Vryheid! Die eeue oue strewe van volke en indiwidue, in die aangesig van kragte met gevestigde belange wat vryheid nie kan gedoog nie.
Uiteindelik is vryheid nou weer aan die orde van die dag — selfs in die mode: Skotland, Katalonië, Lombardye, Venesië en nog meer. In Europa is daar talle lidlande wat begin kriewelrig raak onder die dwingelandy van die Europese Unie : Pole, Tsjeggië, Hongarye en so gaan dit aan en aan.
En dan ons eie volk: het ons nie deur die eeue steeds geswoeg en gestry vir daardie kosbare besitting, vryheid nie: Eers teen die Engelse koloniale bewind aan die Kaap, toe weer teen die Britse imperialisme en nou weer teen ‘n kommunisties geïnspireerde verdrukker in die vorm van die weersinswekkende ANC-bewind.
Ons slagspreuk en leuse as Afrikaanse volk moet steeds wees: Vryheid, Vryheid, Vryheid. Teen vryheid is geen argument in te bring nie en geen stategie kan kragtiger en meer gerespekteer wees nie. Met die slagspreuk vryheid kan ons wen as ons net wil.
Dan sal ons weer met selfrespek die Ou Transvaalse Volkslied kan sing :
Verschillende leiders van rechtse partijen hebben in andere landen ook opgeroepen tot een referendum in eigen land.
Onder meer Marine Le Pen en Geert Wilders vinden dat hun volk moeten kunnen kiezen over het lidmaatschap van de Europese Unie.
Nu het bijna zeker is dat het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stapt na de uitslag van het referendum over de Brexit, zeggen analisten dat dit een domino-effect kan hebben op de hele organisatie.
Marine Le Pen, de leider van Front National zegt dat Frankrijk ook het recht heeft om te kiezen. Bij wijze van statement zette ze de Union Jack, de Britse vlag, op haar Twitterpagina. “Vrijheid heeft gewonnen. Ik zeg het al jaren, maar nu moeten we wel hetzelfde referendum houden in Frankrijk en andere EU-landen. De Europese Unie is verantwoordelijk voor de hoge werkloosheidsgraad en helpt niet om smokkelaars, terroristen en economische migranten buiten te houden.”
De Nederlandse politieker Geert Wilders zegt dat Nederland het recht hebben om te stemmen over een ‘Nexit’.
“Het Nederlandse volk moet zo snel mogelijk de mogelijkheid krijgen om ook hun mening over de Europese Unie te geven. Als ik premier word, dan zal ik ervoor zorgen dat er een referendum komt in Nederland om de Europese Unie te verlaten. Het volk mag beslissen.”
Een recente enquête heeft gesuggereerd dat 54 procent van de Nederlanders een referendum willen.
Die gemeenskap van Vryheid is in skok na die jongste plaasaanval waarin twee wit boere in koele bloede doodgeskiet is deur ‘n groep van 15 swart aanvallers gewapen met AK47’s.
Landelike onveiligheid het drasties toegeneem met die ANC wat weier om statistiek oor plaasaanvalle bekend te maak.
Plaasaanvalle neem steeds toe met verhoogde intensiteit soos die jongste voorval in Vryheid in KwaZulu-Natal opnuut toon.
Die motief vir die aanval in volgens die polisie onbekend.
Benewens die droogte, het die haglike veiligheidstoestande verder gelei tot vrae oor ‘n voedselskaarste.
Suid-Afrika moet nog meer as vier miljoen ton geel- en witmielies tussen Mei vanjaar en April aanstaande jaar invoer.
Dit is deur die Minister van Landbou, Bosbou en Visserye, Senzeni Zokwana bekendgemaak tydens sy begrotingsdebat in die Nasionale Vergadering.
Tot dusver is 1,7 miljoen ton geelmielies, wat grootliks vir vee- en pluimvee-voer gebruik word, en 72000 ton witmielies ingevoer.
Asof dit was nie heeltemal erg genoeg is om volwassenes te breinspoel nie, moet Nederlandse kinders ‘n baie vreemde kaart van die wêreld op skool leer.
Dié kaart is glo om tieners te help verstaan watter lande “goed” en “sleg” is, en watter “vry” en “onvry”.
Suid-Afrika onder die ANC word gelys as ‘n ligte groen “vry”.
Maar wat word as “vry” en “goed” beskou? Blykbaar sluit dit onder meer in gedwonge rasvermenging soos ons tans by Curro-skole sien, hebsug, onsmaaklike gayvertoon, xenofobie en toenemende polisiegeweld.
Kinders glo wat hulle sien in hul handboeke. Hulle aanvaar dit as evangelie. Die inhoud moet dus gebalanseerd wees, en verkieslik streng by die feite hou.
Enigiets anders moet nie toegelaat word in ‘n klaskamer nie.
In Suid-Afrika se geval is die Nederlandse voorstelling doelbewus daarop gemik om ‘n soort uiterste of gevaarlike politieke siening te bevorder dat swart aansprake altyd regmatig is, ook waar dit om moord, volksuitwissing, etniese suiwering en ander ekstremistiese houdings en uitsprake gaan.
Maar wat maak ‘n land “vry” of “goed”, en wie besluit daaroor? Volgens die handboek het die begrippe iets te doen met “menseregte” in die VSA en Europa.
Nie die VSA òf Europa stel belang in menseregte vir blankes nie. Dit geld alleen vir swart of Arabiese “vlugtelinge” of “migrante”. Die VSA is ook die plek waar sowat 550 mense, meestal blankes, vermoor is deur polisiebeamptes in die eerste helfte van hierdie jaar alleen.
Volgens die mees onlangse (2011) FBI-statistiek was die slagoffers swart in van die 2695 moorde, en 91% daarvan is gepleeg deur mense van dieselfde ras. Blankes en wit Latino’s was in net 193 (7%) gevalle die daders.
Dubbel soveel blankes word deur swartes vermoor in die VSA, naamlik 14%, waar dit nie gaan om intra-rassige geweld nie.
Interessant genoeg, het die Nederlandse premier Mark Rutte aangevoer dat die beperking van regte vir gays in Rusland onvryheid veronderstel.
Poetin het Rutte daarna gevra waarom organisasies wat pedofilie ondersteun toegelaat word om te funksioneer in Nederland.
Dit is duidelik dat ‘n baie eng begrip van vryheid in die VSA en Europa heers en die begrippe van wat goed en kwaad verteenwoordig geen morele basis het nie.
Daar word dikwels gesê dat die liberalisme een van die grootste ideologiese gevare vir Afrikaners inhou. Maar wat word hiermee bedoel?
Nou, alvorens misverstand alles beduiwel, wil ek dit hier reg aan die begin so duidelik as moontlik stel. Ek stem met hierdie uitspraak saam. Trouens, dit kan nog sterker verwoord word:
Die liberalisme (en in die besonder sy hedendaagse variant, die neo-liberalisme) is die grootste ideologiese uitdaging waarvoor ons – maar ook talle ander kultuur-gemeenskappe dwarsoor die wêreld – te staan gekom het. Selfs ’n veel groter bedreiging as dinge soos vyandige state; die korporatiewe globalisme met sy dwang tot eenvormigheid; die verkrummeling van gemeenskapstrukture en die gevolglike verlies aan politieke inspraak in eie sake; die tirannie van politieke korrektheid en die selfveragting waaraan die intellektuele elites in die Westerse wêreld (maar ook onder Afrikaners) ly; die onvermoë om ‘nee’ vir vreemdelinge te sê en grense tussen gemeenskappe, kulture en tradisies te respekteer; die druk waaronder die politieke lewe en ’n sin vir die goeie oordeel verkeer (onder meer vanweë die burokratisering van die alledaagse ervaring en die vertroue op die sogenaamde klas van eksperts), ensovoorts.
Uiteraard beteken dit nie dat die liberalisme van hierdie lys van ‘bedreiginge’ geïsoleer kan word nie. Trouens, hierdie dinge – vyandige state, globalisme, verlies aan politieke deelname, ensovoorts – kan juis as ’n effek van die ideologiese liberalisme beskou word. As ons hulle egter wil begryp, moet die liberalisme ten grondslag daarvan verstaan word. Laasgenoemde verteenwoordig die dikwels onuitgesproke ideële agtergrond wat genoemde dinge aanmoedig en bevorder. Trouens, die liberalisme maak hierdie dinge moontlik.
Maar, en hieroor gaan die artikel, wat bedoel ons as ons van die liberalisme praat? Gebruik ons dié woord korrek wanneer ons dit dikwels kwistig rondgooi? Nog erger, is ons nie dikwels net so liberaal soos diegene wat ons graag van liberalisme beskuldig nie?
Wat is die liberalisme? In die gewone omgangstaal word die liberalisme dikwels verbind aan politieke dinge soos ’n konstitusionele regeringsorde en alles wat dit kenmerk: die verdeling van regeringsmagte, die oppergesag van die wet, ’n handves van menseregte, ensovoorts. Die meeste van hierdie dinge was egter reeds kenmerkend van die sogenaamde pre- en dikwels anti-liberale Middeleeue. As sodanig kan dit nie die wese van die liberalisme verteenwoordig nie. Daarvoor sal verder gesoek moet word.
Ons gaan hieronder uit van die standpunt dat die wese van die liberalisme blyk uit die spesifieke opvatting van die mens wat ten grondslag daarvan lê. Gemeet aan hierdie mensbeeld is die liberalisme ’n moderne verskynsel, want dit is eers in die moderne era dat die liberale opvatting van die mens na vore kon tree. Tydens die Klassieke wêreld van die Grieke en die Romeine, maar ook tydens die Christelike Middeleeue (’n tydperk wat glad nie so donker was as wat die liberale cliché lui nie) was die liberale mensbeeld onbekend. Waarna verwys ons?
Die wese van die liberale mensbeeld blyk uit twee vooronderstellings wat ten grondslag daarvan lê. Volgens die liberale opvatting is die mens eerstens van nature ’n vryswewende individu en nie ’n gemeenskapswese nie, en tweedens is die mens vry wanneer hy oor die keusevryheid beskik om sy lewe volgens sy eie individualistiese wil in te rig.
Geleerd geformuleer: die liberalisme word deur sowel ’n atomistiese as ’n voluntatiewe opvatting van die mens gekenmerk. Volgens die liberalisme kan die menslike toestand met ’n alleenstaande eiland vergelyk word waarop die individu (’n soort Robinson Crusoe) kan maak soos wat hy wil, solank hy nie – en dit is die tipiese kwalifikasie van die liberalisme – ‘andere’ benadeel nie (Die feit dat die liberalisme ander mensbeskouinge as die liberale lewenshoudinge minag, word daarmee gerieflikheidshalwe vergeet).
As ons die liberalisme wil verstaan, moet die implikasies van hierdie mensbeeld – ’n rewolusie in die geskiedenis van mensbeelde – behoorlik onder oë gekry word. Wat presies word daarmee bedoel? Indien ons nie hierdie vraag antwoord nie, loop ons die risiko om onder die slagspreuk dat ons anti-liberaal is dieselfde mensbeeld te handhaaf.
Laasgenoemde gebeur juis dikwels in sogenaamde anti-liberale kringe. Soos onder neo-konserwatiewe politici en intellektuele in die Verenigde State. Alhoewel neo-konserwatiewes in dié land dikwels ’n stryd teen die liberalisme voer, is ook hulle tot ’n individualistiese opvatting van die mens verbind. Ironies genoeg gee hulle daarmee juis kontinuïteit aan die liberalisme. Geen wonder dat die stryd tussen die twee groot politieke partye in die VS ’n mens dikwels met die gevoel laat dat hulle geen werklike alternatiewe vir mekaar bied nie. Vanweë hulle gedeelde mensbeskouing lyk die Demokratiese Party (die sogenaamde liberale party) en die Republikeinse Party (waar die meeste neo-konserwatiewes hulself bevind) dikwels na spieëlbeelde van mekaar, kante van een en dieselfde dieperliggende ideologiese munt.
Ten minste die volgende kort opmerkings moet oor die liberale opvatting van die mens gemaak word. Hopelik sal iets van die wese van die liberalisme duideliker daaruit blyk.
1. Historiese oorspronge van die liberalisme
Die historiese oorspronge van die moderne individualisme kan na 17de eeue figure soos Thomas Hobbes en John Locke teruggevoer word. Die liberale rewolusie wat Hobbes en Locke ingelei het, rus op die gedagte dat die mens van nature as ’n vryswewende individu verstaan moet word. Alvorens ek as mens dus as ’n lid van enige familie, dorp, stad, etnos of kultuur beskou kan word, is ek ’n individu. Hiervolgens behoort my veelheid van gemeenskapsbinding nie tot die wese van my as mens nie. Inteendeel, hierdie bindinge word deur die liberalisme is sekondêr tot my eie self beskou, ’n soort toevallige addendum tot wie ek eintlik is.
Kortom, as my verbintenis tot bepaalde gemeenskappe – my familie, my etnos, my kerk, ensovoorts – hoegenaamd iets oor myself as mens te vertel het, is dit dinge wat bloot ekstrinsiek tot my menswees behoort. Hulle is nie intrinsiek deel daarvan nie. Trouens, as ek my menswees wil verstaan, moet ek hierdie dinge van my afgooi.
As sodanig verskil die liberale mensbeeld van die Klassieke Griekse, Romeine en uiteindelik Christelik-Middeleeuse opvatting van die mens. Volgens laasgenoemde is ons as mense van nature gemeenskapswesens. Vanuit hierdie perspektief beskou is my verskillende gemeenskapsbindinge daarom ook nie ’n toevallige – ekstrinsieke – toevoegsel tot my menswees nie. Inteendeel, hulle behoort intrinsiek tot wie en wat ek is. Die feit dat ek tot hierdie of daardie familie, dorp, stad of etnos behoort, vertel iets wesenlik omtrent myself as mens. My menswees bestaan nie in abstraksie daarvan (en dus in ’n soort gemeenskapsvrye sone) nie. Inteendeel, my menswees bestaan slegs in en deur hierdie gemeenskapsbindinge.
Indien hierdie bindinge dus misken word, word my menswees as sodanig daardeur misken.
Daarmee het die outyd natuurlik nie gesê dat ek met slegs een gemeenskapsbinding – soos byvoorbeeld die feit dat ek tot ’n bepaalde etnos of kultuurgemeenskap behoort – saamval nie. As mens word ek altyd weer deur ’n veelheid van sodanige bindinge gekenmerk. Maar hoeveel gemeenskapsbindinge ook al kenmerk, ek is nooit – soos in die liberale mensbeeld – daarsonder voor te stel nie. Ek bestaan in en deur my gemeenskappe.
2. Die liberale idee van vryheid
Die liberale mensbeskouing word deur ’n spesifieke opvatting van vryheid gekenmerk. Daarvolgens is ek vry wanneer ek oor die keusevryheid beskik om te handel soos ekself goeddink, en nie soos wat enige gemeenskap, tradisie of kultuur aan my voorskryf nie.
Laasgenoemde opvatting is vandag die mees gesaghebbende opvatting van vryheid. Nog meer, dié vryheidsopvatting word vandag – by grasie van die verlies aan alternatiewe – dikwels tot die ekstreme toe deurgevoer. Laasgenoemde blyk onder meer uit die feit dat selfs onvolwassenes vandag as vry geag word slegs wanneer hulleself (en nie bowe-individuele kragte soos die ouerlike gesag, die tradisionele skool, universiteit of kultuur nie) besluit hoe hulle opgevoed moet word, watter kurrikulum hulle op skool of universiteit moet volg, of watter dinge as reg/verkeerd, mooi/lelik of waar/vals beskou moet word. Onvolwassenes moet self oor hierdie dinge besluit.
Ten grondslag van hierdie vryheidsopvatting staan die idee dat die individu outonoom (en dus onafhanklik van enige ander gesag) oor homself kan besluit. In die proses word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsopvatting ’n pure fiksie is. Waarom? Omdat die liberale individu, in weerwil van sy pretensie om self te besluit, inderwaarheid deur ’n magdom liberale kragte voorgeskryf word wat om te doen en wat nie: dit is kragte soos die liberale staat, die liberale ekonomie, die liberale regswese, die liberale akademie, die liberale media, ensovoorts.
Kortom, daar word nagelaat om aan te toon dat die liberale vryheidsidee deur ’n verlammende kontradiksie gekenmerk word. Terwyl die outonome individu dink dat hy oor alles besluit, word hy deur ’n netwerk van liberale kragte – tot in die fynste detail rondom dinge soos lewenstyle, beroepskeuses, etiese voorkeure, hoogste waardes, godsdienstige oortuigings, ensovoorts – ingelig, bestuur, voorgelig, voorgeskryf.
Teenoor die liberale vryheidsopvatting staan die tradisionele vryheidsopvatting vanuit die ou wêreld. Daarvolgens is ek vry wanneer ek saam met my gemeenskapsgenote deelneem aan die verwesenliking van wat as die gemeenskaplike goed beskou word. Laasgenoemde vryheidsidee vooronderstel nie, soos in die liberalisme, dat daar ’n spanning is tussen my vryheid en wat die tradisie as ‘goed’ aan my as individu voorhou nie. Inteendeel, volgens die tradisionele opvatting is ek as individu eers vry wanneer ek juis in ooreenstemming lewe met wat deur die tradisie (familie, skool, universiteit, kerk, ensovoorts) as goed beskou word.
’n Tipiese voorbeeld hiervan kan in die ou republikeinse tradisie (waaronder ook onder Afrikaners in veral die vroeë Boererepublieke) opgespoor word. Republikeine is nie vry omdat hulle in die eerste plek self besluit oor hoe hulle hul lewe as individue wil inrig nie, maar omdat hulle op ’n gesamentlike grondslag (en op die ‘verhoë’ van die eie gemeenskap, soos die eie parlement, die eie gemeenskapsraad, die eie stadsraad, die eie skool en universiteit, ensovoorts) deelneem aan die verwesenliking van wat hulle as die gemeenskaplike goed beskou. Laasgenoemde sluit onder meer dinge in soos ’n eie taal, kultuur en tradisie, asook die ‘waardes’ wat deur laasgenoemde dinge oorgedra word (dit is dinge soos dapperheid, geregtigheid, waarheid en skoonheid).
Liberale woordvoerders, ook in Suid-Afrika, wat aanvoer dat die beroep op individuele regte ook vir ’n volk soos die Afrikaners voldoende is, verstaan glad nie bogenoemde republikeinse vryheidsidee nie. Trouens, die mensbeeld waarop die republikeinse gedagte rus, naamlik dat ons gemeenskapswesens is wat op ’n gesamentlike grondslag aan die openbare sake deelneem, val volledig buite hulle verwysingsraamwerk. ’n Blote beroep op regte – en die gevolglike juridifisering van die politieke lewe – is vir hulle voldoende.
Uiteraard beteken dit nie dat die tradisie die belangrikheid van ‘keusevryheid’ ontken het nie. Maar die keusevryheid van die individu is altyd weer ondergeskik geag aan wat deur die tradisie as goed, waar en skoon beskou is. Trouens, ’n mens kan praat van ’n goeie wisselwerking tussen individu en gemeenskap in die outyd: Sonder die gemeenskap was die individu nie moontlik nie, maar die gemeenskap is op sy beurt ook hernieu deur die skeppingskrag en ondernemingsgees van die individu.
Alhoewel die liberale vryheidsopvatting vandag dominant is, is die tradisionele vryheidsopvatting orals aanwesig waar protes teen die hegemonie van die bestaande orde aangeteken word; waar nuwe vorme van gemeenskaplike deelname, inspraak en saamwees opgesoek word; waar die strewe na die gemeenskaplike goed wakker gehou word. Sowel onder sogenaamde ‘linkse’ as ‘regse’ populistiese groeperinge kan dit raakgesien word.
3. Liberalisme en die moderne territoriale staat
Omdat die artikel nou reeds te lank is, sluit ons met ’n laaste eienskap van die liberale mensbeeld. Dit hou met die politieke en ekonomiese orde verband wat deur dié mensbeeld vooronderstel word.
Geen ander politieke orde pas so by die liberale mensbeeld as die moderne territoriale staat nie. Trouens, die staat wat Hobbes en Locke, grondlêers van die moderne liberalisme, in die vooruitsig gestel het, was juis die moderne territoriale staat. Ons kan sê dat laasgenoemde ‘ontwerp’ is om aan die behoeftes van die moderne individu te voldoen.
Waarom? Ten diepste is die moderne liberale staat in wese niks anders as ’n kontrak tussen vryswewende individue nie. Laasgenoemde kontrak het ten doel om die ruimte vir die individu te skep waarbinne hy, nou onder die beskerming van die almagtige staat, ‘vrygestel’ word om sy lewe volgens sy eie individualistiese voorkeure in te rig.
Anders as wat dikwels gedink word, is dit daarom ook nie die individu wat die grootste historiese vyand van die territoriale staat is nie, maar eerder die gemeenskappe. Robert Nisbet het in sy onvergelyklike The Quest for Community die rede daarvoor gegee. Volgens Nisbet het die veelheid van gemeenskappe met hulle tussenliggende instellings (kerke, skole, dorpsrade, gilde, universiteite, ensovoorts) nog altyd in die pad van genoemde kontrak gestaan. Daarom moes hulle ook verwyder word.
Hoe het die liberale state te werk gegaan? Die antwoord daarop hou verband met die feit dat die state hulle onderskeie grondgebiede aan ’n soort kille en lewelose vorm van standaardisering onderwerp het. Ons kan ook sê dat die moderne state hulle onderskeie grondgebiede geometries ingedeel en so aan ’n abstrakte ruitpatroon onderwerp het. Waarom? Alhoewel dit ’n verwikkelde antwoord verg, hou dit verband met die feit dat die state met behulp van standaardisering daarvoor gesorg het dat die ruimte vir die individu vrygestel word waarbinne hy vrylik kon rondbeweeg. Kortom, in die geskiedenis van die moderne staat het standaardisering en individualisering hand aan hand geloop.
Alhoewel die proses van standaardisering om vanselfsprekende redes ook groot voordele gebring het, het gemeenskappe met hulle tradisies, tale en instellings in die pad daarvan gestaan. Daarom het die moderne liberale territoriale state ook uit hulle pad gegaan om die plekke en instellings van gemeenskappe te verwyder. Enigeen wat die geskiedenis van die territoriale state ken, sal weet dat dit presies is wat vanaf die 16de en 17de eeue in die moderne Europa gebeur het.
Kyk in hierdie verband na die wyse waarop die moderne liberale Engeland en Frankryk (vanaf die eerste dekades van die 16de eeu) ter wille van die standaardisering oorlog teen ’n groot hoeveelheid tale, kulture en tradisies binne hulle onderskeie grondgebiede aangeknoop het. In die proses het beide state onder meer van die meerderheidstale, naamlik Engels en Frans, gebruikgemaak om een standaard op alles af te dwing.
In Suid-Afrika voltrek dieselfde logika homself vandag. (Interessant dat apartheid-Suid-Afrika, anders as die territoriale state, juis die veelheid van tale erken het). In naam van ’n liberale verdraagsaamheid jeens die veelheid van tale (‘elf amptelike tale’) word Engels op ’n bruut onverdraagsame wyse as instrument gebruik om ’n abstrakte eenvormigheid op alles af te dwing. Die staat se teoretiese pretensie om elf amptelike tale te hê, word deur die praktyk van radikale eentaligheid ontbloot vir wat dit is, naamlik ’n liberale pretensie van openheid.
Gepraat van die kontradiksies van die liberalisme! Terwyl dit voorgee om ruimtes van vryheid te wees, voer dit ’n verstikkende onverdraagsaamheid jeens die gemeenskappe by die agterdeur in. Alhoewel verskeie state intussen aan die hand van federale beginsels inderdaad ruimtes vir ’n veelheid van gemeenskappe geskep het (dink maar aan Switserland, Spanje, België en Kanada), gee die Suid-Afrikaanse staat min blyke daarvan dat hy dit begryp. Inteendeel, die proses van standaardisering (een taal, een ideologie, een gesentraliseerde gesagstruktuur, ensovoorts) gaan onverpoosd voort.
Geen ander ekonomiese orde pas egter ook so goed by die liberale mensbeeld as die hedendaagse globale ekonomiese orde nie. Soos met die territoriale state poog die globale ekonomiese orde om die geheel – nou die ganse internasionale orde – aan ’n eenvormige standaard te onderwerp. Waarom?
Net soos met die territoriale staat gaan dit vir die globale ekonomiese orde oor die ambisie om ’n soort abstrakte ruimte te skep waarbinne die individu en hulle goedere vrylik oor die grense van gemeenskappe, kulture en tradisies kan beweeg. Indien hier nog enige vorm van erkenning jeens laasgenoemde kragte opgesluit lê, gaan dit slegs oor die mate waarin dit binne die ekonomiese logika van die orde betrek en daaraan dienstig gestel kan word.
Anders as wat dikwels gesê word, verteenwoordig die staatlike liberalisme vanuit hierdie perspektief beoordeel nie ’n alternatief op die globale orde nie. As daar van ’n verskil sprake is, is dit slegs kwantitatief van aard: ruimtelik gesproke is dit veel groter as die territoriale state. Ten diepste deel hulle egter dieselfde wil tot standaardisering en vyandskap teen die veelheid van gemeenskappe.
4. Steve Hofmeyr as kontra-liberale krag
Bogenoemde opmerkings bring ons by Steve Hofmeyr. Nou, die private persoon is nie hier ter sake nie. In weerwil van die hedendaagse obsessie met die private lewe van sterre is laasgenoemde eintlik die mins interessante aspek van enige mens, Steve ingesluit. Trouens, net ’n wêreld wat deur verveling bedwelmd is, kan die private lewe van sterre boeiend vind.
Steve Hofmeyr
Nee, ek wil eerder teen die agtergrond van bogenoemde opmerkings oor die liberalisme na die openbare Steve Hofmeyr verwys. Wat verteenwoordig Steve? My vermoede is dat die openbare aandag op die private die aandag aflei van ’n betekenisvolle openbare feit, naamlik dat Hofmeyr ’n belangrike – miskien selfs die heel belangrikste – kontra-liberale krag onder Afrikaners verteenwoordig. Waarna verwys ek?
Een van die boeiendste verskynsels in die politieke lewe vandag is die populistiese bewegings vanuit sowel ‘links’ as ‘regs’. In verskeie Wes-Europese lande geniet hulle – tot groot ontsteltenis van die liberale establishement – reeds ’n beduidende deel van die kiesersteun. Gebore uit ’n diepe ontevredenheid met die liberale staat en die globale ekonomiese orde, maak talle populistiese groepe vandag juis vir groter vorme van deelname en inspraak in eie sake voorspraak.
In aansluiting by die uiteensetting hierbo, die nuwe populisme word gevoed deur anti-liberale oortuigings, en in die besonder deur die idee dat die reduksie van ons as mense tot blote individue nie voldoende is nie. Ons is in die eerste plek gemeenskapswesens wat selfstandig oor ons eie sake wil besluit, lui sy boodskap.
Geen wonder dat die populisme so negatief deur die liberale establishment (en in die besonder deur liberale intellektuele, die ‘voorhoede’ van die status quo) ontvang word nie. Laasgenoemde weet bykans instinktief (as hulle nog ’n instink het), dat die populisme ’n wesenlike gevaar vir hulle inhou. In die besonder daag die nuwe populisme die antropologiese, politieke en ekonomiese vooronderstellings van die orde uit. Kortom, dit stel ’n era anderkant liberale staat en ekonomie in die vooruitsig, ’n era waarin gemeenskappe tot hulle reg kan kom.
Steve Hofmeyr moet vanuit hierdie konteks verstaan word. Soos waarskynlik geen ander figuur onder Afrikaners nie versinnebeeld hy die wete dat ons as volk, kultuur-gemeenskap of groep deur die liberale orde met sy dwang tot standaardisering uitgesluit word; dat ons geen sinvolle inspraak in sake het wat vir ons van belang is nie; dat ons deur die bestaande ordes tot ’n posisie van radikale onmag gereduseer word;
En soos in die nuwe populistiese bewegings wêreldwyd besef Hofmeyr dat indien die eie gemeenskap nie by wyse van protes van homself laat hoor nie, die staatlike orde eenvoudig sy wil tot standaardisering roekeloos sal deurvoer. Teenoor die abstrakte wêreld van staat en ekonomie word daarom ook die partikuliere gemeenskap, die spesifieke plek, die besonder instelling geplaas. Deur hierdie dinge op te eis, kan die tirannieke abstraksie wat die ordes is, weggedruk en weer ruimtes vir kollektiewe vryhede oopgemaak word.
Kortom, ten grondslag van die populistiese Hofmeyr lê die gedagte dat gemeenskappe ruimtes sal moet oopmaak tussen die staat en die individu waar gemeenskappe ’n gemeenskaplike lewe kan voer; waar hulle selfstandig oor hulself kan besluit, en vanwaar hulle op ’n sinvolle wyse kontinuïteit aan hulself sal kan gee.
Geen wonder dat Hofmeyr met soveel agterdog deur die media bejeën word (of die aandag dikwels weg van die openbare sake na sy persoonlike lewe verplaas word) nie. In die populistiese kragte wat hy beliggaam, lê ’n enorme uitdaging vir die bestaande kontrak opgesluit.
In die hart van die argument teen die populisme staan die gedagte dat dit ‘onverdraagsaam’ is (hoor wie praat!). In der waarheid word die populisme gevoed deur die gedagte van ’n plurale demokrasie waarin die veelheid erken en nie aan die verstikkende dwang tot eenvormigheid onderwerp word nie.
Laasgenoemde is ook van Hofmeyr waar. In weerwil van die dikwels moedswillige indruk wat van hom geskep word asof hy ’n soort onverdraagsame politiek voorstaan, word die ‘Hofmeyr-populisme’ deur radikale demokratiese – of pluraal-demokratiese – impulse gemotiveer. In hierdie sin verteenwoordig hy ’n alternatief op sowel die era van apartheid as die bestaande liberale hegemonie.
Enigeen wat soek na alternatiewe op die liberale bedeling van vandag, moet in die populisme bemoedigende tekens van ’n alternatief raaksien. Dit is ook waar van Steve Hofmeyr en die populistiese kragte wat hy beliggaam.
Die polisie in KwaZulu-Natal het minstens sewe verdagtes in hegtenis geneem wat in besit betrap is van vee wat vermoedelik op Vryheid in die noorde van die provinsie gesteel is.
Die verdagtes is tydens ‘n polisie-padblokkade aangekeer. ‘n Polisiewoordvoerder, Thulani Zwane, sê minstens 57 stuks vee is teruggekry.
Hy sê dit is moelik om van die vee te identifiseer omdat hulle nie gebrandmerk is nie.
Hy het ‘n beroep op vee-eienaars gedoen om met die veediefstaleenheid op Vryheid in verbinding te tree, sodat hulle die beeste wat by die eenheid geskut word, kan probeer identifiseer. – Sapa
’n Boer is op sy plaas in Vryheid in KwaZulu-Natal doodgeskiet, het die polisie Woensdag gesê.
Die 78-jarige Willem Weites is Maandagoggend op sy plaas doodgeskiet, het kapt. Thulani Zwane, polisiewoordvoerder, gesê.
“Hy was besig om ’n waterpomp reg te maak toe drie onbekende mans uit ’n voertuig spring en ’n vuurwapen uitpluk. Hulle het geld van die oorledene geëis en hom twee keer in die kop en bors geskiet.”
Die mans het toe by Weites se huis ingegaan en ’n onbekende bedrag geld uit sy kluis gesteel.
Dit lê in inklusiewe diversiteit, en dit is met groot kommer dat ek die besluite van die Volksvergadering lees soos uitgelig deur Antón Barnard. As die denkrigting in sekere Afrikanergroepe in die rigting van ‘n teokrasie lê, en in die opsig ten doel het om eksklusief te wees teenoor ander vryheidsstrewende Afrikaners, is die vryheidsideaal grotendeels verby, en sal ons in der ewigheid nooit Afrikaner eenheid en/of vryheid kan bereik nie. Dieselfde argument is ook van toepassing waar een groep vryheid nastreef sonder om voorsiening te maak vir die diep godsdienstige volksgenote aan die ander kant van die spektrum.
Om die hele idee van Vryheid en “’n onafhanklike lewe binne ons eie kultuur” se toekoms op ‘n staatsvorm van teokrasie te skoei, is om nou al voorsiening te maak dat geen land of regering in die wêreld die Afrikaner se vryheidsstrewe en ‘n moontlike onafhanklike volkstaat gaan ernstig opneem nie, en dus sal daar nooit enige erkenning van daardie staat wees nie. Gevolglik sal ons slawe bly.
Onderstueners van die teokratiese staatsmodel is eintlik niks anders as fundamentalisme nie, en dit bring skrikwekkende beelde na vore van die tipiese Moslemstaat, die Europa van ouds soos regeer deur die Pous uit Rome, of dan verder terug, Egipte, waar die priesterorde agter die skerms regeer het, en selfs pharao’s laat vermoor het indien hulle ‘n bedreiging sou blyk vir die “mag van die geloof”. Die teokrasie veronderstel dat die hoofde van die staat, direk met God (‘n god) kommunikeer, en in alle besluite direk dan Sy “mening” of “besluit” kan ontvang en implementeer, soos die Rooms Katolieke kerk glo die Pous kan doen, of soos die egiptiese priesters geglo het hulle kry direk opdragte van hulle afgode. Elke regdenkende mens of christen weet dat dit nie bestaan nie, en dat die “besluite” maar net deur mense geneem word wat glo hulle is die enigste wat God se woord kan interpreteer.
Ek hoop, soos Anton, dat die mense by die Volksvergadering nie mooi die term “teokrasie” verstaan het nie, want dit is maklik om die begrippe staatsgodsdiens en godsdiensstaat te verwar. Die verskille tussen die twee is vanselfsprekend, maar selfs, as die gedagte ‘n staatsgodsdiens is, wat afdwingbaar is op burgers, of ‘n voorvereiste is vir burgerskap van daardie staat, is dit nog steeds, saam met die hele konsep van ‘n godsdiensstaat (teokrasie) ‘n skrikwekkende gedagte.
Die Afrikaners is wêreldwyd bekend vir hulle interne wederstrewigheid, dwarstrekkery en groepvorming. Hierdie karaktereienskap van die Afrikaner is die onderwerp van die volgende welbekende grappie: Wat gebeur as twee Amerikaners op ‘n verlate eiland uitspoel? Elkeen stig sy eie maatskappy en hulle maak geld uit mekaar. Wat gebeur as twee Engelsmanne uitspoel? Hulle stig ‘n klub, speel teen mekaar krieket en drink elke aand saam. Wat gebeur as twee Afrikane uitspoel? Een verklaar homself president, en die ander word ‘n terroris in die bosse wat die mag probeer oorneem. Wat gebeur as twee Afrikaners uitspoel? Elkeen stig sy eie party, en elkeen stig sy eie kerk. (En hulle praat net met mekaar as hulle stry en aan mekaar uitwys hoe hulle van mekaar verskil.)
Daar is met ander woorde ‘n diepgewortelde kinderagtige streek in die Afrikaner waarvan ons moet ontslae raak, en wat ons deur die geskiedenis van ons volk duur te staan gekom het. Die gesegde: “Verdeel en heers”, hoef nie deur ‘n opponent op ons toegepas te word nie, want ons doen dit self uitmuntend. Deur ons verdeeldheid, laat ons ons oorheers. Enige groep met ‘n bietjie mag kan ons oorheers, en dit is hoekom ons na honderd en vyftig jaar nog steeds nie ons eie vrye Afrikanerrepubliek het nie.
In hierdie opsig word ons in die skande gesteek deur die ANC, en die vryheidsbewussyn en strewe van die swartmense van Afrika. In die ontstaan van die Afrika vryheidsstrewe, het Pixley Ka Seme, ‘n swart advokaat wat op Oxford en Columbia Universiteite gestudeer het, besef dat nie net sy eie Zoeloe volk onder wit oorheersing ly nie, maar so ook al die swart etniese volke in Suid Afrika. Nadat hy van oorsee af teruggekom het, het hy besef dat die enigste metode om vryheid vir swartmense te bewerkstellig is om al die verskillende swart volke saam te snoer in eenheid. Op 8 Januarie 1912, het hy al die stamhoofde en prominente geleerde swartmense in Bloemfontein bymekaar gekry, en hulle oor sy visie van ‘n unie van swart volke, met die doel om hulle kollektiewe vryheid en regte te bewerkstellig. Al die hoofde het saamgestem om ‘n verenigde organisasie te skep en het op daardie stadium die “South African Native National Congress” gestig, wat die voorloper van die ANC was. Daardie verenigde front het hulle geskiedkundige verskille en etniese diversiteit in ordergeskikte rol, tweede geplaas teenoor hulle strewe na vryheid. ‘n Unie wat nou al agt en negentig jaar in stand gehou word.
Dit is tyd dat ons as Afrikaners wasdom bereik en grootword, en besef dat die begrip “Vryheid” baie groter is as enige individu of klein groepie binne die volk. Dit plaas ‘n yslike verantwoordelikheid op ons om alle Afrikaners sinvol te kan akkomodeer, en te bestuur tot voordeel en welvaart van almal wat hulleself met Afrikanerskap of die Afrikanervolk vereenselwig. Die oplossing waarna ons moet streef is inklusiewe diversiteit.
Eerstens moet ons besef dat Vryheid die grootste ideal is en ten koste van alle verskille nagestreef moet word. Tweedens moet ons aanvaar dat ons nie almal dieselfde dink nie. Derdens moet ons besef dat daar mag in eenheid is. Vierdens moet ons ooreenkom dat daar binne die doelwit Vryheidsstaat, plek moet wees vir al ons ideologieë en godsdienssieninge.
Daar is ‘n groot gevaar as almal dieselfde dink, en niemand ooit die status quo of heersende denke binne ‘n groep bevraagteken nie. Dit lei tot stagnante denke en dit verhoed vooruitgang en ontwikkeling. Maar sodanige toestand waar ons in eenheid met mekaar verskil, kan net bewerkstellig word as Vryheid (en vrede) die hoofdoel van almal bly.
Ek wil my verstout om te sê, dat die verkillende groepe wat by die Volkvergadering bymekaar was, fundamenteel verskil oor geloof, die Bybel, en wat Christenskap eintlik behels. Sou hulle daarin kon slaag om hulle teokratiese staat te bewerkstellig, sal dit nie nie lank neem voordat die hare waai soos hulle mekaar probeer oortuig van elkeen se standpunt nie, en voordat die hele breekbare samewerking uitmekaarspat. Tensy hulle die verskille ondergeskik aan die hoofdoel kan stel.
Die geheim lê in verdraagsaamheid – iets wat blykbaar net nie in die Afrikaner psige bestaan nie. As ek so aan die geskiedenis, en huidige stand van sake van die Afrikaner dink, kom die ou gediggie van Jan Cilliers by my op:
Daar trek ‘n koeël met spoed, met spoed,
Hy’s nat met Afrikanerbloed,
En smart die boodskap wat hy voer
Hy kom uit Afrikanerroer,
Want altyd veg ons broer teen broer. (My eie byvoegsel)
Ons probleem is dat ons nie meer ‘n Vryheidsimbool het nie. Vryheid is net ‘n strewe wat los en vas deur elke Afrikanergroep gevisualiseer en gedefinieer word sonder daardie belangrike gedeelde simboliek wat volkere al vir duisende jare saamvoeg. So ‘n simbool lê in ons vlag – die Oranje Blanje Blou. ‘n Vlag het nog altyd enige volk of nasie se gedeelde strewes verteenwoordig. Die ontstaan van ons vlag lê in die prins van Oranje en sy volgelinge se vryheidsstrewe. Die Amerikaners se hele nasietrots en doelwitte is gesetel in die “Star Spangled Banner”. Die Franse se hele republikeinse strewe lê in hulle Tricolor.
Ons het onder die Engelse invloed, ‘n losse verhouding met ons vlag gekweek, en met die verlies van ons kortstondige vryheid, het ons die simboliese waarde van ons vlag verloor. Dit is tyd dat ons daardie vlag uithaal, afstof, en dit die simbool van ons gedeelde Vryheidsstrewe maak. Vergun my om die woorde van die bekende gedig van Eitemal hier aan te haal. Dit kan hopelik weer almal ‘n oomblik laat stilstaan om te besin.
Die Hoogland is ons woning,
die land van son en veld,
waar woeste vryheidswinde waai
oor graf van meenge held.
Die ruimtes het ons siel gevoed,
ons kan g’n slawe wees,
want vryer as die arendsvlug,
die vlugte van ons gees.
Dis die tyd, dis die dag,
om te handhaaf en te bou.
Hoog die hart, hoog die vlag,
hoog Oranje-blanje-blou!
Ons gaan saam die donker toekoms in
om as een te sneuwel of oorwin,
met ons oog gerig op jou,
ons Oranje-blanje-blou!
En ja, in inklusiewe diversiteit is daar ook plek vir die Vierkleur en Vrystaatse Vryheidsvlag!
Die onlangse rubriek deur dr. Dan Roodt, Wanneer gaan die Afrikaner koers kry? het betrekking. Daarin haal hy vir M.T. Steyn aan wat gesê het: “Om Afrikaners te lei, is soos om ‘n klomp hoenders aan te jaag!”
Die kultuurpolitieke beweging PRAAG, soos ek dit verstaan, strewe die doelwitte van Vryheid, Afrikaner-behoud en die beskerming van Afrikaans na. Ek assossieer in ‘n mate hiermee en is dus lankal reeds ‘n lid van hierdie kultuurpolitieke beweging en sy forums. Ek deel nie noodwendig dieselfde sieninge as PRAAG of PRAAG-lede met betrekking tot die belangrikheid van my taal nie en ook nie met die party-verhoudinge wat PRAAG noodgedwonge moet handhaaf met ander organisasies nie. Maar ek deel wel die enkele grootste ooreenstemmende doelwit van vryheid.
Soos wat die wêreld die afgelope paar jaar ‘n nuwe herlewing begin ervaar in die rigting van sogenaamde regse politiek, in lande soos Nederland, België en selfs Duitsland; is daar ‘n soortgelyke wakker-wording in die arena van ekonomiese beleid en teorie. Die doktrines en beleide van mense soos John Maynard Keynes, Thorstein Veblen en Alfred Marshall begin al hoe meer krake en gate toon in hulle absolute fondamente. Die neo-klassieke ekonomiese denke waarop ons welsynstate gebou is word daagliks as gefaald uitgewys. ‘n Wesenlike rigting-verandering na die amper verlore “Oostenrykse Skool” begin plaasvind. Die “Austrians”, soos Ludwig von Mises, Murray Rothbard, Henry Hazlitt en meer onlangs, Hans Hermann Hoppe se bekroonde werke begin al hoe meer van ‘n aanklank in vrye lande ervaar. Hulle teoriëe en doktrines bly steeds uitgesproke en onder druk, maar die verdedging daarvan op eie meriete is onbetwyfeld.
Die laissez-faire ekonomiese beginsels van die Oostenrykse skool bewys, onteenseglik, dat die teenwoordigheid van die staat negatief inwerk op die welvaart en uiteindelike vryheids-doelwitte van ‘n gemeenskap. Die staat is, en sal altyd oop wees vir onbevoeglike invloed, neig tot korrupsie en on-effektiwiteit. Die staat het die monopolie op mag in die land en kan deur middel van wetgewing, belasting en gewapende mag enige van ons vryhede “wettiglik” ontneem. As groep A se eindom onteien kan word om tot voordeel van groep B aangewend te word net omdat groep B vinniger aanteel as groep A, wat is die burokrasie anders as die stelers en die delers alles in een? As daar sulke arbitrêre bepalings gebruik word om mag te misbruik dan ontstaan daar mos aansporings om:
(i) Deel van hierdie besluitnemings groep (die staat ) te wil word sodat jy die een kan wees wat die onteiening kan doen. Verwys elke staats amptenaar wat al van nepotisme of bedrog aangekla is. Verwys ook Mugabe se oorlogs-veterane.
(ii) Hierdie groep te beïnvloed sodat hulle nie joue ontneem nie, maar net jou bure se eiendom. Sien die algemene rampokker in die land wat sy ANC konneksies verkoop en daaroor spog. Wat geld bydrae tot die verdediging en bevordering van politici sodat hulle die roede gespaar sal wees. Wat sy politieke vernuf (nie ekonomiese of industriële vernuf nie) gebruik om tenders te wen.
(iii) Of om jou eie groepie te stig wat eendag maar net dieselfde wil doen sodat jy van groep A kan ontneem om aan groep C te gee. Verwys COPE, DA end die MDC.
Het ons soveel van ons vryhede al verloor dat ons dit amper nie eers meer mis nie? Is die skille al vas gegroei aan ons oë?
Die staat kan tog nie die vryheid van sy burgers beloof of beskerm aan die een kant en dit ontneem aan die ander kant nie? Jou staat kan tog nie ‘n derde van jou salaris neem, die taal beleid van jou kind se skool voorskryf, jou grond onteien, die arbeidspraktyk van jou besigheid bepaal en dit alles doen onder die dekmantel van vryheid nie? Boonop is die ander kant van die “kontrak” ‘n kamstige lewering van dienste? Amper alle ekonomiese doktrines bewys dat sulke dienste beter, goedkoper en meer effektief deur die burgers in ‘n vrye mark gelewer sou kon word as wat die staat dit ooit kan doen.
Elke een van ons weet hoe werk jy met jou eie geld as jy vir jouself iets moet koop (‘n nuwe kar). Jy lê self-beheersing en oorweging aan die dag. Jy probeer die meeste vir jou begrote rand kry.
Ons weet ook hoe elke een van ons werk wanneer jy met iemand anders se geld vir jouself iets moet koop (jou baas se kredietkaart vir ‘n werksete). Jy is nog steeds besorgd oor die uitgawe want jy wil darem ‘n goeie diens / produk vir die geld kry. Daar is ‘n oorweging om ten minste ‘n goeie voordeel uit die transaksie te trek. Jy het waarskynlik geen probleem om die R100 van jou baas te spandeer nie, maar jy wil darem iets goeds en ordentliks koop daarvoor. Jy wil nie R100 spandeer op ‘n brood nie.
Derdens weet ons ook hoe jy met jou eie geld vir iemand anders iets koop (bv ‘n geskenk vir iemand anders). Jy is nie soseer bekommerd oor wat die produk of diens se kwaliteit is nie, jy wil net nie te veel van jou eie begrote rand spandeer nie. Jou besorgdheid lê inherent in die koste van die transaksie want dit is tog jou geld.
Die laaste groepie is die groep waarin jou regering, die ANC, jou staat, JZ en Malema val. Hulle spandeer iemand anders se geld op iemand anders. Dieselfde besorgdheid oor fondse bestaan nie. Dieselfde besorgdheid oor die kwaliteit van die diens bestaan nie. En dit is te verstane. Dit is die aard en natuur van die staat, alhoewel dit net erger en meer opvallend is in Afrika. Dit is onafwendbaar dat hierdie koei moet dood gemelk word. Dit kan nie anders nie.
Nêrens is die bewyse van die Oostenrykste skool so ooglopend soos in die Nuwe Suid-Afrika onder die ANC nie. Hulle ekonomiese teoriëe voorspel, verduidelik en bewys hoekom die staat ‘n groter vergryping van hulle burgers se eiendom sal moet doen. Dit sal en moét kummulatief net groter word a.g.v die monetêre en fiskale beleid van die ANC. Die fiskale en monetêre beleid van die DA sal waarskynlik tot op die letter met dié van die ANC saamstem, met dalkies ‘n groter klem op die kwaliteit van die diens. Groepe sal egter steeds gepaai moet word, gunsies bekom moet word en die welsynstaat gehandhaaf moet word. Alles met die belasting-betaler se rand.
Kan jy in Suid Afrika:
– Jou privaat eiendom en lewe met alle middele tot jou beskikking beskerm?
– Jou inkomste aanwend soos jyself goeddink?
– By jou afsterwe, jou inkomste oordra aan jou kinders sonder dat die staat ‘n deel van jou afneem?
– Diamante op jou eiendom ontgin en vir jouself hou?
– ‘n Selfoon network begin sonder goedkeuring van ‘n staatsamptenaar?
– ‘n Arbeidskontrak met die proliteriaat sluit op terme wat vir julle aanvaarbaar is?
– Sê wat jy wil en publiseer wat jy wil?
En ons dink ons het vryheid?
As ek by dr Roodt se aanhaling van MT Steyn mag leen, is die klomp hoenders heeltemal te deur die mis. Die blanke Afrikaner in Suid Afrika gaan verseker nie enige tyd homself uit sy verknorsing probeer loswikkel nie. Nie vir sy geloof, sy taal, sy gesin se veiligheid of enige iets anders nie. Hy sal dit net doen as sy lewensmiddele en inkomste finaal bedreig word. Die hoenders se mieliepitte moet eers opraak. Ons wil eers voel voor ons hoor.
Daar is min plattelandse dorpies in die wêreld wat kan spog met al die aandag wat ons eie Orania geniet. Vir byna twintig jaar besoek joernaliste, politici, akademici en talle ander nuuskierige agies van heinde en ver hierdie bedrywige dorpie in die Bo-Karoo. Hoekom dan nou juis Orania?
Op die oog af lyk Orania soos ‘n rustige plek met sy skilderagtige Karookoppies wat uitstaan bo nederige wonings, pekanneutboorde en uitgestrekte landerye. Die Oranjerivier is die hoofaar van die dorp en sorg vir ‘n plantryke omgewing, wat op sy beurt sorg vir ‘n voëlryke lugruim. Heelwat besighede is werksaam op die dorp en twee volkseie skole bevorder die jonges se kennis. Die oënskynlik landelike voorkoms van Orania behoort weliswaar geen sensasionele emosies by die benieude besoeker op te wek nie.
Egter beskou niemand Orania as net nog ‘n plattelandse dorpie nie. Soos Nkandla in KwaZulu-Natal is Orania ook die tuiste van ‘n bevolkingsgroep wat inheems aan suidelike Afrika is. Tewens beskik beide gemeenskappe oor ‘n paar uiteenlopende eienskappe waar onder meer kultuur, taal en ander antropologiese faktore die besoeker onmiddelik daarvan sal oortuig dat hy in twee verskillende lande is.
Dit is immers nie revolusionêr dat die mono-etniese Zoeloe-bevolking van Nkandla hul kultuur sonder vreemde inmenging kan uitleef nie; tog is daar mense wat hulself vergaap aan Afrikaners in Orania wat presies dieselfde basiese menseregte geniet. ‘n Heel koddige situasie as mens bietjie daaroor dink.
Oraniërs het al vrede gemaak met die kortsigtigheid van sommige mense en fokus veel eerder op die groot verantwoordelikheid wat hulle op hul skouers geneem het. Om ‘n etniese minderheid in Afrika te wees is nie ‘n gesogte posisie nie, veral nie as mens deur ‘n vyandige volksvreemde meerderheid regeer word nie. Mens sit met ‘n probleem indien dié meerderheid nóg bekwaam, nóg betroubaar optree.
Die logiese oplossing is om onder die juk van die volksvreemde meerderheid uit te kom eerder as om langsamerhand te kwyn. Hierbenewens is ‘n eie grondgebied, eie arbeid en selfbeskikking oor eie instellings die voorvereistes vir oorlewing. Desnieteenstaande moet eie grondgebied deurlopend uitgebrei word terwyl eie arbeid in baie gevalle eers opgelei moet word en dan moet eie instellings nog van meet af opgebou word. Tog bewys Oraniërs daagliks dat hierdie ‘n berg is wat die Afrikaner wel kan klim.
Op Saterdag 6 Maart 2010 het Orania talle CVO-skole van reg oor suidelike Afrika ontvang tydens ‘n groot sportbyeenkoms. Vir baie kinders en ouers was dit ‘n eerste smakie van Afrikanervryheid en ‘n geleentheid om te sien hoe Orania uit sy pionierskoene gegroei het en nou ‘n ontwikkelingsfase betree. Hierdie einste volkstaatgroeipunt wat destyds as ‘n doodgebore konsep bestempel was, het vir honderde besoekende gesinne ‘n veilige, gerieflike en gesellige ligging geword waar ouers hul kinders kan sien presteer op die sportveld, hul taal onbeskaamd kan praat en hul kultuur onverhinderd kan uitleef.
Terwyl toestande in Mzanzi vandag behoorlik pas hou met die res van Afrika is Orania besig om met rasse skrede vooruit te beweeg, warm op die spoor van Afrikaner-republikeinse vryheid.
Die vryheidsgesprek op Praag en ander forums (fora?) het die afgelope weke tot ‘n hoogtepunt gekom. Ek weet dis nie die einde van die pad nie, en ons sal mekaar nog baie moet skaaf en rigting gee.
Maar ek merk ‘n verblydende eensgesindheid op, en ek dink dat daar al hoe meer konsensus ontstaan. Die groot uitdaging is nou om die gesprek uit te brei na mense wat nie internet of e-pos toegang het nie. Ek wens ook ons kon ‘n gebalanseerde en juiste opsomming maak van die konsensusgesprek tot dusver, iets wat dalk ook op papier kon verskyn as hoofstuk 1 van die Afrikaner se segetog na selfbeskikking.
Ek waardeer die artikels van Anton Barnard en Johan Wingard en Dan se skitterende bydraes, maar kan ons nie iets gekombineerds kry wat as baken ingeslaan kan word nie? Ek vrees die warm gesprekke en goeie gedagtes sal later soos reën in die sand verdwyn. Wie van ons het deesdae tyd om die argiewe te fynkam?
‘n Boek hieroor is dalk die antwoord, maar dit vat te lank om te verskyn, en is te duur! om wyd te versprei. Kom ons vra ‘n redaksionele komitee om die pitkos in verteerbare vorm saam te vat.
‘n Gesprek oor die toekoms, gelewer by die Diamantvleilandgoed, 15 Januarie 2010
Hieronder word aan die hand van enkele argumente oor die toekoms van ons as Afrikaners nagedink. Alhoewel ons as Afrikaners oor meer as net argumente beskik, moet ons ook argumenteer. Daarsonder sal ons nie ’n toekoms hê nie. Konkrete dade word van ons gevra. Maar dit is nie genoeg nie. Ons het ook denke nodig, nou meer as ooit in ons geskiedenis.
1. Dit is vir my ’n oorweldigende feit dat ons as Afrikaners nog nie deur ’n verbeeldingryke idee aangevuur word wat rigting aan onsself as kultuur-gemeenskap kan gee nie. Inteendeel, Afrikaners is op die gebied van idees en denkbeelde oor die toekoms verdwaal. Ons strompel tussen uiteenlopende toekomsverwagtinge rond. Soms is die enigste gemeenskaplike ding daaraan dat hulle donker van aard is. En dat hulle ’n soort kollektiewe moedeloosheid uitstraal.
Dit was natuurlik nie altyd so nie. In weerwil daarvan dat Afrikaners praktiese mense is wat ’n hand aan ’n ploeg kan slaan, is ons ook idealiste. Dit blyk onder meer uit die feit dat ons ganse geskiedenis eintlik in die teken van ’n dieperliggende idee verstaan kan word. Dit is ’n idee wat ons aangevuur het, wat ons verbeelding aangegryp het, wat ons magneties die toekoms ingetrek het.
Watter idee is dit? Hierdie idee was niks minder as die idee van vryheid nie. As ons ’n wesenlike antwoord op die krisis van Afrikanerskap vandag wil gee, moet ons hierdie ideaal weer ons eie maak. Dit is ook niks minder as dié idee nie wat weer ons verbeelding kan aangryp en wat weer ’n duidelike rigtingsbesef aan ons mense kan gee.
Ons is hartlik moeg van die patologiese vorme van selfvertwyfeling oor ons en ons toekoms, vir die moedeloosheid wat aan ons knaag, vir die penne optrek en padgee. ’n Duidelike beeld van onsself en ons toekoms kan dié antwoord hierop wees. Die wese daarvan lê opgesluit in die woord “vryheid”.
2. Maar wat word met “vryheid” bedoel? Dwarsoor die globale wêreld maar ook onder Afrikaners word die ideaal van vryheid vandag op verskillende wyses verstaan. Ter wille van eenvoud kan ’n mens dit tot twee wyses beperk, naamlik die liberale en die republikeinse idee van vryheid. Daar behoort onder Afrikaners ’n veel groter gesprek hieroor te wees. Onder diegene wat reeds deur die vryheidsideaal aangevuur word, is daar nog te veel deurmekaar praat en te veel deurmekaar doen. En dit dra by tot ons rigtingloosheid. Wat word met hierdie twee idees van vryheid bedoel?
Die liberale idee van vryheid is vandag die dominante een. Dié idee steun op die gedagte dat vryheid te doen het met die reg van die individu om self te besluit oor hoe hy of sy hulle lewe wil inrig. Dié idee van vryheid gaan uit van die gedagte dat dinge soos my familie, my etniese gemeenskap, my kultuur, my tradisie, maar ook die staat nie aan my mag voorskryf hoe ek my lewe mag inrig nie. Dié reg rus uitsluitlik by myself as individu. (Vandag is ekstreme voorbeelde hiervan die reg wat kinders teenoor hulle ouers opeis om self oor hulle lewe te besluit, maar ’n ander en meer algemeen aanvaarbare voorbeeld hiervan is die reg wat individue vir hulself opeis om enige skool of universiteit – ongeag die tradisie, ideale of waardes wat hierdie skole en universiteite oor geslagte gekultiveer het – by te woon).
Hierdie idee van vryheid is vandag ook onder – ek dink die meerderheid – Afrikaners aanwesig wat vryheid liefhet. Hierdie Afrikaners – en ek betwyfel glad nie hulle motiewe nie, inteendeel – is meestal Afrikaners wat hulle daarvoor beywer om die bestaande grondwetlike bedeling en al die instrumente eie daaraan, soos die grondwetlike hof, die howe en die staatsadministrasie in die algemeen, in beskerming te neem. Diegene wat hierdie idee van vryheid aanhang, gaan uit van die standpunt dat Afrikaners ten minste in beginsel reeds vry is. Daarom, sê hulle, is dit ook nie nodig om na vryheid te strewe nie, want ons is dit reeds. Vanuit dié kringe sal ’n mens daarom ook ’n vraag hoor soos: Waarom karring julle so oor ons vryheid, ons is immers ingevolge die grondwetlike bedeling reeds vry! As daar volgens hierdie definisie van vryheid na iets gestrewe moet word, is dit nie om ’n staat van vryheid in die toekoms waar te maak nie, maar eerder om die bestaande grondwetlike orde in beskerming te neem. Want, sê hulle, as dit sou val, sou die voorwaardes vir ons reeds bestaande vryheid ondermyn word.
Partypolities is die DA, waarin die meerderheid Afrikaners hulself bevind, tot hierdie gedagte van vryheid verbind.
Dit bring ons by die ander idee van vryheid, naamlik die republikeinse idee. Dit is die ideaal waarby ekself aansluit. Volgens die Klassieke republikeinse ideaal van vryheid is ons as mense vry wanneer ons as gemeenskappe deur middel van ons politieke, kulturele en andersoortige instellings in staat gestel word om die hoogste ideale – die hoogste goed – van ons tradisie op ’n voortreflike wyse na te jaag. Laasgenoemde sluit in ideale soos hardwerkendheid, pligsbesef, geregtigheid, vriendskap, wysheid, dapperheid en grootsheid. Wanneer ons hierdie ideale in die praktyk najaag en op ’n voortreflike wyse waarmaak, sê die republikeine, sal ons as gemeenskappe ‘floreer’. En wanneer dit gebeur, is ons vry.
Hierdie idee van vryheid tree die sterkste na vore onder Afrikaners wat hulle daarop toespits om selfstandige strukture, instellings of forums te skep waarbinne en waarop ’n eie lewe in ooreenstemming met ons hoogste ideale moontlik is. Die mees radikale manifestasie van hierdie vryheidsideeal is onder dié Afrikaners wat óf territoriale selfstandigheid nastrewe óf poog om letterlik ’n staat binne ’n staat tot stand te bring.
Partypolities word die republikeinse ideaal van vryheid nie sterk verteenwoordig nie. Elemente daarvan is in die VF+ aanwesig.
Die twee botsende ideale van vryheid moet aan ’n dwingende gesprek onderwerp word met die oog op ’n meer verstandige verhouding tussen hulle. Want dit skep verwarring. So byvoorbeeld is daar vryheidsliefhebbende Afrikaners wat nie noodwendig die liberale idee van vryheid aanhang nie, maar wat tegelyk hulself op die grondwetlike bedeling en die howe beroep. Wat is die gevolge van hierdie optrede? Knoop dit hierdie Afrikaners, in weerwil van hulle strewe na ’n vrye ruimte, juis willens en wetens aan die bestaande grondwetlike bedeling vas? Of maak hulle optrede juis die ruimtes oop om sterker inhoud aan die republikeinse ideaal te gee?
Dieselfde ongemaklike vraag kan met betrekking tot die republikeinse Afrikaners gevra word. In weerwil van hulle strewe na die skepping van selfstandige ruimtes waar ’n eie en vrye lewe moontlik is, beroep hulle hulself ook dikwels op die grondwetlike orde, die howe, ensovoorts. Maar wat is die gevolge hiervan? Beteken dit onder meer dat die republikeinse strewe na vryheid nie sonder ’n bepaalde afhanklikheid jeens en gebruik van die bestaande orde gestalte gegee kan word nie?
M.i. is hierdie vrae dinge waarop ons ’n antwoord moet gee. As ek ’n suggestie kan waag: Ons moet na ’n toestand strewe waarin hierdie twee benaderings nie ervaar word as vyande van mekaar nie, maar eerder as twee strategieë waarmee ons die saak van die Afrikaner in beskerming kan neem. Ons moet as te ware leer om met twee hande te veg: Met dié hand wat die instrumente van die bestaande orde gebruik, maar ook met dié hand wat vir ons eie ruimtes van vryheid kan oopmaak.
Partypolities beteken dit gewoon dat die geveg tussen die DA en ’n kleiner party soos die VF+ glad nie sin maak nie. Inteendeel, dit verhoed dat ons ’n duidelike fokus kry op wat ons as Afrikaners wil doen.
3. Dit bring my by ’n verwante vraag onder Afrikaners. Dit hou nogmaals met die twee uiteenlopende idees van vryheid verband. Die ondersteuners van die liberale en die republikeinse idees van vryheid dink elkeen anders na oor die politieke en institusionele ruimtes waarbinne hulle onderskeie idees van vryheid op ’n konkrete wyse gestalte gegee moet word. Omdat Afrikaners nie koherent hieroor is nie (maar eerder tussen twee uiteenlopende idees van vryheid rondval), val ons ook in die praktyk tussen twee stoele deur. Ek verduidelik.
Volgens die liberale tradisie kom die vryheid van die individu tot sy reg wanneer hy byvoorbeeld self kan besluit na watter skool of universiteit hy sy kinders wil stuur. Op grond hiervan het ’n Engelssprekende Xhosa in Brooklyn die reg om sy kinders na die Afrikaanse Anton van Wouw-Laerskool naby hom te stuur, dit is nou as hyself so sou verkies. Die vooronderstelling waarop hierdie liberale argument rus, is dat die staat nie ’n verpligting jeens enige gemeenskap het om vir hulle die institusionele ruimtes (soos skole en universiteite) te skep waarbinne hulle hul hoogste ideale op ’n voortreflike wyse kan kultiveer en najaag nie. Inteendeel, die liberale argument rus op die vooronderstelling dat die staat juis volledig neutraal ten opsigte van enige gemeenskap se hoogste ideale moet wees. As enige individu hierdie ideale wil nastrewe, staan dit hom of haar natuurlik vry. Maar, sê die liberale orde, die individu moet hierdie ideale in sy of haar private wêreld kultiveer (min of meer na analogie van ons president wat in sy private lewe die Zoeloe-tradisies met betrekking tot die huwelik kontinueer). Die staat selfs staan egter onder geen die verpligting om hierdie ideale by wyse van instellings soos die skole en universiteite van gemeenskappe in beskerming te neem nie. Inteendeel, die staat is neutraal.
Die bestaande politieke orde rus volledig op hierdie liberale uitgangspunte. Ons verwys weldra na een of twee probleme eie daaraan verbonde.
Nou, die republikeinse tradisie het presies die teenoorgestelde standpunt. Daarvolgens kom ons vryheid as mense nie anders tot sy reg as in en deur gemeenskapsinstellings soos onder meer skole en universiteite nie. Volgens die republikeinse tradisie kan die staat daarom ook nie neutraal ten opsigte van die ideale van gemeenskappe staan nie. Inteendeel, die staat is slegs ’n staat in die mate waarin dit juis die ruimte vir sy gemeenskap of gemeenskappe skep waarbinne hulle hierdie ideale kan najaag en kultiveer. Dit is ook waar van instellings soos skole en universiteite. Die staat moet skole en universiteite voorsien waarin gemeenskappe hulle tradisies as gemeenskappe kan uitbou en beskerm.
Maar hier lê juis ons krisis: Alhoewel die Afrikaners as individue die reg het om hulle kinders na welke skool of universiteit ook al te stuur (en daaraan herinner liberale woordvoerders ons gereeld), het Afrikaners nie die reg om hulle kinders in ’n staatsondersteunde Afrikaner-skool of -universiteit te sit waar die Afrikanerlewe gekultiveer en uitgebou kan word nie. G’n wonder nie dat republikeinse Afrikaner die huidige orde as ’n wesenlike hindernis op die weg na ’n werklik vrye en florerende gemeenskapslewe ervaar nie.
Hierdie toedrag van sake is ’n direkte gevolg van die powere grondwet van 1994/96. Sy powere aard lê opgesluit in die feit dat hy – in weerwil van allerlei patetiese gebare ten gunste van gemeenskappe – juis nie institusioneel vir gemeenskappe voorsiening maak nie. Hy kan nie, want sy fundamentele uitgangspunt is liberale uitgangspunte: Dit is uitgangspunte ingevolge waarvan die individu en sy keusevryheid die kern is waaromheen alles draai.
Die liberale orde word m.i. deur wesenlike kontradiksies gekenmerk. Dit is kontradiksies waarop ons voortdurend moet wys. Alhoewel die liberale staat homself teoreties as neutraal ten opsigte van die ideale van gemeenskappe voorhou, is hy in die praktyk juis nie neutraal nie. Die staat is veral nie neutraal ten opsigte van een spesifieke gemeenskap nie. Terwyl hy homself met ’n beroep op die grondwet as neutraal voorhou, bevorder hy in alle opsigte die wil en wense van die meerderheid. Soveel so dat die wil en wense van die meerderheid as dié wet van die land geld. Niks mag voor sy gesag en wil standhou nie. Op alle terreine van die lewe. So byvoorbeeld word die wil van die meerderheid – nogal in naam van die individu – reeds demografies op alles afgedwing! Wat met Afrikaanse skole die afgelope dekade gebeur het, skreeu hierdie feit uit. In naam van individuele regte het die meerderheid eenvoudig hulle wil as meerderheid op Afrikaanse skole afgedwing.
Daarby, en dit is waarskynlik sy skreiendste kontradiksie, is hierdie staat – in weerwil van sy pretensie om neutraal te wees – freneties tot die ‘swart’ meerderheid verbind. ‘Swart’ is sonder twyfel sy voorkeur kleur, ‘wit’ iets wat veel laer in die rangorde van sy voorkeure beweeg. Om die waarheid te sê, in die hande van sy Malemas is ‘wit’ juis iets wat – sagkens gestel – maar opsy geskuif moet word. Nou, ekself reageer nie op ’n liberale wyse hierop nie. Inteendeel, dit is vir my as republikein met my republikeinse klem op gemeenskappe die staat se reg om homself tot die belange van die swart meerderheid te verbind, maar dan a. Moet hy nie voorgee dat hy neutraal is nie, en b. Dan wil die Afrikaners dieselfde reg op dié instellings hê waarop hulle hul eie vryheid kan kultiveer.
4. Die vierde en laaste punt hou verband met die vraag na die “hoe”. Hoe kan Afrikaners vandag weer inhoud aan die republikeinse ideaal op ’n oortuigende wyse gee? Ek los slegs enkele wenke:
a. Ons sal die gesprek oor Afrikaner-vryheid op ’n veel dwingender wyse moet voer. Met onsself, maar ook met die meerderheid, met die regering, met die buiteland. Dit sal ’n gesprek moet wees wat nie deur intellektuele luiheid nie, maar deur intelligente, verbeeldingryke en prakties werkbare denke gekenmerk word. Tegelyk moet dit deur geen sweempie van hunkering na ’n sogenaamde goeie verlede gekenmerk wees nie. As dit die geval is, gaan ons niemand se verbeelding aangryp nie, veral nie ons eie verbeelding nie. Dit moet ’n gesprek wees wat vanuit die republikeinse tradisie toekomsgerig is.
Ons sal in die besonder die grondwetlike gesprek – of die gesprek oor ons grondwetlike toekoms – moet opneem, met krag en verbeelding. Die vraag na die Afrikaners se grondwetlike stand is nog nie beantwoord nie. Inteendeel, die antwoord daarop lê nog in die toekoms. Om te praat van ’n andersoortige staatkundige bedeling vir Afrikaners klink op die eerste oogopslag onmoontlik. Maar ek dink die omstandighede waarbinne ons nuut oor die toekoms kan dink, is nou gunstiger as tydens enige tydperk vanaf die 1994-oorgang. Vanweë die onwrikbaar falende staat – onwrikbaar, omdat daar geen einde in sig is vir die faal van die staat nie – word daar onder Afrikaners m.i. vir die eerste keer op ’n redelik dwingende wyse na grondwetlike alternatiewe gevra. Uiters betekenisvolle bakens in hierdie gesprek is redelik onlangse uitlatings in die media van wyd uiteenlopende figure soos wyle Chris Louw, Breyten Breytenbach, Lawrie Schlemmer, Koos Malan en – interessant genoeg – Pik Botha. Hierdie figure het met verskillende grade van intensiteit en teen die agtergrond van die falende staat te kenne gegee dat die grondwetlike gesprek hervat moet word.
b. Die punt hou verband met die verhouding tussen die idee en die praktyk. Nou, ’n mens kan natuurlik baie geleerde dinge daaroor sê. Laat ek volstaan met die gedagte dat daar ’n baie verwikkelde verhouding tussen hierdie twee dinge is. Sonder idees is ons praktyke leeg, maar sonder praktyke is ons idees ook leeg. Hulle impliseer mekaar, het mekaar nodig.
Maar wat beteken dit? As ’n mens dit in baie konkrete terme kan formuleer, kan ons sê dat dit belangrik is om sowel die idee van vryheid as die praktyk van vryheid uit te dra. Enersyds moet ons die idee-gesprek oor vryheid voer, onophoudelik, met intensiteit. Maar dit is nie waar dit ophou nie. Ons moet tegelyk ook die praktyk/e van vryheid beoefen, met intensiteit en oorgawe. Hoe? Deur praktyke van selfstandigheid onder ons mense te vestig, dit wil sê praktyke ingevolge waarvan ons beheer oor ons eie gemeenskaplike sake neem. Ek verwys na praktyke soos selfstandige skole, selfstandige universiteite, selfstandige hospitale en howe, selfstandige veiligheidsinstansies, ensovoorts, maar ook – om effens groter te formuleer – selfstandige strate en woonbuurtes, selfstandige dorpe, selfstandige stede en selfstandige gebiede.
As ons die stryd rondom idees knoop aan die stig van selfstandige praktyke, sal ons reeds ’n ver pad geloop het in die verwesenliking van die republikeinse vryheidsideaal. Om die waarheid te sê, wanneer ons dié dinge doen, is die republiek van vryheid reeds tussen ons.
Hieronder word aan die hand van enkele argumente oor die toekoms van ons as Afrikaners nagedink. Alhoewel ons as Afrikaners oor meer as net argumente beskik, moet ons ook argumenteer. Daarsonder sal ons nie ’n toekoms hê nie. Konkrete dade word van ons gevra. Maar dit is nie genoeg nie. Ons het ook denke nodig, nou meer as ooit in ons geskiedenis.