? Le Cordeur vra vir ‘n herskrywing van ons geskiedenis. Dan spring hy na Afrikaans: “Indien Afrikaans sy plek in die toekoms wil behou, [is] ‘n gebalanseerde weergawe van Suid-Afrika se geskiedenis in die skoolkurrikulum nodig” (3903). Daar is in werklikheid sterk beswaar teen die ongebalanseerde geskiedenis wat in die nuwe Suid-Afrika aan skoliere opgedis word. Soos in swart geledere in die VSA word die geskiedenis plaaslik herskryf soos wat swartes dit idealisties wil hê. Die resultaat is nie ‘n weerspieëling van hoe die werklikheid voorheen was nie. Dit is die voorgesette uitdrukking van ‘n revolusionêre gees, wat ook uitdrukking vind in Le Cordeur se begeerte dat Standaardafrikaans hergestandaardiseer moet word.

Arrie Rossouw, ‘n oudredakteur van Die Burger, word ‘n “progressiewe” genoem (3931). ‘n Afrikaanse fees, soos die KKNK, het hy ‘n “boerebasaar” of ‘n “Afrikanerparty” genoem (2769). Rossouw se anti-Afrikanergesindheid wek goedkeuring by Le Cordeur. Hy kom knaend met die volgende soort uitlating: “Deur die rol van bruin en swart mense in die ontstaan van Afrikaans te ontken, is Afrikaans gestigmatiseer as witmanstaal” (3950). Wêreldwyd is iets waarmee wittes geassosieer word myns insiens eerder aanbevelingswaardig as afkeuringswaardig. Om Afrikaans met blankes te assosieer, is om dit op ‘n agbare vlak te plaas. Die mate waarin nie-wittes ‘n rol in die ontstaan van Afrikaans gespeel het, word nie ontken nie. Dit word byvoorbeeld in die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl uitgebeeld sodat almal wat oë het dit kan sien. Wat terselfdertyd erken moet word, is dat dit feitlik uitsluitlik blankes was wat Afrikaans ontwikkel en gestandaardiseer het en leesstof en naslaanwerke in Afrikaans geskep het.

Pleks van hierdie feite te erken, kom Le Cordeur met A Deurmert se mening: “standaardisering is ‘n strategiese proses om die apartheidsideologie en Afrikanernasionalisme te bevorder” (4006). Le Cordeur beywer hom vir skoolhandboeke in Kaaps. Elke keer lei sy pleidooie tot niks omdat Kaaps nie gestandaardiseer is nie. Hy kan gerus die wittes wat Afrikaans gestandaardiseer het nadoen deur Kaaps, desnoods ooreenkomstig sy ideologiese voorkeure, te standaardiseer. Afrikaans is glo “‘gesuiwer’ van Khoi-, Maleisiese en slawe-invloede. Standaardafrikaans is gesien as ‘beskaafde’ Afrikaans wat gehalteonderrig fassiliteer, teenoor ander variëteite soos Kaaps wat as ‘onbeskaaf’ beskou is” (4006). Is daar nie dalk (heelwat) waarheid in hierdie siening nie? So ‘n situasie kan nie goedsmoeds aan apartheid toegedig word nie, want dwarsoor die wêreld neem die gestandaardiseerde taal (feitlik) noodwendig die algemeen-beskaafde vorm aan.

Le Cordeur se swartmag-manie vind uitdrukking in stellings soos die volgende: Henry Jeffreys was in 2006 die eerste “swart” redakteur van Die Burger (3930). “Jakes Gerwel was die eerste swart voorsitter van Media24 en hy is opgevolg deur die eerste swart vrou, Rachel Jafta” (3962). Russel Botman was die eerste “swart US-rektor” (4055). Soos Zelda Jongbloed is Le Cordeur gepreokkupeer met kleur en soos by Jongbloed se swartes is al die genoemde swartes in werklikheid bruin. Adam Small se Kanna hy kô hystoe, met teks wat nie as Standaardafrikaans kwalifiseer nie, word deur Le Cordeur bestempel as “die beste drama in Afrikaans” (3985). “Basil Kivedo het as voormalige MK-vegter vertel dat hy sy vryheidstryd in Afrikaans geveg het” (3968). Strek dít Afrikaans tot eer of is dit veel eerder ‘n ernstige stigmatisering van Afrikaans? As Europees-geöriënteerde mens kan ek eintlik net werklik trots op Afrikaans wees wanneer dit in ‘n beskaafde milieu gebruik word. Wanneer Rapport net oor die referate van twee wit sprekers berig en nie oor wat drie bruin sprekers (waarvan een Le Cordeur was) kwytgeraak het nie, is sy beskuldiging: “Bruin mense word dikwels deur die Afrikaanse media misbruik om politieke punte aan te teken” (3974).

Jonathan Jansen word soos volg aangehaal: “White-dominant campuses are morally unacceptable” (4050). Le Cordeur vervolg: “Die debat verdiep omdat bruin mense nie dieselfde verwagtinge koester van Afrikaans as ‘n wetenskaps- en universiteitstaal nie. Hoewel ek in ‘n vorige studie bevind het dat bruin mense wel taal as deel van hul identiteit beskou, blyk dit dat wit sprekers meestal die taal beskou as ‘n saak van identiteit en taalregte, terwyl dit vir bruin sprekers weer oor bemagtiging gaan” (4050). Daar is sekerlik ‘n gesindheidsverskil oor Afrikaans by enersyds blanke en andersyds bruin Afrikaanssprekendes. Dit is waarom sommige Afrikaners hulle vir die behoud van Afrikaans as universitêre onderrigtaal beywer en bruines grootliks onbetrokke bly en geen poging aanwend om die posisie van Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland te herstel nie. ‘n Kenmerkend onverskillige en dwase reaksie is dié van Nico Koopman wat beweer “dat taal as gebruikstaal geleef moet word en dat die hoër funksies minder belangrik is” (4055). In dieselfde kategorie is Henry Jeffreys se stommiteit: “dat taalstryde slegs polariseer en dit is teenproduktief” (4055). Met ander woorde, moenie vir Afrikaans veg nie, dan sal alles wel wees.

Soos Nico Koopman kan Le Cordeur hom nie genoeg verlustig in Russel Botman se sluwe ras- en geslagsgelaaide teenoormekaarstelling van die (wit) plaaseienaar se seun en die (bruin) dogter van die plaaswerker nie. Hierdie keer noem Le Cordeur dit “aangrypend” (4063). Ek het Botman se vergelyking voorheen in besonderhede bespreek (Praag 20.07.2014). Soos Jonathan Jansen en Heindrich Wyngaard wend Le Cordeur ‘n poging aan om Botman se dood aan beswadderende kritiek toe te skryf (4075). Blankes kry dus die skuld vir sy dood. Die christelike religie word deesdae deur politiek-geprokkupeerdes vertolk asof daar ‘n spesiale sagte plekkie vir nie-wittes moet wees. Le Cordeur brei hierdie sentiment uit na die Afrikaanse koerante. Hy skryf: “Toekomstige Afrikaanse redakteurs … moet sensitief wees vir diversiteit, veral vir die menings van bruin en swart Afrikaanssprekendes” (4081).

Le Cordeur maak geen geheim daarvan nie dat hy homself as ‘n lid van die bruin intelligentsia beskou. Onder Afrikaanse organisasies beveel hy dié aan wat in hulle getransformeerde toestand die kluts die ergste kwyt is, te wete die Afrikaanse Taalraad en die ATKV (4098). Dit is waar Le Cordeur tuisvoel en sy uitlatings ernstig opgeneem word. Dit sluit eise soos die volgende in: Die Afrikaanse media sal “hulself moet herdefinieer en die mening van die bruin Afrikaanssprekende gemeenskap [‘n sinoniem vir Michael le Cordeur] in ag moet neem deur hul beheptheid met ‘suiwer’ Afrikaans te laat vaar en die diversiteit van Afrikaans laat herleef. Deur ‘n bevryde Afrikaans vlerke te gee, bied die media die geleentheid om die volle verhaal van Afrikaans en sy sprekers te vertel én nasiebou te bevorder” (4103). Daardie “bevryde Afrikaans” sal nie vry van onnodige Engels wees nie en sal weens die grootskaalse omarming van Engels ondergaan. Die “vlerke” wat Le Cordeur aan Afrikaans gee, sal sekerlik veroorsaak dat Afrikaans in sy moer in vlieg.

Ferial Haffajee

Ferial Haffajee is die redaktrise van City Press en het die nuus gehaal weens haar probleme met haar personeel wat uit oorwegend swart joernaliste bestaan. Natuurlik bestempel sy haarself ook as “swart”, maar sy word genoop om tussen “multi-racial” en “non-racial” te onderskei (4140). Van kleurblindheid is daar kwalik sprake. Haffajee het volgens eie erkenning ‘n “cappuccino complexion” en word met “Pan-Africanism and black consciousness” gekonfronteer (4241). Sy is blykbaar ‘n Indiër en is aangestel as die opvolger van ‘n egte swart redakteur. Transformatories word haar aanstelling deur haar swart personeel as ‘n terugwaartse stap beskou: “I’d be silly not to recognise that some of the race conflicts we’ve experienced have to do with what I represent – the displacement of a black African person” (4241). “Where there were black people, we were often coloured” (4250).

In hierdie bydrae en dié van bv Zelda Jongbloed en Michael le Cordeur is daar ‘n deurlopende afwisseling van die gebruik van die terme “swart” en “bruin” vir bruines. Die ANC se beleid is egter onlosmaaklik op die rasse-indeling van apartheid gegrond. Waarom dan nie elke groep uitdruklik daarvolgens, dus volgens wat hulle in werklikheid is, aandui nie: dus wit, bruin, swart en Indiër/Asiaat? Oor ‘n honderd jaar sal kwalik van lesers verwag kan word om hierdie sotlike rondspringery tussen “bruin” en “swart” deur bruines te verstaan.

As ‘n “swart vrou” wat haar spore met “struggle journalism” (4161) verdien het, geniet Haffajee die ongekwalifiseerde ondersteuning van vroue soos Esmaré Weideman, die uitvoerende hoof van Media24, en Rachel Jafta, die voorsitter van Media24. Hierdie drie vroue beveel mekaar onderling sterk aan (4145). As “struggle”-joernalis onderskryf Haffajee die ANC se demografiseringsbeleid: “I have a working definition of non-racialism and non-sexism that serves me well in making teams. These should, as far as possible, represent the make-up of South Africa to live true to the constitution of the country, which holds non-racialism and non-sexism as pillars” (4255). Daardie pilare is in werklikheid ydele drome. Wat sy te kenne gee, is dat verdienste/meriete, anders as demografie, nie ‘n deurslaggewende oorweging is nie. “My core argument was that we won’t get anywhere if we continue to classify empowerment as a risk and not as an opportunity” (4255).

Esmaré Weideman

Ek het eers met die Naspers-eeufees besef in hoe ‘n mate Esmaré Weideman (voorheen Van der Merwe, 4615) eintlik ‘n anti-Afrikanerrol, onder die dekmantel van anti-apartheidsgesindheid, speel. Sy was een van diegene wat die verbanne ANC in Lusaka gaan opsoek het (4676). Tydens Naspers se eeufeesviering op 25 Julie het sy dit wys en nodig geag om in die “sleuteltoespraak” verskoning vir apartheid aan te bied, 18 jaar nadat sy dit by die WVK gedoen het (Netwerk24, 26 Julie). “Daar is baie om oor trots te wees, maar ook baie waaroor jy jou kop in skaamte laat hang.” Hier verwys sy nie na Huisgenoot of die Naspers-koerant Son nie. Trouens, in die hele bundel is daar nie ‘n enkele verwysing na Son wat daagliks in Kaaps verskyn nie. Dit is eienaardig dat iemand soos Le Cordeur nie heftig beswaar hierteen gemaak het nie. Weideman gaan soos volg voort met haar toespraak: “Vanaand vier ons ons suksesse met trots, en erken ons foute in nederigheid. Ons erken aandadigheid aan ‘n moreel onverdedigbare politieke regime en die pynlike manier waarop dit in ons nuuskantore en raadsale neerslag gevind het.”

Le Cordeur haal Weideman aan waarvolgens die Afrikaanse media ‘n verantwoordelikheid het om opvoedkundige en geletterdheidsinhoud van gehalte te versprei om op hierdie manier hul lesers te “bemagtig”. “Die dae van Afrikanerjoernaliste wat hulself gesien het as ‘boerekrygers vegtend met die pen in die hand’ is verby” (4092). Iemand soos Le Cordeur vind dit ‘n hoogs misbruikbare stelling. Dit is ironies dat Weideman, wat Huisgenoot ‘n dekade lank suksesvol rioolwaarts bestuur het, hoogheilig ‘n pleidooi vir inhoud van gehalte lewer. Primêr bedoel sy seker kommersiële gehalte; teks wat geld laat invloei.

In 2001 het Weideman die redaktrise geword van You, wat ‘n soort onegte Engelse kind van Huisgenoot is en veral gemik is op bruin lesers wat nie met ‘n Afrikaanse tydskrif gesien wil wees nie. Die jaar daarna het sy ook die redaktrise van Huisgenoot geword en mettertyd ook van Drum. Sy het in al drie gevalle die sirkulsiesyfers opgestoot met ‘n suksesresep wat gehalteverlaging van die inhoud behels: “snot-en-trane-joernalistiek, die oordosis bloed en geweld, die sogenaamde tweekop-kinders” (4307). “Ons behou die reg om oor die wêreld se naarhede te skryf, al is dit skokkend” (4386). Onmiddellik daarna kom sy uit by ‘n baba wat in Upington verkrag is (4391). “Ons as meningsvormers moet standpunt inneem” (4400). Hannelie Booyens het een van die treffers geskryf (4400). “Niemand het nog vir Huisgenoot soveel beteken soos Diana nie” – ‘n “wonderlike sirkulasiebouer” (4414). “Tjekboekjoernalistiek” (4428) speel ook ‘n groot rol.

Ten spyte van die toestand waarin die land verval het, het “trots Suid-Afrikaans” Weideman se leuse geword (4316). Mense met ‘n bietjie pit en sin vir geestelike dinge vermy myns insiens al drie hierdie tydskrifte. Huisgenoot is lankal nie meer “die arm man se universiteit” nie (4340). Dit blyk ook uit Weideman se loslit-Afrikaans. In haar opstel is daar seker meer Engelse woorde as in enige van die ander Afrikaanse bydraes. Sy kom uiteraard ook uit by “Steve Hofmeyr se teegooiery” (4344). Later word daar weer na hom verwys (4433). Die “droomredaksie” (4433) bestaan glo uit “‘n groot klomp slim mense” (4355; ook 4382) en oorheersend uit vroue (4369). Pleks van ‘n tydskrif ‘n tydskrif te noem, verwys sy daarna as ‘n “boek” (4364, 4448).

Salie de Swardt

Salie de Swardt verwys na eens Afrikaanse maatskappye, soos Rembrandt en Sanlam, en skryf: “Hoofsaaklik om praktiese redes, is daar min van Afrikaans in die groepe oor” (4624), Vanweë sy verbintenis met nog ‘n verlore skaap, Naspers, lewer hy geen kritiek op hierdie toestand nie.

Chris van Wyk

Chris van Wyk karakteriseer Naspers as “die beheermaatskappy van ‘n multinasionale tegnologie- en mediakonglomeraat wat in sowat 133 lande sake doen. Die groep is die agtste grootste mediagroep ter wêreld en, volgens aandelemarkkapitalisasie, die grootste mediagroep buite Amerika en China” (4833). “Vir sewentig jaar sedert stigting in 1915 het Naspers uitsluitlik op gedrukte media staatgemaak – deesdae in Media24 saamgebondel. Naspers 2015 snel voort op die elektroniese hoofweg en konsentreer op internetbesigheid en betaaltelevisie. ‘n Ingrypende transformasie van Naspers het dus die afgelope dertig jaar plaasgevind” (4840). Vorentoe wil Naspers hom meer tot organiese groei as samesmeltings en oornames wend (4964). Bedrywighede het veral mobiele platforms (selfone en tabletrekenaars) op die oog (4961).

Van die gekommersialiseerde Naspers kan deesdae kwalik danige aalmoese ten bate van Afrikaans en veral Afrikaners verwag word. Daar is egter twee bemagtigingsprojekte wat blankes uitsluit: Welkom Yizani van Media 24 (4945) en Phutuma Nathi, wat nie-wittes via Multichoice bevoordeel (4950). Hoewel beleggers veronderstel is om te aanvaar dat hulle aandelebeleggings nie noodwendig winsgewend sal wees nie, wou Media24 nie sy nie-wit aandeelhouers hierdie elementêre les leer nie en is R330 miljoen bestee om die nie-winsgewendheid van Welkom Yizani vir sy nie-wit aandeelhouers te neutraliseer (4950). Phutuma Nathi, daarenteen, “het sy deelnemers tot dusver ryklik beloon” (4954).

Slot

Die gevierde skryfster Antjie Krog, wat vir ‘n wyle as ‘n joernalis by Die Burger gewerk het, het met haar emosie-belaaide verbeelding te kenne gegee dat Naspers, eintlik Media24, in ‘n sin ‘n rotnes is. Joernaliste word glo verplig “om al hoe flouer op al hoe kleiner spasies te skryf, terwyl die gerugte van ‘toemaak’ en ‘afskaf’ soos rotte oor hulle keyboards [toetsborde] klouter” (2473). Moenie van Krog verwag om ‘n Afrikaanse sin sonder ‘n onnodige Engelse woord te voltooi nie.

City Press redaktrise met verlof oor rassisme

haffajee
Ferial Haffajee

Die redaktrise van City Press, Ferial Haffajee, is tans met verlof te midde van ʼn rassisme-debakel by die koerant, het die Sunday Independent berig.

“Julle bitsige redaktrise is met verlof. Dit sal julle in staat stel om die vure wat ek begin het te blus,” het Haffajee glo aan die koerant gesê.

Haffajee het in ʼn brief aan haar personeel om verskoning gevra en gesê sy kyk nou vorentoe. Dit kom nadat daar glo ʼn uitval tussen Haffajee en van haar personeel was oor “swart-teen-wit-rassisme”.

Haffajee het vroeër die week op Twitter geskryf: “Ek duld nie wit rassiste nie, so wat maak swart rassiste enigsins anders? Vandag trek ek ʼn streep in die sand. Twee kante: een aaklige munt.” Van die koerant se joernaliste wil nou glo strafregtelike klagte teen Haffajee aanhangig maak nadat hulle haar van rassisme beskuldig het.

Die joernaliste het ook die koerant daarvan beskuldig dat die publikasie te veel daarop fokus om stories te doen wat kap na president Jacob Zuma, maar nie na die Demokratiese Alliansie (DA) nie. 

Hulle beskuldig Haffajee daarvan dat sy nie swart nuusredakteurs met politieke kontakte wil aanstel om stories vanaf ʼn “swart perspektief” te vertel nie. 

Haffajee het beswaar gemaak teen die “rassistiese aanvalle” op haar drie nuusredakteurs. Sy het die joernaliste daarvan beskuldig dat hulle rassisties is en hulle ʼn week gegee om te besluit of hulle steeds by die koerant wil werk. Haffajee sê egter dat die koerant sterker aan die ander kant sal uitkom. 

Sy het aan personeellede die versekering gegee dat daar niks buitengewoon is aan die uitval nie aangesien sulke insidente dikwels voorkom. ʼn Interne ondersoek is intussen by die koerant van stapel gestuur. – Sapa