Drie Duitse tieners is voor ‘n aankomende trein ingestamp op die Nürenburgstasie. Twee van hulle is deur die trein omgery en is op slag dood. Die beweerde moordenaars is twee ouer tieners wat Moslem-migrante is.
Ten spyte van die feit dat die moordenaars se optrede doelbewus en opsetlik was, het die hoofstroommedia verontagsaam wat gebeur het, en gesê dat “die seuns op die spoor geval het ná ‘n stoeiery”. Die gebeurtenis is beskryf as ‘n “tragedie”, eerder as ‘n gruwel. En daar is na die moordenaars eenvoudig as “Duitsers” verwys, omdat hulle in Duitsland gebore is.
Op die Nürnbergse S-treinstasie Frankenstadion is drie jong seuns van Franken in die nag van Vrydag tot Saterdag op die spore gestamp. Twee van hulle is deur die aankomende trein getrap en gedood.
Die kulturele identiteit van die oortreders is verborge deur die Relotius-besmette hoofstroommedia wat bedrieglik van die “Duitsers” gepraat het om die migrasie-afkoms van die moordenaars te bedek. Terme soos “ongeluk” en “tragedie” is gebruik, en daar is bygevoeg by dat die drie 16-jariges op die spore “geval” het.
Maar die Duitse poniekoerant Bild het Maandagoggend die onaangename waarheid ontbloot: Die moordenaars, of ten minste die strafbare manslagters wat die drie Duitse seuns op die spoor gestamp het, was buitelanders wat bloot in Duitsland gebore is. Een van hulle is van Turkse oorsprong en die ander ‘n Albanees van Griekse oorsprong.
Die twee slagoffers, Luca en Frederic, was twee Duitsers van Heroldsberg, wat elf kilometer noordoos van Nürnberg geleë is, en hulle was baie gewild in hul tuisdorp. Verlede Vrydagaand het die twee hoërskoolleerlinge die Nürnbergse dansklub “Nightlife” besoek en wou om middernag met die trein huis toe ry.
By die treinstasie, nadat hulle ‘n derde vriend ontmoet het, het hulle met die twee Moslems in ‘n argumente betrokke geraak. Volgens die polisie het die rusie om ‘n onbenulligheid begin, wat egter tot ‘n baie aggressiewe reaksie deur die twee verdagtes gelei het.
Sowat 500 jaar van Ottomaanse Islamitiese koloniale heerskappy het verwoestende spore in Griekeland gelaat. Op 20 Desember 2007 was dit ook ‘n Turk (Serkan A) en ‘n Griek (Spyridon L) wat Bruno N byna doodgeslaan het. Hy is ‘n afgetrede direkteur van die Hermann-Frieb-skool in Schwabing en is ernstig by die München-Arabellapark-stasie aangerand, bloot omdat hy het uitgewys het dat daar ‘n rookvrye beleid op die trein geld.
Terwyl hy hom geslaan het, het hulle hom “vuil Duits” genoem. Ná hulle verhoor, het hulle uitdagend aan almal die middelvinger gewys.
Volgens Bild toon die bewakingsvideo van die misdaadtoneel in Nürnberg dat daar suiwer die voorneme was om die drie op die spoor te stamp, aangesien die trein reeds teen sowat 80 km / u besig was om die stasie binne te kom.
Aangesien daardie trein gewoonlik nie by die stasie stop nie, het dit Luca en Frederic op volle spoed getref. Die seuns het nie ‘n kans gestaan nie, en hulle is albei op slag dood. Hul vriend kon skaars voor die trein wegkom.
In die media is die twee oortreders valslik as “Duitsers” beskryf, soos in Focus: “Soos ‘n woordvoerder vir die polisie verduidelik, is twee 17-jarige Duitsers verantwoordelik vir drie jeugdiges wat Saterdagoggend kort na middernag op die spore geval het.”
Die media het ook probeer om die indruk van hul inheemse Duitsers te slyp: “Intussen is twee 17-jarige verdagtes in hegtenis geneem, albei kom ook uit die graafskap Fürth.”
Die verdoesling van die verdagtes se etnisiteit is gegrond op die woorde van die polisiewoordvoerder, maar Bild is in hierdie geval die uitsondering op die reël. Die ander media het hierdie brutale moorde op die skandaligste manier afgemaak. Die Süddeutsche Zeitung het openlik verklaar dat ‘n bakleiery tussen die jeugdiges bloot ‘n “tragiese einde” bereik het.
Drie 16-jariges het op die spore “geval” en is “deur die trein gevang en doodgery”. Die twee 17-jariges moet vermoedelik “verantwoordelik” gehou word dat “hul drie mededingers van die platform af op die spore geval het”.
Die Alpynse Prawda het nagelaat om te noem dat die distriksprokureur ‘n lasbrief vir inhegtenisname weens manslag uitgereik het nie en dat suiwer “kwaadwilligheid” veronderstel word. Verder noem hulle ondersoekers wat aanvanklik die kwessie oopgelaat het of die verdagtes die drie seuns gestamp, geslaan en geskop het.
Selfs die Beierse Rundfunk is van mening dat die drie Duitsers op die spore “geval” het:
“Tydens die nag van Vrydag [vroeg Saterdag] het die twee jeugdiges in ‘n argument met twee ander 17-jarige jeugdiges by die Nürnbergse S-treinstasie Frankenstadion in ‘n argument betrokke geraak. Altesaam drie 16-jarige jeugdiges het tydens die argument op die treinspore geval. ”
Teen laat Saterdagoggend het BR Online die dubbele moord in sy video-verslag beskryf as ‘n “ongeluk”, waarin “drie mans” ná die rusie “op die treinspore geval het”.
Selfs die CSU-burgemeester van Heroldsberg, Johannes Schalwig, het in alle erns gepraat van ‘n “ongeluk” en nie van moord of manslag nie.
Die hele dorp met sy 8 500 burgers verkeer sedert Vrydagaand in ‘n toestand van skok, veral die sportklub TUSPO Heroldsberg, waar die twee slagoffers sedert hulle seuntjies was, sokker gespeel het.
Verder was een van die twee lid van die Katolieke kerkgemeenskap St Margaretha, waar hy saam met ander jong kinders gewerk het, en die ander het kontrabas in ‘n musiekgroep gespeel.
Politieke korrektheid het ‘n prys. ‘n Duur, rand-en-sent prys. As jy ‘n maatskappy is met ‘n elitistiese bestuur, wat uit ‘n PK-hoogte op jou eie klandisie neersien, is bankrotskap en miljarde se geldelike verliese jou voorland.
Só het die Amerikaanse winkelgroep, Target, agtergekom, nádat hy ‘n ernstige aanval van PK-itis beleef het. Koorsig van die politieke korrektheid, het Target besluit om sy winkels se toilette voortaan oop te stel vir diegene wat hul verbeel dat hulle eintlik met die verkeerde geslagsorgane gebore is. Sulke hallusinasies, soos die hoor van stemme in jou kop en om jou te verbeel jy is iets wat jy nie is nie, is uiteraard ook ‘n kenmerk van geestesongesteldhede soos skisofrenie.
Enige man wat volhou hy is ‘n sogenaamde “vrou vasgekeer in ‘n manlike liggaam”, kon dus by die damestoilette van ‘n Target-winkel instap en na hartelus na dogtertjies en hul ma’s staar. Target het hom egter lelik misreken met sy klandisie, en ‘n grootskeepse boikot het gevolg. Die gewone man op straat, wat nie deur die PK-virus besmet is nie, het in opstand gekom. Target se aandeelprys het gevolglik met 30% gedaal, en sy verkope met 6%, wat verliese van miljarde dollar verteenwoordig.
Nog ‘n individu wat vrot is van die PK-griep, is Pierre van Tonder, die hoofuitvoerendebeampte van Spur. In ‘n insident vroeër vanjaar het ‘n swart bullebak ‘n blanke dogtertjie in ‘n Spur se speelarea aangerand. Die dogtertjie was helfte van die bullebak se ouderdom en helfte van sy grootte. Daar was merke op die dogtertjie se gesig agv dié barbaarse aanranding. Die pa van die dogtertjie het die ma van die bullebak gaan konfronteer, sy het op hom gevloek en die man het glo ‘n dreigende houding ingeneem, maar, anders as die bullebak, nie fisies aan die vrou geraak nie.
Spur het egter geen tyd verspil om soos ‘n trop buffels by ‘n breekwarewinkel in te storm nie. Met PK-vaandels wapperend in die wind, het die Spur se bestuur die pa summier verban uit alle Spur-restourante. Die vloekende ploert van ‘n ma van die bullebak, daarenteen, is nederig om verskoning gevra. Wie weet — miskien het sy selfs lewenslange gratis etes by die Spur gekry, sodat haar bullebaktelg in die toekoms ook na hartelus ander blanke kinders kan beseer in die speelarea.
Waarom is albei nie verban nie, sou enige rasionele waarnemer vra? Dis eenvoudig: Want die ma is swart, die pa is wit, en die Spur bestaan uit politiek korrekte fanatici. Dit gaan uit en uit oor ras, en die Spur het homself as ‘n anti-blanke, rassistiese maatskappy bewys. In die PK-wêreld is wit per definisie verkeerd, en swart per definisie reg.
Die onafwendbare gebeur toe. Derduisende blankes het die Spur spontaan begin boikot. Omset in sommige restourante het met tot die helfte gedaal. Sommiges moes selfs hul deure sluit. Nietemin het Van Tonder bloot net aangedonder. Toe hy deur die waas van sy PK-koors begin sien dat hy nou ernstige twak aangejaag het, het hy net meer verbete en histeriese politiek korrekte sothede begin kwytraak, soos dat diegene wat die Spur boikot, sogenaamde regses en rassiste was. Hulle is glo diegene wat woon in areas deurtrek met KP-stemmers, een en almal, terwyl die KP al vir dekades lank nie meer bestaan nie.
(Maar natuurlik. Hoe dan anders? Enige blanke wat hom nie gedienstig neerbuig voor die PK-afgod nie, is mos noodwendig ‘n rassis en ‘n regse. Ongelooflik hoe Van Tonder en sy maatskappy hul kernklandisie so kan minag.)
Van Tonder het ook toe die simpatiekaart probeer speel. Dis arme Afrikaner-konsessiehouers wat ly onder die boikot van die regses, het Van Tonder toe beweer. Dit mag in enkele gevalle weliswaar so wees, maar moet Afrikaners dan maar net aanhou om hul geld te bestee by ‘n maatskappy wat ons so aktief minag? Moet die massa die enkele konsessiehouers se belange bó hul eie stel?
Ek stel terloops voor dat sodanige konsessiehouers begin met ‘n regsgeding teen Spur se hoofkantoor, of dat hulle hul konsessies prysgee en ‘n restourant onder ‘n ander handelsnaam heropen. Spur het myns insiens kontrakbreuk gepleeg deur moedswillig die konsessie se handelsnaam in oneer te bring, en deur sy konsessiehouers se teikenmark moedswillig te vervreem.
Toe dinge vir Van Tonder nog warmer raak, het hy selfs begin beweer dat dit ‘n politieke party — Front Nasionaal — was wat die veldtog met politieke oogmerke geloods het. Helaas vir Van Tonder was FN se veldtog slegs een van vele, en is die boikot veel meer wydverspreid onder doodgewone blankes, ook Engelssprekende blankes, soos my buurman.
Hier is my voorspelling: Daar is drie groepe wat hulself gelukkig sal ag as hulle Kersfees 2017 lewend sien. Een is kalkoene. Die tweede is heelwat Spur-restourante. Die derde is Van Tonder en sy trawante in Spur se topbestuur.
Die Universiteit van Stellenbosch het sy strewe na kulturele marxisme en politieke korrektheid tot ‘n nuwe hoogtepunt te voer deur twee studentes van die Heemstede-koshuis te skors omdat hulle hul gesigte vir ‘n partytjie pers geverf het, blykbaar om soos wesens uit die buitenste ruim te lyk. In ‘n drakoniese stap is die studentes met onmiddellike ingang geskors terwyl die universiteit vandag die volgende verklaring uitgereik het:
Twee vrouestudente is uit die Heemstede-koshuis van die Universiteit Stellenbosch (US) geskors terwyl ʼn ondersoek aan die gang is na ʼn ‘blackface’-voorval by ʼn verwelkomingsgeleentheid vroeër vandeesweek. Een van die studente is ook van haar rol as studentementor onthef.
Die Universiteit het vinnig opgetree nadat die Bestuur Vrydag (5 Februarie 2016) oor die voorval ingelig is. Die saak is onmiddellik aangemeld by die US se Eenheid vir Gelykwaardigheid wat onlangs gevestig is om alle vorme van onbillike diskriminasie te ondersoek, en dit is ook by Sentrale Dissiplinêre Komitee aangemeld.
Studente het Vrydagaand by ʼn vergadering in Heemstede hul woede, misnoeë en seerkry ná die voorval bespreek. Die geleentheid is bygewoon deur ʼn groot groep studente, die Studenteraad (SR), die koshuis se huiskomitee, inwoners van Heemstede en universiteitspersoneel, onder andere ook prof Nico Koopman, Waarnemende Viserektor: Sosiale Impak, Transformasie en Personeel, en prof Arnold Skoonwinkel, Viserektor: Leer en Onderrig. Gesprekke het tot diep in die nag voortgeduur. Alle huiskomitees van universiteitskoshuise is intussen ook versoek om teen Sondagaand oop en eerlike gesprekke te voer, en om die impak van sulke voorvalle aan koshuisinwoners te verduidelik.
Met verwysing na die Heemstede-voorval, het die Fakulteit Regsgeleerdheid intussen ‘n verklaring uitgereik waarin hulle sê dat hulle met kommer kennis neem van die beweerde betrokkenheid van ‘n Stellenbosse regstudent in ‘n ‘blackface’-voorval op kampus gedurende die week. “Die relevante Universiteitstrukture is tans besig met ‘n ondersoek. Die Fakulteit sal ‘n verdere verklaring uitreik so gou as wat verdere inligting ontvang word,” lui die verklaring.
In die lig van ʼn soortgelyke insident in 2014, sowel as die nasionale debat oor rassisme in ons land, beskou die US-bestuur die situasie in ʼn baie ernstige lig. Die Bestuur veroordeel alle vorm van rassisme en diskriminasie, en erken die ernstige negatiewe uitwerking van die trauma en seerkry op studente, personeel en lede van die publiek.
Max du Preez moet elke week ‘n hele aantal skrywes vir publikasie lewer om sy lewenstandaard te handhaaf. Dit is nie altyd maklik om ‘n onderwerp te kry wat nuwerig lyk nie. Onlangs het hy byvoorbeeld gevra: “Wat is jóú vooroordele?” (Die Burger, 19 deser, p 11). Du Preez vertel van ‘n swart “jappie” wat daardie vraag beantwoord het deur te sê: “Ek haat wit mense.” ‘n Manier om hierdie soort uitlating te evalueer, is om dit rasgewys om te keer. “Dit het by my opgekom dat geen wit jappie ooit in só ‘n situasie grappenderwys sou sê ‘Ek haat swart mense’ nie.”
Wat Du Preez hiermee erken, is dat daar dubbele standaarde bestaan; dus dat wittes en swartes verskillend geëvalueer word; dat wittes polities korrek aan strenger vereistes as swartes onderwerp word. Hierteen opper Du Preez geen beswaar nie. Hy hou daarvan om nuusstories bymekaar te maak en hulle dan ter bevordering van sy ideologiese agenda te gebruik/misbruik wanneer die geleentheid hom voordoen. Op ‘n knap manier ignoreer hy gebeure wat sy agenda nie pas nie.
Onlangs was daar onrus by die Elsenburg-landboukollege. Daar is soos volg hieroor berig: “Tydens die betogings het betogers [dus nie noodwendig studente nie] en studente slaags geraak. In twee afsonderlike voorvalle het betogers studente met sambokke bygedam en ‘n betoger en ‘n student het handgemeen geraak. Die betogers het ook alle klasse en toetse ontwrig” (Die Burger, 5 deser, p 1). Die betogers wat studente met sambokke aangerand, gebaklei en klasse ontwrig het, is swart. Die studente wat aan die ontvangkant was, is wit. Teenstrydig met gesonde joernalistieke beginsels lig Die Burger sy lesers doelbewus nie oor die kleur van die betrokkenes in nie, want daardie koerant dien met oorgawe die afgod van politieke korrektheid. As ‘n witte fouteer, word sy kleur gespesifiseer. As ‘n swarte fouteer, word sy kleur verswyg. Iemand soos Nico Koopman sal dit “regstellende geregtigheid” noem.
Kom ons pas die omkeringsbeginsel (genoem in die eerste paragraaf hier bo) toe op die sambokgebeure by Elsenburg. Wat sou die reaksie gewees het as wit studente (of enige wittes) swartes met sambokke toegetakel het? ‘n Koor van verontwaardiging sou teen die rassistiese wittes opgeklink het. Die swartes sou as onskuldige, ongewapende slagoffers voorgestel gewees het. Maar omdat wittes die slagoffers was, is geen ruimte vir verontwaardiging of veroordeling in bv Die Burger toegelaat nie. Daardie reggestelde, verjuniorde joernalistekorps weet ook nie van die rol wat sambokke in die “bevrydingstryd” gespeel het nie, bv as strafuitdelingsinstrument by boendoe-howe. Lees in hierdie verband bv Anthea Jeffery se People’s War (Johannesburg, Jonathan Ball, 2009, 634p; Amazon Kindle $7,03).
Ek herinner my ‘n insident kort nadat ons ons veelgeroemde “vryheid” in die nuwe Suid-Afrika verwerf het. Swart leerlinge het ‘n tradisioneel blanke skool in die Waterberg (Naboomspruit?) verswelg. Die blanke ouers was om verstaanbare redes bekommerd oor die veiligheid van hulle kinders. Sommige ouers het met sambokke by die skool opgedaag. Nie net ouers nie, maar ook ‘n aantal van die deurlugtige menseregtekommissarisse het (waarskynlik in ‘n luukse motor) daar aangekom, onder andere Leon Wessels. Maar die blanke ouers kon vergeet van enige simpatie van die kant van Wessels of die swart kommissarisse af. In Beeld is ‘n groot bohaai opgeskop oor die blankes met sambokke, maar die sambokke is nie eens gebruik nie. Die verskil in reaksie tussen hierdie gebeurtenis en dié op Elsenburg behoort duidelik te wees.
Du Preez skryf van die swart “jappie” wat gesê het: “Ek haat wit mense.” Dit is presies die gesindheid wat die ANC die land ingedra het, al word daar deesdae van die blankes verwag om hartlik met “nasiebou” saam te werk. [In die VSA word rassebetrekkinge beduiwel omdat swartes van kleins af in hulle ouerhuise, skole en kerke opgevoed word om die blankes te haat. Lees gerus Colin Flaherty se boek, Don’t make the black kids angry (2015, 526p; Amazon Kindle $10,25).] Jeffery vertel in People’s War hoe die ANC by die kommunistiese Korea gaan kersopsteek het met die oog op die ANC se gewelddadige aanslag teen die blanke bewind in Suid-Afrika. Deel van die strategie was dat die vyand, die wit mense, gehaat moet word. Daar was nooit ‘n soortgelyke strategie aan blanke kant teen swartes nie. Die hoogheilige Desmond Tutu het bygedra tot die haatveldtog en het bv gesê: “It will be extremely difficult to love the white man” (John Allen, Rabble-rouser for peace, London: Rider, 2006, p 101). Tutu het van blankes verwag om by die WVK en elders tot vervelens toe verskoning te vra, maar hy het deurgaans geweier om self vir enige van sy talle vergrype verskoning te vra. Weer eens dubbele standaarde.
Du Preez se swart “jappie” het gesê “Ek haat wit mense” en daarmee weggekom, sonder enige vermaning van die etiese hoëpriester Du Preez. Die Afrikaanse skryfster Annelie Botes het in ‘n onderhoud met Rapport (21.11.2010) gesê sy hou nie van swart mense nie. Daarna het sy haar stelling gekwalifiseer deur by te voeg dat dit nie alle swartes geld nie. Sy het nie gesê sy haat hulle nie en swartes ook geen skade aangedoen nie. Maar sy is wit en jy moet sê wat die swartes en die polities korrektes wil hoor. Die hel het as’t ware op haar neergedaal. Naas ‘n berig in die hoofkoerant is vyf reaksieberigte en drie briewe, asook ‘n dosyn webmenings, in ‘n enkele uitgawe van Rapport-Weekliks ter verdoeming van Botes gepubliseer, aangevul met vier webartikels. Weens die koerantveroorsaakte storm is haar rubrieke beëindig en ‘n literêre prys teruggetrek. Sy was verplig om ‘n ander uitgewer vir haar boeke te vind (Praag 18.10.2012). Lees gerus haar perspektief op die gebeure in haar boek Swart op wit (Tygervallei: Naledi, 2013, 303p).
Toe Du Preez besluit het om oor vooroordele te skryf, het hy die woord in ‘n woordeboek nageslaan. Die Verklarende “Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal [HAT] verduidelik dat ‘n vooroordeel ‘n ‘onredelike voorkeur of afkeer in iets’ is.” Du Preez se “aanhaling” het vir my verdag gelyk. “Voorkeur in” en afkeer in” is nie korrekte Afrikaans nie. Dit moet “voorkeur vir” en “afkeer van” wees. PJ Taljaard en WK Smit se Voorsetselwoordeboek (Pretoria: DeJager-HAUM, 1986) bevestig dit. Ek het aan Du Preez in die konteks van die volgende teksvers gedink: “Ek kan nie lees nie” (Jesaja 29:12). Kan ‘n mens die man nie eens met aanhalings vertrou nie?
Dit is moontlik dat die progressiewe Du Preez, wat graag saam met die tyd beweeg (selfs vóór die tyd wil wees), oor ‘n nuwer HAT-uitgawe as ek beskik. As konserwatiewe Afrikaner kan en wil ek nie saam met die tyd beweeg nie. In my HAT (4de uitgawe, 2000) staan: “vooroordeel … onredelike voorkeur of afkeer van iets” (p 1319). In sy haas het Du Preez nie reg aangehaal nie. Voor hierdie “aanhaling” het hy heeltemal korrek “afkeer van” geskryf.
Du Preez sê: “Ek kan wit Suid-Afrikaanse kermgatte nie uitstaan nie,” ook nie “Steve Hofmeyr-aanhangers” en “taalbulle” nie. Selfs nie “Blou Bul-ondersteuners” nie. Dalk is daar selfhaat in die volgende afkeer van Du Preez: “Politieke ontleders wat nooit oor hulself twyfel nie.” As beroepsdwarsneuker bly Du Preez, ondanks alles, ‘n bruikbare werktuig ter bevordering van ANC-ideologie. Saam met die plaaslike liberale Engelse pers het Du Preez met sy Vrye Weekblad sy deel gedoen om die ANC-/kommunistiese oorname van die politieke gesag te bewerkstellig. Maar aanvaar hy verantwoordelikheid vir die ondoeltreffendheid en chaos wat ons daagliks ervaar of gaan hy eerder voort om dwars te neuk en die nuwe bewindhebbers net hier en daar ligweg te kritiseer?
Dit is bekend dat Du Preez om die dood nie ‘n Afrikaner wil wees nie. Let op hoe hy die volgende gladde skuif uitvoer. Hy vertel van iemand wat gesê het: “Ek kan nie Afrikaners uitstaan nie.” Dan vervolg hy: “Sy het geweet ek is Afrikaans.” Du Preez erken daarmee dat hy Afrikaanssprekend is, maar dit is vir hom te dik vir ‘n daalder om ‘n Afrikaner te wees.
In die nuwe Suid-Afrika ontsnap (feitlik) niks aan transformasie nie; selfs nie woordeboeke nie. Ek het al voorheen genoem dat die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) afgewyk het van sy aanvanklike opdrag om Afrikaanse woorde, frases en uitdrukkings so volledig moontlik te dokumenteer. “Rassistiese” woorde, ens, word deesdae in die WAT as sodanig aangedui of heeltemal gesensor. Die besondere skeppingskrag en vindingrykheid van Afrikaners op hierdie terrein word daarmee ‘n groot onreg aangedoen. Die WAT stel taalkundige oorwegings ondergeskik aan (opportunitiese) politieke oorwegings. Afgesien van die euwel van politieke korrektheid, word dit om praktiese redes gedoen. Soos die Afrikaanse Taalmuseum en -monument is die WAT finansieel van owerheidsubsidiëring afhanklik.
Die WAT se kleinboet, die HAT, is (sover ek weet) nie van owerheidsubsidiëring afhanklik nie. Die HAT is ook duur genoeg. ‘n Eksemplaar van die 6de uitgawe (2015, 1 616p) kos R490.50. Die HAT wil egter nie by die WAT agterbly wat die uitwys van “rassisme” betref nie. Onlangs het Albert Nothnagel (Praag 4 Julie) weer oor sy gunsteling (dalk enigste) onderwerp geskryf, te wete die woord “Afrikaner”. Hy hou daarvan dat die WAT beweer dat die algemeen erkende betekenis van “Afrikaner” as “wit Afrikaanssprekende” “rassisties en verouderd” is (Die Burger, 14 Augustus, p 9). Willem Botha, die WAT se hoofredakteur, het met trots gereageer op die WAT se verpolitisering van ‘n taalkundige saak. “Die WAT se beleid vir beledigende uitdrukkings (wat rassisme insluit) is in 1994 geformuleer” (Die Burger, 18 Augustus, p 14). Hoekom 1994? Omdat die ANC, sonder dat die blanke kiesers daartoe ingestem het, toe politieke beheer oor die land verkry het. Trotse Afrikaner, Danabaai, vra tereg: “Is dit dan ook rassisties om as ‘n Zoeloe of ‘n Xhosa geklassifiseer [of bloot só genoem] te word?” (Die Burger, 18 Augustus, p 14).
Rufus Gouws, ‘n HAT-redakteur, haal die HAT-betekenis van “Afrikaner” soos volg aan: “(veral wit) persoon (met ‘n sterk gevoel van nasietrots) wie se moeder- of huistaal Afrikaans is” (Die Burger, 21 Augustus, p 14). Dit lyk vir my beter (nader aan die waarheid) as die WAT se polities korrekte poging. Gouws vervolg: “Dat die woord [‘Afrikaner’] ook dikwels gebruik word om veral na wit mense te verwys en dat dit soms op ‘n sterk gevoel van nasietrots dui, is steeds nie te betwyfel nie. Hiervan moet ‘n woordeboek blyke gee … Die HAT se bewerking van ‘Afrikaner’ is nie volgens ideologiese oortuigings gedoen nie, maar volgens dít wat in die taal werksaam is.”
Hieruit volg dit nie noodwendig dat die HAT ideologies voorbeeldiger as die WAT is nie. “Klonkie” en “outa” word reeds in my 2000-uitgawe van die HAT as “rassisties” geëtiketteer. Sedertdien het dit erger geword. Die ander twee HAT-redakteurs (naas Gouws), Jana Luther en Fred Pheiffer, roem daarop dat die jongste HAT “beter daarin slaag om negatiewe stereotipering te vermy. Die nuwe HAT is minder eksklusief, etnosentries, seksisties … Meer inklusief, geslagsneutraal, gendervriendelik” (Die Burger, 1 deser, p 12). Hierdie woordeboek weerspieël glo ‘n “groter gesindheid van verdraagsaamheid”. Die gevolg is dat meer Kaapse en Moslemwoorde as voorheen ingesluit is. Dosente aan die Universiteit van Wes-Kaapland is toegelaat om die redakteurs in hierdie opsig te beïnvloed. In ‘n poging om hierdie toegeeflikheid te regverdig, word gesê: “Woordeboeke het ook nie deesdae noodwendig dieselfde voorskriftelike status as wat hulle voorheen gehad het nie.” Maar ‘n woordeboekkoper of -gebruiker wil darem ook nie blootgestel wees aan die subjektiewe (ideologiese) voorkeure van ‘n redakteur nie.
Oor Engelse beïnvloeding, dus anglisismes, is die HAT-redakteurs ewe toegeeflik: “… daar in taalkundekringe al van die 1980’s af gevra word dat woordeboeke gebruiksrealiteite beter moet weerspieël en onnodige sensuur moet verslap”. 7de Laan- en Son-Afrikaans word dus nie meer met dieselfde mate van afgryse as voorheen bejeën nie. So ‘n houding gaan Afrikaans myns insiens armer laat. Byvoorbeeld, E Smit skryf: “Ons kyk nou na Bravo! op kykNET. Watter taal praat party sangers en sportmense deesdae? Dis nie Afrikaans nie, ook nie Engels nie. Wat is dit? Siek. Ek wens Chris Chameleon kan hul stemwerk doen” (Die Burger, 19 deser, p 11).
Die ideologiese glybaan waarop die HAT (soos die WAT) hom bevind, blyk uit Daniël Hugo se resensie van HAT se 6de uitgawe (Rapport, Weekliks, 9 Augustus, p 13). “Die HAT neem sy opvoedingstaak baie ernstig op, soos blyk uit die talle uitvoerige waarskuwings teen die gebruik van rassistiese woorde. By die onnoembare k-woord word eers verduidelik dat dit oorspronklik in Arabies ‘ongelowige’ oftewel ‘Nie-Moslem’ beteken het. Dan volg die waarskuwing: ‘Vandag is die gebruik van die woord nie net erg beledigend en kwetsend nie, dit word inderdaad as lasterlik beskou. Wie hierdie woord teenoor ‘n ander persoon gebruik, kan gedagvaar word, en dit moet dus in alle omstandighede vermy word.'”
Eintlik is dit oordrewe om die waarskuwing aan almal te rig. Dit is veral, of spesifiek, blankes wat die “onnoembare k-woord” nie mag gebruik nie. Dit is maar net nog ‘n voorbeeld van dubbele standaarde. In die VSA mag die blankes nie die woord “nigger” gebruik nie, maar op my rak staan die Nigeriër Chika Onyeani se boek Capitalist nigger (New York: Timbuktu Publishers, 2000, 187p). Die outeur mag die onnoembare n-woord in sy boektitel en telkens in die teks gebruik omdat hy swart is. Of dit nou die k-woord of die n-woord is, swartes word toegelaat om te besluit wat hulle genoem wil wees (bv swart, Afrikaan, Afro-American) of nie genoem wil wees nie. Dit is ironies, eintlik vermetel, dat blanke woordeboekmakers besluit dat blankes rassisties is as hulle hulleself “Afrikaners” noem, terwyl daar nie werklik ‘n algemeen bekende alternatiewe woord is nie. Die benaming “Boer” (met ‘n hoofletter) is vir my aanvaarbaar, maar polities korrektes kry daaroor die stuipe. Dan Roodt se “Eurokaner” (Praag 21 deser) is ‘n uitstekende alternatief. Van Afrikaners word verwag om hulle gedwee neer te lê by ‘n multi-etniese, multikulturele benaming soos “Suid-Afrikaner” of “Afrikaan”, of om ‘n omslagtige frase soos “Afrikaanssprekende blanke” te aanvaar.
Oor die HAT-aanhaling in die voorlaaste paragraaf hierbo skryf Hugo: “Dit is nogal sterk taal vir ‘n woordeboek wat in sy voorwoord daarop aanspraak maak dat dit, buiten korrekte spelling, nie voorskriftelik wil wees nie. Vir een van die redakteurs het dié werkswyse klaarblyklik self te veel geword. By die trefwoord ‘outa’ staan die volgende geïrriteerde nota: ”n Woord wat tot die rasbeduiwelde verlede van Suid-Afrika behoort en daarom liefs te vermy.’ Was hierdie kommentaar werklik nodig? Veral nadat die woord reeds die etikette ‘verouderd’ en ‘rassisties’ gekry het, en die definisie boonop duidelik maak dat dit ‘n beleefde aanspreekvorm vir ‘n bejaarde bruin of swart man was.”
Wie sou in die vorige eeu kon dink dat ‘n mens met soveel subjektiwiteit en politieke korrektheid in Afrikaanse woordeboeke, soos die WAT en die HAT, gekonfronteer sou word? Kortom, die WAT en die HAT grawe vir Afrikaans ‘n GAT.
My bespreking van die boek, ‘n Konstante Revolusie: Naspers, Media24 en Oorgange (2015), met Lizette Rabe as die samesteller, word hier voortgesit.
Khulu Sibiya
Khulu Sibiya, ‘n oudredakteur van City Press, beweer dat sedert die Naspers-oorname in 1984 “the political militancy of City Press increased” (2878). Hy tref die volgende, myns insiens interessante, onderskeid. City Press het die frase “bridge building” gebruik, terwyl die Sowetan “nation building” verkies het (2883). Deesdae word ons alewig gekonfronteer met die opdrag dat ons aan nasiebou moet meewerk terwyl daar weens diepgaande kultuur- (oftewel leefstyl-) verskille myns insiens geen realistiese moontlikheid is dat blankes en veral Afrikaners ooit ‘n integrerende deel van ‘n oorwegend swart nasie kan word nie. Brugbou is meer sinvol as nasiebou.
‘n Brug word oor iets soos ‘n rivier, treinspoor of pad gebou om ‘n verbinding tussen die twee kante te bewerkstellig. Omdat wit en swart tans saam in dieselfde land woon, is dit wenslik dat daar, wanneer dit in albei se belang is, verbindingsweë of oorbruggingsmeganisme tussen die twee groepe bestaan. Maar die brûe moet nie onnodig word omdat die blankes en veral die Afrikaners hulle kultuur dermate laat verwater het dat dit nie meer duidelik van die swartes se kultuur onderskei kan word nie. Dan het nasiebou geslaag maar die blankedom, insluitende die Afrikanerdom, is in dié proses vernietig.
Ruda Landman verwys na die Nasionale Party en die destydse SAUK as behorende tot “dieselfde dampkring” (2946). In 1996 het die SAUK egter die SABC geword (2946) en ‘n heeltemal ander (naamlik sterk ANC-) karakter aangeneem. M-Net is in 1985 as ‘n Naspers-televisiebetaalkanaal gestig en Carte Blanche is van 1988 af (3124) as ‘n aktualiteitsprogram aangebied, met Landman as een van die aanbieders. Volgens Landman was hierdie program van die begin af anders as “sy eweknieë op die SAUK: ons wou vir almal uitsaai en almal se stories vertel … alles is moontlik” (2988). ‘n Kanadees het ‘n medewerker geword. Sy het “niks van die ingeboude vooroordele en stereotipes van ons wat hier grootgeword het” gehad nie (2997). Daar was “‘n vryheid en kreatiwiteit wat totaal nuut was” (3001).
Anders as (sommige) koerante het Carte Blanche glo nie “‘n kruistog aangepak” nie (3001). Die program het sinoniem met ondersoekende joernalistiek geword, maar waarheen het hulle groot vryheid hulle gelei? “Ons het die silo’s wat apartheid en die regering se houvas op die media so effektief gebou het, begin afbreek. Veral in die begin was ons gehoor oorweldigend wit. In ons stories het hulle swart mense ontmoet uit elke laag van die samelewing, ook wit mense wat nie deel was van die establishment nie” (3015). Word daar dus inderdaad vir almal uitgesaai en almal se stories vertel (net so geredelik ook dié van die regses) en geen kruistog gevoer nie? Landman antwoord: “Ons was nooit doelbewus sosiaal ativisties nie. Ons het gaan stories soek, en enigiets wat ons eie en die kykers se vooropgestelde idees in die wind geslaan het, was ‘n goeie storie” (3036). “‘n Mens kan natuurlik nie sê ons was neutraal in die openbare debat nie. Sonder om ooit eintlik daaroor te praat [en sonder om daaroor te dink?], het ons die Nuwe Suid-Afrika-projek heelhartig ondersteun, en dit was die ondertoon van alles wat ons gedoen het” (3040). Kortom kan ‘n mens seker sê dat hulle gewillige bondgenote van die ANC was. Landman noem dit egter “onafhanklike joernalistiek” (3045).
“Dit was ons trots dat ons nie goed sou skeeftrek nie, dat ons die hele waarheid sou vertel” (3050). “Miskien [kon ons] soms daarin slaag om albei kante na die ander se standpunt te laat luister” (3054). Landman, wat van Keimoes af kom, is dikwels verkwalik omdat sy so graag onnodiglik Engels op ‘n tweetalige program gepraat het. In haar teks skryf sy bv van “HIV-positief” (3068) terwyl dit MIV-positief moet wees. Met die koms van kykNet in 1999 het Carte Blanche eentalig Engels geword (3129). Wat het ‘n eierdans soos die bostaande en die vra van verskoning by die WVK vir Landman in die sak gebring, afgesien van bekendheid en geld? In 2011, kort nadat die Universiteit Vrystaat ‘n eredoktorsgraad aan Oprah Winfrey toegeken het, het die Universiteit Stellenbosch ons eie Ruda Landman op dieselfde manier vereer. Sy het ook ‘n direkteur van Media24 geword.
Ebbe Dommisse
Ebbe Dommisse, oudredakteur (1990-2000) van Die Burger, begin sy opstel deur te vra of koerante gaan verdwyn. “Kan hulle soos die fiets herlewe en ‘n nuwe bloeitydperk belewe?” (3309). “Belangriker as die vraag of die samelewing nog koerante nodig het, is of gehalte-joernalistiek nog nodig vir die samelewing is” (3145). “Dis nie soseer koerante wat gered moet word nie, dis die samelewing – en daarvoor bly gehalte-joernalistiek onontbeerlik” (3148). Sy uiteindelike gevolgtrekking is: “Die samelewing het nie koerante nodig nie. Wat ons wel nodig het, is joernalistiek” (3315) wat deesdae ook op ander platforms, dus op ander massamedia (radio, televisie, internet) as in gedrukte koerante en tydskrifte, beoefen word.
Televisie en die internet het gedrukte koerante op die agtervoet gedwing. Dit het tot besparingsmaatreëls aanleiding gegee, soos die sentralisering van redaksies (3272) – “een kombuis, vele restaurante” (3290) – personeelbesnoeiings en groter gebruikmaking van vryskutjoernaliste (3276). Die koerante van dieselfde maatskappy kan op ‘n kafeteria-grondslag na goeddunke onder die berigte wat uit die “kombuis” kom, uitsoek watter hulle wil publiseer (3290). Sentralisering is egter strydig met die bevinding “dat tuiskoerante koning kraai wat plaaslike nuus betref” (3357). “Rasionalisasie en herstrukturering het daartoe gelei dat in krimpende redaksies veral van senior joernaliste ontslae geraak is” (3234). Die resultaat is “juniorisasie” en “die verdomming van die nuuskantoor” (3243). “Vertolking van nuusgebeure en die gewig en relevansie wat daaraan geheg word [en] die seleksie van nuus [vereis] dat eers ‘n paar sakke sout opgeëet word” (3239). Gehalte-joernalistiek word dus al hoe moeiliker haalbaar. As Naspers se globale posisionering in ag geneem word, is die vraag of “ten beste iets beter as goedaardige verwaarlosing” by sy gedrukte media verwag kan word. “Het die Afrikaanse publikasies, die fondament waarop Naspers opgebou is, die hoeksteen geword wat verwerp is?” (3333). “Die waghond-funksie van die media [moet] nooit geringgeskat word nie” (3343). Dink aan bv Nkandla.
“Een van die sorgwekkendste simptome van die toenemend bloedarmoedige redaksies was die vermindering en selfs verdwyning van hoofartikels. In gehalte-joernalistiek is en was ‘n koerant se hoofartikels, meesal twee of selfs meer per uitgawe, nog altyd ‘n sluitsteen, die basis van die publikasie se wêreldbeskouing … daarmee word leiding gegee oor sake van die dag” (3295). “Tog is hoofartikels afgeskaal en meesal tot een per uitgawe beperk. Die agteruitgang het ‘n laagtepunt bereik met die besluit van Rapport in 2014 om hoofartikels heeltemal te staak … ‘n meningsvormende koerant sonder ‘n mening. Die Sondagblad het wel ná ‘n rukkie besin, en by tye ‘n soort swewende standpunt (‘Rapport Sê’) geplaas wat sporadies in die koerant rondgeskuif is” (3299).
“Die verslegtende situasie was ook merkbaar in die meningskolomme van koerante. Briewerubrieke waarin vroeër daelange polemieke oor brandende vraagstukke van die dag gevoer is, het na die gemoedelik-lokale begin oorhel. Die oop gesprek het die gevaar van vervlakking begin loop” (3304).
In 1988 het Dommisse met die ANC in Londen gesprek gevoer (554, 2688). Deesdae skryf hy met groot helderheid oor die nuwe Suid-Afrika en verwys daarna as ‘n “eenparty-dominante staat … wat hegemonie [oorheersing] op alle terreine nastreef. En op tipies post-koloniale Afrika-styl het die voormalige koloniale taal, Engels, reeds oorheesend in die sakewêreld, ook die dominante taal van die staat en regering geword – tot nadeel van kleiner tale soos Afrikaans” (3211). “Nog ‘n faktor wat teen Afrikaans en Afrikaanse joernaliste begin werk het, was ras-gegronde wetgewing, veral swart ekonomiese bemagtiging en sogenaamde regstellende aksie. Die drakoniese toepassing van die ras-gebaseerde Wet op Gelyke Indiensneming berus op die apartheidsbeleid se rasseklassifikasie en het eintlik ‘n replika van die apartheidsjare se werkafbakening (‘job reservation’) geword “(3216).
“Voorsiening moes gemaak word vir sogenaamde demografiese verteenwoordiging: swart (‘African’) 79,3%, wit 9,3%, bruin (‘Kleurling’) 8,8% en Indiër 2,5%. ‘Demografiese verteenwoordiging’ is ‘n beleid met fascistiese wortels – dit strek terug tot Nazi-Duitsland, toe Hitler se regering dit op beroepsvlak veral teen Jode gemik het. In Suid-Afrika het die ‘nie-rassistiese’ ANC-regering nogtans hierdie beleid – dit is blykbaar permanent; daar is geen afsnypunt nie – al hoe strenger begin toepas as ‘n vorm van maatskaplike manipulasie wat tot een van die omvattendste in sy soort ter wêreld uitgebult het. Swart ekonomiese bemagtiging behels weer telkaarte waarvolgens koppe op grond van ras getel word om sake met die staat te doen. ‘n Sorgwekkende gevolg vir maatskappye wat in die lig van die ‘regulatoriese omgewing’ teen wil en dank ‘regstellende’ aanstellings moes doen, is dat mense in poste beland het waarvoor die nodige opleiding, ervaring en kundigheid ontbreek” (3220). Uiteraard belemmer dit onder meer gehalte-joernalistiek. Teen die einde van sy opstel verwys Dommisse na ‘n waarheid wat Franz Kafka gemunt het: “dat revolusies in die slym van ‘n nuwe burokrasie eindig” (3348).
In 1990 het Dommisse Die Burger se formele bande met die Nasionale Party (NP) verbreek (505, 2103, 3931). Hy wou nie hê dat die koerant voortgaan om as spreekbuis vir FW de Klerk en later Marthinus (Kortbroek) van Schalkwyk se NP op te tree nie. Daarmee is ‘n verbintenis verbreek wat kom uit die tyd van DF Malan as redakteur, toe die NP ingewillig het dat Die Burger se redakteur koukusbyeenkomste mag bywoon. Dommisse het die WVK as ‘n “heksejag teen Afrikaners” beskou (2797) en Afrikaners se kollektiewe skuld ontken (2803). Volgens hom is kollektiewe skuld “een van die gevaarlikste dogmas in die menslike geskiedenis” (2808). Dit hou ‘n wesenlike gevaar in vir ‘n minderheidsgroep soos die Afrikaners. Dit is “hoe die Jode [tydens die Tweede Wêreldoorlog] vermoor is” (2808).
Willie Esterhuyse
In sy opstel herleef Willie Esterhuyse eintlik sy rol as geheime agent vir die NP-regering. “Media-betrokkenheid laat gewoonlik vredesgesprekke misluk” (3441). Soos Antjie Krog onderskei hy nie tussen medium (enkelvoud) en media (meervoud) nie: “‘n professionele en goeie media óók ‘n goeie storie wil vertel” (3455). Dit wil voorkom asof Esterhuyse hier soos die ANC kla dat joernaliste nie genoeg mooi broodjies oor die nuwe Suid-Afrika bak nie. Hy beskou sy destydse agentdade as ‘n bydrae tot vrede terwyl ons sedertdien in werklikheid in onvrede lewe. Ons moet glo nie vergewe en vergeet nie, maar vergewe en onthou (3417): “‘n Onthou wat nie op vergelding gerig is nie, maar wat deklameer [benadruk] nóóit weer nie” (3422). Tog sit ons myns insiens steeds met erge rassediskriminasie, die doelbewuste benadeling van die (potensieel) voortreflikste inwoners, golf op golf misdaad, sistemiese droogmakery, doodgewone onreg, ens. Die gewaande politieke lente het nie tot ‘n somer gelei nie (3552).
“Daar bestaan tans ‘n sterk negatiewe elite-konsensus onder Afrikaners oor Suid-Afrika se oorgangsproses” (3560). Hy verwys bv na “die Afrikaner-‘ikoon’ Steve Hofmeyr” en breek, soos glad te dikwels, ‘n lansie vir sy vriend Thabo Mbeki (3564). Suid-Afrika is inderdaad ‘n “geknelde land” (3469). Daar is ernstige “fragmentasie in terme van ras- en klasverskille. Maatskaplike kohesie is slegs ‘n droom” (3569). Het Esterhuyse werklik rede gehad om iets anders te verwag? Daar is darem hierdie erkenning: “Verteenwoordigers van homo sapiens [kan] baie maklik ánder mense se regte en waardigheid … vertrap” (3422), maar hy dink hier seker eerder aan die NP as die ANC.
Vir die disinformasie wat oor die Potchefstroomse kampus van die Noordwes-Universiteit “gestook” is, verkwalik hy heeltemal tereg vir Beeld. Die repudiëring is glo “met té sagte hande” gedoen (3582). In die geval van sy alma mater, Universiteit Stellenbosch, wat aan hom ‘n eredoktorsgraad gegee het, verkwalik hy Die Burger omdat dié oor ‘n moontlike mosie van wantroue in Russel Botman berig het. “Ook in dié geval is die spelbreker-aksie met sagte hande deur die US-raad gehanteer. Daar was nie ‘n amptelike ondersoek na wie die disinformasie veroorsaak het nie … Persoonlik is ek van mening dat dié tipe gedrag ook verband hou met ‘n vervlakking op hoë vlak van wat professionaliteit in die media beteken” (3582).
Die Afrikaanse media kan hulle in die “siekeboeg” bevind (3591). Die Burger kry by Esterhuyse die skuld vir die US-berig en nie die aktivistiese gedrag van die US-rektor nie. Vir Esterhuyse is dit blykbaar heiligskennis as enige US-raadslid Russel Botman se verderflike verpolitisering van die akademie sou probeer teenwerk. Daarna kry sy lesers die klou by die oortjie. Dít is waarop Esterhuyse as ‘n ANC-simpatiseerder die hele tyd afstuur: “Die Afrikaanse media behoort in die lig van dié analise moontlik ernstige introspeksie te doen oor waar hy homself sien in terme van ‘n ‘informed intermediary’ om ‘n konstruktiewe rol in ‘n inklusiewe Suid-Afrikaanse samelewing te speel – eerder as ‘n destruktiewe rol in ‘n eksklusiewe Afrikaanse omgewing” (2591).
Zelda Jongbloed
Die hoogtepunt in Zelda Jongbloed se joernalistieke loopbaan was sekerlik toe haar etniese genoot, Henry Jeffreys, haar bo twee adjunkredakteurs, blanke mans met doktorsgrade, tot senior adjunkredakteur van Die Burger bevorder het (3617). Haar insig is dat Jakes Gerwel “‘n deurslaggewende rol gespeel het” om die Universiteit van Wes-Kaapland “tot ‘n universiteit van [eerder politieke as akademiese?] uitnemendheid [te] ontwikkel. UWK het bewys die manier waarop iets aangewend en uitgebou word, kon later belangriker word as die rede vir sy ontstaan of bestaan” (3644). Laat ek verduidelik waarop Jongbloed hier sinspeel.
Die UWK is in 1960 deur die “apartheidsregime” in sy goedertierendheid as ‘n universiteit vir bruin studente gestig. Dit het baie beter geleenthede in hoër onderwys aan bruines gebied as wat voorheen bestaan het. Die UWK is teen groot koste uitgebou tot ‘n volwaardige universiteit; die akademies beste van die nie-blanke universiteite, met die moontlike uitsondering van die Universiteit van Durban-Westville (UDW). Maar die moontlike akademiese meerderwaardigheid van UDW kan aan slegs een faktor toegeskryf word: hy het Indiërstudente gehad wat oor die algemeen akademies beter as bruines presteer. Gerwel het die wense van die “apartheidsregime” geminag en verontagsaam, die toelatingsvereistes verlaag en die etniese eksklusiwiteit van die universiteit opgehef, gevolglik is die kampus spoedig met swart studente oorstroom. Daar is geen poging tot ideologiese neutraliteit aangewend nie. Waar die UWK tradisioneel vry van indoktrinasie was, het die kommunistiese Gerwel openlik verkondig dat die universiteit die tuiste van politieke linksgesindes is. Dit is die soort “uitnemendheid” wat Jongbloed aanprys.
Sy lys die name van “gerespekteerde akademiese leiers” soos Gerwel en Franklin Sonn en kerkleiers soos Allan Boesak en Russel Botman (3659). Die name van “bekende en gerespekteerde [bruin] joernaliste soos [Conrad] Sidego … ekself [!], [Johann] Maarman … [Henry] Jeffreys … en Heindrich Wyngaard” word gelys (3771). Maarman is “een van die mees bedrewe woordsmede” en tans die adjunkredakteur van Die Burger (3824). Jeffreys is glo ook ‘n “toekomskundige” (3810). Hulle is almal “sogenaamde bruinmense” (3693), want polities korrek wil hulle “swart” heet. Jongbloed skryf bv van “‘bruin’ joernaliste” (3787). Sy vertel hoe sy en ander joernaliste in die Ekstra-bylaes van Naspers-koerante “die struggle” aangestook het.
Gemeenskapsprojekte is ook geloods, soos die een met die Kaapse titel “Crime issie Cool” (3724). Sy beweer egter hulle beriggewing was “eties verantwoordbaar en getemper deur ‘n diep liefde vir Afrikaans” (3748). Maar dan vertel sy dat sy haar “moedertaal-Afrikaans om politieke redes aanvanklik verwerp het” (3796). Anastasia de Vries het ‘n “fassinasie” met “die taal wat onse mense oppie Kaapse Vlakte praat” (3771). Dit het vir De Vries “altyd opgeval hoe maklik dit was vir mense van weerskante in die Afrikaanse taalfamilie om in terme van stereotipes van en met mekaar te praat in ‘n omgewing waar almal veronderstel was om bevry te wees van die apartheidsborstrok en hul hovaardigheid oor standaard-Afrikaans” [Standaardafrikaans] (3781). Met ander woorde, in hierdie oorbruggingsoefening word dit van die blankes verwag om die gehalte van hulle Afrikaans te verwater; selfs tot die vlak van ‘n mengeltaal soos Kaaps. Sowel wittes as bruines moet “Afrikaanses” (3791) word. Daarenteen verkies ek Afrikanerskap en Standaardafrikaans.
Jongbloed verstaan die geskiedenis van Afrikaans soos volg: Daar is by bruines ‘n besef dat “die geskiedenis van Afrikaans nie wit is nie, maar in die kombuise van destydse koloniale heersers deur slawe uit die Ooste ontwikkel is om kommunikasie met Nederlandse werkgewers te vergemaklik … Hierdie ‘kombuistaal’ is later deur die Afrikaner gekaap om sy politieke doelwit van Afrikanernasionalisme te bereik” (3800). Ek het hierdie ongenuanseerde weergawe van hoe Afrikaans onstaan en ontwikkel het reeds by talle geleenthede op Praag gekritiseer.
Die “bruin” bylaes van Afrikaanse koerante was finansieel nooit werklik suksesvol nie (2758), met ander woorde blanke koerantkopers het hulle gesubsidieer. In die nuwe Suid-Afrika het hierdie bylaes almal doodgeloop. “Die angst oor kleur en politiek wat in die ou Suid-Afrika amper deel van die Ekstras se ink was, is in die nuwe Suid-Afrika nie meer nodig nie” (3844). Sedert 2014 is Jongbloed ‘n DA-parlementslid (3814, 3857). “Toe Nelson Mandela uit die tronk vrygelaat is, was dit ek, as Ekstra se redakteur, wat die storie vir die koerant gedek het en ‘n onderhoud met hom kon kry. En wat was die wêreldikoon se eerste woorde by hierdie ontmoeting? ‘Dankie vir die rol wat Rapport Ekstra gespeel het in die struggle’ … ja, dit was alles die moeite werd” (3839).
Michael le Cordeur
Michael le Cordeur haal soos volg uit Lizette Rabe se biografie oor Rykie van Reenen aan: “Geskiedskrywing as ‘meestal die brose uitdrukking van wit, manlike historici se beperkte perspektiewe’ was ook van toepassing in Suid-Afrika” (3897). Waarom het vroue en nie-wittes dan nie met wyer perspektiewe en sterker uitdrukking na vore gekom nie? Le Cordeur vra vir ‘n herskrywing van ons geskiedenis. Dan spring hy na Afrikaans: “Indien Afrikaans sy plek in die toekoms wil behou, [is] ‘n gebalanseerde weergawe van Suid-Afrika se geskiedenis in die skoolkurrikulum nodig” (3903). Daar is in werklikheid sterk beswaar teen die ongebalanseerde geskiedenis wat in die nuwe Suid-Afrika aan skoliere opgedis word. Soos in swart geledere in die VSA word die geskiedenis plaaslik herskryf soos wat swartes dit idealisties wil hê. Die resultaat is nie ‘n weerspieëling van hoe die werklikheid voorheen was nie. Dit is die voorgesette uitdrukking van ‘n revolusionêre gees, wat ook uitdrukking vind in Le Cordeur se begeerte dat Standaardafrikaans hergestandaardiseer moet word.
Arrie Rossouw, ‘n oudredakteur van Die Burger, word ‘n “progressiewe” genoem (3931). ‘n Afrikaanse fees, soos die KKNK, het hy ‘n “boerebasaar” of ‘n “Afrikanerparty” genoem (2769). Rossouw se anti-Afrikanergesindheid wek goedkeuring by Le Cordeur. Hy kom knaend met die volgende soort uitlating: “Deur die rol van bruin en swart mense in die ontstaan van Afrikaans te ontken, is Afrikaans gestigmatiseer as witmanstaal” (3950). Wêreldwyd is iets waarmee wittes geassosieer word myns insiens eerder aanbevelingswaardig as afkeuringswaardig. Om Afrikaans met blankes te assosieer, is om dit op ‘n agbare vlak te plaas. Die mate waarin nie-wittes ‘n rol in die ontstaan van Afrikaans gespeel het, word nie ontken nie. Dit word byvoorbeeld in die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl uitgebeeld sodat almal wat oë het dit kan sien. Wat terselfdertyd erken moet word, is dat dit feitlik uitsluitlik blankes was wat Afrikaans ontwikkel en gestandaardiseer het en leesstof en naslaanwerke in Afrikaans geskep het.
Pleks van hierdie feite te erken, kom Le Cordeur met A Deurmert se mening: “standaardisering is ‘n strategiese proses om die apartheidsideologie en Afrikanernasionalisme te bevorder” (4006). Le Cordeur beywer hom vir skoolhandboeke in Kaaps. Elke keer lei sy pleidooie tot niks omdat Kaaps nie gestandaardiseer is nie. Hy kan gerus die wittes wat Afrikaans gestandaardiseer het nadoen deur Kaaps, desnoods ooreenkomstig sy ideologiese voorkeure, te standaardiseer. Afrikaans is glo “‘gesuiwer’ van Khoi-, Maleisiese en slawe-invloede. Standaardafrikaans is gesien as ‘beskaafde’ Afrikaans wat gehalteonderrig fassiliteer, teenoor ander variëteite soos Kaaps wat as ‘onbeskaaf’ beskou is” (4006). Is daar nie dalk (heelwat) waarheid in hierdie siening nie? So ‘n situasie kan nie goedsmoeds aan apartheid toegedig word nie, want dwarsoor die wêreld neem die gestandaardiseerde taal (feitlik) noodwendig die algemeen-beskaafde vorm aan.
Le Cordeur se swartmag-manie vind uitdrukking in stellings soos die volgende: Henry Jeffreys was in 2006 die eerste “swart” redakteur van Die Burger (3930). “Jakes Gerwel was die eerste swart voorsitter van Media24 en hy is opgevolg deur die eerste swart vrou, Rachel Jafta” (3962). Russel Botman was die eerste “swart US-rektor” (4055). Soos Zelda Jongbloed is Le Cordeur gepreokkupeer met kleur en soos by Jongbloed se swartes is al die genoemde swartes in werklikheid bruin. Adam Small se Kanna hy kô hystoe, met teks wat nie as Standaardafrikaans kwalifiseer nie, word deur Le Cordeur bestempel as “die beste drama in Afrikaans” (3985). “Basil Kivedo het as voormalige MK-vegter vertel dat hy sy vryheidstryd in Afrikaans geveg het” (3968). Strek dít Afrikaans tot eer of is dit veel eerder ‘n ernstige stigmatisering van Afrikaans? As Europees-geöriënteerde mens kan ek eintlik net werklik trots op Afrikaans wees wanneer dit in ‘n beskaafde milieu gebruik word. Wanneer Rapport net oor die referate van twee wit sprekers berig en nie oor wat drie bruin sprekers (waarvan een Le Cordeur was) kwytgeraak het nie, is sy beskuldiging: “Bruin mense word dikwels deur die Afrikaanse media misbruik om politieke punte aan te teken” (3974).
Jonathan Jansen word soos volg aangehaal: “White-dominant campuses are morally unacceptable” (4050). Le Cordeur vervolg: “Die debat verdiep omdat bruin mense nie dieselfde verwagtinge koester van Afrikaans as ‘n wetenskaps- en universiteitstaal nie. Hoewel ek in ‘n vorige studie bevind het dat bruin mense wel taal as deel van hul identiteit beskou, blyk dit dat wit sprekers meestal die taal beskou as ‘n saak van identiteit en taalregte, terwyl dit vir bruin sprekers weer oor bemagtiging gaan” (4050). Daar is sekerlik ‘n gesindheidsverskil oor Afrikaans by enersyds blanke en andersyds bruin Afrikaanssprekendes. Dit is waarom sommige Afrikaners hulle vir die behoud van Afrikaans as universitêre onderrigtaal beywer en bruines grootliks onbetrokke bly en geen poging aanwend om die posisie van Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland te herstel nie. ‘n Kenmerkend onverskillige en dwase reaksie is dié van Nico Koopman wat beweer “dat taal as gebruikstaal geleef moet word en dat die hoër funksies minder belangrik is” (4055). In dieselfde kategorie is Henry Jeffreys se stommiteit: “dat taalstryde slegs polariseer en dit is teenproduktief” (4055). Met ander woorde, moenie vir Afrikaans veg nie, dan sal alles wel wees.
Soos Nico Koopman kan Le Cordeur hom nie genoeg verlustig in Russel Botman se sluwe ras- en geslagsgelaaide teenoormekaarstelling van die (wit) plaaseienaar se seun en die (bruin) dogter van die plaaswerker nie. Hierdie keer noem Le Cordeur dit “aangrypend” (4063). Ek het Botman se vergelyking voorheen in besonderhede bespreek (Praag 20.07.2014). Soos Jonathan Jansen en Heindrich Wyngaard wend Le Cordeur ‘n poging aan om Botman se dood aan beswadderende kritiek toe te skryf (4075). Blankes kry dus die skuld vir sy dood. Die christelike religie word deesdae deur politiek-geprokkupeerdes vertolk asof daar ‘n spesiale sagte plekkie vir nie-wittes moet wees. Le Cordeur brei hierdie sentiment uit na die Afrikaanse koerante. Hy skryf: “Toekomstige Afrikaanse redakteurs … moet sensitief wees vir diversiteit, veral vir die menings van bruin en swart Afrikaanssprekendes” (4081).
Le Cordeur maak geen geheim daarvan nie dat hy homself as ‘n lid van die bruin intelligentsia beskou. Onder Afrikaanse organisasies beveel hy dié aan wat in hulle getransformeerde toestand die kluts die ergste kwyt is, te wete die Afrikaanse Taalraad en die ATKV (4098). Dit is waar Le Cordeur tuisvoel en sy uitlatings ernstig opgeneem word. Dit sluit eise soos die volgende in: Die Afrikaanse media sal “hulself moet herdefinieer en die mening van die bruin Afrikaanssprekende gemeenskap [‘n sinoniem vir Michael le Cordeur] in ag moet neem deur hul beheptheid met ‘suiwer’ Afrikaans te laat vaar en die diversiteit van Afrikaans laat herleef. Deur ‘n bevryde Afrikaans vlerke te gee, bied die media die geleentheid om die volle verhaal van Afrikaans en sy sprekers te vertel én nasiebou te bevorder” (4103). Daardie “bevryde Afrikaans” sal nie vry van onnodige Engels wees nie en sal weens die grootskaalse omarming van Engels ondergaan. Die “vlerke” wat Le Cordeur aan Afrikaans gee, sal sekerlik veroorsaak dat Afrikaans in sy moer in vlieg.
Ferial Haffajee
Ferial Haffajee is die redaktrise van City Press en het die nuus gehaal weens haar probleme met haar personeel wat uit oorwegend swart joernaliste bestaan. Natuurlik bestempel sy haarself ook as “swart”, maar sy word genoop om tussen “multi-racial” en “non-racial” te onderskei (4140). Van kleurblindheid is daar kwalik sprake. Haffajee het volgens eie erkenning ‘n “cappuccino complexion” en word met “Pan-Africanism and black consciousness” gekonfronteer (4241). Sy is blykbaar ‘n Indiër en is aangestel as die opvolger van ‘n egte swart redakteur. Transformatories word haar aanstelling deur haar swart personeel as ‘n terugwaartse stap beskou: “I’d be silly not to recognise that some of the race conflicts we’ve experienced have to do with what I represent – the displacement of a black African person” (4241). “Where there were black people, we were often coloured” (4250).
In hierdie bydrae en dié van bv Zelda Jongbloed en Michael le Cordeur is daar ‘n deurlopende afwisseling van die gebruik van die terme “swart” en “bruin” vir bruines. Die ANC se beleid is egter onlosmaaklik op die rasse-indeling van apartheid gegrond. Waarom dan nie elke groep uitdruklik daarvolgens, dus volgens wat hulle in werklikheid is, aandui nie: dus wit, bruin, swart en Indiër/Asiaat? Oor ‘n honderd jaar sal kwalik van lesers verwag kan word om hierdie sotlike rondspringery tussen “bruin” en “swart” deur bruines te verstaan.
As ‘n “swart vrou” wat haar spore met “struggle journalism” (4161) verdien het, geniet Haffajee die ongekwalifiseerde ondersteuning van vroue soos Esmaré Weideman, die uitvoerende hoof van Media24, en Rachel Jafta, die voorsitter van Media24. Hierdie drie vroue beveel mekaar onderling sterk aan (4145). As “struggle”-joernalis onderskryf Haffajee die ANC se demografiseringsbeleid: “I have a working definition of non-racialism and non-sexism that serves me well in making teams. These should, as far as possible, represent the make-up of South Africa to live true to the constitution of the country, which holds non-racialism and non-sexism as pillars” (4255). Daardie pilare is in werklikheid ydele drome. Wat sy te kenne gee, is dat verdienste/meriete, anders as demografie, nie ‘n deurslaggewende oorweging is nie. “My core argument was that we won’t get anywhere if we continue to classify empowerment as a risk and not as an opportunity” (4255).
Esmaré Weideman
Ek het eers met die Naspers-eeufees besef in hoe ‘n mate Esmaré Weideman (voorheen Van der Merwe, 4615) eintlik ‘n anti-Afrikanerrol, onder die dekmantel van anti-apartheidsgesindheid, speel. Sy was een van diegene wat die verbanne ANC in Lusaka gaan opsoek het (4676). Tydens Naspers se eeufeesviering op 25 Julie het sy dit wys en nodig geag om in die “sleuteltoespraak” verskoning vir apartheid aan te bied, 18 jaar nadat sy dit by die WVK gedoen het (Netwerk24, 26 Julie). “Daar is baie om oor trots te wees, maar ook baie waaroor jy jou kop in skaamte laat hang.” Hier verwys sy nie na Huisgenoot of die Naspers-koerant Son nie. Trouens, in die hele bundel is daar nie ‘n enkele verwysing na Son wat daagliks in Kaaps verskyn nie. Dit is eienaardig dat iemand soos Le Cordeur nie heftig beswaar hierteen gemaak het nie. Weideman gaan soos volg voort met haar toespraak: “Vanaand vier ons ons suksesse met trots, en erken ons foute in nederigheid. Ons erken aandadigheid aan ‘n moreel onverdedigbare politieke regime en die pynlike manier waarop dit in ons nuuskantore en raadsale neerslag gevind het.”
Le Cordeur haal Weideman aan waarvolgens die Afrikaanse media ‘n verantwoordelikheid het om opvoedkundige en geletterdheidsinhoud van gehalte te versprei om op hierdie manier hul lesers te “bemagtig”. “Die dae van Afrikanerjoernaliste wat hulself gesien het as ‘boerekrygers vegtend met die pen in die hand’ is verby” (4092). Iemand soos Le Cordeur vind dit ‘n hoogs misbruikbare stelling. Dit is ironies dat Weideman, wat Huisgenoot ‘n dekade lank suksesvol rioolwaarts bestuur het, hoogheilig ‘n pleidooi vir inhoud van gehalte lewer. Primêr bedoel sy seker kommersiële gehalte; teks wat geld laat invloei.
In 2001 het Weideman die redaktrise geword van You, wat ‘n soort onegte Engelse kind van Huisgenoot is en veral gemik is op bruin lesers wat nie met ‘n Afrikaanse tydskrif gesien wil wees nie. Die jaar daarna het sy ook die redaktrise van Huisgenoot geword en mettertyd ook van Drum. Sy het in al drie gevalle die sirkulsiesyfers opgestoot met ‘n suksesresep wat gehalteverlaging van die inhoud behels: “snot-en-trane-joernalistiek, die oordosis bloed en geweld, die sogenaamde tweekop-kinders” (4307). “Ons behou die reg om oor die wêreld se naarhede te skryf, al is dit skokkend” (4386). Onmiddellik daarna kom sy uit by ‘n baba wat in Upington verkrag is (4391). “Ons as meningsvormers moet standpunt inneem” (4400). Hannelie Booyens het een van die treffers geskryf (4400). “Niemand het nog vir Huisgenoot soveel beteken soos Diana nie” – ‘n “wonderlike sirkulasiebouer” (4414). “Tjekboekjoernalistiek” (4428) speel ook ‘n groot rol.
Ten spyte van die toestand waarin die land verval het, het “trots Suid-Afrikaans” Weideman se leuse geword (4316). Mense met ‘n bietjie pit en sin vir geestelike dinge vermy myns insiens al drie hierdie tydskrifte. Huisgenoot is lankal nie meer “die arm man se universiteit” nie (4340). Dit blyk ook uit Weideman se loslit-Afrikaans. In haar opstel is daar seker meer Engelse woorde as in enige van die ander Afrikaanse bydraes. Sy kom uiteraard ook uit by “Steve Hofmeyr se teegooiery” (4344). Later word daar weer na hom verwys (4433). Die “droomredaksie” (4433) bestaan glo uit “‘n groot klomp slim mense” (4355; ook 4382) en oorheersend uit vroue (4369). Pleks van ‘n tydskrif ‘n tydskrif te noem, verwys sy daarna as ‘n “boek” (4364, 4448).
Salie de Swardt
Salie de Swardt verwys na eens Afrikaanse maatskappye, soos Rembrandt en Sanlam, en skryf: “Hoofsaaklik om praktiese redes, is daar min van Afrikaans in die groepe oor” (4624), Vanweë sy verbintenis met nog ‘n verlore skaap, Naspers, lewer hy geen kritiek op hierdie toestand nie.
Chris van Wyk
Chris van Wyk karakteriseer Naspers as “die beheermaatskappy van ‘n multinasionale tegnologie- en mediakonglomeraat wat in sowat 133 lande sake doen. Die groep is die agtste grootste mediagroep ter wêreld en, volgens aandelemarkkapitalisasie, die grootste mediagroep buite Amerika en China” (4833). “Vir sewentig jaar sedert stigting in 1915 het Naspers uitsluitlik op gedrukte media staatgemaak – deesdae in Media24 saamgebondel. Naspers 2015 snel voort op die elektroniese hoofweg en konsentreer op internetbesigheid en betaaltelevisie. ‘n Ingrypende transformasie van Naspers het dus die afgelope dertig jaar plaasgevind” (4840). Vorentoe wil Naspers hom meer tot organiese groei as samesmeltings en oornames wend (4964). Bedrywighede het veral mobiele platforms (selfone en tabletrekenaars) op die oog (4961).
Van die gekommersialiseerde Naspers kan deesdae kwalik danige aalmoese ten bate van Afrikaans en veral Afrikaners verwag word. Daar is egter twee bemagtigingsprojekte wat blankes uitsluit: Welkom Yizani van Media 24 (4945) en Phutuma Nathi, wat nie-wittes via Multichoice bevoordeel (4950). Hoewel beleggers veronderstel is om te aanvaar dat hulle aandelebeleggings nie noodwendig winsgewend sal wees nie, wou Media24 nie sy nie-wit aandeelhouers hierdie elementêre les leer nie en is R330 miljoen bestee om die nie-winsgewendheid van Welkom Yizani vir sy nie-wit aandeelhouers te neutraliseer (4950). Phutuma Nathi, daarenteen, “het sy deelnemers tot dusver ryklik beloon” (4954).
Slot
Die gevierde skryfster Antjie Krog, wat vir ‘n wyle as ‘n joernalis by Die Burger gewerk het, het met haar emosie-belaaide verbeelding te kenne gegee dat Naspers, eintlik Media24, in ‘n sin ‘n rotnes is. Joernaliste word glo verplig “om al hoe flouer op al hoe kleiner spasies te skryf, terwyl die gerugte van ‘toemaak’ en ‘afskaf’ soos rotte oor hulle keyboards [toetsborde] klouter” (2473). Moenie van Krog verwag om ‘n Afrikaanse sin sonder ‘n onnodige Engelse woord te voltooi nie.
Van al die aanslae teen die moderne mens se gees en doen en denke is die sieklike verskynsel van politieke korrektheid sekerlik een van die verlammendste. Veel is reeds hier op Praag en elders oor hierdie onderwerp gesê, maar dit mag nogtans nut hê om die oorsprong en betekenis van hierdie verderflike kondisioneringsmiddel weer van naderby te beskou.
Een definisie van polities korrek lui dat dit ‘n term is wat gebruik word vir taal, aksies of sienswyses wat trag om geen groep mense te beledig of te ontstel nie. Die probleem is net dat politieke korrektheid daarop bereken is om slegs sekere groepe te beskerm en ons weet almal wie hulle is. Politieke korrektheid diskrimineer dus tussen een groep en ‘n ander , maar dit diskrimineer onder ‘n dekmantel. Dit kan gesien word as ‘n soort intellektuele narkose. Witmense moet wysgemaak word dat hulle aan swartes iets verskuldig is sonder dat hulle agterkom dat hulle aan die neus gelei word.
‘n Ander benaming vir politieke korrektheid is die term “speech codes”. Spraakkodes is ‘n soort kunsmatige taal wat sy ontstaan te danke het onder meer aan die maaksels van die Duits-Amerikaanse filosoof Herbert Marcuse. Dit plaas ‘n belemmering op vryheid van spraak deur die taal wat mense praat, voor te skryf en te sensureer. Trouens beskou die voorstanders van politieke korrektheid vryheid van spraak as “onderdrukkend”, m.a.w. nog ‘n geval van die waarheid andersom. Onderdrukkend is inderdaad politieke korrektheid self – onderdrukkend van rasionaliteit, eerlikheid en gesonde verstand .
Net tusssen hakies, ek sukkel nou al jare om te probeer verstaan wat die bedoeling kan wees met die woord “leerder”. So’n woord bestaan nie in Afrikaans nie. Dis duidelik ‘n politiek korrekte term, maar wat is die sin daarvan ? Dit kan tog nie wees dat die korrekte Afrikaanse woord, leerling, beledigend kan wees teenoor die een of ander groep nie, of hoe ? Ook aan die Engels is getorring : In die plek van “pupils” is dit nou “learners”, of soos ons “Engelssprekende” landgenote dit wil hê, lênas.
Die gebruik van politieke korrektheid gaan ook dikwels gepaard met ‘n stywe dosis absurditeit. Die Franse noem bv ‘n swarte “Un Blak”. Un Blak, a Black, Un nègre, un Noir, wat is die verskil ? Die Franse is óf so intelligent dat hulle die verskil kan verstaan, óf so onnosel dat hulle nie kan sien daar is geen verskil nie, of, meer waarskynlik, so gebreinspoel dat hulle verstand in elk geval in die pyp af is.
Die term “politiek korrekte terminologie” het in algemene gebruik geraak veral sedert die Amerikaanse skrywer Dinash D’Souza dit in die 1990’s begin aanwend het om pogings te beskryf van linksliberale om ‘n multikulturele samelewing op die VSA af te druk. En dit het hulle probeer doen deur taalmisbruik, veral in die media, maar ook deur ‘n knaende gepeuter met die leerplanne van skole en ander ovoedingsinrigtings ten einde hierdie breinspoelingsidioom daar ook gevestig te kry. Opvoedingsinstellings moes ten alle koste omskep word in ideologiese fabrieke en jongmense moes omvorm word tot intellektuele zombies wat breinloos en willoos napraat alles wat die linkses vir hulle voorsê.
Maar die begrip politieke korrektheid het ouer geloofsbriewe as dít, want die werklike oorsprong daarvan gaan terug na die ortodokse kommunistiese partydogma van Lenin en Trotski en Stalin waarvolgens “korrekte” politiek dié was wat kommunistiese dogmas en doelwitte op alle gebiede van die lewe nagestreef het, desnoods ten koste van alle ander waardes soos moraliteit en geregtigheid en ongeag die aantal lewens wat daarvoor opgeoffer moes word.
Die Amerikaanse politikus, joernalis en skrywer, Patrick Buchananan sê in sy boek Death of the West, in 2001: “Political correctness is cultural Marxism, a regime to punish dissent and to stigmatise social heresy, as the Inquisition punished religious heresy. Its trademark is intolerance.” Die volledige titel van Buchanan se boek is : “How dying populations and immigrant invasions imperil our culture and civilization.” (Die “dying populations” synde natuurlik blanke Westerse bevolkings.)
En daar het ons dit, die onverdraagsaamheid van die linkses wat hierdie semantiese gedrogtelikheid, nl. politieke korrektheid, geskep het ten einde hulle selfmoordideologie in ons kele af te druk. Politieke korrektheid is ‘n middel om enige kritiek of teenspraak teen die linkse intellektuele dikatuur te muilband. Alles wat hulle kwytraak, moet klakkeloos nagevolg word en enigiets anders is taboe.
En dan, as ‘n mens ‘n bietjie nadink, is “politiek korrek” natuurlik self ook ‘n politiek korrekte term. Met ander woorde dit dui op woorde en beskrywings wat die werklikheid probeer verdoesel. Dis ‘n eufemisme daarvoor om die waarheid te verdraai of te verwring of heeltemal om te keer, met ander woorde om te lieg. “Transformasie” of “affirmative action” is bv. woorde wat bedoel is om diskriminasie te verbloem, dit wil sê diskriminasie teen witmense. Diskriminasie teen swartmense is natuurlik ondenkbaar. George Orwell het in 1946 geskryf : “Political language (hy kon maar net sowel gesê het, politically correct language) is designed to make lies sound truthful and murder respectable and to give an appearance of solidity to pure wind.” ‘n Eerlike joernalist, van die enkeles wat daar is, sou vandag dieselfde oor Suid-Afrika kon sê.
Soos ons almal weet, draai die hele politiek korrekte gedoente op die een of ander manier rondom rassisme. Daar moet ten alle koste verhoed word dat iets krities omtrent swartmense gesê word, of dat dit lyk asof iets krities gesê word, selfs al is die kritiek waar. Dus, uit vrees om as rassiste gesien te word as hulle swartes kritiseer, of bloot net as hulle op bepaalde feite omtrent swartes wys, sê mense veiligheidshalwe liewer maar niks en as hulle iets sê, dan is dit met behulp van eufemismes. Om te sê swartes is beter in sport as in wiskunde, of dat hulle nie in staat is om op meriete tot mediese skole toegelaat te word nie, of dat hulle nie by magte is om ‘n land soos Suid-Afrika suksesvol te bestuur nie, of dat hulle wêreldwyd meer geneig is as blankes tot misdadigheid, veral misdaad van ‘n gewelddadige aard, sou byvoorbeeld politiek onkorrek wees al is dit miskien die waarheid.
Die ironie is dat as swartes nie onder die valse beskerming van politieke korrrektheid wou voortploeter nie, sou hulle dalk iets konstruktiefs aan hulle eie situasie sou kon doen. Maar instede daarvan verkies hulle om te kerm oor “rassisme” en om die groot vrees van Westerlinge om dalk as “rassiste” beskou te word, lewendig te hou en uit te buit. Want solank die witman oor sy “rassisme” skuldig voel, so lank kan hy gemelk word. Dít, ten spyte daarvan dat die voormalige hoof van de Internasionale Atoomenergie-Agentskap, Mohamed El-Baradei onlangs verklaar het dat swartes nie meer kolonialisme vir hulle swak vertoning kan blameer nie.
Interessant genoeg het die linkses nog nie ‘n politiek korrekte eufemisme vir die woord “rassisme” bedink nie. Hulle sal ook nie, want “rassiste” moet mos so lelik lyk as moontlik! Dus geen eufemisme vir hulle nie! Alles is gelaai teen die witman en die Westerse kultuur. Swartes is martelare en onderdrukte natuurkinders en wittes is fasciste, uitbuiters, rassiste en slawedrywers. Alles deel van die perversie van ‘n dekadente samelewing, spelende en flankerende met sy eie ondergang.
Die oogmerk van politieke korrektheid is om die terme en verwysingsraamwerk van die gesprekvoering voor te skryf en behoudendes en nasionaliste op die verdediging te plaas en op die agtervoet te hou. Dit is skrikwekkend: die mate waartoe die linkse media, akademici en kerklikes reeds daarin geslaag het om ons gedagtes te beheer deur ons woordeskat te manipuleer. En wee hulle wat nie in hul spoor trap nie, want George Orwell se “thought police” staan reg om die Inkwisisie teen hulle in te span.
Ten slotte is politieke korrekteheid maar net nog ‘n tegniek van die linkses en hulle handlangers in die media om mense te bedrieg, ratte voor die oë te draai, te kondisioneer om hulle selfvernietigende doelwitte te bereik. En natuurlik, linkses behou hulle die reg voor om te bepaal wie is “regs”, wie is fasiste, wie is rassiste en wie nie. Net nuttige idiote kan toelaat dat hulle hierdeur mislei word.
Die mensdom as geheel, maar veral behoudendes, patriotte en nasionaliste durf nie toelaat dat die linksliberales hulle in daardie dwangbuis vaswikkel nie. Op die lang duur kan die beskawing nie hand aan hand met die leuen voortbestaan nie. En politieke korrektheid is leuens. ‘n Bietjie oudmodiese Boerewysheid kan al ver gaan om die hele probleem van politiek korrektheid by te lê: Pêredrolle is nie vye nie.
Soweto is in ligte laaie. Diegene wat die hoofstroommedia jeugdiges noem, is op ‘n plundertog gemik teen uitlanders; diegene wat nie die plaaslike bevolking se taal, etniese herkoms of velkleur deel nie. Somaliërs, asook winkeleienaars uit Pakistan word geteiken. ‘n Bejaarde Malawiese man is op ‘n grusame wyse vermoor en vermink, wat herinner aan hoe Sjaka se krygers hul vyande se mae oopgesny het om hulle geeste vry te laat. Ander inwoners van Soweto, in wat herinner aan hoe Idi Amin die Indiese winkeleienaars uit Uganda verjaag het, verwys na die buitelanders as “honde” wat moet voertsek.
Die probleem, of dan verskoning wat aangevoer word, is die vreemdelinge se sukses as die eienaars van klein ondernemings in die lokasies. Daar is immers geen maatskaplike toelaes in Somalië of Pakistan nie, en dus moet die mense werk om te oorleef, iets wat nie ‘n vreeslik gewilde konsep onder die plaaslike bevolking is nie. In die Engelse pers word ene Joseph Mthethwa, ‘n inwoner van Soweto, aangehaal. Mnr Mthethwa analiseer die oorsaak van die geweld as volg: “They have brains, they can do things that we can’t . . . they are starving us of business.”
Inderdaad.
Laat ek dus opsom: Mense word geteiken omdat hulle ‘n ander taal praat, van ‘n ander etniese groep is, en ook omdat hul velkleur verskil. Hulle winkels word geplunder, selfs deur lede van die besonder effektiewe SAPD, wat in 80% van alle misdade op die toneel is, voordat die misdaad eens aangemeld is. Mense word ook vermoor deur die bendes. Klink vir my baie na rassistiese haatmisdaad, nie waar nie? Om mense honde te noem, is duidelik rassistiese haatspraak. Maar nee, dit is glo “xenofobie.” Die hoofstroommedia weier dus om swart rassiste en rassisme op sy naam te noem. Swartes kan mos nie rassiste wees nie? Nee! Dis te erg vir die lyer aan die geestelike ongesteldheid bekend as politieke korrektheid om te aanvaar! Selfs die term xenofobie word egter bevraagteken. ‘n ANC-politikus beweer gister dat hierdie rassistiese haatmisdaad nie eens xenofobie is nie, maar glo gewone misdaad. Nes plaasaanvalle ook glo niks behalwe gewone misdaad is nie.
Gelukkig het ons hier, in die wonderlike, nie-rassige NSA, instansies wat geskep is om presies na hierdie soort rassistiese haatmisdaad te kyk. Enige redelike mens sou dink dat die Menseregtekommissie, asook die Gelykheidshof, hulself vir jare lank sou kon besig hou met hierdie soort ding. Al die elemente van dít waarvoor beide instansies gestig is, is immers hier teenwoordig: Growwe skendings van menseregte. Haatspraak. Openlike rassisme en die aanblaas van etniese haat. Rassistiese haatmisdade en geweld.
Maar nee, redelikheid is nie iets waarvan mens een van hierdie twee instansies kan beskuldig nie. Met twee Joodse vervolgers (let wel: Nie aanklaers nie, want hierdie is ‘n blote heksejag) aan die spits, is die MRK en Gelykheidshof besig met ‘n veel belangriker saak: Die ondersoek na Sunette Bridges se uitlatings op Facebook. Me Bridges se sonde was om na plaasaanvallers as barbare te verwys. Van haar volgelinge het op haar Facebook-blad gereageer, en daarom is die heksejag teen haar van stapel gestuur, in wat slegs as ‘n boendoehof beskou kan word, ‘n instansie met die doel om eensydig op sogenaamde blanke rassiste jag te maak. Wat is ‘n paar dooie uitlanders, ‘n brandende lokasie en grootskeepse etniese geweld nou, vergeleke met ‘n Facebook-inskrywing? Met matelose arrogansie het die Indiese voorsittende beampte vir me Bridges na Kaapstad gedaag, ipv om die sitting in Gauteng, waar die slagoffer van die heksejag woon, te laat plaasvind: “Ons sal hierdie blanke rassis wys wie is baas!”
Ek wil daarom my innige dank teenoor die Gelykheidshof en die MRK betuig. Danksy julle edele optrede, wat rassistiese geweld en haatmisdaad in Soweto ignoreer, en eerder gevaarlike blanke sangeresse se Facebook-inskrywings aan die kaak wil stel, slaap ons almal veiliger in die aand.
Ek sal graag die hele artikel wil lees soos dit in Tydskrif vir Geesteswetenskappe verskyn het, maar uit die bietjie wat ek gesien het probeer prof. Van Niekerk die punt maak dat ons die waarheid in konteks moet sien. Dus, volgens hom, ignoreer die blankes die waarheid dat swartmense benadeel was en is ons klagtes ongegrond.
Hy is heeltemal korrek in sy halwe waarheid. Ons almal sal erken dat daar tydens apartheid meer geleenthede was vir die blankes, net soos wat daar vandag is vir die swartmense. Ironies dat ‘n geleerde man dus die idee van “fighting one wrong with another” ondersteun. Hoe dit ook al sy, ons almal verstaan dat dit vandag polities korrek is om ‘n ras te ontneem van geleenthede omdat dit die verlede moet regstel.
Hierdie denkwyse is niks nuuts onder die liberale denkers nie. Wat my verstom, is hoe hulle ander beskuldig van presies dít wat hulle self doen. Die polities korrekte waarheid is net ‘n deel van die waarheid en hulle bly daarby vashaak. Mense soos prof. Van Niekerk is nie bereid om verder te kyk na die totale prentjie nie.
Die probleem wat die Afrikaner het, is nie die feit dat swartmense (is dit polities korrek om van swartmense te praat?) bevoordeel word nie, dit is die ontneming van die regte van ‘n volk wat die probleem is. Kom ons vereenvoudig dit – twee maatjies speel saam en die een gooi die ander een se koeldrank uit. Die oplossing volgens prof. Van Niekerk is dat die ander maatjie nou moet toekyk hoe sy koeldrank ook uitgegooi word. Dan het niemand meer koeldrank nie en is ons op dieselfde vlak.
Die polities verkeerde waarheid waarme nie een van die slim manne vorendag kan kom nie, is dat opheffing nie hoef te geskied ten koste van ‘n ander nie. Boere regoor die land het hulself bereidwillig verklaar om deel te neem aan grondhervorming, maar met die voorwaarde dat dit sinvol is. Daar is duisende hektaar ongebruikte grond in die besit van die staat. Daar is duisende hektaar grond in die mark wat gekoop kan word. Tog word daar elke jaar ‘n nuwe onrealistiese plan op die tafel gesit wat op ‘n gevaarlike beleid van onteiening gegrond is. Prof. Van Niekerk & kie kyk nie na hierdie deel van die prentjie nie en blameer nog steeds die mislukkings van swart boere op die verlede. Dit maak dus nie saak dat daar ‘n dimensie agter hulle realiteit is nie, want dit bevoordeel nie hulle eie ideologie nie.
Dit is totaal polities verkeerd, dalk selfs “waansinnig” om te dink dat die regering nie bevoeg is om die land te regeer nie. Baie van die liberale denkers skryf dit alles toe aan apartheid, want dié is polities korrek en mode, maar dit wil vir my al meer begin voorkom asof hierdie mense eenvoudig te lui of te moedswillig is om verder te dink.
Daar is talle universiteite en ander naskoolse instellings in Suid-Afrika waar duisende swart kinders elke jaar deel in miljoene rande se beurse om hulle op te hef. Die blanke of Afrikaner het geen probleem hiermee nie en wil niemand ontneem daarvan nie, maar sou mens kyk na die bohaai wat opgeskop word elke keer as daar van ‘n volkseie universiteit gepraat word is dit tog duidelik dat die polities korrekte waarheid dieper gewortel is in wraak, eerder as bloot regstelling.
Die probleem wat prof. Van Niekerk en ander nie wil erken nie, die ander helfte van die waarheid is dat daar ‘n verskil is tussen regstellende aksies en die onderdrukking van ‘n groep. Om meer swart dokters op te lei, is nie ‘n probleem nie, maar om wit kinders te ontneem van die reg om ‘n dokter te word omdat hulle wit is, is net so rassisties soos apartheid op sy ergste. Om grond te gee vir swart boere is nie die probleem nie, maar om wittes te ontneem van hulle bestaan en voedselsekuriteit daarmee in gevaar te stel, is totaal onverantwoordelik.
In die paar stukke wat ek gelees het, wil dit voorkom asof dit dalk nie noodwendig die polities korrekte waarheid is waarna prof. Van Niekerk soek nie, maar eerder die polities gemaklike of polities aanvaarbare waarheid waarna hy op soek is. En ‘n halwe waarheid bly maar ‘n gevaarlike ding.
Maar dit bly maar net my polities ón-korrekte opinie.
Die politieke gesprek in Suid-Afrika word gevoer in die Amerikaanse dialektiek of idioom, want dit is al waarvan baie Suid-Afrikaners weet.
In hierdie artikel word besin oor die moeilike vraag van die rede vir die wêreldwye veldtog teen die Afrikaner spesifiek, maar ook teen die wit ras in die algemeen. Daar is primêre en sekondêre oorsake. Van die sekondêre oorsake is die feit dat wittes in die algemeen en Afrikaners spesifiek, in vyftig jaar meer kon vermag as wat die die swartes in vyftigduisend jaar kon doen. Maar daar is ook die rol van ‘n verdraaide en halfbegrepe Christelike etiek, oordrewe humanisme, misplaaste verdraagsaamheid en ten slotte die skuldkomplekse van dese en gene oor hulle eie geskiedenis waarvoor hulle hier by ons wil kom boete doen.
Kom ons bepaal ons dan vir eers by die primêre faktore, want daar is benewens die genoemde sekondêre faktore ook die meer fundamentele ideologiese, politieke en intellektuele redes. Ten einde die rubriek nie te lank te maak nie, sal ons hierdie keer die faktor aanspreek van die Amerikanisme. In ‘n volgende bydrae, as dit aanvaar word, sal ons kyk na die invloed van die internasionale kapitalisme.
In die eerste plek is daar dan die rol van die Amerikanisme. Meeste van die gedrogtelikhede van die Suid-Afrikaanse bestel is afkomstig uit Amerika, veral die gedagte dat ‘n samelewing «reg» gedruk of gemanipuleer of gemoker kan word. Hulle praat van «social engineering» (sosiogeniëring is die mooi Afrikaanse woord). Dink maar aan die weersinwekkende beleid om skoolkinders met busse van bakboord na stuurboord te karwei ten einde swartes en wittes «gelyk» te maak. Waar anders as in die Goelag is so iets moontlik? Die aberrasies van «regstellende» aksie, «transformasie», «swart bemagtiging», «positiewe» diskriminasie en «politieke korrektheid» is almal Amerikaanse maaksels en is almal pogings om ongeregtighede van húlle verlede reg te stel wat hulle dan holus bolus na die buiteland wil uitvoer
In die vyftiger- en sestigerjare het die Amerikaners ‘n doelgerigte program bedryf om die Afrikaner- intellektuele elite, veral in die akademie en die media, met studiebeurse na Amerika te lok ten einde hulle blootstelling te gee aan die «lig» van die Amerikanisme. M.a.w. te kondisioneer, sodat hulle kon kwyl wanneer hulle moes, soos Pawlof se hond.
Amerika is egter ‘n spesifieke tipe samelewing met ‘n bepaalde soort bevolkingsamestelling. Dit kon, of wou, die nuwe, gebreinspoelde Afrikanerelite nie insien nie. Die Amerikaners is ‘n wit meerderheid en ‘n swart minderheid, ‘n patroon wat in die res van die wêreld meesal nie die geval is nie. In elk geval nie in Suid-Afrika nie. Daarby gaan hulle gebuk onder ‘n vernietigende skuldkompleks oor hulle swart minderheid se slawegeskiedenis. Die Amerikaanse komplekse en die manier waarop hulle dit wil besweer, word knaend aan die die res van die wêreld opgedring. En watter beter plek om dit te kan doen as Suid-Afrika waar hulle ‘n relatief klein blanke bevolking vir die honde kan gooi ten einde hulle eie rasbehepte gewete te sus? In die meeste plekke rondom die aardbol waar die Amerikaners probeer het om hulle model af te smeer het hulle net monsters geskep. Dit geld ook Suid-Afrika.
As ‘n mens suiwer ten opsigte van ras redeneer, soos die nuwe Afrikanerelite so goed by die Amerikaners geleer het, het ons hier ‘n swart meerderheid en ‘n wit minderheid . In Amerika is die swart minderheid ‘n onbeholpe en ellendige gemeenskap wat voortbestaan deur op die rug van die gewetensbeswaarde wittes te parasiteer. In Suid-Afrika het ons ‘n minderheid wat skeppend, produktief en vindingryk is en ‘n meerderheid ellendiges wat daarop teer. Dis miskien die enigste land ter wêreld waar die minderheid in staat is om vir homself te sorg as hy maar net toegelaat word om dit te doen. Dis dus ‘n radikaal ander situasie as in Amerika.
Die politieke gesprek in Suid-Afrika word gevoer in die Amerikaanse dialektiek of idioom, want dit is al waarvan baie Suid-Afrikaners weet. Hulle is stelselmatrig gebreinspoel om te glo dat die Amerikaanse patroon die enigste is. Feit is egter dat Suid-Afrika nie ‘n swart meerderheid is met ‘n wit minderheid nie, maar ‘n samestelling van verskeie duidelik identifiseerbare volke. In Amerika is dit nie so nie. Deur die Amerikaanse model op Suid-Afrika af te dwing, soos inderdaad gebeur het, kon hulle hier net ‘n politieke, ekonomiese en sosiale gedrog tot stand bring. En die man wat hierdie dinge by uitstek raakgesien het, nl. dr Verwoerd, is letterlik en fisies van die toneel verwyder.
Die probleem met die nuwe Afrikaner- intellektuele elite is dat hulle glad nie nuut is nie, maar inteendeel die mees vermoeiende napraters wat ‘n mens jou kan voorstel. Wat vir hulle nuut is, is die ou nuus uit Amerika, wat sy eie agenda het en probeer om ander daarby te laat konformeer. ‘n Mens sou kon verwag dat intellektuele die minimum analitiese en kritiese vermoë sou hê om hulle nie aan die neus te laat lei nie. Maar in hierdie opsig het die hoop ongelukkig beskaam.
Amerika het vir ons niks te bied nie en ons kan van hulle niks leer nie. Die wêreld se grootste probleem is dat daar geen alternatief vir Amerikaanse «leierskap» is nie. Daar is geen ander supermoondheid waarna die wêreld kan opsien en van wie hulle ‘n ander boodskap kan verwag as die sieklike Amerikaanse humanisme nie. ‘n Mens kan maar net jou hoop daarop stel dat werklike alternatiewe nasionale moondhede in Europa aan die ontwaak is. En wie weet, miskien bied Rusland iewers in die toekoms ook ‘n ander visie?
Daar word dikwels gesê dat die liberalisme een van die grootste ideologiese gevare vir Afrikaners inhou. Maar wat word hiermee bedoel?
Nou, alvorens misverstand alles beduiwel, wil ek dit hier reg aan die begin so duidelik as moontlik stel. Ek stem met hierdie uitspraak saam. Trouens, dit kan nog sterker verwoord word:
Die liberalisme (en in die besonder sy hedendaagse variant, die neo-liberalisme) is die grootste ideologiese uitdaging waarvoor ons – maar ook talle ander kultuur-gemeenskappe dwarsoor die wêreld – te staan gekom het. Selfs ’n veel groter bedreiging as dinge soos vyandige state; die korporatiewe globalisme met sy dwang tot eenvormigheid; die verkrummeling van gemeenskapstrukture en die gevolglike verlies aan politieke inspraak in eie sake; die tirannie van politieke korrektheid en die selfveragting waaraan die intellektuele elites in die Westerse wêreld (maar ook onder Afrikaners) ly; die onvermoë om ‘nee’ vir vreemdelinge te sê en grense tussen gemeenskappe, kulture en tradisies te respekteer; die druk waaronder die politieke lewe en ’n sin vir die goeie oordeel verkeer (onder meer vanweë die burokratisering van die alledaagse ervaring en die vertroue op die sogenaamde klas van eksperts), ensovoorts.
Uiteraard beteken dit nie dat die liberalisme van hierdie lys van ‘bedreiginge’ geïsoleer kan word nie. Trouens, hierdie dinge – vyandige state, globalisme, verlies aan politieke deelname, ensovoorts – kan juis as ’n effek van die ideologiese liberalisme beskou word. As ons hulle egter wil begryp, moet die liberalisme ten grondslag daarvan verstaan word. Laasgenoemde verteenwoordig die dikwels onuitgesproke ideële agtergrond wat genoemde dinge aanmoedig en bevorder. Trouens, die liberalisme maak hierdie dinge moontlik.
Maar, en hieroor gaan die artikel, wat bedoel ons as ons van die liberalisme praat? Gebruik ons dié woord korrek wanneer ons dit dikwels kwistig rondgooi? Nog erger, is ons nie dikwels net so liberaal soos diegene wat ons graag van liberalisme beskuldig nie?
Wat is die liberalisme? In die gewone omgangstaal word die liberalisme dikwels verbind aan politieke dinge soos ’n konstitusionele regeringsorde en alles wat dit kenmerk: die verdeling van regeringsmagte, die oppergesag van die wet, ’n handves van menseregte, ensovoorts. Die meeste van hierdie dinge was egter reeds kenmerkend van die sogenaamde pre- en dikwels anti-liberale Middeleeue. As sodanig kan dit nie die wese van die liberalisme verteenwoordig nie. Daarvoor sal verder gesoek moet word.
Ons gaan hieronder uit van die standpunt dat die wese van die liberalisme blyk uit die spesifieke opvatting van die mens wat ten grondslag daarvan lê. Gemeet aan hierdie mensbeeld is die liberalisme ’n moderne verskynsel, want dit is eers in die moderne era dat die liberale opvatting van die mens na vore kon tree. Tydens die Klassieke wêreld van die Grieke en die Romeine, maar ook tydens die Christelike Middeleeue (’n tydperk wat glad nie so donker was as wat die liberale cliché lui nie) was die liberale mensbeeld onbekend. Waarna verwys ons?
Die wese van die liberale mensbeeld blyk uit twee vooronderstellings wat ten grondslag daarvan lê. Volgens die liberale opvatting is die mens eerstens van nature ’n vryswewende individu en nie ’n gemeenskapswese nie, en tweedens is die mens vry wanneer hy oor die keusevryheid beskik om sy lewe volgens sy eie individualistiese wil in te rig.
Geleerd geformuleer: die liberalisme word deur sowel ’n atomistiese as ’n voluntatiewe opvatting van die mens gekenmerk. Volgens die liberalisme kan die menslike toestand met ’n alleenstaande eiland vergelyk word waarop die individu (’n soort Robinson Crusoe) kan maak soos wat hy wil, solank hy nie – en dit is die tipiese kwalifikasie van die liberalisme – ‘andere’ benadeel nie (Die feit dat die liberalisme ander mensbeskouinge as die liberale lewenshoudinge minag, word daarmee gerieflikheidshalwe vergeet).
As ons die liberalisme wil verstaan, moet die implikasies van hierdie mensbeeld – ’n rewolusie in die geskiedenis van mensbeelde – behoorlik onder oë gekry word. Wat presies word daarmee bedoel? Indien ons nie hierdie vraag antwoord nie, loop ons die risiko om onder die slagspreuk dat ons anti-liberaal is dieselfde mensbeeld te handhaaf.
Laasgenoemde gebeur juis dikwels in sogenaamde anti-liberale kringe. Soos onder neo-konserwatiewe politici en intellektuele in die Verenigde State. Alhoewel neo-konserwatiewes in dié land dikwels ’n stryd teen die liberalisme voer, is ook hulle tot ’n individualistiese opvatting van die mens verbind. Ironies genoeg gee hulle daarmee juis kontinuïteit aan die liberalisme. Geen wonder dat die stryd tussen die twee groot politieke partye in die VS ’n mens dikwels met die gevoel laat dat hulle geen werklike alternatiewe vir mekaar bied nie. Vanweë hulle gedeelde mensbeskouing lyk die Demokratiese Party (die sogenaamde liberale party) en die Republikeinse Party (waar die meeste neo-konserwatiewes hulself bevind) dikwels na spieëlbeelde van mekaar, kante van een en dieselfde dieperliggende ideologiese munt.
Ten minste die volgende kort opmerkings moet oor die liberale opvatting van die mens gemaak word. Hopelik sal iets van die wese van die liberalisme duideliker daaruit blyk.
1. Historiese oorspronge van die liberalisme
Die historiese oorspronge van die moderne individualisme kan na 17de eeue figure soos Thomas Hobbes en John Locke teruggevoer word. Die liberale rewolusie wat Hobbes en Locke ingelei het, rus op die gedagte dat die mens van nature as ’n vryswewende individu verstaan moet word. Alvorens ek as mens dus as ’n lid van enige familie, dorp, stad, etnos of kultuur beskou kan word, is ek ’n individu. Hiervolgens behoort my veelheid van gemeenskapsbinding nie tot die wese van my as mens nie. Inteendeel, hierdie bindinge word deur die liberalisme is sekondêr tot my eie self beskou, ’n soort toevallige addendum tot wie ek eintlik is.
Kortom, as my verbintenis tot bepaalde gemeenskappe – my familie, my etnos, my kerk, ensovoorts – hoegenaamd iets oor myself as mens te vertel het, is dit dinge wat bloot ekstrinsiek tot my menswees behoort. Hulle is nie intrinsiek deel daarvan nie. Trouens, as ek my menswees wil verstaan, moet ek hierdie dinge van my afgooi.
As sodanig verskil die liberale mensbeeld van die Klassieke Griekse, Romeine en uiteindelik Christelik-Middeleeuse opvatting van die mens. Volgens laasgenoemde is ons as mense van nature gemeenskapswesens. Vanuit hierdie perspektief beskou is my verskillende gemeenskapsbindinge daarom ook nie ’n toevallige – ekstrinsieke – toevoegsel tot my menswees nie. Inteendeel, hulle behoort intrinsiek tot wie en wat ek is. Die feit dat ek tot hierdie of daardie familie, dorp, stad of etnos behoort, vertel iets wesenlik omtrent myself as mens. My menswees bestaan nie in abstraksie daarvan (en dus in ’n soort gemeenskapsvrye sone) nie. Inteendeel, my menswees bestaan slegs in en deur hierdie gemeenskapsbindinge.
Indien hierdie bindinge dus misken word, word my menswees as sodanig daardeur misken.
Daarmee het die outyd natuurlik nie gesê dat ek met slegs een gemeenskapsbinding – soos byvoorbeeld die feit dat ek tot ’n bepaalde etnos of kultuurgemeenskap behoort – saamval nie. As mens word ek altyd weer deur ’n veelheid van sodanige bindinge gekenmerk. Maar hoeveel gemeenskapsbindinge ook al kenmerk, ek is nooit – soos in die liberale mensbeeld – daarsonder voor te stel nie. Ek bestaan in en deur my gemeenskappe.
2. Die liberale idee van vryheid
Die liberale mensbeskouing word deur ’n spesifieke opvatting van vryheid gekenmerk. Daarvolgens is ek vry wanneer ek oor die keusevryheid beskik om te handel soos ekself goeddink, en nie soos wat enige gemeenskap, tradisie of kultuur aan my voorskryf nie.
Laasgenoemde opvatting is vandag die mees gesaghebbende opvatting van vryheid. Nog meer, dié vryheidsopvatting word vandag – by grasie van die verlies aan alternatiewe – dikwels tot die ekstreme toe deurgevoer. Laasgenoemde blyk onder meer uit die feit dat selfs onvolwassenes vandag as vry geag word slegs wanneer hulleself (en nie bowe-individuele kragte soos die ouerlike gesag, die tradisionele skool, universiteit of kultuur nie) besluit hoe hulle opgevoed moet word, watter kurrikulum hulle op skool of universiteit moet volg, of watter dinge as reg/verkeerd, mooi/lelik of waar/vals beskou moet word. Onvolwassenes moet self oor hierdie dinge besluit.
Ten grondslag van hierdie vryheidsopvatting staan die idee dat die individu outonoom (en dus onafhanklik van enige ander gesag) oor homself kan besluit. In die proses word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsopvatting ’n pure fiksie is. Waarom? Omdat die liberale individu, in weerwil van sy pretensie om self te besluit, inderwaarheid deur ’n magdom liberale kragte voorgeskryf word wat om te doen en wat nie: dit is kragte soos die liberale staat, die liberale ekonomie, die liberale regswese, die liberale akademie, die liberale media, ensovoorts.
Kortom, daar word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsidee deur ’n verlammende kontradiksie gekenmerk word. Terwyl die outonome individu dink dat hy oor alles besluit, word hy deur ’n netwerk van liberale kragte – tot in die fynste detail rondom dinge soos lewenstyle, beroepskeuses, etiese voorkeure, hoogste waardes, godsdienstige oortuigings, ensovoorts – ingelig, bestuur, voorgelig, voorgeskryf.
Teenoor die liberale vryheidsopvatting staan die tradisionele vryheidsopvatting vanuit die ou wêreld. Daarvolgens is ek vry wanneer ek saam met my gemeenskapsgenote deelneem aan die verwesenliking van wat as die gemeenskaplike goed beskou word. Laasgenoemde vryheidsidee vooronderstel nie, soos in die liberalisme, dat daar ’n spanning is tussen my vryheid en wat die tradisie as ‘goed’ aan my as individu voorhou nie. Inteendeel, volgens die tradisionele opvatting is ek as individu eers vry wanneer ek juis in ooreenstemming lewe met wat deur die tradisie (familie, skool, universiteit, kerk, ensovoorts) as goed beskou word.
’n Tipiese voorbeeld hiervan kan in die ou republikeinse tradisie (waaronder ook onder Afrikaners in veral die vroeë Boererepublieke) opgespoor word. Republikeine is nie vry omdat hulle in die eerste plek self besluit oor hoe hulle hul lewe as individue wil inrig nie, maar omdat hulle op ’n gesamentlike grondslag (en op die ‘verhoë’ van die eie gemeenskap, soos die eie parlement, die eie gemeenskapsraad, die eie stadsraad, die eie skool en universiteit, ensovoorts) deelneem aan die verwesenliking van wat hulle as die gemeenskaplike goed beskou. Laasgenoemde sluit onder meer dinge in soos ’n eie taal, kultuur en tradisie, asook die ‘waardes’ wat deur laasgenoemde dinge oorgedra word (dit is dinge soos dapperheid, geregtigheid, waarheid en skoonheid).
Liberale woordvoerders, ook in Suid-Afrika, wat aanvoer dat die beroep op individuele regte ook vir ’n volk soos die Afrikaners voldoende is, verstaan glad nie bogenoemde republikeinse vryheidsidee nie. Trouens, die mensbeeld waarop die republikeinse gedagte rus, naamlik dat ons gemeenskapswesens is wat op ’n gesamentlike grondslag aan die openbare sake deelneem, val volledig buite hulle verwysingsraamwerk. ’n Blote beroep op regte – en die gevolglike juridifisering van die politieke lewe – is vir hulle voldoende.
Uiteraard beteken dit nie dat die tradisie die belangrikheid van ‘keusevryheid’ ontken het nie. Maar die keusevryheid van die individu is altyd weer ondergeskik geag aan wat deur die tradisie as goed, waar en skoon beskou is. Trouens, ’n mens kan praat van ’n goeie wisselwerking tussen individu en gemeenskap in die outyd: Sonder die gemeenskap was die individu nie moontlik nie, maar die gemeenskap is op sy beurt ook hernieu deur die skeppingskrag en ondernemingsgees van die individu.
Alhoewel die liberale vryheidsopvatting vandag dominant is, is die tradisionele vryheidsopvatting orals aanwesig waar protes teen die hegemonie van die bestaande orde aangeteken word; waar nuwe vorme van gemeenskaplike deelname, inspraak en saamwees opgesoek word; waar die strewe na die gemeenskaplike goed wakker gehou word. Sowel onder sogenaamde ‘linkse’ as ‘regse’ populistiese groeperinge kan dit raakgesien word.
3. Liberalisme en die moderne territoriale staat
Omdat die artikel nou reeds te lank is, sluit ons met ’n laaste eienskap van die liberale mensbeeld. Dit hou met die politieke en ekonomiese orde verband wat deur dié mensbeeld vooronderstel word.
Geen ander politieke orde pas so by die liberale mensbeeld as die moderne territoriale staat nie. Trouens, die staat wat Hobbes en Locke, grondlêers van die moderne liberalisme, in die vooruitsig gestel het, was juis die moderne territoriale staat. Ons kan sê dat laasgenoemde ‘ontwerp’ is om aan die behoeftes van die moderne individu te voldoen.
Waarom? Ten diepste is die moderne liberale staat in wese niks anders as ’n kontrak tussen vryswewende individue nie. Laasgenoemde kontrak het ten doel om die ruimte vir die individu te skep waarbinne hy, nou onder die beskerming van die almagtige staat, ‘vrygestel’ word om sy lewe volgens sy eie individualistiese voorkeure in te rig.
Anders as wat dikwels gedink word, is dit daarom ook nie die individu wat die grootste historiese vyand van die territoriale staat is nie, maar eerder die gemeenskappe. Robert Nisbet het in sy onvergelyklike The Quest for Community die rede daarvoor gegee. Volgens Nisbet het die veelheid van gemeenskappe met hulle tussenliggende instellings (kerke, skole, dorpsrade, gilde, universiteite, ensovoorts) nog altyd in die pad van genoemde kontrak gestaan. Daarom moes hulle ook verwyder word.
Hoe het die liberale state te werk gegaan? Die antwoord daarop hou verband met die feit dat die state hulle onderskeie grondgebiede aan ’n soort kille en lewelose vorm van standaardisering onderwerp het. Ons kan ook sê dat die moderne state hulle onderskeie grondgebiede geometries ingedeel en so aan ’n abstrakte ruitpatroon onderwerp het. Waarom? Alhoewel dit ’n verwikkelde antwoord verg, hou dit verband met die feit dat die state met behulp van standaardisering daarvoor gesorg het dat die ruimte vir die individu vrygestel word waarbinne hy vrylik kon rondbeweeg. Kortom, in die geskiedenis van die moderne staat het standaardisering en individualisering hand aan hand geloop.
Alhoewel die proses van standaardisering om vanselfsprekende redes ook groot voordele gebring het, het gemeenskappe met hulle tradisies, tale en instellings in die pad daarvan gestaan. Daarom het die moderne liberale territoriale state ook uit hulle pad gegaan om die plekke en instellings van gemeenskappe te verwyder. Enigeen wat die geskiedenis van die territoriale state ken, sal weet dat dit presies is wat vanaf die 16de en 17de eeue in die moderne Europa gebeur het.
Kyk in hierdie verband na die wyse waarop die moderne liberale Engeland en Frankryk (vanaf die eerste dekades van die 16de eeu) ter wille van die standaardisering oorlog teen ’n groot hoeveelheid tale, kulture en tradisies binne hulle onderskeie grondgebiede aangeknoop het. In die proses het beide state onder meer van die meerderheidstale, naamlik Engels en Frans, gebruikgemaak om een standaard op alles af te dwing.
In Suid-Afrika voltrek dieselfde logika homself vandag. (Interessant dat apartheid-Suid-Afrika, anders as die territoriale state, juis die veelheid van tale erken het). In naam van ’n liberale verdraagsaamheid jeens die veelheid van tale (‘elf amptelike tale’) word Engels op ’n bruut onverdraagsame wyse as instrument gebruik om ’n abstrakte eenvormigheid op alles af te dwing. Die staat se teoretiese pretensie om elf amptelike tale te hê, word deur die praktyk van radikale eentaligheid ontbloot vir wat dit is, naamlik ’n liberale pretensie van openheid.
Gepraat van die kontradiksies van die liberalisme! Terwyl dit voorgee om ruimtes van vryheid te wees, voer dit ’n verstikkende onverdraagsaamheid jeens die gemeenskappe by die agterdeur in. Alhoewel verskeie state intussen aan die hand van federale beginsels inderdaad ruimtes vir ’n veelheid van gemeenskappe geskep het (dink maar aan Switserland, Spanje, België en Kanada), gee die Suid-Afrikaanse staat min blyke daarvan dat hy dit begryp. Inteendeel, die proses van standaardisering (een taal, een ideologie, een gesentraliseerde gesagstruktuur, ensovoorts) gaan onverpoosd voort.
Geen ander ekonomiese orde pas egter ook so goed by die liberale mensbeeld as die hedendaagse globale ekonomiese orde nie. Soos met die territoriale state poog die globale ekonomiese orde om die geheel – nou die ganse internasionale orde – aan ’n eenvormige standaard te onderwerp. Waarom?
Net soos met die territoriale staat gaan dit vir die globale ekonomiese orde oor die ambisie om ’n soort abstrakte ruimte te skep waarbinne die individu en hulle goedere vrylik oor die grense van gemeenskappe, kulture en tradisies kan beweeg. Indien hier nog enige vorm van erkenning jeens laasgenoemde kragte opgesluit lê, gaan dit slegs oor die mate waarin dit binne die ekonomiese logika van die orde betrek en daaraan dienstig gestel kan word.
Anders as wat dikwels gesê word, verteenwoordig die staatlike liberalisme vanuit hierdie perspektief beoordeel nie ’n alternatief op die globale orde nie. As daar van ’n verskil sprake is, is dit slegs kwantitatief van aard: ruimtelik gesproke is dit veel groter as die territoriale state. Ten diepste deel hulle egter dieselfde wil tot standaardisering en vyandskap teen die veelheid van gemeenskappe.
4. Steve Hofmeyr as kontra-liberale krag
Bogenoemde opmerkings bring ons by Steve Hofmeyr. Nou, die private persoon is nie hier ter sake nie. In weerwil van die hedendaagse obsessie met die private lewe van sterre is laasgenoemde eintlik die mins interessante aspek van enige mens, Steve ingesluit. Trouens, net ’n wêreld wat deur verveling bedwelmd is, kan die private lewe van sterre boeiend vind.
Steve Hofmeyr
Nee, ek wil eerder teen die agtergrond van bogenoemde opmerkings oor die liberalisme na die openbare Steve Hofmeyr verwys. Wat verteenwoordig Steve? My vermoede is dat die openbare aandag op die private die aandag aflei van ’n betekenisvolle openbare feit, naamlik dat Hofmeyr ’n belangrike – miskien selfs die heel belangrikste – kontra-liberale krag onder Afrikaners verteenwoordig. Waarna verwys ek?
Een van die boeiendste verskynsels in die politieke lewe vandag is die populistiese bewegings vanuit sowel ‘links’ as ‘regs’. In verskeie Wes-Europese lande geniet hulle – tot groot ontsteltenis van die liberale establishement – reeds ’n beduidende deel van die kiesersteun. Gebore uit ’n diepe ontevredenheid met die liberale staat en die globale ekonomiese orde, maak talle populistiese groepe vandag juis vir groter vorme van deelname en inspraak in eie sake voorspraak.
In aansluiting by die uiteensetting hierbo, die nuwe populisme word gevoed deur anti-liberale oortuigings, en in die besonder deur die idee dat die reduksie van ons as mense tot blote individue nie voldoende is nie. Ons is in die eerste plek gemeenskapswesens wat selfstandig oor ons eie sake wil besluit, lui sy boodskap.
Geen wonder dat die populisme so negatief deur die liberale establishment (en in die besonder deur liberale intellektuele, die ‘voorhoede’ van die status quo) ontvang word nie. Laasgenoemde weet bykans instinktief (as hulle nog ’n instink het), dat die populisme ’n wesenlike gevaar vir hulle inhou. In die besonder daag die nuwe populisme die antropologiese, politieke en ekonomiese vooronderstellings van die orde uit. Kortom, dit stel ’n era anderkant liberale staat en ekonomie in die vooruitsig, ’n era waarin gemeenskappe tot hulle reg kan kom.
Steve Hofmeyr moet vanuit hierdie konteks verstaan word. Soos waarskynlik geen ander figuur onder Afrikaners nie versinnebeeld hy die wete dat ons as volk, kultuur-gemeenskap of groep deur die liberale orde met sy dwang tot standaardisering uitgesluit word; dat ons geen sinvolle inspraak in sake het wat vir ons van belang is nie; dat ons deur die bestaande ordes tot ’n posisie van radikale onmag gereduseer word;
En soos in die nuwe populistiese bewegings wêreldwyd besef Hofmeyr dat indien die eie gemeenskap nie by wyse van protes van homself laat hoor nie, die staatlike orde eenvoudig sy wil tot standaardisering roekeloos sal deurvoer. Teenoor die abstrakte wêreld van staat en ekonomie word daarom ook die partikuliere gemeenskap, die spesifieke plek, die besonder instelling geplaas. Deur hierdie dinge op te eis, kan die tirannieke abstraksie wat die ordes is, weggedruk en weer ruimtes vir kollektiewe vryhede oopgemaak word.
Kortom, ten grondslag van die populistiese Hofmeyr lê die gedagte dat gemeenskappe ruimtes sal moet oopmaak tussen die staat en die individu waar gemeenskappe ’n gemeenskaplike lewe kan voer; waar hulle selfstandig oor hulself kan besluit, en vanwaar hulle op ’n sinvolle wyse kontinuïteit aan hulself sal kan gee.
Geen wonder dat Hofmeyr met soveel agterdog deur die media bejeën word (of die aandag dikwels weg van die openbare sake na sy persoonlike lewe verplaas word) nie. In die populistiese kragte wat hy beliggaam, lê ’n enorme uitdaging vir die bestaande kontrak opgesluit.
In die hart van die argument teen die populisme staan die gedagte dat dit ‘onverdraagsaam’ is (hoor wie praat!). In der waarheid word die populisme gevoed deur die gedagte van ’n plurale demokrasie waarin die veelheid erken en nie aan die verstikkende dwang tot eenvormigheid onderwerp word nie.
Laasgenoemde is ook van Hofmeyr waar. In weerwil van die dikwels moedswillige indruk wat van hom geskep word asof hy ’n soort onverdraagsame politiek voorstaan, word die ‘Hofmeyr-populisme’ deur radikale demokratiese – of pluraal-demokratiese – impulse gemotiveer. In hierdie sin verteenwoordig hy ’n alternatief op sowel die era van apartheid as die bestaande liberale hegemonie.
Enigeen wat soek na alternatiewe op die liberale bedeling van vandag, moet in die populisme bemoedigende tekens van ’n alternatief raaksien. Dit is ook waar van Steve Hofmeyr en die populistiese kragte wat hy beliggaam.
Dit word allerweë erken dat kommunisme nie bevorderlik vir letterkunde is nie, veral in voormalige kommunistiese lande soos die eertydse Oos-Duitsland en Sowjetunie. Skoppensboer wonder nog oor die Suid-Afrikaanse ekonomie, maar dis vir hom glashelder dat die Afrikaanse kultuur tans feitlik geheel en al in ‘n kommunistiese dwangbuis vasgeknel word.
Voor in die koor van die gedrogtelike vorme wat Afrikaanse uitdrukking op soveel gebiede inneem, sing diegene wat dr. Dan Roodt onlangs die “snode snotkoppe” by die Naarpers-koerante genoem het. Maar agter hulle kweel daar ook ‘n mindere koor van konformistiese Kruiperkaners, die sogenaamde “Afrikaanse skrywers”. Hoewel, aangesien soveel van hulle deesdae Afrikaans afgesweer het of geradbraak kwytraak, kan ‘n mens kwalik meer van “Afrikaanse” skrywers praat. Hulle is eerder “Engfrikaans” of kreools.
Antjie Krog is ‘n boorling van die Vrystaat, die distrik Kroonstad om presies te wees, dog wie se neiging tot skouspelagtige verraad en aangebore domheid haar verhoed om ‘n Afrikaanse skrywer te wees. Gelukkig is ons van haar ontslae.
Behalwe nou waar een van die Naarpers-organe die skielike behoefte opdoen om in hul ongeletterde boekbylaes een of ander berig oor die eksotiese te plaas, in dié geval ‘n relaas deur die aardige Antjie self. Enkele dae gelede berig die Drog-Beeld dus oor die “Louter bekorende plesier van ’n poëtiese skrywer” wat mev. Samuel blykbaar op staatsbesoek – of ‘n besoek wat deur Franse staatsamptenare gereël is – aan Frankryk oorgekom het. Samuel is haar getroude van, wat meer Engels klink, dus verwonder ‘n mens jou dat sy nie dié van gebruik nie? Of is Krog korter om te skryf en moeiliker om verkeerd te spel? Want Skoppensboer se indruk van Krog is dat dit ‘n “loutere” wonderwerk dat sy haar eie naam kan spel.
In die Drog-Beeld-artikel is daar ook eienaardige taalgebruik, maar meer daaroor later. Dit maak seker sin dat een of ander sosialistiese staatsamptenaar wat laas nog vir Francois Hollande, die mees ongewilde Franse president in die geskiedenis, gestem het, vir Antjie Krog Frankryk toe moes stuur. Nie om die Franse van letterkunde te vertel nie, want daarvan weet sy niks nie, maar om een of ander vorm van voorspelbare rassepolitiek te gaan bedryf. Soos sy dit stel:
Die land is duidelik bekommerd oor die toenemende rassisme (onlangs is hul minister van justisie, Christiane Taubira, ’n swart vrou, in die openbaar as ’n slim aap deur jong mense gehoon) en dus word Suid-Afrika se apartheid en transformasie dringend deel van baie streke se leerplanne.
Lesers van praag weet heelwat van die polemiek rondom Christiane Taubira, dus sal Skoppensboer nie verder oor dié onderwerp uitwei nie. Behalwe miskien om te sê dat analfabetiese Antjie, synde een van Naarpers se werfbobbejane, seker in die gesig gevat voel oor verwysings na ape, bobbejane en ander primate. Die mens synde insgelyks ‘n primaat, verstaan Skoppensboer moeilik die gevoeligheid rondom sulke metafore. Maar sedert Kameraad Nelson se hemelvaart is almal seker kreasioniste en glo dat die mens na die beeld van “Madiba” geskape is en die ape na die beeld van die Afrikaner, soos gefotografeer deur Roger Ballen en David Goldblatt.
Iewers dig Peter Blum mos in sy bekende “Nuus uit die binneland”:
Maar as die bergwind so rukkerig waai
en tussen ons rondkrap soos ‘n stok
in ‘n miershoop – in die palms blaai
nes ‘n barbaar in ‘n keurige boek –
dan is ons rillend buite alle mure
wat ons opstapel in redelike ure
met doel en plan –
Die beeld wat Skoppensboer veral hier tref, is dié van die “barbaar wat in ‘n keurige boek blaai” – wat anomiese Antjie se toeristiese omgang met die Franse letterkunde goed opsom. Want daar struikel die Naarpers-werfbobbejaan wat laas nog kerse vir Biskop Tutu aangesteek het in Country of my skuld oor die Franse skrywer Julien Gracq. Of liewer, die sosialistiese staatsamptenare ken vir haar “by Saint-Florent-de-Vieil… die pasgerestoureerde huis van die Franse skrywer Julien Gracq letterlik op die wal van ’n verbysterend vinnig vloeiende Loire” toe om vyf dae lank met haar filistynse teenwoordigheid te onteer.
Le comble de l’ironie, soos die Franse sê – as Skoppensboer nou sy hoërskool-Frans onthou – oftewel die toppunt van ironie, is dat Julien Gracq ‘n hoë premie op verfyndheid geplaas het. In dié opsig was hy ‘n geesgenoot van sowel Nietzsche as Van Wyk Louw se “aristokratiese ideaal”. Trouens, in die aanvanklike tonele van die boek wat hom beroemd gemaak het, Le rivage des Syrtes, is daar sprake van jong aristokrate wat hul lewens aan “verhewe verveling” wy. Vir dié boek het Gracq die belangrikste Franse boekprys, die Goncourt-prys, ontvang. En dit geweier, omdat hy allerlei beginselbesware daarteen had.
Hier by ons weier niemand natuurlik ‘n prys nie. Trouens, die Naarpers-werfbobbejane ken pryse aan mekaar toe! In die filistynse tydvak waarin ons leef, is dit genoeg om ‘n vetsugtige vriendin in die Afrikaanse departement van die Universiteit van Stalinbos te hê om as ‘n literêre genie “bekroon” te word. Nie dat Skoppensboer dié sake noukeurig volg nie, maar hy meen Antjie Krog, die kommunistiese koek uit Kaapstad, het al meer as een prys vir haar kreoolse digkuns of onbeholpe witskuldbelydenisse ontvang.
As dit alles nie so tragies was nie, sou dit nogal snaaks gewees het. Laas het Krog nog soos ‘n viswyf op die Kaapse vlakte in haar Engfrikaans aanklagte teen die rassistiese Afrikanerman – binne haar versteurde toestand is alle Afrikanermans per definisie rassisties – gekrys. Nou staan sy skielik in ‘n verfynde Franse skrywer se ouerhuis vol tradisie en herinneringe en bevuil die milieu met haar polities korrekte, platvloerse gedagtes. Terloops, dis “Saint-Florent-le-Vieil”, nie “de-Vieil” nie. Dus het die baar toeris Krog-Samuel of Madikizela-Mandela – of watse nieu-Suid-Afrikaanse naam sy ook al soos ‘n gekoopte ID van binnelandse sake dra – in haar anti-rassistiese roes… “sur-Loire”, nie mooi agtergekom hoe heet die skilderagtige dorpie waarin sy haar bevind nie. In sy roman oor die ondergang van die Westerse beskawing, wat in Afrikaans deur Naomi Morgan as Omsingel die laer van die heiliges vertaal is, praat Jean Raspail iewers van “vreemde, skurwe hakke wat oor ons lakens van fyn linne kom skuur” en ek stel my voor hoe die Naarpers-werfbobbejaan Saint-Florent-le-Vieil met haar dors na Engels, vaaljapie en toasted cheese moes binnegeval het.
Verbeel jou hoe sy soggens in die Franse bakkery met sy welriekende croissants, brioche en chaussons aux pommes na dít alles moes gestaar het, op soek na haar vetterige, Engelse spek-en-eier soos net die Zimbabwiese personeel van die Wimpy dit kan gaarmaak. Of hoe sy woedend op die plattelandse Franse, wat helaas nie haar geliefkoosde Rooitaal magtig sou wees nie, moes geskree het, in daardie aksent van iewers tussen Kroonstad en Mitchellsplein: “But where’s my friggin’ toasted cheese?!”
Soos sy in haar toeristiese vinjet in die Drog-Beeld kla: “Al vertaling wat ek in Parys te koop kon kry, was Château d’Argol.” En dan haal sy uit ‘n ander boek van Gracq op’t Ingels aan, ter illustrasie van wat sy sy “poëtiese styl” noem. Trouens, in ‘n enkele sin gebruik sy die woord “poëties” sommer twee keer, net om seker te maak haar klippies-en-Coke-lesers van die Drog-Beeld het die “groot woord” raakgesien:
“Sy poëtiese styl is sentraal, maar hy slaag daarin om sowel die karakters as die omgewing so aan te bied dat mens voel asof jy slegs deur die poëtiese werklik toegang tot hul essensie kan kry.”
Dis diep, hoor. Baie diep. Skoppensboer is seker ‘n paar van die Franse skoolkinders vir wie sy sedelesse oor rassisme en transformasie gaan leer het, sou haar met logika en ontleding kon reghelp, om van ‘n paar matriekleerlinge hier in die Transvaal nie te praat nie. Maar die punt omtrent ‘n anglofiele epigoon soos Krog-Samuel is dat alles maar net nabootsing, na-apery is. Sy wat met haar mimiek en pretensie en pseudo-intellektualisme besig is, is nie eens – soos Madame la ministre Taubira – ‘n “slim aap” nie. Sy is ‘n dom aap. ‘n Bobbejaan. ‘n Naarpers-werfbobbejaan wat in enige ander land onder enige ander bewind nie eens ‘n behoorlike hoërskoolonderwyser – soos Julien Gracq jare lank was – sou kon uitmaak nie.
Naarpers maak ‘n mens gewoonlik naar; dis so min of meer die raison d’être van hul publikasies en die mense wat daarin skryf. In die betrokke braaksel oor Julien Gracq is daar dan so ‘n hoogtepunt of laagtepunt, afhangend van hoe ‘n mens daarna kyk – naarpunt is dalk die gepaste woord – waar sy die woord “bootse” gebruik. Skoppensboer het eers gewonder of dit gaan oor ‘n boot of bote op die rivier, die “verbysterend vinnig vloeiende Loire” – dalk digterlike vryheid, bote, bootse – maar toe kom hy agter dis kreools vir “stewels”. Soos in die Engelse woord boots, die meervoud van boot.
Aan die einde van haar onbeholpe “Franse brief” wat toe Engels-kreools blyk te wees, praat sy oor Houellebecq en sê iets neerhalends oor “’n soort ossewa-letterkunde”. Weereens moet ‘n mens bekend wees met Engels-Suid-Afrikaanse stereotipes om iets daarvan te begryp. Enigiets wat met die Voortrekkers of die Boererepublieke te make het, is mos agterlik. Soos die “laager” of die ossewa.
Overgezet synde: Ek aspireer na Engels, dus is ek ‘n slim na-aper. En ek haal Franse boeke en titels in Engels aan. Waarvoor ek ‘n bekroning of ten minste ‘n kloppie op die skouer verdien.
As Skoppensboer enige raad aan Krog-Samuel en die marxistiese soustantes doer in die Kaap waar die wind so waai verskuldig is, sou dit wees: Vergeet liewer van die Franse, van Julien Gracq en Saint-Florent-le-Vieil. Ook van vorige geslagte Afrikanerskrywers wat vrylik vreemde tale gelees en daaruit vertaal het. Vervolg liewer ‘n paar andersdenkendes of lewer histeriese pleidooie vir sensuur, soos u gewoonte is. Verheerlik Bertolt Brecht, Pablo Neruda of ander kommunistiese skrywers. Of die compagnons de route (reisgeselle) van die Kommunistiese Party waarteen Gracq te velde getrek het. Polities korrekte skrywers wat so min of meer deur die staat of die universiteite onderhou word, is die “weg en die waarheid”.
Onderhou die chateau van illusies wat Naarpers aan ons bied en messel uself daarin toe sodat die nuus uit die binneland, dié van babaverkragtings en plaasmoorde, u veral nie bereik nie.
Hennie van Deventer, ‘n oud-redakteur van Volksblad, woon deesdae op Melkbosstrand. Hy skryf soms briewe aan koerante. Hy mymer graag oor die verlede en gebruik sy LitNet-blog vir hierdie doel. Op 7 deser het hy ter ongekwalifiseerde verering van Nelson Mandela, “Madiba” genoem, ‘n brief in Rapport gepubliseer. Sy brief is nie in sy geheel in die koerant weergegee nie. Van Deventer voel sterk daaroor dat sy lesers volledig in sy besondere insigte moet kan deel. Hy het dus dadelik sy volledige brief op sy blog gepubliseer. Die maklikste om toegang tot hierdie stukkie dinkwerk te kry, is waarskynlik via die LitNet-nuusbrief van 10 deser. Ek haal aan uit sy onverwelkte, outentieke, volledige teks.
Van Deventer vra hom af: “Wat sou ‘n gepaste gedenkteken vir Madiba wees?” Hy noem Mandela “dié internasionale ikoon” en “die vader van die nuwe Suid-Afrikaanse nasie” [nasie?]. Mandela kwalifiseer “seker vir ‘n groter eer as net sy gesig [wat nog?] op ons geldnote, en ‘n munisipaliteit hier, ‘n universiteit daar of ‘n klompie strate wat sy naam dra. Die tyd om verbeeldingryk en kreatief te dink, durf nie uitgestel word nie. Op die lange duur sal die waardige verewiging [!] van die Mandelanaam immers veel meer gewig dra as al die nagwake, straat-demonstrasies, vragte ruikers, perorasies, briefies, boodskappe en ander verganklikhede van die laaste weke.”
Van Deventer noem dat hy al in 2002 voorgestel het dat die Nasionale Kruger-wildtuin tot die Nelson Mandela-Vryheidspark herdoop word. Let op die voorgestelde vervanging van die ekologiese term “wildtuin” met die politieke term “vryheidspark”. Hou ook in die gedagte dat ons groot moet dink. ‘n Park klink groter as ‘n tuin. “Natuurlik sou die prysgawe van die geliefde Krugernaam ‘n reuse-opoffering behels. Dink egter net watter plusfaktor dit vir samebinding kan wees as ‘n raakvat-idee vir die Groot Verering van Nelson Mandela in Afrikaner-geledere gebore word … Wat kan treffender simbole van wedersydse vergewensgesindheid wees … en boonop waarborg dat die park as trots vir Suid-Afrika, en vreugde vir besoekers, in ‘n spogtoestand gehou word?” ‘n Mens vra jou af: Is die talle Mandela-strate in ‘n spogtoestand?
Hoe konkretiseer Van Deventer sy poging tot grootse denke in uitdruklike voorstelle? Om die Mandela-naam aan die grootste plaaslike lughawe te gee, is volgens Van Deventer om te klein te dink. “Vir ‘n waardige verering van Nelson Mandela sal groter gedink moet word.” ‘n Stad is groter as ‘n lughawe. Van Deventer se voorstel is “om Pretoria liewer Mandela te noem as Tshwane (‘n skadufiguur).” Wat is (moontlik) groter as Pretoria? ‘n Berg. Waaraan Van Deventer gedink het, is nie ‘n stukkie berg soos Cathkin Peak nie, maar “die hele Drakensberg-reeks.” Waarom nie dit na “Madiba” noem nie? – die berg sal immers nie beswaar opper nie. Wat is seker groter as die hele Drakensberg-reeks? Die Kruger-wildtuin. Vandaar Van Deventer se voorgestelde naamsverandering.
Op hierdie punt hou Van Deventer op om al hoe groter te dink. Maar hy het deur voorbeeldstelling aan ons ‘n metodiek verskaf waarvolgens ons op ons eie kan voortgaan om te dink. Wat is groter as die Kruger-wildtuin? Seker agt van die nege provinsies. Wat is groter as ‘n provinsie? Die hele land. Suid-Afrika kan daarvolgens Madibië genoem word. As Mandela egter “dié internasionale ikoon” is, sou ‘n landsnaam steeds nie reg aan hom laat geskied nie. Ons hoor daagliks dat die wêreld se oë op die siek Mandela is. Deur al hoe groter te dink, kan die aardbol, die son, die Melkweg en die heelal na Mandela genoem word. Dit toon waartoe ‘n “raakvat-idee” van ‘n oud-joernalis kan lei; dus hoe Van Deventer se denke al hoe meer ‘n “plusfaktor” word.
Voordat ons soos Van Deventer “verbeeldingryk en kreatief” verder oor die moontlikheid van Mandela-verering dink, moet ons liefs eers oor Mandela se geskiedenis lees, bv David James Smith se boek, Young Mandela (London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, 340p). Daarna kan rasioneel besluit word of Mandela vereer behoort te word en, indien wel, in hoeverre dit wenslik is..
Nelson Mandela het tereg al meerdere kere opgemerk dat hy nie ‘n heilige is nie en sy eerste vrou het ook hierdie feit beklemtoon. Politici en feitlik al die openbare media, bv koerante, tydskrifte, radio- en televisie-uitsendings, benader Mandela kritiekloos en wek die indruk dat hy ‘n heilige is. Sy minder vleiende verlede word nie opgehaal nie. Daar is deesdae nie ‘n gesonde balans in die uitlatings nie; iets waarop ware historici hopelik mettertyd die aandag sal vestig.
Die era waarin ons leef, dra die stempel van sogenaamde politieke korrektheid. In die praktyk beteken dit enersyds dat wit mense deur enigeen sleggesê mag word. Andersyds – en bowenal – beteken politieke korrektheid dat mense wat nie-wit is nie, nie gekritiseer mag word nie. Hoe verder van wit die pigmentasie, dus hoe donkerder die velkleur, des te meer gebiedend is dit dat net goed van diesulkes gepraat word.
Dit is in hierdie milieu dat Kobus Kok, ‘n dosent in teologie aan die Universiteit Pretoria, dit pas wys geag het om Mandela in dieselfde asem as Jesus te noem. ‘n Mens sou dink dat Kok as ‘n teoloog bewus daarvan sou wees dat gelowige mense emosioneel baie sensitief kan wees vir watter sterfling ook al met hulle godsbegrip geassosieer word. Voorspelbaar was daar dadelik kritiek. Politieke korrektheid eerder as wysheid was ongetwyfeld die dryfveer agter Kok se uitlatings en hy het verkies om daarby te hou.
In sekere kringe op die kampus, in die politiek en in die sosiale lewe – in ag genome die toestand waarin hierdie geledere is – sal Kok verhoogde aansien geniet. Daardie mense sal dink Kok se (politieke) hart is reg. Sy gesindheid is soortgelyk aan dié van die Springbok-rugbyspan en die -sewesspan wat onlangs by monde van hulle kaptein verklaar het dat hulle vir “Madiba” speel; dus nie rugby ter wille van rugby en gewoon rugby speel om te wen nie. Hierdie jongmense weet blykbaar nie dat nie-wittes in die vorige eeu herhaaldelik daarop aangedring het dat sport en politiek geskei moet word nie. Insgelyks behoort politiek uit godsdiens gehou te word, maar Kok dink anders; of beskou hy Mandela as bo die partypolitiek verhewe? – soos die DA doen.
Ek reageer na aanleiding van twee berigte, geskryf deur Neels Jackson, wat pas in Die Burger gepubliseer is. Eers die 27ste (p 4) se berig. “Daar is aspekte van … Mandela se lewe wat hom herinner aan Jesus, het … Kok … gesê. Kok het gesê hy wil nie daarmee Mandela gelykstel aan Jesus nie … Maar Jesus was ook volledig mens en ‘n visioenêre leier. In hierdie opsig toon Mandela se lewe ooreenkomste met Jesus s’n.” Dan hierdie lysie: “Leiers soos Moses, Jesus, Gandhi, Martin Luther King en Mandela het almal ‘n lang lydingspad geloop ter wille van ander.” Kok vertel hoe swaar al vyf gehad het om “hoop op ‘n beter toekoms” te wek. Deur te vergewe, “kon hulle die spiraal van geweld breek.” Hierdie bewoording wek die indruk dat die geweld net van bv die nie-Mandela-kant af gekom het en/of daar begin het. Kok meld nie of die hoop op ‘n beter toekoms werklikheid geword het nie.
Kok moes nooit met hierdie storie begin het nie. In die 29ste (p 5) se opvolgberig hou Kok egter by sy standpunt. Daar is darem ‘n ligpunt teen die einde wanneer hy tussen die jonger (en minder heilige) en die ouer (en meer heilige) Mandela onderskei: “Kok het gesê Mandela was ‘n politikus en vryheidsvegter in ‘n stadium in sy lewe. Dit was [liewer: is] nie ‘n mooi verhaal nie. Hy glo egter dat Madiba se mooi hart later in sy lewe vir hom iets beliggaam het van wat Jesus kom leer het.”
Kyk weer na Kok se lysie van vyf wonderlike indiwidue: Moses, Jesus, Gandhi, King en Mandela. Die eerste twee is tradisioneel as wit beskou, hoewel dit deesdae al hoe meer teengespreek word. Die ander drie is ongetwyfeld nie-wit. Naas die gebruik om van “liewe Jesus” te praat, is daar die gewoonte om ‘n troetelnaam vir Gandhi en Mandela te gebruik. Mahondas Gandhi word meesal Mahatma (vader van die nasie) genoem. Pleks van Nelson Mandela by sy voornaam en van te noem, gebruik sy ondersteuners graag sy stambenaming, Madiba of Tata. Terseldertyd word hy, soos Gandhi, as die vader van die nasie beskou; enersyds asof daar nie ‘n kontradiksie tussen die stam- en nasie-assosiasie is nie en andersyds asof daar regtig ‘n Suid-Afrikaanse nasie is. Suid-Afrika het klaarblyklik inwoners, maar daar is plaaslik nie ‘n inklusiewe nasie nie; daarvoor is die kulturele verskille te groot.
Daar is veral een vraag wat ek in die midde wil laat. Is daar in hierdie era van politieke korrektheid enige moontlikheid dat ‘n wit mens in dieselfde mate as Gandhi, King en Mandela verheerlik en geheilig en met ‘n troetelnaam toebedeel sal word? Ek dink nie so nie; maar daar kan baie mense wees wat moreel en andersins baie beter as daardie drie is.
