Ek het gehoop dat hierdie beker by my sou verbygaan. Dan Roodt het ‘n uitstekende artikel oor Azille Coetzee se boek, In my vel, ‘n reis (Kaapstad: Tafelberg, 2019, 207p, R250; Amazon Kindle $20,70) gepubliseer (GroenLinks en Afrikaans – Azille Coetzee se Amsterdamse relaas, Praag 20.07.2019). Dit is die verhaal van ‘n “maklike meisie” se omgang met te veel drank en talle mans; ‘n reis op die “breë weg” wat met trots en inhibisieloos aangebied word. Dit is mos die beeld wat jy van jouself moet voorhou as jy jou van tradisionele waardes bevry het en met mening teen behoudende Afrikaners te velde wil trek. Dit bring onder meer mee dat geradbraakte Afrikaans gunstig as inklusiewe kreools voorgestel word.
Anders as Roodt se resensie is ander besprekings van die boek feitlik deurgaans gunstig, bv Murray La Vita se onderhoud met Coetzee (Netwerk24, 9.08.2019). Coetzee sê bv: “Daar is natuurlik ‘n paar baie luide kampvegters vir Afrikaans, maar die soort Afrikanerskap en Afrikaans waarvoor hulle veg, is die een waarmee die meeste van ons baie ongemaklik voel.” Sy beweer selfs dat “seksuele geweld ook ‘n nadraai van die koloniale geweld is … Iets wat al die kulture in Suid-Afrika gemeen het, is ‘n soort macho of gewelddadige manlikheid” – asof blanke mans netso gewelddadig soos swart mans is.
Lesers word in die resensies wysgemaak dat Coetzee se boek besondere diepte het; dat die teks selfs ‘n herlees werd is; seker sodat verdere lae van die gewaande diepte ontdek kan word. Die ergste oorskatting kom van Lindie Koorts, waarin Coetzee in die opskrif van die resensie beskryf word as “‘n skrywer wat haarself blootlê sodat ons onsself kan sien” (LitNet 14.08.2019). Die probleem is dat ek myself glad nie kan herken in Coetzee se subjektiewe, irrasionele ontboesemings nie; onder meer omdat ek die ganse apartheidsera eerstehands ervaar het terwyl sy deurdrenk is met die anti-apartheidspropaganda van die ANC en sy meelopers.
Koorts wek nie die indruk dat sy ‘n behoudende Afrikaner wil wees nie. Haar doktorale proefskrif oor dr DF Malan, ingelewer aan die Universiteit Stellenbosch, is in Engels en haar ander publikasies maak dit duidelik dat dit vir haar, soos vir Coetzee, belangrik is om hulle van die Afrikanerdom te distansieer – hulle is Afrikaanssprekendes, maar om die dood nie tradisionele Afrikaners nie. Koorts se werkgewer is die Free State University, terwyl Coetzee in diens van Stellenbosch University is. Om in sodanige klimaat beroepsgewys te vorder, is ANC-gedienstigheid eintlik ‘n vereiste. Geen mens durf dink dat Koorts pro-apartheid is omdat sy oor DF Malan navorsing gedoen het nie. Vir Coetzee is haar rondslapery by mans ‘n prestige-saak. Terselfdertyd oorbeklemtoon sy haar militante feminisme – die man of vrou by wie sy woon, is die een wat bv kosmaak – iets waarmee sy ongetwyfeld haar anti-manskollega, Amanda Gouws, se guns probeer verseker. Sowel Koorts as Coetzee wil oorgraag bevryde, getransformeerde organismes wees.
In haar resensie skryf Koorts meer oor haarself as oor Coetzee se boek. Koorts se uitlatings is openbarend van die groot mate waarin sy haar, soos Coetzee, van die behoudende Afrikanerdom distansieer. Dit verduidelik waarom wat Koorts skryf, gunstig in Naspers/Media24-geledere ontvang word. Coetzee se boekie word as “‘n grondverskuiwende boek” opgehemel. “Ek wil hierdie boek weer en weer lees. En aan mense uitdeel.” Koorts het gewoon nie die insig om die vlakheid eie aan Coetzee te eien nie, onder meer omdat sy net vyf jaar ouer as Coetzee (gebore in 1986) is.
My gat se deksel was toe Gert van der Westhuizen, myns insiens een van die grootste dwase noord van die Suidpool, Coetzee se boekie beskryf het as “een van die belangrikste boeke wat vanjaar in Afrikaans sal [!] verskyn” en dat iedere Afrikaner dit móét lees (Netwerk24, 26.08.2019). Van der Westhuizen gee voor dat raskwotas vir rugby die beste uitvindsel ná moedermelk is. Sy vreeslose dwaasheid sorg dat hy sommer ook die geleentheid misbruik om te verwys na “die onnodige bohaai gegrond op ‘n ongesonde nostalgie vir die ou vlag.” In sy retoriek verwys hy na “regse boelies” en “luide konserwatiewe Afrikaners,” met Steve Hofmeyr wat by die naam genoem word. As dwaas herhaal hy Coetzee se dwaashede goedkeurend. Dit is sy manier om aan sy Naspers-werkie te bly vasklou. My dag begin sommer heelwat beter as ek Netwerk24 en die Naspers/Media24-koerante lees en daar is geen skryfwerk in van die drie Van der Westhuizens (Johann, Gert en Christi) nie. Sedert Gert se nie-onaardige artikel, “Akademici in Afrikaans” (LitNet 7.07.2015), het daar ‘n groot (opportunistiese) verskuiwing na links by hom ingetree.
Ek het reeds ‘n bietjie oor Coetzee se boek geskryf: In my reaksie op Suidpunt se skrywe onderaan my artikel, “‘n Pleidooi vir Afrikaans op Afrikaansdag” (Praag 14.08.2019). Ek gaan dit nie hier herhaal nie. Die onverskoonbare naïwiteit in Koorts en Van der Westhuizen se resensies bring mee dat ek my verplig voel om enkele aspekte in Coetzee se boek aan te roer.
Coetzee is behep met blanke bevoorregting. Sy gaan “gebuk … onder die skuld van witheid” (p 10). As sy sê sy is ‘n Afrikaner dan roep dit “skaamte en skuld” op (11). “As ‘progressiewe’ Afrikaner distansieer ek my van die meeste dinge wat ‘tradisioneel Afrikaans’ is omdat dit so duidelik die afdruk van die ou Afrikanernasionalisme toon. En, behalwe daarvoor, is ‘tradisionele’ Afrikaanse kultuur opmerklik uncool. Trouens, wat ís ons kultuur? Is dit al die boeretradisies (daardie two-tone hemde?), en die godsdiens? Is dit die boerekos? Is braai al wat oorbly? Die kontemporêre Afrikaner-identiteit bestaan in ‘n soort kulturele leegte” (11).
Soos Coetzee het ek ook in die buiteland studeer. Toe ek destyds Amerika toe is, het ek in die waan verkeer dat swartes, as 10%+ van die bevolking, mos maklik in die meerderheid blankes geïntegreer kon word. Ek het gou besef dat my standpunt foutief is. By my terugkeer het my vorige departementshoof opgemerk: Jy moes waaragtig Amerika toe gaan om die vanselfsprekende agter te kom. Wat Coetzee doen, is om haar by globalisme en teen Afrikanernasionalisme te skaar. In haar gemoed breek sy Afrikanerkultuur af en dan kla sy oor haar identiteitloosheid. As ongetransformeerde Afrikaner is ek sonder skaamte of skuld oor blanke “bevoorregting”. ‘n Mens kan immers individueel en groepgewys bo die meerderheid van die bevolking uitstyg danksy kundigheid, toewyding, deursettingsvermoë, harde werke, ens.
Wat is bevoorregting/bevoordeling? Dit is nie as ‘n mens bv ‘n plaas uit die grond opgebou het en die vrugte van jou prestasie pluk nie. Bevoorregting is wanneer jy sonder teenprestasie allerhande dinge ontvang, dus wanneer jy op ander parasiteer. Bevoorregting is wanneer jy ‘n huis van die staat ontvang, nie inkomste- of munisipale belasting betaal nie, wanneer jy bv munisipale dienste (elektrisiteit, water, riolering, vullisverwydering), onderwys, mediese dienste en televisie ontvang sonder om daarvoor te betaal. Bevoorregting is as jy op grond van rasse- en/of geslagsdiskriminasie eerder as meriete in ‘n pos aangestel of bevorder word; as jy ingevolge Gert van der Westhuizen se norme ‘n kwota in ‘n sportspan vul; as jy geld van die staat of ‘n ander instansie steel, of bv ‘n skool of biblioteek afbrand, ‘n openbare pad versper en beskadig, as inkommer onwettig die land betree, ens, en skotvry daarvan afkom, dus nie as ‘n misdadiger veroordeel word nie.
“Die Nederlanders wéét wie hulle is. Hulle weet waar hulle vandaan kom en waarvoor hulle staan. Hul taal en kultuur is ondubbelsinnig, en skaamteloos, húlle s’n” (12). Dít kan ook van tradisionele, behoudende Afrikaners gesê word. Dit is propaganda-besoedelde mense soos Coetzee wat ronddobber op soek na ‘n ontwykende identiteit as Afrikane en wêreldburgers. Daar is die sug na ‘n inklusiwiteit en diversiteit wat teen die grein van Afrikanerskap ingaan. Regte Afrikaners geniet “die eenvoud van ‘n enkele, suiwere identiteit” (17). “‘n Mens dra swaar aan Suid-Afrika” (16). Ja, aan die nuwe, ná 1994, rommelstatus-Suid-Afrika; nie aan die beskaaf-Westerse/Europese ou Suid-Afrika van weleer nie.
Let op hierdie onverdunde naïwiteit: “Behalwe die landswye viering van die koms van die universeel geliefde en vergewensgesinde president Mandela, was daar geen teken in mý kinderjare dat apartheid tot ‘n einde gekom het nie” (36). Was Mandela onskuldig in die tronk of omdat hy met terroristiese geweld die blanke regering omvêr wou werp? Vir Coetzee was Mandela moontlik “die enigste wonderwerk … wat ons arme ou land bymekaarhou” (43). Is rasgeïntegreerde woonbuurte, skole, universiteite, hospitale, ens, nie duidelike tekens van die einde van apartheid nie? Ten spyte van blatante rassediskriminasie gaan baie blankes in die nuwe Suid-Afrika voort om voortreflik te presteer en bewys te lewer dat alle mense nie gelyk of eenders is nie; dat daar individueel en groepgewys ‘n kwaliteitshiërargie kan wees, wat deur mense soos Coetzee verkeerdelik as die voortsetting van apartheid, gebrandmerk as blanke bevoordeling, geëtiketteer word.
Selfs trots op die Hollandse Goue Eeu, die 17de, toe die VOC die halfwegstasie aan die Kaap gestig het, word nie deur Coetzee aan die hedendaagse Nederlanders gegun nie. Die Hollanders het uitgemunt as bv seevaarders en handelaars en tot op hede voortgegaan om voortreflik te presteer en ‘n voorspoedige land in stand te hou; iets wat die swartes hulle nie kan nadoen nie. Maar Coetzee verkies om die Hollanders/Nederlanders af te kraak oor slawerny én daarby kolonisering te reduseer tot “uitbuiting en wreedheid” asook allerhande goed “wat hulle van hul kolonies gesteel het” (42).
Coetzee se mansvriend, C, karakteriseer haar siening van kolonialisme soos volg: “In sy kop flits ‘n bebloede tafereel. Europa wat toesak op Afrika, die Ooste, Suid-Amerika, en alles [!] in die pad verwoes met verbysterende geweld. Marteling, verkragting, onthoofding, mensejag, ontvoering, slawehandel, dwangarbeid. Honderde jare aaneen, in die naam van die ‘beskaafde’ praktyk van ‘ontdekking’, gereserveer [!] vir die Europeër met sy wit vel … Eeue later, eers ‘n paar dekades gelede, onttrek die Europeërs hulle uit die kolonies en laat samelewings agter wat aan flarde is, deurdrenk van bloed, vergruis onder gesamentlike trauma, kulture wat onherstelbaar verwring en uitgevee is. En dan skud die Westerse wêreld sy kop wanneer hierdie samelewings in chaos verval, of nie binne ‘n dekade weer op hulle voete kom nie” (47-48). Hou in gedagte dat die Suid-Afrikaanse blanke politieke bewind van ná 1910 deur die ANC en “progressiewes” soos Coetzee as “‘n spesiale soort kolonialisme” beskou word. Is ontdekkingsreise destyds vir die Europeërs “gereserveer” of was dit omdat blankes (en in ‘n mate bv die Chinese en Arabiere, maar nie die swartes nie) bv die kundigheid en ondernemingsgees gehad het om die wêreld te verken?
Die navolgenswaardige voorbeeld wat die blanke koloniseerders in baie opsigte aan die inheemses gestel het, word glad nie verreken nie. Coetzee sou haar eerder skaar by diegene wat die blankes verwyt dat hulle bv onbedoeld pokke by die kolonies ingevoer het en nalaat om die groot verbetering te noem wat blankes aan gesondheidsdienste aangebring en epidemies in werklikheid in groot mate voorkom het. Dit is Europese koloniste wat die voorbeeld met behoorlike huisvesting, paaie, spoorweë, hawens, ens, gestel en werk aan werkloses verskaf het, bv deur kommersieel en al hoe meer wetenskaplik te boer en die inheemses in groot mate van hongersnood te vrywaar. Die inheemses sou nie die mineraalrykdom so doeltreffend soos die blankes kon ontsluit nie. Plaaslik was die swartes nie eens in staat om die rykdom van die see te benut nie.
Nie ‘n woord word gerep oor hoe Nederland en ander eens koloniale moondhede deesdae ly onder die weerslag van kolonialisme nie; bv dat die helfte van Suriname se inheemse bevolking ná “vrywording van die koloniale juk” hulle knus in Nederland gevestig het en sedertdien die tradisionele Nederlandse leefwyse ernstig ondermyn. Coetzee skaar haar by die inkommers in Nederland: Daar is glo “‘n verbete en konserwatiewe beskerming van (koloniale) voorreg en rykdom ten koste van byvoorbeeld die vlugtelinge wat verdrink op die oewers van hierdie kontinent” (106), dus Europa. Die “vlugtelinge” wat digby Afrika verdrink, bly onvermeld. Die naaste wat Coetzee aan kritiek op die inkommers kom, is as sy noem dat, anders as voorheen, die Nederlanders se fietse deesdae gesteel word (103, 180). Sy verwyt die ANC en PAC nie vir hulle terrorisme en die voortsetting tot op hede van daardie Mandela-geïnisieerde gewelddadigheid, bv plaasmoorde, nie. Halssnoermoorde word nie verdoem nie. Let op wat Coetzee wel veroordeel: “Terug in Suid-Afrika maak nog ‘n wit boer ‘n plaaswerker of vrugtedief aan die agterkant van sy bakkie vas en sleep hom oor die grondpad tot daar min van hom oor is. ‘n Óú apartheid-trick” (48). Hoeveel keer het bakkiesleepmoorde plaasgevind en in vergelyking daarmee: Hoeveel keer is plaas- en halssnoermoorde gepleeg? Coetzee is ‘n uiters bevooroordeelde mens: giftig bevooroordeeld teen blankes en ootmoedig bevooroordeeld ten gunste van swartes.
Die koloniseerders/blankes kry die skuld vir die chaos en verval wat na “bevryding”/politieke onafhanklik by die eertydse kolonies ingetree het. Op ‘n soortgelyke manier word die blanke politieke bewind verwyt vir die skade wat terrorisme plaaslik aangerig het. Die “heropbou” van die land is glo die taak wat aan die ANC-regering opgedra is, maar daar word nie gesê dat dit die einste ANC is wat bereid was om die land tot in die grond af te breek ten einde die politieke mag te bekom nie. Coetzee verwoord haar verwronge siening soos volg: “Ons land gaan gebuk onder honderde jare se slawerny, kolonialisme en apartheid. Suid-Afrikaanse koloniale regeringstrukture is al eeue [!] lank deurdrenk van korrupsie,* die infrastruktuur is gebou vir ‘n breukdeel van die populasie,** plus ons industrieë en boerdery is gestruktureer volgens koloniale behoeftes.*** Ek weet nie hoe enige regering hierdie situasie gaan regstel nie. Veral nie so vinnig nie”**** (106-107). Dit is hoe Coetzee “ons regering” (die ANC) verdedig (107).
[* Vóór 1994 het korrupsie nie in noemenswaardige mate voorgekom nie. Buitensporige korrupsie is egter ‘n wesenskenmerk van die nuwe Suid-Afrika.
** Het nieblankes nie ook in die voordele van paaie, spoorweë, hawens, myne, Westerse/Europese stede en dorpe, skole, universiteite, hospitale, ens, gedeel nie?
*** Het blank Suid-Afrika nie op groot skaal voedsel en vervaardigde goedere aan die plaaslike swartes en die res van Afrika voorsien nie?
**** Suid-Afrika sal vinniger van die ná-1994 agteruitgang en verval herstel as daar minder korrupsie is en mense volgens bekwaamheid (en nie ingevolge ras en geslag nie) aangestel en bevorder word.]
Ná 1994 het die bedenklike gewoonte posgevat om – soos Coetzee doen – die plaaslike geskiedenis tot “slawerny, kolonialisme en apartheid” te reduseer (106). Daardie drie terme dien as kodes om die blankes sleg te sê. Insgelyks word die term “demokrasie” as kode misbruik om die swart politieke bewind, dus die ANC-regering, te verheerlik, sonder dat enige poging aangewend word om die aard van hierdie soort demokrasie te kritiseer of die geskiktheid daarvan vir plaaslike toepassing te bevraagteken.
“Die rampsalige Afrikaner[s]” beskou hulleself glo as “‘n uitverkore volk [wat] … hulself geregtig ag op grond, slawearbeid en rassemeerderwaardigheid … Dalk is hierdie meerderwaardigheidsgevoel en hardkoppige geloof in uitverkorenheid, entitlement, dus ‘n soort genetiese programmering?” (110). Die blankes het ongetwyfeld plaaslik en wêreldwyd beter as die swartes gepresteer, vandaar die blankes se standpunt dat hulle geregtig is op wat hulle versamel en bereik het; dat hulle besittings nie deur ‘n swart regering onteien/gesteel behoort te word nie. Sedert 1994 het verguising en verworpenheid by Afrikaners plek vir enige moontlike vroeëre gedagtes van uitverkorenheid gemaak.
Maar Coetzee borduur voort in haar geykte groewe: “In Suid-Afrika dra ek swaar aan hierdie wit vel omdat dit belaai is met die status van onderdrukker, met historiese wreedheid, met dominansie en steeds met verskriklike bevoorregting” (115). Blankes is seker onder meer “bevoorreg” om nêrens in hierdie droewe, opgedonderde land seker van hulle lewens en eiendom te wees nie. “My witheid val hier [in Nederland] nie weg nie. En dit raak nie skielik beter nie. Dit raak nie los van die struktuur van witbevoorregting nie. Ek is waar ek is grootliks te danke aan my wit vel in koloniale en apartheid-Suid-Afrika. En die goeie lewe hier in Nederland is tot ‘n groot mate moontlik gemaak deur eeue se slawerny, kolonialisme en ‘n steeds voortgaande kolonialiteit” (117).
Ek dink die kern van die saak is eerder dat Coetzee ‘n bedorwe brokkie uit ‘n welgestelde gesin is wat vier jaar lank (128), van 2013 tot 2016, in Nederland en elders in Europa kon drink en rondflenter eerder as om voltyds en aktief te studeer en navorsing te doen. Ek, daarenteen, het in Amerika sonder ‘n studiebeurs en met eie en geleende geld studeer en het die jaarlange doktorale program asook ‘n proefskrif van meer as 400 bladsye binne 18 maande suksesvol voltooi omdat studiebeurse eerder aan Suid-Afrikaanse nieblankes uitgedeel is. In my geval was die bevoorregting nie aan die blanke kant nie maar aan dié van die nieblankes. Kyk hoe tydsaam, hiperkoel en loslit kon Coetzee studeer: “In die kafees in my nuwe buurt is ek daagliks besig om die finale afrondings aan my proefskrif te doen” (119). “Ek loop vir ure deur die stad” (127). Desnieteenstaande komplimenteer sy haarself soos volg: “Harde werk en fokus, dis wat my ouers my geleer het” (121). Sy was/is myns insiens nie daartoe in staat om elke dag, heeldag, sewe dae per week, 18 maande lank, dus voltyds en aktief, te studeer en navorsing te doen nie.
Coetzee het navorsing oor “feministiese filosofie” gedoen: “Ek vra hoe feministiese denke uit Afrika ons kan help om dekolonisering te bedink” (77). Op grond hiervan is sy as navorser aan die Universiteit Stellenbosch aangestel om Amanda Gouws met haar skynvak, wat Susterkunde genoem kan word, te help. Coetzee kan die aangewese persoon wees om in Ousiekunde te spesialiseer. Die woord ousie kom glad nie in die HAT (2015) voor nie. Wel outa, wat as “rassisties” geëtiketteer word: “n Woord wat tot die rasbeduiwelde verlede van Suid-Afrika behoort en daarom liefs te vermy” (p 945). Hoort sulke emosionele uitbarstings in ‘n woordeboek wat veronderstel is om ‘n objektief-wetenskaplike en akademiese inslag te hê? Is daar enige woorde wat weens die rasbeduiwelde hede in die HAT rassistiese status verwerf het? Die goeie nuus is dat geen verdere uitgawes van die HAT gepubliseer gaan word nie.
Terug in Suid-Afrika vergas Coetzee haar lesers met onoortrefbare militant-feministiese vlakheid en gebrek aan insig, bv: “Een van die enigste dinge wat mense van alle kulture in Suid-Afrika deel, [is] die oortuiging … dat vroue nie op dieselfde manier as mans geregtig is op menswaardigheid en seggenskap oor hul eie liggame nie” (167).
Coetzee is eintlik onredbaar. Na haar verblyf in Nederland wil nie net in Afrika wees nie, maar ook van Afrika wees. “Die Afrika-filosofie sê dit al vir eeue. Ek word ‘n mens deur ander mense. En dan wonder ek, watter ander wêreld sou moontlik gewees het as ons toegelaat het dat die Afrika-denke die fondamente van ons wêreldbeeld vorm, eerder as die Descartes’s van die wêreld, wat ons op ‘n manier oortuig het dat menswees ‘n individualistiese opgaaf is. Dat dit die Rede is wat van my mens maak. Maar dan dink ek ook, dalk verg ‘n lewe volgens die ubuntu-leer ‘n meer gesofistikeerde menswees as wat ons as ‘Westerlinge’ ontwikkel het” (182-183).
Ubuntu is dikwels die somtotaal wat mense van Afrika-filosofie weet. Rasionaliteit en individualiteit het verseker dat Westerlinge suksesvoller en welvarender as die res van die mensdom is. Die ander wêreld waarna ons in die belang van alle Suid-Afrikaners behoort te verlang, is nie ‘n meer geafrikaniseerde land nie, maar eerder in baie opsigte ‘n terugkeer na die Suid-Afrika van vóór 2 Februarie 1990. My siening verskil radikaal van Coetzee se verwronge insigte, bv: “My bevoorregte posisie as wit Suid-Afrikaner is die erfenis van ‘n lang, pynlike geskiedenis waarin my voorreg op ‘n gewelddadige manier gewen is ten koste van die meerderheid mense in hierdie land” (185).
In Coetzee se hersiene geskiedenis staan bv dat die Kasteel in Kaapstad “‘n plek van onheil en pyn [is], die grond waarop dit staan deurdrenk [is] met die bloed van duisende [!] mense” (187). Afrikaners het glo “twyfelagtige voorsate” (191). Coetzee verstaan gevolglik “hoekom sommige mense van Afrikaanse herkoms kies om eerder in Engels te leef” (193). Saam met die etiket van Afrikaanswees “kom ‘n donker verlede, ‘n verskriklike reputasie, wat soos ‘n string blikke agter my klap” (193). Hierdie mens smeek eintlik om ‘n deeglike, omvattende heropvoeding.
Die huidige vlaag van swart-op-wit moorde in Suid-Afrika is besig om ‘n crescendo te bereik, met ‘n jong paartjie die jongste slagoffers in wat lyk soos ‘n rassehaatmisdaad. Johanco Fleischman (19) en sy vriendin, Jessica Kuhn (21), is wreed doodgeskiet nadat hul voertuig naby ‘n oorwegend swart woongebied oos van Johannesburg weens ‘n gebrek aan brandstof gaan staan het.
Fleischman het sy oom gebel wat op pad was om hom vir hom diesel vir sy Toyota-dubbelkajuitbakkie te bring. Sy oproep is omstreeks 11:00 die oggend gemaak, maar die oom moes ‘n plek op die pad soek om om te draai en kon nie dadelik die plek bereik nie.
Blykbaar het Fleischman buite die voertuig gestaan toe drie swart mans hom genader het, “mlungu” geskreeu het, wapens uitgepluk en hom verskeie kere geskiet het. Agterop die bakkie het twee swart werkers in diens van Fleischman gesit, maar die aanvallers, wat van dieselfde ras was, het hulle nie aangeval nie. Die werkers is deur die afvuur van die wapens verskrik, het van die voertuig afgeklim en weggehardloop.
Ten minste veertien skote is in totaal afgevuur, aangesien dié aantal patroondoppies by die moordtoneel opgetel is. Met Johanco Fleischman wat op die grond doodgebloei het, het die drie swart aanvallers die wit meisie in die kajuit gesien, om die voertuig gestap en haar met ‘n enkele skoot in die kop doodgeskiet. Dit is later bevestig deur Ross Campbell, ‘n woordvoerder vir ER24-ambulansdienste.
Ten einde getuienis te vernietig, het die moordenaars daarna voortgegaan om die voertuig aan die brand te steek. ‘n Inwoner van die nabygeleë Crystalpark het die brand net na 12:00 opgemerk en die nooddienste ontbied. Sy wou nie geïdentifiseer word nie omdat sy bang was dat die lewens van haar familielede bedreig kon word wat saam met haar was toe sy die grutoneel ontdek het.
Johanco Fleischman se oom, wat hom as kind versorg het, is so getraumatiseer deur die ontdekking van sy dooie nefie dat hy Sondagaand steeds besig was om te huil.
Die ooggetuies van Crystalpark het die grutoneel beskryf wat hulle teëgekom het. Alhoewel sy lyf met koeëls deurtrek is, was Johanco Fleischman nog nie dood nie, maar het geroggel vir asem terwyl hy besig was om dood te bloei.
“Die seun het langs die voertuig op sy rug gelê,” het die anonieme vroulike ooggetuie gesê. “Ek weet nie hoeveel keer hy geskiet is nie, maar oral was daar baie bloed.”
“Hy het swaar deur sy mond asemgehaal. Dit was nie ‘n aangename gesig nie, “het sy gesê.
Daar was oral mense wat rondom die moordtoneel gestaan het, maar niemand het ‘n ambulans gebel nie. Die vrou en haar man het ER24 en die polisie ontbied.
Die omstanders het probeer om ander voertuie te laat stilhou en gevra vir brandblussers. Hulle het ook die meisie uit die voertuig gesleep.
“Een van die mans op die toneel het die meisie se pols geneem, maar daar was niks nie,” het die ooggetuie voortgegaan. “Hy het toe haar gesiggie bedek terwyl ons op die nooddienste wag.”
Die passasiersdeur het ‘n koeëlgat vertoon, met nog ‘n gat deur die sitplek. Daar was verdere koeëlgate in die agterdeure, en die patroondoppies het op die grond verstrooi gelê.
Die motief vir die moord was duidelik nie roof nie, aangesien die moordenaars nie die egpaar se juweliersware gebuit het nie, insluitend goue halssnoere en Jessica Kuhn se ring. Maar een van hul selfone is geneem, waarskynlik om te verhoed dat iemand hulp soek.
Foto’s van hul lyke wat deur die goudkleurige materiale van ER24 bedek is, het gou op sosiale media versprei.
Johanco Fleischman en Jessica Kuhn het mekaar net in Februarie vanjaar ontmoet, maar was baie verlief.
Die seun se oupa, Willie Fleischman, het gesê dat Johanco se ma “gebroke” was. Nie net was hy haar jongste kind nie, maar ook haar enigste seun.
“Johanco was een van die mooiste seuns wat iemand kan hê,” het Willie Fleischman gesê. “Hy het nooit kwaad geword nie, nooit met enigiemand baklei nie. Jess was ook ‘n pragtige mens. Baie vriendelik, nooit dikbek nie. Die twee het so goed bymekaar gepas.”
Katie Hopkins (gebore in 1975) is ‘n omstrede Britse mediapersoonlikheid wat vanweë haar uitlatings oor die radio en televisie, asook in haar rubrieke in koerante, in talle dispute en hofsake betrokke geraak het. Myns insiens is sy in sommige opsigte te uitgesproke, maar die kern van die probleem is heel moontlik dat sy polities regsgesind is en nie die knie voor politieke byderwetsheid buig nie. Sy dring aan op die reg om te sê wat sy dink en wil haar nie laat intimideer deur diegene wat beheer wil uitoefen oor wat gedink en wat gesê mag word nie. Kulturele marxiste skep ‘n bedenklike situasie waarmee ons in die nuwe Suid-Afrika goed bekend geraak het.
Hopkins was in ‘n kloosterskool en het geleer om viool en klavier te speel. Aan die Akademie Sandhurst het sy militêre opleiding ondergaan. Daarna het sy ‘n graad in ekonomie behaal. Van 2004 tot 2005 was sy met haar eerste man getroud. Hulle het twee dogters. In 2010 het sy met haar tweede man getrou en hulle het ‘n seun. Sy het snags epileptiese aanvalle gekry, maar sy is in 2016 daarvan genees danksy die verwydering van ‘n gewas tydens ‘n breinoperasie. Hopkins het bekendheid verwerf vanweë haar optrede in televisiereekse soos The Apprentice (2007) en Big Brother(2015). In 2015 was sy die hoofkarakter in die video, My fat story, waarin sy binne maande haar gewig met 19 kilogram vermeerder en daarna net so vinnig verminder het. Die video het sowat 10 miljoen televisiekykers in Brittanje en Amerika gelok.
In hierdie rubriek word daar op Hopkins se politieke idees gefokus. Sy is anti-Islam, anti-Derde-Wêreld-immigrasie, anti-multikulturaliteit (bv as bron van misdaad), anti-globalisme en sy steun Israel, Brexit en Donald Trump. As op die huidige trant voorgegaan word, voorsien sy dat die blankes ‘n minderheidsgroep in Brittanje gaan word. Soos Raheem Kassam (No go zones: How Sharia law is coming to a neighborhood near you, Regnery Publishing, 2017, 302p; Amazon Kindle $13,32) beweer Hopkins dat daar reeds “no-go areas” vir blankes in Engeland is. Wat die nuwe Suid-Afrika betref, kan die plaasmoorde volgens haar op blanke volksmoord dui. Tydens haar besoek in Februarie 2018 het sy ook anti-blanke rassisme teëgekom. Haar paspoort is plaaslik by geleentheid gekonfiskeer, onder die voorwendsel dat sy rassehaat aanblaas. Na aanleiding van Black Lives Matter het sy die vraag gestel: As swartes hulle lewens so waardevol ag, waarom steek hulle dan so dikwels mekaar met messe of skiet mekaar dood? Hopkins is so omtrede in Brittanje weens die oordrewe, eensydige publisiteit wat sy in die linksgesinde massa-inligtingsmedia kry dat die United Kingdom Independence Party (UKIP) weier om haar as lid te aanvaar. Die voorafgaande uiteensetting is grootliks op die Wikipedia-artikel gebaseer.
Rude
Hopkins het haar kant van die saak in ‘n boek gestel: Rude (London: Biteback Publishing, 2017, 320p; Amazon Kindle $9,19). Die teks is dikwels op so ‘n platvloerse vlak, bv wat die talle verwysings na seks en geslagsorgane betref, dat ek die boek nie as aangename leesstof kan aanbeveel nie. “Nice … is one of the least exciting words in the English language” (Kindle 66). Maar ek het met die leesproses volhard omdat ek op soek na haar politieke idees was. Dit is bekend dat die Wikipedia polities links georiënteerd is,* gevolglik wou ek my nie uitsluitlik verlaat op die inligting wat daar oor Hopkins verskaf word nie. Veral in die laaste hoofstuk is my soektog uiteindelik beloon. “I see these mantras as helping to equip an entire generation with the force and tenacity to stand strong against the torrent of leftie nonsense they are obliged to withstand on an almost daily basis” (1279). Die hoofstroom-inligtingsmedia het ontaard in ‘n “echo chamber … one vast liberal hell hole” (1439). “I want this book to be a kind of handbook for life” (60). Myns insiens slaag sy in talle opsigte nie hierin nie – “I have over-shared” (3156) – maar ek bepaal my by voorkeur by haar politiek. Vir Hopkins was die skryfproses “therapy for my soul” (3156).
[* Daarteenoor is die oriëntasie van die Metapedia regs, hoewel sommige van die artikels na my sin te propagandisties, bv oordrewe anti-Semitisties, is. Maar lees gerus die inskrywing oor Suid-Afrika en ook die een oor die Traditional Britain Group (TBG), waarby Katie Hopkins en bv Roger Scruton hulle skaar. Die TBG is ‘n voortsetting van die Conservative Monday Club, wat destyds die blanke bewind in Suid-Afrika ondersteun het.]
Die boek herinner in sommige opsigte aan dié van Milo Yiannopoulos (Praag 7.10.2017). Die manier waarop hy en Hopkins deur die polities byderwetses behandel word, is soortgelyk aan wat Steve Hofmeyr ervaar, bv: “A panellist or other minority [ie non-white] individual says they will pull out if I am allowed to speak or am given a platform” (92). “One thing you don’t want to do in life is fit in. The misfits are way more interesting to sit next to and won’t be looking over your shoulder to see if there is someone more fabulous to talk to. As I tell my kids, it’s good to be weird. All the best people are” (528).
“Liberals tend to hate me more than most” (22). Sy is die linkse British Broadcasting Corporation (BBC) se “equivalent of Ebola” (47). Op haar beurt beskou sy die BBC as ‘n “holy hell of ineptitude, funded by the taxpayer” (1445). Oor diegene aan die hoof van die BBC skryf sy: “The bigger the arsehole, the more they get paid and the higher up the chain of authority they rise” (1451). Sommige sprekers “are booked to entertain or bemuse an audience of left-wing media types who look like they are sucking lemons in the rain at a funeral they didn’t want to attend” (47).
“One of my favourite talks is: ‘We are not all equal, some people are just not worth the effort’” (79). Hopkins vra: “Were you born an idiot or do you have to practice?” (2129). “We are born separately. Live as individuals” (368). “People are basically animals and we are not designed to be in such close proximity with one another” (2199). Die linkses verkies egter groepsdenke, “a dictatorship of thought” (1921). “Everything perpetuated by liberals or Remainers was hope, and everything else was hate” (1915). Sy noem hulle “liberal fascists” (1928). Jonah Goldberg het ‘n hele boek hieroor geskryf: Liberal fascism: The secret history of the Left from Mussolini to the politics of meaning (London: Penguin, 2009, 492p; Amazon Kindle $16,75).
Hopkins skryf: “The BBC is able to apply nonsense diversity criteria to everything first, before any consideration of its purpose and its role, to the extent that you have to employ a black guy from a sink estate brought up exclusively on free school meals before you are even allowed to consider what programme you might be making. Here’s one example. A Muslim rape squad has just been sentenced in Newcastle. Full plaudits to the police force there for doing a fabulous job. BBC Newsnight had a discussion on Muslim grooming gangs and why the problem seems to be so widespread. Five people were invited on to the show to discuss the issue. And all five were Muslims” (1413). Dieselfde soort ding word telkens by die SABC en MultiChoice aangetref. “The output is so biased – laundering news to make it palatable to the left … makes this a broadcaster of pure propaganda … Contributors are assessed for their ethnic, sexual or social diversity before their opinion” (1420).
“London and the liberals have got it so wrong. They have created an environment in which another, devastating kind of pretending has become law – in which not only must we never say certain things out loud, we must pretend we don’t even think them. They tell us which thoughts are permissible and can be spoken, and which we must hide” (3207).
“I am no raging feminist” (118). “There was a space in the media market for a woman who spoke like a bloke but understood the mysteries of women. And I filled it” (28). En sy doen dit op ‘n uiters blatante manier “as someone with no filter, for whom no subject is off limits” (368), bv op Twitter. “Twitter is like road rage” (124). Sy erken dat sy op die ingewing van die oomblik groot foute op Twitter begaan het; dat sy dalk eerder berug as beroemd is (137). Vroue wat die lewe skenk, presteer nie uitsonderlik nie. “You are fertile and you had sex. This is not award-winning stuff. There is a bit of a tendency for women to make pregnancy and especially childbirth a bit of a serial drama” (2418). “It’s misogynistic [vrouehaat deur mans] to say anything other than that women are awesome” (3213). In die resultate van wetenskaplike navorsing mag daar tot ongunstige gevolgtrekkings oor blankes gekom word, maar dieselfde geld nie vir nieblankes nie, soos onlangse gebeure aan die Universiteit Kaapstad en Stellenbosch duidelik aangetoon het.
Die volgende opmerking het my aan bv Amanda Gouws, ‘n opperste feminis, laat dink: “It must be exhausting to view all life through the goggles of an angry woman, cross at not being a man and determined that all men are arseholes” (1670). Ek vra my af: Het Gouws dan nie ‘n pa (gehad) nie? Dalk is dit die probleem; dat sy ontevrede is omdat sy is soos sy is. Sy skaar haar ongekwalifiseerd teen die helfte van die mensdom; op die gevaar af dat dit die beste helfte kan wees.
[Terloops, jare gelede, toe ek met die publikasie van hierdie rubriek begin het, was daar vroue wat gereeld gereageer en aan die besprekings deelgeneem het. Deesdae gebeur dit (feitlik) nooit meer op Praag nie. Destyds was dit Afrikanervroue wat bereid was om kaalvoet oor die Drakensberg te loop om van die Britse gesag weg te kom. Dit was Afrikanervroue wat hulle mans tydens die Anglo-Boereoorlog aangemoedig het om voort te veg en in 1902 nie wou oorgee nie. Dit kan sekerlik nie waar wees dat (alle) Afrikanervroue in die nuwe Suid-Afrika sedertdien deur kulturele marxiste soos Christi van der Westhuizen saggemaak en gebreinspoel is en hulle mantels anti-Afrikaner gedraai het nie. Maar hoe verklaar ‘n mens die feitlik algehele afwesigheid van vrouestemme op Praag? Vroue is onmisbaar deel van die Afrikanerdom.]
Een van Hopkins se groot griewe teen feministe is dat hulle geen kritiek op Moslems uitspreek nie: “the mystery of our Western feminists’ blindness towards the mistreatment of women” (1502). “If it is equality women are after, why do they only shout about equality for Western women?” (1514). “My fear of Islam is rational, based on the simple fact that most men who want to blow up my children, run down my children, or stab my children with a twelve-inch hunting knife on one of London’s bridges are, in fact, Muslims” (1571).
Suid-Afrikaanse blankes word sedert 1994 vertel hoe skaam hulle oor hulleself moet wees. Hopkins het goeie raad: “Shaming is something that is done to you. Reject it. Refuse to be shamed” (207). “Apologising never actually stops people complaining anyway. The apology is never enough – or never soon enough, or never sincere enough” (805). Hopkins bied die volgende waardevolle strategie aan: “I do not give offence. You choose to take it. You need to make better decisions” (1286).
Soos in Amerika is die dosente aan Britse universiteite uiters linksgesind. Hopkins verwys na die “liberal fascist lecturers” (1953). “I believe most university campuses are the prime instigators of liberal facist thinking in our young people. It is no coincidence that [Jeremy] Corbyn [leader of the Labour Party] and the left want to change things so that every vaguely literate person can go to university without fees and come out with a dodgy 2:1 in psychology before they hit the ranks of the unemployed” (1979). Dieselfde redenasie word by Jacob Zuma en die res van die ANC aangetref. Hulle sal nooit moeg daarvoor raak om iets gratis aan hoofsaaklik swartes aan te bied waarvoor ‘n klein groepie munisipale en inkomstebelastingbetalers moet opdok nie.
Hopkins is sterk teen vet mense gekant. Sy noem hulle “chubsters” (2682), afgelei van “chubby” (dik, mollig). Twee hoofstukke handel daaroor. “Fat is the new normal” (2670) – kyk maar gerus na die parlementslede van ons jong demokrasie; die olifante in die kamer (2741). “This is obesity-acceptance” (2741). Eintlik mag dit nie gesê word nie: “It is fattist to say anything” (2741). “It offends sensitivities” (2760). Volgens Hopkins is selfbeheer elkeen se persoonlike verantwoordelikheid (2766); “the body you have eaten yourself into” (2816). Ouers kan verantwoordelik vir die dikgattigheid van hulle kinders gehou word. “In the shadow of every fat kid is a fat parent” (2802). “Being morbidly obese is a hard place to be” (2823). Wat nodig is, is “a functional relationship with food” (2837, 2866). “My relationship with food is purely practical” (2879). Hopkins se hipotese is: “Fat people are lazy” (2886). Haar raad is tweeledig: “Moving more and eating less” (3122; ook 2837, 2893). “Everyone has it within them to exercise control over their weight, at no cost, if they make the effort” (2893).
Daar is baie dinge wat die afgelope dekades verbode geraak het. Vir elkeen van hierdie oortredings is daar ‘n benaming. Hulle hang saam en ondersteun mekaar. Dit word “interseksionaliteit” genoem: “the ways in which oppressive institutions (racist, sexist, homophobic, transphobic, ableist, xenophobic, classist, etc) are interconnected and cannot be examined separately from one another” (3265).
“It’s Islamophobic to say Muslims really aren’t that creative when it comes to naming their children, despite the fact that if I stand in a playground in Leicester [‘n erg vermoslemde stad] and shout Mohammed, 4 562 children will come running” (3213).
“It is now sexist to say women and men are not equal and should not all be paid the same. That no two people are equal; that no two people put the same effort into the same job or achieve the same outcome, and that gender usually isn’t the differentiator” (3213).
“It is officially fattist to say that it’s not healthy to shove half the fridge in your face, become morbidly obese and then think it’s OK to ask the taxpayer to pay for the new hip you now need, or for your type 2 diabetes treatment” (3213).
“It’s fascist to say that Trump was democratically elected as the 45th President. Or that Brexiteers won with 52 per cent of the vote” (3219).
“It’s racist to say that Caster Semenya should not be allowed to compete in the female 800-metre race because she has internal testes and hormone levels three times that of a normal female” (3219).
“It’s homophobic to say that … I cannot abide the way that even in these tolerant processionals [in Gay Pride] certain individuals are excluded – viz the 2017 march at which the Israeli Pride flag in a rainbow was deemed offensive and those marching with it were asked to remove themselves from the event” (3219).
“It’s transphobic to say I agree entirely with Donald Trump that trans individuals should not serve in the military … the idea that this is something we need in our military, when there are other individuals who will not need the same level of cost to recruit and retain, then, for me, the simple economic argument wins every time” (3219).
“The Crown Prosecution Service [CPS] has just issued new guidance as to what constitutes hate. Now it’s enough that you perceive someone to deserve the label, even if you have no proof. The Association of Chief Police Officers and the CPS have agreed [on] a common definition of hate crime: ‘Any criminal offence which is perceived [!] by the victim or any other person, to be motivated by hostility or prejudice based on a person’s race or perceived race; religion or perceived religion; sexual orientation or perceived sexual orientation; disability or perceived disability and any crime motivated by hostility against a person who is transgender or perceived to be transgender.’ What madness is this? Perception and hurty feelings” (3226).
“So if you identify as black, you’ve got ‘racist’ in your armoury, to fling at anyone who crosses you. If you identify as a Muslim, you’ve got ‘racist’ and ‘Islamophobe’. If you are a black Muslim lesbian, you have ‘racist’, Islamophobe’ and ‘homophobe’. The one with the most identities gets the most weapons in their personal arsenal. It’s like a weird game of Top Trumps for victims” (3233). “If I speak out with my belief that Black Lives Matter is a nonsense organisation that needs to stop what it’s doing because it fuels civil unrest – an opinion supported by the niece of Martin Luther King, whom I met in a hotel lobby – then I am not critising your politics, I am criticising you as a black women, giving you the legitimacy to label me a racist” (3246).
“In this climate, any attack on the things you believe is an attack on your very humanity, which explains why men are so isolated from the feminist debate; appearing to attack womankind is dangerous. I, on the other hand, can say what I like about women; I might be called a misogynist (I frequently am), but I won’t be prosecuted for it, because I am a woman. That’s why I carefully referenced Martin Luther King’s niece above. I need the voice of a black women to say that Black Lives Matter needs to stop because if I say it, as a white woman, I will be labelled a racist. Plus, it’s hard to argue with someone called Luther King” (3246). Dit is waarom plaaslike linkse blankes so dikwels noem dat “meneer Nelson Mandela” of “aartsbiskop Desmond Tutu” dit of dat gesê het ten einde hulle eie standpunt te regverdig.
“Place all that in a climate of paranoia and fear and it quickly becomes apparent that this is not a good time to be a journalist fighting from the right. It’s a time in which labels are incendiary and entire legions of lawyers and litigators exist to pounce on the smallest perceived misdemeanours. Not to mention the appetite of the CPS and police for a Conservative scalp” (3284). In Suid-Afrika sit ons opgeskeep met die Menseregtekommissie en enige ANC-oorheerste parlementêre komitee matig hom die reg aan om enigeen te dagvaar om voor hom te verskyn. Die blankes, veral die Afrikaners, word tot stilswye geïntimideer. Dit is die soort vryheid waarvoor daar geveg is totdat die bloed gevloei het, soos ons so dikwels moet aanhoor.
“There is no rationalising with these people. I see that the world is changing. I see that the ability to speak out is being lost. That the platform from which to speak has shrunk down to its smallest size yet. And the direction of travel is still toward an ever-increasingly identity-bound form of politics. It is a great pity and a great shame. Sometimes I feel like a polar bear on a little island of ice where a whole polar ice-cap used to be, watching the land under my feet melt away. The old industry has changed; the media is controlled by those who think like [Hillary] Clinton, and socialism rules” (3297). ‘We need new ways, new platforms, new opportunities to speak out more freely and to keep standing up for the people in this country who feel like they have lost their voice. And I am committed to doing that” (3303).
“There are too many people out there who feel utterly dejected at the state of the country and a capital city [London] that increasingly looks and sounds like a foreign country. And I don’t mean anything to do with colour or background; I mean foreign in its true sense, as in a place where the natives [whites] have become the outsiders. A place where our own customs, rituals, language or behaviours take second place. A place [where] we no longer feel at home. I feel responsible for standing up against all that” (3309). “Right now, voices are needed more than ever before. This is no time to quit. It is time to find a way to keep speaking … to keep writing stuff that is honest and true and find a platform on which to post it” (3316).
Plaasmoorde
Ernst Roets se boek, Kill the boer: Government’s complicity in South Africa’s brutal farm murders (2019, 439p; Amazon Kindle $11,49), het ‘n mate van sleepvoetende kommentaar in die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia ontlok. Die outeur se standvastigheid tydens ‘n verhoor deur ‘n parlementêre komitee het hom eerder kritiek as waardering op die hals gehaal. Kort voor Roets se boek is twee boeke oor plaasmoorde gepubliseer: Alice VL se My turn: Waiting to be murdered in South Africa (2018, 200p; Amazon Kindle $5,16) en Katie Hopkins se Plaasmoorde: The killing fields – A first hand, emotional account of the farm atrocities in South Africa (Toronto: Rebel Media, 2018, 70p; Amazon Kindle $4,59). Die verskyning van hierdie twee boeke is plaaslik doodgeswyg. Vervolgens bespreek ek slegs Hopkins se boek. Dit is gepubliseer deur Rebel Media, waarna ek voorheen in die konteks van Lauren Southern verwys het (Praag 25.11.2018).
Hopkins het Suid-Afrika aan die begin van 2018 besoek. Sy was net drie weke hier en het twee van daardie weke gebruik om 3 000 kilometers in die land rond te reis. Sy was te kort hier om werklik ‘n diepgaande begip te ontwikkel van wat in hierdie droewe land aan die gebeur is. Maar haar boek kan help om mense in te lig wat deur die hoofstroom-inligtingsmedia doelbewus in onkunde gehou word. Soos die gebruik by Britte is, word apartheid sonder meer verdoem, asof rasseskeiding in geen opsig sy ontstaan in die Britse koloniale geskiedenis gehad het nie. “When people talk about apartheid and how dreadful it was, of course I agree. It was a horrible time and a horrible thing” (Kindle 450). Wat verblydend is, is dat Hopkins by plaasmoorde nie vaagweg na die aanvallers verwys nie, maar spesifiseer dat dit aan die misdadige boosheid van sommige swartes, bv “black gangs”, te wyte is (73; ook 111, 321, 462). “In South Africa the monsters are real. And they do come in the night” (243).
Sy het met twee voertuie en vyf sekuriteitswagte, asook ‘n kameraman, in die land gereis en ‘n dokumentêre video, Plaasmoorde: The killing fields (738), gemaak en hierdie boek na aanleiding van haar wedervaringe geskryf. Baie van die feite oor plaasmoorde, wat aan ingeligte Suid-Afrikaners oorbekend is, word verstrek, bv dat sagte teikens, bv bejaardes, by voorkeur uitgesoek word; dat die slagoffers nie bloot gedood en beroof word nie, maar brutaal gemartel word; dat die oorlewende kinders erg getraumatiseer is; dat baie plaaswerkers op hierdie manier hulle werk en verblyfplek verloor, maar dat hulle soms die swak skakel in die boer se veiligheidsmondering blyk te wees. Dit alles is “part of the reality of being white farmers in South Africa in 2018” (65), “where murder is seen as a solution rather than a crime” (283).
Sy het die Ysterberg besoek waar daar ‘n wit metaalkruis geplant is vir iedere blanke boer wat vermoor is. “When the number of murders is so high and the number of dead is so great, each death becomes less newsworthy” (104). Byvoorbeeld, in Die Burger haal plaasmoorde selde die voorbladsy. Normaalweg word slegs oor plaasaanvalle berig as hulle in die Wes-Kaap plaasgevind het en dan onprominent op ‘n binnebladsy. Oor die hoewemoord op Annette Kennealy is glad nie in Die Burger berig nie terwyl dit op dieselfde dag (22.05.2019) die hoofberig op die voorbladsy van Beeld was. Die Burger se eind- en mederedakteur, Johann Maarman, is ‘n ANC-ondersteuner wat (soos Jakes Gerwel) as koerier boodskappe aan ANC-terroriste gesmokkel het. In Media24-geledere behoort daar ernstig besin te word oor die nuutgevonde ideologiese grondslag van hulle publikasies, by uitstek die toestand waarin Die Burger verval het. Die koerant is nie ‘n skaduwee van die (redelik) betroubare inligtingsbron wat hy eens was nie.
“The country’s latest crime statistics revealed that 20 336 people were murdered between April 2017 and March 2018, compared to 19 016 in the previous year. Police minister Bheki Cele said this number rate, ‘borders close to the war zone’. (Based on 2016 figures, South Africa ranks #10 in the world for intentional homicides per 100 000 inhabitants, out of 219 nations” (546).
Sy noem hoe sleg die blanke slagoffers van plaasaanvalle deur die swart personeel in hospitale behandel word weens die anti-blanke sentiment wat deur die ANC en EFF gestook word (131). Ook dat die polisie om dieselfde rede traag is om plaasmoorde te ondersoek en selfs nie eens opdaag nie (158). Hopkins het respek vir die dapper blankes wat op hulle plase aanbly en hulle nie deur misdadigers laat intimideer nie. “A survivalist group called the Suidlanders, among others, are training white South Africans to make a last stand. They are preparing for some great final showdown between black and white” (335). In die Wikipedia word die Suidlanders beskryf as “a South African ethnonationalist racist white Afrikaner survival group whose ideology is based on the prophecies of Boer Siener van Rensburg [1864-1926].”
Blanke plaasbewoners (eintlik alle blanke inwoners) is grootliks op hulleself vir hulle veiligheid aangewese. Daarom is daar bv geëlektrifiseerde heinings, diefwering en kameras en kan die plaasbewoners hulleself met wapens verdedig. Groot honde word ter beveiliging aangehou. Dit lyk asof die plase in ‘n oorlogsone is, wat verstaanbaar is omdat die regering aan ‘n terroristies-kommunistiese bewind toevertrou is. It’s a constant and ongoing feeling of being a target and knowing you must prepare for an attack” (554) “I don’t think we can really understand what that’s like” (229). “This is normal life in South Africa” (236). “I think about the way I live my life [in England], sometimes leaving my front door wide-open whilst I potter about the house; often sleeping with windows open; letting my children walk to school alone; popping out to do the school run with my front door unlocked. It’s different trying to be a mum here … Trying to be a white mother in South Africa with white children is an endurence event in itself” (554). Maar die ANC en sy meelopers gee valslik voor dat die land in 1994 op ‘n positiewe manier genormaliseer is.
Hopkins het ‘n onderhoud met ‘n polisieman gevoer. “With certainty he sets out instances where police weapons have been used in the farm attacks, in exchange for a cut of the money (whether paid by the syndicate bosses or stolen from the white families)” (283). “There is something soul destroying about hearing that the very people who are supposed to protect and safeguard them are the ones who are perpetuating the slaughter of whites on the ground. And there is something deeply troubling about listening to him tell me that the police are equipping farm attackers, especially when I have sat with victims who tell me that as soon as the attackers left, they phoned the police for help” (299).
Die ANC-regering maak geen geheim daarvan dat blanke boere nie op hulle plase hoort nie; dat hulle daar ongewens is. Vandaar die beleid van onteiening sonder vergoeding, wat met oorgawe deur Cyril Ramaphosa gedryf word, of die blankes, in sy woorde, “daarvan hou of nie.” Die land het in ‘n netto invoeder van kos ontaard (306); voedsel sekerheid bestaan nie meer nie. “I wonder just how much more damage the ANC is going to be allowed to do to this country” (314). Met verwysing na wat in Zimbabwe met die eiendom van blanke boere gebeur het, skryf Hopkins: “History is set to repeat itself in South Africa … [the politicians] sat on their hands and watched as farmers were butchered from the land” (314).
“Black gangs feel they can attack white farmers with impunity – because the political leadership have created a climate where removing whites from the land is seen as accepted policy, and police can curry favour by facilitating attacks on the ground. One thing has become very clear: Politicians and corrupt police officers are in bed with the farm attackers on the ground. At best, they are creating the environment where they feel they have support for their murderous actions; at worst, providing weapons and stashing stolen cash” (321). Sy onderskryf dus die standpunt van Ernst Roets, soos hierbo uit die titel van sy boek blyk, dat die ANC-regering medepligtig aan die moorde op blanke boere is.
Hopkins gaan selfs verder. “In my opinion, the EFF are effectively the ANC’s terrorist arm. It is ANC political policy to pursue land expropriation without compensation, but the incitement of hate-fueled violence, retribution, and revenge on the ground is delivered by the dancing, singing [“Kill the Boer; kill the white man” – 328] leaders of the EFF” (335). “There is a sense that for whites to survive in South Africa, they will need to withdraw to territory they can defend. Instead of building endless fences and gates and shutters around their homes, they will build an almighty wall, a defendable fortress, behind which white South Africans will endeavour to endure” (343) – die ideaal van ‘n blanke tuisland.
Hopkins het arm blankes in ‘n plakkerskamp buite Pretoria besoek. “These are the outsiders, the people cast out by the system” (450); die uitgeworpenes. “Because of the new rules in South Africa, it is not possible for a white person to be employed if a black person could be employed to do the same task. Companies are penalized if they do not have a [demographic] representation of workers, and cannot secure government contracts unless black workers make up the majority of their business and their senior team” (450). Dít is die nie-rassige nuwe Suid-Afrika waarin daar na bewering nie meer rassediskriminasie bestaan nie. “The only difference is that now it’s black South Africans who wield the privilege and power. White South Africans are outcasts … I sense this is all about revenge. And it is particularly cruel” (457).
Naas wraak gee afguns/jaloesie en gierigheid aanleiding tot plaasmoorde. Die werkers kan begeer wat die boer het omdat aan hulle verkondig word dat alle mense gelyk en wesenlik eenders is, terwyl die boer en sy werkers in werklikheid op heeltemal verskillende vlakke van verdienstelikheid is. Werkers kan griewe hê of afgedreig en geïntimideer word om plaasmoorde uit te voer. ‘n Boervrou sê prontuit: “I can’t trust any of them” (487). Hopkins glo sindidate speel ‘n groot rol. Leiers word gewerf om plaasmoorde te orkestreer. “His syndicate boss dresses him up with a nice watch, gives him money for his wallet, lends him a car, and sends him to lure other farm workers to become informants” (516). “Farm attacks are not the random events they might appear. They are coordinated and equipped from the outside. But many, it seems, are set up from within” (524).
“Farmers aren’t taking farm attacks lying down. They aren’t simply waiting. Not only is there a strong personal resilience that accompanies the decision to die in ones boots – the farmers are also working together to defend themselves as a community, forming patrols on foot and by radio to provide a first level of security and safety checks within their own community” (576). ‘n Boer het tydens sy beurt op nagpatrollie gesê: “I do this tonight, so that tomorrow night I can sleep safely” (590). “The South Africans’ right to bear arms is being tested. Licensing laws have become more stringent, and many farmers are finding it difficult to secure them … Under the new [2001] law licence[d] gun owners had to renew their licence every five years, within 90 days of the expiration date. If they fail to do so, the licence will be considered cancelled, and the gun owner would be in possession of an illegal firearm. Most recently the highest South African court ruled that anyone possessing a gun for which the licence had expired must surrender the weapon to police for destruction” (627).
“This is not a message I expect farmers to heed. Right now in South Africa, it is no time to be handing over your weapons. At this stage the police have not announced what they intend to do, but there is a certain feeling that, despite the government’s denial, they are becoming more oppressive in its management of white South Africans. That this is just another attempt to disarm civilians” (634). Dit is bekend dat die polisiediens ondoeltreffend en korrup is; dat hulle nie vertrou kan word met die veilige bewaring en vernietiging van vuurwapens nie; dat vuurwapens uit polisiebewaring gesteel word en dat sulke wapens soms vir eie gewin verkoop word en in die hande van misdadigers beland.
Dit is ‘n bedenklike situasie. Die polisie kan nie met die beveiliging van blankes se lewens en belange, bv eiendom, vertrou word nie. Die polisiediens faal dus in die doel waarvoor hy bestaan en waarom hy van owerheidsweë met die belastingbetalers se geld befonds word. Die ANC-regering kan allermins met die beveiliging van die blanke se belange vertrou word, soos duidelik blyk uit die beleid van onteiening sonder vergoeding. Die ANC-regering het van 2003 tot 2008 die kommando-stelsel, wat plase en hulle bewoners sedert die 1770’s doeltreffend beveilig het – dus ook tydens die terroristiese aanslae – uitgefaseer. Sedert 2008 het plaasaanvalle eksponensieel toegeneem. Deesdae is die polisie veronderstel om die werk te doen wat eens deur die kommando’s gedoen is. Oor die vyandiggesindheid van die ANC en die EFF jeens die blankes, veral die Afrikaners, kan daar myns insiens geen twyfel wees nie.
Ná die onlangse algemene verkiesing het Pieter Groenewald, die leier van die Vryheidsfront Plus (VF+), aan boere gesê: “Vergeet van die kommandostelsel; dit sal nooit terugkom nie” (Netwerk24, 16 Mei). Groenewald plaas sy vertroue in die nuwe polisiestrukture wat glo intussen ontstaan het. Die VF+ het meer stemme in die afgelope verkiesing as voorheen getrek, maar boere het rede om teleurgesteld te wees insoverre hulle vertroue in die VF+ gestel het. Die VF+ streef deesdae daarna om die belange van alle minderhede op die hart te dra en hom nie meer eksklusief vir die blankes, veral die Afrikaners, se belange te beywer nie. In werklikheid het die VF+ ‘n enkele bestaansrede, naamlik om die blankes te dien. As nisparty kan die VF+ slegs as sodanige sinvol voortbestaan. As hy probeer om sy voetspoor te vergroot, sy fokus te verbreed en sy pro-Afrikaner-missie te verwater, is hy tot mislukking gedoem.
Deesdae mag daar eintlik nie oor ras gepraat word nie. Ons is glo almal net mense. Daar is dus net een ras, die menseras. Almal word as gelyk en wesenlik eenders beskou. Almal is dus bekwaam genoeg om almal se lot te bepaal; vandaar demokrasie. Die meerderheid moet die oppergesag uitoefen anders word ‘n misdaad teen die mensdom gepleeg. In die Suid-Afrika van weleer is vier rasse onderskei: blankes, bruines, Asiate en swartes. Die blankes het die oppergesag uitgeoefen. Onder hulle leiding is die land ontwikkel tot die suksesvolste en voorspoedigste in Afrika. Die blankes het van die veronderstelling uitgegaan dat hulle die land beter as die nie-blankes kan bestuur. Daar was dus ‘n hiërargie van rasse. Deesdae word geredeneer dat sodanige hiërargie op stereotipering berus; dus dat ‘n valse veralgemenende beeld van die kwaliteit (bv kundigheid, bekwaamheid) van daardie vier rasgroepe doelbewus deur die blankes ter eie bevoordeling geskep is.
Binne die tradisionele rasgroepe kan verskillende etnisiteite onderskei word. Wat opval, is dat diegene wat ‘n geskiedenis van (relatiewe) prestasieloosheid het, verkies om die werklikheid van ras- en etniese groepe te ontken. Op hierdie manier deel die nie-presteerders in die prestasies van die presteerders. ‘n Ons/hulle-onderskeid word as uit die bose beskou. Die nie-presteerders ag hulleself gevolglik as die gelyke vennote van die presteerders. As die nie-presteerders in die meerderheid is, verseker ‘n demokratiese opset (een mens, een stem) dat hulle ‘n kwalitatiewe minderheid kan oorskadu; dus dat hulle ‘n polities meerderwaardige posisie inneem; selfs ‘n moreel meerderwaardige posisie deur bv te lieg en die geskiedenis te herskryf.
Naas ‘n blanke, bruin en swart ras word ‘n geel ras soms onderskei. Die Chinese en Japannese het histories gepresteer en doen dit steeds. By hulle is daar dus ras- en etniese trots en geen noemenswaardige beswaar klink daarteen op nie. Daar is net een ras wat deesdae wêreldwyd trots op hulle prestasies misgun word en dit is die blankes. In Suid-Afrika is daar twee etnisiteite wat ‘n land geskep het wat as ideaal en trekpleister vir swartes in Afrika dien, naamlik die Afrikaners en die blanke Engelssprekendes (oftewel Engelse). Die Afrikaners het in veel groter mate lewensruimte aan die Engelse gegun as andersom. Die Engelse (bv Charles Somerset en Alfred Milner) wou die kulturele kern van die Afrikaner, te wete Afrikaans, vernietig. Deesdae poog die ANC-regering om dieselfde te doen. Die tradisionele onderskeiding van vier rasse word tans voortgesit, maar met ‘n ander motivering as voorheen: om swartes soveel moontlik te bevoordeel en blankes soveel moontlik te benadeel. Die veronderstelling dat swartes ‘n land net so doeltreffend soos die blankes kan bestuur, lê reeds meer as twee dekades lank aan skerwe, met bv Eskom as ‘n toonbeeld van swartes se onbekwaamheid en geneigdheid tot roofbou (uitputting/afbreking van ‘n instansie) en korrupsie, oftewel steelsug.
Vanaf 1652 tot omstreeks 1980 is die werklikheid van ras en die noodsaaklike rol wat dit in die voortbestaan van die land moet speel plaaslik algemeen erken. Daarna het vermurwing ingetree. Die kernwaarheid is dat blankes tradisioneel in beheer van die land was. Rasse(onder)skeiding is in blanke geledere algemeen aanvaar as ‘n noodsaaklike voorwaarde vir die voortbestaan nie net van die blankes nie, maar ook vir ‘n voorspoedige land. Rassesegregasie/apartheid/afsonderlike ontwikkeling met (oorwegend) blanke stemgeregtigdes was die meganisme waarmee blanke beheer oor die land verseker is. Die aftakeling van rasse(onder)skeiding sou noodwendig oorheersing deur swartes tot gevolg hê. Denis Worrall (gebore in 1935) skets die rol wat hy in die vernietiging van blanke politieke gesag gespeel het in sy boek, Theindependent factor: My personal journey through politics and diplomacy (2018, 236p, R275; Amazon Kindle $9,19). Die outeur het die gedrukte uitgawe self gepubliseer.
In die eerste voorwoord maak David Grant, ‘n politieke geesgenoot van Worrall, gewag van “real reform” (Kindle 149) en loof hy Worrall se “massive contribution to the process of democratisation in South Africa” (157). Regter Ian Farlam verwys in die tweede voorwoord na “meaningful change” en Worrall se “enlightened views” (170). Werklike hervorming, demokratisering, betekenisvolle verandering en verligtheid is almal eufemistiese formulerings van wat ons as gevolg daarvan het, naamlik swart politieke oorheersing. In sy eie voorwoord noem Worrall sy boek “a memoir” (206). Hy bedank mense soos “my old friend” (2539), “my good friend” (2648), Max du Preez, en Jannie Momberg (wat ‘n ANC-parlementslid en daarna ambassadeur in Griekeland was) vir hulle ondersteuning (214). Later skryf Worrall oor Donald Woods, wat uit Suid-Afrika verban is en wat voorheen die uiters linkse redakteur van die Oos-Londense koerant, die Daily Dispatch (in die volksmond beter bekend as die Daily Disgrace) was: “I knew and liked Donald very much and I saw quite a lot of him in London” (2568). Dit gee ‘n aanduiding van hoe uiters links Worrall se politiek is.
Worrall het ‘n ma van Ierse afkoms en ‘n Engelssprekende pa gehad. Sy ouers was Sappe wat in 1961 teen republiekwording gekant was. Worrall het later ‘n lid van die Verenigde Party geword. Hy het in Cradock, Wellington en Bellville grootgeword. Veral in Bellville het hy Afrikaans en Afrikanerkultuur goed leer ken. “My upbringing and specifically my schooling in Bellville freed me of that ‘benign superiority towards Afrikaners’ which characterised white English-speakers down the years” (292). “Whereas to English-speaking whites, and a very powerful leader like General Smuts and even Jan Hofmeyr, the discrimination against black people and persons of colour which they introduced and enforced as policy was simply racial in kind. By contrast, the driving force behind the apartheid of Afrikaners was as much nationalism and the natural determination to grow itself as racial consciousness. In the end, the real struggle for control of South Africa would be between two indigenous nationalisms – the Afrikaner and the African” (300). “[Nowadays] there is a new national identity emerging in which white South Africans are likely to be subordinate players” (292).
Die outeur het vroeg met Edmund Burke (1729-1797) en John Stuart Mill (1806-1873) se liberalisme kennis gemaak. Aan die Universiteit Kaapstad het Worrall veral in die filosofie (tot die verwerwing van ‘n magistergraad) en die regte studeer. Hy het later die graad LLB aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) voltooi. Hy het ‘n lektor in politieke wetenskap aan Unisa geword. Hy het spoedig ‘n Fulbright-studiebeurs ontvang vir doktorale studie van 1961 af aan Cornell University, Ithaca, New York, waar hy ‘n assistentdosent in die departement politieke wetenskap was. Andrew Murray se onderrig in politieke filosofie aan die Universiteit Kaapstad het blykbaar ‘n deurslaggewend invloed uitgeoefen en hom gemotiveer om sy doktorale studie oor federalisme in Nigerië te onderneem. Hy moes ook die doktorale program suksesvol voltooi. Hy het met bv Allan Bloom (1930-1992) en William Buckley jr (1925-2008) kennis gemaak.
“I familiarised myself with the race relations situation academically and in a practical way by participating in organised study groups to the South – notably Mississippi and Alabama. These trips made two strong inpressions on me. The first was just how ubiquitous segregation was; and, secondly, the arrogance of Northerners towards Southern liberals who were working to change the situation – especially given what was clear, that the problem was not simply a Southern one. Country club discrimination was widespread in the north as was evident in the Rotary clubs I was invited to address and even Ithaca, where Cornell is situated, had its significant African-American suburb” (548). Lyndon Johnson het die Civil Rights Act (1964) en die Voting Rights Act (1965) op die wetboek geplaas. “What should be very evident is that I admired Lyndon Johnson enormously” (598).
“President Kennedy was the first in 1961 to use the term ‘affirmative action’ as a way of redressing the advantages of discrimination that had persisted” (598). Na aanleiding van die swart burgerregtebeweging in die jare sestig stel Worrall hierdie vrae oor die Amerikaanse samelewing: “Was it a society of individuals, as the founding fathers assumed and the Constitution instructed? Or was it a society of communities and individuals?” (598). “The widely accepted view until then was that the US was a country of immigrants, and as new waves of [white] immigrants came, they melted into the existing American nation” (605). Nathan Glazer en Daniel Moynihan het hierdie siening in hulle boek, Beyond the melting pot (1963), bevraagteken. “Their researches had shown that the children and grandchildren of earlier immigrants to New York City had retained their ethnic consciousness and therefore that the phenomenon of persistent ethnic identities over the course of generations would continue” (605).
Die bevolking van ‘n land bestaan uiteraard uit sowel ras-/etniese groepe as individue. Maar blankes is in groter mate as swartes individualisties, wat egter geen regverdiging bied vir die buitensporige bevoorregting van swartes as minderheidsgroep in Amerika en die absolute afwesigheid van groepregte vir die blanke minderheid in Suid-Afrika nie. Die assimilasie van die hoofsaaklik blanke immigrante in Amerika verskil van etniese groep tot etniese groep, met bv die Jode wat meesal moeilik en net deels assimileer. Voor die Tweede Wêreldoorlog was die uitgesproke voorkeur in Amerika vir blanke immigrante, wat vanweë kleiner kulturele verskille veel makliker geassimileer het as die baie nie-blanke immigrante wat sedertdien wettig en onwettig op die land toesak.
Die groot mate waarin die situasie van die blanke Amerikaners versleg het, blyk uit die teenstand wat Donald Trump vir die bou van ‘n muur op die grens met Mexiko ondervind. Daar word openlik kant gekies vir onwettige immigrante, dus vir diegene wat hulle aan ‘n misdaad skuldig (wil) maak. Maar dit is niks in vergelyking met die situasie van die kleiner wordende blanke minderheid in Suid-Afrika nie. Onwettige immigrante kom op groot skaal (miljoengewys, soos by korrupsie) oor die grens maar geen politieke party of ander instansie voer ‘n veldtog daarteen nie omdat hulle nie, al is dit valslik, van vreemdelinge haat en rassisme beskuldig wil word nie.
Daar word nie meer van Amerikaanse swartes verwag om met die blankes te integreer nie. Aan swartes word die keuse gelaat om apart of tussen die blankes te woon; ‘n keuse wat nie in dieselfde mate vryelik deur blankes uitgeoefen mag word nie. In Suid-Afrika is die ANC-regering ingestel op die verswelging van die blanke minderheid deur die swart meerderheid. Gedwonge integrasie geld dus as ‘n opgedringde verpligting op alle terreine, bv woongebiede, skole en universiteite. Die swartes het egter ‘n vrye keuse: hulle kan in tradisioneel swart gebiede woon en aan tradisioneel swart skole en universiteite studeer, of hulle kan hulle tuismaak in tradisioneel blanke woongebiede, skole en universiteite. Dit word geregtigheid genoem.
Worrall skryf oor Amerika: “Yes, desegregation had to happen – social and economic backgrounds caused by centuries of political inequality had to be compensated for by group-based affirmative programmes and actions. These would involve racial preferences and quotas, and when applied in, for example, educational institutions they raised all sorts of questions. How would this affect academic standards? How would it affect university autonomy? And how would quotas affect groups who were possibly overly represented in America’s best universities – for example Jewish Americans?” (614). “We have yet to find answers to the thorny question of how one reconciles a commitment to individual liberty and rights with the rights and interests of groups” (620).
Die agterstand van swartes kan myns insiens nie sonder meer uitsluitlik aan beweerde benadeling deur blankes toegeskryf word nie. In Amerika word sogenaamde regstellende aksies deesdae afgeskaal. Om die bevoordeling van swartes op ‘n rasgebaseerde/rassistiese grondslag asook raskwotas sonder meer volgens die Amerikaanse model op Suid-Afrika van toepassing te maak, is hoogs onbillik; onder meer omdat swartes nie, soos in Amerika, as ‘n minderheid nie, maar sedert 1994 as die oorweldigende meerderheid polities in beheer van die land is. Dit is ook skandalig dat geen keerdatum vir regstellende aksie in Suid-Afrika gestel is nie.
‘n Rektor soos Wim de Villiers verknies hom nie oor die verlaging van akademiese standaarde en die verlies van universitêre outonomie en die inkorting van akademiese vryheid nie. Vir De Villiers is dit ‘n passie om te doen wat polities reg is. Om te handel volgens wat akademies reg is, is klaarblyklik van mindere belang. In Amerika het die stelsel dermate ontaard dat ‘n beperking geplaas word op die getal Jode en Asiate wat tot universitêre studie toegelaat word, dus daardie twee groepe wat akademies die beste presteer. Hierdie irrasionele versteuring word veroorsaak deur die voorkeur wat om nie-akademiese redes aan swart studente gegee word. In Suid-Afrika word daar openlik en doelbewus kwaai gediskrimineer teen die groep wat akademies die bewese voortreflikste akademiese presteerders is, naamlik die blankes, bv by toelating tot studie in die geneeskunde aan die Universiteit Stellenbosch.
“African independence was followed in the US in the 1960s with immense pride and optimism. The general sentiment, especially among academics and church people was … ‘that the Africans were creating a wonderful new world, a sort of new humanism’ … That this heavy optimism was to end in profound disappointment is not part of my story” (628). Hoekom nie? Worrall het hom deurgaans beywer vir die afskaffing van apartheid en vir swart politieke oorheersing in Suid-Afrika. Ter regverdiging van sy politieke rol behoort hy te erken dat hy drooggemaak het en wenke te gee oor hoe die skade herstel kan word.
Worrall haal die historikus, Arnold Toynbee (1889-1975), aan: “South Africa is important to the whole world – because if it can find answers as to how its different races, languages and religions can live together in peace, nobody in the world can claim to fail” (739). Worrall voeg by: “I believed in this statement of his and must have quoted it in hundreds of speeches and articles I wrote” (739). Maar Toynbee se ydele hoop is tot dooie letters getransformeer. Die nuwe Suid-Afrika is berug as een van die gewelddadigste samelewings in die wêreld. Dié geweld het sy oorsprong feitlik uitsluitlik in swart geledere. Anders as tydens die blanke bewind kan dit nie meer goedsmoeds regeringsgeïnisieerde sistemiese geweld genoem word nie. Het dit nie tyd geword dat groepe en individue verantwoordelikheid vir hulle gedrag aanvaar, verskoning daarvoor vra en daar dan drastiese maatreëls getref word om geweld aan bande te lê nie?
Vir sy doktorale proefskrif het Worrall ‘n jaar lank veldwerk aan die University of Ibadan in Nigerië gedoen. In Nigerië is daar, soos in Suid-Afrika, groot kulturele verskille by die verskillende etniese groepe. Daar is wyslik op ‘n federale regeringstelsel besluit. Dit is iets wat Suid-Afrika reeds sedert 1910 nodig het, maar die magsbehepte ANC het op ‘n gesentraliseerde eenheidstaat aangedring en die ruggraatlose grondwetlike onderhandelaars van die NP het daaraan toegegee. Federalisme is dus iets wat Suid-Afrika by Nigerië kan leer.
‘n Ander opsig waarin Nigerië (en bv Senegal) ‘n navolgenswaardige voorbeeld stel, is dat verkiesings oor naweke plaasvind. In Suid-Afrika het die ongesonde gewoonte posgevat om verkiesings in die middel van die werksweek, dus op Woensdae, te hou, wat verseker dat die ekonomie maksimaal ontwrig word. Verkiesingsdag word tot ‘n openbare vakansiedag verklaar en gevoeg by die buitensporig baie ander openbare vakansiedae. Geen politieke party of ander instansie het die sin om beswaar teen hierdie dwase praktyk te opper nie. Myns insiens moet verkiesings op Saterdae plaasvind. Die dag daarna kan kennis van die uitslae geneem en indien nodig feesgevier word. Voor en ná so ‘n naweek behoort daar soos normaalweg gewerk te word.
Ná ‘n besoek aan sy familie in Kaapstad het Worrall na Amerika teruggekeer. Agtien maande het daarna verloop voordat hy sy proefskrif voltooi het en dit goedgekeur is. In 1964 het hy in Amerika ‘n Romeense vrou, Anita Denise Ianco, ‘n doktorale student in sielkunde, ontmoet. Nadat sy haar geboorteland verlaat het, het sy agtereenvolgens in Israel, Kuba en Kanada gewoon. Worrall hou daarvan om haar as ‘n kosmopolitiese mens voor te hou. In 1964 was Worrall ‘n assistent-professor aan die University of California Los Angeles en van 1965 af vir twee jaar ‘n lektor in politieke wetenskap aan die Universiteit van Natal in Durban. In 1965 het Worrall met Anita getrou en het sy sielkunde aan dieselfde universiteit in Durban doseer.
“On my return to South Africa I began to identify persons I wanted to meet and from whom I could get a better grasp of where the country was going and what their hopes and concerns were. So it was that, aside from local city and provincial officials, I wrote to several national figures among whom were Prime Minister Dr Hendrik Verwoerd, Minister of Justice John Vorster and Harry Oppenheimer of Anglo American” (781). Al drie het ‘n onderhoud aan hom toegestaan. Verwoerd het hom met sy intelligensie beïndruk. Toe Worrall later ‘n parlementslid was en Vorster die eerste minister “we used to play chess together on a Friday or Saturday evening at his Groote Schuur residence” (818). Oppenheimer “was … responsible for Anglo American funding Anita’s research in South Africa” (796). Sy het haar doktorsgraad eers in 1972 aan Cornell University voltooi.
Worrall se loopbaan het veral twee opvallende kenmerke. Eerstens was dit vir hom ‘n passie om belangrike en invloedryke mense te leer ken; reeds in Amerika en later in Brittanje, maar ook en veral in Suid-Afrika. Byvoorbeeld, “Anita and me being sought after by Embassy people” (1046). By my het dit die indruk van vrypostigheid gewek. Wie hy geken het, het die meetsnoere vir hom in lieflike plekke laat val. Deel van hierdie strategie was om dikwels onthale aan te bied. Byvoorbeeld, “Our modest apartment [in Pretoria] became an intellectual salon to which Anita’s cosmopolitanism added enormously” (1057). Hy verwys ook na “several dinner parties at our home in Linden” (1140). Ek vra my af: Hoeveel leestyd het sy sosiale bedrywighede vir hom gelaat? Tweedens het hy nooit lank in dieselfde pos gebly nie. Dit lyk asof hy in so ‘n mate ‘n trekvoël was dat sodra hy sy werksituasie onder die knie gehad het en werklik ‘n bydrae vir sy werkgewer kon lewer, hy op vertrek na elders gestaan het. Een van die kenmerke van die boek wat ek die hinderlikste vind, is selfverheerliking. Dwarsdeur sy loopbaan het hy blykbaar die gunstige kommentare bewaar wat oor hom gelewer is en hy haal hulle blykbaar sonder skroom oorvloediglik in die boek aan.
Van die mense waarmee Worrall bevriend geraak het, was koerantredakteurs en ander joernaliste wat vir gunstige publisiteit kon sorg. Hy het agtereenvolgens weeklikse rubrieke in die Sunday Tribune, Die Beeld en Rapport behartig, wat hom landswyd bekend gemaak het as “an enlightened English-speaking South African” (912). Dit het vir hom om die daarstelling van ‘n “inclusive society” in Suid-Afrika gegaan (929). Hy het die maandelikse meningstydskrif, New Nation (1967-1974), tot stand gebring. Die koste is deur die intekenaars, kopers en adverteerders gedra. “We brought together the most extraordinary collection of relevant thinking people in South Africa at that time” (960).
Van 1967 af was Worrell vier jaar lank ‘n senior lektor in politieke wetenskap aan Unisa. In 1971 is die volgende boek met hom as redakteur gepubliseer: South Africa: Government and politics; “an introductory textbook and general guide to the institutions of government and the processes of politics in this country” (1066). Toe was Worrall reeds van die begin van daardie jaar af senior lektor in die department internasionale betrekkinge aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits). Die Worrall-egpaar het ‘n babaseuntjie aangeneem. Later, in 1974 en 1975, het sy vrou geboorte aan twee seuns geskenk. “I developed relations with most [newspaper] editors at the time” (1103). Die Randse Afrikaanse Universiteit “was a major source of connections under the vice-chancellorship of Pieter de Lange. But, to be perfectly frank, I expanded and developed the relations I already had with Potchefstroom [University]” (1132). [Vir Pieter de Lange se bedenklike rol in die politieke magsoorgawe aan swartes: Praag 23.09.2018. Kyk ook hier onder.]
Ná net twee en ‘n half jaar by Wits het Worrall in Julie 1973 die direkteur van die Institute of Social and Economic Research aan die Universiteit Rhodes in Grahamstad geword. Maar reeds in November 1973 het hy, sonder dat hy ‘n lid van die Nasionale Party was, vir John Vorster, die eerste minister, gaan spreek oor die moontlikheid om tot die politiek toe te tree. Dit lyk vir my na opportunisme. Soos deur Vorster aanbeveel, het hy in Desember 1973 ‘n onderhoud met PW Botha, die NP se Kaaplandse leier, gehad. ‘n Algemene verkiesing is in April 1974 gehou en op 30 Mei 1974 is Worrall met Vorster se goedkeuring, eerder as dié van Botha, as ‘n NP-senator aangestel. Hy het ‘n huis in Oranjezicht, Kaapstad, gekoop.
“As a member of the National Party caucus and having declared my interest in foreign affairs and all aspects of race relations, I joined those committees and spoke in those debates” (1298). “I made some pretty advanced public pronouncements obviously of a highly verligte nature (in the political idiom of the time), which I could do because I was an appointed Senator and, secondly, because everybody knew that I only became a member of the National Party after my appointment as a Senator. I devoted my maiden speech to promoting the interests of the coloured community. I opposed censorship and book bannings. I made the case for English-speakers to play a mediating role in South Africa. I backed and praised Brian Bamford for a speech calling for the government to let races mix freely … I positioned myself very clearly on the left wing of the National Party” (1305).
“In a debate at the University of Cape Town … I said I was committed to the creation of a political system in which citizenship would be realised for all South Africans” (1313). “I also adopted a strong liberal position relating to private schools and their freedom to choose their pupils” (1321). Deesdae word nóg private nóg openbare skole toegelaat om hulle leerlinge vryelik, dus sonder regeringsinmenging, te kies. Het Worrall al beswaar daarteen aangeteken? Ek dink nie so nie.
Teen die einde van 1975 was Worrall die NP-kandidaat vir ‘n tussenverkiesing in Durban-Noord maar die kandidaat van die Progressiewe Party het gewen. In 1977 was hy die NP-kandidaat vir die algemene verkiesing in Kaapstad-Tuine. Worrall het met ‘n meerderheid van 1 761 stemme gewen. “Three years later the NP would lose the constituency with Dr Dawie de Villiers, a candidate with the highest Afrikaner pedigree” [?] (1395). Een van die redes wat Worrall vir sy sukses in Tuine aanvoer, is: “I had a cosmopolitan and photogenic wife who was known to speak five languages and who did her share of canvassing” (1405). Waarna Worrall gestreef het, was “increasingly expanding the inclusiveness of the South African social and political system” (1440).
PW Botha het hom aangestel as die voorsitter van die Konstitusionele Komitee. “The Prime Minister’s appointment of me, probably the most verligte member on government benches, to the position therefore came as an unpleasant surprise to right wingers” (1448). Hy noem Pik Botha “the most enlightened member of the Cabinet in terms of domestic policy” (1648). Ná PW Botha se rubicon-toespraak in 1985 het Pik glo gevra: “What can I do to get this old bastard to change?” (2053). Worrall skryf: “PW Botha fell into the Rubicon he had promised to cross” (2083). Hy noem PW se toespraak “visceral xenophobia” (2083) terwyl PW in werklikheid getoon het dat hy die ruggraat het om nie, soos sy opvolger daarna gedoen het, eerloos aan swart mag oor te gee nie.
Aan die begin van1983 het Worrall diens as Suid-Afrika se ambassadeur in Australië aanvaar. “A very general view was that I was being shipped out to Australia because of a conflict with Chris Heunis, the Minister of Constitutional Development and my direct superior. Closely connected to this was the opinion that views I had expressed about the essential inclusion of black South Africans in any constitutional framework exceeded the bounds of government policy at the time” (1483). Hy verwys na “the presence in Australia of a growing number of South African emigrés. In my time as Ambassador it would have numbered around 100 000 but today [2018] it is probably closer to 200 000” (1532). “One thing we assiduously avoided in all public statements was any reference to Australia’s race relations problem” (1570). “Australia is probably the most successful melting pot in the world – more so even than the United States. It has an intellectual culture, which includes brilliant art, literature, music and architecture, and it has exceptional facilities to experience all this” (1627). Dit kon ook van die Suid-Afrika van weleer gesê word. In albei gevalle danksy ‘n blanke regering.
In Augustus 1984 het Worrall in Londen aangekom as die Suid-Afrikaanse ambassadeur in die Verenigde Koninkryk. “Prime Minister [Margaret] Thatcher met President PW Botha once and was not impressed” (1652). Sy het glo min ondersteuning vir haar anti-sanksies-standpunt betreffende Suid-Afrika van die Amerikaanse president, Ronald Reagan, gekry. Worrall “supported her fundamental assumptions about South Africa and what South Africa needed to do” (1734), naamlik “internal liberalisation” (1756), bv die afskaffing van apartheid, die vrylating van Nelson Mandela en oorgawe aan ‘n swart politieke bewind. Thatcher hoef immers nie daagliks self, soos ons die afgelope kwarteeu, in so ‘n opset te probeer lewe nie. Desnieteenstaande skryf Worrall: “Thatcher was South Africa’s best friend internationally” (2024). “She needed to see progress in South Africa to a more racially inclusive society” (2024).
Worrall verwys glad nie na Robin Renwick, die Britse ambassadeur in Suid-Afrika (1987-1991), nie, omdat Renwick ná Worrall se vertrek uit Londen hier begin funksioneer het. Maar Renwick het beklemtoon dat Thatcher teen apartheid was en dat die mate wat sy die NP-regering met haar anti-sanksie-standpunt ondersteun het met ernstige voorbehoude gepaard gegaan en dus op losse skroewe gestaan het. Eintlik het sy ook maar die ondergang van die plaaslike blanke politieke mag begeer en aangehelp (Praag 28.10.2017).
Destyds het die linkse Dene Smuts na ‘n besoek aan Londen geskryf: “Worrall’s notable views included the creation of multiracial local councils and a clear statement of intent about the inclusion of black South Africans” (2032). Die eufemismes wat vir Thatcher en Worrall se standpunt gebruik is, is “move forward” (1756, 2360) en “sufficient movement” (2310); dus, stuur Suid-Afrika oor die afgrond van swart mag. Daardie verlangde vooruitgang/”progress” het sedert 1994 geblyk agteruitgang te wees. Charles Powell, “Thatcher’s foreign affairs private secretary” (1734), het gesê: “I used the reformist Worrall, who had political ambitions of his own, almost as my spy within South African officialdom” (1741). Dit lyk vir my na ‘n disfunksionele en onetiese ambassadeur wat met ‘n buitelandse regering saamspan terwyl hy veronderstel is en betaal word om die Suid-Afrikaanse regering te dien. Geoffrey Howe, die Britse minister van buitelandse sake het Suid-Afrika in 1986 besoek. “Somebody who impressed him very much was Professor JP de Lange, who at the time was die head of the Afrikaner Broederbond organisation” (2331).
Oor sy tyd as ambassadeur in Londen skryf Worrall: “While I knew I could handle the situation politically, intellectually and emotionally, after four years I had a strong sense of having been let down by my own side” (2506), verwysende na die NP-regering wat nie vinnig genoeg “vorentoe beweeg” nie; al het dit later geblyk agteruitgang te wees. “I understood that the ANC was and would be an essential part of a peaceful [!] solution to the South African situation” (2576). Die ANC het egter nooit sy voorliefde vir geweld afgesweer nie. Tydens die grondwetlike onderhandelinge en sedertdien kan Suid-Afrika nie as ‘n vreedsame land gekarakteriseer word nie. Ná skaars twee jaar as ambassadeur in Londen het hy Suid-Afrika in die laaste vier maande van 1986 vier keer besoek. “Between September 1986 and early Januarie 1987 I told a handful of people of my planned resignation and my intention to run in the May election as an independent candidate” (2591). Johann Rupert en Harry Oppenheimer het hom hierin finansieel ondersteun.
Worrall het as ambassadeur bedank en in Februarie 1987 in Suid-Afrika aangekom; “the great white hope of South African politics” (2719; ook 2961). Die NP het sy nuttigheidswaarde vir Worrall verloor. Hy het besluit om as ‘n onafhanklike kandidaat die stryd teen Chris Heunis as die sittende NP-parlementslid in die Helderberg-kiesdafdeling, Somerset-Wes, aan te knoop. Maar Worrall se verkiesingswerkers was, soos dit ‘n linkse politikus betaam, hoofsaaklik lede van die Progressiewe Party. “My colleagues and I promoted an end to all discrimination, the scrapping of the Group Areas Act, the unbanning of political parties, the release of political prisoners and open-ended negotiations towards a new democratic constitution for all South Africans” (2799). Dit het vir Worrall om “radical change” gegaan (2815); dus dat blanke oorheersing plek vir swart oorheersing moet maak. Het daar toe in 1994 ‘n einde aan rassediskriminasie gekom? Is dit maar goed en reg dat daar sedertdien suiwer rassisties en toenemend blatant teen blankes gediskrimineer word?
Daar was buitelandse inmenging in die algemene verkiesing in Helderberg in Mei 1987, bv eerste minister Margaret Thatcher se “indirect but highly publicised association with my campaign” (2855). Uit ‘n totaal van meer as 18 000 stemme het Worrall met 39 stemme teen Heunis verloor. Daarmee het hy bewys dat sy politieke beleid lewensvatbaar kan wees. In Maart 1988 is die Onafhanklike Party gestig, met Worrall, Wynand Malan en Esther Lategan as die leidende politici, “dedicated to achieving open-ended negotiations aimed at creating a peaceful South Africa with equal rights for all” (3007). In April 1989 is die Onafhanklike Party ontbind in die Demokratiese Party (DP, wat later die Demokratiese Alliansie, DA, geword het) met ‘n driemanskap, Worrall, Malan en Zach de Beer, as leiers. Nie een van die drie se ego was klein genoeg om vir die ander terug te staan nie.
In die algemene verkiesing in September 1989 was die DP se ideaal “the creation of a single harmonious nation” (3331). Deesdae is daar steeds geen Suid-Afrikaanse nasie nie en is daar nog minder sprake van harmonie. ‘n Federale konstitusionele opset is deur die DP in die vooruitsig gestel. As ‘n aanhanger van globalisme was Worrall blykbaar meer begaan oor wat buitelanders dink as oor die fatale gevolge van die DP se beleid vir blanke Suid-Afrikaners. Hy het die blanke kiesers gevra “to send a message to the international community … the days of apartheid are over” (3406). Dit word “normalisation” genoem (3456). Worrall was die DP-kandidaat in Durban-Berea en is met ‘n meerderheid van 4 279 stemme tot parlementslid verkies. Sowat 30% van die Afrikaanssprekende blankes het in daardie algemene verkiesing vir die DP gestem. Die NP het minder as die helfte van die blanke kiesers se stemme getrek, met die Konserwatiewe Party wat groot winste behaal en die amptelike opposisieparty geword het.
Die kiesers het hulle rug al hoe meer op die NP gedraai. In hierdie onbenydenswaardige situasie het FW de Klerk sy fatale parlementêre openingstoespraak op 2 Februarie 1990 gelewer waarin hy die DP se beleid in groot mate onderskryf het. “I must confess to having shared every bit of the excitement and admiration for De Klerk’s performance” (3483). “The real issue facing us is not reform of our society but its transformation” (3512), dus oorgawe aan meerderheidsregering en swart mag, spesifiek oorgawe aan die gewelddadige, kommunistiese ANC. Dit blyk dat Worrall reeds die vorige Kersfees op sy opportunistiese manier ‘n kaartjie met goeie wense aan “Madiba” gestuur het (3519). Nelson Mandela verkies dat die troetelnaampie “Madiba” gebruik word wanneer hy aangespreek word (3526). “Everybody who had met him had come away impressed” (3526). “It also struck me that he was a natural conservative” [!] (3533). Mandela het hom mos teen die oorheersing van enige rasgroep oor ‘n ander uitgespreek maar hy het in werklikheid sy lewe gewy aan sy ideaal dat swartes die land moet regeer; maak nie saak hoe onbeholpe, korrup, ondoeltreffend en onsuksesvol nie.
Worrall het blykbaar ervaar dat die grondwetlike onderhandelinge in die “regte” rigting beweeg. Oor die lot van die blankes het hy hom nie bekommer nie. “The main advantage of participation in the negotiations was the individuals I met” [!] (3583). Hy was “particularly impressed by … Roelf Meyer … [he] has an uncluttered mind” [!] (3583). In 1993 is die Oorgangsgrondwet aanvaar en op 27 April 1994 is die “eerste demokratiese algemene verkiesing” in Suid-Afrika gehou. Die ANC het 62.6% van die stemme gekry en die DP 1.7%. Volgens Worrall het die land nou “a viable alternative political system” gehad (3660). “To the extent that I, with my support base, contributed to this momentum and signalled the end of ‘white only’ politics, I have a sense of achievement and of making a difference” (3685). Verandering is egter nie noodwendig verbetering nie. “As in the 1980s, most South Africans [not: most whites] recognise the need for change, reform, redress and redistribution” (3692).
Tony Leon het in Mei 1994 die leier van die DP geword. En Worrall? Soos Leon Wessels het Worrall nie kans gesien om ‘n parlementslid te wees in die nuwe politieke opset waarvoor hy en Wessels hulle beywer het nie. Vergete was sy stelling: “I always regarded myself as a politician of vocation” (2531). Hy het hom van 1994 af eerder met ander dinge besig gehou, bv “as a consultant to international investors and foreign business companies” (191), dus globalisme; nie blankes se belange en sekerlik nie Afrikanerbelange nie.
Die enigste resensie van die boek wat ek gelees het, is dié van Jannie Gagiano (Eikestadnuus, 7.02.2019, p 10). Dit raak nóg kant nóg wal omdat die aard van die boek duister bly. Warroll het op sy kenmerkende manier op dié resensie gereageer deur die Stellenbossers “I got to know well” te lys en ander besonderhede oor homself te publiseer (Eikestadnuus, 28.02.2019, p 7). Naas publisiteit vir homself was hy op soek na lesers vir en veral kopers van sy boek. Die boek is op 2 Maart in Stellenbosch bekend gestel, nadat hierdie kosmopoliet dit reeds in November in Londen gedoen het. Wat buitelanders van hom en Suid-Afrika dink, is vir hom skynbaar steeds belangriker as hoe die plaaslike blankes teen wil en dank daagliks die nuwe Suid-Afrika ervaar.
“I enjoy travelling with him to the rural communities because in our close friendship the communities could bear witness to the strength of the ties between the young, white Afrikaans-speaking head of students and the older, black rector of the university. I was the godfather of his newly born son and our families had bonded immediately since our arrival on campus” (Jonathan Jansen, Leading for change: Race, intimacy and leadership on divided university campuses, London: Routledge, 2016, 227p, R365, p 153). Die blanke studentedekaan is Rudi Buys. Die swart rektor is die bruin Jonathan Jansen, toe (in 2014) die rektor van die Universiteit Vrystaat (UV). Soos gebruiklik is Jansen oorbewus van mense se pigmentasie, die pos wat hy (as regstelling) beklee en sy leierskap, waarna in die boektitel twee keer verwys word. Ooreenkomstig Jansen se aandrang word almal wat nie wit is nie vervolgens swart genoem.
Sedertdien het hierdie twee gesinne meer verstrengel geraak deurdat Jansen as mede- promotor van Buys se doktorale proefskrif opgetree het. Die titel is: “A phenomenological reading of the racial knowledge and identities of student leaders engaged in reconciliation” (UV, 2017). Die proefskriftitel het ‘n sterk Jansenistiese inslag: “racial knowledge,” “leaders” en “reconciliation.” “Reconciliation” is eintlik ‘n eufemisme vir die radikale manier waarop hierdie tweetal die UV deurmekaar gekrap het; transformasie of “omvorming” (Buys se voorkeurterm) genoem. Albei se moedertaal is Afrikaans. Hulle het heel moontlik Afrikaans gepraat toe hulle in die Vrystaatse platteland gereis en tuis oor en weer gekuier het. Maar in die openbaar gebruik albei by voorkeur die transformasietaal Engels. Die kerngebeurtenis wat Buys en Jansen saambind is die Reitz-sage. “Sage” is die sin van ‘n gebeurtenis “deur fantasie uitgebrei,” soos die HAT dit stel. Dit verhoed egter nie dat hulle boeke en selfs ‘n proefskrif daaroor skryf nie.
Ek het reeds die volgende Jansen-boeke bespreek: Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (2009, Praag 24 en 31.03.2018), As by fire: The end of the South African university (2017, Praag 15 en 22.07.2017) en Making love in a war zone: Interracial loving and learning after apartheid (2017, Praag 31.03.2018). In laasgenoemde boek wek Jansen die indruk dat hy met ‘n blanke vrou getrou het (p 9-10). In die Jansen-boek wat ek in die eerste paragraaf noem en wat ek nie voorheen bespreek het nie, noem Jansen egter dat sy “fair-skinned” vrou, wat “Scottish ancestors” het, as bruin geklassifiseer is, “while mine favoured our Khoi/Malay ancestry rather than my Dutch forebears” (p 9). Daarmee distansieer Jansen hom van Afrikaners. Hy assosieer sy vrou met Engelssprekende blankes, wat volgens hom beter as Afrikaanssprekende blankes is. Dit is seker onnodig om by te voeg dat Jansen se gekose huistaal Engels is.
Jansen verwerp “the narrow, positivist thinking that tries to apply an outdated notion of scientific objectivity to human studies” (2). Dit laat aan Jansen en sy dissipel Buys heelwat speelruimte in hulle siening van en verslagdoening oor die Reitz-sage. ‘n Mens moet nie daadwerklike pogings tot objektiwiteit van die ideologie-besoedelde Jansen verwag nie. Volgens sy insig is die “two great events of the 20th century, the Holocaust and Apartheid” (2009-boek, p 52). Oor die Reitz-sage openbaar Jansen ‘n soortgelyke gebrek aan ewewig en insig: “The Reitz incident of 2007/8 remains the event against which all subsequent racial incidents are bookmarked in all media forms” (As far fire, p 214). Hoekom? Want dit “constituted the most serious human rights violation on a university campus in the post-apartheid period” (99).
Oor sy boek, Making love in a war zone, het ek geskryf: “Die Reitz-voorval is ongetwyfeld die gebeurtenis waaruit Jansen die meeste slaankrag teen Afrikaners geput het. ‘There is now a growing research [!] literature on the subject of Reitz, the shorthand reference to the racial abuse [!] of black workers by white students. Reitz was the white male residence where the atrocity [!] occurred’ (60-61). In geen normale samelewing sou die veroordeling van wat heel moontlik onskuldige studentepret was sulke buitensporige afmetings aangeneem het nie. ‘Four white students racially [!] abused five black workers’ (52). Hoekom? Want dit is ‘n geval van ‘one of … the white boys appearing [!] to urinate into the food that they then gave to the unaware workers to ingest. When a video of this utterly reprehensible event leaked onto social media, the level of anger from all quarters was unprecedented in the history of South African universities [!]. How could young whites born after apartheid do such horrific [!] things to black people?’ (52)” (Praag 31.03.2018).
Maar die twee Jansen-boeke waaruit ek oor die Reitz-sage aangehaal het, is vir hoofsaaklik Suid-Afrikaanse lesers bedoel. Sy 2016-boek is in Engeland gepubliseer en vir veral oorsese lesers bedoel. Daarin handel die hele hoofstuk 2 oor: “Explaining the Reitz scandal.” Die Reitz-sage word hoogs oordrewe beskryf as “the single most horrific act of racism ever to be perpetrated on a university campus” (17). Dus, die rasgemotiveerde moorde en verkragtings wat op universiteitskampusse voorgekom het, is nie so erg soos die Reitz-voorval nie. Die Reitz-koshuis is vernoem na FW Reitz, die president van die Oranje-Vrystaat (1889-1895). “Reitz would become shorthand for a racist atrocity in a university student residence once named to honour him” (17).
Wat gebeur het word soos volg deur Jansen verwoord: “The four [white] boys would treat the senior black workers of the university as if they were first-year students” (17). “They made them drink strong liquor … They had the workers line up for athletic sprints … They made the workers dance to music, and even joined in, as the senior citizens [!] tried to stay upright. And then the act that turned stomachs all over the world [!] – they urinated into a pot of food, and gave this to the workers to ingest … Throughout this macabre event the white boys relaxed, laughing and clearly making fun of the black workers in the process and whom themselves appear to having a ball” (18).
Die geheel indruk is myns insiens die klaarblyklike goeie verhouding wat tussen hierdie blanke studente en die swart werkers bestaan het. Jansen erken: “There is an overriding sense of normality … a strange affection between workers and students” (33). Maar ook hier diep Jansen ‘n beswaar op: “Why are these older people called on their first names?” (23). In die nabetragting ter diskreditering van die blankes is groot klem op die ouderdomsverskil tussen die twee groepe gelê. Die swartes kon glo ouers gewees het. Jansen dik dit soos volg aan: “The measured role of the older woman, the nurturing mother, the giver of life” (30). Die werklike ouderdomme van die swartes is nie bekend gemaak nie, maar Jansen oordryf sekerlik doelbewus as hy hierdie werkers bejaardes (65+ jaar) noem.
Wat onbetwisbaar is, is dat dit lyk asof die werkers die gebeure geniet het; dat dit glad nie ‘n groot skandaal, ramp en onreg is wat besig is om op die video te ontvou nie. Maar wat Jansen teen die bors stuit, is dat jong blankes hier “bevele” aan swartes gee wat sonder meer deur hulle uitgevoer word; dus ‘n baas/klaas-verhouding: “black people being paraded for the fun of white people” (21), “an underlying racial contempt for black people” (22), “all-powerful white men lording [!] over vulnerable [!] bodies” (31). Met sulke oordrywings maak Jansen ‘n gek van homself. Die ergste is dat Jansen doelbewus lieg: “they urinated into a pot of food.”
Een van hierdie blanke studente het ‘n verslag van 112 bladsye oor die Reitz-gebeure aan Jansen besorg. Daarin staan (blykbaar vertaal uit Afrikaans): “The mixture contained water, bread, coffee, protein powder, raw garlic and milk – the impression could be created that someone had urinated into it, but it never happened” (19). Maar Jansen is vasbeslote om die blankes weens werklike urinering te verdoem. Sy kommentaar op hierdie uitdruklike ontkenning is: “It does not matter … The fact that one of you showed on video the action of urinating into the food conveys what you wanted the viewers to believe you actually did. What happened after that does not matter; here the symbolism is the reality [!]” (19). Dus, as jy ‘n moord simuleer (bv vir verfilming), het jy volgens Jansen werklik ‘n moord gepleeg. Wat Jansen tot lieg dryf is dat blankes (wat hy nie goedgesind is nie, om dit sag te stel) aan die moontlikheid gedink het om die kos van swartes (aan wie se kant hy hom sonder voorbehoud skaar) te besoedel.
Dat Jansen in sy 2016-boek doelbewus oor die urinering vir buitelandse lesers lieg, blyk uit sy 2017-boek waarin staan: “Back in 2007/8, a notorious student-made video capturing the act of urinating, or, more likely [!], pretending to urinate, on the food of five black workers” (As by fire, p 99). Ek vind dit gevolglik moeilik om agting vir Jansen as akademikus en as mens te hê. Pierre de Vos, wat sterk linksgesind is, bevestig dat Jansen se vertolking van die Reitz-insident hoogs oordrewe is: “I do believe that this situation was blown completely out of proportion. It was a media goldmine that probably rivalled the Waterkloof-4. The fact is that there were no signs of trauma until it became a public spectacle” (2016-boek, p 19). Desnieteenstaande skryf Buys, met Jansen as mede-promotor, ‘n doktorale proefskrif (dus iets wat veronderstel is om ‘n ernstige akademies-wetenskaplike onderneming te wees) wat die Reitz-sage uitbeeld as dié keerpunt in die transformasie/omvorming van die UV van ‘n blanke Afrikaanse universiteit na ‘n oorwegend swart Engelse universiteit.
In opvolging van sy proefskrif het Buys (gebore in 1974) die volgende boek gepubliseer: Brugbouers: Die Reitz-video en die pad na versoening (Kaapstad: Penguin Books, 2018, 179p, R250; Amazon Kindle $14,95). Anders as die proefskrif is die boek in Afrikaans. Na afloop van sy studentedekaanskap aan die UV (2010-2014) is Buys as ‘n navorsingsgenoot in die UV se Fakulteit Teologie aangestel. Sy doktorsgraad is blykbaar in teologie toegeken, ná sy vroeëre voltooiing van ‘n magistergraad in teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US).
Teen die agtergrond van wat hier bo oor die beweerde urinering geskryf is, kan lesers op grond van die volgende sin besluit wat hulle van Buys dink: “In ‘n vroeëre toneel [in die video] word gewys hoe een van die studente, sonder die werkers se medewete, in die brousel urineer” (Kindle 83). Soos sy vriend Jansen wil Buys teen wil en dank die skyn van urinering tot werklike urinering transformeer. Sonder sodanige “omvorming” van die werklikheid sou die Reitz-sage inboet aan emosionele trefkrag, kan dit met minder stelligheid voorgehou word as dié deurslaggewende gebeurtenis in die transformasie van die UV en verloor Buys se proefskrif en boek baie van hulle sinvolheid, gevolglik is “die Reitz-voorval omarm en as kleinood aangegryp” (2988). Buys skryf: “Reitz [het] mý omvorm” (3108).
In die afwesigheid van werklike urinering sou Buys, soortgelyk aan Jansen, nie soos volg kon skryf nie: “Die skokkende beelde van die video het Suid-Afrika en die wêreld [!] met afgryse vervul … Hoe is dit moontlik dat, na bykans twee dekades van demokrasie in Suid-Afrika, so iets kon gebeur?” (90). Suid-Afrika se “demokrasie” dateer uit 1994. Die video is in 2007 gemaak en het in Februarie 2008 op die sosiale media verskyn. Buys se “bykans twee dekades” (20 jaar) is dus sowat 13 jaar lank. Sy Jansenistiese neiging tot oordrywing blyk ook uit die volgende sinne: “Die foltering [!] wat Reitz Kamerwonings vir Kovsies meegebring het, was ook ‘n loutering [!]* vir Suid-Afrika. Dit was duidelik dat ‘n katarsis [!]** vir Kovsies ook ‘n katarsis vir Suid-Afrika sou wees” (95). “Kovsies se goeie naam het aan skerwe gelê. ‘n Rasseoorlog het opnuut gedreig” (211). Soos een van die studenteleiers dit gestel het: “Hoe was dit moontlik dat die Reitz-studente die ondenkbare kon doen?” (1247). Buys kom met hierdie uiters vergesogte aanspraak: “Die video het ook die mite dat apartheid ‘n oplossing was vir konflik as abnormaal en immoreel ontbloot” (1885). [* Louter: “suiwer; reinig … sedelik verbeter” (HAT). ** Katarsis: “(sedelike) reiniging/loutering, bv deur ontlading van gevoel in ‘n drama” (HAT).]
Vir sy proefskrif het Buys navorsing aan die Paulo Freire-Instituut van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles gedoen. Paulo Freire (1921-1997), “die gerekende Brasiliaanse opvoedkundige” (2041), se verpolitiseerde pedagogie vind aansluiting by die kritiese teorie van die marxistiese Frankfurt-skool en dus by hedendaagse kulturele marxisme, asook by Frantz Fenon (1925-1961) se anti-blanke anti-kolonialisme. Steve Biko het inspirasie uit Freire se idees vir sy swartbewussynsbeweging geput. Russel Botman se pedagogie van hoop en sy Hoop-projek aan die US is ‘n direkte uitvloeisel van Freire se marxisme. Soos Jansen en Buys het Freire hom aan die kant van die “onderdruktes” (dus swartes) geskaar (3055) en “sosiale geregtigheid” bepleit. Freire wou die magshiërargie tussen wit en swart omkeer (3049). Dit is presies wat Jansen en Buys aan die UV vermag het. Buys maak positief gewag van Freire se “kritiese ingesteldheid” (3044, 3049) maar dit geskied binne ‘n marxistiese raamwerk. (Oor Jansen se marxistiese mentaliteit: Praag 24.03.2018). Jansen en Buys was, soos die vier studenteleiers (kyk hier onder), tussengangers maar nie vredemakers nie (3103). Jansen en Buys het die UV-koshuiskultuur “herontwerp” (2787), dus die bestaande orde, geskep deur blankes, vernietig. Buys noem dit “kultuurvernuwing” (2764).
Transformasie aan twee eens Afrikaanse universiteite, die US en UV, sluit dus ‘n groot skeut marxisme in. Voorheen het die teologiese fakulteite aan Afrikaanse universiteite sterk weerstand teen kommunisme gebied. Deesdae is baie van die dosente egter bevrydingsteoloë wat kulturele marxisme bevorder deur Westerse beskawing en kulture af te kraak. Wim de Villiers doen dieselfde deur die US telkens ‘n Afrika-universiteit te noem. Suid-Afrika word sedert 1994 deur die ANC regeer wat nie net sosialisties is nie, maar ook baie kenmerke van marxisme openbaar, gevolglik kraai daar by kruipsugtiges geen haan oor die weg wat die US en UV ingeslaan het nie. Op hierdie kampusse is geen idees te links nie terwyl regse idees glad nie geduld word nie. In hierdie sin bestaan daar geen akademiese vryheid meer aan enige Suid-Afrikaanse universiteit nie. Maar ek moet noem dat ek gunstig beïndruk is met die Afrikanerstudente aan die UV wat (aanvanklik) nie aan misleide ideologiese druk toegegee het nie. Aan die Universiteit Pretoria het Afrikanerstudente Nelson Mandela in 1991 van die kampus verjaag (Jansen 2009-boek, p 114).
In sy boek Making love in a war zone doen Jansen verslag oor onderhoude wat hy met tien interrassige paartjies op die UV-kampus gevoer het. Die Jasenistiese inslag van Buys se doktorale studie blyk uit die feit dat die “veldwerk” bestaan het uit onderhoude wat hy met vier UV-studenteleiers gevoer het: ‘n swart man, ‘n wit man, ‘n wit vrou en ‘n swart vrou. Buys beweer dat ‘n onderhoud of onderhoude met ‘n enkele student voldoende sou gewees het (1798) as hy nie met so ‘n erg verdeelde kampus en samelewing te make gehad het nie. Plaaslik verskil studente se ervarings volgens hom sowel ras- as geslagsgewys, vandaar die onderhoude met vier studenteleiers (1804), wat almal Damaskus-ervarings agter die blad het (1875).
Anders as in die verslag van Jansen se studie in Making love in a war zone, waarin selfs foto’s van die tien paartjies gepubliseer is (en waarteen ek etiese besware geopper het – Praag 31.03.2018), gebruik Buys skuilname vir sy respondente en hulle naasbestaandes, wat hulle in groot mate tot anonimiteit reduseer. Hy verwoord meesal wat hulle te sê gehad het eerder as om hulle woordeliks aan te haal. Dit laat die navorser met ‘n groot mate van vryheid in nuansering, maar hy noem dat elk van die viertal die finale teks oor sy/haar onderhoude, waarop hoofstuk 2 tot 5 gebaseer is, goedgekeur het (1815). Maar in latere hoofstukke improviseer Buys vryelik oor hierdie onderhoude. My indruk van die proefskrif, in soverre dit neerslag in sy boek gevind het, bv die sewe lesse oor verandering (hoofstuk 6) en die sewe insigte oor versoening (hoofstuk 10), is dat dit ‘n (tevergeefse) gesmag na akademies-wetenskaplike substansie en respektabelheid is.
Daar is veral een opsig waarin Buys iets nuuts staan probeer maak: die idee van ‘n tussenin identiteit. Buys en die vier studenteleiers word voorgehou as tussengangers tussen die blanke en die swart studente; dus versoeners, brugbouers, vandaar die boektitel. Soos die Reitz-sage word tussenin wees tot ‘n kleinood verhef (1875). Om werklik tussenin te wees, beteken dat jy jou ras- en geslagsidentiteit agterlaat en glo ‘n nuwe menswees betree (1764); dat jy anders wees koester (1930). Tussenin wees kan glo tot ‘n volwaardige identiteit omvorm word (3027), ‘n vaste en mondige identiteit (3032), ‘n nuwe opwindende identiteit (2076), bv om Afrikaner én Afrikaan te wees (2451). Apartheid kry die skuld vir die ontwrigting van tradisionele identiteite (2013), gevolglik is die skepping van ‘n nuwe soort identiteit glo nodig.
Die omarming van tussenin wees geskied egter op die gevaar af dat jy kies om nóg vis nóg vlees te wees, dus om tussen die boom en die bas te beland, bv sowel manlik as vroulik te wees. Buys beweer dat ‘n tussenin identiteit moontlik is sonder om jou uniekheid, agtergrond en kulturele herkoms te versaak (1399, 2076), dus sonder om verloopte status te verwerf (2025); dat tussenin wees ‘n aanvullende identiteit is (2030). Maar dit kan ‘n minder gevestigde kultuuridentiteit wees (1759). Tussenin wees kan sekerlik jou tradisionele identiteit ondergrawe. Dalk is dit noodwendig só omdat verandering/aanpassing veronderstel word. Soos een van die blanke Afrikaanssprekende studenteleiers dit stel: Sy “het nie gedink dat dit ‘n goeie ding is om ‘pro-Afrikaans’ te wees nie” (1382). Daarmee wórd sy ‘n verloopte Afrikaner.
Buys skryf: “In die nuwe Suid-Afrika het gevestigde wit kultuuridentiteite vervaag, in die mate dat jong wit Afrikaners byvoorbeeld dikwels eerder as Afrikaans of Suid-Afrikaans beskou wil word. Wat al die kosmopolitiese en nuwer identiteite gemeen het, is dat hulle as vermengings van twee of meer ander identiteite, of dan as ‘n afwatering van ‘n oorspronklike identiteit, beskou kan word” (2019). Maar wesenlik kom dit neer op ‘n wegbeweeg van kultuuridentiteite (2025) en dit word myns insiens in groter mate van blankes as van swartes verwag/vereis. Hoewel ek verstaan wat Buys probeer bereik, moet onderskei word tussen essensiële en versaakbare kultuurelemente. Byvoorbeeld, swartes (wat die bruin elite, soos Jansen, insluit) sien maklik af van hulle moedertaal maar vir my as Boer is Afrikaans die ononderhandelbare kern van my kultuur.
Soms kan Buys se vertolking van die geskiedenis bevraagteken word, bv: “Teen 1995 kon die universiteitsbestuur nie anders nie as om teësinnig [?] vir lief te neem met die ontstaan van aparte wit en swart koshuise op kampus – ‘n opsie wat nooit deur die universiteit as amptelike beleid aanvaar is nie. Aparte koshuise was toe vanself reeds aan die ontwikkel” (113). Buys druk hom dubbelsinnig uit. Aanvanklik is swart studente slegs vir studiedoeleindes toegelaat. Huisvesting op die kampus is nie aan hulle verskaf nie. Teen 1995 is begin om swart studente ook op die kampus te gehuisves maar in aparte koshuise. Dit is só gedoen ten einde rassewrywing te voorkom of dit ten minste te verminder. Om ‘n tradisioneel blanke kampus vir swart studente oop te stel, is ‘n radikale verandering. Om wit en swart studente toe eensklaps saam in ‘n koshuis te huisves sou verregaande gewees het.
Maar Jansen en Buys het verder gegaan. Dit is nie ontwrigtend en onbillik genoeg om toe te laat dat swartes ‘n eens blanke kampus toenemend oorneem nie. Wit studente is verplig om 50/50% saam met swartes in dieselfde koshuis te woon. As studentedekaan was dit Buys se hoofokkupasie en voorreg om sodanige integrasie af te dwing. Ook dit was nie radikaal genoeg nie: Wit en swart studente móét dieselfde slaapkamers deel. Dit is in ooreenstemming met Jansen se uitgesproke versugting dat wit en swart mense so intiem moontlik verstrengel moet wees, insluitende seksuele verhoudings. “Jansen beskou nabyheid tussen wit en swart as die belangrikste faktor wat versoening by Kovsies moontlik gemaak het” (2082). Die teenoorgestelde kan die waarheid wees: dat opgedringde nabyheid konflik tussen rasse (kan) veroorsaak. Die Jansenistiese UV-beleid het as grondslag veronderstelde wesenlike eendersheid van mense, bv dat rasverskille bloot velkleur- oftewel pigmentasie-verskille is (610, 1630). Fisieke ooreenkomste (bv dat alle mense asemhaal en rooi bloed het) is beklemtoon terwyl fundamentele geestelike verskille, bv van kulturele aard, geminag en geïgnoreer is. Almal is glo sommer net mense (667). Dit alles “danksy die nasionale beleid van rasse-integrasie” (775).
Dat daar werklike kultuurverskille tussen wit en swart studente bestaan, kon egter nie suksesvol deur Jansen en Buys ontken word nie. Die blanke studente was oorwegend Afrikaanssprekend en die swart studente (vir studiedoeleindes) oorwegend Engelssprekend. Hoe kon Jansen en Buys, wat taal betref, hulle ideaal van eendersheid bewerkstellig? Deur by voorkeur, selfs uitsluitlik (bv by koshuisvergaderings), Engels te praat. Wat was die uiteindelike en hoogs gekoesterde ideaal van hierdie tweetal? Eerder ‘n Engelse as ‘n Afrikaanse of tweetalige universiteit. Daardie taalgelykmaking is teen die einde van Jansen se termyn as rektor bereik, al het Jansen in sy intreerede in 2009 plegtig belowe dat Afrikaans tydens sy ampstermyn veilig sou wees. Jansen se belofte dra dieselfde gewig as dié van FW de Klerk, bv dat die finale grondwet aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word, dat blanke boere se eiendomsreg/kaart- en transport veilig sou wees, ens.
Daar is ‘n ander valse veronderstelling waarop Jansen en Buys se gedwonge rasse-integrasie berus: dat rasseskeiding onnatuurlik is terwyl rasse-integrasie so natuurlik soos water is. In Jansen se boeke oor toestande op die hoofkampus van die Universiteit Pretoria en dié van die UV hinder dit hom herhaaldelik dat ras- en kultuurgroepe geneig is om met hulle eie ras- en kultuurgenote te assosieer. Dink aan die goeie ou dae: “Verskillende wit en swart woonbuurtes was normaal. Aparte graadklasse vir Afrikaans en Engels was normaal. Aparte wit en swart vriendekringe was normaal” (1973). Blankes verkies die geselskap van mede-blankes en swartes verkies die geselskap van mede-swartes. Afrikaanssprekende blankes assosieer by voorkeur met ander Afrikaanssprekende blankes en Engelssprekende blankes assosieer by voorkeur met ander Engelssprekende blankes. In die geval van Indiërstudente het Jansen opgelet dat Moslems met Moslems en Hindoes met Hindoes assosieer.
Die veelgeprese 1996-grondwet lui: “Everyone has the right to freedom of association” (artikel 18). Maar dit is waarvan die ANC en ANC-kornuite soos Jansen en Buys nie hou nie, gevolglik is daar oral in die land, insluitende die UV, gedwonge rasse-integrasie. Die feit dat die proses onder dwang geskied, toon dat rasse-integrasie onnatuurlik is. Pleks van dit te erken, hou Jansen vol dat rasse-integrasie natuurlik is. Hy gee die nalatenskap van apartheid, dus blankes, die skuld vir die verwydering wat daar tussen rasse bestaan. Wanneer kultuurverskille as rede vir segregasie opgehaal word, word dit afgemaak as verskuilde rassisme.
Daar is by sowel Jansen as Buys dubbele standaarde. Rasse-integrasie is op ‘n 50/50%-grondslag aan histories blanke koshuise opgedring, maar nie (in naasteby dieselfde mate) aan die koshuise vir swartes nie.* Dit blyk baie duidelik uit Buys se boek. Die UV se strewe na diversiteit het “in wese rasse-integrasie in koshuise behels” (251). “Die beleid was … in wese op diversiteit in wit koshuise gefokus” (194). Militante dwang is die rede vir die suksesvolle en volslae integrasie van die tradisioneel blanke UV-koshuise. [* Daar word verwys na ‘n swart manskoshuis wat geen wit studente gehuisves het nie (1659). Een van die studenteleiers was die eerste blanke wat tot ‘n swart manskoshuis toelating verkry het (1002). ‘n Ander studenteleier was een van die eerste blankes wat in ‘n swart dameskoshuis gewoon het maar sy het net ‘n jaar daar uitgehou (1325).]
Die skuld vir die nie-integrasie van die koshuise vir swartes word op die blanke studente gepak. Blankes is meesal nie bereid om in die swart koshuise te woon nie. Die werklike rede vir die verskil in behandeling van wit en swart studente is myns insiens dat Jansen en Buys hulle mes vir die blankes ingehad het; dat hulle die blankes ‘n les wou leer. Die valse veronderstelling is dat blankes heling van die siekte van rassisme nodig het maar nie swartes nie. Anders as in die geval van blankes was Jansen en Buys die swartes goedgesind, des te meer omdat integrasiedwang by swart koshuise die swartes tot geweldpleging kon/sou aanspoor.
Die 50/50%-integrasie van die eens blanke koshuise bring mee dat al hoe minder blankes daar wil tuisgaan. Dit het spoedig gelei tot oorwegend swart koshuise en mettertyd tot koshuise wat (feitlik) uitsluitlik swart is. “In the English universities … all-white residences would eventually become all-black residences at institutions like Wits and UCT” (Making love in a war zone, p 53). “Residences were now under pressure to become exclusively black, thereby losing one of the most important [Jansenistic] functions of a residential education: bringing diverse students into the learning commons that a residence provides” (As by fire, p 185). Waarop dit neerkom, is dat swart studente owerheidsgesubsidieerde verblyf by die universiteit het terwyl blanke studente meesal duurder vir verblyf moet betaal wat ongerieflik ver van die universiteit kan wees, wat verdere onkostes vir hulle meebring. Wanneer die blanke studente afgestudeer het en werk soek, vind hulle dat ingevolge ANC-beleid voorkeur aan die aanstelling en bevordering van swartes gegee word. Sodanige rassediskriminasie word in die naam van regstelling en geregtigheid bedryf.
Maar selfs dit stel Jansen nie tevrede nie. Hy vertel met smaak dat as privaat instansies dit gewaag het om losiesgeriewe spesifiek vir ontheemde blanke studente te adverteer, hy sy neus daarin gesteek het en gepoog het om daardie pogings te saboteer deur bv in die pers beswaar teen sodanige rassediskriminasie aan te teken of selfs ‘n klag by die Menseregtekommissie aanhangig te maak. “The more black students coming into a residence, the more white students would leave … the racial integration on campus would spark the development of private white Afrikaans residences around campuses such as in Bloemfontein. I had exposed in the media a student accommodation advertisement in the local Afrikaans newspaper for ‘non-affirmative action Christian women’; the words ‘white women’ would have sufficed and yet those very words reflected the language of South Africa’s white-supremacist history” (Making love in a war zone, p 53). Is Jansen se gedrag nie dalk ‘n toonbeeld van swart heersugtigheid nie; dus dat alles moet voldoen aan die vereistes wat hy en die swart meerderheid ingevolge swartmag-ideologie stel?
(Voorgraadse) universiteitstudente is deesdae feitlik almal sogenaamde “vrygeborenes”, dus mense wat ná 1994 gebore is. ‘n Mens kan jou afvra: Is daar in hierdie groot era van vryheid nie dalk ‘n alternatief vir blatante, gedwonge rasse-integrasie nie? Waarom nie aan studente die keuse bied tussen enersyds ‘n geïntegreerde en andersyds ‘n kultuureie-koshuis nie? Dit is ‘n moontlikheid wat glad nie deur Buys geopper word nie. Jansen het wel daaraan gedink. “Why not simply allow these South African students to live in separate residences? (2016-boek, p 11). “There is, however, a grave danger in segregation” (12). Volgens Jansen het blankes, veral Afrikaners, valse (“fraudulent”) kennis in hulle bloed; kennis wat hulle saam met moedersmelk en daarna, tydens apartheid en selfs tot op hede, ingekry het. Daarenteen beskik Jansen, seker danksy sy Khoi-bloed, oor nuwe, korrekte kennis. Rasse-integrasie is volgens Jansen noodsaaklik vir die heropvoeding van blankes, veral Afrikaners (‘n “waarheid” wat ook deur Wilhelm Verwoerd III* eerstehands ervaar is: Bloedbande, Kaapstad: Tafelberg, 2018, 304p, R290). Jansen skryf: “Integration benefits white students … unlearning bad habits” (2016-boek, p 12). Jansen en Buys ag hulleself as geskikte opvoeders om hierdie heropvoeding te verskaf. [* Buys skryf: “Toe Wilhelm Verwoerd, die kleinseun van Hendrik Verwoerd … sy lidmaatskap van die ANC aankondig, [het] ek saam met lede van die ANC voor die saal gedreunsing en rondgedans” (2319).]
Buys se betrokkenheid by die UV het begin toe hy en ‘n horde ander “deskundiges” in transformasie en versoening op die kampus toegesak het om teen groot koste vir die UV die integrasie van swart studente te “fasiliteer”. “In 1994 there were 8 057 (84.28 per cent) white students on the original campus and only 1 503 (or 15.72 per cent) black students … in 2004, the white student numbers had increased to 8 707 but the proportion stood at 40.17 per cent – less than half the 1994 percentage – because the black student numbers had risen sharply to 12 971 (or 59.83 per cent)” (2016-boek, p 10). Dít is ware transformasie: die vinnige verswelging deur swartes van ‘n eens blanke kampus.
Uit Jansen se boeke en Buys se boek is dit duidelik dat hierdie transformasie groot trauma in blanke geledere (die studente en hulle ouers, asook die dosente en ander personeel) veroorsaak het. Vir die swartes was/is daar simpatie en baie geld is/word bestee om hulle tuis te laat voel. Vir die ontheemde blankes is daar nie ‘n soortgelyke reddingsboei nie. Die swartes is klaarblyklik bemagtig om te ontvang wat hulle na bewering toekom en selfs meer as dit. Die blankes ontvang glo hulle verdiende loon en moet sien hoe kom klaar. “Die algemene perspektief [is] dat transformasie die verlede moet regstel waarin swart studente benadeel en wit studente bevoordeel is” (1947). Weens onder meer verswelging word die blanke studente nou benadeel en die swart studente buitensporig bevoordeel. “Geregtigheid” het aan die UV geskied danksy mense soos Jansen en Buys.
Polities byderwets word veronderstel dat niks aan die blankes se huidige situasie verander hoef te word nie. Blankes is ‘n ignoreerbare, verkleinende minderheid op die UV-kampus (en in Suid-Afrika) wat hulle na die oorweldigende swart meerderheid moet skik. Die swartes is hiermee tevrede, gevolglik is dit ‘n oorwegend tevrede UV-studentekorps. Versoening tussen wit en swart is dus nie meer so noodsaaklik soos vroeër nie. Dit is tipiese Nuwe Suid-Afrika-geregtigheid. Die Jansen/Buys-kombinasie se taak is, wat hulle betref, bevredigend afgehandel. Maar waar is die veelgeprese diversiteit wat nagestreef is? Verswarting en verengelsing werk toenemende monokulturaliteit op kampusse in die hand, maar daaraan word nie enigiets gedoen nie. Buys skryf: “Versoening moet … oorgaan in omvorming” (2890). Die teenoorgestelde is eerder waar: transformasie sou glo versoening tot gevolg gehad het. Transformasie het die verswelging van die blankes deur die swartes meegebring maar nie beduidende versoening nie. Die Afrikanerstudente en -personeel neem bv nie vir lief met Engels as onderrigtaal nie. Kultureel is daar myns insiens geen afdoende rede waarom blankes hulle na die wense van die swart meerderheid moet skik nie.
Samevattend: Jansen is ‘n bruin mens wat verkies om swart te wees. Sy moedertaal is Afrikaans maar sy gekose huis- en eerste taal is Engels. Hy beskou sy transformasie van die UV – wesenlik suksesvolle verswarting en verengelsing – sekerlik as ‘n reuse sukses. Maar dit is strydig met ‘n beginsel wat aan die blanke UV voorgehou is: “‘n ongesonde kultuur … wat oorheersing voorstaan” (1069). Dus, wit oorheersing is sleg, soos tydens apartheid, maar swart oorheersing is goed, danksy “demokrasie”. Jansen het aan die Boere bewys dat ‘n universiteit binne enkele jare onherkenbaar kan verander, maar ongelukkig sonder om akademies te verbeter omdat politieke oorwegings belangriker as akademiese oorwegings geag word.
As blanke behoort dit vir Buys moeiliker te wees om sy gewete te stil, veronderstellend dat hy so iets het. Die koshuise is toenemend swart en sal eersdaags (feitlik) uitsluitlik swart wees. Die voorbeeld wat hy as Afrikaanssprekende met sy vooropstelling van Engels gestel het, het die norm aan ‘n eentalig Engelse UV geword. Wat Buys bereik het, is byderwets-polities reg maar akademies verkeerd. Maar die ANC is hoogs tevrede. In laaste instansie is dít wat vir hom en Jansen saak maak. Dít is die UV-nalatenskap van die Jansen/Buys-tweemanskap.
Buys-spore lê veral by die eens blanke koshuise. Dié bekroning van sy werk is dat die JBM Hertzog-koshuis, eens vernoem na ‘n voortreflike Afrikaner, nou die Beyers Naudé-koshuis heet, vernoem na ‘n verloopte Afrikaner wat terrorisme ondersteun het. ‘n Euwel het glo plek vir ‘n engel gemaak. Is dit nie hartversterkend nie? Eind goed, alles goed? Nee, dit is strydig met ‘n beswaar wat voorheen as geldig beskou is: “Die koshuis se eensydige assosiasie met historiese figure” (957).
Uit sy boek, Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (Lansdowne: UCT Press, 2009, 337p), blyk Jonathan Jansen se algemene benadering tot ideologie/politiek en in die besonder sy toepassing daarvan op die akademie. Wat in my bespreking (Praag 24 Maart) agterweë gebly het, is die opsigte waarin hierdie teks voorbrand maak vir sy 2017-boek (besonderhede hier onder). Die duidelikste aanduiding van waarnatoe hy neig, is in die volgende aanhaling gegee: “The single most important challenge they [white students] face to making it in the new South Africa is to move out of their white comfort zone and to embrace, not tolerate, their fellow human beings who, despite the accident of skin color, are in fact no different from them” (p 90).* Wat Jansen predik, is dat alle mense wesenlik eenders is, dat ras-, etniese en kultuurverskille geïgnoreer kan en behoort te word en dat hulle, wit en swart, mekaar (letterlik) moet omhels en dat daardie omhelsing (soos duidelik uit sy jongste boek blyk) gerus/liefs geslagsverkeer kan insluit. [* “There is no biological basis for race” (Jansen, 2017-boek, p 32) en “legislation made citizens white and therefore by exclusion non-white” (43).]
Jansen se passie is rasse-integrasie. Oor sy tyd aan die Universiteit Pretoria (UP) skryf Jansen: “The [education] faculty leadership [ie Jansen] appreciated and encouraged common learning spaces … including eating together. I must say that for me these were sometimes very difficult [eating] sessions. The white and the black students would, predictably, sit next to one another by race” (134). “In twelve years of deanship at two universities in South Africa, I found that the social patterns of students’ social lives were segregated by race and ethnicity even though they shared the same university campus … African students have their marked space on the campus, gathering in groups on the lawn in the same areas day after day. Afrikaner students have their spaces on the grass, as if someone had circled these areas for communal assembly. Colored students, without exception, assemble in much smaller groups but unmistakably have their familiar areas of congregation. Indian student groups are also unyielding to integration, at Pretoria especially, and with a trained eye it is easy to see from the dress of the young people concerned that Muslim students hang out separately from other students in the Indian community. And even though there might be one or two students of color in the white English circles of students, their spaces too are marked by the same language and ethnic affiliations” (135-136).
Oor sy tyd aan Durban-Westville University skryf Jansen: “I saw, for the first time, the real dilemmas of racial interaction, racial intolerance, and racial camaraderie among African and Indian staff and students. It was here that I found how race and ethnicity could be invoked by and among black [ie nonwhite] people for very destructive political interests. For example, being ‘African’ could be cited to demand privilege against ‘Indians’; being ‘Indian’ could be asserted to retain social distance from the ‘African’” (2). “African” en “Indian” word tussen aanhalingstekens geplaas want “the author uses the word ‘black’ to mean every person who is not ‘white’, since he does not acknowledge apartheid-era classifications op people by colour” (vi). Dit kom neer op ‘n ontkenning of ignorering van ras- en etniese verskille by nie-wittes (heel moontlik ter wille van politieke solidariteit). By blankes, daarenteen, tref Jansen ‘n skerp etniese onderskei tussen Engelssprekendes, wat hy redelik goedgesind is, en Afrikaners, wat hy kwalik kan duld. Anders as Jansen onderskei ek vier geykte rasgroepe: blank, bruin, swart en Asiaat.
“If there is one thing therefore that can be said about schools and universities in South Africa, it is that they are legally desegregated but socially segregated spaces. One reason for these stubborn patterns of racial association is that at the level of teachers and leaders, the same trends are to be observed; in other words, there is no adult modeling of alternative ways of being together among those deemed to be different … in each and every one of these [university] spaces, students are segregated by race. Nowhere is this more firmly defended than among the white Afrikaans students. I complained about this in order to gauge their [Afrikaner] reasoning. Their explanations: ‘But our cultures are different’; ‘We are more comfortable with our own kind’; ‘We have the same language’; ‘This is how we were brought up’; ‘Nobody should force us to be together …’; ‘Why is this a problem? It’s natural for people to be with their own’” (136). Jansen se standpunt is egter: “We needed to steer the students by example toward the goals of social integration that we had set for all our students” (214).
Na aanleiding van wat Jansen hier bo beweer, kan aangevoer word dat hy klaarblyklik die mate van eendersheid by mense oordryf. Hy verlang vrywillige rasse-integrasie, maar as dit nie gebeur nie wend hy hom tot gedwonge integrasie, soos hy by die UV-koshuise gedoen het. Hy erken dat ten spyte van statutêre desegregasie sosiale segregasie voortgaan. Enersyds dui dit myns insiens op die diepgewortelde, dus wesenlike, aard van mense; soort soek soort. Hierdie essensiële aard van mense wil Jansen op grond van sy misleide ideologiese ingesteldheid verander. Andersyds keer hy laat dit bars teen die aanduidings dat gedwonge integrasie klaarblyklik minder natuurlik as vrywillige skeiding is, want dit sal apartheid aan redelikheid laat wen terwyl hy apartheid nooit genoeg kan verdoem nie. Dat Afrikaners uitgesonder word as dié etniese groep wat die sterkste teen rasse-integrasie gekant is, beskou ek as ‘n pluimpie. Dit toon dat Afrikaners waarde heg aan wat hulle is en bereik het, al is daar by Jansen geen waardering hiervoor nie. Jansen kla: “It is hard to teach against ‘innate’ understandings of race secured in the minds and hearts of white students” (137). In hierdie verband maak hy egter nie beswaar teen swartes se benadering tot ras nie; ook nie teen sy eie aanhang van swart mag nie.
By die laaste middagete wat Jansen vir UP-studente aangebied het, het 10 swartes opgedaag en geen wittes nie. Toe kon hierdie elftal lekker gesels. ‘n Swart damesstudent sê toe: “I would really like to date some of those white boys” (138). ‘n Swart mansstudent voeg by: “I would really like to date some of the white girls on campus” (138). Dit was welkome water op Jansen se integrasie-sonder-grense meul. Aanvanklik was hierdie uitlatings “too much for my black consciousness state-of-mind” (138), maar hy herstel gou en komplimenteer homself: “As an experienced teacher stumped for a response, I again played for time. ‘Well’, I said to the now eagerly awaiting audience of ten young black adults, ‘tell me more’” (139). Volgens Jansen kla hierdie studente toe: “What was natural among college students, the act of dating, took on severe and rigid racialized forms. When dancing was organized between two or more koshuise, it was white students going with white students, and by language” (139).
“This criticism had little to do with dating per se and everything to do with the artificiality of social relations between black and white students. What would come completely naturally to young people, the act of dating, was the one firm line that nobody would cross on this race-divided campus. Nowhere was this racial distancing between girls and boys more acute than at the former Afrikaans universities. When I travel … to the English-speaking white universities, I would without fail notice interracial dating; though by no means widespread and common on the English campuses, it nevertheless existed and without the head-turning effects this would have on the Afrikaans campuses” (139). Dit is een van die opsigte waarin Engelssprekende blankes, volgens Jansen, beter as Afrikaners is.
“No knowledge has been more forcefully transmitted from parents to children before and after Apartheid than the knowledge of racial and ethnic purity” (139). “White South Africans can tolerate, to some extent, the ‘innocent mixing’ of black and white where the possibility of sexual relations is remote. But the most vivid image of racial fanaticism – black men and white women – remains a powerful knowledge in the memories of white South Africans” (167). Die “racial distancing between white women and the black dean [ie Jansen] would ease for some white women as they became comfortable with the collegial relationship and … overcame the sexual stereotyping of black men that formed part of the knowledge inheritance of white South Africans” (168). Nie-wittes is glo “more comfortable with open relationships across race and gender [than whites]” (191-192).
“A conditional pragmatism does not, however, mean lifting all the barriers to social interaction; it is conditional, also, in its embrace of the Other. These [Afrikaner] parents would resist any intimate social relations with black leaders [eg Jansen] or parents, and some would disown their children if, for example, a black lover was brought home. Many – though certainly not all – Afrikaner parents would frown on and discourage a black-white friendship, especially if it became known in their white neighborhood and among their white friends. Teaching and leading [!] their children on the university campus is one thing; sharing homes, lives, and loves is another” (241).
Jansen beweer: “Every year I would encounter at least one heartfelt story from a black student and a white student who had found love together. They know this is something I admire and applaud as a completely natural consequence of what happens when people interact with one another on the basis of a common humanity, rather than in response to racial essences that trap their emotions and constrict their thoughts” (228). ‘n Blanke vrouestudent het glo gesê: “I love Thabo … The problem is that if Dad finds out, he will kill me … If we go all the way, and ignore my parents, I will be thrown out of my home and will lose all my family; my parents will disown me, I just know that” (228).
“It is difficult to explain the depth of emotional stress that I experience when I encounter such tragedy. Here the bare bones of human wholeness (in the loving students) and human tragedy (in the disapproving parents) are revealed at the same time. In these repeated stories, two knowledges clash: the knowledge of the past and the knowledge of the future. As a leader [!], what do you say? Fortunately, by the time I got to Pretoria I had as academic leader [!] and university teacher encountered similar difficulties among South African undergraduate students [at Durban-Westville University] who defied boundaries – Muslim and Hindu students, African and Indian students, Muslim and Christian students” (228-229).
“The natural response is to want to encourage the students, to tell them to follow their hearts, to hail them as a necessary generation that will need to break the madness of segregation and the persistence of bigotry. At the same time, such a response must alert students to the very real consequences of isolation and dispossession, an often unbearable loss for any human being and especially for those coming from closed cultures where the affection and endearment of loved ones mean so much to their sense of community, purpose, and direction in life. In the end, I found that the only meaningful role for leadership [ie Jansen] was to affirm the courageous actions of young people and outline the positive and negative consequences of their decisions. In the end, however, it is their decision” (229).
“In a racially divided community, it makes no sense for leaders to teach about multicultural education or espouse values of interracial community if their daily lives do not demonstrate the living out of such commitments” (273). In sy jongste boek word dit duidelik waarom Jansen so fanaties behep met seks oor die wit-swart kleurgrens is. Ook in hierdie opsig beskou hy homself ongetwyfeld as ‘n navolgenswaardige leier of pionier.
Making love in a war zone
Jonathan Jansen en sy blanke vrou, Grace, wie se ouers haar volgens hom verwerp het.
Jonathan Jansen se jongste boek is, Making love in a war zone: Interracial loving and learning after apartheid (Johannesburg: Bookstorm, 2017, 224p, R300; Amazon Kindle $21,65). Op die eerste bladsy van die teks word drie keer na Afrikaans verwys (p 7). Hoofstuk 1 begin met verwysing na landdros AH de Wet wat ‘n ontugwetsaak hanteer (27) en “the iconic photograph of the peeping magistrate in the Apartheid Museum” (31). Soos gebruiklik is Jansen daarop uit om Afrikaners en Afrikaans af te kraak. Op die buitekant van die boek word doringdraad uitgebeeld. Die inleiding begin met ‘n beskrywing van ‘n insident waarin die “swart” Jansen met ‘n wit vrou (“my fiancée” – 10) in sy motor deur ‘n polisieman voorgekeer word. Die bedoeling is om ‘n toepassing van die Ontugwet uit te beeld. Hierdie paartjie het daarna getrou en tydens hulle wittebroodsreis was daar nog ‘n beweerde ras-insident, hierdie keer in ‘n restaurant in George. Dit bied aan Jansen die geleentheid om na PW Botha as “apartheid’s bulldog” te verwys (10). Sy troue hou vir Jansen in “the memory of personal pain about rejection and reprisal by one side of the family for being the darker-skinned partner in a serious relationship. My father-in-law did not show up for the wedding. My future wife had to leave her family home the moment we asked permission to ‘go out’ together” (20).
“This kind of harassment became routine for us as a dating and now married couple, but it was nothing compared with the thousands of people whose lives were destoyed by the separation of families and the denial of love. I would discover some of these tragic family stories in the Section 5 Chronicles, an archival research project for this book in which I invited members of families broken up by apartheid’s race laws to deposit their stories. Section 5 refers to that section of the Population Registration Act (5), which allowed persons to change their racial identities based on ancestry, appearance and acceptance by the community” (10). Jansen se navorsing is uiteraard daarop ingestel om apartheid te diskrediteer. Soos die voorsitter van die UV-raad tereg aan Jansen gesê het: “You seem to have an obsession with that [racial integration and interracial dating and marriage]” (13). Maar die drie voorbeelde van ongeverifieerde (soos by die Waarheids- en Versoeningskommissie) stories wat Jansen aanhaal, lewer nie veel op nie. Jansen se gevolgtrekking is egter: “These three extracts from the archive are illustrative of the pain and confusion caused by ripping families apart by virtue of the race-classification laws of the time” (10). “While the rest of the world started to move away from an obsession with legalised racial discrimination, the South African state bedded down with a definitional madness that would make it a laughing stock among civilised nations” (36). Rassediskriminasie word sedert 1994 met hernude ywer voortgesit, maar in sy nuwe gedaante (bv regstellende aksie) geniet dit die heelhartige steun van Jansen.
Wat Jansen glad nie in ag neem nie is eerstens dat die destydse rasklassifikasie tot op hede in die praktyk voortbestaan en dat dit tans by uitstek ter benadeling van blankes ingespan word. Ook dat dit tans, soos Jansen erken, ter bevoordeling van “black people in general and Africans in particular” gebruik (eintlik misbruik) word (2009-boek, 29, 287). Tweedens toon die deurlopende moontlikheid van herklassifikasie hoe menslik die destydse beleid, ten minste in hierdie opsig, toegepas is. “Those who saw the gap applied for reclassification; few were denied” (2017-boek, 13). Jansen dink egter daar was geen menslikheid in hierdie wetgewing nie. Die wet op gemengde huwelike en die ontugwet “were applied with a vengeance on South African society” (43). Derdens is dit hoofsaaklik in die geval van bruines (“presumably racially mixed”* – 36) dat herklassifikasie soms nodig was, soos duidelik in die tabel (38) aangetoon word. “Race was therefore very fluid” (39). Dit is omdat rasklassifikasie in die geval van blankes, swartes en Asiate maklik is, maar in die geval van bruines is dit moeiliker omdat bruin almal insluit wat deur daardie drievoudige rassif geval het. Dit is die essensie van wat Marike de Klerk oor bruines gesê het. Anders as Jansen dink ek nie dit was die uitdrukking van “racial disgust” nie (46). Vierdens weet Jansen (soos ek) eerstehands dat ‘n ligte velkleur op bv die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in die apartheidsera baie meer gesog as ‘n donker velkleur was. Noudat die bevoordeling omgekeer is, noem ontwikkelde bruines, soos Jansen, hulleself by voorkeur swart, maar wit bly die norm waarna heimelik gestreef word; dermate dat Jansen erken dat vir ‘n nie-witte om met ‘n blanke te trou (sosiaal/kultureel) opwaartse mobiliteit is (32). Sosiaal is daar ‘n gevestigde hiërargie: wit, Asiaat, bruin, swart, met ‘n nie-wit student “dating a white person as ‘the ultimate status symbol’” (51). “Loving down” vind in bv die volgende drie gevalle plaas: “white to black or coloured to African or Indian to black” (32).
[* “Mixed race (meaning coloureds) implies the existence of pure races, a racist assumption” (45). Jansen ontken die werklikheid van rasse, wat meebring dat hy nie kan verklaar waarom sowel die NP- as die ANC-regering die bevolking hoogs effektief in dieselfde vier rasgroepe verdeel nie. As absoluut suiwer rasse nie (meer) bestaan nie, sou dit in die praktyk steeds moontlik wees om redelik suiwer rasse (of etniese groepe) van erg gemengde rasse of (etniese groepe) te onderskei.]
“People continue to drift towards homogenous groups (their own race) when there is absolutely no [!] reason to do so” (14). Jansen gee hier voor dat hy die rasionele element in ‘n see van irrasionaliteit is. In werklikheid is dit verstaanbaar waarom bruines, in soverre die groep ‘n nie-homogene ras is, (biologies) minder groepsgebonde as die ander drie rasgroepe is. Bruines kon wel poog om kultureel in groter mate groepsgebonde te wees. Tydens apartheid was daar tekens van ‘n ontluikende eiesoortige bruin kultuur op bv die UWK-kampus, wat duidelik van blanke, Indiese en swart kultuur onderskeibaar was en steeds is, bv Afrikaans is die essensie van Afrikanerkultuur terwyl dit opsioneel vir (ontwikkelde) bruines is. Hierdie biologiese nie-homogeniteit bring mee dat bruines meer as die ander drie rasgroepe geneig is om seksueel oor die rastou te trap.
“You are more likely to love across the colour line if you are English-speaking rather than Afrikaans-speaking; or if you are coloured by designation rather than African; or if you are Christian rather than Muslim or Jewish or Hindu. There are class distinctions; you are more likely to love without boundaries if you are middle class rather than poor. And there are generational variations; younger couples are more likely to date and marry across lines of race and ethnicity than was the case with their parents” (14). “Within all these variations there are those individuals who break the trend, who stand out [eg Jansen], who defy expectation and who love whom they like” (15). Hy verwys na hierdie geval: “The husband is [an Indian] Muslim, and he married a Hindu woman, while their Indian daughter went on to marry a Jewish boy. This is rare in South Africa or anywhere else in the world, for that matter. Theirs are, no doubt, stories of hope” (15). Hoop op wat? Sulke “intimate couples … signal hope for social transformation” (206). Niks word gesê oor hoe gelukkig mense in hierdie soort verbintenisse is nie maar “interracial married couples have higher rates of divorce in countries like the USA” (210). “Who are the people who defied laws (then) and who defy convention (now) to create these kinds of unions with all the costs involved?” (15). Die samelewingsnorm is anders: “You love within your race, ethnic group, religious community and sexual affiliation” (16).
Jansen vind sy eie gedrag lofwaardig. “I have always been drawn … to … those who lived against the grain of public expectation” (54). “I have always been drawn to people who dwell in the borderlands … Baanbrekers … pioneers. These are people who refuse to be defined by social norms or constrained by historical patterns of association … Border-crossing people” (16). Dus oor-die-tou-trappers, selfs skoorsoekers. Ek sê nie sulke gedrag moet verbied word nie. Maar diesulkes kan gerus besef dat seksuele aktiwiteit wat ras- en etniese grense misken, uiters riskant is. Die huwelik is ‘n problematiese onderneming, wat kwalik ten goede deur grondige kulturele verskille beïnvloed kan word. Wanneer Jansen, oorbewus van sy gesagsposisie as dekaan of rektor, interrassige seksuele aktiwiteit aanmoedig, kan hy gerus in groter mate die jeugdigheid en gebrek aan insig van die studente in ag neem en ook die voorkeur van hulle ouers, wat meesal (dalk altyd) in groter mate as Jansen hulle belange op die hart dra.
In sy 2009-boek het Jansen heelwat ten koste van UP te sê. Noudat hy daar weg is, kom hy met kritiek op UV. US is seker volgende aan die beurt. Hy noem UV “the Mississippi of South Africa. Rural, argricultural, insular, religious and conservative, this is not a place for breaking out” (17). “In this part of the country the practice of racial exclusion continues as if nothing happened after 1994″ (192). “As in other parts of the world – such as the American South, with its history of slavery – region matters in terms of the intensity of reaction to interracial relationships. It quickly becomes apparent in the interviews that Bloemfontein is such a place, part of the very conservative Free State, compared with other regions of the country … It was one of the Boer Republics, so that distinction offers some explanation when compared with the more liberal Cape and Natal provinces of those days … in the rural Free State, the majority of white-owned farms remained beyond the reach of transformative forces … Children trapped inside these racial enclosures, where relations of white masters and black labourers continue undisturbed, would emerge into urban university life and find the transition disorienting. They lacked the competences to adjust to the Bloemfontein campus, where equality of relations was now required as a matter of policy and practice” (188).
“Just as Mississippi is sometimes referenced as a metaphor for race, racism and negative race relations in American literature and public imagination, so too the Free State has come to signify a place of racial conservatism in South Africa” (23). Jansen se weersin is geaktiveer deur “the long history of Afrikaner republicanism dominating the region” (18). In die Vrystaat kry jy nie boere en werkers nie. Nee, dit is glo “white farmers and impoverished black farm labourers” (18). “Racism would often express itself in muscular form, led by [Afrikaner] men who found ready resort in weapons and who routinely [!] abused black farm labourers … overgrown* men in tight khaki clothing … brutalising, sometimes killing, black men” (19). [* Jansen is self oorgewig met ‘n hangpens.]
Daar was “mean racial policies”, soos dat Indiërs nie eens in die Vrystaat mag oornag het nie. Die rede hiervoor was glo “protecting the Boers from competition” (18). Die Bloemfonteinse Afrikaanse koerant, Volksblad, wat kritiek op Jansen gelewer het, word “a racially venomous mouthpiece” genoem (18-19). Waarmee kan hy Afrikaners verder slegsê? “In Excelsior … White Afrikaans middle-class men came for their jollies. Businessmen, politicians and dominees sought interracial sex with black women until the news leaked and the police arrested the black women. Shame fell on the white men, punishment enough … For this book I was not, however, interested in transactional or opportunistic sex but in romantic love and the close bonds of friendship across the invisible but very real colour line that exists to this day” (19).
Die Reitz-voorval is ongetwyfeld die gebeurtenis waaruit Jansen die meeste slaankrag teen Afrikaners geput het. “There is now a growing research [!] literature on the subject of Reitz, the shorthand reference to the racial abuse [!] of black workers by white students. Reitz was the white male residence where the atrocity [!] occurred” (60-61). In geen normale samelewing sou die veroordeling van wat heel moontlik onskuldige studentepret was sulke buitensporige afmetings aangeneem het nie. “Four white students racially [!] abused five black workers” (52). Hoekom? Want dit is ‘n geval van “one of … the white boys appearing [!] to urinate into food that they then gave to the unaware workers to ingest. When a video of this utterly reprehensible event leaked onto social media, the level of anger from all quaters was unprecedented in the history of South African universities [!]. How could young whites born after apartheid do such horrific [!] things to black people?” (52). Let op tot watter verregaande gevolgtrekking kom Jansen op grond hiervan: “This was a rebellion against interracial residences on a formerly white campus. The very idea of such racial closeness, let alone intimacy, was enough to draw out such violent [!] hatred” (52).
“What brings me to this study … is not lingering pain” (oor sy ervaring van sy eie interrassige verhouding en troue) maar “intellectual curiosity … The first objective of this book is therefore scholarly” (20). ‘n Ander “objective is a political one, and that is to deepen our democracy through the project of nation-building and human togetherness” (21). Tydens apartheid was daar “a nation-building purpose to sex and marriage legislation” (42). Jansen dink dat rasvermenging deesdae dieselfde doel kan dien. Die ideaal is glo om “a more just and equal society” te bou (21). “South Africa might have stood out among nations for ‘its morbid fear of miscegenation unparalleled in intensity anywhere else in the world’, but it was certainly not alone in its obsession with interracial intimacy. In fact the two most notorious race-regulating regimes of the twentieth century were South Africa and the United States” (30). “Reprisal as a practice was an everyday experience in race-obsessed regimes such as the USA and South Africa” (189).
“It was not only words that kept interracial intimacies invisible and interracial marriage so rare in the colonial period, under apartheid and in the democratic period … ‘mixed marriage’ was so visible that social ostracism could be relied on to keep such desires in check” (46). “At the root of the continuation of a practice of racial discrimination is the retention of categories of distinction in the way human lives are regulated in the present, eg South African’s insistence on talking about citizens as belonging to ‘population groups’ … namely white, coloured, Indian and African” (47). Jansen ontken halsstarrig die opvallende werklikheid van ras. Hiervoor blameer hy Afrikaners as die hoofsondaars. “The key institutions rendering white separateness and white standards of behaviour normative remain largely untransformed from apartheid to democracy – the white Afrikaans families, schools and churches” (47).
Oor die drastiese vermindering van Afrikaanse skole en die verdwyning van Afrikaanse universiteite (waartoe hy doelbewus ‘n daadwerklike bydrae gelewer het) kla Jansen nie. Hy wil van rasgeïntegreerde skole en universiteite kweekplekke van onder meer interrassige seksuele verkeer maak. “The desegregated white English schools … offer much greater chances of interracial intimacy … such breakthrough relationships hardly ever happen … in the still largely segregated white Afrikaans high schools” (49). “Undoing oppression in dangerous and divided communities requires bringing together the perpetrators and the victims in the same dialogic space. This means there is diminished opportunity for such a dialogic encounter in segregated classrooms” (2009-boek, 260). Volgens Jansen moet dit nie by gesprekvoering bly nie. Veel groter interrassige intimiteit is sy ideaal. Wit en swart op dieselfde kampus is nie genoeg nie. Ook nie wit en swart in dieselfde koshuis nie. Nee, hulle moet kamermaats wees (2017-boek, 48). Die “hostile reactions to the very idea of shared spaces for living and learning has to do with attitudes ingrained in the hearts and minds of young white South Africans” (48). Jansen het sy posisie as rektor misbruik deur nie net die koshuise op ‘n wit-swart 50%-50%-grondslag tot rasse-integrasie te dwing nie, maar ook om ‘n verpligte indoktrinasiekursus vir alle voorgraadse UV-studente in Jansenisme in te stel. Maar: “A short course in the core curriculum or an occassional speech on a university platform was not going to disturb ingrained knowledge about race, racial purity and racial segregation – let alone interracial intimacy” (48).
“The more black students coming into a residence, the more white students would leave … the racial integration on campus would spark the development of private white Afrikaans residences around campuses such as in Bloemfontein” (53), Selfs dit will die wraaksugtige Jansen nie aan blankes/Afrikaners gun nie. “I had exposed in the media a student accommodation advertisement in the local Afrikaans newspaper for ‘non-affirmative action Christian women’; the words ‘white women’ would have sufficed and yet those very words reflected the language of South Africa’s white-supremacist history” (53). Maar is Jansen se gedrag nie dalk ‘n toonbeeld van swart heersugtigheid nie; dat alles moet voldoen aan die vereistes wat hy ingevolge sy swartmag-ideologie stel? “In the English universities there were no deep attachments to residential tradition as among their Afrikaans counterparts, with the result that all-white residences would eventually become all-black residences at institutions like Wits and UCT” (53). Hiermee word ‘n onreg teenoor blanke studente gepleeg, maar daarvoor het Jansen geen sensitiwiteit nie. Terselfdertyd toon hierdie verwysing na twee histories blanke Engelse universiteite dat (anders as wat Jansen graag voorgee) blanke Engelse studente, wat ras betref, nie soveel “beter” as Afrikanerstudente is nie.
“My campus lectures or public speeches urged integration rather than segregation” (48). Rasgeïntegreerde onderwysinstansies help ook met die vervulling van Jansen se ander wens, naamlik die vernieting van Afrikaans as onderrigmedium, want namate die swart komponent van skoliere en studente groter word, word die instansies al hoe meer eentalig Engels. Sowel Jansen as Russel Botman het hulle uitgespreek teen aparte Afrikaanse en Engelse klasse omdat dit nie rasse-integrasie bevorder nie. Integrasiepolitiek is vir diesulkes belangriker as die behoud van Afrikaans asook akademiese oorwegings soos moedertaalonderrig.
Deel van Jansen se navorsing vir hierdie boek was om ‘n video-onderhoud met elk van 10 UV-studentepaartjies te voer (16). Hulle is “deliberately mixed in terms of relationship status” (54). “What these very different couples have in common is that one member of the pair is black [ie non-white] and the other is white” (55). Wat hulle gemeen het, is dat almal in 1994 of later gebore is en gevolglik “born frees” (46) of “Mandela’s children” (50) genoem word. Foto’s van al die paartjies word in die boek by die teks van hulle onderhoud gepubliseer. In al die gevalle word eers die een en daarna die ander lid van die paartjie aan die woord gestel. Hier onder doen ek dieselfde. Oor die gepubliseerde teks van die onderhoude sê Jansen: “The editing was limited largely to matters of grammar, fluency and relevance” (218).
Wat lengte betref is hierdie rubriek ‘n dubbeldoor; ‘n “double whammy,” soos die Amerikaners so graag sê. Lesers wat tyd wil/moet bespaar, kan die volgende tien paragrawe – waarin die gevallestudies bespreek word – oorslaan en direk na die gevolgtrekkings gaan.
Die eerste paartjie is Afrikaanssprekend: ‘n wit predikantsdogter en ‘n bruin dame. Die blanke sê: “When I was in high school I had this best friend, a black guy, and my parents actually told me, ‘You know what, if you were to date we would not have a problem’” (65) Sy sê ook: “You can always learn something from someone if you can just open yourself up to any experience. I think a lot of Afrikaans people limit themselves. They want to stay in their comfort zone” (66). Haar bruin vriendin vertel: “My dad is the one that encourages anything for us. But for my mom, when you date a black, it’s traditions and it is this and it is that … I think they would welcome a white guy more than they would a black guy” (70). Hierdie paartjie is behep met uitdagings (“challenges”). Albei kom uiters vlak oor, maar dit kan te wyte wees aan die onderhoud wat in Engels gevoer is. Die teks lees moeilik, gevolglik het ek ontsien om die res van die boek te lees, maar die ander onderhoude lees makliker. Jansen hou van hierdie paartjie: “They … worked closely together to solve difficult problems of [compulsory] racial integration and the transformation of especially formerly white men’s residences on campus” (63). By hierdie paartjie is dit ‘n geval van vriendskap. Daar is by hulle blykbaar geen sprake van ‘n interrassige seksuele verhouding nie. Van hierdie bruin student word later gesê: “[She] was dating a black African man at the time of writing” (180). Die verskil-ontkennende Jansen kom vervolgens tot ‘n gevolgtrekking wat hom pas: In hierdie “unusually close relationship … their respective ‘cultures’ are anything but different” (180). Volgens Jansen ontwikkel hierdie blanke vrou “a keen moral understanding of what is right and what is wrong, atypically without any sense of racial-group loyalty” (180). “That capacity for unaffiliated judgement of what apartheid society would regard as ‘your own people’ comes from belonging to a decent family” (181). Die militante pro-swart Jansen het myns insiens in hierdie konteks seker nog nooit self die “capacity for unaffiliated judgement” geopenbaar nie.
Die tweede paartjie is ‘n Engelse blanke man en ‘n bruin Engelse vrou. Die man sê: “I never really was taught, you could say, to see colour” (78) maar hy het tog opgelet: “At school you would never see a white girl dating a black guy … the only exception … my Asian friends … could date white girls, black girls, and coloured girls” (79). “My mom is very relaxed about everything” (81). Hy vertel haar: “‘I am dating a girl of colour’, and then she was like, ‘luckily she is not black’. … she was just thinking from a culture perspective; there is a big culture difference” (81). Hy sê: “I think subconsciously it’s engraved into all white people … that you are better, you are superior … You will obviously never get rid of racism” (81-82). “That type of engraving that occurs over the years creates the stigma and the stereotype” (83). “We are all human. We share that humanity … I don’t enjoy the typical Afrikaner perspective … in my faculty … we have all white people sitting on one side of the class and all the black people on another. I used to sit by the black people because I am English [!]” (83). Sy bruin vriendin vertel: “My father would say he was not white, he was flesh, or he was brown … when I was in high school the first guy I dated was Chinese. Then I dated a Greek guy” (85). “When I was in my first year I dated a very, very Afrikaans guy … he got kicked out of the house for dating me. I was in my first year and he asked me to marry him and I ran away” (86). “My father … would always tell me, ‘You don’t have to feel like they are better than you in any way. You are not different from anyone’” (87). “My mother was just like, ‘… you’re an educated woman from an educated family’” (88). Hierdie bruin student voeg by: “There were people who really went through a tough time, and most of them were the black students, especially in residences. Either they were completely ignored by everyone or everyone stayed friends in their groups” (89). Hierdie paartjie het bereik wat Jansen so hartstogtelik begeer. Daar is ‘n brood in die oond: “there is a baby on the way” (88), “the first child born out of a loving relationship” (193).
Die derde paartjie is ‘n blanke Engelse dame en ‘n swart man gebore in Lesotho. Hierdie vrou sê haar ouers is baie liberaal. Haar pa woon in Kaapstad en haar ma in Durban. Sy besef haar vriend “is a different race … I think initially my mother’s response was how my dad was going to react … I am very close to my mom” (94). Die mansvriend het ‘n enkelma wat in Pretoria woon. “My mother is very liberal” (97). Hy was van die begin af in tradisioneel blanke skole. “I didn’t even know what racism was until I got to Grey. Grade 8 was a big culture shock, having to learn Afrikaans and actually seeing how different people are. As time went from Grade 8 to Matric, you would see even the Afrikaans people who were not necessarily racist but very conservative” (95). Hy het sy vriendin “through mutual friends” ontmoet (96). “It got serious a year later … She made the first move” (96). Dit is na hierdie man wat Jansen verwys wanneer hy skryf: “With one exception, all of the students in the couple pairs are light-skinned to varying degrees” (196). Hierdie verhouding is nie volgehou nie. Hierdie dame “now dates a different black student” (210).
Die vierde paartjie is mediese studente, ‘n Indiërvrou en ‘n blanke Engelse man. Hulle is “romantic partners” en daar is die “challenge of religious and cultural identity” (99). “We have been dating for two-and-a-half years” (102, 110). Hierdie vrou is in Indië gebore en het via Lesotho, waarheen haar ouers verhuis het, na UV gekom. “Nobody thinks I am Indian. They think I am either Greek or Afrikaans, a dark-haired Afrikaner” (104). Haar vriend beaam dit: “Everyone thinks she is Afrikaans” (110). Sy sê: “I have not told my parents about him” (102). “My parents never were racist” (101). Sy vertel van haar vorige vriend wat net matriek gehad het. Haar ouers het geredeneer: “His brain has not matured … We are not the same caste, so their mindset is totally different” (103). “My parents fear that I will not be a Kashmiri any more, that I will not follow the traditions … My parents are very conservative, and at the moment the biggest problem about telling them that I am dating a boy, even if he was Kashmiri, is the fact that they immediately think intimacy” (102). “And yet my brother was allowed to date. He had a girlfriend for six years, which my parents knew about, and eventually he also had to break up that relationship. Not because my parents said so; my parents were fine with him marrying her when they met her. She was Malaysian, and my brother and his partner realised that their cultures and traditions would not fit for some reason, and so they decided to break up” (103). Van hierdie Indiërdame se mansvriend word gesê dat sy ma “still cannot really speak Afrikaans” (108) en “My school was a good place, being an English school” (108). “We have never felt like anyone was judging us [this couple]. I think it is different with the Afrikaans students. They could be in the English class, but they are Afrikaans. They tend to keep amongst themselves. My whole time living in Bloem I have not made many Afrikaans friends” (110). Nêrens in Jansen se boek is daar vanweë etnisiteit en kultuur groter weerstand teen interrassige verhoudings as by hierdie Indiërs nie. Hierdie verhouding het misluk. Hulle is “no longer together” (210).
Die vyfde paartjie is ‘n bruin Engelssprekende vrou wat met ‘n blanke Afrikaanssprekende man getroud is. Jansen is hoogs in sy skik met hierdie dame omdat sy hom gehelp het met lesmateriaal vir die verpligte indoktrinasiekursus in Jansenisme (UFS 101) wat deur Jansen ontwerp en uitsluitlik in Engels gedoseer is, selfs voordat die UV eentalig Engels geword het. Sy sê: “I looked different from the other kids” (115). “I was bullied at school because of how I looked” (116). Soos haar ouers is sy as bruin geklassifiseer “even though I don’t look it … They often actually see me as Asian … sometimes when I speak Afrikaans, people would see me as white” (117). “We were not the general loudness of being coloured” (115). “I had an incredibly strong character” (116). ” I am a very strong-willed person” (120). “I spoke English … I learnt very quickly to become more fluent in Afrikaans … In my first year, we went to the South African War Museum, formerly the Anglo-Boer War Museum. I was horrified at what was happening there. It was a lot of white Afrikaners who had gotten together, and they were basically marching against the putting up of a statue of Nelson Mandela … I remember … not wanting to be seen in a crowd like this at all because of what they were marching against” (118). Sy het haar blanke man na haar ouers in Oos-Londen geneem ‘n jaar nadat hulle getrou het. “They didn’t have an issue with us at all, because the family is quite interracial. If I had brought a black guy home, it would not have been the same reaction” (120). Haar man vertel: “Around Grade 4 … we heard that we were going to get English classes. That meant that now other races were going to join the school … To be honest, there were some groups that were seen as ill-disciplined, sometimes because of their colour” (121-122). Voor hulle troue was hierdie paartjie betrokke by ‘n kerkopvoering. “She wanted to show me the ropes about acting, even though I was the director” (123). “My parents actually never had a problem with our relationship … I think it’s because of the church, the Old Apostolic Church. I think in the church we see that it’s not about your skin colour; it’s about what is on the inside. God wants to take care of your soul, and your soul does not have a colour. So, why should we care about colour if we say we are children of God but we cannot live it?” (124). Van sy vrou sê hy: “She will always put God first” (123).
Die sesde paartjie lyk op die foto asof albei bruin is. “They wouldn’t think anything of us” (129), dus hulle word nie as ‘n gemengde paartjie aangesien nie. Die vrou se ma is Engels en haar pa Afrikaans. Haar vriend is blykbaar eerder Afrikaans. Sy en haar ouers het bruin vriende. “I have always had coloured boyfriends. I don’t think I have had a single white boyfriend” (129). Haar vriend sê: “I actually never knew she was white … I thought she was coloured because her friends are coloured … I think it’s the way that I dress sometimes. They can see I am coloured” (131). “I think I am very charismatic” (130). In die studentekafeteria let hy op: “The non-white people sit here and the white people sit there” (132). Jansen lewer die volgende kommentaar op die onsekerheid rakende die rasklassifikasie van die dame: “Race cannot be read off the phenotype or physical appearance of a student [really?]. And so people around these student couples make active and on-the-spot assumptions about racial identity based on a quick survey of epidermal presentation, language usage, attitudes and company kept” (195).
Die sewende paartjie “might only have been really good friends” (135). “We are best friends” (137). Albei is Afrikaanssprekend. Sy is blank en hy is bruin. Hy sê: “There was a stage when I was in high school when I was seeing a white girl. Back then people would be looking” (138). Sy UV-vriendin “has never been home with me” (139). Sy is die enigste kind van geskeide ouers. Dit is haar grootouers wat na haar omsien. “Even though from the past, they have grown and they have changed” (143). Sy was in ‘n laerskool met baie swart kinders en Engels het spoedig die oorheersende taal geword. Sy het daarna ‘n eentalige Afrikaanse hoërskool bygewoon. Haar ouma sê: “I see now how I must read my Bible, that love sees no limitations” (141). Hierdie ouma se kleinkind sê: “I have adapted so well that I can actually be friends with anyone” (142). “I have so many friends who are from different races and different cultures” (143). Sy het aan haar bruin vriend gesê: “‘You are going to come to my wedding’ … I know that I will get a husband that is as comfortable with different racial friends as I am” (143).
Die agste paartjie word beskryf as “both good friends and committed partners” (145). Die man is bruin en sy vriendin is blank. Albei is Rooms-Katoliek. “Growing up among coloureds, your parents also came to think that it was more natural to stay within the same race” (147). Hy het ‘n oorwegend blanke hoërskool bygewoon. “Going to grade 7 was a whole new experience for me, almost like starting school again, because the mentality of everyone and the level at which they did things was not so much to say better, but different” (147). Op die kampus “I would feel a little uncomfortable if we were surrounded by a lot of whites … Bloemfontein is definitely, I think, the hardest place to have an interracial relationship … I showed my mom pictures [of my girlfriend] … and she was fine with it … My dad was very happy because [she] was my first girlfriend … I think they were just happy that I was in a relationship … It was something new because most of my family are in relationships with coloured people. What makes the youth, or our generation, feel more comfortable are the experiences in the school environment, because it is more diverse … more interracial relationships are going to happen when people spend time together, not noticing the differences as much as before” (149). Sy blanke vriendin kom uit “a very open-minded family” (150). Haar ma se agtergrond is Italiaans en Pools terwyl haar pa ‘n Nederlander is. “When I was twelve we adopted … a little coloured boy” (151). Jansen noem hulle ‘n “open and inclusive family” (181). Sy was in ‘n oorwegend blanke privaatskool, wat ook internasionale skoliere gehad het. “At the age of twelve it was compulsory to learn Zulu until Grade 9” (151). “We have never really looked at race in my [parents’] house … They didn’t really notice colour and didn’t really react to colour … you are a person and that is what matters” (152). “Being a multiracial couple was nothing we have ever clicked about until someone actually pointed it out” (154). “My mom said: ‘We are really happy for you’” (155). “I am a people’s person, I love people” (153). “We love each other and we are happy. We do find it’s more the older, Afrikaans people who have more judgement … In my opinion, a white and a coloured would be more looked at than a black and a coloured, because it’s more that whole non-white and white thing … We have been dating for almost fifteen months, and we have already discussed how we are going to get married one day” (156). “I think it has just been so natural between the two of us” (157).
Die negende paartjie is ‘n bruin Afrikaanse vrou en ‘n blanke Engelse vrou. Hulle is “best friends” (161). Die bruin student het Afrikaanse skole bygewoon en sê: “Most of my friends are white girls” (160). “I study in English. I am in the English class. It was my choice because my world is not going to be Afrikaans forever … It is the universal language, so I chose English. My parents support me” (160). “My parents are very liberal in a sense. My mom and dad raised me to never look at someone based on their race” (161). Haar blanke vriendin “sees life as I do. I went home with her and I liked it … [She] is friends with everyone regardless of what they look like … [She] will count as my friend forever. She is someone that I would want my kids to know or to have as a godmother” (161). Die blanke vriendin sê: “I had friends of all races and there were sleepovers at our home with black and white kids. My parents are also committed to equality. My mom definitely sees a person for who they are, not what they look like. Dad has his moments where he is a little more racist” (153). Sy het nog nie haar vriendin se ouerhuis besoek nie. Dit gaan hier klaarblyklik om vriendskap en nie om interrassige seksuele verkeer nie..
Die tiende paartjie is ‘n bruin homoseksuele Afrikaanssprekende man en ‘n blanke heteroseksuele Afrikaanse vrou. Jansen skryf: “I discovered an exceptional friendship of a gay black man and white Afrikaans woman who defied every stereotype of togetherness on or off this Free State campus. The interview was conducted in Afrikaans … and translated into English” (165). Die man sê hy het op skool die Afrikaanse klasse saam met ander bruin skoliere bygewoon. “My mom’s coloured and my dad is black, and no one in our family has white friends who they are so close to … The first time my parents met [my girlfriend], it wasn’t uncomfortable at all …; My mom asks, my dad asks, ‘Is this the woman you are going to marry, my child?’ And then I would say, ‘No. It’s just someone who is very close to me’ … [She] is not my only white friend, I have many others. For me, it’s only human. I like people. That’s all” (167). “I would never want to end my friendship with [this girlfriend]. For me it is for now and forever. The binding factor is love and trust … this really comes with trust. Trust, comfortability, and love for each other” (169). Maar dan noem hy: “I’m doing Honours and she’s not with me … I now struggle because I want to try and get someone in [her] place” (169). “I think she can carry on without me. She can, but I am now more dependent on her than she was on me when we met. At that time, [she] was more dependent on me because she needed more support, but now I completely need it from her” (170). Sy vriendin sê dat haar vriend “very quickly becomes negative … This is where I could encourage him … I had to study throughout the night. We mostly studied through the night together. We sometimes studied at his residence, but mostly at my flat because it’s too noisy for me at his residence … sexually he feels that he doesn’t fit in anywhere … though [he] is a social butterfly and has ten million friends, he would never tell anyone about my past or anything like that” (171). Haar ouers is albei dood. “I was eighteen when they died” (172). “My mom … taught me from a very young age that there is no difference between you and a black person. When I was small, my mom said their cookies were just left in the oven a little longer. Jesus just forgot them in the oven a little longer. This is why they’re a bit darker” (171). Jansen was lank in daardie oond. “In our street, my two black friends lived opposite us and my mom allowed them to sleep over at our house and allowed me to go and sleep over at their place … So perhaps because I grew up in this way I am drawn to and sometimes feel more comfortable with other race groups than with members of my own race group … If I could take [my boyfriend] home, I think my mom would definitely have accepted it … I could see my dad was not crazy about the idea … He didn’t really know how to deal with black people” (172). Sy was in ‘n Afrikaanse hoërskool. Sy is die moeder van ‘n kind oor wie geen besonderhede verskaf word nie, behalwe dat Jansen verwys na “a baby born out of wedlock” (200). Dit is hierdie feit wat van deurslaggewende belang is om hierdie vriendskap te verstaan. Sy sê: “I can honestly say in my university classes the white students would never share notes with me. Never. Because I’m an outsider, totally. I don’t talk to them at all because I don’t have time for friends” (172-173). Haar vriend “was responsible for getting the notes … I would never have obtained my degree without [my friend] because sometimes I couldn’t be here and sometimes I felt I simply couldn’t do it any more” (173). Dit is duidelik dat sy as ‘n enkelouer nie al die klasse kon bywoon nie. Sy het haar vriend nodig gehad om die klasaantekeninge te bekom. Hulle het mekaar ook in hulle studies aangemoedig. Hy en sy “perhaps serve as benefits to each other” (174). Sy sê: “People sometimes get the wrong idea about us” (172). “People would stare, assuming we were lovers because we were sitting and eating together … In class, we shared notes, but later the students accepted it and realised there was nothing sexual between us” (173). Jansen noem dit ‘n “very close friendship” (200).
Jansen begin sy gevolgtrekkings oor die onderhoude met die volgende stelling: “There are no longer any legal barriers to interracial love or marriage, and no physical barriers to racial integration in the classrooms and residences of formerly white universities” (176). Die ironie is dat hierdie opset, wat vir Jansen hemels is, nie aan die tradisioneel swart universiteite geld nie. Soos in die geval van die tradisioneel blanke skole is dit die tradisioneel blanke universiteite wat veelrassig geword het. Tradisioneel swart skole en universiteite is steeds oorweldigend swart sodat rasvermenging kwalik daar kan voorkom. Oor die tien paartjies in sy gevallestudie skryf Jansen: “Though they were born and raised after the end of apartheid, the close friends and lovers have lived in the shadow of harassment and hatred … The first thing these post-apartheid couples discovered was that when you cross the line separating black and white in South Africa, there will be blood [!]. In other words, there is a price to pay among friends, family, peers and even complete strangers. We know that while intraracial relationships proceed relatively smoothly, interracial relationships, whether as friends or lovers, bring the wrath of society down on the heads of courageous couples” (176). “Even though the laws regulating racial association have been lifted, the social practices that allocate racial place and privilege still operate with painful consequences for those who bear the brunt of an unrehabilitated society” (197).
Vanwaar hierdie weersin in (intieme) interrassige verhoudings? “It comes across as a general position that is held, an anti-black stance” (177). Soos gebruiklik is Jansen hier pro-swart en anti-blank. In die onderhoude is dit duidelik dat nie-wittes (veral Indiërs en swartes en nie soseer bruines nie) ook besware teen (intieme) interrassige verhoudings het. “Black people react with the same racial essentialism to which they had been subjected by white racism” (187). Dan volg hierdie skandalige aantyging: By nie-wittes is daar glo “a sense of once again being devalued [!] by white standards” (187). Jansen erken dat die Indiër “the fiercest father reaction among the couples studied” geopenbaar het (178). Jansen skryf dan hierdie Indiër se houding – “very Indian” (179) – ewe gemoedelik toe aan “traditional Indian norms” (178). Maar Jansen openbaar nooit sodanige verdraagsaamheid jeens tradisionele blanke norme nie, veral nie jeens Afrikanerwaardes nie. Hierdie verskil in taksering blyk duidelik wanneer hy later skryf van “racist white or traditional Indian family units” (204).
Let op hoe Jansen blankes, sekerlik spesifiek Afrikaners, se gal werk: “Culture often functions as the more respectable code word for race … Race is too crude a reference in everyday South African talk … ‘Our cultures are different,’ I would often hear white students say … It is as if the word culture itself justifies separateness” (180). Weer eens word blankes vir kritiek uitgesonder. “To date [a black person] … should not be a problem, in a normal society … But this is South Africa with its looming past hanging over race relations” (180). Jansen versuim egter om bv Indië, met sy tradisionele kaste-stelsel, as ‘n abnormale samelewing te brandmerk.
Jansen, ironies a swartmag-aanhanger, stu voort met sy anti-blanke vertolking en sy ignorering van die weerstand teen intieme interrassige verhoudings wat daar by baie nie-wittes aangetref word. “Consistent research elsewhere, signalling on the part of black parents (compared with whites) is more positive [ie upward mobility?], if somewhat guarded, when it comes to interracial intimacies. In none of the cases were there any early signs of negative messaging when it came to relations with white people. This makes sense, of course, historically, the obsession of colonial and apartheid [ie white] governments was with protecting the so-called [!] purity of the white race. Racial insulation was not an obsession of black people” (182).
Hoekom is Jansen so fanaties ten gunste van rasgeïntegreerde skole en universiteite? “Children who attended white or overwhelmingly white schools will struggle much more with racial integration in universities and in society than those whose schools were more integrated. And those from segregated schools will find it much more difficult to enter into interracial love and friendships than those who had such experiences before they started university” (184). “When opportunities for learning and living together are lost to white and black students through the experiences of segregated high schools, they bring an uninterrupted and bitter knowledge onto the university campus” (187). Jansen kom met hierdie onbedoelde kompliment vir Afrikaners vorendag: In die geval van “white Afrikaans-speaking youth … the tendency is strongest to remain loyal to language, culture and ethnic group” (185). “The more intimate the scenarios became, the lower the comfort levels among some groups of students” (187).
Samevattend skryf Jansen: “White-coloured friendships and intimacies still are more common than white-African liaisons, and that black African men in relationships with white women remain an exception” (196). Daar is klaarblyklik “differential assimilation … skin tone matters in interracial dating preferences. The student couples would find that hierarchies of race still matter in South African society. For many in the coloured community, marrying white is a movement of upward status … Black African, as under apartheid, is lowest on the social hierarchy of racial preference in the ordering of South African society” (196-197). “Racial stigma and stereotype outlasts racial laws and policies … differential value … places whites at the upper end of the preference scale and Africans at the lowest end. In this sense, apartheid did its work well” (205). Maar dit is ook die geval in samelewings wat nooit onderhewig aan apartheid was nie.
Jansen keer terug na sy allerhande soorte kennis (soos uiteengesit in sy 2009-boek, Praag 24 Maart). “Scripted knowledge is the knowledge acquired by human beings about how to behave in particular situations. The social situation, in this context, is the interracial encounter in public spaces. The reacting parties are working off their scripted knowledge about how to respond to black and white couples who break the unwritten rules about racial intimacy. Their reaction is not spontaneous; it is acquired from years of direct and indirect learning about what are acceptable relationships, and what are not” (202-203). Jansen is hier weer besig om sy oortuiging te probeer regverdig dat rasse-integrasie natuurlik en rasse-segregasie onnatuurlik is. Grondliggend is daar die dogma dat daar nie so iets soos ras is nie, dat ons almal dieselfde oerhistoriese oorsprong het, asof dit kon verhoed dat oor millennia grondige verskille in bv kultuur ontwikkel het.
Jansen beweer “this book … offers … a conceptual approach that privileges understanding over judgement and empathy over criticism” (220). Ek het egter probeer aantoon dat daar ‘n buitensporige neiging tot veroordeling van en kritiek op Afrikaners in die boek is. Uit sy perspektief skryf Jansen oor die tien paartjies: “These human actors still reach out over racial, ethnic and class divides in order to make more perfect relationships after apartheid” (220). Maar Jansen skryf ook: “At the time of writing (at the end of 2016), all but two relationships have ended” (210). Al wat nog bymekaar is, is die vyfde (die twee getroudes) en die tweede (van brood-in-die-oond faam) paartjie. Laasgenoemde twee “continue to thrive” (210), maar Jansen meld nie of hulle getrou het nie. Die laaste sin van Jansen se hoofstuk oor sy gevolgtrekkings klink gevolglik onoortuigend: “What these courageous young people demonstrate in a still-divided and dangerous society is the possibility of what can happen when institutions (the home, the school, the university and more) are themselves transformed to make living, learning and even loving together a reality despite the ever-present past” (210-211).
In hierdie studie is Jansen se siening van homself “the university’s leader-manager [who] turns into the scholar-researcher” (218). Jansen het as rektor hierdie studie onderneem en tien studentepaartjies aan video-onderhoude onderwerp, waarvan hy die teks saam met hulle foto’s, asook hulle name, vanne, studierigtings en heelwat inligting oor hulle gesinsagtergronde, in hierdie boek gepubliseer het. Ek bevraagteken die etiese verantwoordbaarheid van die publikasie van hierdie navorsing in hierdie boekvorm. Hierdie twintig studente was jonk en onervare en daar is heel moontlik sommige van hulle en hulle ouers wat ongelukkig is oor die manier waarop Jansen hulle jeugdige verhoudings permanent geboekstaaf en wêreldkundig gemaak het. Dit is om hierdie rede dat ek, anders as Jansen, nie een van hulle by die naam genoem het nie.
Ek wil Jansen se jongste boek, Making love in a war zone (Johannesburg; Bookstorm, 2017, 224p, R300; Amazon Kindle $21,65), waarin hy rasvermenging/verbastering/hibriditeit bepleit, bespreek. Soos dikwels die geval is, hou hy homself as toonbeeld voor. Ek ag dit egter nodig om eers te skryf oor Jansen se boek wat as aanloop hiertoe gedien het, Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (Lansdowne: UCT Press, 2009, 337p). Voorheen het ek ‘n ander boek van Jansen, As by fire: The end of the South African university (Cape Town: Tafelberg, 2017, 287p, R280; Amazon Kindle $23,34), bespreek (Praag 15 en 22.07.2017). Ek skryf hierdie en die volgende rubriek oor Jansen op die gevaar af dat dit die indruk kan wek dat Jansen meer aandag ontvang as wat hy verdien. Naas sy anti-Afrikaner- en anti-Afrikaansgesindheid is daar egter sy (kulturele) marxisme waarteen ernstig gewaarsku moet word. Jansen se marxisme is eerder van ‘n sosiale as ekonomiese aard sodat sy eie welgesteldheid hom geensins pla nie.
Jonathan David Jansen (gebore in 1956) het die graad BSc aan die Universiteit van Wes-Kaapland behaal, waarskynlik danksy ‘n studiebeurs van die Departement van Kleurlingsake. Daarna was hy ‘n biologie-onderwyser in Vredenburg en Distrik Ses. Dit was destyds vir dese en gene maklik om ‘n Amerikaanse studiebeurs te bekom, mits jy nie-wit is. Jansen is in 1985 na Amerika. Aan Cornell University het hy die graad MSc behaal en daarna die graad PhD aan Stanford University. Albei hierdie universiteite is bekend/berug vir hulle fanatieke pro-swart gesindheid. Die titel van Jansen se doktorale proefskrif is: “The state and curriculum in transition societies, Zimbabwe 1980-1990” (1991, 265p). Daar is geen grondverskuiwende insigte in hierdie tesis wat daarop kan dui dat ‘n internasionaal gerekende opvoedkundige op die punt was om sy toetrede tot die akademie te maak nie.
Jansen het ses jaar lank in Amerika vertoef en het onder meer tyd gehad om aan anti-apartheidsbedrywighede deel te neem (p 1 – alle bladsyverwysings is na sy 2009-boek). In 1991 het hy na Suid-Afrika teruggekeer en aanvanklik nie-akademiese werk in Johannesburg gedoen (2). Die jare negentig was egter die tyd toe die spook van transformasie (wesenlik verswarting en verengelsing wat betref studente en dosente/personeel) aan die plaaslike universiteite begin loop het. Jansen is in 1994 as departementshoof en daarna dekaan van opvoedkunde aan die Durban-Westville University aangestel sonder dat hy, soos tradisioneel vereis word, deeglike (eintlik enige) ondervinding van akademiese doseerwerk gehad het.
As deel van Johan van Zyl (rektor 1991-2001) se oordrewe en akademies hoogs skadelike transformasieplan aan die Universiteit Pretoria (UP), is Jansen in 2000 as dekaan van die fakulteit opvoedkunde aangestel. Jansen beweer dat hy uitgenooi is om aansoek om die pos te doen (4). Van Zyl het in 2001 die uitvoerende hoof van Sanlam geword en ook daar groot ontwrigting en smart by blankes weens sy oordrewe transformasiebeleid veroorsaak. Jansen het in Pretoria aangebly en tot 2007 daar alles in sy vermoë gedoen om van UP ‘n nie-Afrikaner- en ‘n nie-Afrikaanse universiteit te maak. Hy verwys na “the decency of revolt” (1) en “the centrality of education in the resistance project” (2). Jansen is dermate met linkse ideologie besoedel dat geen objektief-wetenskaplike benadering van akademiese werk van hom verwag kan word nie. In Durban “I started to teach and engage black [Indian] university students about the meaning of struggle and the trajectory of change … guided by the pain … of students” (2).
Jansen se 2009-boek is sy “account of change at the University of Pretoria” (xi). Die hooftitel is ontleen aan ‘n gedig van Macdara Woods (v). “Knowledge in the blood for me means knowledge embedded in the emotional, psychic, spiritual, social, economic, political, and psychological lives of a community” (171). Jansen se definisie kon baie korter gewees het. Die kennis wat Afrikaners in hulle bloed omdra, dus wat Afrikaners wesenlik tradisioneel/histories is, is vir Jansen absoluut verwerplik terwyl die kennis wat swartes in hulle bloed omdra die soort kennis is waarna Afrikaners moet streef as hulle hulle wil reinig van die smet van apartheid. Hy is vervul met wanhoop oor Afrikaners want “knowledge in the blood is not easily changed” (171). “Political and cultural identities are not like an overcoat that can be slipped off as easily as weather changes” (250). Jansen vertel met smaak hoe die rektor glad nie belang gestel het in die kandidatuur van die drie Afrikaners wat op die kortlys vir die dekaanskap was nie. Van Zyl het nie eens hulle onderhoude bygewoon nie (5). Hy wou (ten alle koste) ‘n swarte (eintlik bruine) as dekaan aanstel. Jansen bestempel Van Zyl as “charismatic”, “smart” en ‘n “political entrepreneur” (4). “Van Zyl … left an indelible mark on the institution [UP]” (5), maar nie in die sin van verbeterde akademies-wetenskaplike gehalte nie.
In 2009 is Jansen as rektor aan die Universiteit Vrystaat (UV) aangestel. Weens transformasie was dit weer nie vir hom nodig om teen blanke kandidate mee te ding nie. Die voorsitter van die UV-raad, Faan Hancke, het maande voor Jansen se aanstelling telkens die versekering gegee dat ‘n blanke nie as rektor aangestel sou word nie. Teen die feite in en kenmerkend Jansenisties skryf hy: “I had decidedly not thought of myself as an affirmative action candidate” (153). In die middel van 2008 het Jansen die manuskrip van hierdie boek aan Stanford University voltooi. Dit is my oortuiging dat geen rasionele akademikus Jansen vir die pos van rektor sou oorweeg het as die inhoud van hierdie boek voor sy aanstelling bekend was en afdoende verstaan is nie.
Teen die einde van verlede jaar is Jansen as ‘n dosent en navorser in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch (US) aangestel. Toe het die rektor, Wim de Villiers, Jansen op die US-webwerf (20.10.2017) as “one of the leading pedagogues of our time” geloof, al is dit bekend dat die US deesdae by voorkeur nie-wit dosente aanstel. In ‘n nota voor in die boek word gesê Jansen “does not acknowledge apartheid-era classifications of people by colour” (vi). Dit stel hom in staat om homself nie as bruin nie maar as swart te herklassifiseer. Die feit is dat hy ingevolge apartheid se rasklassifikasies met die toekenning van studiebeurse en aanstelling in poste bevoordeel is. Jansen behoort goed in te pas by die ontaardings- en ontwortelingsproses waarmee De Villiers besig is. Saam sal hulle kan sorg dat die laaste reste van ‘n Afrikaner- en Afrikaanse US vernietig word. Jansen noem ‘n vorige US-rektor, Chris Brink, wat soos Jansen sterk anti-Afrikaner- en anti-Afrikaansgesind is, “openminded and accommodating” (121). Brink se opvolger, Russel Botman, het dieselfde gesindheid geopenbaar. Jansen sal nie beswaar hê teen die US-koshuis wat na Botman vernoem is nie. Hy het wel beswaar teen ‘n koshuis met die naam Huis Voortrekker (126).
Wat in Jansen se boek staan, is verregaande. Die eerste sin van die “Acknowledgments” lui: “I dedicate this book to my white Afrikaner undergraduate students” (ix). Daar is dus geen twyfel dat Afrikaners in Jansen se visier is nie. Die eerste sin van die “Prologue” lui: “It will never happen again” (1). Wat dikwels oor Naziïsme gesê word, word hier hoogs onoorspronklik op apartheid van toepassing gemaak. Volgens Jansen se insig is die “two great events of the 20th century, the Holocaust and Apartheid” (52). Die hele proloog is eintlik ‘n loflied vir homself. Soos Jansen se gewoonte is, word talle (onverifieerbare) staaltjies dwarsdeur die boek vertel wat fiktief aandoen of ingeklee word soos dit hom pas. Wat hierdie anekdotes gemeen het, is dat Jansen dink dat hy deurgaans die held is. Wat interessant sou wees, is as ‘n mens kon weet hoeveel keer hy homself in hierdie boek beskryf as die “black dean” en die persoon wat as leier en uit ‘n gesagsposisie funksioneer; “one who exemplified the taking over of white space and white authority” (234). Hy is heeltemal oorbehep met sy velkleur, die pos wat hy beklee, die gesag wat hy oor blankes uitoefen en die briljante leiding wat van hom uitgaan. In die UV-rektorstoel het hierdie dinge waarskynlik toksiese afmetings aangeneem.
Jansen het nie die akademiese verfyndheid om duidelik tussen kennis (in mense se koppe) en inligting (buite mense se koppe) te onderskei nie. Sy kennis van kennisleer/epistemologie is ongetwyfeld gebrekkig. Inligting word dikwels sonder meer kennis genoem. Aan UP was Jansen se rasgebaseerde klagte: “Knowledge is racially distributed and racially owned, for the important decision makers at the head of the organization are still white … I believe the most important impediment to the racial transformation of academic staff appointments at universities such as Pretoria is that the control over knowledge of processes, resources, and space is still largely in white hands. Knowledge is control” (156). Sedert 1994 beskik die ANC-regering egter oor, of het toegang tot, al die nodige kennis/inligting maar pleks van ‘n redelike mate van beheer oor landsake uit te oefen, is daar veeleerder chaos. Waarnatoe wend Jansen hom vir ‘n oplossing van hierdie probleem? Na marxistiese kritiese teorie. “Critical theory has yet to come to terms with this problem of knowledge and control within universities and how they operate to maintain ideological power and racial privilege at historical white institutions” (157). Is swart mag en swart bevoordeling aan swart universiteite/instansies nie ook problematies nie?
Later verwys Jansen na sy en sy “progressive friends” se (onkritiese) aanhang van kritiese teorie (255). In Amerika “I was raised as a graduate student on critical theory” (256). Hiermee erken Jansen die marxistiese kern van sy pedagogie. Hy het (soos Russel Botman) lof vir bv Paulo Freire (1921-1997). Hy verwys goedkeurend na diegene wat ten gunste van feminisme en anti-koloniale retoriek is en rasteoretici wat die werklikheid van ras probeer ontken. Wat hierdie elemente en Jansen gemeen het, is dat hulle “activist educators” is (256); dus dat hulle hulle ideologiese voorkeure aan studente opdring pleks van hulle daadwerklik op te voed.
“For someone coming out of the oppressive regime of Apartheid education, critical theory was almost an inevitable attraction to help understand and change not just racist pedagogy in South Africa but the entire oppressive system within which it anchored its logic. Critical theory … offers a lens for understanding the role of schools in perpetuating and subverting the race, class, and gender interests of state and society … Critical theory receives and constructs the world as divided between black and white, working and privileged classes, citizens and illegal immigrants, men and women, straight and queer, oppressors and oppressed; its dialogical pretenses notwithstanding, the world is taken as torn among rival groups. Critical theory then takes sides, once this divided world is constructed in terms of these polarities. The goal of a critical education is liberation, to free the oppressed (those on the underside of history) from the shackles of their oppression, and to take on evil systems and resist the agents of exploitation … The evangel of critical theory therefore enables us to see the world from the perspective of those denied human rights or economic access or racial justice … it remains a pedagogy of the oppressed” (256-257).
Waarmee die marxistiese Jansen hom besig hou, is “postconflict pedagogy” (259); dus “the [white] bodies in the classroom, who carry knowledge within themselves … must be engaged, interrupted, and transformed” (258). “A postconflict pedagogy demands that the received knowledge of white students be engaged and interrupted. They, too, are victims of Apartheid, and their heroic stories of conquest and narratives of uniqueness must be disrupted in ways that achieve liberation for white students” (265). “A postconflict pedagogy is founded on hope” (270). Hier vind Jansen as aktivistiese dosent aansluiting by kameraad Russel Botman. “Hope requires recognition of racism and the privilege it bestows; hope demands that the consequences of white history and power be redressed” (271). “I distinguish stories that remind black children about their shared heritage of a colonial past or a slave history (which is crucial [!]) from stories that conclude with a terminal ending of despair and distress. What destoys hope is that the story of the bondage of slavery is not always accompanied by a story of the bravery of the enslaved” (272).
Jansen het dit teen die sogenaamde beangste kennis van Afrikaners wat hy as wesenlik beangste mense uitbeeld. “What I saw was a fearful people, anxious about personal futures and institutional fate; concerned about jobs and security; nervous about ‘transformation’ and what it might portend; and aware of the fragility of language, custom, and culture. Everywhere around me, I witnessed a community struggling to come to terms with loss and change” (7). “The system of Apartheid depended on the few Afrikaner universities, including Pretoria, to generate the fraught knowledge and the loyal expertise that would sustain the system of racial separateness and racial dominance in every sphere of society” (3). In alles wat eie aan UP was, lees Jansen die soort politiek wat hy afkeur, bv die ossewa op die universiteit se wapen (3, 216). Hy wil klaarblyklik nie die touleier wees nie. In sy eie oë is hy ‘n wonderlike anderste soort leier.
“I was excited about working in a completely new terrain, attacted as I always am by challenges that render me a stranger and intruder into a new culture” (4). Wat was verkeerd met UP? “All the professors were white, all the heads of department were male, and all the white administrative staff were Afrikaners” (5). Waarom mag ‘n akademies voortreflike universiteit, wat oor baie dekades deur Afrikaners opgebou is, nie as sodanig voortbestaan nie? Nee, Jansen is eerder daarop ingestel om die ANC-regering se inmenging in universiteitsake te bevorder en geen waarde aan akademiese vryheid en universitêre outonomie te heg nie. Jansen sien homself as “a leader bent on transforming this white university” (18). Sy passie was die verswarting en dus verengelsing van UP en daarna UV.
Jansen het ‘n weersin in die foto’s van sy voorgangers omdat daardie dekane almal “stern and austere Afrikaner men” was (6). “They would be buried” (217). Aan UP van weleer is uitmuntende werk in opvoedkunde gepubliseer maar beterweter Jansen maak dit alles af as “pseudo-scientific pretenses” (298) en “offensive and outdated materials” (131). “I again asked myself how whites had managed to fool black people for so long with the myth that they had academic standards” (210). Jansen het waarskynlik akademies minderwaardig gevoel weens sy gebrek aan substansiële akademiese ondervinding en prestasie. Hy erken eintlik met die frase, “what I was passionate about” (xi), dat sy boek wat ek hier bespreek eerder emosionele galbrakery as ‘n akademies-wetenskaplike werk is
“Afrikaans was not my first language” (4). Afrikaans is ook nie sy huistaal nie. Maar dit is ‘n politiek-gemotiveerde keuse wat Jansen gemaak het. Afrikaans is letterlik sy moedertaal, maar soos by so baie ontwikkelde bruines is daar by hom geen lojaliteit jeens Afrikaans nie. Hy verkondig selfs die soliede twak dat Afrikaners beweer “that they created out of nothing their own language” (61). Hy noem Afrikaans “a familiar but uneasy language. Like many black South Africans, I felt uncomfortable with Afrikaans” (7). “I tried to improve my facility in Afrikaans” (20-21). “I was trying to communicate in Afrikaans when the strongest emotions and the language fluency I had available were in English” (233). Wat Afrikaanse skole betref kom Jansen met die gemene en verderflike argument van “keeping out black children and teachers under the pretense of protecting language rights” (10).
“Afrikaans becomes a respectable way of keeping out black people without the burden of having to make nasty racial arguments” (36). “Afrikaans would be incited as a shield to fight battles over other things” (246). “The shift in language policy at a university is not simply a pragmatic response to include black and other non-Afrikaans speakers; it is read as an attack on the last vestiges of Afrikaner culture and heritage” (69). Omdat hy geen erg aan Afrikaans het nie, kan/wil Jansen hom nie indink in Afrikaners se opregte gehegtheid aan hulle taal nie. Dan openbaar hy die sluwe paai-laai wat hy aan UV uitgehaal het: “Shifting the language policy toward English too quickly would alienate Afrikaans students” (19). “UP will inevitably move toward becoming an English-medium university” (247).
By Jansen is daar nie ‘n gematigde houding jeens blankes nie. Hy beweer dat sy grootouers se eiendom in Montagu aan blankes gegee (“given”) (89, 91) is, terwyl daar destyds ingevolge die groepsgebiedewet in werklikheid nooit sprake van onteiening sonder vergoeding was nie. Dit is waarom die ANC met sy beoogde owerheidsdiefstal van blanke eiendom nie kan beweer dat hy soos die NP-regering maak nie. Maar Jansen se valse vertolking, “what whites stole from my grandparents” (92), verklaar glo sy “hatred at the time for all things white” (89). Plekke soos Distrik Ses “bred within me a deep anger and resentment toward whites. By the time I was introduced to the philosophy of black consciousness, I found this assertive thinking that made black identity and black power central to its ideological tenets much more appealing than the nonracialism of Nelson Mandela’s African National Congress. I had firm views about white privilege and a very clear understanding about redistribution from white hands back to the original inhabitants of the land” (6). Wie was hierdie oorspronlike inwoners? Die Khoi-San en sekerlik nie die swartes nie.
Jansen is ‘n aanhanger van swart mag, maar dit is juis uit hierdie oord dat blanke heerskappy (“supremacy”) veroordeel word. Dit is moontlik dat blankes nie ten koste van ander ras- of etniese groepe bevoordeel is nie; dat hulle sukses aan visie, kreatiwiteit, kundigheid, werkywer, ens, toegeskryf kan word. “What whites achieved was on the basis of their own hard work in a barren land through superior skills” (39). Inderdaad! Dit is waarom Suid-Afrika voor 1994 die suksesvolste en vooruitstrewendste land in Afrika was. Maar mense soos Jansen en Nelson Mandela dink anders. Mandela is in 1991 verhoed om ‘n toespraak op die UP-kampus te hou toe Afrikanerstudente nog murg in hulle pype gehad het.* Mandela sou toe (soos ook in sy outobiografie) op sy misleidende en vermetele manier gesê het: “Whites are living on a volcano. They are deluded if they think they can continue to live as they have on the backs of Black South Africans” (116). Jansen noem dit “a masterful speech that was conciliatory” (116). [* Jansen verskaf ‘n tabel met besonderhede van die protesaksies wat UP-studente in 1990-2007 teen transformasie geloods het (118-119).]
Suid-Afrika onder blanke beheer word ‘n “settler state” (24) en agterlik (25) genoem. Nelson Mandela word geloof as “the international icon of political liberation and human decency” (26). In 1994 neem Mandela se “impressive leadership” ‘n aanvang (27). “Blacks are in power, and things look very, very hopeful” (28). “Jobs favor blacks. Promotions favor blacks … better-qualified whites being overlooked in favor of less-qualified blacks. It is, after all, a black country … Whites have accumulated assets on the back of race … everybody – the black peasant and the white capitalist – has the same vote” (29). Dít is Jansen se idee van geregtigheid. Rassediskriminasie is in orde mits dit ten koste van blankes gepleeg word. “Discrimination in favor of blacks cannot have an end date” (31). Teen blankes moet gediskrimineer word omdat “every white South African was a perpetrator of, and inside, this evil system of Apartheid” (60). Maar hoe kan die huidige militant voortgesette rassediskriminasie teen blankes goedgepraat word as rassediskriminasie in beginsel verkeerd, dus”principally wrong and evil” (63), is?
Waar Jansen dit reg het, is wanneer hy 1994 bestempel as “the complete shift of power into black hands” (45). “Nobody expect[ed] that negotiations will, in the end, be the simple handover op power to a black majority. In short, nobody expect[ed] defeat of such proportions” (46). Dit word dikwels die wonder (“miracle”) van die nuwe Suid-Afrika genoem. In werklikheid is dit die resultaat van die bodemlose onnoselheid van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes wat sedertdien geen steun meer in Afrikanergeledere verdien of geniet nie. “There is a deep resentment … of the old government for relinguishing power in such a careless manner … the weak-kneed white politicians who betrayed the knowledge, culture, and identity of the Afrikaner” (47).
“The newfound power of the victors must be enforced” (27-28). “The [ANC] government has started to flex its racial muscle … Schools must be integrated” (36). Die nuwe bedeling bring dus nie vryheid nie maar gedwonge rasse-integrasie mee. Swartes is volgens Jansen die wenners en die blankes die verloorders. Ná die Anglo-Boere-oorlog (ABO) is 1994 “the second defeat” (34, 35) van Afrikaners en Jansen juig daaroor. Die ABO dien glo as grondslag vir die “anti-English prejudice” by Afrikaners (67). Wraakgierig wil Jansen die blankes verder in die grond druk. Hy betreur die “moderate” (82) of “soft terms of transition” (29). “Nobody pays attention to the pain of losing” (30). Spesifiek die Afrikaners ly glo aan “feelings of inferiority” (32). Hulle behoort hulle te skaam (34).
Op allerhande maniere het Jansen sy pos as dekaan gebruik/misbruik om rasse-integrasie te bevorder. “Transformation ideals … brought me to this white university” (160). “I invited ten first-year students every week to sit down with me for lunch … the instruction given was that five of the students should be black and five white” (11). Daar was dus altyd meer swartes as wittes aan die tafel. Hy het gereël dat sy studente die Voortrekkermonument en die Apartheidsmuseum besoek en dan agterna hulle gewaarwordinge bespreek (132). Daar is geen moontlikheid dat Jansen en diesulkes op ‘n ewewigtige manier ‘n bespreking oor hierdie onderwerp kan lei nie. Jansen is geen onpartydige arbiter nie. Hy bevorder anti-Afrikaner “disruptive knowledge.” Dit vereis “white students to be set in critical dialogue with black students; to observe examples of leadership [ie Jansen] and living that counter their own logics of race and identity; and to engage the new knowledge presented (the Apartheid Museum, for example) through reexamination of the old knowledge given (the Voortrekker Monument, as the counterpoint example)” (266).
Jansen vertel aan sy blanke studente: “The single most important challenge they face to making it in the new South Africa is to move out of their white comfort zone and to embrace, not tolerate, their fellow human beings who, despite the accident of skin color, are in fact no [!] different from them” (90). Daarmee ontken hy die werklikheid van bv grondige kultuurverskille. Jansen vertel met smaak hoe hy na bewering die leviete aan twee Afrikanerskoolhoofde voorgelees het. “This is a South African university and not an Afrikaans university … my faculty will take in more and more black students, and this means flexibility on the language policy … There is … no [!] anti-Afrikaans sentiment in my leadership of the faculty, but at the same time the deracialization of the university is a national priority [!]” (102-103). “These two Afrikaner principals know the stakes and want not only to ensure language exclusiveness (and thereby racial segregation) in their schools but to retain this political sense into the university as well. As we part, I make clear that history is against their kind of conservative thinking” (104).
Jansen het nie gehou van die nie-onderdanige houding van ‘n blanke boer wat hom kom spreek het oor sy dogter wat ‘n UP-student is nie. “I was going to put him in his place … ‘Now listen here, you, this is my office, and in my office, I tell you what to do. So sit down or get out of here’” (241). Tot watter gevolgtrekkings kom Jansen? “This tendency among white men toward spontaneous combustion” (242) en “What was happening to white parents in these cases was the confrontation of intimate knowledge with new knowledge through the leadership of black people” (243).
Jansen het van sy dekaanskap gebruik/misbruik gemaak om van blanke dosente ontslae te raak (206-207). In hulle plek “more and more like-minded [Jansenist] scholars were hired from the outside” (15). “It called for courageous action with respect to hiring new staff from outside the institutional culture” (18). Die resultaat is “a more cosmopolitan crew of national and international academics” (195); dus dosente wat verkieslik nie-wit en beslis nie-Afrikaans is. “Black colleagues had a broader repertoire of theories and methods, a more fluent language, and a more worldly sense of the intellectual landscape within which ideas were born” (225). Hiervolgens behoort Afrika die voorste kontinent op aarde te wees.
“I traveled to leading universities in North America and Europe, determined to find black South Africans who were in the terminal stage of their doctoral studies and regarded by their academic mentors as holding promise of becoming fine scholars” (205). “I also traveled inside South Africa seeking out excellent black and white academics who had differing social and especially intellectual backgounds, and who could help to transform the foundations that held educational knowledge captive at UP” (205-206). Jansen se ideale was “racial diversity, gender affirmation, and internationalism” (223). “At stake was the broader transformation of the Faculty, of teacher education, of the university, and of the country” (225). Jansen dink dat hy aan UP die groot indoena hiervoor was.
“Departmental designations … had to be renamed and the titles of courses had to reflect a new set of social realities” (15). Jansen het ook begin met “aggressive recruitment of reluctant black students” (19). Ampshalwe leef hy sy swartmagoortuigings vryelik uit asof dit bo verdenking is, maar dan matig hy hom aan om ‘n kollega aan te spreek omdat hy lid van die Boederbond, daardie “hated society,” is (150). In die UP-senaat is genoem “UP was still the first choice for most Afrikaans-speaking students, that these Afrikaans-speaking students had the best high school grades, and the highest pass and progression rates once admitted” (157). Sulke akademies relevante feite ten gunste van Afrikaners wil Jansen nie hoor nie. “Why would a university leader take something as trivial as the race and language of a particular group, his group, to make such specific ethnic claims? … such information by direct inference was in fact offensive to black students and faculty” (157). Die waarheid kan seermaak.
As iemand wat sy proefskrif oor leerplanne geskryf het, is kurrikulumverandering uiteraard een van die baie terreine waarop Jansen dink dat hy ‘n deskundige is. Aan UP het hy met “sweeping reforms” (175) die opvoedkunde-leerplanne getransformeer om dit te reinig van blank- en veral Afrikanergesentreerdheid; dus die “energetic pursuit of curriculum change seeking social justice and corrective knowledge” (197). “A completely [!] new knowledge [Jansenism] would sweep teaching, learning, and assessment within the broad teacher education curriculum … The more than 500 modules made it almost impossible to scrutinize each learning unit to determine the extent to which it shifted the deeper understandings of race, knowledge, and identity toward a more open, tentative [!], and democratic [!] knowledge of school and society” (194). Jansen reproduseer die teks van sy kritiek op die leerplan van ‘n opvoedkunde-semestermodule (176-177). Hy het die betrokke twee dosente op die dekaansmat gekry en sy preek op hierdie (innemend-beskeie) manier afgesluit: “‘I don’t think you understand a word I wrote,’ I told my colleagues, and asked them to leave” (178).
Die nie-opvoedkunde-leerplanne wat buite Jansen se jurisdiksie geval het, is glo nie so deeglik getransformeer nie. Skynaanpassings is gedoen. “It is almost too easy to grant this kind of curriculum the respect of analysis, but it is central to my argument that just below the external changes of the institutional curriculum to conform with new regulatory demands lies an as yet undisturbed set of assumptions about race, knowledge, and identity” (183).
Jansen dink blykbaar dat net swartes die eens Afrikaanse universiteite op die pad van transformasie kan lei. “Consider the university leader who decided to have white Afrikaner colleagues lead workshops on diversity on the Pretoria campus! I repeatedly raised objections, arguing that you could not ask those who were shaped by, and benefitted from, social and institutional racism to be the same persons leading its undoing” (192).
Die waarheid van die veralgemenings wat Jansen oor Suid-Afrikaanse universiteite kwytraak, kan bevraagteken word, bv “the humanities are weakest at the Afrikaans universities and the [natural] sciences are strongest” (180). Hoekom? Jansen verskaf ‘n politieke verklaring: “Science was deployed in the services of the racist state” (180). Die Engelstalige universiteite se leerplanne, genoem “open knowledge systems”, is glo baie beter as dié van die histories Afrikaanse universiteite, genoem “closed knowledge systems” (174).
“More than any other group, the Afrikaner child is a product of an intense set of closed circle interactions that establish and reinforce identity, memory, and knowledge of the past” (70). Hulle leer glo “prejudices toward the English, inherit negativism toward black people, and receive apocalyptic views about post-Apartheid society” (104). “The children probably come away with knowledge of a crumbling society going to the dogs. There is no sense of hope … no … commitment to change, and no anticipation of great things to come” (105) – soos owerheidsdiefstal sonder vergoeding van blanke eiendom, staatskaping, rommelstatus, ens? Volgens Jansen se insig is ons verlede “ugly” (40), “terrible” (41), “atrocious” (69), “painful” (111), ens. “The state media, now in black hands offer different interpretations of the past, present, and future” (88). Ja, deesdae word daar sekerlik ander vertolkings aangebied, maar is hulle nader aan die waarheid? Jansen gee voor dat Afrikaners se verlede so sleg is dat hulle dit nie eens kan verdedig nie: “a culture that still values silence over dialogue about the past” (93).
Daar word na allerhande soorte kennis verwys: fraught, received, transmitted, unexamined, concealed, embedded, settled, controlling, disciplining, direct, indirect, secondhand, fairy-tale, justificatory, dangerous, offensive, horrific, poisonous, traumatic, defensive, confessional, bitter, new, emotional, embracing, corrective, transformative, disruptive, common, personal, intimate, ens, en natuurlik: Apartheid. Gunstige/goeie soorte kennis word aan swartes toegeskryf terwyl ongunstige/slegte kennis aan blankes, veral Afrikaners, toegedig word.
Jansen skryf bv van “the pounding burden of guilty knowledge” (265). Hy verwys na “a new official knowledge” wat glo onderrig moet word met “very different victor narratives” (189). “Knowledge was, and still largely is, white knowledge” (20), wat verstaanbaar is omdat dit blankes is wat bv kreatief dink, ondernemingsgees het en hulle verworwe kennis as inligting rekordeer. Jansen beweer dat die kennis wat aan Afrikaners oorgedra word, bv deur hulle ouers, sleg is. Enersyds is dit “knowledge of a cleaned-up past” (96), want Afrikaners het mos na bewering ‘n morsige verlede. Andersyds: “It was knowledge of black people as terrorists and Communists and of white people as Christian and civilized. It presented black people as a threat to the very existence of white people. Through this mix of activities, children again gained knowledge of fear, the distrust of difference, the defense of privilege, and the acceptance of military-type authoritarian discipline as normative in school and society” (85). Jansen beweer skoolkinders is geleer “how to shoot” in die “school cadet programme” (84). Ek is onbewus hiervan.
Daar is by Jansen geen twyfel dat Engelssprekende blankes beter as Afrikaners is nie. “Afrikaner children appear to be more prejudiced toward blacks than English-speaking children” (84). Aan UP ervaar Jansen die Afrikaner-damesstudente as meer duldbaar as die Afrikaner-mansstudente omdat daar by hierdie mans groter weerstand teen rasse-integrasie is (135). “The gendered nature of confrontation is of course [!] an artifact of the patriarchal character of Afrikaner society and of the aggressive militarism that defined Afrikaner nationalist politics for more than a century” (143). Na die vandalisme, sabotasie, terrorisme, ens, wat so kenmerkend van die ANC/UDF en PAC se politiek was en die gewelddadigheid wat steeds kenmerkend van hulle ondersteuners is, verwys Jansen nooit nie. Hy skryf eerder van “the illegal and murderous activities of the [pre-1994] defense force” (286).
Gedwonge rasse-integrasie is vir Jansen die hoofkuur vir Afrikaners se slegtheid. Hy verwys na ‘n spesifieke skool: “This school … remains largely white and all-Afrikaans after more than fourteen years of South Africa’s nonracial democracy. The pattern of racial settlement remains undisturbed in this school as well, with disastrous social consequences for these people” (94). Afrikanerskole is glo “culturally dangerous … It is an island separated from the realities of a changing South Africa” (100). Alternatiewelik kan ‘n mens redeneer dat sulke skole juis kultuurbehoudend is, maar Jansen redeneer dat sulke kinders “social misfits” sal wees (100). “By not learning about the richness of cultures, traditions, and beliefs among all South Africa’s children, young white students are socially, linguistically, and culturally stunted, precisely because of the inwardlooking nature of their socialization in the early years” (100-101). Maar Jansen wil Afrikaners juis van hulle kultuur en tradisies vervreem en andersoortige kultuur en tradisies aan hulle opdring. Hy noem dit openheid.
Waarin Jansen hom nie kan indink nie is dat Afrikaners aparte skole en aparte sosiale omstandighede verkies; dat kultuurbehoud vir hulle belangrik is omdat hulle kultuur, ten minste vir hulle, beter as ander kulture is. “Surely any notion of a Voortrekker youth is anachronistic” (94). Hy gaan dan voort om die Voortrekkermonument, die Boererepublieke en Afrikaners se historiese vlae en volksliedere as absurd af te kraak (95). En die jaarlikse klopse-karnaval? Dié moet seker voortgaan omdat dit met die armsalige destydse slawe verbind word. Watter soort skool vind guns in Jansen se oë? Hoërskool JG Strijdom wat nou Diversity High heet. “Their plans for integration seem to work” (97). Wat Jansen dwarsdeur sy boek openbaar, is sy “oversensitive racial antennae” (99) wat by voorkeur in blatante Afrikanerhaat uitdrukking vind.
“I find ample evidence for the sociological claim that schools reflect racial ideologies from the broader society and are themselves race-making institutions” (108). Jansen wil rasgeïntegreerde skole en universiteite as Trojaanse perde gebruik om Afrikanerkultuur tot in die grond af te breek. “This is what makes it so difficult for white Afrikaans students to ‘mix’ (as they often put it) with those who are different: black students, white English students, international students, gay and lesbian students” (108). “The longer white students remain inside these cultural and linguistic enclaves, the more difficult it becomes to lead a normal, open, and integrated life in the broader society” (109).
Christi van der Westhuizen word ‘n “young journalist-intellectual” genoem (42) en Amanda Strydom ‘n “progressive Afrikaans singer” (229). Van Antjie Krog word die volgende inflame leuens aangehaal: “All the words used to humiliate, all the orders given to kill, belonged to the language of my heart” (114), dus Afrikaans. Maar Jansen lewer die duidelikste bewys van sy verbete anti-Afrikanergesindheid in sy bespreking van die Lamont-sage van 1931. Lamont het dit teen sowel die swartes as die Afrikaners gehad en albei sleggesê. Wat doen Jansen? Hy rep nie ‘n woord oor wat Lamont van die swartes geskryf het nie, maar hy haal met graagte aan hoe sleg die Boere gesê word: “The Boer predikants are ‘narrow-minded, intolerant, selfish, harsh, and unspiritual’; the Boers were the target of a British mission ‘to civilize and educate them’ since ‘the back-veld Boer bathes only for baptism, marriage and burial’ and ‘has no notions about sanitation and often uses his bedroom as a latrine.’ Not only were the Voortrekkers ‘illiterate boors, surly and morose’ but ‘their favourite pastime was begetting children, both with their wives and their numerous black concubines.’ These ‘utterly degenerate’ trekkers lived ‘worse than natives’” (298). Dit is baie duidelik dat Jansen ook/veral buitelandse lesers vir sy boek in gedagte gehad het, vandaar die vertaling van Afrikaanse woorde. Die boek is terseldertyd ook deur Stanford University Press gepubliseer. As iemand steeds getwyfel het oor Jansen se uiters negatiewe gesindheid teenoor Afrikaners, is alle twyfel nou uit die weg geruim.
“What makes colleagues such a fascinating link in the transmission of knowledge is that they represent the generation having direct experience of living in both worlds. They have knowledge of good (the democratic order) and evil (the Apartheid order)” (168). Dit is moeilik om te glo dat ‘n professor en daarby iemand wat op internasionale akademiese aansien aanspraak maak en topposte beklee het, so ‘n ongenuanseerde standpunt kan huldig. Maar sy mening vloei voort uit kritiese teorie. “By dividing the world neatly into rival camps – the oppressor and the oppressed – a self-righteous stance is assumed that absolves the teacher/liberator or the critical theorist from critically engaging their own place in the state of oppression” (259). Jansen se sogenaamde “critical knowledge” het as aanloop “disrupting [the] received knowledge” (264) van blankes, veral Afrikaners. Die kennis oor die verlede wat Afrikanerkinders van hulle ouers ontvang, is indirekte kennis. Daardie “indirect knowledge … should be directly challenged and critically engaged as a matter of social justice” (264) deur aktivistiese opvoedkundiges soos Jansen en diesulkes.
Danksy demokrasie en die ANC-regering lewe ons glo deesdae “under the pressing sunshine of a new regime of truth” (171). Die dogmaties bevooroordeelde Jansen kan nie verstaan waarom blankes, eintlik Afrikaners, nie met hom in gesprek wil tree oor die verlede nie (147). Die voor die hand liggende rede is dat dit nodelose gesprekke sal wees. Let krities op Jansen se benadering: “You want to talk, not for purposes of accusation but simply out of a deep and unfulfilled desire to know. Knowing about the other side, the perpetrators [!], what happened, resolves something deep inside the emotional and psychological lives of the victims [!]. It is the kind of knowing that black people who lost loved ones during the Apartheid years demonstrate so powerfully at the Truth and Reconciliation Commission” (148). Maar wat van die blankes wat weens terrorisme én sedert 1994 tot op hede geliefdes verloor het weens swart gewelddadigheid? Jansen het geen erg aan “white martyrological memory” nie (149), maar van beweerde swart “pyn” is hy oorbewus.
Jansen is een van diegene “who firmly believed that Afrikaners were racial ideoglots who persecuted black people simply because they are black” (240). “Ideoglots” beteken “stubborn and ignorant people without the capacity to see beyond their own rigidity of mind” (306). In die lig van die voorafgaande is dit vir my duidelik dat dit veeleerder Jansen is wat die ideoglot is.
“For interruption of received knowledge to work, the white student must first be drawn into a trusting relationship” (267). Jansen is ‘n wolf in skaapsklere. Hy het Afrikanerstudente aan UP en UV met sy destruktiewe marxistiese idees vergiftig. Aan hom word sedert onlangs die geleentheid gebied om dieselfde aan US te doen.
Toe daar destyds oor die ondergang van blanke politieke mag gekonkel is, eufemisties ons oorgang na demokrasie genoem, is die volgende boek van ‘n teoloog gepubliseer: Attie van Niekerk, Sáám in Afrika (Kaapstad: Tafelberg, 1992, 119p). Hierdie teks is op Praag (8.04.2017) bespreek. Van twee teoloë, Pieter van Niekerk en Chris Jones, het onlangs ‘n soortgelyke boek verskyn: Saam in Suid-Afrika (Kaapstad: Lux Verbi, 2017, 207p, R200). Let daarop dat Lux Verbi deesdae deel van Naspers se Media24-groep is. ‘n Mens kan met reg verwag dat ‘n nuwe boek oor plaaslike pogings om saambestaan houdbaar te maak, getuienis sou lewer van die duidelik waarneembare agteruitgang oor die afgelope meer as twee dekades, maar dit is eintlik glad nie die geval nie: “Ons land lê nie in sak en as nie” (p 194). Die uitgangspunt is veel eerder dat ons almal mense is en hande moet vat en dan sal alles wonderlik wees. Myns insiens kan bv onderlinge verskille tussen mense en groepe sodanige utopie onbereikbaar maak.
Om mense te motiveer om die boek te koop, is die voorwoord en die laaste “hartroerende” storie (20) deur Ivor Price geskryf; iemand wat myns insiens kwalik as ‘n rolmodel of gesaghebbende orakel beskou kan word. In die voorwoord noem Price die boek ‘n “kragtoer” (7) en ‘n “woordlafenis” (5). Sonder om ‘n poging tot oorspronklikheid aan te wend, verwys hy na oogklappe, Madiba-magic, braaivleisvure, die “rassemanie” op sosiale media (5), “die nare werklikhede van die verlede” (6) [en die hede?] en vra dan die retoriese vraag: “Was die struggle* en die bloedvergieting dan alles verniet?” (5). Price se “hartroerende” storie is dat die Price-gesin in Junie 1990 toegang tot verblyf in ‘n tradisioneel blanke gastehuis geweier is. Die fout wat hulle gemaak het, was om te dink dat apartheid met FW de Klerk se toespraak op 2 Februarie 1990 afgeskaf is terwyl De Klerk dit eers in 1991 mandaatloos gedoen het. [* Die Afrikaanse woordelys en spelreëls, 2017, p 505, erken die Struggle en Strugglepoësie as Afrikaanse woorde.]
Agterop word die inhoud van die boek soos volg verwoord: “Saam in Suid-Afrika praat kaalvuis oor die sensitiewe onderwerp van ras en rassisme – en die realiteit daarvan in ons land. Samestellers Chris Jones en Pieter van Niekerk gee vir die leser ‘n eerlike blik op hoe Suid-Afrikaners van verskillende rasse saam leef, en ook hoe ons mekaar se andersheid kan vier én versoening kan bring.” Daar word tereg dikwels na verskille by mense verwys maar die ooreenkomste kry voorkeur. Die teks het dit by uitstek teen rassisme by blankes en hoe hulle hulleself moet hervorm om die genesing van ander mense se beweerde apartheidspyn moontlik te maak. Die waarheid is dat van blankes verwag word om herhaaldelik verskoning te vra, maar dikwels word aangevoer dat dit nie goed genoeg is nie. Sommige swartes eien hulle die reg toe om blankes nie te vergewe nie. Swartes mag maar onbepaald voortgaan om hulle griewe te koester. Van blankes word daar onvoorwaardelike welwillendheid en opofferings geëis
Daar word van die myns insiens valse veronderstelling uitgegaan dat enersyds bruin en swart mense en andersyds Asiate en swart mense beter rasverhoudings as blankes handhaaf. Dit is heel moontlik dat blankes se rasverhoudings prominent is omdat blankes vir veroordeling geteiken word. “Dit is veral wit mense wat na swart en bruin landgenote se verhale van seerkry en vernedering moet luister” (16). “Ons [blankes] is in hierdie opsig bewus van ons historiese bevoorregting” (20; ook 41) of bevoordeling (36). Daardie “ander mense” moet glo nie nie-blankes genoem word nie: “Die gebruik van die woord nie-blanke word negatief geweeg. Dit kan beteken dat swart, bruin en Indiërmense die negatief van blank is” (199).
Van Niekerk en Jones is eerder die samestellers as die outeurs van die teks omdat talle ander mense se bydraes in die boek opgeneem is. Ná hulle inleiding spreek die samestellers in Afdeling 1 “gedagtes oor rassisme” uit (19). Afdeling 2 bestaan uit vertellings deur 16 verskillende mense. “Die doel om na mense se stories te luister, is nie net om dieper insig te verkry nie, maar ook om tot transformasie by te dra” (72). Dit gaan dus nie om ‘n realistiese waardering van die verlede nie, maar om verandering van die hede, al kan dit bevraagteken word of transformasie (altyd) verbetering is. “Die keuse van deelnemers was lukraak, persone wat ons ken of van gehoor het, is genader” (17). Hier onder blyk dit dat hierdie vertellers veel eerder met voorbedagte rade uitgesoek is. Die samestellers het uiteraard gedikteer wat hulle in die boek ingesluit wil hê en wat uitgesluit moet word. In Afdeling 3 word “remedies”, oftewel medisyne, vir rassisme aangebied. Die medisyne is maar flou en onoortuigend. Ook hier was die samestellers aangewese op ‘n aantal mense wat om insette gevra is. Eintlik wek die hele boek die indruk dat dit glad nie ‘n diepgaande, akademies-wetenskaplike besinning oor die onderwerp is nie. Die aanslag is sonder ‘n skerp fokus en van populêre aard en word myns insiens met die oog op onkritiese konsumpsie aangebied.
In die samestellers se hoofstukke is daar 13 verwysings na Bybelverse. Pleks van verder te spekuleer oor wat elk van die samestellers bygedra het, volstaan ek met die gedagte dat dit seker Van Niekerk is wat hierdie enkele versverwysings ingesluit het. Ek sê dit omdat dit myns insiens ‘n kenmerk van Jones se geskrifte is dat hy hom nie beswaar met wat in die Bybel staan nie. Myns insiens vind hy die grondslag vir sy oortuigings by voorkeur in homself. Dit word dus ‘n Jones-evangelie, ‘n “evangelie van inklusiwiteit” (14). “‘n Kerkgebou op Sondagoggende met net wit of slegs swart gesigte, kan tog nie volwaardig kerk wees nie. Die kerk as geloofsgemeenskap het tog geen ruimte vir rasseskeiding nie” (14). Dus, die Boere/Afrikaners het tradisioneel “tog” verkeerd kerk gehou. By ‘n vorige geleentheid het ek, na aanleiding van hulle opmerkings oor veral homoseksualiteit, na Jones en André Bartlett as voorbeelde van ontbybelde teoloë verwys.
Daar is ‘n onmiskenbare soeke na aktualiteit en selfs sensasie in die boek. Die eerste sin van die Inleiding lui: “Dit is asof die sluimerende rassisme na 1994 se reënboogdroom met ‘n groot knal oopgebars het” (8) en “Tog lyk dit of daar ‘n toename in veral kru vorms van rassisme te bespeur is” (10). Later word egter gesê: “Rassisme kom vandag redelik verskuil voor” (31). As ons tans ‘n opbloei van rassisme beleef, is een van die redes daarvoor dalk ‘n stelling soos die volgende komende van die samestellers: “Die regstellende, demografies verteenwoordigende rasseformule van 80-9-9-2 lyk op die oog af geregverdig” (12). Daarna volg hierdie kwalifisering, wat blankes grootliks uitsluit: “Maar dit word ‘n berekende slaanstok teen minderhede, van wie sommige self onder apartheid gely het” (12). Polities byderwetse retoriek kom dwarsdeur die boek voor. Verskille, soos kleur, word nie ontken nie. Andersheid moet glo gevier word (17). ‘n “Nuwe kleurryke identiteit” (8) word vir ons in die vooruitsig gestel. Rasse-integrasie en -assimilasie, insluitende rasvermenging, word (onvoorwaardelik) aangemoedig. Op hierdie manier sal die andersheid mettertyd verminder. Die samestellers probeer om hierdie pil soos volg te versuiker: “Gasvrye optrede vra nie van ons om ons identiteit prys te gee nie, maar juis om dit te verruim” (66). Rasse-integrasie en assimilasie skuil hier onder die mooi woord “gasvryheid.”
Die omarming van ‘n “reënboognasie” (8) word van Desmond Tutu oorgeneem, wat dit op sy onoorspronklike manier uit die Amerikaanse burgerregteliteratuur ontleen het. ‘n Ander teoloog wat deur die samestellers as navolgenswaardig geag word, is Allan Boesak: “Alhoewel die meeste mens dink dat rassisme eers ‘n relatief onlangse verskynsel is, kom dit eintlik al sedert die begintyd van slawerny af. Volgens die teoloog en aktivis Allan Boesak is dit deur wit Protestantse Christene as deel van hul sogenaamde kapitalistiese revolusie teologies ontwikkel, gemotiveer en begrond” (25). Dit is skokkend hoe onkrities die samestellers hier met Boesak se anti-blanke gesindheid omgaan. Voorheen was slawerny kenmerkend van baie volke. Die Arabiere was/is by uitstek bekend as slawehandelaars en -besitters. Soos by Boesak het dit egter die gebruik geword om net blankes vir slawerny te blameer. Boesak gaan verder. Volgens bostaande aanhaling beskuldig hy uitsluitlik blanke protestante vir die teologiese regverdiging van slawerny en rassisme.
Boesak en die NG Sendingkerk se verdoeming van apartheid as kettery in 1982, asook die Belydenis van Belhar wat in 1986 daaruit gevolg het, word as versoeningsmaneuvers voorgestel. Ons is glo veronderstel “om te weet vir wie Jesus die grootste deernis het” (42). Daar word beweer dat “die benadeeldes weens apartheid arm bly” (49). Die selfkoesterende vertolking “dat God in enige situasie van onreg die God van die onderdrukte is” (30), word sonder meer onderskryf. Bruines en swartes word dus by wyse van spreke God se witbroodjies. Die Verenigende Gereformeerde Kerk, wat uit die NG Sendingkerk ontstaan het, is egter self nie vry te pleit van rassisme nie. Daar bestaan “die vermoede onder wit predikante … dat hulle minder beroep word” (31).
“Dit is lofwaardig dat diversiteit en pluraliteit wyd erken word, terselfdertyd ook die regte van verskillende groepe en dié van minderheidsgroepe” (31). Dit is verbasend dat die samestellers skynbaar onbewus daarvan is dat in ooreenstemming met die wense van die ANC net individuele regte in die nuwe Suid-Afrika erken word. Daar bestaan vir bv die blanke minderheid in Suid-Afrika, anders as vir die swart minderheid in Amerika, geen minderheids- of enige ander groepregte nie. Blankes moet deesdae alle groepregte ontbeer omdat by uitstek Nelson Mandela hoogs militant teen “bedompige groepsdenke” (66) gekant was. Die verswelgende swart meerderheid kan egter weens hulle getalle en die huidige politieke opset enige groepregte vir hulleself afdwing. In hierdie konteks kan Joseph Barndt aangehaal word: “Racism goes beyond prejudice. It is backed up by power. Racism is the power to enforce one’s prejudices … It victimizes entire racial or ethnic groups for the purpose of maintaining the benefits and privileges of another group” (33). Dink bv aan die ANC-regering se regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging. “Wit dominansie lei tot wit arrogansie” (36). En swart dominansie? Nee, dit word nie deur die samestellers te berde gebring nie.
In die Suid-Afrika van weleer was die gangbare opvatting by blankes dat die ANC/UDF ‘n immorele, terroristiese entiteit is. Weens bv propaganda is daar in die nuwe Suid-Afrika die geykte opvatting dat die ANC moreel die hoë grond beklee. Diegene wat voor die ANC aan die bewind was, was/is gruwelik sleg. Die samestellers stem klaarblyklik hiermee saam. Hulle maak melding van “die ANC-regering wat sy morele kompas begin [!] verloor” (52). Die gewaande uitmuntende moraliteit van die ANC is glo veral deur die ikoniese Nelson Mandela verpersoonlik. Soos in die geval van bv Tutu en Boesak het die samestellers vir Mandela uitsluitlik onkritiese verering. In die eerste hoofstuk beweer hulle: “Rassiste word nie gebore nie, maar gevorm” (22); dus, rassisme is ‘n “stuk boosheid” (23) wat glo aangeleer word (15). Later blyk dit dat Mandela die bron van hierdie uitlating is. In die Mandela-outobiografie staan: “No one is born hating another person because of the colour of his skin, or his background, or his religion. People must learn to hate” (136). Maar ‘n mens moet insgelyks leer om lief te hê, asook baie ander dinge, soos dié wat jou veiligheid bedreig en jou identiteit aantas.
“Swart bewussyn volgens Steve Biko is op soek na ware menslikheid. Dit is ‘n ingesteldheid en leefwyse – in verset teen wit oorheersing. Dit is daarop gemik om die wit gemeenskap uit sy meerderwaardigheidskompleks te help en die liberale establishment uit te daag om hul vermeende rol as mondstuk vir die onderdrukte te heroorweeg. Dit is ook ontwerp as ‘n ewe openhartige kritiek teen die swart gemeenskap se passiwiteit wat swart mense in die loop van die geskiedenis in die rol van ‘toeskouers’ geplaas het” (37-38). Hier word opstand, swart broederskap en die uitsluiting van blankes bepleit. Is dit “ware menslikheid”? Geen kritiek word deur die samestellers op swart bewussyn gelewer nie, al voldoen dit uitdruklik nie aan hulle dogmas van nie-rassigheid en inklusiwiteit nie. As swartes die reg het om teen blanke oorheersing in opstand te kom, het blankes sekerlik ook die reg om hulle teen swart oorheersing te verset, maar die samestellers noem dit nie.
Die enigste definisie van rassisme wat aangebied word, is dié van Hans Opschoor en Theo Witvliet: “The specific ideology which organises and regulates the exploitation and dependence on a specific ‘race’ on the basis of the assumed cultural and/or biological inferiority of that ‘race’. In this way actual differences in power are maintained and intensified” (23). Die woord “ras” word tussen aanhalingstekens geplaas, eerstens omdat geen ras glo suiwer is nie; dus dat daar nie ‘n “diskrete, geografies afgebakende genepoel” is nie (27). Tweedens word aanvaar: “Ons het dieselfde (een) gemeenskaplike oorsprong” (26), wat impliseer dat “ons almal aan dieselfde ras behoort” (27). Maar die NP- en die ANC-regering sou nie vier rasgroepe (wit, bruin, swart en Asiaat) kon onderskei het as daar nie verskille in bv “velkleur, liggaamvorm, haartipe en gesigskenmerke” (26) was nie. Naas hierdie liggaamlike verskille is daar duidelike verskille in “etnisiteit of liewer identiteit” (28), dus maniere van dink en doen, oftewel leefwyse, bv taal, godsdiens, gewoontes, ens. Maar dan gebruik hierdie twee teoloë ‘n religieuse argument om hulle standpunt te probeer afdwing. “Vanuit ‘n geloofsperspektief moet ons onthou dat ons elkeen deur God geskep is. Ons het dieselfde herkoms … Ons is eintlik so eners. Ons deel, ten spyte van verskille, ‘n groot stuk gemeenskaplike mensheid” (59). Eendersheid en gelykheid word dus hiermee tot by God teruggevoer, maar die hier en nou toon dat my ouers en grootouers in baie opsigte baie anders as dié van bv Mandela en Tutu is en daarom ook my kinders en kleinkinders.
Volgens die aangehaalde definisie is die blote erkenning van kulturele en biologiese verskille nie rassisme nie. Politieke mag kan egter wel rassisties beoefen word. In ‘n land waarin ‘n groep demografies 80+% verteenwoordiging het en daarby dwaaslik toegelaat is om in (feitlik algehele) beheer van die politieke en ander lotgevalle van die hele bevolking te kom, is rassisme jeens die minderheidsgroepe ‘n wesenlike gevaar. Die samestellers verkies egter om in hierdie opsig nie die onverkwiklike hede raak te sien nie, maar eerder terug te kyk: “Ongelukkig word Suid-Afrika se geskiedenis deur rassisme gekenmerk” (22). Daar was glo “skokkende ongeregtigheid” tydens die blanke politieke bewind (25). Dit is egter ‘n onbegonne taak om die verlede te verander. Dit is die hede wat ingrypend reggetrek moet word. “Die nadeel van ‘n ideologie [bv swart mag] is dat dit kan funksioneer om ‘n bestaande orde in stand te hou” (24); selfs wanneer daardie orde chaoties en katastrofaal is.
Daar word verwys na “die Huntley-tese” (50) na aanleiding van die Suid-Afrikaner, Brandon Huntley wat in Kanada om vlugtelingstatus aansoek gedoen het omdat “die ANC-regering daarin gefaal het om die wit minderheid teen die geweldmisdaad wat deur swart mense gepleeg word te beskerm” (50). Dit lyk vir my feitelik korrek. Dink bv aan die vlaag plaasmoorde. In die meeste gevalle is dit swartes wat blankes wreedaardig vermoor. Hoe plooi die samestellers hierdie verskynsel sodat die beeld van swartes nie swakker as dié van blankes lyk nie? Deur aan te voer “dat swart en arm mense disproporsioneel die grootste slagoffers van geweldsmisdaad is” (51). Dit hef egter nie Huntley se argument op dat blankes van owerheidsweë onvoldoende beskerm word nie.
Die onderwerp van die derde hoofstuk is “‘n waardegedrewe samelewing” (54). Uit my perspektief het ek gedink aan toewyding, deursettingsvermoë, meriete/verdienste, harde werk, persoonlike verantwoordelikheid, voorkeur aan verpligtinge bo regte, eerder eie inspanning as parasitering, ens. Die samestellers het ‘n heeltemal ander en daarby ‘n politiek-gedrewe invalshoek. Die waardes wat hulle koester is: “nierassigheid, vrede, geregtigheid, waarheid maar boweal hoop” (56). Later word die volgende gelys: “medemenslikheid, integriteit, menswaardigheid, versoening en respek” (67). Die samestellers noem na aanleiding van wat hulle bevind het “dat sekere verskille tussen mense van verskillende identiteite permanent is (57-58). Sodanige verskille het seker gekom om te bly, maar daarna volg hierdie omstrede stellings: “Een identiteit sal egter nooit ‘n ander verswelg of opslurp nie. Ons sal moet leer om met mekaar saam te leef en dat saamloop, saamleef en blootstelling aan ander nie jou unieke waarde as mens hoef aan te tas nie” (58). Wat hulle hiermee beweer, is dat rasse-integrasie en -assimilasie nie (juis) gevare inhou nie, dus dat dit ‘n goeie ding is; dat verswelging eintlik ‘n illusie is; dat Afrikanisering nie bv Afrikaners of Afrikaans (noemenswaardige) skade sal berokken nie. Let op hoe mooi word dit ingeklee: “Die uitdaging vir ons is om só te leef dat ons insluit, dat ons ten spyte van verskille nie diskrimineer nie. Ons moet die beste, die positiewe, die verhewe in ander soek en probeer ontgin” (58). “Ons etiek moet ten diepste ‘n etiek van ‘vreemde feestelikheid’ wees, waar almal welkom is” (67). Die samestellers se siening van identiteit neig om ‘n ontkenning van onderskeibare identiteite te wees: “Ons ontvang ook menslikheid, ons identiteit van ánder” (68). Op die vlak van die algemeen-menslike is daar nie erkenning van bv kulturele groeps-, bv Afrikaner-, identiteit nie.
Die samestellers spesialiseer by voorkeur in eensydigheid. “In Kaapstad is daar twee merkwaardige museums, die een is die Distrik 6 Museum” (65). Die ander een is die Holocaust Museum (66). Die eerste een vertel glo ‘n “tragiese verhaal van waansin” (65). Die ander een handel glo “oor dieselfde saak” (66), dus apartheid word (ongekwalifiseerd) met naziïsme vergelyk, selfs gelykgestel: “Dat sekere mense nie die reg het om in sekere sosiale ruimtes te woon nie. Daar is vir mense gesê dat hulle elders hoort. Hierdie elders is gewoonlik nie ‘n goeie plek nie. Dit word soms ruimtes van die dood” (66). “Nie ‘n goeie plek nie”: Oor die algemeen is beter huisvesting as in Distrik 6 elders in die Kaapse metropool voorsien. “Ruimtes van die dood”: Dit is ‘n skandalige insinuasie. Is daar naasteby ‘n ooreenstemmende getal dooies weens enersyds naziisme en andersyds rassesegregasie/apartheid? Is die manier waarop die slagoffers in die twee kontekste gedood is (ongeveer) dieselfde? Behoort daar waardering te wees vir teoloë wat so ‘n uiterste gebrek aan genuanseerdheid openbaar ten einde mense tot hulle standpunt oor te haal? Is dit hoe hulle hulle eie ideaal van waarheid (56) koester?
Die eerste verteller in Afdeling 2 is Winnie Nel, ‘n onderwyseres en die dogter van Winnie Rust wat in Wellington vermoor is omdat “ek die [bruin] aangeklaagde moordenaar in my ma se lewe gebring het” (77). Hierdie moord het Nel nie uit haar politieke verligtheid geskok nie. “Op my eiland van wit bevoorregting het ek salig onbewus van die onreg in ons land grootgeword” (73). “In die tagtigerjare het my wit gewete wakker geword … Ek het aande teatraal op my kamervloer geween en om vergifnis gepleit vir ons wit sondes. Sondae het ek vir ure saam met my bruin broers en susters gekerk … Alles van die bruin kultuur was vir my aantreklik” (74-75). “Ek het geweet dat ons geskiedenis my altyd in die beskuldigdebank sou sit. Vir ‘n hoogs sensitiewe mens is dit aaklig om gedurig skuldig te voel … dit is baie erg om heeltyd sleg te voel oor my voorregte” (75).
Die tweede verteller is Stefaans Coetzee, wat in Desember 1996 ‘n bom in ‘n winkel in Worcester laat ontplof het. “Ek wou soveel as moontlik swart mense doodmaak” (80). Hy het langer as 18 jaar tronkstraf uitgedien. Coetzee het in die tronk tot ander insigte gekom en begin met ‘n proses van verskoningvra. “As jy jou huishulp, tuinhulp of aan wie ook al om verskoning gevra het, goed en wel, maar indien jy nagelaat het om dit te doen, het versoening nie plaasgevind nie. Dan het jy probeer om aan te beweeg sonder om die pyn van die verlede te erken of te probeer genees” (84). Hiervolgens lyk dit asof onreg net deur die blankes, bv weens apartheid, gepleeg is en net blankes om verskoning moet vra. Swart bomplanters is egter in die meerderheid. “Swart mense loop steeds na 23 jaar se demokrasie met wonde rond. ‘n Mens sien dit in die wreedheid van onder andere plaasmoorde” (83-84). Dit is ‘n bedenklike redenasie. Apartheid, dus blankes, kry hiermee die skuld vir plaasmoorde en nie die moordenaars nie.
Die derde verteller is Jesse Steyl, ‘n sielkundestudent aan die Universiteit Stellenbosch. Sy het (geslags)verhoudings met vroue oor die kleurgrens heen. Sy is teen rassediskriminasie gekant en bepleit geslagsgelykheid. Taal is volgens haar “ook ‘n rasse-aangeleentheid” (89). “Baie gesinne en gemeenskappe leef egter steeds met die gevolge van apartheid en die talle informele nedersettings oor die hele land is getuienis hiervan” (91). Apartheid, dus blankes, kry die skuld vir hierdie ellende; nie diegene in ellende nie. Ellende in die res van Afrika en die wêreld kan egter nie aan apartheid toegedig word nie. Sy raak die volgende veralgemening kwyt: “Die grootste probleem ten opsigte van rassisme is dat wit mense dink alle swart mense is sleg” (92).”Mense het nog nie vorentoe beweeg nie” (91).
Die vierde verteller is Danai Tembo van Zimbabwe wat ‘n doktorale student aan die universiteit in Port Elizabeth is en voorheen ‘n private skool in Pietermaritzburg bygewoon het. Toe sy na Suid-Afrika gekom het, was sy senuweeagtig. “Al wat ek van Suid-Afrika geweet het, was dat dit gewelddadig is” (96). “Die wêreld bestaan uit verskillende rasse” (97). Sy ontken dus nie, soos die samestellers, die werklikheid van rasse nie. Haar ondervinding plaaslik het nie “al die aaklige dinge bevestig … wat ek oor apartheid gehoor het” nie (98). Hier is dus ‘n geval van ‘n swarte wat in die buiteland gebore is en wat die plaaslike blankes nie slegsê nie.
Die vyfde verteller is Sandile Ngobeni, wat in Soweto gebore is en ‘n ingeskrewe doktorale student in teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US) is. Hy is ‘n politieke aktivis en ‘n EFF-lid. Hy woon in Pretoria en is die skakelbeampte van die Kommissie vir Geslagsgelykheid. Volgens Ngobeni wil die studente hê dat die US moet verander, maar dat die universiteit se reaksie is om die studente te intimideer. “Dit is uiters naïef om te dink dat hierdie universiteit op lang termyn as ‘n eksklusiewe wit universiteit sal oorleef … Die US is en was altyd vir wit bevoorregting gereserveer. As swart studente het ons altyd soos buitelanders in ons eie land gevoel en die US behandel ons soos buitestanders” (101-102). Die US pas glo “die kruuste vorm van regstellende aksie toe … ten gunste van die Afrikaanssprekende bevolking. Wat ons hier sien, is die fortifikasie van die laermentaliteit … Die verstokte konserwatiewes is nou in beheer” (103).
Wat aan die US plaasvind, is dat swart studente “in die rekenaarlaboratoriums slaap” en in daardie “badkamers moet regkom” (102). “Wat die US dwingend benodig, is transformasie en kragdadige leierskap … Die begin van die transformasie moet die ontbinding van die universiteitsraad wees … Die US behoort die baken van hoop in die land te wees” (104). Hoewel Hermann Giliomee nie by die naam genoem word nie, word hy van “rassisme” beskuldig (105), blykbaar omdat hy vir die behoud van Afrikaans as voertaal in die bres tree. Watter doel dien Afrikaans aan die US? “Om die universiteit as ‘n leliewit instelling te behou” (106). As dit is hoe Ngobeni met die werklikheid omgaan, het ek maar min moed dat hy ooit sy doktorale proefskrif suksesvol sal voltooi.
Die sesde verteller is Leslie van Rooi, ‘n teoloog verbonde aan die US. Hy dink dat “geskeidenheid”/apartheid “abnormaal is” (107). Dit het die slagoffers “diep seer en kwaad gelaat” (110); “ongelooflik seer” (113). Daar is ‘n “beheptheid met ras” (113). Die blankes se optrede was “neerhalend en rassisties … Daarom moet hulle skuld bely en regstel … Ons het ‘n diep verdeelde geskiedenis, gebou op die fondamente van sterk rassistiese oortuigings en bevestig met ‘n opvoeding, lewensverstaan en christelike sous wat ons nog meer in die rat van veroordeelde en veroordelende verskillendheid laat vasval het” (111). “Ons kontak met ‘die ander’ is gewoon net te min … Daardie gevoel van geskeidenheid wyl ons eintlik één is” (115). Ons moet “eenvoudig meer moeite doen om vriende te maak met mense wat anders as ons is” (116). Dit is “noodsaaklik dat ons mekaar as gelykes moet behandel en beleef” (116). “Ons was weinig ‘n gelyke land” (118). Ons het “in ons lewe geen ander werklikheid beleef anders as ‘n erg verdeelde en rassistiese realiteit nie” (118). “Ons geskiedenis is sleg en donker” (118). Wie is hierdie slegte mense? Die blankes.
Die sewende verteller is Shahieda Abrahams, ‘n sielkundige en omroeper van Kaapstad. Sy sal die gespreksleier wees by die bekendstelling van die boek op 14 September in Stellenbosch (LitNet 22 Augustus). Wat maak haar in hierdie konteks so gesog? Sy is ‘n Moslemvrou en “My dogter is met ‘n wit Afrikaanssprekende jongman getroud” (122). Hy het ‘n “Christelike Afrikaneragtergrond” (123). “Sekere lede van albei families was bekommerd dat die kultuurverskille onoorkombaar sou wees en tot onmin in die huwelik sou kon lei. Mense praat nie graag oor verskille wat moontlik uit die samesyn van mense van verskillende rasse en gelowe kan spruit nie. ‘n Mens het in ons geval die gevoel gekry dat familielede gewonder het oor byvoorbeeld hoe hul kleinkinders gaan lyk en die taal wat hulle gaan praat” (124). “Baie keer verlang ‘n mens dat die jonger geslag nie onder die invloed van die ouer geslag rassiste moet deurloop nie” (126). As iemand skepties oor so ‘n huwelik is, hoef dit myns insiens nie op rassisme te dui nie. Om ‘n sukses van ‘n huwelik binne dieselfde kultuurverband te maak, is moeilik genoeg. Om in twee opsigte (ras en godsdiens) oor die tou te trap, kan problematies wees.
Oor die verlede skryf Abrahams: “Ons is deur die apartheidsregering gedwing om van Rondebosch na die Kaapse Vlakte te trek. Ek het deur baie traumatiese ondervindinge gedurende die apartheidsjare gegaan. Dit was ‘n baie hartseer tyd” (120). “Die onregverdigheid en hartseer van apartheid het my geleer om nooit onregverdig teenoor mense op te tree nie, om mense nooit te onderskat nie en om mense nooit volgens die kleur van hulle vel of volgens hulle geloof te beoordeel en te verstoot nie. My Moslemwees stel my in staat om ‘n oopheid te hê om kennis rakende ander godsdienste te soek” (121). “In my familie en in my gemeenskap sukkel mense nog steeds om dié wat anders as hulle is te aanvaar” (122).
“‘n Hoofrede waarom rassisme so bly voortleef is die jare van rassistiese ondervindinge en die gevoelens wat daarmee gepaard gegaan het. Sekere mense het baie trauma gedurende die apartheidsjare deurgemaak en vind dit nog steeds moeilik om dit te verwerk en te vergewe. Daar is nog baie woede en seer gevoelens sowel as arrogante houdings wat onder baie Suid-Afrikaners voortleef. Alhoewel die tyd aangeloop het, het die siel van heelwat mense nog nie herstel nie. Daar is verskillende soorte pyn waarmee Suid-Afrikaners nog sukkel. Die pyn is nie net verbonde aan die ondervindinge van apartheid nie, maar ook aan die verandering wat deur die nuwe bedeling meegebring is” (126). Met ander woorde, daar is ‘n diversiteit van pyn. “Suid-Afrika het nie net van ‘n aaklige na ‘n wonderlike situasie verander nie. Met die nuwe bedeling het daar nuwe uitdagings gekom en Suid-Afrikaners sukkel nog steeds om hierby aan te pas … Baie bruin mense dink hulle is die vergete mense, hulle het in die ou bedeling gesukkel en nou word hulle weer in die nuwe bedeling oor die hoof gesien. Baie wit mense voel dat dit sinloos vir hulle kinders is om verder te studeer, want hulle sal in elk geval nie werk in Suid-Afrika kry nie” (127). “Eers wanneer mense verkies om ‘soort by soort’ te wil hou sonder om rassisties te wees, sonder om te dink hulle is beter as ander, sonder om ander te onderdruk, verdien hulle om gerespekteer te word” (130).
Die agste verteller is Jean Oosthuizen, ‘n joernalis wat hom graag oor veral godsdienstige sake uitlaat en dikwels ‘n lansie vir homoseksuele breek (bv sy opmerking oor “mense van ander seksuele oriëntasies” – 141). Hy verwys na “die ‘terroris’ Mandela” (134). Die aanhalingstekens openbaar sy politieke gesindheid. Daarvolgens moet sekere historiese feite oor Mandela liefs verswyg word, maar nie oor blankes nie. “Ons Afrikaners … [moet] die lieg in onsself … blus” (140). “Veral wit Suid-Afrikaners [sal] nog baie moet leer van ander mense se wonde en letsels” (139). Hy verwys na “die pyn, leed en vernedering wat swart Suid-Afrikaners onder apartheid moes verduur” (136). Soms is daar tekens van insig by Oosthuizen: “Rassisme dui nie noodwendig op die haat van een ras teenoor ‘n ander nie” (140) en “Veral middeljarige wit Afrikaanse mans [moontlik eerder: die meerderheid blankes] … voel uitverkoop en verraai deur die vorige regime en onwelkom in die nuwe Suid-Afrika omdat hul kundigheid nie na waarde geskat word nie” [eintlik: omdat daar blatant rassisties teen blankes gediskrimineer word] (140).
Braaivleisvure is glo die teelaarde vir “rassistiese taal, stereotipering en vooroordele” (142; ook 145). “Ja, die Grondwet verseker vryheid van spraak, maar dit beskerm Suid-Afrikaners ook teen haatspraak, aanhitsing tot geweld, rassisme en seksisme” (144-145). Myns insiens is haatspraak deur blankes in die praktyk strafbaar maar swartes word in hierdie opsig nie eintlik aan bande gelê nie. Verder, dit is darem gewetenloos van die ANC om hom aan te matig om voorskrifte oor “aanhitsing tot geweld” uit te reik.
Die negende verteller is Jan Grobbelaar, ‘n NG-predikant op De Doorns. In sy jeug was hy ‘n behoudende Afrikaner maar sy dosent in sendingwetenskap op Stellenbosch, die ANC-aktivis Nico Smith, het sy studente verplig om besoeke aan plakkerskampe mee te maak, wat veroorsaak het dat Grobbelaar ‘n U-draai in die politiek gemaak het. “Kruispad was my Damaskus-ervaring” (152). “Tydens my diensplig is ek geïndoktrineer met die mite van die rooi gevaar en dat die ‘ander’ ons vyande was. Hulle was ‘n bedreiging vir ons voortbestaan as wit mense in ons eie land waarvoor ons al met so baie sweet en bloed betaal het” (149). Die “mite” het werklikheid geword met ‘n ANC-regering wat talle kommunistiese kenmerke openbaar. Die voortbestaan van blankes word inderdaad deur die “ander” bedreig. Dit is nou daardie “ander” wat beweer dat hulle met “baie sweet en bloed” hulle land teruggeneem het.
Grobbelaar het dit wys geag om sy vertelling soos volg af te sluit: “‘n Paar maande terug het ek besluit om op die kis in ons sitkamer die paar boeke wat ek oor Nelson Mandela het, uit te stal. Hoekom? Ek stap elke dag vele kere daar verby. Elke keer kyk ek in Nelson Mandela se gesig vas. Dit laat my onthou. Dit inspireer my. Dit gee my hoop. Mag almal wat in ons sitkamer kom dit raaksien. Onthou. Geïnspireer word. En hoop skep vir die toekoms” (162). Is dit gepas dat ‘n predikant sy amp ten behoewe van politiek misbruik? ‘n Moontlike antwoord is: Ja, mense soos Desmond Tutu en Allan Boesak doen dit en die son van politieke byderwetsheid en geregtigheid bly helder op hulle skyn. Wat onthou Grobbelaar? Hy het heel moontlik ‘n selektiewe geheue. Is bv David James Smith se boek, Young Mandela (London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, 340p) deel van sy Mandela-versameling?
Die tiende verteller is Karlien van Wyk, wat ‘n NG-dominee in die Welgemoed-gemeente in Bellville is. Sy is die dogter van Jan Grobbelaar. Haar vertelling dien as regverdiging van haar pa se politieke verligtheid. Sy val weg met hierdie sin: “Die laaste paar maande het ek met meer as een gesin kontak gehad wat ‘n kind van ‘n ander ras aangeneem het” (154). Dan volg die onvermydelike: “Ons is almal mense met dieselfde behoeftes en ons is almal wonderlik deur God geskep” (155). Daarna volg darem hierdie kwalifisering: dat “ander kulture en rasse vir my wel anders is” (155). “Verskillende rasse verkies dikwels om apart van mekaar te leef” (160). Maar dan trap sy weer in ‘n gat met die opmerking dat “ongemaklikheid” oor mense se andersheid ‘n “vorm van rassisme” is (155). Die soort teologiese opleiding wat deesdae op Stellenbosch aangebied word en daarby by voorkeur in Engels, het haar op dieselfde politieke pad as haar pa aangehelp, bv ‘n “healing of memories”-kamp. “Ek was geskok om te hoor van die seer wat my medeklasmaats ervaar het” (159). “Ek het die Belydenis van Belhar onderteken” (160).
Die elfde verteller is Esther von Waltsleben, ‘n vryskut-aktrise en regisseur, wat in haar “Drama Studio” ook drama-afrigting aanbied. “Mense is mense” (165). “Ek glo dat alle mense gelyk is. Om mense van ‘n ander kultuur of kleur as minderwaardig, heidens of barbaars te sien, is onkundig. Dit frustreer my dat mense steeds dink dat iets so toevallig soos waar jy gebore is en watter kleur jou vel is, jou status bepaal” (164). “Die arrogansie van die Afrikaner wat dink hy is beter as ander het al keer op keer soos ‘n visgraat in my keel vasgesteek … Hoe durf jy dink net omdat ek dieselfde kleur vel as jy het, voel ek soos jy? Wat ‘n arrogante en eiegeregtige aanname om te maak” (166). “Rassiste groepeer mense en maak die aanname dat ‘hulle almal so is’ eerder as om mense as individue te erken of ‘n kans te gun” (170). “In plaas van kleurblind wees, moet ons kleur raaksien en die diversiteit van al die pragtige mense van ons land erken” (171).
Weens onvrugbaarheid het sy en haar man besluit om ‘n kind aan te neem. Dit blyk toe “as ons ‘n wit babatjie wil aanneem, ons tot ag jaar gaan wag. As ons oop is vir ‘n swart babatjie, kan ons binne drie maande ouers wees” (167). Soos sy sê: “Mense is mense,” dus behoort bloot ‘n verskil in velkleur mos nie ‘n probleem te wees nie. Genetiese faktore, dus oorerwing (buiten velkleur), word in hierdie geledere geïgnoreer. Alles wat goed is kan mos aangeleer word. Tog het haar man hierdie klein genetiese verskilletjie nie sonder meer aanvaar nie: “Hier sien ek hoe hy worstel” (167). Maar sy polities verligte vrou het hom gehelp om hierdie probleempie te oorkom. Daar was “in daardie tyd toe skielik ook ‘n geleentheid … om ‘n wit babatjie aan te neem” (167). Toe was haar man “die een wat sonder enige twyfel nee gesê het” (167). “Die skaapmentaliteit van die mens tesame met ‘n ingebore vrees vir die onbekende het niks gedoen om die rassevure te blus nie … dit is tyd om stil te bly en te luister” (170). Danksy bv die aanneming van ‘n swart babatjie kan hierdie egpaar nou daarop aanspraak maak dat hulle “medemenslike mense [is] wat die Afrikakonsep van ubuntu nastreef” (172).
Die twaalfde verteller is Jan-Hendrik Opperman, ‘n onderwyser op Stellenbosch en die eggenoot van Von Waltsleben. Apartheid se “onsigbare muur … is oor die jare deur ‘n stelselmatige en sistemiese indoktrinasie opgerig” (165). “Daar gaan altyd verskille tussen mense wees” (171), maar dan vervolg hy met ooreenkomste: “Almal wil veilig wees, kos hê, liefde gee en ontvang” (171). In vergelyking met sy vrou het hy min te sê en hy formuleer sy standpunt sonder venyn. Dalk het hy geleer om “stil te bly.” Hy is ongetwyfeld die minder verligte element in die huis. ‘n Mens kan maar net hoop namate die baba groter word, hy die uitdagings sal kan hanteer.
Die dertiende verteller is Wouter Wessels, ‘n lid van die Vrystaatse provinsiale wetgewer en onderleier van die VF Plus in daardie provinsie. Hy karakteriseer ons onverkwiklike situasie soos volg: “Die staatskas ervaar enorme druk en staatskuld neem drasties toe. Hierdie tekort beteken dat die regering al hoe minder geld het om in maatskaplike behoeftes van die al hoe meer verarmde bevolking te voldoen en dat daar nie geld is om in infrastruktuurontwikkeling te belê nie. Belasting en tariewe verhoog buitensporig in ‘n poging van die regering om sy inkomste te verhoog. Dit skep ‘n bose kringloop waardeur die middelklas verarm, besighede gesluit en werkloosheid toeneem” (174). Hierdie situasie skep die moontlikheid van ‘n revolusie deur die gepeupel. Dit kan nie ingevolge “sondebokpolitiek” (175) goedsmoeds aan apartheid en dus die blankes toegedig word nie. Die ondoeltreffende, korrupte ANC-regering moet myns insiens die hoofverantwoordelik aanvaar vir die ellende waarin die land verval het.
Wessels verwys tereg na Jacob Zuma se leuen waarvolgens die blankes die grond in Suid-Afrika gesteel het (176) en Julius Malema se rassistiese opmerking: “We are not calling for the slaughtering of whites, at least nor for now” (177). Daar is baie ander leuens, bv: “Die ‘lieg’ dat Afrikaans ‘n rassistiese taal is. Die ‘lieg’ dat wittes alles wat hulle het, gesteel het en nie verdien nie, … Die ‘lieg’ dat regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging tot voordeel van almal is en dit regverdigbaar is om teen bruines, wittes en Indiërs op grond van ras te diskrimineer” (177), ens. Wessels het dit teen “kosmetiese nasiebou” en “kunsmatige nasietrots,” asook dat “almal slegs Suid-Afrikaners” is en almal maar na ‘n enkele taal, naamlik Engels, kan oorskakel (178). Volgens hom is dit verkeerd om van alle blankes te verwag dat hulle om verskoning moet vra “vir die foute van die verlede” (178). “Ons verskille ten opsigte van onder andere kultuur, taal en godsdiens moenie geïgnoreer word nie, maar eerder bestuur word” (179). “Die enigste manier om werklik toekomsgerig te wees, is om rasgebaseerde wetgewing en kwotas uit te faseer en die klem op meriete en gelykheid te plaas” (180). Maar meriete impliseer juis ongelykheid.
Die veertiende verteller is Pieter van Niekerk, die medesamesteller van die boek. Hy word ‘n “voetsoolteoloog” en ‘n “kampvegter vir die menswaardigheid van die geringstes in die samelewing” genoem (181). Hy veg dus selektief – nie om menswaardigheid vir almal nie. Sy verligtheid blyk uit die feit dat hy ‘n ANC-leier as “comrade” aangespreek het, wat aanstoot aan lede van ‘n NG kerkraad gegee het (185). As sendeling wou hy nie as “meneer” of “eerwaarde” aangespreek wees nie, maar as “doktor” (186), wat myns insiens afkeuringswaardig is.
Die vyftiende verteller is Desmond Tutu. By die samestellers is die waardering vir Tutu so (ongekwalifiseerd) groot dat Tutu nie eens ‘n oorspronlike bydrae tot die boek gelewer het nie. ‘n Fragment is hergepubliseer uit een van sy boeke. Tutu vertel van die moeite wat hy gedoen het om sy kinders vry van die “breinspoeling” van Bantoe-onderwys te hou deur hulle in Swaziland te laat skoolgaan (187). Hy beweer dat hy by ‘n restaurant op die Suid-Afrikaanse platteland na ‘n venster beduie is waar hy kon sê wat hy wou koop. “Tot vandag toe onthou ek hoe seer ek gemaak is” (189).
In Afdeling 3 stel die samestellers “remedies” vir rassisme voor. Die goue reël is: “Alles wat julle wil hê dat die mense aan julle moet doen, moet julle ook aan hulle doen” (Matt 7:12) (196). In hierdie verband verkies die samestellers om “veral ons wit mense” aan te spreek (196). Ons mag nie “meerderwaardig en paternalisties” optree nie, want “niemand is beter as ‘n ander nie” (197). In sekere opsigte is laasgenoemde sinsnede myns insiens dikwels nie waar nie. Party mense is geestelik, bv intellektueel, beter toegerus as ander; dus slimmer. Ander mense is dalk ligaamlik beter, bv kan beter hardloop. Afrikaanssprekendes word aangemoedig om ‘n “inheemse Afrikataal” aan te leer (198), maar daar word nie voorspraak vir die aanleer van Afrikaans gedoen nie. Dit is in ooreenstemming met die nieu-US-gewoonte. Die samestellers voel ook positief daaroor om aandele vir plaaswerkers in boerderye te gee (200). “Ryk en arm leerders” moet “gelyke geleenthede kry” (201) en hulle beveel aan dat “ekstra klasse gratis aan die leerders wat sukkel” gegee word (200). Daar kan gesprekke oor bv “dekolonisasie, wit bevoorregting en swart bewustheid op kampusse” gehou word (202). Divine Robertson van die US se Fakulteit Teologie het tot hierdie gevolgtrekking gekom: “dat dit letterlik net ons velkleur is wat verskil” (203-204).
Die samestellers sluit die boek af deur na die volgende mening van Willem de Klerk te verwys: “Ondanks alles het hy steeds geglo dat daar eendag ‘n breë Suid-Afrikanisme sal wees waar kleur nie die bepalende faktor is nie” (205). Die blanke lesers word hier heel moontlik doelbewus in die duister gehou oor wat hierdie Suid-Afrikanisme behels. Volgens Willem de Klerk is verwestering “nie meer die bestemming van die swart mense nie; ‘n oorwegend Afrikakultuur is die bestemming van die wit mense!* By die nasionale kongres van die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Kultuurgeskiedenis op Wellington, in Julie 1994, sê hy (sy beklemtoning): ‘Vroeër het ons die Afrikakultuur probeer verwesters. Ons uitgangspunt was Eurosentrisme. Nou is ons in die proses waar Afrosentrisme voorop gaan staan. My stelling is dus dat die skep van ‘n nuwe kultuur vir Suid-Afrika, afrikanisering van ons kultuur beteken. Vroeër was die Westerse kultuur die model, met so ‘n paar teksture van Afrika bygevoeg. Nou moet dit ‘n Afrikakultuur word met Westerse tradisies daarin saamgevoeg … ‘n Europees-getinte Afrosentriese kultuur ‘” (Attie van Niekerk, Anderkant die reënboog, Kaapstad: Tafelberg, 1996, p 3-4). Kortom, Afrikanerkultuur en -identiteit is (grootliks) in sy swernoot. Willem sê nie of hy in sy noppies is met wat sy broer, FW de Klerk, vermag het nie, maar daar is destyds algemeen aanvaar dat Willem selfs meer verlig as FW was. [* Dinge word omgedop. Dit laat my dink aan die stelling dat die blanke regering nie tuislande vir die swartes moes geskep het nie maar eerder een vir die blankes of Afrikaners.]
Kortom, ek dink ons kan Pieter van Niekerk en Chris Jones nie daarvan beskuldig dat hulle die verskynsel van rassisme objektief en ewewigtig aanbied nie; dalk selfs nie eens eerbaar nie.
Jonathan Jansen het ‘n doktorale proefskrif oor Zimbabwe se skoolleerplanne aan die Universiteit Stanford voltooi. Ten spyte van sy beperkte ervaring van universitêre onderrig – hy was ‘n biologie-onderwyser – is hy ingevolge transformasie spoedig as dekaan van opvoedkunde aan die Universiteit Pretoria aangestel. Na enkele jare daar het hy die rektor van die Universiteit Vrystaat (UV) geword, nadat vooraf telkens die versekering gegee is dat ‘n blanke nie in hierdie pos aangestel sou word nie. Met Jansen se aankoms het die UV na bewering dadelik sy stadium van voortreflike innovering binnegegaan. In sy intreerede het Jansen die versekering gegee dat terwyl hy die UV-rektor is Afrikaans sy posisie sou behou. Voor Jansen verlede jaar uitgetree het, is aangekondig dat die universiteit ‘n eentalige Engelse inrigting gaan word. “Both the senate (representing the professors) and the council (representing all stakeholders) overwhelmingly supported the proposal for an English-medium university” (Jansen, 2017-bron hier onder, p 72). Wat na Jansen se vertrek opgeval het, is die groot mate van verligting wat daar in akademiese geledere was. Egte akademici aan veral die UV is dankbaar dat die Jansen-era met sy foefies en geite verby is. Hulle bly hoop dat die destydse akademiese ingesteldheid van die universiteit kan herleef.
My waarneming is dat daar by Jansen ‘n neiging tot loodswaai en opportunisme is. In die nuwe Suid-Afrika, waarin substansiële waardes versaak en gesonde tradisies omgedop word, was Jansen skynbaar suksesvol. Ek is nie so gunstig beïndruk met hom soos wat hy met homself is nie. Anders as wat die gewoonte by die ander Naspers/Media24-koerante is, het die Bloemfonteinse Afrikaanse koerant, Volksblad, kritiek op Jansen se manewales (hy verswyg besonderhede hieroor in sy boek) gepubliseer. Jansen beskuldig die koerant van “publishing extremely racist views of some Afrikaans alumni and community members” (201). Ek het sy destydse boek, Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past (Lansdowne: UCT Press, 2009, 337p) gekoop, gelees en sy anti-blanke relaas weersinwekkend gevind.
Sy jongste boek is As by fire: The end of the South African university (Cape Town: Tafelberg, 2017, xxiii, 287p, R280; Amazon Kindle $23,34). Ek het nie een van sy talle ander boeke gekoop nie. Daar is twee redes waarom ek sy jongste boek gekoop en gelees het: Dit handel oor die huidige stand van Suid-Afrikaanse universiteite en dit gee ook die menings weer van elf ander rektore waarmee Jansen onderhoude gevoer het. Ek verskil met so baie van wat Jansen te sê het dat ek twee rubrieke daaraan wy. In hierdie rubriek beperk ek my aandag hoofsaaklik by politieke aspekte. Volgende keer sal ek oor veral akademiese sake skryf. Die boektitel verwys na die boek, The fire text time (1963), van die homoseksuele Amerikaanse aktivis vir veral swart regte, James Baldwin (1924-1987). Oor die onlangse plaaslike studente-onrus skryf Jansen: “We are being tested ‘as by fire’ … We have come through the fire before. We can do it again” (253). Daarmee erken Jansen per slot van sake die verwantskap tussen die onlangse opruiende, misdadige studentegedrag en die destydse gewelddadigheid van veral die ANC/UDF. Dit is ‘n destruktiewe erflating waarop ‘n beskaafde mens kwalik trots kan wees.
Jansen kom in die laaste hoofstuk met sy sterkste anti-blanke gif. Hy wys daarop dat universitêre onrus in die res van die wêreld, insluitende ander Afrika-lande, selde gewelddadig is. In Suid-Afrika, daarenteen, is daar die “institutionalisation” van geweld. Geweld is “routine, something repeatable, predictable, and sustainable” (243). Dan volg hierdie vraag: “How did this country at the foot of Africa come to be so violent in its social culture, institutional behaviours, and its student protests?” (243). Wat myns insiens beklemtoon moet word, is dat dit feitlik uitsluitlik swart studente en werkers is wat ons universiteite ontwrig en skade aanrig. Die gewelddadigheid behoort aan hierdie mense toegeskryf en veroordeel te word. Jansen beantwoord sy vraag egter op ‘n manier soortgelyk aan hoe swart aktiviste met die slawerny van twee en meer eeue gelede omgaan: Die skuld word op die blankes gepak.
“The violence of contemporary South Africa cannot be understood outside of the country’s history over the centuries … The violence … comes from somewhere in our past” (243-244). Met ander woorde Jansen verkies om huidige swartes nie (ten volle) vir hulle gewelddadigheid verantwoordelik te hou nie. Vir my is dit so helder soos daglig dat “bevrydingsbewegings” en by uitstek die ANC deur skandalige voorbeeldstelling die huidige geweldskultuur by die swart massa geskep het. Dit is die ANC wat getoon het dat geweld lonend is, dat geweld dié manier is om te kry wat ook al begeer word. Maar Jansen soek die fout by die blankes. Soos die mode is, begin hy by kolonialisme maar hy verklaar nie waarom ander vorige kolonies (met tradisionele rassesegregasie) nie so gewelddadig soos Suid-Afrika is nie, behalwe seker om implisiet apartheid die skuld te gee. Om die vinger na die aard van plaaslike swart mense te wys, sou polities inkorrek wees. Hy misbruik die vyeblaar van apartheid om veral Afrikaners by te kom.
Soos die ANC beskou Jansen die gewelddadige aksies van veral nie-wittes teen apartheid as moreel regverdigbaar. Maar ek gaan vir Jansen iets gee waaroor hy gerus kan nadink. In die destydse Driekamerparlement het die bruines en Asiate myns insiens groter politieke inspraak in hulle eie sake gehad as wat die blankes tans in die “demokratiese” parlement het. Die ANC ontken eenvoudig dat daar iets soos etniese eie sake in die Suid-Afrikaanse (myns insiens fiktiewe) “nasie” bestaan terwyl die ANC voortgaan om sy eie etniese troetelgroep, die swart meederheid, te bevoordeel. Nieteenstaande die beduidende politieke inspraak wat hulle in die Driekamerparlement gehad het, het baie bruines en Asiate hulle destyds onder die vaandel van die ANC/UDF by die gewelddadige swartes geskaar. Die blankes wat tans in ‘n polities swakker posisie is as die destydse bruines en Asiate wend hulle egter nie tot gewelddadige protes in die nuwe Suid-Afrika nie. Dit dui myns insiens daarop dat mense nie net individueel nie maar ook etnies-groepsgewys, dus kwalitatief, verskil. Dit kan wees dat die blankes uiteraard of van nature nie net minder gewelddadig as die swartes is nie, maar ook minder gewelddadig as die bruines en Asiate.
In sy boek stel Jansen egter die gewelddadigheid van apartheid en by implikasie van die blankes (veral die Afrikaners) voorop terwyl hy die uiterste gewelddadigheid van veral die swartes (grootliks) verswyg. Sover ek weet het die ANC nog nooit geweld amptelik afgesweer nie. Dit is heel moontlik, selfs waarskynlik, dat die ANC geweld weer op groot skaal sal mobiliseer as hy bv gevaar loop om ‘n algemene verkiesing te verloor. In so ‘n geval kan die oorverteenwoordiging van swartes in die weermag en polisiediens deur die ANC effektief misbruik word. In die ANC met sy sterk sentralisering van mag, gegrond nie net op marxisme nie maar tradisioneel ook op die stamhoofstelsel, is daar geen fundamentele gebondenheid aan demokrasie nie. Demokrasie is bloot die meganisme wat die ANC tans in staat stel om politieke mag uit te oefen. In die ANC is daar myns insiens geen wesenlike beswaar teen ‘n outoritêre eenpartystaat nie. Die ANC wil letterlik ten alle koste die politieke mag behou, soos wat hy voor 1994 ten alle koste die mag wou bekom. Dit maak nie vir die ANC saak as die land tot in die grond afgebreek word nie. Eiebelang word voorop gestel.
“What colonial intrusion did was to make violence normal, to impress violence into the systems of control and domination over African people … South Africa remained swamped in violent conflict through the years leading up to Union in 1910. The successive Union governments, as well as the apartheid governments after 1948, regularised violence in every state institution as a way of keeping black people – and the minority of white resisters – in subjugation to laws of political repression and economic exploitation” (244). Dit is suiwere, onoorspronklike retoriek.
“The long years of apartheid rule also served to entrench violence in the South Aftican psyche. The victims of apartheid – and those who struggled against it – are not relics of the past. They are living human beings bearing the scars of apartheid’s brutality … Many of them teach and lead us, even as the new generation of students contemptuously dismiss their life-and-death struggles for freedom. These embodiments of apartheid’s violence look normal, on the outside. But they, and all South Africans, have been traumatised directly and inter-generationally by the violence of apartheid” (244).
Let daarop dat Jansen deurgaans na apartheidsgeweld verwys, dus na blankes, sekerlik veral Afrikaners, as die geweldenaars. Geen woord word gerep oor die terroristiese geweld van bv die ANC en PAC nie. Let op hierdie formulering: “When ending apartheid looked impossible, ordinary people rose up against the might of the white nationalist state and brought a terrorising power to its knees” (251). Dít is iets wat Jansen in Amerika geleer het: om aan jou teenstanders iets toe te skryf waaraan jou geliefde groep skuldig is. Amerikaanse swartes is by verre die gewelddadigste groep onder die “voorheen benadeeldes,”.gevolglik keer swart aktiviste die bordjies om en beskuldig die blankes van (institusionele/ingewortelde) geweld. In die voorafgaande aanhaling doen Jansen dieselfde. Dit is die ANC wat by uitstek ‘n geskiedenis bevlek met terrorisme het, maar Jansen skryf terrorisme toe aan die “white nationalist state,” dus die blanke regering van ná 1948.
Nadat apartheid afgeskaf is, is meer mense gewelddadig gedood as tydens die anti-apartheidstryd omdat die ANC ten alle koste die 1994-verkiesing wou wen ten einde die politieke mag te bekom. Is dít ook die skuld van apartheid en die blankes of moet die fout eerder by bv die magslus en immoraliteit van ANC-kamerade gesoek word? Die frase (in die voorlaaste paragraaf hier bo) “many of them teach and lead us” verwys na bv terroriste en ander geweldenaars wat in die nuwe Suid-Afrika in topposte geprop is, insluitende ‘n beduidende aantal wat as rektore ontpop het. Jansen verwys na hierdie rektore wanneer hy skryf: “not a few activists from the anti-apartheid days” (15), dus “the appointment of cadres as vice-chancellors” (221).. Byvoorbeeld, Max Price word beskryf as “a good man, with struggle credentials” (135). ‘n Mens sou dink dat rektorskap ‘n belangrike opvoedkundige posisie is waarin misdadigers en kwaaddoeners per definisie nie aangestel word nie. In die nuwe Suid-Afrika dien dit egter op ‘n absurde manier as ‘n sterk aanbeveling. Die woord “inter-generationally” (in die voorlaaste paragraaf) het Jansen by Amerikaanse identiteitstudies gaan leen. Na eeue en talle geslagte ly swartes glo nog steeds aan die “pynlike” nagevolge van bv slawerny en word daar van hedendaagse blankes verwag om daarvoor om verskoning te vra en op te dok.
Om in te vryf hoe sleg blankes is, gaan haal Jansen die volgende ongetoetste bewerings uit die verslag van Desmond Tutu se sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie: “It was the white policeman throttling a black activist, smothering a fellow citizen with a wet bag, raping a woman resister, burning black bodies while enjoying a braai, shooting youth from the inside of a police van, throwing activists from police buildings, or hanging them in their cells. This kind of intense interpersonal violence went on for decades” (244-245). Daar is nie ‘n woord oor wat hierdie “slagoffers van apartheid” gedoen het nie. Jansen wil klaarblyklik hê die lesers moet dink dat hulle onskuldige slagoffers van blanke gewelddadigheid is. Jansen kan gerus ‘n poging aanwend om suiwer objektief die volgende vraag te beantwoord: Wie maak hulle getals- en persentasiegewys, in die verlede en in die hede, in Amerika en in Suid-Afrika, die meeste aan geweld skuldig, die blankes of die swartes?
“What made the apartheid years different from the experience of our neighbouring countries was both the longevity and the intensity of state-sanctioned violence. We were the last of the African nations to experience the end of white rule [1994], following Zimbabwe (1980) and Namibia (1990), and right up to the end the violence escalated in a desperate attempt to prevent the inevitable” (245). Hier lieg Jansen doelbewus. Hy gee voor dat blankes wat die mag wou behou primêr vir die buitensporige geweld van 1990/94 verantwoordelik was en nie die magshonger ANC nie. En wie is verantwoordelik vir die buitensporige gewelddadigheid sedert ons “bevryding” in 1994? Myns insiens die bedenklike voorbeeld van ongebreidelde gewelddadigheid wat deur veral die ANC tydens die “bevrydingstryd” gestel is. Of sal Jansen “inter-generationally” eerder die skuld daarvoor aan apartheid en dus aan die blankes toedig? Laasgenoemde lei by implikasie tot die absurde beskuldiging dat blankes eintlik vir bv die huidige vlaag plaasmoorde op blankes verantwoordelik is. Geen wonder dat die ANC-regering nie voorkeur aan die bestryding van plaasmoorde wil verleen nie; dus, die Boere kry blykbaar volgens die ANC en Jansen se siening bloot hulle verdiende loon.
Dwarsdeur die boek gebruik Jansen byvoeglike naamwoorde om sy linkse politiek aan die lesers op te dring. Hy skryf van die “notorious” Verwoerd (x), die “racial ideologue” JBM Hertzog (x) en ook die “racist” Hertzog (53). CR Swart word verwyt vir “his contribution to the racial misery of black people” (53). Jansen wou die CR Swart-standbeeld op die UV-kampus met een van Ismail Mahomed (1931-2000) vervang, die Indiër ANC-aktivis met minimale regskwalifikasies en geen ondervinding as appelhofregter nie, wat deur Nelson Mandela as hoofregter in die Appelhof aangestel is bo ‘n ervare blanke appelhofregter met ‘n doktorsgraad. Jansen vind dit blykbaar in orde dat ‘n muurpaneel van Jan van Riebeeck in die Suid-Afrikaanse ambassade in Londen deesdae bedek word “with transparent glass panels bearing the names of slaves and indigenous people” (54). As Jansen se voorouers ook van die blanke kant gekom het, kan ‘n mens vra: Waarom net die blankes wegwens?
Jansen verwys na die “imperialist arrogance, capitalistic greed, and racial meanness” van Cecil Rhodes (50). Rhodes het die grond geskenk waarop die Universiteit Kaapstad (UK) gebou is (49). Maar beterweter Jansen skryf: “It was not his land to begin with … If anything, this was the land of the Khoisan that he had expropriated” (50). Die Khoisan moes seker sonder kaart en transport besluit het wat met hierdie grond gedoen moet word, “in a colonial backwater that was at once racist and homophobic … Rhodes had the audacity to claim he was bringing ‘civilisation’ to the Dark Continent” (50). Dus, volgens Jansen was daar selfs vir die Khoisan geen heil in die koms van die Westerse beskawing na Afrika nie. Maar as die terrein waarop die UK gebou is eintlik aan die Khoisan behoort, is dit sekerlik die blankes wat op die eienaarskap van al die verbeterings op daardie grond aanspraak kan maak. Desnieteenstaande aanvaar Jansen en diesulkes sonder meer dat swartes, indien nie ten volle nie dan ten minste deels, op eienaarskap van die UK aanspraak kan maak. Volgens hierdie redenasie behou nie-wittes eeue lank hulle aanspraak op eienaarskap van bv grond terwyl blankes vanselfsprekend afstand van hulle eienaarskap van infrastruktuur moet doen. Dit is sekerlik ‘n geval van rasgebaseerde dubbele standaarde.
Benewens sy afkeure skryf Jansen goedkeurend van die “struggle hero” Beyers Naudé (x, 53), die “erudite” Njabuklo Ndebele (68), die “respected journalist” Henry Jeffreys (127). die “energetic” Kader Asmal (156), die “respected academic” Mahmood Mamdani (156) en die “struggle hero” Chris Hani (245). ANC-kamerade soos Nelson Mandela en Govan Mbeki behoort glo aan “the greatest generation” van Fort Hare-studente (143), al het Mandela as moeilikheidmaker nie sy graadstudie daar voltooi nie. Jansen hou van Jakes Gerwel se “rethinking of Afrikaans,” André Brink se “anti-apartheid literature” (166) en Bill Nasson se “reinterpretation of the South African War” (167). Jansen bedoel die Anglo-Boere-oorlog, maar hy verkies om eerder die Britse benaming te gebruik, waarmee hy ook die term “Boer”, waarin hy ‘n renons het, vermy.
Xolela Mangcu en Christi van der Westhuizen word beskryf as “two activist-intellectuals” (129). Die uiters anti-blanke Mangcu skryf glo “thoughtful articles in the media” (235). Die Jansen-UV het dit sinvol geag om ‘n “progressive” beeldhouwerk, “resistance art”, blykbaar ‘n sameflansing van “scrap-metal waste”, van die bruin “struggle artist”, Willie Bester, te koop en op die kampus uit te stal (129). Dit is nog ‘n Jansen-foefie maar is die soort beeldhouwerk wat hy bo die volwaardige standbeeld van CR Swart op die kampus verkies. Jansen skryf ook van die “rich and inspiring struggle songs from the past” (80), “a proud tradition of anti-apartheid protest” (2) en “the heroic struggles of students against apartheid in the 1970s [Jansen’s UWC student era] and 1980s” (216).
Vir hulle bydrae tot sy boek gee Jansen in die voorwerk erkenning aan twee radikaal linkse elemente in die UV se Instituut vir Versoening en Sosiale Geregtigheid, die bruin direkteur, André Keet, en sy blanke adjunk, JC van der Merwe (xix). Hierdie Instituut het in die plek van die Reitz-koshuis gekom. Vier blanke studente het op ‘n video gemaak asof hulle op die kos van vyf swart werkers urineer (99). Die gebeure is opgeblaas tot die Reitz-insident. Jansen noem dit “the racist Reitz scandal” (199). “The Reitz incident of 2007/08 remains the event against which all subsequent racial incidents are bookmarked in all media forms” (214). Hoekom? Want dit “constituted the most serious human rights violation on a university campus in the post-apartheid period” (99). Net ‘n uiters bevooroordeelde mens sal so ‘n stelling maak. Niemand is gedood of beseer of selfs werklik skade aangedoen nie. Die blanke studente is geskors en die UV het skadevergoeding aan die werkers betaal al is hulle nie werklik benadeel nie. Is daar al ooit owerheidsvergoeding aan die blanke naasbestaandes van ‘n plaasmoord betaal? Moet blankes maar leer om dubbele standaarde te aanvaar al het die groot era van geregtigheid glo in 1994 aangebreek? ‘n Petrolbom is in die kantoor van die rektor van die Universiteit Kaapstad gegooi. Watter beswaar opper Jansen daarteen? “What if there had been in there a black woman cleaning” (137). Oor wit slagoffers van geweld bekommer Jansen hom skynbaar nie. Heel aan die begin van sy inleiding verwys Jansen reeds na “the long, dark days of apartheid” (1). Het dit nie in Suid-Afrika, insluitende sy universiteite, sedertdien akademies stikdonker nag geword nie?
Volgens Jansen is Afrikaans “not simply a language of instruction; it was a symbol of exclusion” (71). Afrikaans “remains deeply associated with the casual [gemaklike, ongeërgde, onverskillige?] violence, racism, and contempt against black people … Afrikaans will not endure as a language of instruction in any South African public university. Its powerful political symbolism through association with the apartheid past weighs far too heavily in the inherited memories of black students” (77). Jansen assosieer Afrikaans sonder meer met “racist whites” (137). Die rektor van die Noordwes-Universiteit, Dan Kgwadi, “appeared to be less enthusiastic about their [racist whites’] self-apportioned cultural asset, Afrikaans” (138). Uit hierdie formulerings spreek Jansen se weersin in sy moedertaal, Afrikaans, baie duidelik.
Hy verwys na die Universiteit Stellenbosch se berugte Luister-video waarin glo aangetoon word “how Afrikaans actually functions to humiliate and harass non-Afrikaans speakers and … ensure their failure on the campus, in the classroom, and in the dance halls, food outlets, and bars of the surrounding community” (72-73); asof dit die verantwoordelikheid van die universiteit is om die hele dorp te transformeer. Jansen se lagwekkendste opmerking ten koste van Afrikaans is dat hy net “rudimentary” Afrikaans geken het toe hy ‘n UWK-student geword het (104-105). Die waarheid is dat die UWK van 1960 tot 1987 ‘n tweetalige maar oorwegend Afrikaanse universiteit was omdat Afrikaans die moedertaal van die meeste studente, insluitende Jansen, was. Dit is eers tydens Jansen se studietyd in Amerika dat hy besluit het dat Engels sy eerste taal is. Maar hy kan gerus ernstige oorweging skenk aan die volgende frase van Ngugi wa Thiong’o wat hy aanhaal: “The colonial ‘language was the means of spiritual subjugation’” (160).
Oor die eens Afrikaanse universiteite beweer Jansen: “Openness in the culture of these campuses was never ingrained in their founding missions or operating ideologies. Instead they were, more than the liberal [white English] universities, direct offspring of the apartheid state with security built into their institutional DNA as a defense against perilous ideas from the outside” (89). Die waarheid is egter dat feitlik al die eens Afrikaanse universiteite voor 1948 gestig is en daar deurlopend stemme teen apartheid op daardie kampusse opgeklink het. Daar was toe ‘n veel groter uitwisseling van verskillende menings as tans omdat net linkse, bv marxistiese, idees deesdae as aanvaarbaar geag word. Enige uiting wat nie links is nie word as verregs geëtiketteer en nie deur die universiteitsowerhede geduld nie.
In 1960 het die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) met onderrig vir bruin studente begin. Die universiteit is teen groot koste met die geld van veral blanke belastingbetalers opgerig, uitgebou en onderhou. Die UWK het goeie tersiêre onderrig binne die bereik van talle bruines gebring wat andersins daar sonder sou moes klaarkom. Aan die UWK het bruin kultuur ‘n bloeityd beleef soos nooit voorheen nie. Dit was eers tydens die rektorskap van Jakes Gerwel (1987-1994) dat toegelaat is dat die universiteit met swart studente, self dié sonder universiteitstoelating, oorstroom word en die vrye uitlewing van bruin kultuur aan bande gelê is. Hierdie verswarting van die UWK het nie sonder teenstand uit bruin geledere verloop nie.
In die voor-Gerwel-era het die oorgrote meerderheid studente studiebeurse van die Departement Kleurlingsake ontvang. In die jare sewentig was Jansen ‘n UWK-student en hoogs waarskynlik ‘n beurshouer van die “apartheidsregime,” al het hy dit nog nooit erken nie. Daar is ook geen erkentlikheid by hom vir die akademiese vorming wat hy daar ontvang het nie. As die UWK nie bestaan het nie, sou Jansen nooit sy eerste graad verwerf het nie. Hy was ‘n ondankbare maar hoogs bevoorregte student terwyl hy nie op voltydse tersiêre studie geregtig was nie. Om politieke redes vind Jansen dit nou nodig om die akademiese gehalte van sy BSc-graad te diskrediteer.
Met die vorige twee paragrawe as agtergrond kan die volgende uitlatings van Jansen beoordeel word:
“Black institutions of higher learning were originally created as sites of inferior education … Like the other bush colleges [universities], the University of the Western Cape (UWC) was designed to fail. It was heavily staffed by second-rate Afrikaner academics who could not make the grade at the well-funded established universities, such as the nearby Stellenbosch. UWC was deliberately denied high-status disciplines such as medicine and engineering. Its original facilities were barely comparable to those of a white high school in the leafy suburbs. There were no spacious sporting grounds with high-quality atheletics tracks and state-of-the-art gym facilities. The library holdings were elementary, and luscious lawns and gardens that adorn the marketing brochures of most ambitious universities did not exist” (104).
Jansen het die vermetelheid om gratis op al hierdie dinge aanspraak te maak by ‘n universiteit wat ‘n dekade oud was. Alles wat Jansen van ‘n universiteit begeer het, is mettertyd teen groot koste deur die blanke regering bygevoeg. Aan die begin van die jare sewentig, dus voor Jansen sy opwagting as student gemaak het, het die UWK reeds oor ‘n indrukwekkende biblioteekversameling beskik wat uitstekend geadministreer is. Geen student is in hierdie opsig benadeel nie. Die stelling dat die UWK “was designed to fail” is ‘n inflame leuen. Die NP-regering het skool- en universitêre onderwys verskaf wat stukke beter was as die ANC-regering se latere pogings, ook wat onderwys aan nie-wittes betref. Maar Jansen skryf neerhalend van die “microwaved diet of Bantu Education” (231). Die UWK en Durban-Westville, die universiteit vir Asiate, het uitstekende dosente getrek omdat hierdie twee universiteite in groot stedelike gebiede geleë is. In talle gevalle het uitgelese akademici van blanke universiteite poste aan die UWK aanvaar.
Toe die UWK in 1960 begin het, het die Universiteit Stellenbosch maar pas daarin geslaag om ‘n mediese fakulteit te kry. Die regering was toe nie en is steeds nie finansieel daartoe in staat om die duur fasiliteite wat mediese en ingenieursonderrig verg aan iedere universiteit te vestig nie. Die afwesigheid daarvan aan die UWK kan dus nie aan apartheid toegeskryf word nie. Jansen swyg oor die Fakulteit Tandheelkunde wat in die jare sewentig aan die UWK gevestig is. Daar is besluit dat Asiatiese studente van Durban-Westville en bruin studente van die UWK om die helfte die beskikbare plekke sou deel omdat die regering nie terselfdertyd sulke fasiliteite ook by Durban-Westville kon bekostig nie. ‘n Uitstekende akademikus, Manie Breytenbach, is as die eerste hoof van tandheelkundige opleiding aangestel. Hy het aan my genoem dat nie ‘n enkele bruin student suiwer akademies vir toelating tot die beperkte aantal plekke in hierdie studierigting sou kwalifiseer nie omdat daar elke jaar genoeg akademies heelwat beter Asiatiese studente aansoek gedoen het. Die regeringsvoorskrif was egter dat Asiate en bruines die fasiliteite om die helfte sou deel, gevolglik is ooreenkomstig gehandel. Dit is bekend dat bruines die bevolkingsgroep is wat hulle persentasiegewys die minste op tersiêre vlak laat geld. Juis daarom kan die talle bruin rektore, insluitende Jansen, wat skielik in die nuwe Suid-Afrika ontpop het myns insiens onmoontlik suiwer akademies regverdig word. Is Jansen se insinuasie dat die UWK mediese en ingenieursopleiding moes verskaf het sinvol as daar nie ‘n beduidende getal bruin studente was wat daarin suksesvol kon studeer nie? Soos Jansen in ‘n ander konteks oor nie-wittes erken: Sulke bruin studente was “simply not there” (235).
Fort Hare, Zoeloeland en die Noorde (Turfloop/Limpopo) was die eerste drie universiteite vir etniese swartes. Omdat hulle in afgeleë nie-stedelike gebiede geleë is, het die “apartheidsregime” maandeliks ‘n gebiedstoelae bo en behalwe ‘n salaris aan iedere dosent betaal ten einde beter, verkieslik akademies goeie, dosente te trek. Die nuwe etniese universiteite (Fort Hare was die uitsondering – dit was ‘n bestaande universiteit wat deur die NP-regering oorgeneem is) het almal jaarliks ‘n ekstra vestigingstoelae van die NP-regering bo en behalwe die gewone owerheidsubsidie ontvang, juis om die geriewe te ontwikkel wat Jansen aan iedere universiteit verlang.
Die toestand waarin die eens etniese universiteite (trouens alle plaaslike universiteite) sedert 1990 akademies en andersins verval het, is nie ‘n betroubare weerspieëling van wat die etniese universiteite eens was nie. Hoe meer die eens etniese en ander universiteite deur ‘n oorwegend swart raad, rektor en bestuur, dosente en studente oorgeneem is, hoe verder het hulle akademiese aansien gedaal. Maar dan is dit Jansen wat skryf van “the darkest days of the apartheid state’s assault on universities … those dark decades” (126). Dit kan politieke duisternis wees waarvan Jansen uit sy oogpunt skryf, maar nie akademiese duisternis nie. Deel van Jansen se slegsêery is dat die eens etniese universiteite glo “ethnic birthmarks” dra (105). Dit is myns insiens net mense wat nie op hulle etnisiteit trots is nie wat ‘n weersin in etnisiteit as sodanig het. Die punt is dat Jansen ‘n onbetroubare skrywer oor die Suid-Afrikaanse universiteitswese is weens sy renons in apartheid, blankes (veral Afrikaners) en Afrikaans.
Ten slotte moet ek die aandag vestig op seker die irriterendste kenmerk van die boek: die buitensporige mate waarin Jansen vir homself lof het. Reeds in sy 2009-boek het hy sy voortreflike leierseienskappe hemelhoog geprys. In sy jongste boek sit hy hierdie betoog voort. “In writing this book, I have interspersed my own leadership experiences among those of my eleven colleagues” (xvi). “The leadership task is almost impossible” (21). Jansen “spent most of my working life teaching and leading young people” (27). “A university leader’s academic speciality … affects the way he or she leads” (18). Daar kan waarheid hierin wees. Hy verwys na ‘n rektor wat “a curriculum specialist” is en hier het hy ongetwyfeld homself op die oog.
Oor leerplanne haal Jansen die volgende op: “Those in power consciously select what is worth teaching and knowing and, in the process, assign value to what goes in and what is left out of the curriculum” (155). Dit beskryf seker die manier waarop skoolleerplanne deesdae in Suid-Afrika met sy ideologie-behepte ANC-regering saamgestel word. Alles hoef egter nie verpolitiseer te word nie. Op universiteitsvlak kan suiwer akademies, bv so ideologies neutraal moontlik, oor leerplanne besluit word. Sommige vakgebiede, bv wiskunde en van die natuurwetenskappe, leen hulle kwalik tot verideologisering. “Claims that science is ‘colonial’ and needs to be scrapped ‘as a whole’ … are, of course, ridiculous” (156). “For the pan-Africanist, the call for Africanisation in the curriculum is a nationalist imperative that asserts African identity and rejects the imitation of Europe in the quest for African knowledge, culture, and aspirations in the substance of what we teach and learn. For students, this means reading books by African authors, learning about artworks by African artists, rediscovering African greatness through scientific achievements by Africans [examples?], studying African cinematic works, and so on. Crudely put, the curriculum is and should be about Africa, not about Africa in relation to Europe and the distant West” (159-160).
Heimlik dink Jansen dat hy as opvoedkundige ‘n voorsprong bo ander rektore het. In werklikheid misluk opvoedkundiges wat, soos Jansen, voorheen skoolonderwysers was dikwels in die akademie omdat hulle wesenlik onderwysers bly en nie groei tot volwaardige akademici nie. Hy beweer rektore werk “eighteen hours a day and over weekends” (4). Later blyk dit dat hy eintlik na homself verwys het. Na sewe jaar as rektor van die UV het hy uitgetree: “Seven years of working eighteen hours a day” (13). Dit is ongetwyfeld ‘n erg oordrewe aanspraak. Jansen spog dat hy as ‘n Stanford-navorsingsgenoot, wat in Oktober 2016 begin het, vier boeke voltooi het (xix). Blykbaar spreek hy tot ‘n leërskare aanhangers: “more than 90 000 followers on my Twitter account and 5 000 followers on Facebook” (215).
My indruk is dat rektore in die nuwe Suid-Afrika dikwels deurslaggewend om nie-akademiese, veral politieke, redes aangestel word. Volgens Jansen, daarenteen, is rektore ‘n begaafde uitsoekgroepie met skaars talent. Jansen is uiteraard een van hulle. “Among them [vice-chancellors] are some of the best available scholars, leaders and managers of these vexed institutions called universities” (250). Hy lys die elemente van “the weight of scholarship” waarvoor hy klaarblyklik homself as model gebruik: “research publications, scholarly books, funding grants, students supervised and graduated, international esteem, and so on” (236). Jansen “raised more than R1 million” om UV-studenteleiers na Duitsland en Pole te stuur “to see how Jews and Germans dealt with memory and memorials from the great tragedy of the Holocaust” (54-55). Hoekom juis Duitsland en Pole besoek? Omdat Jansen die Holocaust met “the great tragedy” van apartheid assosieer en hy hierdie (grootliks fiktiewe) verband by daardie studente wil tuisbring.
As rektor het Jansen nie al daardie harde werk gratis gedoen en sy gewaande uitmuntende leiding kosteloos verskaf nie. Hy het ‘n buitensporige salaris plus rojale byvoordele ontvang. Maar die goeie Jansen het nie alles materialisties vir homself gehou nie. “I once again dipped into my personal banking account. But if my wife found out I would be dead meat; we were already supporting too many students from the family budget. And I could not bear my secretary coming into my office and once again giving me those big eyes that said, ‘Alweer’ (Not again). That would be infinitely worse than appearing before a long-suffering priest to confess that you had sinned again” (28). Ek wens Jansen kon byvoeg dat ras geen rol by sy goedertierenheid speel nie.
‘n Bekommerde vrou wat daarop aandring dat haar seuntjie ondersoek word deur ‘n wit dokter by ‘n inloopkliniek in Toronto, het opslae gemaak.
Maar Moslem-pasiënte vra gereeld vir ‘n dokter van ‘n spesifieke geslag, het dr. Alan Drummond, mede-voorsitter van openbare sake vir die Kanadese Vereniging van Noodgeneeshere, gesê.
Hulle wend graag ‘n poging aan om Islamitiese pasiënte te akkommodeer wat meer gemaklik met ‘n vroulike dokter sal voel, het hy gesê. Daar was nog geen linkse histerie oor hierdie versoeke nie.
Die Vereniging van Verloskundiges en Ginekoloë van Kanada het ‘n paar jaar gelede ‘n soortgelyke posisie in ‘n verklaring gestel en gesê dat versoeke vir ‘n dokter van ‘n spesifieke geslag geakkommodeer sal word.
“Ras is nie ‘n opsie nie,” het ‘n woordvoerder per e-pos gesê.
In die video wat Sondag aanlyn gepubliseer is, word die vrou toenemend angstig om ‘n wit dokter te spreek. “Ek het ‘n dokter gesien wat nie wit is nie, wat my kind nie gehelp het nie,” sê die vrou in die video. “Ek wil graag ‘n wit dokter sien. Jy vertel my daar is nie een wit dokter in hierdie hele gebou nie?”
Sy gaan voort om te versoek om met ‘n dokter met beter tandhigiëne te praat wat “nie bruin tande het nie” en “Engels praat”.
In die loop van die vier minute se video, vra die vrou ‘n paar keer aan kliniekpersoneel om ‘n wit dokter te sien om haar seun te behandel wat sy sê borspyn het. Wanneer die personeel vir haar sê dat daar nie so ‘n dokter beskikbaar is nie, sê die vrou uiteindelik “om wit te wees in hierdie land, moet ek myself skiet?”
Hitesh Bhardwaj, ‘n Indiër, het die voorval opgeneem by Rapid Access to Medical Specialists in Mississauga. Hy het sy video met CBC News gedeel. Bhardwaj het gesê hy het dit “uit ‘n sin van verantwoordelikheid” gedoen.
“Ek kon dit net geïgnoreer het, maar ‘n innerlike stem het my oortuig dat dit heeltemal verkeerd is, en daar is geen ruimte vir verkeerde interpretasie nie,” het hy gesê. “As ons almal net ignoreer en afskakel om dit te voorkom in onaangename situasies, verander dinge nie. . . Om so iets voor jou oë te sien, en dit gebeur so openlik en vrymoediglik – dit het my net geskok.”
“Ek is so vereer om in ‘n land te woon waar die meeste mense so verwelkomend en inklusief is, en belangriker, nie bang is om reg te wees nie,” het Bhardwaj gesê.
Peel se streekspolisie sê hulle is Sondag na ‘n kliniek in Mississauga geroep na berigte van ‘n versteuring, maar die saak is gesluit omdat geen aanklagte gelê is nie aangesien niemand beseer is nie en geen dreigemente gemaak is nie.
Die Kanadese Mediese Vereniging het intussen gesê dat “rassisme nie in Kanada of in ons gesondheidsorgstelsel bestaansreg het nie”.
“Deel van Kanada se krag is ons multikulturele geskiedenis en samestelling,” het die vereniging se president, dr. Granger Avery, in ‘n verklaring gesê.
Dinsdag het die premier, Kathleen Wynne, aan die Kanadese dagblad The Star gesê: “Ek dink dit is ‘n skokkende gebeurtenis en daar is geen plek vir daardie soort gedrag nie – vir die soort rassisme en haat nie,” het sy gesê. “Dit was baie, baie ontstellend.”
Politieke korrektheid het ‘n prys. ‘n Duur, rand-en-sent prys. As jy ‘n maatskappy is met ‘n elitistiese bestuur, wat uit ‘n PK-hoogte op jou eie klandisie neersien, is bankrotskap en miljarde se geldelike verliese jou voorland.
Só het die Amerikaanse winkelgroep, Target, agtergekom, nádat hy ‘n ernstige aanval van PK-itis beleef het. Koorsig van die politieke korrektheid, het Target besluit om sy winkels se toilette voortaan oop te stel vir diegene wat hul verbeel dat hulle eintlik met die verkeerde geslagsorgane gebore is. Sulke hallusinasies, soos die hoor van stemme in jou kop en om jou te verbeel jy is iets wat jy nie is nie, is uiteraard ook ‘n kenmerk van geestesongesteldhede soos skisofrenie.
Enige man wat volhou hy is ‘n sogenaamde “vrou vasgekeer in ‘n manlike liggaam”, kon dus by die damestoilette van ‘n Target-winkel instap en na hartelus na dogtertjies en hul ma’s staar. Target het hom egter lelik misreken met sy klandisie, en ‘n grootskeepse boikot het gevolg. Die gewone man op straat, wat nie deur die PK-virus besmet is nie, het in opstand gekom. Target se aandeelprys het gevolglik met 30% gedaal, en sy verkope met 6%, wat verliese van miljarde dollar verteenwoordig.
Nog ‘n individu wat vrot is van die PK-griep, is Pierre van Tonder, die hoofuitvoerendebeampte van Spur. In ‘n insident vroeër vanjaar het ‘n swart bullebak ‘n blanke dogtertjie in ‘n Spur se speelarea aangerand. Die dogtertjie was helfte van die bullebak se ouderdom en helfte van sy grootte. Daar was merke op die dogtertjie se gesig agv dié barbaarse aanranding. Die pa van die dogtertjie het die ma van die bullebak gaan konfronteer, sy het op hom gevloek en die man het glo ‘n dreigende houding ingeneem, maar, anders as die bullebak, nie fisies aan die vrou geraak nie.
Spur het egter geen tyd verspil om soos ‘n trop buffels by ‘n breekwarewinkel in te storm nie. Met PK-vaandels wapperend in die wind, het die Spur se bestuur die pa summier verban uit alle Spur-restourante. Die vloekende ploert van ‘n ma van die bullebak, daarenteen, is nederig om verskoning gevra. Wie weet — miskien het sy selfs lewenslange gratis etes by die Spur gekry, sodat haar bullebaktelg in die toekoms ook na hartelus ander blanke kinders kan beseer in die speelarea.
Waarom is albei nie verban nie, sou enige rasionele waarnemer vra? Dis eenvoudig: Want die ma is swart, die pa is wit, en die Spur bestaan uit politiek korrekte fanatici. Dit gaan uit en uit oor ras, en die Spur het homself as ‘n anti-blanke, rassistiese maatskappy bewys. In die PK-wêreld is wit per definisie verkeerd, en swart per definisie reg.
Die onafwendbare gebeur toe. Derduisende blankes het die Spur spontaan begin boikot. Omset in sommige restourante het met tot die helfte gedaal. Sommiges moes selfs hul deure sluit. Nietemin het Van Tonder bloot net aangedonder. Toe hy deur die waas van sy PK-koors begin sien dat hy nou ernstige twak aangejaag het, het hy net meer verbete en histeriese politiek korrekte sothede begin kwytraak, soos dat diegene wat die Spur boikot, sogenaamde regses en rassiste was. Hulle is glo diegene wat woon in areas deurtrek met KP-stemmers, een en almal, terwyl die KP al vir dekades lank nie meer bestaan nie.
(Maar natuurlik. Hoe dan anders? Enige blanke wat hom nie gedienstig neerbuig voor die PK-afgod nie, is mos noodwendig ‘n rassis en ‘n regse. Ongelooflik hoe Van Tonder en sy maatskappy hul kernklandisie so kan minag.)
Van Tonder het ook toe die simpatiekaart probeer speel. Dis arme Afrikaner-konsessiehouers wat ly onder die boikot van die regses, het Van Tonder toe beweer. Dit mag in enkele gevalle weliswaar so wees, maar moet Afrikaners dan maar net aanhou om hul geld te bestee by ‘n maatskappy wat ons so aktief minag? Moet die massa die enkele konsessiehouers se belange bó hul eie stel?
Ek stel terloops voor dat sodanige konsessiehouers begin met ‘n regsgeding teen Spur se hoofkantoor, of dat hulle hul konsessies prysgee en ‘n restourant onder ‘n ander handelsnaam heropen. Spur het myns insiens kontrakbreuk gepleeg deur moedswillig die konsessie se handelsnaam in oneer te bring, en deur sy konsessiehouers se teikenmark moedswillig te vervreem.
Toe dinge vir Van Tonder nog warmer raak, het hy selfs begin beweer dat dit ‘n politieke party — Front Nasionaal — was wat die veldtog met politieke oogmerke geloods het. Helaas vir Van Tonder was FN se veldtog slegs een van vele, en is die boikot veel meer wydverspreid onder doodgewone blankes, ook Engelssprekende blankes, soos my buurman.
Hier is my voorspelling: Daar is drie groepe wat hulself gelukkig sal ag as hulle Kersfees 2017 lewend sien. Een is kalkoene. Die tweede is heelwat Spur-restourante. Die derde is Van Tonder en sy trawante in Spur se topbestuur.
Die Amerikaanse skrywer en voormalige hoof van die NAACP in Spokane, Washington, Rachel Dolezal, hou vol dat sy “swart” is, maar Bantoes koop dit nie. Sy probeer nou nuwe name vir haar afwyking vind.
In Suid-Afrika het die swartes haar met ongeloof begroet en niks van haar twak gerook dat ras ‘n sosiale konstruk is nie. Heel nugter het die meeste swartes haar aangeraai om haar kulturele Marxisme op te pak en terug te gaan na die VSA om dit daar te smous.
Maar Dolezal sê sy identifiseer steeds as swart, ten spyte van die terugslag wat sy van die publiek ontvang het.
“Ek identifiseer nog steeds as swart. Miskien is trans-swart ‘n goeie kompromie, want dit identifiseer dat ek van wit ouers gebore is, maar het ‘n egte swart identiteit.”
Dolezal, het dié week op die ontbytprogram van 702 met Stephen Grootes – waarskynlik die domste linkse in Suid-Afrika – gesels en sy het hom met sy eie ideologiese teenstrydighede verwurg.
Die 39-jarige Amerikaner is in die land om te praat by die Quest for Non Racial South African Society Dialogue (QfNRSASD), maar dit is onduidelik of die geleentheid sal voortgaan.
“Histories is daar meer van die getalle wat die kleurlyn in die teenoorgestelde rigting oorsteek. Mense gebore en gekategoriseer as swart in die Verenigde State, het ‘n wit lewe geleef en daardie sin van rasse-vloeibaarheid het ‘n bietjie van ‘n spektrum gehad, en tog het selfs mense soos Michael Jackson en ander hul pigmentasie of hul velkleur omgekeer,” het sy gesê. Grootes was verward oor dié opmerkings wat hy helaas nie kon weerspreek nie.
“Daar is ‘n moontlikheid vir vloeibaarheid in baie verskillende rigtings, maar dit is nie noodwendig ‘n hoofstroom-tendens of -proses wat mense ondergaan nie, so ek dink tot ‘n mate, daar was ‘n mate van skok en gevoel van ‘wat doen ons’ met iemand wat nog altyd met Swartheid vir hul hele lewe verbind was en tog gebore is en gekategoriseer is as wit.”
Dolezal, wat haar naam verander het aan Nkechi Amare Diallo, is gekritiseer en gekonfronteer as ‘n rasfop. Dolezal sê egter dat ras nie ‘n biologiese konsep is nie, net soos al die kulturele Marxiste beweer.
Heel vreemd is egter dat die wittes wat haar konsep aanhang vir swartes om wit te kan wees – soos Grootes graag uitbassuin – nie gretig is om self swart te word nie.
“Dit bring regtig na vore dat ras ‘n sosiale konstruk is. President Barack Obama het selfs gesê dat ras meer sosiaal is as wat dit biologies is en as jy as ‘n Afro-Amerikaner beskou word, is jy ‘n Afro-Amerikaner,” het sy gesê.
Grootes het haar gevra oor die voorreg wat sy haarself gegee het deur die besluit om swart te wees, terwyl die Afro-Amerikaners histories nie dieselfde kan doen nie – hulle was net so. Hy het natuurlik vergeet dat met regstellende aksie is dit ‘n voordeel om vandag swart te wees, dus moes hy desnoods na die verlede teruggryp.
Grootes was duidelik nie voorbereid daarop dat Dolezal swartheid vandag as ‘n voorreg beskryf nie. Sy hele “kollektiewe witskuld” paradigma hang daarvan af dat swartes as slagoffers voorgehou moet word. Sy het sy illusies met dié antwoord vernietig:
“Die spektrum wat ek net genoem het, is ‘n voorregspektrum, of dit iemand is wat lig is en as swart geklassifiseer is by geboorte of iemand wat wit gebore is en sekere eienskappe het wat swart as swart sou word. Ek dink dat daar ‘n etnies onbepaalde soort sone is wat vir seker ‘n voorreg het, want dan het jy die persoonlike agentskap om sonder sekere operasies te besluit – rassistiese rekonstruksie operasies waar mense kan gaan na uiterste maatreëls om ‘n voorkoms te verander na een ras of die ander – en dis nie net swart en wit nie.
“In my geval was daar ‘n kruising van die kleurlyn, maar dit is nog nie so buitengewoon nie, dit is nie ‘n keuse op ‘n manier wat mense dink dit is nie. So het ek nog altyd gevoel … as ek egte identiteit sê, is dit omdat dit is wat ek nog altyd was.”
Dolezal het ook aan Grootes gesê dat wanneer sy as wit geïdentifiseer word, sy dikwels bevraagteken word. “Mense het met my geargumenteer en gesê ek is meer swart as wit en nou vertel mense my dat ek meer wit as swart is.”
Dolezal se ware wit identiteit is in 2016 onthul en sy het vir ‘n paar jaar ‘n aansienlike terugslag beleef nadat sy nie meer kon voorgee dat sy swart is nie. Gelukkig kon die linkse idee van ‘n “sosiale raskonstruk” vir haar ‘n logiese uitkoms bied, maar kennelik het linkse wittes nooit gedink hul plan kan na ander kant teen hulle werk nie.
“Die meerderheid van Afro-Amerikaners in die Verenigde State het hul rug op jou gedraai, hulle is woedend en hulle voel dat jy van hulle gesteel het. As jy so eg is, hoekom voel so baie mense so?” het Grootes met groot ingehoue woede gevra.
Die antwoord is natuurlik dat rasverskille eg is, maar Grootes wou dit nie waag om sy eie vraag beantwoord nie. Die linkses moet bly voorgee dat swartes ook wit kan wees vir hul projek om wit lande te vernietig. Andersom werk die plan nie meer nie, want dan sal hulle moet toegee dat swartheid ‘n voordeel is en nie slagofferskap nie.
Die linkses kerm nou oor “rasse-integriteit” en egte rasstatus, net soos swart suprematiste en Verwoerdiaanse suiwerras-aanhangers, sonder ironie.
Lily Workneh, Amerikaanse uitvoerende redakteur van US Black Voices, het gevra dat mense ophou om aan haar ‘n platform te gee.
Die Huffington Post in Suid-Afrika het Dolezal gewaarsku dat sy “gevaarlike konsepte” van ras versprei. Swart persoonlikheid Gugulethu Mhlungu het op Twitter gesê dat Rachel Dolezal as ‘n ongewensde persoon deur Binnelandse Sake moet verklaar word sodat sy die land verbied word.
Ander swartes, soos S’mamkele Mandewo, het op Twitter gesê “nie-rassig” beteken slegs swart, net soos PRAAG nog deurgaans beweer.
Rachel Dolezal is obsessed with faking blackness but is coming to SA to speak about non-racialism. If you’re non-racial why you faking black
In Amerika word daar gewoonlik vier rasgroepe onderskei: blankes, swartes, Hispaniste en Indiane. Anders as in Suid-Afrika is blankes daar die meerderheidsgroep. Soos in Suid-Afrika is die Amerikaanse blankes oorspronklik van Europa en die swartes van Afrika afkomstig. Die groot verskille (bv kultureel) tussen blankes en swartes is algemeen bekend. Die Spaans- en Portugeessprekende Hispaniste, afkomstig uit Sentraal- en Suid-Amerika, speel in Amerika ‘n beduidende rol maar glad nie in Suid-Afrika nie. Die Amerikaanse bevolkingsgroep waarvan ons plaaslik seker die minste kennis dra, is die Indiane. Hulle is minder as 2% van die Amerikaanse bevolking teenoor 13% swartes en 16% Hispaniste. Daar is ‘n vyfde Amerikaanse bevolkingsgroep, die Asiate, wat groter as die Indiane is, naamlik 5%, maar hulle is hoogs onprominent in die medediging om bevoordeling. Dit is die Hispaniste, Indiane en veral die swartes wat op bevoordeling ten koste van die blankes aandring.
Die Indiane (American Indians) word deesdae Native Americans genoem, enersyds om hulle van die Asiate te onderskei en andersyds om te beklemtoon dat hulle hulle voor die ander rasgroepe in Amerika gevestig het. Alle nie-Indiane verkry sodoende die status van setlaars, terwyl die Indiane in werklikheid via die Bering-seestraat uit Asië na Amerika geëmigreer het. In Suid-Afrika het die Khoi-San deesdae ‘n soortgelyke dierbaarheidstatus van “altyd hier gewees.” Die blankes, wat oor die see van Europa na Suid-Afrika gekom het, word as setlaars en gronddiewe gebrandmerk. Die swartes, wat te voet uit die noordooste Suid-Afrika binnegekom het, word egter nie setlaars en gronddiewe genoem nie. Hulle misbruik hulle verswelgende meerderheid om die blankes insgelyks van gronddiefstal te beskuldig. Die destydse Kaapse slawe word ook nie as setlaars gebrandmerk nie. Afgesien van kultuur is die groot onderskeid tussen die blankes en die ander bevolkingsgroepe in wat hulle konkreet tot stand gebring het. Dit word deesdae egter polities byderwets verswyg. Die Khoi-San en slawe het eintlik niks noemenswaardigs nagelaat nie. Maar polities byderwetses kom deesdae tot hulle redding met die bewering dat die Khoi-San en slawe op ‘n mistieke manier Afrikaans in die kombuise gefabriseer het (Praag 11 Februarie). ‘n Nuwe taal kan blykbaar soos ‘n haas uit ‘n hoed getrek word. Daarna het die Boere/Afrikaners glo naas grond ook hierdie taal van hulle gesteel.
Die afmetings wat die bevoordeling van nie-wittes aanneem, is ongelooflik. In Amerika verkies mense om indien enigsins moontlik eerder aan ‘n minderheidsgroep te behoort as om as lid van die meerderheidsgroep, die blankes, op eie prestasie aangewese te wees. By Amerikaanse minderheidsgroepe is daar min(der) druk op individuele prestasie. Soos in Suid-Afrika verseker groeplidmaatskap bevoordeling, met net die blankes wat vir benadeling uitgesonder word. ‘n Bekende voorbeeld is Todd, die eggenoot van Sarah Palin. Sy was in 2008 die visepresidentskandidaat in John McCain se onsuksesvolle verkiesingsveldtog. Todd Palin is net ‘n agste Eskimo (of Inuit/Aleut, soos hulle deesdae genoem word). “It was a tricky thing to be just Native enough to seem glamorous, but not so Native that it was obvious. Todd could easily pass for all white” (Joe McGinniss, The rogue: Searching for the real Sarah Palin, New York: Crown Publishers, 2011, 336p; Amazon Kindle $12,99, 320). “When he gets drunk he starts talking like a Native” (327). ‘n Soortgelyke geval is Ward Churchill (gebore in 1947) wat ‘n Indiaan wil wees en op wie ek in hierdie rubriek fokus.
Churchill was ‘n dosent in etniese studies aan die University of Colorado Boulder. Teen 2005 het hy berug geword weens ‘n 2001-essay (wat in 2003 tot ‘n boek aangedik is) waarin hy beweer dat die 9/11-aanval ‘n natuurlike gevolg van die Amerikaanse buitelandse beleid was. Hierdie beleid is gekarakteriseer as “ongoing genocidal American imperialism.” Die mense wat in die Wêreldhandelsentrum omgekom het, die “technocratic corps,” was volgens Churchill “little Eichmanns.” Die universiteit het Churchill se navorsingsbedrywighede ondersoek en hom in 2007 weens plagiaat en die fabrisering en vervalsing van navoringsresultate ontslaan. Hierna het ‘n reeks hofsake gevolg, wat eers in 2013 finaal in die guns van die universiteit beslis is.
Die radikalisering van Churchill se opvattings word aan die Amerikaanse deelname (1964-1973) aan die Vietnamese oorlog toegeskryf. “It was the armed struggle waged by the Vietnamese themselves – without the pretense of systematic support from the American pacifists – which finally forced the war to a close” (Churchill, bron hier onder, Kindle 1039). In 1978 het Churchill as ‘n regstellende aksie-amptenaar sy loopbaan aan die University of Colorado Boulder begin. In 1990 het hy ‘n medeprofessor en in 1997 ‘n volle professor in etniese studies geword, met Indiaanse studies as sy spesialiteit. Sy aanstelling was klaarblyklik van ‘n polities byderwetse aard (“a special opportunity position”) want hy het ‘n magistergraad gehad pleks van, soos normaalweg vereis word, ‘n doktorsgraad. In 1992 het Alfred University ‘n eredoktorsgraad aan Churchill toegeken.
Churchill se aanspraak op die status van etniese Indiaan is betwis. In 1992 het hy gesê hy is ‘n agste Creek en ‘n sestiende Cherokee. Die volgende jaar het hy beweer dat hy ‘n sestiende Creek en Cherokee is en in 2005 drie-sestiendes Cherokee. In die 1930-sensus is albei sy ouers egter as blank beskou. Die Indiane aanvaar iemand as een van hulle ras as hy minstens ‘n kwart Indiaanse bloed het; iets wat Churchill nie kon bewys nie (Wikipedia).
Die hooftema van Churchill se Indiaanse opvattings is die beweerde destydse volksmoord en die voortgesette onderdrukking van Indiane deur blankes. Soos Nelson Mandela beskou hy gewapende stryd as die beste en selfs enigste manier om die beweerde onreg reg te stel. Diegene wat pasifisme bepleit, word sonder meer rassiste genoem. In Kindle-formaat is Churchill die mede-outeur van ‘n boek teen kapitalisme. Hy het ook ‘n voorwoord geskryf by ‘n boek oor Islamofobia en een by ‘n boek oor die George Jackson Brigade, wat in die jare sewentig banke beroof en aan gewapende opstand deelgeneem het. Daar is ook Acts of rebellion: The Ward Churchill reader (Routledge, 2003, 506p; Amazon Kindle $61,50), wat onbetaalbaar duur is.
Ek het die volgende boek van Ward Churchill gelees: Pacifism as pathology: Reflections on the role of armed struggle in North America (Oakland: AK Press, 1998/2007, 160p; Amazon Kindle $5,70). Dit is opgedra aan “the fallen warriors of the armed struggle” met die hoop “liberation will come.” In die voorwerk word Diana Oughton van die Weather Underground Organization (‘n amptelik gelyste terreurgroep) gehuldig. Sy het in 1970 saam met Ted Gold en Terry Robbins gesterf toe die bomme wat hulle gemaak het, ontplof het.* Die 1998-voorwoord is deur Ed Mead geskryf en die 2007-voorwoord deur Derrick Jensen. Na Churchill se teks volg daar kommentaar deur Mike Ryan. Hierdie e-boek is ‘n ramp omdat die teks op talle plekke moeilik leesbaar is. Die anargistiese tema dra verder tot ‘n irriterende leeservaring by. Uit die newetitel blyk dat dit nie net om die “bevryding” van Amerika gaan nie, maar om dié van die hele Noord-Amerikaanse kontinent. Die newetitel van die eerste uitgawe was: “Notes on an American pseudopraxis.”
[* Dit herinner aan die manier waarop Robert Waterwich en Coline Williams, meelopers van die MK-terroris Ashley Kriel, in 1989 omgekom het toe die bom wat hulle by die magistraatsgebou in Athlone wou plant, ontplof het. Die ANC-stadsraad het in 2005 ‘n monument vir hulle onthul. In 2008 is hierdie monument gesteel en as skrootmetaal verkoop. In 2009 het die DA-stadsraad ‘n nuwe monument vir hulle opgerig.]
Ek skryf vervolgens agtereenvolgend oor die teks van Mead, Jensen, Churchill en Ryan, voordat tot ‘n aantal gevolgtrekkings gekom word.
Ed Mead
Mead begin sy voorwoord met ‘n aanhaling van Mao Tsetung: “Power grows from the barrel of a gun” (Kindle 408). Die rede waarom hy gevra is om die voorwoord te skryf, is dalk:
“I just finished an eighteen-year stretch in prison for having been a part of a political organization that bombed, among other places, the headquarters of the Department of Corrections in Olympia; the Bureau of Indian Affairs building in Everett, and the FBI office in the Tacoma federal courthouse” (430). “My associates and I paid a terrible price. That cost included the loss of comrades Bruce Siedel and Ralph ‘Poe’ Ford. Poe died while planting a pipe bomb in the refrigeration mechanisms located in the back wall of the Safeway store on the 15th, and Bruce was killed in a shootout with police at a failed George Jackson Brigade bank robbery. The cost also included the loss to Seattle’s progressive movement of many committed militants, who ended up spending many years in various state and federal prisons” (435).
“I served nearly two decades behind bars as a result of armed actions conducted by the George Jackson Brigade … I still find one conclusion inescapeable: Pacifism as a strategy of achieving social, political, and economic change can only lead to the dead end of liberalism ” (439). “Nonviolence as a strategy thus amounts to a form of liberal accommodation and is bound to fail. The question is not whether to use violence in the global class struggle to end the rule of international imperialism but only when to use it” (444). “I am … objecting to the privileges that pacifists are often able to enjoy at the expense of the global class struggle (one does not see too many pacifists of color these days) … I managed to do my time [in prison] in a manner I believe was consistent with communist principles” (449). “If at some point we are bound to engage in violent struggle against the government … it is imperative that we do so in a manner calculated to win. The object is to win” (455).
“The television screens of the era [circa 1969] … showed US troops reeling in defeat before Vietnamese liberation forces supplied by both China and the USSR. The same images would shortly be aired with respect to Cambodia and Laos. There were other revolutionary victories in places like Cuba, Nicaragua, Mozambique, and Angola. Substantial guerrilla struggles were being waged at the time in Uruguay, El Salvador, Guartemala, Palestine, Rhodesia, South Africa, the Philippines, and elsewhere. We future Brigade members could see a world in which progressive forces were on the offensive internationally and imperialism was everywhere in retreat. All we needed to do to bring about final victory, it seemed, was apply pressure on the cracks of empire by opening up fronts in the belly of the beast [the US] itself” (463). ‘n Gewapende stryd is in verskeie stede dwarsoor Amerika gevoer. “We could readily envision a day when all of these seemingly isolated elements would join into one huge fist,* battering the whole structure of capitalist oppression to its knees. That was the atmosphere in which the Brigade developed. Conditions seemed genuinely ripe for revolution” (469). “The sacrifice did not accomplish the desired political goals” (474). [* ‘n Gebalde vuis is ook die Nelson Mandela-saluut.]
Derrick Jensen
In sy voorwoord beklemtoon Jensen sowel sosiale as omgewingsgeregtigheid. Die blankes besoedel glo nie net die samelewing nie maar ook die natuur. Dit is die bekende mite van hoe vreedsaam die inheemses voor die koms van die blankes gelewe het en hoe hulle deurgaans in harmonie met die natuur was. “The dominant [white] culture is killing the planet” (52) [and] “commits genocide against every indigenous culture it encounters, that degrades and impoverishes the vast majority of humans” (57). “Churchill doesn’t, of course, argue for blind, unthinking violence. He merely argues against blind, unthinking nonviolence” (67). “Those in power are insatiable. They will do anything – lie, steal, kill – to increase their power” (71). “Long ago … Indians and others of the indigenous asked nicely for members of this culture [whites] to stop stealing their land … It will not stop so long as there is anything left for it to exploit” (71). “Without a healthy landbase you have nothing … no landbase means no life” (87). “Violent and nonviolent approaches to social change are complementary”* (250). “Violence … works. It works dreadfully well. And it can work for liberation as well as subjugation” (326). [* Dink aan hoe die ANC met die NP-regering onderhandel het en terselfdertyd sy gewapende stryd tot die 1994-verkiesing voortgesit het.]
Ward Churchill
In Amerika is dit die konserwatiewes en ondersteuners van die Republikeinse Party wat aandring op die reg op vuurwapenbesit, sodat hulle hulleself teen misdadigers kan beskerm. Die linkse liberale en ondersteuners van die Demokratiese Party wil hierdie reg inkort. Hierdie linkses is ideologies baie nader aan Ward Churchill as die konserwatiewes. Maar dit is liberale wat die sterkste voorstanders van vrede en passiwiteit is. “Many people on the left demonstrated an irrational aversion to firearms … this translated into a posture of deliberate self-disempowerment … To call such practice selfdefeating is to dramatically understate the case” (493). Churchill beywer hom gevolglik vir “‘hands on’ exposure to weapons … only by becoming familiar with weapons – to some extent ‘demystifying’ them – could one strip away the kind of psychic baggage which precluded rational decision-making with respect to their potential utility” (498). Daardie “demystifying” word “personal empowerment” genoem (510). Dit het Churchill daartoe beweeg “to look at … the Black Panthers … in a whole new way” (510). Die Black Panther Party (1966-1982) het hom vir ‘n aparte Amerikaanse staat vir swartes beywer. Die anargis en bewonderaar van terrorisme, Noam Chomsky (gebore in 1928), dien ook as inspirasie (581, 1052).
Assata Shakur (gebore in 1947) was lid van die Black Panther Party en die Black Liberation Army. Sy is ‘n veroordeelde moordenares en die eerste vrou wat in Amerika amptelik as ‘n terroris gelys is. Sy word soos volg goedkeurend aangehaal: “It is the obligation of every person who claims to oppose oppression to resist the oppressor by every means at his or her disposal. Not to engage in physical resistance, armed resistance to oppression, is to serve the interests of the oppressor, no more, no less. There are no exceptions to the rule, no easy out” (600). Churchill verkwalik bv die Jode dat hulle hulle nie gewelddadig teen die Nazi’s verset het nie (632). Bruno Bettelheim (1903-1990), wat self in die Dachau- en Buchenwald-konsentrasiekamp was, verwys na “the role of passivity and nonviolence in amplifying the magnitude of the Holocaust” (656). “The persecution of the Jews was aggravated, slow step by slow step, when no violent fighting back occurred” (680). Die enkele opstand in Auschwitz was ‘n uitsondering. Daar was ook “the armed revolt of the Warsaw Ghetto during April and May 1943” (715).
“The example of the Jews under nazism is, to be sure, extreme. History affords us few comparable models by which to assess the effectiveness of nonviolent opposition to state policies, at least in terms of the scale and rapidity with which consequences were visited upon the passive. Yet it is precisely this extremity, which makes the example useful; the Jewish experience reveals with stark clarity the basic illogic at the very core of pacifist conceptions of morality and political action” (690). Vir die Jode “nonviolence was a catastrophic failure, and only the most extremely violent intervention by others saved Europe’s Jews at the last moment from slipping over the brink of utter extinction. Small wonder that the survivors insist, ‘Never again!’” (734). Die ANC-kamerade se “Never again” wanneer na apartheid verwys word, kom klaarblyklik hiervandaan.
Mohandas* Gandhi (1869-1948) word dikwels voorgehou as ‘n toonbeeld van suksesvolle vreedsame protes. Maar Churchill beweer “Gandhi’s movement showed little likelihood of forcing England’s abandonment of India. Without the global violence that destroyed the Empire’s ability to forcibly control its colonial territories (and passive populations), India might have continued indefinitely in the pattern of minority rule marking the majority of South Africa’s modern history” (741). “It required/requires no particularly sophisticated analysis to perceive that the imposition of colonial/neocolonial forms of exploitation upon Third World populations entailed/entails a degree of systemic violence sufficient to ensure the permanence of their revolt until it succeeds” (1061). [* Mahatma (Sanskrit ‘great soul’) is ‘n verdierbaring van Gandhi soortgelyk aan die naam “Madiba” vir Nelson Mandela.]
‘n Ander prominente voorbeeld van beweerde suksesvolle vreedsame protes is Martin Luther King jr (1929-1968). Hierteen argumenteer Churchill op ‘n soortgelyke wyse.
“The limited success attained by Martin Luther King and his disciples in the United States during the 1960s, using a strategy consciously guided by Gandhian principles of nonviolence, owes a considerable debt to the existence of less pacifist circumstances” (746). “Without the spectre, real or perceived, of a violent black revolution at large in America during a time of war, King’s nonviolent strategy was basically impotent in concrete terms” (754). “There simply has never been a revolution, or even a substantial social reorganization, brought into being on the basis of the principles of pacifism. In every instance, violence has been an integral requirement of the process of transforming the state” (773).
“Pacifist praxis (or, more appropriately, pseudo-praxis), if followed to its logical conclusions, leaves its adherents with but two possible outcomes to their line of action: 1. To render themselves perpetually ineffectual (and consequently unthreatening) in the face of state power, in which case they will likely be largely ignored by the status quo and self-eliminating in terms of revolutionary potential; or, 2. To make themselves a clear and apparent danger to the state, in which case they are subject to physical liquidation by the status quo and are self-eliminating in terms of revolutionary potential. In either event – ineffectuality or suicide – the objective conditions leading to the necessity for social revolution remain unlikely to be altered by purely pacifist strategies” (773).
“Pacifism is racist. In displacing massive state violence onto people of color both outside and inside the mother country, rather than absorbing any real measure of it themselves (even when their physical intervention might undercut the state’s ability to inflict violence on nonwhites), pacifists can only be viewed as being objectively racist. Racism itself has been accurately defined as a pathology” (1158). “Pacifism is suicidal. In its core impulse to prostrate itself before the obvious reality of the violence inherent in state power, pacifism not only inverts Emiliano Zapata’s [1879-1919, a Mexican revolutionary] famous dictum that ‘It is better to die on one’s feet than to live on one’s knees;’ it actually posits the proposition that it is best to die on one’s knees and seek to achieve this result as a matter of principle. Pacifist Eros is thus transmuted into Thanatos”(1168) – Sigmund Freud (1856-1939) se doodsinstink.
“It is considered axiomatic that revolution in nonindustrialized areas all but inherently entails resort to armed struggle and violence. This remains true whether one is considering the Bolshevik revolution, the Chinese revolution, the Vietnamese revolution, the Cuban revolution, the Algerian revolution, decolonization struggles in Africa during the 1950s, the Nicaraguan revolution, the Zimbabwean revolution, or any other. The same principle also holds with regard to Third World liberation movements such as the ANC in South Africa, SWAPO in Namibia, the Tupamaros in Uruguay, the Prestes Column in Brazil, Shining Path in Peru, and so on. In each case, the fundamental physical relationship between armed struggle/violence and liberatory posture is clear. As a matter of praxis, this relationship has been clarified (even codified) by theorists as diverse as Frantz Fanon, Che Guevara, Mao Tsetung, and Vo Nguyen Giap,* to name but a few. The accuracy of their articulations is so compelling that even such a devout (and principled) North American pacifist as Blase Bonpane has observed that, in the Third World, armed struggle is required because ‘passivity can coexist nicely with repression, injustice, and fascism’” (1219). Churchill skryf: “Pacifism itself offers no coherent praxis for liberatory social transformation … assuming the status of a sort of ‘quasi-praxis’ … a low level of ideological consciousness” (1263). [* Dit is bekend dat die ANC se onderhandelingstrategie met die NP-regering sterk deur die Vietnamese generaal Giap (1911-2013) beïnvloed is.]
Churchill krabbel skynbaar ‘n bietjie terug wanneer hy skryf:”It is not being suggested that nonviolent forms of struggle are or should be abandoned, nor that armed struggle should be the normative standard of revolutionary performance” (1279). Maar dan haal hy Stokely Carmichael (1941-1998, “Mama Africa,” Miriam Makeba 1932-2008, se man) soos volg aan: “If we are to consider ourselves as revolutionaries, we must acknowledge that we have an obligation to succeed in pursuing revolution … We must use the strength of our enemy to undo him, keeping him confused and off-balance. We must organize with perfect clarity to be utterly unpredictable. When our enemies expect us to respond to provocation with violence, we must react calmly and peacefully; just as they anticipate our passivity, we must throw a grenade” (1279). Is dit nie presies wat die ANC met die armsalige NP-“onderhandelaars” gedoen het nie?
“Any revolutionary movement within advanced capitalist nations must develop the broadist possible range of thinking/action by which to confront the state. This should be conceived not as an array of component forms of struggle but as a continuum of activity stretching from petitions/letter writing and so forth through mass mobilization/demonstrations, onward into the arena of armed self-defence, and still onward through the realm of ‘offensive’ military operations (eg elimination of critical state facilities, targeting of key individuals within the government/corporate apparatus, etc). All of this must be apprehended as a holism, as an internally consistent liberatory process applicable at this generally-formulated level to the late capitalist context no less than to the Third World. From the basis of this fundamental understanding – and, it may be asserted, only from this basis – can a viable liberatory praxis for North America emerge” (1288).
“There is no place for the profession of ‘principled pacifism’ to preclude – much less condemn – the utilization of violence as a legitimate and necessary method of achieving liberation. The dismantling of the false consciousness inherent in the ideology of ‘nonviolent revolution’ is therefore of primary importance in attaining an adequate liberatory praxis” (1297). Churchill sluit sy boek soos volg af: “The desire for a nonviolent and cooperative world is the healthiest of all psychological manifestations. This is the overarching principle of liberation and revolution. Undoubtedly, it seems the highest order of contradiction that, in order to achieve nonviolence, we must first break with it in overcoming its root causes. Therein, however, lies our only hope”(1418). In Suid-Afrika het ons voor “bevryding” ‘n oorvloed van geweld deur individue en terreurgroepe gehad. Anders as wat Churchill ons probeer wysmaak, het ons sedert 1994 nie vrede ervaar nie maar buitensporige voortgesette geweld.
Mike Ryan
Ryan, ‘n “white radical” (2018), gee ‘n Kanadese perspektief op hierdie onderwerp. “I am prompted to ask how bad conditions must become before we recognize that the time is right for any and all forms of resistance that can be effectual in putting an end to this madness, before it puts an end to us” (1986). Hy dink die verlangde revolusie sal nie gewilder word as weerstand tot protes afgeskaal word nie (1991). “A party (or, in our case, an organization of movement) which bases itself on an existing average level of consciousness and activity, will end up reducing the present level of both” (1996). “The state is violent in its very nature. The police, the army, the prisons stand as immediate, tangible evidence of this. The genocide of Third and Fourth World peoples stands as evidence of this” (2002). In hierdie soort linkse literatuur word blankes telkens van volksmoord (“genocide”), die uitroeiing van nie-wittes, beskuldig terwyl daar statistiese bewyse is dat nie-wittes onder blanke bewind vinniger toeneem as wanneer hulle aan hulle lot oorgelaat word. In die era van Westerse slawerny het Afrika-swartes net in die Amerikas meer geword. Desnieteenstaande word blankes nie net van “genocide” beskuldig nie, maar sommer van “omnicide, the death of all life” (2286), dus dat blankes die natuur doeltreffender as swartes vernietig.
“The civil disobedience of the white Canadian peace movement, other than being a revolutionary practice or an honest expression of protest, has become a form of catharsis, a practice that allows us to cleanse our souls of the guilt of our white skin privilege for ourselves and for each other without posing a threat either to the state or ourselves. We create a theater of pseudoresistence” (2042). Ryan wil hierdie situasie radikaliseer. Hy haal Judy Costello soos volg aan: “I believe in noncooperation and civil disobedience, but in practice I have seen men use these tools as weapons – seeing who can suffer the most, counting up jail records, feeding on the glory of being able to suffer more” (2065). Ryan skryf: “As long as we remain passive and ineffective in our resistance, we will … leave Third and Fourth World peoples in the front line of the very real and very violent struggle between imperialism and liberation while we continue to reap the benefits of a comfort zone created by their oppression” (2072).
Martin Luther King het dieselfde laai as Desmond Tutu uitgehaal deur skynbaar teen gewelddadigheid te praat maar sy volgelinge dermate op te sweep dat hulle tot geweld oorgegaan het en dan het sowel King as Tutu konsekwent nagelaat om die geweld te veroordeel. Ryan haal King aan waarvolgens hy geweld teen eiendom goedpraat omdat dit nie geweld gerig teen mense was nie. King sê: “I am aware that there are many who wince at the distinction between property and persons, who hold both sacrosanct. My views are not so rigid” (2104). Hierin lees Ryan “recognition that nonviolence does not imply the absolute, constant, and permanent absence of force or violence” (2109). Hy haal Frantz Fanon (1925-1961) soos volg aan: “Decolonization is always a violent phenomenon” (2127). Malcolm X (1925-1965) het gesê: “The only people in this country who are asked to be nonviolent are [the oppressed] … I believe we should protect ourselves by any means necessary when we are attacked by racists” (2198).
Ryan:
“There has never been an example of nonviolent liberation in the Third World. The one experiment with nonviolent decolonization was the electoral victory of Salvador Allende [1908-1973] in Chile [1970], and this one example was smashed by US imperialism” (2127). “One need only look to the African National Congress (ANC) and the example of Nelson Mandela to see why Third World revolutionaries must embrace violence” (2131). “We recognize that the actions of Third World revolutionaries are not aggressive acts of violence, but a last line of defence and the only option for liberation in a situation of totally violent oppression” (2264). Fanon word weer aangehaal: Wat met die geweld beoog word, is “to rehabilitate [human]kind, and help make [humanity] victorious everywhere, once and for all … This huge task … consists of reintroducing [humanity] into the world” (2155). Ryan noem dit “the new world” (2309); dus utopia, oftewel hemel op aarde. “We, as Euroamerican radicals inside the North American settler states, must develop a clear position regarding what we will do if this war of genocide which has been going on for some 500 years once again heats up and heads toward a definitive culmination” (2183).
Slot
In hierdie rubriek het ons te make met mense wat in ‘n heeltemal ander liga is as diegene wat gewoonlik op Praag aan die woord gestel word. Ons is hier midde in die wêreld van marxiste, terroriste, vandale en misdadigers, dus die soort mense wat ons bv as ANC-kamerade in leidende posisies leer ken het. Enigiets wat onder blanke bewind opgebou is, kon maar vernietig word. Met die oog op die politieke magsoorname kon die land maar tot op die grond afgebreek word. Beskaafde, Westersgeoriënteerde mense vind dit moeilik, selfs onmoontlik, om aansluiting by sodanige destruktiewe ingesteldheid te vind.
Die bogenoemde vier outeurs trek te velde teen blanke politieke beheer vanuit hulle posisie van onderdanigheid/”onderdrukking”. Hulle argumenteer ten gunste van die gebruik van alle middele, insluitende geweld, ten einde die mag oor te neem. In Suid-Afrika het die magsoorname egter reeds op gewelddadige en verraderlike wyse plaasgevind. Die bewering dat die magsoorgawe vreedsaam verloop het, is vals. Die geweld duur steeds voort. Dit is ook ‘n leuen dat die meerderheid blanke kiesers tot magsoorgawe ingestem het. Hulle het hulle ten gunste van magsdeling uitgespreek.
Die outeurs maak dit duidelik dat pasifisme die strategie van die liberales en progressiewes is en dat pasifisme nie tot verandering lei nie. Pasifisme word beskou as ‘n resep vir selfvernietiging en dat dit selfs algehele groepuitwissing kan veroorsaak. Vir beduidende verandering is geweld glo noodsaaklik. In Suid-Afrika word blankes se belange al hoe meer vertrap. Blankes en veral Afrikaners ervaar toenemend dat hulle taal en kultuur met uitwissing bedreig word; selfs hulle lewens. Die eiendomsreg van blankes word al hoe meer aan bande gelê. Op grond van hulle ras geniet blankes nie volwaardige burgerskap nie. Swartes word blatant bevoordeel en bepaal wat, en in watter mate, iets aan blankes gegun word.
Daar is sekerlik elemente van waarheid in wat die vier outeurs geskryf het. Die vraag is in hoeverre Suid-Afrikaanse blankes hierdie outeurs se raad kan inspan om hulle situasie te verbeter. Vir my lyk ‘n gewelddadige teenrevolusie nie na ‘n realistiese opsie nie.* Dalk is dit omdat my ingesteldheid glad nie militaristies is nie. Ek is nie eens militant genoeg nie. Toe die veiligheidsmagte (weermag en polisie) in 1994 nog sterk was en doeltreffend ter beskerming van die blankes kon optree, het Constand Viljoen geoordeel dat militêre ingryping veral op die lange duur nie die gewenste resultate sou lewer nie. Intussen het meer as twee dekades verloop en het baie van diegene wat destyds sodanige weerstand kon bied, gesterf of oud en afgeleef geword. Wat klaarblyklik in 1990/94 broodnodig nodig was, was beter onderhandelaars wat ‘n veel beter staatkundige grondslag kon afdwing.
[* Toe Spanje onder die beheer van Moslems was (711-1492) “Muslim rulers … used decapitation against their fellow Muslims even more than against Christians. This last difference may be attributable to the submissive condition of Christians … in Islamic Spain, which lessened the number and danger of their revolts” (Dario Fernandez-Morera, The myth of the Andalusian paradise, Wilmington: ISI Books, 2016, 381p; Amazon Kindle $9,74, 2675). Geweld is dus nie ‘n wonderkuur vir die opheffing van onderdrukking nie. Dieselfde geld vir onderdanigheid. Tussen die uiterstes van geweld en onderdanigheid moet daar êrens ‘n streep getrek word.]
Die huidige totale en daarby vreemde oorheersing is myns insiens vir die meerderheid Afrikaners onaanvaarbaar. Berusting is nie moontlik nie. Weerstand of verset of ten minste protes is noodsaaklik; sekerlik in groter mate as wat tot dusver die geval was. Suid-Afrika is nie sonder meer die land van die swartes soos bv Nelson Mandela graag beweer het nie. Insgelyks is dit ook nie sonder meer die land van die Khoi-San nie. Suid-Afrika is ook, selfs in oortreffende mate (as hulle bydrae na waarde geskat word), die land van die blankes. Daarom is dit ontoelaatbaar dat daardie inwoners wat hulleself as voortreflik (selfs as die voortreflikste) bewys het tot minderwaardige burgerskap verdoem word.
NP van Wyk Louw het gewaarsku dat ‘n geslag nie sonder protes verby moet gaan nie. ‘n Geslag beslaan dertig jaar. Sedert 1994 het meer as twee dekades verloop. Vir die huidige ouer geslag is daar min tyd oor om doeltreffend te protesteer. Hoe minder ons ons daadwerklik teen onreg verset, des te meer sal daar ten koste van ons onreg gepleeg word. Sodanige protes moet uiteraard primêr teen ons nuwe, vreemde heersers gerig word. Maar dit kan kwalik gewelddadige protes wees. Met iedere dag wat verbygaan, word die blankes ‘n kleiner persentasie van die bevolking weens die vinniger aanwas van nie-wittes en die toestroming van inkommers uit veral Afrika. Die geweldsopsie word dus daagliks al hoe meer onrealisties.
Een van my groot griewe is teen die klein groepie blankes en daarby Afrikaanssprekendes wat mandaadloos gehandel en ons as blankes in ‘n posisie van relatiewe magteloosheid en minderwaardige burgerskap laat beland het. Dit is verregaande dat hierdie mense sonder magtiging hulle aangematig het om ‘n land,* ‘n Europese beskawing en die Afrikanervolk (potensieel) op die vernietigingspad te plaas. My beswaar is veral teen FW de Klerk, Leon Wessels en Roelf Meyer wat pleks van in skaamte laag te lê, hulle steeds telkens op die voorgrond dring. Hulle verkeer in die waan dat hulle uitsonderlik gepresteer het en, asof hulle beskermheiliges is, met die blankes se belange vertrou kan word. Dit is die dure plig van Afrikaners om die onbesonne woorde en dade van diesulkes by elke moontlike geleentheid aan die kaak te stel, dus hulle daadwerklik te diskrediteer. Hulle durf nie skotvry daarvan afkom nie. [* Dit is die verklaarde beleid van die ANC, gesteun deur sy Lite-vleuel (die DA), dat Afrikane vryelike uit Afrika na Suid-Afrika moet kan beweeg. Dit is onteenseglik ‘n resep vir die verdere agteruitgang en selfs vernietiging van die land.]
Groter eensgesindheid onder blankes en veral Afrikaners is sekerlik nodig. Ons sal deurlopend en met erns oor ons pad vorentoe moet besin sodat ons doelgerig kan optree. Ten spyte van al die dwaasheid wat ten koste van ons gepleeg is, is daar een ding wat ons ons steeds moet veroorloof: om nooit moed op te gee nie.
Die uittredende Amerikaanse president, Barack Obama, het in ‘n emosionele afskeidstoespraak in Chicago Amerikaners gevra om op te staan vir Amerika se “waardes” en om alle vorme van diskriminasie te verwerp.
Die uittredende swart president het gesê rasverskille bly ‘n verdelende krag in die VSA.
Obama het gesê die suksesse wat in sy tyd behaal is sluit in die ekonomiese herstel, die kernwapen-ooreenkoms met Iran en die wettiging van huwelike tussen dieselfde geslagte.
Hy het die afskeidstoespraak gebruik om die aangewese president, Donald Trump, se beleidsvoorstelle skerp te kritiseer.
In die nominasie-sittings sal al die Trump-aanstellings vir sleutelposte na verwagting oor rasverskille gebraai word. Dit blyk dat dit die enigste idee is wat die Demokrate oor het na hul geweldige terugslag met die verkiesing.
Jeff Sessions, wat Trump vir prokureur-generaal wil aanstel moes Dinsdag bontstaan oor rassisme-aantygings.
Onder die komende sittings is een Woensdag vir Exxon Mobil se baas, Rex Tillerson, Trump se keuse vir minister van buitelandse sake.
Demokrate en Neocon-Republikeine is bekommerd dat hy te naby is aan Rusland. Afgetrede Marine Corps Gen. James Mattis, is die keuse vir verdedigingsekretaris. Sy rassisme-vere gaan na verwagting Donderdag gepluk word.
Nou het dit ook bekend geraak dat die borsbeeld van Martin Luther King uit die Ovaalkantoor gesmyt gaan word, en Winston Churchill gaan teruggeplaas word op sy plek.