Helen Zille – praag.co.za

Leon Lemmer: Plakkers verswelg die eens beloofde land

FA Venter* (1916-1997) was ‘n skrywer van onder meer historiese romans, soos die volgende vier oor die Groot Trek: Geknelde land (1960), Offerland (1963), Gelofteland (1966) en Bedoelde land (1968). Samevattend kan Suid-Afrika, ten minste in historiese Afrikanerperspektief, op Bybelse gronde as die Beloofde land bestempel word, op ‘n manier soortgelyk aan hoe die Sioniste Israel as hulle beloofde land beskou. Die hooftitel van Karl Kemp (gebore in 1992) se boek kan seker in daardie sin verstaan word: Promised land: Exploring South Africa’s land conflict (Cape Town: Penguin, 2020, 464p, R300; Kindle $14,36). Ek het al oor grondbesetting en -onteiening in Suid-Afrika geskryf, maar dit het veral op plase betrekking gehad; dus op plattelandse gebiede (Praag 23.03.2014 en 29.08.2020). Kemp plaas die klem op grond wat in stedelike gebiede en dorpe (onwettig) vir woondoeldeindes beset word. “Over the years, land reform policy has shifted from an agricultural focus to a far broader emphasis on ‘land’ in general, and now includes housing and often, by implication, capital” (Kindle 495). Dat grondbesetting vir woondoeleindes dié groot probleem is, blyk uit die verwagting dat 80% van die land se bevolking teen 2050 verstedelik sal wees (664).

[* Venter was ‘n Sap, maar hy het die ANC tereg as ‘n marxistiese instansie beskou en om daardie rede in 1987 uit die Afrikaanse Skrywersgilde bedank. Hy het in die Strand afgetree. Sy woonstel het aan hom ‘n uitsig oor Melkbaai gebied. In Die Burger het hy gekla omdat hierdie strandgebied vir blankes gereserveer was. Soos in die geval van Durban se strandgebied is blankes deesdae veral oor Kers- en Paastyd glad nie in Melkbaai te sien nie. Ek dink nie Venter sou werklik in sy noppies gewees het met die toestand waarin Melkbaai verval het nie.]

Wat grondbesetting en -onteiening vir boerdery- en woondoeleindes in die nuwe Suid-Afrika gemeen het, is enersyds dat die besetters swartes is wat binne Suid-Afrika migreer, asook inkommers uit veral Afrika-lande. Eersgenoemde euwel is te wyte aan die afskaffing van instromingsbeheer in 1986 (917) terwyl die ander euwel deur gebrekkige grensbeheer sedert 1994 veroorsaak word. In die 1996-Grondwet, artikel 21(3), staan: “Every citizen has the right to enter, to remain in and to reside anywhere in the Republic.” “Millions came to the Western Cape’s urban centres from the Eastern Cape in search of a better life” (710). Maar Helen Zille mag hulle glo nie vlugtelinge noem nie. Andersyds is dit nie net grond in stede en dorpe wat deur hierdie migranthordes vir woondoeleindes beset word nie, maar ook plase aan die buitewyke. Wat grensbeheer betref: “Both white and black communities in South Africa are calling for border control. In this at least they are united” (6153). Maar Kemp skryf: “What strikes me … is the disconnect between black politicians and ordinary black people” (6149).

Kemp verskaf die volgende perspektief: “It is not for nothing that Marxist historians place the mineral revolution at the heart of South Africa’s torrid racial history: what else could have happened, they argue, as a result of building a city of riches on the back of black labour from resources that were stolen? – [the Nelson Mandela/ANC/SACP perspective]. Apartheid apologists argue the other side of this coin in defence of the state’s actions – how else could it have dealt with the influx? Those coming from outside, they say, did so voluntarily, and the state was left to try to hammer the overpopulation this caused into something resembling order” (5477). “In 1986, amid a state of emergency and the worst sustained violence in the face of apartheid oppression since Sharpeville [1960], the government scrapped influx control” (5500).

Die afskaffing van instromingsbeheer, wat sedert 1996 deur die Grondwet gerugsteun word, is die kernoorsaak van die plakkerprobleem. “It all started with the scrapping of influx control” (5523). Dit is nie net blankes wat so dink nie. ‘n Swarte word soos volg aangehaal: “I think the white people are good for us. When I look back, there was no joblessness” (5820) en “The regulation of immigration was nice. And there were even good houses” (5820).

Wanneer daar in oorverligte geledere van gronddiefstal gepraat word, word aan die koloniale of imperiale era gedink, dus aan gevalle waar blankes na bewering die misdadigers was. Wat Kemp se boek duidelik maak, is dat swartes deesdae op ‘n ongekende skaal die plaaslike gronddiewe is. Hy verwys na “broken South Africa” (6911). Desnieteenstaande is dit my oortuiging dat Kemp hom, ten minste in die openbaar, polities byderwets voordoen. Hoe anders sou hy werk as joernalis kry gegewe die toestand waarin die massa-inligtingsmedia plaaslik en elders verval het?

Let op Kemp se ingesteldheid: “Farm attacks and land occupations are often said to be a concerted effort by the ANC to undermine and intimidate whites, and eventually chase them into the sea. To believe this is to completely misunderstand the political landscape of South Africa” (2904). Later verwys Kemp na “the ‘white genocide’ narrative regarding farm attacks” (3070). “Some of the conspiracy flavour has been washed out by more moderate advocacy groups” (3075).

Bloedrivier word deur Kemp bestempel as “a masterful work of [Afrikaner] propaganda” (6773). Op besoek aan die Voortrekkermonument verwys hy na “[the] failed and forgotten Afrikaner republics” (6745) asook na ‘n hedendaagse samelewing “slowly being overtaken by the onset of modernity” (6789). Orania word sonder meer “that infamous town” genoem (2185). Hy verwys na “the ever-present brutality” van die polisiemag vóór 1994 (6214). “The Overberg [Hermanus] municipality is officially the most segregated of any district in the country” (2518). Kemp verwys na “Johannesburg’s ‘Deep South'” as “collectively the old Indian and coloured dumping grounds” (4839). Bejaarde blanke boere praat glo op ‘n bombastiese manier (5066).

Kemp haal iemand, sonder teenspraak, soos volg aan: “FW de Klerk saved the country” (4245). Hy verwys na “the famous compromise negotiated at CODESA” (4536) en “the mysterious ‘third-force’ Boipatong massacre in 1992” (4548). Dit lyk nie asof hy kritiese perspektief op laasgenoemde drie gebeure het nie. Hy skryf egter tereg: “The violence on the Rand subsided after the national elections in 1994” (6223). Maar hy wend geen poging aan om met die voor die hand liggende verklaring vorendag te kom nie: Die ANC het in 1994 sy doel bereik, dus die politieke mag bekom, gevolglik het hy sy vlaag geweldadigheid teen sy swart politieke teenstanders en die blankes gestaak.

Meer aanvaarbaar is: “The ANC is so enamoured with ‘struggle credentials’ that it has never stood down from the ghosts of its past rhetoric in any meaningful way. One need look no further than the justification of ‘Kill the Boer’ as a ‘struggle song’ to understand this” (3189). En: “The country’s murder rate officially stands at a jaw-dropping fifty-eight murders per day. The ANC government is renowned for the lengths to which it will go to manipulate statistics in order to paint a better story, but even police minister Bheki Cele admitted that this was the highest rate in a decade” (3283).

Van die gruwelikste skandes van die nuwe Suid-Afrika is “29 000 civil servants earned [received] more than R1 million each [per annum] – double the number for ten years ago, even with adjustment for inflation” (3296). En: “Since 2016, there have been more social grants than there are people with jobs” (3300). In 2019 “a mere eighteen of the country’s 257 municipalities received a clean audit for the financial year – twelve of which were in the Western Cape” (3317). “South Africa’s municipalities owe Eskom a combined R9.8 billion” (3418). ‘n Groot waarheid word kwytgeraak wanneer ‘n Indiërvrou van die ANC-regime sê: “They are allowing lawlessness because they are scared to lose votes” (5324).

Dit lyk asof Kemp tans in Nederland is. Hy het ‘n Ciprioot as vriendin (6133, 6956). Hy sal seker nie op Afrikaans as sy huistaal aandring nie. Daar is nie tekens van ‘n sterk pro-Afrikaner-gesindheid by hom nie. Tog skryf hy: “I’m an Afrikaner” (4842). Kemp was ‘n student op Stellenbosch en is nog nie dertig jaar oud nie. Die probleem met sulke jong mense is dat hulle nie Suid-Afrika geken het toe die land die aanskyn van ‘n Europese of Westerse land gehad het nie. Toe is die land doeltreffend bestuur en wet en orde is gehandhaaf. In die boek kom hierdie blaps voor: “A Sotho from Basutoland (Botswana)” (3104).

In hoofstuk 1 skryf Kemp: “The Land Claims Court is special in that its standards are far looser than in an ordinary court of law. Evidentiary rules are flexible, allowing hearsy evidence and the testimony of anthropologists and historians in order to go about proving claims that are contigent on hundred-year-old facts” (260). Die punt is dat by grondeise die skaal, soos met omtrent alles waarmee die ANC-regime te make het, ten gunste van die swartes gelaai is en die blankes gewetenloos benadeel word. Daar is selfs swarte groepe wat eiendomsreg op Suid-Afrika in sy geheel eis (417).

In hoofstuk 2 beweer Kemp: “There is little that is unique about South Africa’s land conflict and resolution. From the occupation of Petrograd [St Peterburg] during the Bolshevik Revolution in Russia, which explicitly centred on the redistribution of land to the peasant class, to the Cuban National Institute for Agrarian Reform under Che Guevara, to the landlord oligarchs of Chile who played a decisive role in Augusto Pinochet’s rise to power, to the modern-day reform in Ukraine, which lifted a long-standing ban on the sale of private land as part of its pivot to the European Union, land is elsewhere also perceived as the most fundamental resource, and the lack of it as the root of all other inequality” (449).

In die res van die boek word dit egter duidelik dat daar (waarskynlik) groter wetteloosheid in Suid-Afrika as in die genoemde of ander lande heers; dat swartes grootliks ongehinderd op ‘n ongeëwenaarde skaal die grond van blankes beset; dat die blankes nie van owerheidsweë afdoende teen sodanige diefstal beskerm word nie; dat die blanke eienaars uit hulle eie sakke vir die verwydering van plakkers moet betaal, ens. Van blanke eienaars wat weens plakkery die gebruik van hulle grond verloor het, word gesê: “They refused to institute eviction proceedings due to the enormous costs involved, which were more than the value of the occupied land” (5538).

Swartes wat plaaslik by grondeise betrokke is, die amptenare en die eisers, kan meer immoreel en misdadig as elders in die wêreld wees. Daar word van die veronderstelling uitgegaan dat hulle benadeel is; dat die samelewing, spesifiek die blankes, hulle iets/baie skuld. Byvoorbeeld, “[they] were using the identities of dead people, forming fake trusts and listing minors as beneficiaries to fill beneficiary lists for land claim purposes, opting for compensation rather than restoration, and then diverting the money into their own pockets while the land went begging. Many of the fake claims were lodged when government reopened the restitution claims process for a second round [in 2014] while thousands of the previous rounds’ claims were still outstanding” (503). In 2018 is 148 grondhervormingsprojekte ondersoek. Daar is bevind dat bedrog “on an enormous scale” plaasgevind het “with government officials dealing out farmland to anyone for the right price” (552). “No prosecutions had yet been made” (557).

“In South Africa, the process of attempting a more equal distribution of land has, broadly speaking, assumed three faces: restitution, redistribution and tenure security” (458). Dit gaan vir die ANC-regime om die herverspreiding van rykdom/hulpbronne, bv grond (640). Dus, neem die eiendom van blankes, met min of geen kompensasie, en gee dit (meesal sonder teenprestasie) aan die swartes. “Much of … [the] rhetoric is derived from anti-colonial writers like Frantz Fanon [Praag 4.01.2016], who wrote in his influential 1961 treatise, The wretched of the earth: ‘For a colonized people the most essential value, because the most concrete, is first and foremost the land: the land which will bring them bread and, above all, dignity'” (627). Grond word verhef tot ‘n simbool van rykdom en mag (696). Later word van ‘n aktivistiese Fanon-aanhanger gesê “[He is] a real call-to-arms kind of guy, who actively endorsed the ‘purificatory’ nature of violence” (2813).

Maar in die nuwe Suid-Afrika gaan dit in laaste instansie “all about the money” (700). Swartes wil geld van die staat, dus die belastingbetalers, hê as vergoeding vir die beweerde skade wat hulle of hulle voorgeslag gely het. Fanon verwys na brood. Maar ‘n plaas/grond lewer nie ‘n opbrengs sonder volgehoue inspanning oftewel harde werk nie. Dit is ook bog om soos Fanon te beweer dat die besit van grond die waardigheid van inheemses sal herstel. Plaaslik verkies swartes geld bo grond, dus kapitaal sonder dat hulle ‘n steek werk daarvoor gedoen het.

In hoofstuk 3 beskryf Kemp hoe swartes ‘n deel van Stefan Smit se plaas, aangrensend aan die swart woonbuurt Kayamandi aan die buitewyke van Stellenbosch, met krotte ingeneem het. Dit word op ‘n georganiseerde manier gedoen. Persele en krotte word deur krotboere (“shack-farmers”) verhuur of verkoop op grond wat nie aan hulle behoort nie. Hierdie misdade word openlik deur die EFF aangemoedig en nie daadwerklik deur die ANC-regime bestry nie. Plakkery het eers ná 1994 werklik ‘n probleem geword (930). “Any patch of land became fair game amid the confusion and uncertainty that marked the ANC’s ascent to power” (938). Sedert Cyril Ramaphosa in 2018 onteiening sonder vergoeding van (blankes se) eiendom entoesiasties as ANC-beleid aangekondig het, het onwettige grondbesetting deur swartes vir woondoeleindes ‘n verdere hupstoot gekry (832, 1037). Die Munisipaliteit Stellenbosch het grond ten bedrae van R45.7 miljoen van Smit gekoop (840). Daardie geld kom uit die sakke van (hoofsaaklik) blanke en bruin belastingbetalers.

Krotbewoners eis dienste (water, elektrisiteit, toilette, riolering, vullisverwydering, televisie) maar wil, soos die ANC/UDF hulle tydens die “bevrydingstryd” geleer het, nie daarvoor betaal nie. Die huise wat die munisipaliteit bou, word nie noodwendig beset deur die persone aan wie dit amptelik toegeken is nie. Die amptelike toekenning van huise geskied ook nie noodwendig aan diegene wie se name al die langste op die waglys is nie. Wie ook al so ‘n huis betrek, wil (dikwels) nie huur betaal nie. Nelson Mandela het destyds in Orlando, Soweto, in hierdie opsig die voorbeeld aan nie-betalers gestel. “Rent increases sparked some of the largest and most violent unrest in black townships in Gauteng during the states of emergency and rent boycotts of the 1980s” (5439). Deesdae pleit die ANC-regime grootliks tevergeefs dat swartes, anders as voorheen, in ‘n demokrasie huishuur moet betaal, asook vir dienste. “Soweto famously still doesn’t pay for much of its electricity and water” (4578). Dit sou interessant wees om te weet hoedanig die opbrengs is wat die Munisipaliteit Stellenbosch op die genoemde “belegging” van R45.7 miljoen kry.

Die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia, insluitende Media24, steun vir nuus (soos tydens die afgelope Amerikaanse presidentsverkiesing) swaar op linkse bronne, bv The New York Times. Hierdie koerant se siening van die gebeure by Stellenbosch is: “Mr Smit and his friends hold vast tracts of land brutally snatched from African inhabitants generations ago and deliberately kept in white hands for decades to come” (858). Smit is in 2019 vermoor, hoewel hierdie misdaad onverwant aan die plakkerprobleem kan wees. “For The New York Times and many others, the land occupation was a poetic representation of black dispossession and historical injustice, and Smit’s death an inevitable sentence passed on a history of blood and conquest” (897).

Dit bring my by hoofstuk 4. In Rapport (Weekliks, 11.10.2020, p 8-9) is ‘n uittreksel uit Kemp se boek gepubliseer. Dit handel oor die Borcherdse wat in die omgewing van Kraaifontein en Bottelary boer. Ek het vir Chris en Cynthia Borcherds geken. Hulle het in die jare vyftig op Nuutgewek begin boer. Daar was ‘n ou woonhuis, motorhuis en baie Port Jackson-struike op die grond. Hulle het met groente geboer en die plaas uit die grond uit ontwikkel. Chris het soggens teen vier-uur hulle groente na die Soutrivier-mark geneem. Later het hulle potklei lonend bemark. Mettertyd het hulle ‘n mooi dubbelverdiepinghuis gebou.

Hulle buurplaas, Avondrust, het aan Hannes Albertyn behoort. Chris en Cynthia se seun, Alfred, het met Hannes se dogter, Anzette, getrou. Hulle boer nou op Avondrust. Die ander Borcherd-seun, Christie, boer op Nuutgewek. Albei plase word deur grootskaalse plakkery bedreig. Kemp skryf veral oor Avondrust. Wyle Chris en Cynthia sou nie die groot gemors kon glo wat die nuwe Suid-Afrika op hulle trotse nalatenskap – hulle kinders, kleinkinders en die plase – losgelaat het nie. My hart bloei vir hierdie Borcherdse. Op grond waarvan kan swartes hulle die reg aanmatig om die harde werk en voorspoed van mense soos die Borcherdse te bedreig en selfs te vernietig? Hierdie toegewyde, beskaafde blankes kan met reg verbitterd voel. “The state had failed in its obligation to protect the family’s property rights” (5554).

Die neukery het met Irene Grootboom (1969-2008) begin toe sy in 1998 op grond aangrensend aan Wallacedene, eens ‘n bruin woonbuurt in Kraaifontein, voorheen die plaas Uitkyk, geplak het. In die Wikipedia word Grootboom ‘n “housing rights activist” genoem. In linkse geledere is sy ‘n ikoon. Die Grondwetlike Hof het in 2000 beslis dat behoorlike huisvesting aan haar voorsien moet word. Ingevolge die Grondwet, artikel 26(1), “Everyone has the right to have access to adequate housing” en artikel 26(3), “No one may be evicted from their home, or have their home demolished, without an order of court.” In die praktyk beteken dit dat mense aangemoedig word om onwettig te plak. Hierdie misdaad gee dan aan sulke plakkers die (mense)reg op huisvesting daar waar hulle plak of elders. Dit geskied ingevolge “the Prevention of Illegal Eviction from and Unlawful Occupation of Land Act, which came into effect in 1998” (2968).

In die praktyk beteken dit dat grondbesetting (deur swartes) in groot mate gewettig of ten minste geduld word en uitsetting erg bemoeilik word. As gevolg hiervan ly grondeienaars “constitutional damages” (5575). Maar hiervoor gee die ANC-regime nie ‘n flenter om nie omdat dit meesal die eiendom van blankes is. Hoe lou die ANC-regime oor eiendomsreg voel, blyk duidelik uit sy beleid van onteiening sonder vergoeding; ook uit sy onderskrywing van nasionalisering, soos vervat in die 1955-Vryheidsmanifes. Swartes se gesindheid word soos volg deur ‘n oud-UDF-aktivis verwoord: “If you don’t give, we take” (4630). Later in die boek word “the ‘black mentality'” deur ‘n Indiër beskryf as “give us everything for free” (5320).

Grondeienaars moet regskoste aangaan voordat hulle (moontlik) van die plakkers ontslae kan raak. Die plakkers, daarenteen, hoef nie regskoste te betaal nie. Hulle word deur linkse elemente aangemoedig om te plak. Anargistiese regsinstansies, soos die Legal Resources Centre (Johannesburg) (946) en hulle regspraktisyns, behartig plakkers se belange in die howe. Die skaal is ten gunste van misdadigers/plakkers gelaai. Wat anders kan ‘n mens verwag van ‘n regime waarin talle (beweerde) misdadigers, bv korruptes, hulle in kernposte bevind? Van die vroegste tye af was mense self verantwoordelik vir die verskaffing van hulle huisvesting. Nou sit ons met ‘n regime en ‘n Grondwet wat daardie verantwoordelikheid op die staat en grondeienaars afskuif. Kemp skryf van “a Constitution that quite literally compelled government to provide shelter for all” (967).

Naas Wallacedene het nog ‘n krotbuurt, Bloekombos, ontstaan “in spite of the fact that the new residents chopped down the forest of bluegums that had stood around the Borcherdses’ farm for as long as the family could remember” (938). Nie net migrante uit die Oos-Kaap plak hier nie, maar ook baie inkommers uit Afrika (979). “In 2002 … the city [Cape Town] moved to purchase the land that Irene Grootboom and her group had occupied, known as New Rust. The property owners adjacent to New Rust proposed building a five-metre wall around the proposed development’s perimeter” (993). ANC-stadraadslede het hulle teen so ‘n “apartheidsmuur” verset. “It was never built, and Wallacedene continued to expand” (1007). In 2011 die plakkers “demanded service delivery and housing, setting fire to tyres and blockading Old Paarl Road” (1015) – die hoofstraat deur Kraaifontein.

Reeds teen 2004 “local [white] residents had seemingly given in to the inevitable. The owner of the smallholding on the edge of land between Wallacedene and Avondrust sold up and shipped out, and his land was bought by the municipality. It had acted as a buffer zone between Avondrust and the encroaching Wallacedene” (1028). Hierdie munisipale grond is spoedig deur ‘n see van krotte ingeneem “which would eventually spill over onto Avondrust” (1032). “In 2013, the Borcherdses’ son Tiaan was accosted in the farmhouse by a group of six black men. He was tied up and held at gunpoint while the robbers systematically looted the house” (1019). “In 2016 … Alfred was stabbed by three coloured youths after he caught them in the process of raiding his fields for vegetables. He spent ten days in intensive care” (1023). “In recent years, police stats have consistently placed Kraaifontein as one of the worst areas in the province for serious crimes” (1191).

“Theft of the Borcherdses’ vegetable stocks increased exponentially. Rubbish piles became mountains that poisoned the dam, hampering their irrigation systems” (1045). “The next thing they had to do was add fencing and metal coverings to prevent petrol bombs coming through the farmhouse windows” (1052). In 2018 “petrol bombs had been thrown and the fields were alight” (1052). “The city had applied for an interdict that allowed the occupiers to stay on the land [verging on the Borcherdses’ property] as long as they didn’t expand further” (1060). Dit is sotlike naïwiteit. (In Kleinmond het die munisipaliteit ‘n plegtige ooreenkoms met die swart plakkers aangegaan deur huise aan hulle almal te belowe op voorwaarde dat die krotte nie meer word nie. Die krotte het egter al hoe vinniger meer geword en die swartes het met periodieke oproer huise vir hulle almal geëis.)

Daar word statutêr vereis dat die hofbevel teen die bou van verdere krotte met kennisgewings op die perseel bekend gemaak moet word. Dit is nooit gedoen nie (1064). Dit sou nutteloos gewees het omdat sulke kennisgewings dadelik gesaboteer sou word, soos later gebeur het (1125). Op versoek van The South African National Civic Organisation (SANCO), ‘n ANC-gesinde instansie, het die Borcherdse ingestem/toegegee dat 62 gesinne op hulle plaas kon aanbly (1068). Maar “the buffer zone had filled up and expansion onto Avondrust was escalating” (1089). “The occupiers [were] threatening to burn down the farm” (1101).

Vertoë gerig aan die Munisipaliteit Kaapstad het op dowe ore geval “as the construction was taking place on Avondrust – private property outside the municipality-owned buffer zone” (1085). “Because the structures were on the Borcherdses’ private property, they were responsible for all the costs involved in the eviction” (1097). Dus, in die nuwe Suid-Afrika is blankes self vir die beveiliging van hulle lewens en eiendom verantwoordelik. Vandaar die afmetings wat die private sekuriteitsbedryf sedert 1994 aangeneem het. Daardie bedryf verskaf baie meer werksgeleenthede as die polisiediens. Die Borcherdse was by meer as een geleentheid verplig om teen hoë koste van private sekuriteitsdienste gebruik te maak (1097).

Daar was tye “the Borcherdses considered packing their bags and leaving everything behind” (1104). Anzette het soms snags om veiligheidsredes nie op die plaas geslaap nie (1109). Vir die verwydering van plakkers deur die Rooimiere het die Borcherdse R160 000 opgedok (1109). Die opgeruimde boumateriaal is op ‘n naburige plaas gestoor (1113). Dit is gesteel en die krotte is daarmee heropgerig (1117). ‘n Aktivis het die plakkers aangehits met die storie dat hulle onwettig ontruim is (1121). Teen hierdie tyd was daar 200 nuwe krotte op die plaas (1121). “The pump house at the dam was petrol-bombed” (1130).

Die Borcherdse het gereël dat ‘n stootskraper ‘n diep sloot grawe as ‘n grens ter beveiliging van die res van hulle plaas. “A day later, construction started on new shacks, from the buffer zone right up to the trench” (1138). Kemp skryf: “By the time I arrived months later, the trench was filled with rubbish. The shacks within the buffer zone were so congested that they had cut off the settlement’s access route … A fire broke out and many shacks burnt down as fire services were unable to penetrate the forest. The situation was nasty, but the trench appeared to have created a reprieve for the Borcherdses” (1142). (Aan die Rand het ‘n bruin kleinhoewe-eienaar dieselfde met ‘n stootskraper gedoen: “He shows me … the trench he’s been digging around his house [“around his entire plot” – 5020]. A field of shacks lies beyond it” (5006).)

“The week during the evictions cost the family in excess of R1 million. Anzette told me that Avondrust was now the ‘buffer farm’; if they were to sell up, or give up and leave, the ‘entire Bottelary district would be at risk’ of occupation” (1146). Die enigste moontlike koper vir die plaas is die munisipaliteit. “Farming here would probably be impossible now due to crop theft and pollution from Wallacedene” (1154). “The Borcherdses can’t leave their besieged land, not with their livelihood intact” (1162). “In all likelihood the state will end up buying out the Borcherdses, which is generally how occupations on private land play out” (1166). “Up to now a court cannot compel the executive to expropriate property. Such a scenario would likely create a precedent for large-scale land invasions where the occupiers know that they have the backing of the law. In truth, this is already the de facto situation” (1235). Die jongste moontlikheid is natuurlik dat die ANC-regime die plaas sonder vergoeding kan onteien en plakkers toelaat om na hartelus (gratis) daar te plak.

Teen die einde van die boek skryf Kemp: “I spoke to the Borcherdses again … who told me that shack construction had once again started apace, this time in the trench. The family is now actively looking to sell the piece of land to the state. Anzette told me that Covid-19 is the impetus behind much of the new expansion: the squatters claim they’re supposed to be social distancing, so they’re building new, bigger shacks on bigger plots further away from the main settlement” (6869). Op ‘n vindingryke manier word die pandemie misbruik om die diefstal van hierdie blankes se eiendom te probeer regverdig.

Van owerheidsweë is daar geen langtermyn-strategie nie. Grond (“land”) is sedert 1994 verhef tot “a highly emotive symbol of inequality” (2912). Wat die tragiese geval van die Borcherdse illustreer, is “that the ‘land crisis’ is in actual fact a housing and unemployment crisis” (1174), wat deur inkommers vererger word. “At the end of 2019, it was announced that South Africa had its highest unemployment rate of all time, at 29 per cent, rising to 38.5 per cent when ‘discouraged job seekers’ are included” (3300). Vir die derde kwartaal van 2020 is daardie syfers onderskeidelik 30.8% en 43.1%. Red nou ‘n land met so baie onproduktiewe mense. Werkloosheid is onder meer te wyte aan allerhande owerheidsmaatreëls wat die ontslag van werkers bemoeilik, asook weens die vasstelling en afdwing van minimum lone.

Die historikus, Louis Changuion, die outeur van die verdienstelike boek, Omtrede land (2011 – Praag 23.03.2014), se standpunt is: “The main problem in this country is overpopulation. Land won’t solve the problem because there are too many people. You’d still have massive unemployment, regardless of how much land you give” (3783). In Suid-Afrika is daar te veel mense wat die land benadeel en te min wat ter bevoordeling van die land werk. Die omvang van die probleem, dus hoe groot die duisternis is, word glad nie besef nie, onder meer weens die ANC-regime se ondoeltreffende sensusopnames en hulle manipulering van statistiek. ‘n Waarnemer “estimates South Africa’s population, which officially stood around fifty-seven million in 2018, to be closer to ninety million” (5558).

Ek het nou eintlik nog net tot by hoofstuk 5 gevorder. Daar is 20 hoofstukke. Die res van hierdie rubriek is dus baie oorsigtelik. Daar is die persepsie dat die Wes-Kaap, wat lewensomstandighede betref, beter as die res van Suid-Afrika daaraan toe is. Kemp se (verligte) siening is: “The Western Cape maintains a far higher standard of governance and quality of life than the remainder of the country” (3049). Daar is egter oorvloediglik rede om te ween oor die toestand waarin die Wes-Kaap verval het. As die res van die land nog slegter daaraan toe is, is dit nag. Die plakkers en ander probleme toon dat dit geensins hemel op aarde in die Wes-Kaap is nie. Oral is agteruitgang pleks van vooruitgang te bespeur.

Die inwoners het afdoende rede om nostalgies na die era vóór 1994 te verlang. Dit is nie net blankes nie maar ook swartes wat nostalgies na apartheid verlang (5847). Ook in die Wes-Kaap kan die volgende ná-1994-verskynsel daagliks waargeneem word: “I am feeling very bad when I am driving in the suburbs, finding a white person standing at the traffic lights asking for money, or asking for food, or for a job” (4519) – nie noodwendig omdat hy/sy sleg is nie, maar omdat die ANC-regime blatant en met oorgawe teen blankes diskrimineer. “In August 2018, the city [Cape Town] estimated a 53 per cent increase in land invasions and a 249 per cent increase in the number of protests” (2347).

In die Kaapse metropool: “New settlements have sprouted out of the oldest areas of government-allocated black settlement – Ndabeni [1901], Langa [1927] … Nyanga [1946] [and Khayelitsha in 1983] – and now push all the way into Cape Town’s more affluent northern suburbs” (1204). Teen 1994 het Khayelitsha – “the country’s murder capital” (1331) – reeds bykans ‘n halfmiljoen inwoners gehad (1322). In Philippi-Oos is 2.7 hektaar privaat grond sedert 2013 deur 60 000 plakkers ingeneem (1218). “[The] farmhouses [are] fortified like prisons” (1244). Philippi is waar 80% van die groente in die Kaapse metropool verbou word (1248) en waar “fourth-generation German farmers” boer “who find themselves surrounded by and at war with an ever-expanding slum” (1252). “It is almost impossible to permanently evict a community that persists for long enough” (2632). Daar is “small roaming herds of cattle and goats, apparently untended” (1244). Suid-Afrika het met oorgawe ‘n Derde Wêreld-land geword (1448).

Hoekom is eiendom in luukse landgoedere so duur? Nie net weens winsneming nie. Om so ‘n ontwikkeling goedgekeur te kry, vereis die owerhede “skenkings”/omkoopgeld ter bevoordeling van nieblankes. Tussen Kleinmond en Hermanus is daar die Arabella-landgoed. “Large-scale projects like Arabella were compelled to provide social upliftment for previous disadvantaged people within its operational area in order to receive ministerial approval for construction. Arabella had done so, pledging R10 million in addition to several other benefits, such as employment opportunities during construction … to an entity created for that purpose – the AC Trust. The beneficiaries were a number of representatives from Zwelihle [a township for blacks] and Mount Pleasant [a township for coloureds], including primary schools and learning centres. The bulk of the money, however, was intended for housing development in these communities” (2551). Die nuwe Suid-Afrika is seker die enigste land waar so ‘n verregaande rassistiese wanpraktyk amptelik funksioneer.

By Hermanus, tussen Zwelihle en Sandbaai, ‘n blanke woongebied, is ‘n veiligheidsheining nie geduld nie en gevolglik vernietig (2571). (Ook in Natal het eienaars tevergeefs ‘n veiligheidsheining op hulle koste opgerig: “a fence between them and the shacks … was summarily broken down” (6644)). In Zwelihle is die openbare biblioteek, die rioolaanleg en die nuwe openbare swembad verbrand of geruïneer. “The Overstrand munisipality estimated the damage at more than R40 million” (2575). Hoe lank sal dit duur voordat daardie swartes daardie R40 miljoen aan die munisipaliteit terugbetaal? Hoofsaaklik blanke belastingbetalers sal teen wil en dank vir hierdie onbeskaafde gedrag moet opdok. Een van die swart aktiviste sê: “In life, nothing is personal, but everything must be shared” (2623) – al die voordele, maar nie die (finansiële) verpligtinge nie.

Die huise wat die NP-regering vir swartes gebou het, is beter as dié van die ANC-regime. “These original houses [in Zwelihle] were built by a ruthlessly efficient apartheid bureaucracy and are relatively large” (2643). Elders in die boek word daar verwys na “the older houses built by the apartheid government, which are highly sought after for their durability … The RDP [ANC] houses fall apart quickly” (5721). “Between 2001 and 2016, the black population in this area [Zwelihle] increased by 43 per cent” (2671). “Around 11 000 people are on the Overstand municipality’s housing list” (2976). “A large part of this population boom comprises foreign nationals” (2681). “Employers have a perception of foreign nationals as hard-working, not entitled, better educated, more reliable and less prone to violence” (2688). Wat sê dit (veralgemenend) van die inheemse swartes? Het blankes rede om trots op, ingenome met en partydig vir hulle te wees?

In hoofstuk 11 verwys Kemp na die eerste plaasaanval aan die Kaap toe die blanke David Jansz, ‘n veewagter, in 1653 deur Khoi-Khoin vermoor is (3066). Veral in die Wes-Kaap het blanke boere en bruin plaaswerkers eeue lank saamgewerk. Dwarsoor Suid-Afrika het Kemp bevind dat boere deesdae voorkeur aan swart seisoenale werkers (plaaslikes en uit die buurlande) bo permanente (bruin) werkers gee. Dit blyk dat daar groot wrywing tussen bruines en swartes bestaan. Aan die Rand, in die “Diep Suide” van Johannesburg, verset bruines (bv in Ennerdale) en Indiërs (bv in Lenasia) hulle teen die indringing van swartes in hulle woonbuurte (4850). “Daar was “tense stand-offs between the coloured and Indian communities on one side, and the incoming, largely black squatters on the other” (4897). Hierdie grond is destyds kragtens die Wet op Groepsgebiede deur die NP-regering vir gebruik deur bruines en Indiërs onteien, maar – soos ordentlikheid vereis – met vergoeding aan die vorige eienaars (4876).

“An old coloured-Indian lady” sê: “I can’t leave my house, because when I leave they will move in … My sister was moved out at gunpoint. They stole my phone lines. They stole the electricity cables” (5245). Die swart plakkers gebruik die beledigende Zoeloe term Makula vir Indiërs en Boesmans vir bruines (5254). Die meeste van hierdie plakkers is inkommers (5286). Kemp skryf: “Once a critical mass is reached in large-scale occupations, there simply is no way for the original inhabitants to reverse it. They must adapt to the situation or move out. When discussing service delivery and making promises, ANC politicians often refer to ‘our people’. Who they are referring to has obviously never included whites, but recently coloureds, Asians, Indians and other ‘non-native’ residents of South Africa have started questioning if they are in fact included under that umbrella” (5308). ‘n Indiërman sê: “The will of the majority can only be held back by government. And without that, they will exercise their will on us. And this is what has happened” (5329). ‘n Indiërvrou voeg by: “She thinks Afrikaners have become helpless and passive as well, despite the perception that they would ‘fight back'” (5329) – verwysende na die 1999-verkiesingslagspreuk van die Demokratiese Alliansie.

Daar word ‘n interessante perspektief op die verskynsel van “swart belasting” gegee – die rede waarom swartes bv gratis woonplek en dienste eis en swart beurshouers aan universiteite studiegeld gebruik om gesins- en familie-ellendes te bestry. “Black tax is a tax you inherit when you start working. You have to take care of your uncle’s child, your mother, your father – and all of that is coming from your salary. And if you do not do it, you get emotional blackmail from your family” (5950). Die skuld hiervoor word, soos verwag kon word, vir apartheid, dus die blankes, gegee: “Black tax has its historical roots in the inequalities created by apartheid and the loss of land. Consequently, thousands of black South Africans still live in poverty today” (5982). Maar daar is baie arm swartes in ander lande waar daar nooit apartheid was nie. Wat van bv hoë geboortesyfers as ‘n moontlike rede vir armoede?

Die huisvesting wat vir swartes gebou word, is selde groot genoeg. Aanleunkrotte word dus opgerig. Die ruimte wat om sulke huise gelaat is, word dikwels spoedig deur krotte ingeneem. “Backyard shacks have backyard shacks” (5786). “Everywhere we pass RDP [ANC] houses, the shacks like mushroom around them. It seems logical – a house is an income if you use it in this fashion” (5892). Die krotte staan mettertyd so dig teen mekaar dat groot skade tydens brande aangerig word. Dit is dikwels nie vir die polisie, brandweer- en ambulanspersoneel en munisipale amptenare moontlik om die nodige ruimte te vind om ‘n krotbuurt binne te dring nie; ook weens die vyandigheid van die plakkers. “Landlords” (5295, 6543) orkestreer die onwettige besetting van grond. “Shacklords” (742, 6599), bedryf “shack-farming” (4955, 6531) deur krotte op gesteelde grond op te rig en hulle dan te verhuur of verkoop. Hierdie misdade word oogluikend toegelaat en het klaarblyklik gekom om te bly.

In die laaste hoofstuk kom Kemp tot (eienaardige) gevolgtrekkings: “How wrongheaded the idea of a black-versus-white land tussle is, and how misleading it is to see land invasions and farm murders as intrinsically and irrevocably tied to a historical feud between ‘settlers’ and ‘natives’; that violence arising from land conflict is a straight line running through history abutted at different intervals by new generations; that racial hatred is as simple as that and will never cease until some kind of status quo ante is restored” (6155). Wat Kemp nooit verreken nie, is (fundamentele/onoorbrugbare) kultuurverskille, naamlik dat (veralgemenend) blankes en swartes (van nature) verskillend dink en doen. Maar soms kom selfs hy dit agter, bv as hy by swartes “a relative lack of Western influence” waarneem (6175).

Grondgrype word in swart geledere beskou as “history righting itself – as justified violence with ominous overtones of what is to come” (5611). “The story of shacks in South Africa will never end” (5900) – net so min as wat dag kan breek uit hierdie duisternis. In die woorde van diegene wat swart mag aanhang: “This struggle will never stop until the land has been returned as a whole to its rightful owners” (6831).

Sydney Gregan: Helen Zille se mistasting

Helen Zille skryf op 11 Augustus op politicsweb onder die opskrif “Why South Africa became a Criminal State” dat indien ons ooit wil verstaan hoe die ANC ‘n “plundermasjien” geword het, mens eers moet verstaan hoe dinge saamgestel was.

Die hutsmerk #VoetsekANC som die gevoel op van waarskynlik derduisende denkende kiesers in hierdie land wat (uiteindelik) insien dat die ANC eintlik maar net een doel het en dis om alles voor die voet in te palm (en te verorber) waarop hulle hulle hande kan lê. Hulle voel vir die mense van hierdie land niks. Begrippe soos demokrasie en menseregte word net gebruik om die wêreld te flous terwyl ANC-kaders elke dag kyk wat daar nog oor is om te plunder.

Seker die finale bewys dat die ANC ‘n veer voel vir die land is die strooptog met Covid-19-fondse terwyl werkloosheid en gepaardgaande armoede toeneem en ‘n hongersnood dreig. Ace Magashule het boonop die onmoontlike vermag deur vir Jacob Zuma verby te steek as die mees haatlike figuur in die land met ‘n vermetelheid wat net geen perke ken nie. Byna uitdagend het hy gestel dat daar niks fout is daarmee dat sy seun die “tender” vir maskers en seep by die Vrystaatse provinsiale regering gekry het (net om onmiddellik ‘n BMW van R2 miljoen aan te koop) nie.

Die korrupsie oor 26 jaar beloop miljarde rande en die einde is nie in sig nie. Wat die situasie tans baie erger maak is, soos Zille dit stel:

“the callousness of looting donor funds provided to protect people from a potentially deadly illness, reflects the extent of the ANC’s moral depravity”.

Hoe het dit dan in 26 jaar ontvou tot by hierdie toestand? Wel, te midde van ‘n grondwet wat beskou is as die “mees gevorderde” ter wêreld en die pretensie van ‘n “reënboognasie”, is die realiteit dat ons regeer word deur ‘n klomp kriminele wat juis die wette van hierdie land gebruik het om hulleself te verryk.

Die ANC het, soos Zille tereg daarop wys, korrupsie gewettig. Hulle het dit openlik onder almal se neuse gedoen met die steun van die liberale pers en met ekonome en maatskappye wat maar net te gretig was om self in die buit (of die krummels wat rondval) te deel. Zille stel dit prontuit:

“What’s more, these institutions not only failed to protect us. They actually facilitated this downward trajectory.”

“Broad-Based Black Economic Empowerment” (BBBEE), soos gekonseptualiseer en geïmplimenteer deur die ANC (met die steun van die liberale pers en groot geld) het korrupsie gewettig en moreel aanvaarbaar gemaak. Teenstanders daarvan is as rassiste uitgekryt dog is die waarheid dat meer as 100 wette hierdie monster in ons samelewing ingevoer het onder die dekmantel van “rasseverteenwoordigendheid” terwyl die ANC dit gebruik het om sy kaders oral te ontplooi.

Heel gepas stel Zille dit soos volg:

“The factions in the ANC are not driven primarily by political or ideological differences, but by intense contestation for control over these funding sources. After 26 years, the South African state has become a web of competing criminal syndicates, posing as a government.”

Kiesers is verkiesing na verkiesing vir die gek gehou om te glo dat swartes deur BBBEE “bemagtig” is. Die waarheid is dat dit ‘n ANC-elite so bemagtig het dat dit bykans onmoontlik lyk om die situasie nou reg te stel. Die werkloosheidsyfer kan op 50% staan na die Covid-19 fiasko en derduisende besighede moes sluit terwyl die vetkatte van die ANC eenvoudig meedoënloos voortgegaan het met drakoniese en waansinnige maatreëls wat nooit bedoel was om “lewens te red” nie, maar veel eerder om hulle verskanste posisies verder te beskerm en te bestendig.

Soos dr Anthea Jeffery in haar boek The People’s War dit stel (en nou deur Zille bevestig word), het die ANC dit 23 jaar gelede reeds prontuit gestel dat hulle bedoeling met die Nasionaal Demokratiese Revolusie juis staatskaping was.

Joel Netshitenzhe, ‘n ANC-“intellektueel” het in die ANC-mondstuk Umrabulo, in 1998 geskryf:

The aim of the NDR “is extending the power of the ‘National Liberation Movement’ over all levers of power: the army, the police, the bureaucracy, intelligence structures, the judiciary, parastatals, and agencies such as regulatory bodies, the public broadcaster, the central bank and so on”.

Die ANC het dus ANC-partybeheer van die ganse Suid-Afrikaanse staat verkry deur doodeenvoudig BBBEE toe te pas en alle fondse wat beskikbaar geraak het eenvoudig vir hulleself op te eis. Die stryd binne die ANC gaan slegs om beheer oor daardie fondse en nie om die belange van die mense van hierdie land nie.

Toe die DA die ANC hof toe gevat het oor die toekenning van Covid-19-fondse aan die hand van BBBEE-kriteria moes hulle van die regbank hoor dat die minister nie net geregtig was om dit so te doen nie maar deur die BBBEE-wetgewing verplig was om dit te doen! Hierdie hofuitspraak is finale bewys van die hopelose toestand waarin ons ons nou bevind. En dit word deur wetgewing (gerugsteun deur die grondwet) gemagtig!

Wat stel Zille voor as oplossing vir hierdie gemors?

“The only way out of this mess is to understand that no democracy can make sustained economic progress without actively striving to become a meritocracy, where people are appointed to positions, or win tenders, on clear, value-adding criteria, not their colour or their political contacts. And the only way we can get there is if the voters begin to understand why this is so important, and begin to vote for it.

Otherwise we must stop feigning shock that the looting continues.”

Ek is bevrees dis juis hier waar Zille as aartsliberalis mistas. Die (meerderheid) kiesers waarvan sy praat wil nie vir die DA stem nie. Daar is vir hulle niks te wen deur vir die DA te stem nie. Hulle wil juis vir die ANC stem in die (vae) hoop dat hulle ook in die buit kan deel. Hoe anders moet mens dit verklaar dat in 26 jaar en te midde van feitlik daaglikse beriggewing van ANC-korrupsie en -vergrype, die meerderheid steeds vir die ANC stem?

Die realiteit van meerderheidsregering in Afrika is dat ‘n elite hom telkens posisioneer binne die meerderheidsparty en dan sy posisie sodanig verstewig dat dit bykans onmoontlik is om hom uit die kussings te lig. Hier by ons is dit boonop deur wetgewing gedoen wat deur die “edele” grondwet gerugsteun word. Praat van verskans!

Nee, veel eerder lê die oplossing daarin dat die blanke al sy sake self sal moet bestuur waar hy kan en waar die geleentheid hom in die toekoms voordoen, homself sal moet afskei van die ANC-staat wat met verloop van tyd verder sal verkrummel en uiteindelik in duie sal stort. Want waar die ANC hom lelik gaan misreken is dat die blanke koei net sal aanhou melk lewer. Dit gaan nie gebeur nie. Blankes se geduld gaan opraak soos hulle geld opraak. Nog ‘n ANC-mistasting is dat die geldkraan nie sal opdroog nie. Daardie kraan gaan voor die ANC-vrate se neuse opdroog. Hulle sal, soos elke ander Afrikastaat, nie verstaan waarom dit gebeur nie. Hulle sal waarskynlik ook nie omgee nie en bloot die BMW langs die “stroois” intrek en om die pappot met ‘n deurtrekker gaan kniel en iets oor “apartheid” mompel.

Ja Helen, wie die lesse van Afrika nie wil leer nie is daartoe verdoem om dit weer en weer te beleef!

Suidpunt: Waarom Twitter ‘n volslae mislukking is

Hierdie week het my adresboekie en die berigte wat op my Twitter-tuisblad verskyn sommer baie minder en ligter geword.

Selfs my beginblad op Firefox het ek verander vanaf Ecosia.org na my e-posadres. Alles te danke aan Twitter.

Ek het aanvanklik by Twitter aangesluit omrede ek die Pous volg, nie omdat ek Rooms-Katoliek is nie, maar omdat sy vertalers sy twiets in Duits, Latyn, Frans, Spaans, Italiaans, Pools, Portugees, Arabies en Engels plaas. As jy slim genoeg is, maak jy gewoon jou woordverwerkerprogram oop en plak die twiets naas mekaar. Ek is eintlik net daar vir die Duits, die Latyn en die Frans. So leer jy tale binne ‘n japtrap.

Ek het ook aangesluit omdat ek ‘n skrywersvriend se vordering volg. ‘n Ekstra hartjie hier en ‘n hartjie daar, glo ek, sal hom verder bemoedig.

En later sluit mens ook by ander organisasies en persone aan wat moontlik vir jou interessant is.

Maar my twee maande op Twitter was eenvoudig twee maande te lank.

Het ek maar vroeër Urban Dictionary geraadpleeg!

Twitter word so gedefinieer:

The new replacement for the walls of a public toilet. A place to write one’s thoughts, often while sitting on a toilet, hoping the public will read them.

En hier is my besware:

Daar’s waarskynlik meer robotte as mense

Toe dr. Dan Roodt aangesluit het op 27 Februarie 2009, was sy identiteitsnommer 22 146 210. As ek reg is, neem ek aan hy is die twee-en-twintig-miljoen-eenhonderd-ses-en-veertigduisend-tweehonderd-en-tiende persoon wat ‘n blad geskep het. Dit kan jy gaan soek by http://www.twitterjoindate.com/ . Nou goed. Kom ons probeer Suidpunt, die nimlike ekke op 7 April 2020. My gebruikersidentiteitnommer is 1 247 390 073 139 625 984. Of, as die getal te swaar is om uit te spreek: ek is nommer eentriljoen-tweehonderd-sewe-en-veertig-biljard-driehonderd-en-negentig-biljoen-drie-en-sewentig-miljard-honderd-nege-en-dertig-miljoen-seshonderd-vyf-en-twintigduisend-negehonderd-vier-en-tagtig.

Daar is seker nou al meer as 8 miljard mense ter wêreld, waarvan die oorwig nie internet het nie, laat staan nog by Twitter sou aansluit. Selfs as ons nog organisasies en besighede insluit en aanvaar dat ‘n enkele persoon, vir sy eie gerief, tot 5 rekeninge kan hê… haal dit steeds nie daardie hoë kerf nie. Dit is juis hoekom besighede aangeraai word om nie te veel ag te slaan op die hutsmerk of watter ander statistiek hulle ook al kry nie. Maar Radio Sonder Grense wil nie hoor nie. Maar, soos die toenmalige koningin Beatrix al gesê het: De leugen regeert.

As #menaretrash op die regterbalk verskyn, moet dit seker die absolute waarheid wees.

Die rede vir robotte is die gevolg daarvan as jy die wêreld vir elke gebruiker oopmaak. By Facebook is daar baie geslote groepe en individue aan wie jy eers ‘n vriendskapsversoek moet uitstuur. Dit is ‘n stuitmeganisme wat ‘n robotskepper twee keer sal laat nadink.

Die hutsmerk/hekkie/dingetjie het geen effek nie

Nou het elke muis (en robot) ‘n megafoon gekry om deel van ‘n blitsskare (flashmob) te word. As genoeg mense dieselfde bewoording gebruik, in hul viering as ‘n kollektivistiese trop skape, sal dit hopelik aandag trek. Ook maar net vir 24 uur. En dan? Wat dan? Net nog ‘n growwe denkfout is gemaak: Argumentum ad populum, oftewel “as almal sê dis so, dan is dit so”.

Ek stel werklik nie belang wat die Suid-Afrikaanse gepeupel en masjinerie se gesanik nou weer is nie, so hier’s ‘n wenk: stel voortaan jou “Trends” op Luxemburg. Jou bloeddruk sak sommer dadelik terug met 70 mmHg.

Twitter is die broeiplek van “imagined communities”

Die blankes oorsee het skynbaar nou almal ontpop in volkekundiges. Ene met doktorsgrade wat hulle summa cum laude geslaag het. Skynbaar praat hulle almal nou vlot Xhosa, is met vlieënde vaandels deur die inisiasieskool, het almal die besnydenis met witbesmeerde gesig ondergaan en verstaan die hele psige van elke swart etnisiteit op aarde nou op hul vingerpunte. Magtig, hulle weet selfs meer wat in ‘n stat in die DRK aangaan as die inwoners self wat op die oomblik in ‘n dodelike stryd met ‘n loslopende luiperd gewikkel is! Skynbaar bestaan hul hele Xhosa-woordeskat ook egter, ongeag daardie hele stel woordeboeke in die dorpsbiblioteek, slegs uit een toeristiese modewoord (waarvan die begrip vir hul maar onduidelik is): ubuntu. Bowendien gee die lot hulle oornag uit as hierdie eersteklas politieke ontleders wat sommer almal in Minneapolis bly en presies weet wat daar aangaan. Nee kyk, hulle ken die behoeftes en begeertes van die swartes nou sommer meer as die swartes self!

Sulke blanke arrogansie het ek lanklaas beleef.

Maar terug by Twitter.

Gewoonlik word “imagined communities” in ‘n liberale of ‘n marxistiese sin gebruik, soos Leon Lemmer al uitgewys het:

Die frase in die boektitel, ‘imagined communities’, impliseer nie dat nasies fiktief is nie. Dit verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak. […] Die boek Imagined communities is volgens Anderson ‘n poging om die Eurosentriese benadering tot nasionalisme teen te spreek.

Die begrip pas my egter uitstekend! Dis die beste bedinksel wat die akademie nog kon opgelewer het! Ons moet dit propageer! Want dit sny inderdaad twee kante toe!

Dan Roodt het al hoeveel onderhoude met mense gevoer, sommer op straatvlak, soos byvoorbeeld om uit te wys dat hoeveel individue wat hulself as swart eien, nie weet wat die ou Suid-Afrikaanse vlag simboliseer nie. Die hele idee wat die ANC byvoorbeeld voorgehou het van die ou landvlag wat almal so seermaak as simbool, gaan net nie op nie. Dit sê mos selfs die ANC, met sy swart leierskap, leef in hul eie “imagined community” of, sal ek sê, “twitter community”?

Soos die mitiese figure uit die Bestiarium van die Middeleeue (byvoorbeeld swartluiperds met perdepote), skilder die grootbek Europeër en Amerikaner met sy foontjie ook sy absolute waanbeelde van swartes. Soos hul voorouers, het die Europeërs en Amerikaners “ook maar net gehoor”, maar nooit self ‘n doodgewone dag deurgebring met doodgewone mense nie.

En jou Suid-Afrikaners? Veral die Engelssprekendes van Johannesburg? Wel, dis daai selfde tipe wat skree “Black Lives Matter!” en selfs hul hele profiel en banier veredel met die gebalde swart vuis (nie veel anders as hul voorouers met die black sash nie, raai), maar geen boemelaar, hul eie swartes, huisvesting sal gee agter hul knus driemeterhoë heining nie (tensy hy die bottelier is wat inwoon) of beslis nie in die laeinkomstebehuisingskemahuisies tussen die swartes gaan bly soos ‘n Duitse sendeling van ouds nie. Ek neem aan dis dieselfde tipe wat nie swart kindertjies sal aanneem nie en Swart Ekonomiese Bemagtiging, selfs die mees onlangse afgewaterde tipe van die Demokratiese Alliansie sedert 2018 e.v., met ewe veel mag en mening sal teenstaan. Haibô, wie bullshit jy nou eintlik? Jy kan mos nie uit twee monde praat nie, kan jy?

Nodeloos om te sê het ek diesulke name uit my witbladsye en telefoonboekietjie geskrap. Vir my eie veiligheid, natuurlik. Dis my volste reg op vrye assosiasie. Want as hul só skynheilig voor swartes kan swymel om hul afsetgebied te vergroot met ‘n bietjie beeldpoets en spog onder die ander blankes met hul ‘wokeness’, hul ‘maatskaplike verantwoordelikheid’ (waarom anders? dis mos ‘n prestasie, “ek is mos beter as jy!”, soos ‘n bokkop teen die muur, ‘n Safari-trofee, o, vaderland, KOLONIALE DENKE!!!), ek sê jou, ek wag al lankal vir daardie lang vlekvrye staalmes in die rug. Dink net hoeveel tyd en geld ek nou gaan spaar! Nee. Die lotjie het nou hul ware kleure begin wys!

Ja-nee, ek moet erken ek het hulle geswartlys op my .docx-boikotlys (dit trek seker nou al by 19 blaaie), want ek heul nie met huigelaars nie. Nee, op Twitter sal ek hulle nooit in der ewigheid versper om my bladsy te besigtig nie, want hoe sal ‘n toedeurkerk ‘n ongelowige kan bekeer? Wie weet, dalk kom die liewe mens nog tot sy sinne!

Is Europa en die VSA (en Suid-Afrika) nie maar net besig om ‘n “imagined community” te skep van swartwees nie? Om hierdie ras, wat te voet Afrika deurkruis het en malaria, leeus en buffels en wat nog als onder die Afrikason met UV-vlakke van 9 sonder enige Westerse medisyne kon verduur het, nou te kom staan en oppiep? Ek as Afrikaner sou dit nie waag met die Zoeloekoning nie! Watse verkleinering is dit? Watse vernedering is dit? Watse onsin is dit? Waar is die respek? Het die wêreld dan mál geword?!

Dink jouself in, my liewe Afrikaner. Hoe sal jy daarvan hou om elke dag te hoor: “Ons moet die Afrikaner meer spreekbeurt gee.” Ongehoord. “Die Afrikaner se stem word nie gehoor nie.” Dit begin klaar krap. “Die wêreld het toegekyk, en weggekyk…” OK. Dis genoeg! Bring my Mauser! Want as daar een ding is wat ek haat, is dit paternalisme en maternalisme van uitlanders wat van my of my kultuur nie van hul gat af weet nie!

Ek het dit al voorheen gesê, en ek gaan dit weer sê:

Die hele idee van die ‘Afrikanistiek’ (waaronder “African literature” ressorteer), as oorkoepelende vakgebied, is sélf hoogs verouderde imperialistiese en koloniale denke en kategorisering. Waarvan [die dosent] die leerstoel, onwetend, knus beklee en hierdie imperialisme vanaf haar akademiese troon met septer en ryksappel en ander kroonsierade dus voortsit.

[…]

Die Anglistiek en Frankistiek en Germanistiek en Danistiek en Neerlandistiek en Frisistiek en Fennistiek en Italianistiek en Hispanistiek en Slowakistiek en Slowenistiek en Roemenistiek en Lituanistiek en Lusitanistiek en Russistiek… dink jy vir een oomblik jy gaan al hierdie volke en nasies onder “Europese Letterkunde” of “Europaeistiek” in ‘n voorgraadse driejaarkursus kan indruk? Natuurlik kan dit nie! Die letterkunde bars geheel en al reeds uit sy nate! Die lewensuitkyke van die kulture verskil dag by nag, net soos die omgewing en omstandighede. Nou hoe de donder wil jy alle Afrikavolke op één vasteland, met hoeveel klimate, hoeveel gelowe, hoeveel kultuurverskille, hoeveel tale (glo tussen 1 500 en 2 000), uit verskillende tydperke ressorteer (ja, ook die Oudegiptenare) onder één enkele vakgebied? Dit is mos malligheid! Dit is mos hoogs veralgemenend, en veralgemening weet ons is net ‘n haarbreedte weg van stereotipering: alle swartes en almal van Afrika dink tog maar net dieselfde. Of is die vakgebied so klein omdat daar eenvoudig net geen belangstelling is nie? Indirek erken jy ook dus dit is wél ‘n klomp “blitskursusse” wat onder een dak saamgesnoer is? Waar is jou Zoeloe Letterkunde as afsonderlike en hoogs gespesialiseerde vakgebied was sterk op sy eie bene staan? Jou Xhosa? Jou Noord-Sotho? Jou Tswana? En waar is jou Amharistiek?

Maar kom ons droom voort. Ek is seker ook een of ander ryk sjeik het sy goue toilet verkoop (no shit) vir die saak? Ek is seker die hele Afrika-Unie het op Afrikadag ‘n paar los mieliepitte saamgestamp vir hul broeders in die Eerstewêreldland van die Verenigde State van Amerika wat so erg moet ly? Die land van kapitalistiese onderdrukking (snaaks dat niemand terug na Afrika verlang nie?). Almal in solidariteit vir die saak. Non?

Die ANC-regering, kaalgat en platsak en leeggesteel en gedompel in rommelstatus soos hy is, het maar ‘n flouerige gebaar, ‘n aanduiding, vanuit sy lendelam staatshospitaalbed gemaak vir hul broeders in Amerika. Suid-Afrikaners is gewoon mooi gevra om Vrydag swart te dra as simbool (en ‘n paar blankes sou ook, ‘nie veel anders as hul voorouers met die black sash nie, raai’).

Asof ‘n simbool nou ‘n aardskudding gaan veroorsaak? Die sluise van die hemel gaan oopmaak?

Aai, die gebrek aan logika.

So herhaal die selfde ou storie met dieselfde ou sous hom oor en oor.

Twittergebruikers het die geheue van ‘n toktokkie

Nee, ek bedoel nie soseer jou eie gekrabbel of ou onderwerp wat jy tot vervelens toe uit die put van vergetelheid ophaal nie (soms is dit liewer beter om die put met die blêrende kalf te demp). Maar dit kan nogal baie nuttig wees: as jy agterkom jy raak by tye neerslagtig en jy trek ‘n grafiek van die datums, kan jy die toestand so gou moontlik voorsien soos die stand van die maan, of selfs maandstonde. Eintlik sou ‘n dagboek met ‘n slotjie en sleuteltjie ewe goed kon werk, maar jy het nou maar eenmaal die swak om jou gevoelens wêreldkundig te maak. Dis jou saak, nie myne nie.

Maar had jy ‘n geheue, sou iets aan jou knaag. Iets wat uit jou kop probeer wurm.

Dalk was dit Disney se Zootropolis wat handel oor ‘roofdiere’ en ‘mak soogdiere’ wat deur ‘n skaap, Miss Bellwether, teen mekaar opgesweep word terwyl sy as burgemeesteres ageer (en die leeu, Mayor Lionheart, in die tronk sit). Stadig begin die ratjies draai.

Jy sou, soos enige rasegte INTJ wat geseënd is met ‘Ursache und Wirkung’ en liniêre denke wat saam met die plasenta, bloed, en gebulk van die moeder by geboorte uitgedruk word (asook die hoogmoed), ‘n patroon opmerk. Veral onder die media. Ons noem dit komkommertyd. Volgens die WAT:

2 a (joernalistiek) Tyd van die jaar, soos in die somervakansie, waarin daar normaalweg min van belang gebeur, dit stil, dood (vgl. DOOD III 3 c) is op handels- en politieke gebied en nuus vir koerante skaars is; pampoentyd.

Trouens, ons kry dit reeds aan die Franse hof. Soos ek uit die Franse Wikipedia op die Afrikaanse Wikipedia vertaal het. Ek gaan nou die belangrikste dele vir jou uitlig.

Die Gedierte van Gévaudan het tussen 30 Junie 1764 en 19 Junie 1767 ‘n gebied in Frankryk met ‘n reeks aanvalle op mense geteister. Tussen 88 tot 124 mense het in sy kloue beland en gesterf.

[…]

Die nuus oor hierdie “Gedierte van Gévaudan” versprei soos ‘n veldbrand, tot die punt waar vele van die koninklike troepe opgeroep is om te gaan ingryp. Allerlei gerugte doen die ronde. Die een handel oor die aard van hierdie “gedierte”: was dit ‘n wolf, ‘n vreemde diersoort uit die buiteland of selfs ‘n weerwolf? Die ander oor die rede vir hierdie slagting: is dit straf van God, of is hierdie dier doelbewus dresseer om te moor? Daar was op daardie tydstip sowat 20 000 wolwe dwarsoor die hele Frankryk. Skynbaar het honderde soortgelyke aanvalle dwarsdeur die geskiedenis van Frankryk ongesiens verbygegaan, want geen haan het ooit daarna gekraai nie. Maar wat hierdie voorvalle nou so uitsonderlik maak is die besondere geleë tyd. Na afloop van die Sewejarige Oorlog was opspraakwekkende nuus maar aan die skraal kant. Nou was hierdie nuwe gebeurtenis water op die pers se meulens. Veral die plaaslike Courrier d’Avignon, daarna La Gazette de France en uiteindelik die internasionale koerante het hieruit munt geslaan. Binne enkele maande word honderde artikels geplaas wat die hele aangeleentheid in ‘n egte strokiesprentreeks laat ontaard.

Wha-ha! Weer uitgevang!

Après la guerre, c’était l’hystérie! En hoe is daar nie jag gemaak op al wat wolf is nie? Mon pauvre loup.

Komies en indrukwekkend. Die wolwestorie het byna 3 jaar aangehou. Die nuus van COVID-19 skaars ‘n maand of twee. En wat ‘n meevallertjie kry die media toe nie? Soos ‘n rype appel in sy skoot!

Maar moenie kom kommer nie, liewe leser. Oor ‘n maand of wat is George Floyd ook, saam met sy liggaam, ‘n vae figment, met sy, soos die BBC-tannie hom toegedig het, ‘legacy’. Net nog ‘n statistiek. Soos met elke betoging wat in Suid-Afrika nog gewoed het. En elke kosvragmotor wat omgekeer en geplunder is. Probeer my, of eerder, die geskiedenis verkeerd bewys, ag toe?

Maar kom kyk na die Post van 7 November 1964, bl. 10. Die woorde van Martin Luther King aan die woord:

In a period of turbulence, mistakes, which under other circumstances might have been contained, are frequently made worse by unexpected developments. This occurred when some elements who had never been a part of the civil-rights movement erupted in violence in the subways and on the streets in New York and other cities. The headlines of a sensation-seeking press enlarged essentially small events to the level of catastrophes.

These exaggerations obscured the fact that crime lives in the heart of all large cities. The irritating deeds of certain irresponsible civil-rights forces, and the senseless violence in which the perpetrators were Negro, merged in the minds of many people. For a large section of the population, Negroes became a menace. The physical safety of people who must use the streets and subways is closer to them than the abstract questions of justice for a minority, however appalling its grievances. Civil-rights leaders cannot control crime. They can control the demonstrations they initiate, however.

They have a responsibility to maintain discipline and guidance so that no one is able to confuse constructive protest with criminal acts, which all condemn. The ghetto has hidden many things from whites, and not the least of these is the rampant racketeering that has a sanctuary in the slums and corrupts the ghetto’s already miserable life. The mayors of troubled cities who look only into Negro excesses for the causes of unrest would do well to look critically into their own law-enforcement agencies.

In 1963, at the time of the Washington march, the whole nation talked of Negro freedom and the Negro began to believe in its reality. Then shattered dreams and the persistence of grinding poverty drove a small but desperate group of Negroes into the swamp of senseless violence. Riots solved nothing, but they stunned the nation. One of the questions they evoked was doubt about the Negro’s attachment to the doctrine of nonviolence. Ironically, many important civic leaders began to lecture Negroes to adhere to nonviolence. It is important to recall that Negroes created the theory of nonviolence as it applies to American conditions. For years they fought within their own ranks to achieve its acceptance. They had to overcome the accusation that nonviolence counselled love for murderers. Only after dozens of Birminghams, large and small, was it acknowledged that it took more courage to employ nonviolent direct action than impetuous force.

Yet a distorted understanding of nonviolence began to emerge among white leaders. They failed to perceive that nonviolence can exist only in a context of justice. When the white power structure calls upon the Negro to reject violence but does not impose upon itself the task of creating necessary social change, it is in fact asking for submission to injustice. Nothing in the theory of nonviolence counsels this suicidal course. The simple fact is that there cannot be nonviolence and tranquillity without significant reforms of the evils that endangered the peace in the first place.

It is the effort of the power structure to benefit from nonviolence without yielding meaningful change that is responsible for the rise of elements who would discredit it. Is the dilemma impossible of resolution? The best course for the Negro happens to be the best course for whites as well and for the nation as a whole.

Nou toe nou, die dialektiek van geweld. Beteken dit die Afrikaner (‘n minderheidsgroep in Suid-Afrika) kan nou links en regs geboue opblaas soos hy lus kry omdat hy veronreg voel? Maar nee, daarvoor het hy reeds te veel belasting betaal en om die ekonomie te laat skade ly, skaad hy net homself en sy medelandsburgers. Maar weer, dit was moontlik ‘n tydperk in Amerika toe Amerikaners, net soos in Suid-Afrika, min inkomstebelasting betaal het. Dit was immers nog lank voor die maatskaplike toelaes deur die regering uitgedeel is, soos in Europa begin is. En tog, as ons mekaar se huise afbrand… sit ons albei sonder dak.

King kom met ‘n ander voorstel, naamlik werkskepping, wat absoluut niks dui op Swart Ekonomiese Bemagtiging nie.

There must be a grand alliance of Negro and white. This alliance must consist of the vast majorities of each group. It must have the objective of eradicating social evils which oppress both white and Negro. The unemployment which afflicts one third of Negro youth also affects over 12½ percent of white youth. It is not only more moral for both races to work together but more logical. One argument against a grand alliance holds that the shortage of jobs creates a natural climate of competition which tends to divide, not unify. If those who need jobs regard them as bones thrown to hungry animals, a destructive competition would seem inevitable. However, Negroes certainly do not want nor could they find the path to freedom by taking jobs from the white man. Instead, they want the white man to collaborate with them in making new jobs. This is the key point. Our economy, our resources are well able to provide full employment. It has also been argued that while alliances for economic advancement can be achieved, several “subjective questions” such as housing and schools will be more stubborn. But these questions are based upon a myth, not reality. Just as Negroes would be foolish to seek to overcome 90 percent of the population by organizing their 10 percent in hostile combat, whites would be equally foolish to think that the Negroes’ 10 percent is capable of crowding the schools and neighborhoods of 90 percent.

The majority of Negroes want an alliance with white Americans to tackle the social injustices that afflict both of them.

If a few Negro extremists and white extremists manage to divide their people, the tragic result will be the ascendancy of extreme reaction which exploits all people. For some Americans deluded by myths, the candidacy of a Goldwater seemed a solution for their ills. Essentially he identified big government, radicalism and bureaucracy as the cause of all evils. Civil-rights legislation, in his view, is not a social necessity- it is merely oppressive big government. He ignored the towering presence of discrimination and segregation, but vividly exaggerated crime in the streets. The poverty of the Negroes, he implied, is due to want of ambition and industry. The picture that emerged to delight the racist was that of undeserving, shiftless, criminally dangerous radicals who have manipulated government for their selfish ends, but whose grievances are largely fanciful, and will wither away if left to the states.

King was nooit ‘n Republikein of ‘n Demokraat nie, hoewel daar gedeeltes wat ek hierbo lees [as mens die kultuurbotsings van integrasie nou oor die hoof sien] in vandag se terme duidelik nader staan aan die party van Donald Trump. En dit skryf hy in ‘n tydskrif, The Saturday Evening Post wat, te oordeel aan die advertensies met hoofsaaklik blankes in, miskien as “blankgerig” beskou kon word?

Terwyl ons nou by hierdie onderwerp is. Die ironie van die saak is juis dat die internet elkeen ‘n platform gun, ‘n seepkissie, ‘n podium waarop elkeen sy longe kan uitskree, wat destyds nie daar was nie. Ek is reg, ja? Ook jy, liewe leser, kan briewe aan PRAAG skryf en jou sê sê.

Nou, waarom op dees aarde moes Paw Patrol, ‘n kinderprogram (die word ‘Kanada’ lui ‘n klokkie), op Twitter sê:

https://twitter.com/pawpatrol/status/1267808607694917633

Is dit ‘n siek grap? As die hoofstroommedia, Kanada en Hollywood ‘n skuldgevoel het omdat hulle nie genoeg diverse groepe op hul puntekaart op meganiese wyse verteenwoordig nie, dan is dit hulle probleem, nie myne nie. Jy kon lankal soos Drum, You, Huisgenoot en Kuier asook die ander Caxton-blaaie vervolmaak het in hul onderskeie teikengroepe en alles bied wat daardie groepe wil hê (want jy het verskillende belangegroepe, duh!). Ek gaan nie die berge inhol agter ‘n storie aan nie, want dit is nie my werk nie. Dis joune as joernalis. As jy met geweld jou skuldgevoel op my wil kom afdwing, gaan ek met ewe veel geweld die rooi knoppie druk en my geldkraantjie toedraai om jou bek finaal stil te maak. Die wêreld sal my later ewig dankbaar wees omdat ek hom van jou gesanik verlos het.

Met ander woorde, mense, dis 57 jaar sedert Martin Luther King en niks het verander nie. Die massahisterie van Twitter gaan weereens weinig of op niks uitloop. Die geraas sal oorwaai. Sit gerus agteroor en skink vir jou solank ‘n glasie gemmer en hoor die voëltjies tjirp. Die mossies, bedoel ek nou. Luister hoe die gras groei…. Salig, is dit nie?

Twitter bied geen plek vir debatvoering nie

Trevin Wax skryf reeds in 2014:

In recent months, we’ve seen the rise of “the Twitter Battles” around hot-button issues like Hobby Lobby, gay marriage, religious freedom, evangelical orthodoxy, etc. They tend to develop this way:

· A well-known person with a large following from a particular tribe says something shocking or inflammatory, intended to provoke a response from his or her ideological opponents.

· Or the battle begins when one well-known person engages another well-known person on a hot-button issue where emotions run high.

· The two ideological opponents banter back and forth a few times, reducing the complexity of their views into 140-character soundbites.

· The followers from both tribes act like fans in the stands, cheering on their hero either by praising them or by bashing their opponents.

· Everyone gets properly outraged and the conversation ends wearily.

I know what a Twitter battle is because I’ve engaged in them a time or two. After the last one, I came to the realization that these online interactions are virtually useless in creating and sustaining real and meaningful conversations about highly-charged issues.

Twitter is a place for conversation, but once we go into battle mode, I think the legitimate conversation is already over. Twitter battles are like putting on a spectacle for the perverse pleasure (or dismay) of the Twitter audience. Has anyone watching one of these debacles ever said,

“You know what? You convinced me! I’m wrong and you’re right.” No one. Ever.

[…]

Chat and instant messaging can be an efficient form of communication within an organization, but Twitter is like a public chat with cheerleaders on both sides expanding the conversation until the balloon becomes full of hot air. The continually buzzing phone is a magnet that draws us into a vortex of increasingly hostile rhetoric until the true lines of division are hidden behind masks of outrage.

Twitter is a platform I enjoy and benefit from. But Twitter battles are another thing altogether. They simply serve to reinforce the worst stereotypes about us and our ideological opponents. That’s why we should yearn for thoughtful interaction with each other’s points of view, not immediate and incendiary reactions (and all sides of a debate can be guilty of this!).

Twitter may be the place where good interaction begins, but our time would be better served if we continued important conversations elsewhere.

So Twitter is eintlik net daar om ‘n klip in die bos te gooi? En wag vir die vyftig helhonde wat op jou losgelaat gaan word.

Ek stem ook nie saam dat “klets” doeltreffend is nie. Veral nie wat tyd betref nie. Terwyl ek eendag aan my skrywersvriend ‘n brief skryf, het ek bereken 12½ minute klets gaan jou veel minder inligting bied (veral met die lang wag vir die persoon om terug te skryf) as ‘n goed beredeneerde kant en klaar opstel wat ook 12½ minute lank is, dit wil sê 2 500 woorde.

Twiets verskaf net min genoeg inligting vir ‘n reaksie. En ‘n teenreaksie. En nog ‘n reaksie, ens. ens. ens. Soveel kosbare tyd wat verlore gaan, dink jy nie so nie? Ek ruik ‘n samesweringsteorie om die Weste, nee, die hele wêreldrond, te vertraag.

Selfs nadat die getal tot 250 lettertjies per twiet vergroot is, het dit steeds nog niks gebaat nie. Die misverstande en die aggressie het nie opgehou nie.

As dienende eksemplaar, die uitsonderlike debat tussen Elon Musk (tegno-slimseun), Ivanka Trump (die presidentsdogter van Amerika) en Lilly Wachowski (die regisseur van die Oscar-wenner The Matrix en voorheen deel van die Gebroeders Wachowski, nou die Wachowski-susters):

https://twitter.com/lilly_wachowski/status/1262104754496339968

Verstommende intellek! Die toppunt van menslike vernuf! Dit het duisende jare se geswoeg en gesweet geduur om uit die diktatuur van die natuur te beweeg om hierdie punt van beskawing te bereik. Genoeg om Sofia, die godin van wysheid, se water te laat breek om partenogeneties haar eie replika in mensevorm voort te bring! Wat ‘n seën vir die mensdom!

So ook die logika van die mense verstom my.

Goed soos “ondersteun swart besighede!” ‘n Slagspreuk. Nie ‘n argument nie. ‘n Slagspreuk. Ons almal weet die aanvoorders bedoel dit nie regtig nie, want dit gaan teen die hele grein van sakesin in. ‘n Sakeman sal dit aflag. Wat ‘n sakeman in die eerste plek soek is nie ras nie, maar resultate. Wat die media dus eintlik mee te koop loop is: “swartes is so sleg dat ons blankes moet aanmoedig om by hulle te gaan koop”. Want ‘n goeie perd verkoop mos homself! Logies. En dit bly steeds jou volste reg om nie by ‘n plek te gaan koop nie. Of juis te gaan koop. Tydens die Spur-boikot, weens daardie rasseherrie, kon blankes steeds besluit het: “Gaaf. Nou sal die restaurant stiller wees, so, meer plek vir my.” Dis nou as jy kans sou sien om soveel vir ‘n wafel met bolletjie roomys te betaal as vir ‘n tweeliterhouer roomys in die supermark net langsaan.

Maar terug by die slagspreuk.

Ten eerste: hoe weet jy of ‘n besigheid aan ‘n swart man of vrou behoort as jy op die internet rondsoek? Algemene spreekwoord: “On the internet, nobody knows you’re a dog”.

Ten tweede: Ek werk, soos die res van die mensdom, volgens ‘n aangepaste homo oeconomicus beginsel wat aanvoer “die beste produk teen die beste prys op die beskikbare tyd waarvan mens bewus is, met die minste probleme en met die meeste gerief teen die vinnigste tyd.” Ek het byvoorbeeld eers skaam-skaam aanlyn begin koop by ‘n verkoper, nadat ek die produk gegoogle het, maar later bou jy sakevertroue op en koop selfs meer van die verkoper. Van die verkoper se kant word afslag toegestaan, ens. ens. ens. Vind jy ‘n goedkoper prys elders steek jy eers bietjie voelers daar uit… Dis hoe die lewe werk. Vryheid van keuse, noem hulle dit.

Nie eers die bekendes met ‘n aanhang gebruik Twitter baie nie

Waarmee hou die skoonhede en aktrises Monica Bellucci en Milla Jovovich hulle besig? Op hul Twitterblad gaan daar werklik nie veel aan nie. Bellucci stuur hoofsaaklik eksklusiewe foto’s van haar mooie lyf (want dis wat modelle doen) en Jovovich is meer doenig op Instagram (ook nie so baie nie, want sy moet seker haar gesin(sfoto’s) beskerm).

En, onder die meer regsgesindes, het ons die Fransman Jean Raspail wat, te midde van Steve Bannon se vermelding van sy boek, ook nie juis veel wêreldwye aandag getrek nie en dus ook nie veel doenig op Twitter is nie. Ek laat my nie vertel dis die Franse taal nie.

Ek dink ‘n probleem is die boodskappe met die aapstert. As jy op Facebook op iemand se muur ‘n boodskap skryf, is dit, tensy jy dit anders wil hê, onmiddellik beskikbaar vir almal om te lees en op kommentaar te lewer. By Twitter moet die ontvanger eers jou boodskap hertwiet voordat ander dit te siene kan kry.

As jy nou werklik nuuskierig is kan jy byvoorbeeld ou boodskappe tussen twee persone soek, wat ‘n voordeel is bo Facebook (dink ek): byvoorbeeld “(from:danroodt) (to:helenzille)” in die soekbalk. Maar jou gemiddelde Twittergebruiker is nie so intelligent nie.

Twitter en tydmors is sinoniem

Het Twitter al enige huis of kantoor gebou? Nee.

Trek Twitter die onkruid in die tuin uit? Nee.

Was Twitter die skottelgoed en wasgoed en motor? Nee.

Skryf Twitter jou eksamen? Nee.

Dra Twitter by tot jou pensioen? Nee.

Kan ek Twitter op my CV aanbring? Nee.

Kan ek Twitter-plasings op Wikipedia gebruik as bron? Nee.

Kan ek Twitter-plasings in my akademiese werk gebruik as bron? Nee.

Is ‘n monument al ooit daarmee gebou? Ook nie.

Kan ek enige mens se hele Twitterblad gemaklik aflaai? Nee. Ek het al probeer. Dit werk nie.

Kan ek vriendskappe daar bou? Nee, jy kan wel komplimente uitdeel aan vreemdes en potensiële bondgenote, maar dit kos véél, véél, véél meer as 500 twiets voordat iemand respek vir jou kry, watwou nog ‘n bloedeed sweer? Jy sal waarskynlik met ‘n lys kontakte sit wat eintlik maar aandag- en smartvrate is.

Kan mens om taalhulp vra oor die sinonieme “ensis” en “gladius”; “capillus” en “coma” en “crinis”; “ater” en “niger”; “albus” en “candidus” en “niveus”; “at” en “sed”; “fluvius” en “amnis”? ‘n Besliste nee.

Kan ek kritiese gesprekke voer in opstelvorm wat goed beredeneerd is? Nee.

Kan ek soos op Amazon produkte resenseer wat ek daar gekoop het? Nee.

Kan Twitter ‘n boek skryf of resenseer? Nee.

Het Twitter presidente gesink? Nee. Maar mev. Zille het gekrul (dit was ‘n aangeleentheid binne die party self, wat absoluut niks met my of my beker rooibos te make het nie).

Het Twitter ‘n invloed op verkiesings? In Suid-Afrika beslis nie, want daar is véél, véél, véél minder Suid-Afrikaners met ‘n Twitterrekening as ‘n Facebookrekening. Verder moes ek letterlik eers gaan soek vir ‘n persoon of organisasie voordat ek hom/haar kan volg of sy gesprekke deurlees. Jou gemiddelde Suid-Afrikaanse stemmer besit tien teen een nie eens ‘n yskas nie. Maar ten minste kry die joernaliste (wat in ‘n borrel van “imagined communities” leef) nou uiteindelik ‘n goedkoop sappige happie om oor te skryf. Die nuus kom nou sommer na hulle toe. “Dank die hemel, want ek is so nie lus om nou Hillbrow toe te ry nie.”

Het Twitter sowaar enige nut onder die son? Die vet weet. Al waaraan ek kan dink is die plaasmoorde waarvan die Hollanders nou meer bewus word.

Gevolgtrekking

Oor die algemeen is Twitter nie eintlik uitgeknip vir intelligente mense nie, maar vir rustelose sensasiesoekers met identiteitsprobleme. Wat aanvanklik ‘n wonderlike webwerf kon wees om tred te hou met die allerjongste projekte ens. het heeltemal ontaard.

En Twitter probeer tog so hard om jou op sy webwerf te hou, vir advertensiegeld. Geld is tog waaroor dit gaan, het jy nie geweet nie? Sy tegnologie wat jou belangstellings dophou is genoeg om enige mens ongemaklik te laat.

Ek het reeds uitgeteken en gaan nou vir ‘n maand wag vir die hele bohaai om oor te waai.

Dan Roodt: NG-belhamels wil nie teen gays, maar teen heteroseksuele mans diskrimineer

Die oorweldigende getuienis van samespanning tussen die media, die universiteite en ‘n klein groepie ekstreemlinkse Afrikaners waar dit Afrikaanse kwessies raak, kan ‘n mens laat glo dat ons hele kultuur tans vanuit ‘n korrupte kantoortjie van die nasionale intelligensiediens bestuur word. Op hierdie Sondag 6 Oktober is daar weer ‘n stortvloed propaganda in Media24 waarin die kwessie van homoseksuele regte in die NG Kerk opnuut aan die groot klok gehang word. Vanaf die Rapport-preekstoel word ons dan met vuur en swael gemaan, nogal onder die ironiese titel, “Om jou naaste lief te hê”. En natuurlik word “apartheid”, die vernaamste begrip in die triomfantelike linkse gesangeboek, by die hare bygesleep:

“Die NG Kerk het 30 jaar gelede die moed gehad om van sy ondersteuning van ‘n diskriminerende stelsel met die naam apartheid af te sien. Dieselfde moed en profetiese getuienis word nou weer van die NG Kerk gevra – dié keer oor die ‘gay-kwessie’.”

Die skrywers van dié artikel, Chris Jones en Laurie Gaum, klap hiermee hul vingers. Die Afrikaner en Afrikanerlidmate van die NG Kerk word al dekades lank oor die kop gemoker met felle propaganda, onder meer dat ons miljoene swartes in ‘n “misdaad teen die mensdom” sou uitgemoor het — iets wat ‘n infame leuen is — en nou is dit weer tyd vir elke NG-lidmaat om die knie voor die politiek korrekte politburo te buig.

Waarom het daar ooit ‘n “gay-kwessie” in die NG Kerk ontstaan? Jare gelede toe ek nog op skool was, kan ek onthou dat bepaalde homoseksuele wel eredienste bygewoon en selfs as diakens en ouderlinge in die kerk diens gedoen het. Dit is net nooit aan die groot klok gehang nie. Dit was die tydvak van Afrikanerverdraagsaamheid, van “leef en laat leef”.

Tans verkeer ons egter midde-in die Rooi Revolusie wat niks ontsien nie. Weliswaar het die ANC-SAKP geen marxisme-leninisme in 1994 ingestel nie, al wou hulle hoe graag, maar die meer omvattende kultuurmarxisme het die heersende ideologie in ons land geword. Elkeen sal die revolusionêre evangelie aanneem, anders sal jy vervolg word, of ten minste jou werk verloor of in die openbaar gehoon word.

So pas het die beroemde Franse skrywer en denker, Éric Zemmour, ‘n toespraak in Frankryk gelewer waarin hy die hele “progressiewe projek” wat al sedert die dae van die Franse revolusie duur haarfyn ontleed het. In die Westerse wêreld fokus die linkses en progressiewes op etniese en seksuele minderhede ten einde die heersende orde omver te werp. Daarom, stel hy dit onomwonde: “Die heteroseksuele blanke Katolieke man was die enigste vyand wat vernietig moes word.” Binne die Franse konteks het hy gepraat van die “blanke Katolieke man”, maar hier by ons kan ons dit met die “blanke Protestantse man” vervang.

Lees: Eric Zemmour in Frans, of in Engelse vertaling.

Die NG Kerk is een van die laaste oorblywende instellings wat nie aktief teen blanke mans diskrimineer nie. Juis daarom moet dit vernietig word. In dié opsig is die “gay-kwessie” slegs die Trojaanse perd wat agter die Kerkmuur ingesmokkel moet word, van waar die hele vesting dan ingepalm en geplunder sal word. (Kyk maar na Eskom of die SAUK as finansiële voorbeelde van wat met die “getransformeerde” NGK gaan gebeur.) Binne die Trojaanse perd is daar 12 soldate, ‘n dosyn fanatiese “gay”-dwepers wat reeds die NGK hof toe gesleep het en gesorg het dat die sekulêre hof met sy regters wat deur Zuma of Ramaphosa aangestel word, die uitspraak lewer dat waar geloof en die grondwet bots, die grondwet sal geld. Daardie grondwet waaraan u en ek geen aandeel gehad het nie; dis bloot deur Roelf Meyer en Cyril Ramaphosa aan ons opgedis as ‘n fait accompli, waaronder die hele stuk diskriminasie teen Afrikaans en die Afrikaner wat onherroepelik daarin vervat is.

As wapen in die hierdie stryd teen die blanke Afrikaanse man, geld die groot progressiewe slagspreuk: “Julle sluit uit!” Die feit dat die NG Kerk nie — soos in soveel ander kulturele instellings reeds gebeur — by voorkeur gays en feministe as predikante aanstel nie, gee aanstoot aan die progressiewes, die Progs om hulle maar so te noem.

Ek sien die laaste oorblywende Prog, Helen Zille, het ook haar naam gevoeg by ‘n lys van “openbare persoonlikhede” wat insgeslyks die NG Kerk maan om finaal die progressiewe ideologie te omhels- en daarmee tesaam huwelike tussen gays, die doop van kinders wat kunsmatig verwek is en deur gays grootgemaak word, asook “transgeslag” mense en alles wat daarmee saamhang. In hul geskriffie in Rapport verwys Jones en Gaum na “gay lidmate (of meer korrek: LGBTQIA+-lidmate)”, dus gaan dit om die hele swetterjoel “geslagte” en Frankensteinagtige praktyke wat die progressiewe ideologie en die moderne tegnologie aan ons kan opdis.

Terloops doen ‘n kort video vandeesweek die rondte van sosiale media vanuit Frankryk, waar ‘n ewe verligte Franse vroueparlementslid verduidelik dat die nuwe wetsontwerp rondom mediese bevrugting en alles wat daarmee saamhang “geen beletsel plaas op heteroseksuele paartjies wat kinders vleeslik sou wou verwek nie”.

“Geen beletsel nie.” Met ander woorde, die vereniging van man en vrou in die huwelik, wat sekerlik ‘n hoeksteen van die Kerk is, anders waarom sou almal nie maar in die landdroskantoor trou nie? word nou toenemend gesien as iets “wat toegelaat word”, maar nie noodwendig binne die progressiewe ideologie (en teologie!) as wenslik geag word word nie.

Feministe (en elke vroulike universiteitsteoloog is seker vandag ‘n feminis en interpreteer die Bybel vanuit haar anti-man- en veral anti-blankeman-perspektief) praat van “heteronormatiwiteit”. Hiermee word die gedagte uitgedruk dat die tyd van die heteroseksuele mens gekom en gegaan het en ons dus reeds in ‘n soort postmenslike, alfabetgeslagtelike toestand verkeer. Hoe lank alvorens die huwelik tussen hetereksuele man en vrou, wat reeds deur progressiewes as “ongewens” gesien word, inderdaad belet of verbied word? Immers gaan ons Aldous Huxley se “dapper nuwe wêreld” tegemoet waarin die totalitêre staat hom met ons intiemste handelinge en identiteite bemoei, gestu deur die histeriese “Rooiwagte” van die geslagsrevolusie.

Daar is dus baie meer op die spel as bloot of ‘n homoseksueel in die kerk mag trou, of in die amp bevestig mag word, aldan nie. Hierdie stap deur die progressiewes om die NG Kerk met hul blikoopmaker oop te sny, is bloot die eerste van vele daaropvolgende stappe. As heteroseksualiteit “uitsluit”, weet ons mos danksy die Idi Amin-agtige Panyaza Lesufi van die Gautengse onderwysdepartement dat Afrikaans dit ook doen. Dus sal die taal insgelyks moet waai.

Indien enigiemand dink dat ek nou te ver gaan, hoef hy of sy maar net te let op die onheilspellende ondertone van die Trojaanse perd-insittendes, of NG-belhamels, soos André Bartlett byvoorbeeld, wat elders op Netwerk24 sê:

“Die NG Kerk sal nog baie meer as tans homself as deel van die groter kerklike beweging moet sien en baie meer ekumenies moet saamwerk. Nie net op die vlak van kerklike verband nie, maar ook op plaaslike vlak sal gemeentes hande moet vat met ander Christelike gemeenskappe.”

En van daar af is dit maar ‘n kortpad daarna om jou plaaslike Nigeriese pastoor penningmeester van jou gemeente te maak en die wagwoord vir die bankrekening aan hom toe te vertrou. Ons leef mos in ‘n uiters eerlike en wetsgehoorsame land wat deur die progressiewes met hul marxistiese gelykheidsideologie vir ons geskep is.

Reeds tweehonderd jaar lank word Afrikaners aktief vervolg en selfs geterroriseer deur sekere Engelstalige kerke in dié land. Gaan lees maar die ou en meer onlangse geskiedenis. Die Soweto-onluste is ten minste gedeeltelik deur die Anglikaanse priesters opgestook — uit haat vir Afrikaans. Moet ons nou met diegene “hande vat” sodat ons ondergang soveel sneller kan geskied?

Maar waarom ophou as dit by “ander Christelike gemeenskappe” kom? Radio Sonder Mense alias RSG saai reeds getrou soggens Moslempreke uit, hoewel die gebruik van Afrikaans by Kaapse Moslems blykbaar tot op nul gedaal het, ten minste sover dit hul universele, internasionalistiese godsdiensbeoefening betref. Eerder as wat daardie uitsendings op Afrikaanse Moslems gemik is, wat in die praktyk nie bestaan nie, vermoed ek dit gaan juis daaroor om Afrikaners sag te maak vir verdere “ekumeniese samewerking”, nie net oor taalgrense nie, maar ook oor geloofsgrense heen.

Die godsdiensvryheid waarvoor ons voorouers gestry, gely en dikwels gesterf het, loop gevaar om in die sand te loop. Aanstons gaan ‘n klein bende “ekumeniese teoloë” bepaal wat ons mag glo, wie ons mag aanbid, in watter taal, en met wie ons mag trou.

Al weet ons nog nie presies hoe hulle “dapper nuwe wêreld” gaan lyk nie, weet ons reeds hoe die geteikende mens of “identiteit” daar uitsien: die blanke, heteroseksuele man.

Het dit nie dalk tyd geword dat ons almal rondom die ware slagoffer groepeer, hy wat reeds in plaasmoorde en huisaanvalle sneuwel en teen wie daar in die werkplek, op universiteit en binnekort selfs in die Kerk gediskrimineer word nie?

Dan Roodt: GroenLinks en Afrikaans — Azille Coetzee se Amsterdamse relaas

Teen my beterwete in, het ek $20,70 (R300 op ‘n rand of twee na) betaal vir die Kindle-weergawe van Azille Coetzee se debuut, In my vel — ‘n reis . (Tafelberg, 2019). Die skryfster is onbeskaamd links, feministies, kultuurmarxisties en het selfs die liberale Helen Zille oor die kole gehaal vanweë haar “rassisme en kolonialisme” (sien foto hier bo). Soos “ahistories” die teenoorgestelde van histories is, is “Azille” dus die antitese van “Zille”, want sy identifiseer met die verlinkse uithoek van die politieke spektrum.

Nou die dag het die idee by my opgekom dat “links/regs”, die ou tipering uit die dae van die Franse Revolusie nie eintlik meer vandag se politieke stryd afdoende benoem nie. Veel eerder woed die oorlog nou tussen twee pole wat ek “tradisie” en “dekadensie” sou noem. Natuurlik oorvleuel dit steeds met regs/links, maar die aard van die stryd is nóg dié van ‘n ekonomiese klassestryd nóg dié van “beskawingskonflik” of Kulturkampf à la Huntington. Veel eerder gaan dit om ‘n konflik tussen diegene wat Westerse afgang — “die ondergang van die aandland” soos Spengler dit beskryf het — bepleit of bevorder en diegene wat dit teenstaan en Tradisie, met ‘n hoofletter-T, wil beaam, beskerm en handhaaf.

Die vertelster is nie net verlinks nie, maar ook dekadent. Tydens haar verblyf in Amsterdam sê sy eers haar kêrel wat haar Nederland toe vergesel het — wat bloot as “C” bekendgestel word — af en slaap dan by ‘n hele alfabet van ander mans, waaronder ‘n ouer man wie se identiteit as “Die Nederlander” aangegee word. Sy neem ook aanmekaar alkohol in. Dit lyk asof In my vel eintlik ‘n soort “outobiografiese vertelling” à clef is waarin die name van bepaalde persone verswyg word, maar waarin die werklike ervarings en menings van die skryfster weergegee word.

Op een vlak is dit dus ‘n soort Boereweergawe van iets soos Cathérine Millet se La vie sexuelle de Cathérine M, ‘n berugte Franse outobiografie deur ‘n kunshandelaar wat haar vergryp aan orgies, seks in die openbaar en ander meer ekstreme ervarings. Ek sê “Boereweergawe”, want kennelik het iets oorgebly van Azille Coetzee se kinderdae as boorling van Bellville “agter die Boereworsgordyn van die Kaap” soos sy dit stel, en het sy nog nie “gepromoveer” tot volskaalse dekadensie soos Cathérine Millet of vele ander soortgelyke Franse skryfsters wat onder andere ook in pornografiese films opgetree of prostitusie beoefen het nie.

Iewers laat Azille Coetzee haar egter positief uit oor “sekswerkers” — asook dwelms! Al het sy dus nog nie die hoogste sport in dekadensie bereik nie, moontlik vanweë haar Calvinistiese Afrikaanse skoolopvoeding aan die Hoërskool D.F. Malan, beskaam die hoop nie dat sy ons moontlik nog gaan vergas op die meer “volwasse” weergawe van haar “reis” op die breë weg nie.

Iewers gebruik sy die Engelse woord “journey” om haar lewensverhaal te beskryf. Daarom haas ek my om by te voeg dat, anders as Cathérine Millet s’n, is haar vertelling heel kuis en behoort geen ouderdomsbeperking te geld nie. Waar die boek egter wel aanstoot gee, is in die gebruik van onnodige Engelse woorde waar gangbare Afrikaanses bestaan. ‘n Mens lei af uit een gedeelte waar sy die “kreoolse herkoms” van Afrikaans besing dat sy eerder ‘n soort “Kaaps” wil besig, maar selfs dít is nie baie geslaagd nie, want die tegniese en akademiese woordeskat van “Kaaps” skiet waarskynlik tekort om sommige van haar eenvoudige feministiese of marxistiese begrippe oor te dra.

By ‘n onthaal raak sy aan die gesels met ‘n ouditeur, Danie, en val sommer met die deur in die huis deur haar linkse, “anti-koloniale” identiteit aan hom oor te dra:

Dis nog ’n laataand by nog ’n partytjie. ’n Verjaardagpartytjie van ’n Afrikaanse ouditeurkennis van my, met keurige catering, craft-bier en ’n playlist van golden oldies. Deloitte Suid-Afrika-styl.

Ek is spyt ek het gekom. Ek sit en gaap in ’n vensterraam van die luukse woonstel op die sesde vloer en kyk uit oor die stad wat wasig is agter die vlae reën, die presiese lyne van die netjiese dakke troebel in die donker.

Nes ek die wilskrag bymekaarskraap om op te staan, my jas aan te trek en die vyf kilometer lange fietsrit terug na De Pijp aan te pak, in die reën, kom daar iemand langs my op die vensterbank sit. Ek sug en staal my vir ’n laaste sarsie small talk.

“PWC?” vra hy. En toe ek my kop skud: “O, KPMG? Ek het jou nog nie by ons gesien nie? Ek is Danie, ek is by Deloitte,” steek hy sy hand uit en groet my met ’n stewige Afrikaanse handdruk. Iets wat ek nogal mis hier in Europa.

Aan sy natuurlik gespierde arms en bobene wat ’n mens deur sy klere kan sien, lei ek af dat hy ’n ouditeur is wat handearbeid ken, wat ’n ploeg kan stoot. Waarskynlik op ’n plaas grootgeword, werk net bietjie in finansies om geld te spaar en die wêreld te sien voordat hy oor ’n paar jaar die boerdery by sy pa oorneem, raai ek.

“Waar kom jy vandaan?” vra ek.

“Riversdal,” sê hy. “Ons boer met skape, maar ek het op Stellenbosch geswot. Is nou al drie jaar hier in Amsterdam en wil nog ’n jaar bly.”

Ek was reg.

“By watter firma is jy?” vra hy.

“Nee, ek is by die universiteit,” sê ek.

“O, wat swot jy, regte?” vra hy geïnteresseerd.

“Nee, filosofie.” Ek hoop om hiermee die gesprek te beeindig, soms is die noem van my studierigting genoeg om enige vinnige gesprek, of romantiese belangstelling, in die kiem te smoor, veral hierdie tyd van die aand.

Maar Danie is lus vir gesels.

“O, so jy kan my persoonlikheid analiseer?” sê hy. “Ek soek al heelaand iemand vir wie ek my probleme kan vertel.”

“Nie sielkunde nie. Filosofie. Dis iets anders.” Ek kan nie help om te glimlag nie, so vinnig val Danie se gesig. En om die finale slag aan ons gesprek toe te dien, voeg ek by: “Feministiese filosofie.”

Ek maak reg om op te staan. Maar ek onderskat vir Danie.

“Okay, maar vertel vir my,” sê hy. “Ek wonder nog altyd wat filosofie nou eintlik is. En feminisme, for that matter.”

Ek kyk op my horlosie. Twintig oor elf. Ek kan seker maar nog ’n paar minute bly. Dit reën nog katte en honde. Ek sit weer terug.

“Wel, ek vra hoe feministiese denke uit Afrika ons kan help om dekolonisering te bedink. So, ek kyk na hoe die Afrika-filosofie dink aan die liggaam, aan seks, aan die verskil tussen die geslagte en die verhoudings tussen mense en probeer sien hoe dit ons kan help om die koloniale denkwyses wat ons wêreld definieer, te kritiseer en te begin afbreek.”

Danie dink ’n bietjie; ek sien in sy oë, agter sy brilglase, hoe sy kop aan die werk is.

“Okay, maar dekolonisering. Hoekom?”

Ai, ek moes geweet het.

Maar voordat ek my lang antwoord kan begin, praat hy verder. Duidelik ’n saak na aan sy hart.

“Kolonialisering was góéd vir Afrika. Waar sou hulle gewees het as die Hollanders en Britte hulle nie kom ophef het nie?”

Ek probeer hom in die rede val, maar hy stuur voort.

“Maar eintlik, wat ek wil sê, is, hulle was nie eens daar toe ons daar aangekom het nie. Die Britte het die Afrikaners kom kolonialiseer. Maar toe ons aan die begin daar aangekom het, was daar niemand nie.”

“Wie is ‘ons’ en wie is ‘hulle’?” kry ek vinnig my vraag in voor hy aangaan.

“Ons is die Hollanders en hulle is die swart mense,” haal hy sy skouers op. “En die kleurlinge, of wat ook al.”

Hier is my kans: “Ek is nie ’n Hollander nie,” sê ek.

“Ja, man, jy weet wat ek bedoel,” sê Danie.

Al weer. Daar is so baie wat onuitgesproke aangevoer word wanneer Afrikaners oor politiek praat. So baie wat ons voel ons nie hoef te sê nie, omdat ons aanneem dat daar konsensus is, al is dit nie meer polities korrek om dít waaroor ons konsensus het, hardop te uiter nie. Ómdat ons Afrikaners is, wéét ons hierdie dinge, hoef ons dit nie te sê nie.

“Ek is Afrikaans, ek is ’n Afrikaner, nie ’n Hollander nie,” sê ek.

“Afrikaners ís Hollanders,” sê hy. “Jy kan dit mos hoor aan ons taal. Hollands in Afrika, bietjie getweak deur die boere, maar nie te erg nie.”

Dis nie waar nie, Danie. Jy soek verniet vir suiwerheid, veral in ons taal. In die voue van Afrikaans sit die Khoi. Vra vir die taalkundiges, Danie, vra hulle. Daar is rekords van Khoi-mense wat Nederlands kon verstaan so vroeg soos 1595, vóór die koms van Jan van Riebeeck. Hulle dryf handel met die Nederlanders wat by die Kaap verbygekom het voor die vestiging van die VOC. Die Khoi-mense rol die Nederlandse woorde in hul monde rond, buig dit. Breek die sinne, sit hulle terug aanmekaar, sodat die ritme reg sit, blaas rym daarin, sodat dit betekenis kry hier onder die sterre, die oopblou lug, op die liggrys grond op die suidelike punt van die Afrika-kontinent.

Jou voorgeslagte, Danie, die veeboere van die agtiende eeu, wat hulself later Afrikaners begin noem, praat nie Hollands nie. Hulle praat veeboerafrikaans wat gevorm word in noue aanraking met die Khoi-Afrikaans van die Khoi-mense. Die Khoi en die veeboere is afhanklik van mekaar in die Kaapse binneland. Wanneer hulle met mekaar praat, slaan hulle oor tussen Khoi-Afrikaans en veeboerafrikaans. Khoi-Grensafrikaans word dit.

Wie is ons, wie is hulle? Nederlands vergader stof, hierdie lewe vind nie uitdrukking in die swaar sinne met hul stadige verbuigings nie. Hierdie lewe in die helder son, waar ’n mens lig moet trap, waar god in die sterre sit en die dood om elke draai. Hiervoor het ons ’n ander taal nodig.

Nederlands word afgestof wanneer ’n mens ’n brief wil skryf, of formaliteite in rekords wil vasvang, geboortesertifikate. Daarvoor kan ’n mens dit nog gebruik.

Maar nie vir lank nie. Afrikaans vind wel sy geskrewe vorm. Maar nie soos ons wil glo nie, nie in die bleek ou penne van die Hollanders nie. Hier ook is Afrikaans bruiner as wat jy dink. Met ’n klein bietjie ondersoek kom die steriele suiwerheid waarvan Afrikanernasionalisme ons wou probeer oortuig so vinnig tot niks. In die sewentiende eeu word Moslem-mense as slawe na die Kaap gebring om arbeid te verskaf aan die nuwe kolonie. Later praat hulle Afrikaans en aanbid hulle in Afrikaans in hul Madrasah in die Bo-Kaap van Kaapstad. In die negentiende eeu vertaal die kerkleiers die heilige tekste tot in Afrikaans, maar skryf dit neer in Arabiese skrif waarin die Moslem-mense geleer lees en skryf het. Arabies-Afrikaans. Die klanke van ons taal, die lettergrepe en strukture dra ook die spore van die Moslem-spiritualiteit, die eggo’s van Malayu.

Afrikaner pas nie in die koloniale onderskeidings in nie. Dis nie óf Europees óf van Afrika nie. Dis nie óf wit óf swart nie. Dis nie óf setlaar óf slaaf nie. Nie óf uitheems óf inheems nie.

Afrikaans is nie óf óf nie, dis én én.

Ek is nie óf óf nie, ek is én én.

Vra die taalkundiges, Danie, vra hulle.

Wie is ons en wie is hulle?

“Jou logika werk nie,” sê Danie.

“Hoekom nie?” vra ek.

“As daar nie ’n ons of ’n hulle is nie, waaroor is die bohaai van dekolonisering dan?”

Danie lig sy wenkbroue, vat ’n sluk bier. Hy dink hy het my vasgevra.

En verder:

“So mooi hoe jy oor ons taal praat. Ek kan sien jy is ’n passievolle Afrikaner,” sê hy met ’n glimlag.

“Maak my sommer na ons land verlang. Het jy ’n boyfriend?” Hy kyk my reguit in die oë en tussen ons vind daar ’n fyn verskuiwing van energie plaas.

“Nee,” dring dit weer tot my deur. “Nie meer nie.”

Hy sit versigtig sy hand op my been. ’n Uitnodiging. Ek voel die hitte van hierdie mooi sterk Suid-Afrikaanse hand deur my jeans. En die suiwer gewig daarvan. My blik volg vlugtig die kragtige kontoere van sy liggaam, die groot voorarms, gedefinieerde skouers, bultende bobene …

Ek haal bogaande bladsye uitvoerig aan omdat hulle vir my die kruks van die boek bevat: Azille Coetzee se identiteitskrisis waar sy haar in Nederland bevind. Waarskynlik het sy in Suid-Afrika meer Engels, meer wêreldburger, vormloos, links en selfs anti-Afrikaner gevoel. Want Afrikaans en links gaan nie so lekker saam nie: Koos Kombuis het op ‘n stadium “uit die volk bedank”, terwyl figure soos (Mal) Max du Preez, Piet Kopdoek en Christi van der Westhuizen enige oorblyfsels van ‘n Afrikaneridentiteit van hul afgewerp het en met oorgawe deelneem aan die soort Engelse en swart Boerehaatkultus wat sedert 1806, maar veral sedert 1994, in Suid-Afrika woed. Dit word mooi saamgevat deur frases soos “kill a Boer” of “Afrikaans must fall”. Die Afrikaner is “die ander”, die gehate, die verguisde, die agterlike, die “fascis”, “rassis”, “seksis” en elke ander “-is” uit die hatige leksikon van “Suid-Afrikaanse” (lees: derdewêreldse) linksheid.

Verder pak sy die “kreoolsteorie van Afrikaans” uit teenoor Danie, wat op min of niks taalkundigs berus nie. In die 1500 bladsye van Wannie Carstens se Die Storie van Afrikaans, wat elders op dié webblad deur Leon Lemmer geresenseer is, kan hy slegs “plekname” noem as konkrete bewyse van “Khoisaninvloed” op Afrikaans. (Leon Lemmer: Wannie Carstens se Storie van Afrikaans en Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans.)

Op ‘n stadium deel Azille Coetzee ‘n woonstel met ander vroue, waaronder ‘n Sweed uit Stockholm. Pleks dat sy die Sweed uitgevra het oor hoekom Sweeds so erg “kreools” en vereenvoudig is, sonder dat die Swede ooit naby slawe of Khoisan gekom het?

In multikulturele lande soos Suid-Afrika polariseer sosiopolitieke verhoudings uiteindelik na die uiterstes toe: jy is óf EFF óf AWB, met die middelgrond wat wegkalwe. Dit is wat met die eens liberale, Engelssprekende Helen Zille, die voormalige “antiapartheidsjoernalis” gebeur het, en wat by implikasie ook besig is om haar oënskynlike teenhanger, A-zille, te tref… Anders as die vorige geslag “Afrikaanse” linkses, is sy nie meer in staat om haar Afrikaneridentiteit sonder meer te vewerp nie.

Dit maak haar ‘n “regse”, onvermydelik! Soos die linkse Franse koerant, Libération, ná die verskyning van Michel Houellebecq se vorige roman, Soumission (Onderwerping), geskryf het: “Hiermee het Houellebecq op een slag die vernaamste temas van die verregses in die Franse letterkunde ingebring.” Houellebecq was in sy jeug ‘n kommunis, maar omdat hy die komende islamisering van Frankryk gesatiriseer het, beskou Libération hom voortaan as “verregs”.

Die verslag van die Waarheids- en versoeningskommissie het dit onomwonde gestel: die Afrikaanse taal en kultuur is “outoritêr”, na die definisie van die kultuurmarxis Theodor Adorno. Om jouself post-1994 ‘n Afrikaner te noem, kom dus kragtens die heersende ideologie neer op ‘n erkenning dat jy ‘n “fascis” is! Netnou-netnou breek daar ‘n linkse heksejag op Azille Coetzee ook uit, soos toe ek destyds in 2005 met geweld gedreig is toe ek na die Woordfees op Stalinbos genooi is om oor my roman Moltrein te praat. Linkses is altyd “gewaltbereit”, soos die Duitsers sê.

Amsterdam, die prentjiemooi “ruimtelik geordende” stad met haar kanale, museums, kafees, restaurante, boekwinkels, kunsgalerye en die alomteenwoordige fietse, konfronteer die besoekende Afrikaner met die vraagstuk van sy herkoms en identiteit. Kortom, dít wat ek “tradisie” noem, teenoor die “dekadensie” van eenvoudig maar deur die Afro-Saksiese bevolkingsmeerderheid van Suid-Afrika geassimileer en verswelg te word.

Terloops, ‘n klompie jare gelede het die digter Breyten Breytenbach iewers die stelling gemaak dat “identiteit in Suid-Afrika geen toekoms het nie”. Hiermee het hy bedoel dat almal in die groot smeltkroes sou verdwyn en dat identiteit en die implisiete nasionalisme wat daarmee saamhang, ‘n “uitgediende, agtergehaalde begrip” was. Soos gewoonlik was hy verkeerd, en Azille Coetzee se boek is ‘n bewys daarvan. In my vel — ‘n reis gaan oor niks minders as die regse, selfs verregse vraag rondom identiteit nie. Nie verniet nie word daar in Frankryk, Oostenryk en elders na nasionaliste as “identitêres” verwys. Onthou dat identiteit, veral in die Engels-linkse sfeer, altoos as “vloeibaar, verganklik en onbelangrik” aangebied word; dis ‘n “verbeelde konstruk” soos een of ander dom Brit kwytgeraak het; ons is “wêreldburgers, geslagloos, identiteitsloos”.

Ná aan sy dood het die Amerikaner Samual Huntington natuurlik ‘n boek oor die Amerikaanse identiteit geskryf met die titel: Who are we? Aan die begin van In my vel — ‘n reis, herhaal Azille Coetzee die vraag:

Op nog ’n Vrydagaand in Amsterdam, soos baie ander van sy soort, kom ek weer eens te staan voor die vraag wat sny tot op die been van die wit Suid-Afrikaner. Waar kom ek vandaan?

Wie is ek?

Sy erken insgelyks dít wat ek, Leon Lemmer en ander al jare lank sê, stemme roepende in die woestyn van hierdie o so Engelse land, naamlik dat daar “identiteitsverwarring” heers:

Omdat so baie mense in postapartheid-Suid-Afrika besig is met belangrike en moeilike identiteitskuiwe, het ek nie besef dat daar groepe mense is wat so seker is van wie hulle is, en so trots op hul kultuur en taal is, soos die Nederlanders nie. Die Nederlanders wéét wie hulle is. Hulle weet waar hulle vandaan kom en waarvoor hulle staan. Hul taal en kultuur is ondubbelsinnig, en skaamteloos, húlle s’n. Hulle kan wel spot met dit wat “gewoon echt Nederlands” is, ironies daarmee omgaan, of soms aspekte daarvan bevraagteken, maar dit is omdat hulle dit so goed ken en hulle dit so volledig toe-eien. Ek beny die Nederlanders hul rotsvaste selfverstaan en tussen hulle word ek werklik bewus van die identiteitsverwarring en onsekerheid wat my bestaan kenmerk en vorm.

Indien Azille Coetzee in Frankryk, Italië, Pole of Rusland sou gewoon het, sou sy die “rotsvaste selfverstaan” van Nederlanders in oortreffende trap by dié groter Europese volkere aangetref het en waar Engels nog glad nie op dieselfde vlak as in byvoorbeeld Nederland en Skandinawië ingedring het nie. In ‘n hotel in Lublin, ietwat suid van Warskou, het die man by die ontvangs nie ‘n enkele woord Engels, Frans of Duits geken nie — net Pools. Op een woord na, bygesê: “wifi”. Maar as dit op Engels uitgespreek word, het hy dit nie herken nie. Dit moes met ‘n Poolse aksent geuiter word, dan kon hy dit vaagweg eien as iets wat hy ken.

Azille Coetzee vertoon ‘n onhebbelike voorliefde vir anglisismes en selfs lukraak Engelse woorde wat altyd by my ‘n gevoel van eksistensiële naarheid (nausée) veroorsaak. Daarom vra ek die leser om verby die swak taal van die volgende vier sinne te kyk (of die lugsakkie byderhand te hou) en eerder te fokus op die identiteitsverwarring wat sy verwoord:

Om ’n wit Suid-Afrikaner te wees in hierdie sin is om in ’n soort liminale ruimte te verkeer. Ons is in Afrika, eeue al, maar ons teenwoordigheid is omstrede en voel fragiel, ons tuishorendheid word voortdurend in twyfel getrek deur onsself en deur ander.

In Afrika is ek Europeër, en in Europa is ek Afrikaan. My herkoms is ’n inkoherensie waarvoor niemand eienaarskap wil neem nie.

Eintlik lieg Azille Coetzee vir ons. In Europa is ons juis nie “Afrikane” nie! Destyds toe ek Parys toe is, wou die Franse ambassade om rassistiese redes nie vir my ‘n beurs gee om soontoe te gaan nie, want ek was ‘n blanke. Toe ek op eie stoom eers in Parys aanland en daagliks die moltrein werk toe neem, kom ek agter dat dieselfde swart Suid-Afrikaanse studente wat deur die Franse regering van rojale beurse voorsien is, elke dag in die moltrein deur die polisie voorgekeer word vir die sogenaamde “identeitskontroles”. Want hulle was swart.

Dit druk vir my die paradoks van politieke korrektheid mooi uit. Al sê die teorie nou ook wat, in die praktyk werk dit gewoonlik andersom. Dieselfde links-liberale persoon wat in Suid-Afrika popel oor die vreugde van multikulturele samesyn, sal vir hom ‘n huis in ‘n veiligheidsbuurt koop. Linkse politici in Amsterdam woon insgelyks nie in Moslem-ghetto’s nie, maar in die duurste, mees Nederlandse deel van die stad, binne die “Grachtengordel”. Mal Max du Preez se oproep van jare gelede dat witmense nou hul rassisme moet los en in die lokasies moet gaan bly, het onbeantwoord gebly, ook deur Max self.

Ek het ‘n hekel aan die postmodernisme wat ek tydens my jeug geesdriftig aangehang het. Maar dit was ook vir my destyds ‘n soort rebellie teen die alomteenwoordige Britse marxisme in Suid-Afrika, die hegemonie van Joe Slovo et al wat, lank voor die ANC-SAKP ons land kom beset het, reeds aan die plaaslike Engelstalige universiteite gevestig was. Ek is trouens by Wits uit ten minste een departement geskors omdat ek “die ligsinnige Franse teorieë van Barthes, Derrida, Deleuze, Baudrillard en Lyotard ernstig opgeneem het”, en nie die suiwer kultuurmarxisme van Adorno, Marcuse en Lukács wou napraat nie.

Aan die ander kant is daar een postmoderne begrip wat vir my die Afrikaner se verhouding tot Europa uitdruk, en dit is “gedesentreer”, dit wil sê, buite die sentrum. In Suid-Afrika word ons weliswaar deur die huidige rassistiese en afrosentriese bewind as “Europeërs” gesien, maar om die Kommunistiese Party se aaklige cliché aan te pas, “ons is Europeërs van ‘n spesiale tipe”. Ons woon buite die sentrum. Dit maak ons egter nie minder Westers en Europees nie; vandaar die term “Eurokaner” wat ek graag gebruik. Ons is geen “Africans” (swartes) in die Engelse sin van die woord nie.

Elders in haar teks sê Azille Coetzee:

In Nederlands gebruik ’n mens die woord “Afrikaans” om te verwys na enige iets van Afrika. In Afrikaans het ons nie ’n woord vir “African” nie, die naam vir ons eie taal neem die hele ruimte op.

Tydens die negentiende en twintigste eeue was eers die Boererepublieke en toe die hele Suid-Afrika vanselfsprekend Westers, én Europees. Ons beskik oor ‘n eie inheemse kultuur, maar ons band met Europa is sterker as dié van die Amerikaners, Kanadese of Australiërs, wat in elk geval Britse kolonies was. En nou is daar Brexit… die eiland wat sy bande met die Europese Vasteland drasties en simbolies wil verbreek. Soos sowel Theresa May as Boris Johnson al kwytgeraak het, is Brittanje “globaal”, met ‘n “globale taal”; dit staan bevreemd teenoor die Europese nasionalismes, die eie taal, eie kultuur, eie kos, eie musiek, eie tradisie.

N.P. van Wyk Louw het blykbaar op ‘n keer, volgens die skrywer John Miles, tydens ‘n lesing by Wits baie klem daarop geplaas dat Afrikanernasionalisme, waaronder ook ons taalnasionalisme, presies dieselfde patroon gevolg het as die Europese nasionalismes, ook min of meer in dieselfde tyd. Eeue lank reeds, per skip, en later per vliegtuig en teleks, maar deesdae via die kuberruim, het ons ‘n intense wisselwerking en kruisbestuiwing met Europa en veral natuurlik met Nederland onderhou.

Toe ek die eerste keer in Parys gekom het en ‘n koerant aan die ontbyttafel gelees het, het ‘n Franse vriend glimlaggend opgemerk: “Tipies Engels.” Wanneer Azille Coetzee skuim-om-die-mond fulmineer teen Afrikanernasionalisme, rassisme en dergelike meer, wil ek ook uitroep: “Tipies Engels!”

Engelse politieke korrektheid, Engelse sedelesse oor die Afrikanergeskiedenis… Dit bring my by die gebreke van Azille Coetzee se boek, sy dit dan ‘n debuut deur ‘n jeugdige skryfster, selfversekerd met haar kraakvars Ph.D. in Filosofie of Wysbegeerte van die Vrije Universiteit van Amsterdam.

Maak geen fout nie, ek is gek oor Amsterdam, Nederland en Nederlanders en voel my meer tuis daar as op enige ander plek in Europa, met die uitsondering dalk van Vlaandere. En Frankryk, waar ek darem die taal ordentlik kan praat. Maar in mentaliteit en kultuur, voel ek my baie naby aan Nederland, oneindig nader as aan enige anderstalige Suid-Afrikaner, met inbegrip van die plaaslike Engelse wat ek al jare lank “vervelend” vind, in die Nederlandse sin soos Coetzee dit so mooi vir ons verduidelik.

Desnieteenstaande, is Nederland nou nie eintlik ‘n land wat bekend is vir sy filosofie nie, anders as Duitsland en Frankryk byvoorbeeld. Nederlanders is handelaars, kunstenaars, digters, boere. Maar nie eintlik filosowe of groot ideoloë nie. Hulle is pragmaties, nes hul “neefs” hier aan die suidpunt van Afrika.

Daarom staan ek bietjie skepties teenoor ‘n Ph.D. in Filosofie van die Vrije Universiteit van Amsterdam. Veral in hierdie dekadente tye. In elk geval betrek Azille Coetzee kwalik enige filosofiese argument of denkrigting by haar Amsterdamse dagboek. Waar sy wel na “filosowe” verwys, is hulle eerder non-wysgere, soos die mallerige Kaliforniese feminis, Judith Butler, of swart-Suid-Afrikaanse skrywers en joernaliste wat oorborrel van anti-blanke retoriek.

Miskien gaan In my vel in Amsterdam onder die GroenLinkse burgemeesteres, Femke Halsema, deur vir “filosofie”. Halsema het mos redelik onlangs gesê dat geen nuwe name van “witte mannen” op straatnaamborde in ‘n nuwe buurt mag verskyn nie:

Recent adviseerde de commissie burgemeester Femke Halsema om de straten in een nieuwe wijk in IJburg te noemen naar de hoofdrolspelers van de Slag op de Zuiderzee in 1573. Allemaal witte mannen. ‘Dus toen zij met het idee kwamen van die kapiteins uit de 16de eeuw, heb ik de commissie er gewoon op gewezen dat dit niet in lijn is met het beleid van de stad.’, aldus Halsema.

Vervolgens adviseerde het stadsbestuur de Cnor om eens na te denken over de leiders van slavenopstanden. Dat zijn dan tenminste overwegend zwarte mannen.

Ook het ons al genoeg vreemde geluide gehoor uit Stalinbos, soos die Universiteit van Stellenbosch soms deesdae in die volksmond bekendstaan, om te wonder of ‘n opleiding aldaar — is Anton van Niekerk nie ook “professor van filosofie” nie? — nog enigiets beteken, ten minste in die geesteswetenskappe.

André P. Brink, wat hom gedurig as groot “feminis” voorgedoen het, was ‘n opperste rokjagter wat vroue verwond en misbruik het. Net so vind ek dit ironies dat Azille Coetzee, wat soos Femke Halsema gal braak oor “wit mans”, so gereeld in een se bed teregkom, waaronder ook “die Nederlander” wat vir haar ‘n verblyfvergunning verseker omdat sy dan as “partner van ‘n Nederlander” deur die administrasie geklassifiseer kan word.

Blykbaar is Azille Coetzee ‘n aanhanger van die ANC onder Mandela en Ramaphosa, maar nie onder Zuma nie. Dit klink vir my so half “hoofstroom-Stalinbos”. Sy rebelleer dus nie teen haar eie Kaapse maghebbers nie, maar konformeer teenoor die heersende akademiese ideologie.

Gegewe haar afkeer van “witte mannen”, kan ‘n mens seker die skryfster se politiek as GroenLinks na die Nederlandse norm tipeer.

Terloops is dit vir my nogal vreemd dat soveel beurshouers vanuit Stellenbosch wat in Nederland gaan studeer het, amper as Boerehaters terugkeer. Marlene van Niekerk, Gerrit Olivier… om maar enkeles te noem. Weliswaar tipeer Azille Coetzee haar steeds as ‘n “Afrikaner”, maar sy wil ‘n ander inhoud aan die begrip gee as die tradisionele, wat meer strook met die Angel-Saksiese opvatting van “vloeibare, buigbare identiteit”.

Die waarde van die boek, half belydenis-van-‘n-maklike-meisie, half advertensie-vir-politieke-korrektheid-vanuit my-woonstel-in-sorgvrye-Amsterdam, is vir my geleë in die bydrae wat dit tot die debat oor Afrikaans-Nederlandse identiteit maak. Tot dusver is dié debat meer in behoudende of, na my term, “tradisionele” kringe gevoer, terwyl linkses of dekadentes hulle daaraan afgevee het. Hulle was bloot “wêreldburgers” of “mense met vloeibare identiteit op alle vlakke”.

In dié opsig kom In my vel soos ‘n torpedo vir die gemaklike linkse hegemonie wat daar sedert 1994 oor identiteitskwessies in Suid-Afrika geheers het. Dit herbevestig die begrip “Afrikaner”, sy dit dan op onsekere wyse, wat saam met Afrikaans aan die universiteite en in die howe afgeskaf moes gewees het. Die blote feit dat die boek by ‘n hoofstroomuitgewer verskyn, spreek van ‘n bres wat in die linkse hegemonie geslaan is. Eens het Die Burger omsendbriewe aan sy joernaliste uitgestuur waarin hulle verbied is om die woord “Afrikaner” te gebruik omdat die term, asook die mense, afgeskaf moes word. Nou herleef die begrip selfs vanuit linkse, dekadente kringe!

‘n Aspek wat Azille Coetzee nie aanroer nie, is hoe die internet die verhouding tussen Afrikaners en Nederlanders onherroeplik verander het. Dieselfde “witte mannen” wat destyds skeepskapteins was, het rekenaars, selfone en digitale kommunikasietegnologie tot ons beskikking gestel. Pleks van die oseaan te bevaar, seil ons nou op die internet, lees mekaar se boeke en artikels, kyk oor en weer YouTube-video’s in sowel Nederlands as Afrikaans.

Moontlik sal dié boek ook in Nederland gelees word. Coetzee se taamlik stereotipe sienings van Nederlanders mag amuseer, of selfs ontstel. Veral haar soort fanatieke Engelse moralisme en kultuurmarxistiese pogings om Nederland as ‘n “stelsel van blanke bevoorregting” voor te stel, mag dalk kommentaar in die “Moederland” ontlok. Tafelberg behoort aan Media24, wat op sy beurt ‘n filiaal van Naspers is en op ‘n stadium had Multichoice sy hoofkantoor in Hoofddorp, neffens die Schiphollughawe.

Coetzee is kennelik ook onkundig aangaande die groot rol wat Nederlanders, waaronder die “Hollanderonderwysers” en hul nakomelinge, in die totstandkoming van Afrikaans gespeel het. Vele van ons vroeë romanskrywers, soos Jochem van Bruggen en Johannes van Melle, was Nederlanders of van Nederlandse afkoms.

Afrikaners en Nederlanders staan maar nog aan die begin van ‘n nuwe toenadering en verkenning van mekaar. Sáám kan ons soveel uitrig en tesame met Vlaandere selfs ‘n nuwe “Dietse beweging” op tou sit.

Die Nederlandse parlement, oftewel Tweede Kamer, het hom onlangs by wyse van ‘n mosie uitgespreek téén grondonteiening sonder vergoeding in Suid-Afrika. Vergeleke met die jare van verguising, terreur en boikotte, was ons verhouding met Nederland nog nooit so goed sedert die 1950’s nie.

Ek het my die afgelope jare, weliswaar met die gasvryheid en hulp van sleutelpersone in Nederland, sterk beywer vir groter dialoog tussen Afrikaner-Suid-Afrika en Nederland. Terwyl die Nederlandse “linksvolk”, soos hulle soms genoem word, afsydig staan teenoor ons, vertoon die meer regse Nederlanders groot empatie met ons, leer en lees Afrikaans, luister Afrikaanse musiek en kyk Afrikaanse films op die internet.

Behalwe Afrikaanse ouditeure in Nederland, het Azille Coetzee blykbaar meesal met “linksvolk” verkeer en is sy kwalik bewus van figure soos Thierry Baudet, Martin Bosma, asook die joernalis Joost Niemöller wat ‘n groot rol speel om Nederland meer van ons haglike situasie bewus te maak.

Benewens Afrikaans-Nederlandse dialoog en debat wat moet voortwoed, sou dit goed wees as daar ook links-regse of, tradisioneel-dekadente, dialoog onder Afrikaners self plaasvind. Die Afrikaner-“linksvolk” in wie se geledere Azille Coetzee haar bevind, is vervul met ‘n irrasionele haat vir alles wat tradisioneel Afrikaans is, wat alles van Van Wyk Louw — die “nazi” soos Gerrit Olivier hom getipeer het — tot Steve Hofmeyr of leersoolskoene en kraaghemde insluit. As jy nie tekkies en ‘n Mandela-T-hempie dra nie, is jy vir hulle afstootlik.

Azille Coetzee vra die volgende retoriese vraag, wat eintlik op ‘n ontkenning van die Afrikaanse kultuur, die grootste wat daar nog ooit op die Afrikavasteland geskep is, neerkom:

Trouens, wat ís ons kultuur? Is dit al die boeretradisies (daardie two-tone hemde?), en die godsdiens? Is dit die boerekos? Is braai al wat oorbly? Die kontemporêre Afrikaner-identiteit bestaan in ’n soort kulturele leegte. Ek het geen tradisionele kulturele register waarin ek tuis voel en wat polities heeltemal aanvaarbaar is nie.

Het sy dan heeltemal níks aangaande Afrikaans aan Stalinbos geleer nie? Ons poësie en letterkunde, Romeins-Hollandse reg, teologie en filosofie, filmkuns, kunsmusiek, popmusiek, klassieke en moderne argitektuur, kookkuns, tradisionale drag, mode, ontwerp, reklamewese, Boeremusiek, tradisionele sport, vlae en ander simbole?

Soos enigeen van die Europese volkere, beskik ons oor ‘n lewende tradisie wat teen groteske aanvalle en uitwissing verdedig móét word.

Antjie Krog het verstaan dat om werklik anti-Afrikaans te wees en ons tradisie heeltemal te verwerp, moet jy jou liewer in Engels uitdruk. Coetzee se blote aandrang op Afrikaanse uitdrukking maak haar deel van daardie lewende tradisie. As sy dít nie begryp nie, moet sy maar die Amsterdam-Ph.D. teruggee soos sy blykbaar met haar Nederlandse verblyfskaart gedoen het.

Wat vir my persoonlik baie amusant was, benewens haar tipering van Afrikanerkleredrag as “two-tone hemde” (gaan kyk maar al die stylvolle foto’s van ons ou leiers in die eerste helfte van die twintigste eeu), is haar bewondering vir “Johannesburgse sofistikasie”. Met verwysing na ‘n vriendin, skryf sy:

…Elma, ’n ambisieuse Johannesburger oorspronklik van die Paarl, wie se plattelandse Afrikanerherkoms iets is wat soms ’n struikelblok is in die gesofistikeerde, stedelike besigheidswêreld van Johannesburg, waarin ’n mens privaatskool-Engels of Zoeloe, of meestal enige iets anders as Afrikaans praat.”

“Privaatskool-Engels,” ai. Dit is hier waar Coetzee se provinsialistiese Kaapse onderrok uitsteek, “provinsialisties” in die Franse sin van ‘n plattelander wat grootogig na die grootstad, Parys, staar. (Om Johannesburg en Parys egter in dieselfde asem te noem, is soos om ‘n vullishoop met ‘n kunsmuseum te vergelyk.) Johannesburg is deesdae niks meer as ‘n vulgêre hool vol gierige, korrupte mense met hier en daar ‘n McDonald of ‘n KFC nie. Die meeste Afrikaners in Gauteng koester net minagting vir die verval wat dié stad kenmerk, waaronder “wildplassen” soos Coetzee dit beskryf. Behalwe dat niemand ‘n boete van €150 opgelê word nie; dis deel van die norme en die stank.

Dekadentes beskik oor geen nuwe idees nie, benewens hul houding van: “laat gods water maar oor gods akker loop”. Laat die land verval, berus jou in oorheersing deur die aggressiewe Afro-Saksers, is hul houding. Hierteenoor put tradisionaliste hoop uit die groot ideologiese kentering wat tans besig is om in Europa plaas te vind, met die herlewing van skoonheid, voortreflikheid, galantheid, intelligensie, suiwer taal en uitdrukking, sedes in die breedste sin, asook nasionale trots.

In sy beroemde toespraak ná die Nederlandse verkiesing vroeër vanjaar, het Thierry Baudet verwys na die “uil van Minerva wat haar vlerke sprei as die aand aanbreek”, asook na “ons boreale wêreld”, ‘n uitdrukking wat linkse/dekadente joernaliste in Nederland met maniese angs en woede vervul het:

“Net als al die andere landen van onze boreale wereld, worden we kapotgemaakt door de mensen die ons juist zouden moeten beschermen. We worden ondermijnd door onze universiteiten, onze journalisten. Door de mensen die onze kunstsubsidies ontvangen en die onze gebouwen ontwerpen. En vooral worden we ondermijnd door onze bestuurders.”

Afrikaners mag gedesentreerd lewe, hier in ons “Suiderland” wat al male sonder tal deur digters en skrywers besing is, maar in wese behoort ons ook tot “die boreale wêreld”, die wêreld van die Noorde. In ons denke, asook in ons reëlgebonde en wetsgehoorsame gedrag, beliggaam ons alles wat Azille Coetzee in Nederland raaksien en bekla.

Ek kan geen aanklank vind by die Engelse “denkers” — as hul so ‘n benaming waardig is — wat Coetzee siteer nie. Daarteenoor voel ek my tuis in die denkwêreld van die Stoïsyne, sowel Grieks as Romeins, Hegel en Nietzsche, maar ook Heidegger en alles wat daarop gevolg het, veral in Frankryk waar Tradisie van vooraf aan bedink is as die omgewing wat nodig is vir die menslike organisme (en die volk of nasie) om te kan gedy. Ek moes alles afleer waarmee ek ooit op universiteit geïndoktrineer is en voel tans soos ‘n eerstejaarstudent wat uiteindelik nuwe, opwindende en verbode boeke ontdek, veral uit die laat negentiende en vroeë twintigste eeue. Ongelukkig geniet ek nie die skoonheid van Amsterdam nie, maar moet as ‘n blanke man tussen die ruïnes van Johannesburg sin maak van ons gestadigde afgang en ondergang. Ek soek na die sleutel tot ons dekadensie in die Franse romans van die negentiende eeu, toe die woord gemunt is, veral na aanleiding van Joris-Karl Huysmans se À rebours.

As Azille Coetzee werklik omgee vir Afrikaans, soos sy voorgee, anders as die ander Stalinbossers wat lankal reeds Engelse globalisme omhels het en bloot ons taal en tradisies ondermyn, sou sy ook kon insien dat tradisie iets is wat tegelyk beredeneer en gekoester behoort te word. Selfs te midde van die ruïnes huiwer daar reste om te ontdek en weer te verstaan.

Leon Lemmer: Die boek wat ek nie wou koop nie

Gestel ek is passievol pro-wit en anti-swart en besluit om ‘n boek te skryf met die titel: Hoe sou dit wees as daar in Suid-Afrika geen swartes was nie? Dit sou my die geleentheid gee om oor ‘n fiktiewe blanke utopie te skryf. Suid-Afrika sou voorgestel kon word as bv ‘n doeltreffende, voorspoedige, veilige, korrupsie- en ellendevrye land. So ‘n land sou werklik vry en nie-rassisties kon wees; ‘n egte nasiestaat in die Europese tradisie waarin Afrikanerwaardes en Afrikaans gedy. Uit verskeie oorde sou egter heftig beswaar teen so ‘n utopie gemaak word. Die sekuriteitsbedryf sou oornag feitlik werkloos word. Vir oorlewing sou ruitglasondernemings op nuwe geboue en voertuie aangewese wees en nie meer hulle voorspoed uit inbrake kon put nie. Daarenteen sou die aanvraag vir stoep- en tuinmeubels die hoogte in skiet omdat mense weer buite hulle huise sou ontspan. Buitelugaktiwiteite sou eksponensieel toeneem. Die polisiediens sou kleiner en doeltreffender word, maar bitter min hê om te doen. Tronke sou op groot skaal in bv skole omskep kon word. Ou voertuigbuitebande sou (soos voorheen) nie tydens optogte verbrand word nie maar vir hergebruik herversool kon word. Oor optogte, betogings, vandalisme, plaasmoorde en terrorisme sou ‘n mens dan seker net in die geskiedenisboeke kon lees. Versekeringspremies en belastingheffings sou daal, die strate sou skoner wees, ens.

Om te droom is nie noodwendig ‘n sonde nie. In die nuwe Suid-Afrika is ‘n mens darem nog vry om te dink, maar glad nie vry om uitdrukking aan jou denke te gee nie. Die Menseregtekommissie waak polities byderwets oor wat gesê of gepubliseer mag word. Die gepeupel span hierdie net veel wyer. Johann Rupert mag nie beweer dat radikale ekonomiese transformasie diefstal is nie; dat regstellende aksie in regstelende aksie ontaard het nie. Selfs in die geledere van die armsalige politici mag Helen Zille nie iets goeds van kolonialisme sê nie. Ek is seker vry om daardie utopiese boek in my studeerkamer te skryf. Die probleem is dat geeneen van die hoofstroom-uitgewerye daarin belang sou te stel om so ‘n boek te publiseer nie. Dit is in elk geval onrealisties en seker ook ongewens om een van Suid-Afrika se vier hoofbevolkingsgroepe (blankes, swartes, Asiate en bruines) weg te wens.

Die blankes het Suid-Afrika uit die suidweste binnegekom. Op ongeveer dieselfde tyd het die swartes begin om die land uit die noordooste in te neem. Die Asiate het hulle heelwat later in die ooste van die land gevestig. Wanneer dit hulle pas, roem die bruines graag daarop dat hulle as die Khoi-San altyd hier gewees het. As bevoordeling of simpatie gesoek word, verkies die bruines egter om te beweer dat hulle van die slawe afstam; dus van mense wat ná die blankes hier opgedaag het. Van die swartes, Asiate en bruines word nie beweer – soos só graag oor die blankes – dat hulle setlaars (dus tydelike, verjaag- en selfs uitmoorbare inwoners) is nie. Dít dui op dubbele standaarde gebaseer op subjektiewe waarhede; eintlik blatante valshede.

Sodanige dubbele standaarde geld ook in die publikasiebedryf. Dit is waarom Ferial Haffajee (gebore in 1967) toegelaat is om hierdie boek te publiseer: What if there were no whites in South Africa? (Johannesburg: Picador Africa, 2015, 153p, R265; Amazon Kindle $17,52). Let op die buitensporige prys per bladsy, asof die boek ‘n kosbare kleinood is. Die boektitel ervaar ek as hoogs aanstootlik, maar ek is ‘n lid van die enigste rasgroep wat in die nuwe Suid-Afrika maar vryelik aanstoot gegee mag word. Daar is geen moontlikheid dat hierdie boek rasseharmonie of versoening kan bevorder nie.

Die boek is ‘n konkretisering van Nelson Mandela se gebalde vuis en nie van die handevatsindroom nie. Haffajee beweer egter: “[It] was always about black people extending the hand, not the other way round” (Kindle 1186). “It’s striking how much reconciliation is regarded as a one-way street – from black to white” (1451). Kort na publikasie het Dan Roodt reeds oor hierdie gewraakte boek op Praag (29 November 2015) geskryf. Ek wou ter bestendiging van my gemoed aanvanklik glad nie die boek koop nie, maar ek het so baie verwysings daarna in die polities byderwetse inligtingsmedia teëgekom dat ek in ‘n oomblik van swakheid toegegee en die boek gekoop het. Die boek is so eensydig anti-blank dat my moermeter deurentyd in die rooi was.

Haffajee was die redaktrise van die koerant Mail & Guardian (2004-2009), van City Press tot November 2016 en sedertdien van The Huffington Post. Haar rasklassifikasie is “Indian/Cape Malay” (671). “I grew up coloured” (1397). Volgens haar is daar egter net twee rasgroepe in die land, wit en swart, onderskeidelik die bevoordeeldes en die benadeeldes. “I am infuriated by former and unreconstructed privilege” (53). Die huidige selektiewe bevoordeling, gegrond op ras en geslag, ontstig haar egter glad nie: “It is not reverse racism” (892). Dit gaan glo om “make-right policies” (899). Die myns insiens briljante boek van Anthea Jeffrey oor swart bemagtiging is volgens Haffajee “an abomination that deserves to be exploded by a black scholar of empowerment” (1233).

Haffajee beskou haarself as onbetwisbaar swart en reken dat Steve Biko se swart bewussyndogma ooreenkomstig haar wens aangepas moet word.* Sover my kennis strek is daar seker nie ‘n boek wat meer konsekwent anti-blank as hierdie een is nie. “We aren’t here to coddle whiteness” (993). Haffajee hou van mense “talking about white privilege and whiteness in tones that imply at once disgust and confidence to name and shame it” (552). “My establishment is black. The anatomy of my country is black” (395).

[* In die praktyk gaan dit vir die ANC-regering om die bevoordeling van swart swartes. ‘n “Indian/Cape Malay” soos Haffajee is nie ‘n swart swarte nie, al wil sy hoe graag een wees. Kyk wat skryf een van die MK-stigters, Ben Turok, oor hierdie onderwerp: “After 1994, as Africans were promoted into all the organs of the state, non-Africans began to be sidelined, partly in the effort to make all our public institutions reflect the demographic profile of the country. Although the movement continued to use the phrase ‘blacks in general, and Africans in particular’ to refer to the subject of its historical mission of liberation, and as an essential ingredient of its official policy of redress, the various forms of ‘black empowerment’ that were enacted after 1994 came to refer to Africans and not to coloured or Indian people … From 2007, the top six leadership posts of the ANC were allocated to Africans, and this kind of representation has spread to lower organs of the movement” (With my head above the parapet: An insider account of the ANC in power, Auckland Park: Jacana, 2014, p 138-139).]

Haffajee skryf: “My life is defined by and led by black power in all its manifestations and tributaries. From where I sit, blacks are the centre of my gaze in all ways. And this is why I find our narrative of black disempowerment by whites, of black domination by whites, of black marginalisation by whites, so hard to fathom it makes me feel like I am going stark raving mad. I feel as if I’ve come up against the power that does not know its name or its influence – it is why I think we need a new Steve Biko for the twenty-first century to hold up a mirror of black ability and beauty to see once again the possible and the potential” (1068).

Geen erkenning hoegenaamd word gegee aan wat blankes plaaslik tot stand gebring het nie. Iemand het met hierdie juiste stelling vorendag gekom: “If it wasn’t for whites, you wouldn’t have the type of infrastructure we have now” (1206). Haffajee reageer hierop soos volg: “It’s the furthest thing possible from my thinking … I know the narrative … that apartheid was not that bad because we have First World infrastructure. It’s a popular race narrative among whites, coloureds and Indians, but it’s rubbish, of course. Apartheid infrastructure and spatial planning is still costing us enormously in the fractured design of the country and our intractable Group Areas. The 1913 Land Act. Homelands. Black spots. It’s one reason we are where we are” (1206). “The negotiation to end apartheid resulted in the compromise state, which has become almost a dystopia” (1457). Maar as dit hoe is, is die nuwe Suid-Afrika volgens Haffajee wonderlik: “For black people who have benefited from freedom (and for those in government), the [South African] story is one of accomplishment. Creating a working state from the destructive embers of apartheid’s divisive one has been a phenomenal achievement by any measure” (1240).

Vir Haffajee, soos vir die ANC, begin Suid-Afrika se geskiedenis in 1994; dus met die “bevryding” en verwonderliking van die land. Nelson Mandela is “our founding father” (526) en “the world’s greatest statesperson” (1088). Hy is glo Suid-Afrika of selfs die geskiedenis se “finest son and statesman” (1101). Oor die Mandela-standbeeld by die Uniegebou skryf sy: “His beatific statue beams down” (1873). “Deeply proud of our founding story, I am an unapologetic disciple of the founding president and statesman President Nelson Mandela and his sidekick priest and fellow Nobel Peace Prize winner, Archbishop Emeritus Desmond Tutu. Their philosophies of peace and Ubuntu resonate in my soul. I like their bravery and take-no-prisoners style. I like how they moulded us from the smelter of apartheid into a rainbow nation under the African sun. It is almost an anathema to so declare your discipleship these days, but there it is” (1840).

Haar reënboog verdof as sy wraak soek: “Our reckoning is not done and that reckoning increasingly takes a racial tone. It is what it is and it is where we are. The idea of a deeper and more resonant social justice and racial justice is taking hold in South Africa, with a majority opinion turning against the idea that we are a rainbow nation under God as Tutu first christened us … I now know the reckoning is nowhere near done. The unfinished business of colonialism and apartheid will be finished by a new generation” (1853). “Our politics will be radicalised by a new generation” (1924). Haffajee doen myns insiens alles in haar vermoë om radikaliteit, indien nie anargie nie, aan te por.

Sy beskou haarself as “a child of freedom” (201). Die era vóór 1994 is nie Suid-Afrikaanse geskiedenis nie. Vir haar gaan dit net om “our freedom years” (38). Die tyd voor 1994 word glo uitsluitlik deur blanke boosheid gekenmerk. Dit is “painful history” (533); ons “evil past” (599). Geen direkte melding word van bv die vandalisme, sabotasie en terrorisme gemaak wat so prominent vóór 1994 was nie. By implikasie het sy net lof daarvoor: “I thank the leaders, the guerrillas, the activists who gave us freedom, and the ANC, too” (638). In soverre terrorisme in die verlede bestaan het, kan dit glo aan apartheid toegeskryf word, want apartheid “terrorised us” (75). In die nuwe Suid-Afrika bestaan iets soos plaasmoorde blykbaar glad nie. Niks positiefs word van blankes gesê nie en niks negatiefs van swartes nie. Die boek is bedoel as “a love song to the Mzansi” (44), die fiktiewe (swart) Suid-Afrikaanse nasie.

In ‘n sin is Haffajee nie die outeur van die boek nie, maar eintlik net die samesteller. Deurlopend word die lesers daarna herinner dat sy (massiewe) “navorsing” gedoen het, maar die teks bestaan in groot mate uit wat ander mense, bv medejoernaliste, mondeling in geselsies of andersins tydens besprekings (“round tables”), wat sy met geesgenote gereël het, kwytgeraak het, sodat sy inligting vir haar teks kon kry. Dit gaan om die rekordering van hulle “stories” (68); ‘n geliefde tydverdryf in veral linkse Amerikaanse geledere, wat ook in Suid-Afrika uitgeslaan het, bv tydens die onderhoude wat die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie opgestel en opgevoer het.

Aan die einde van die boek bestaan die “selected references” uit ses boeke en ses verslae. Haffajee verwys ook na vyf koerante waaruit inligting verkry is. Al hierdie bronne is uitsluitlik Engels, al het sy in die bruin woonbuurt Bosmont grootgeword (234, 671). Sy behoort dus Afrikaans (goed) magtig te wees. Sy was in ‘n skool vir bruines, maar dan kla sy valslik oor “the impact of Bantu Education on me” (625). Later erken sy dat dit “coloured education” was (873). Afrikaans, net soos Suid-Afrikaanse geskiedenis vóór 1994, geniet feitlik geen erkenning in die Haffajee-wêreldjie nie. Afrikaans is een van die baie Afrikanerprestasies wat goedsmoeds verswyg word. Taal – dit is sekerlik eerder ‘n stekie na Afrikaans – is glo “the new veneer masking racial separation” (1470).

Haffajee gebruik die woord “gatvol” wanneer sy na die beweerde “automatic privilege” van blankes verwys (880). Sy ken ook die woord “baasskap”: “What is needed or desired is a sort of new dominion or baasskap to replace an old one, a new ruling class” (1008). Maar dan is dit terselfdertyd sy wat kla oor “the new laagers of white groups on Facebook” (1081). Sy hou nie van die plaaslike blankes, veral Afrikaners, se geskiedenis nie. “For [black] South Africans, Jan van Riebeeck is not a friendly oom but the first of the colonial overlords who began the experiments with land theft and abuse of the original inhabitants that culminated in grand apartheid” (1094). “Oom Jan (van Riebeeck) should not have set foot here” (169). Jacob Zuma het dieselfde wens uitgespreek. “Colonialism should not have happened” (2059). Sonder kolonialisme sou sy egter nie as Indiër/Kaapse Maleier bestaan het nie, want sy is nie werklik ‘n DNS/etniese swarte of Afrikaan nie.

Haffajee is uiters selfgesentreer en het onmeetlike waardering vir haarself. “I can’t do small talk for the life of me” (1611), maar daar is geen aanduiding dat sy naasteby ‘n intellektueel kan wees nie. Sy beskryf haarself as “self-satisfied and middleclass” en dat sy tydens ‘n paneelbespreking “impatient and rude” was (1835). Sy verwys self na haar “arrogance” (2052); ‘n onregverdigbare skyn van selfversekerdheid wat ek onuitstaanbaar vind. Haar selftoegekende voortreflikheid berus op twee pilare: Sy is swart en sy is ‘n vrou. “#ForBlackGirlsOnly would wash among the people I follow and in the social community I find captures a zeitgeist” (979). Daarom moet daar ruimte (“space” – ‘n geliefkoosde term in linkse Amerikaanse literatuur) vir haar wees “to be brave and to be an editor” (61). “Black people want their own space [apartheid?] to be; and they want hegemony [swart baasskap?] in other spaces” (965). “Many people, in my experience, largely want to be apart rather than together [!] … many black people desire all-black spaces” (973). Elders kla sy egter oor “the injury of our apartness” (2174). “Being anti-establishment was hard work when you slammed into the establishment” (395). Kritiek “helped me construct the thick skin you need to play in the race space in South Africa” (860).

Soos wat oordrewe heiligheid heeltemal onvanpas aan mense soos Nelson Mandela en Desmond Tutu toegedig word, noem Haffajee die Grondwet ‘n “sacrament” (47), al bevat dit “way too many compromises” (599). Sy erken dat sy as student aan die Universiteit van die Witwatersrand, waar sy die graad BA voltooi het, haar eerder met linkse politiek as akademiese studie besig gehou het: “I went to Wits and immediately gravitated to the Black Students’ Society or the largely black socialist [communist?] organisations that wanted to smash the system (979). “I was a terrible student” (873). “I preferred the radical student activism” (880). Toe sy as joernalis by die Johannesburgse Aandelebeurs ‘n onderhoud moes gaan voer, het sy uitdagend ‘n Che Guevara T-hemp aangetrek (334) om haar anti-kapitalistiese gesindheid uit te stal.

Dwarsdeur die boek is daar “the black obsession with whiteness and white privilege” (95). “Whiteness is the study of a system of privilege in which white people are held to be at the centre of gaze” (195). Een van Haffajee is hoofprobleme is blykbaar dat sy nie in staat is om met blankes mee te ding nie, gevolglik moet sodanige kompetisie lief nie bestaan nie. Dit kom nie by haar op dat wat sy blanke bevoordeling noem dalk eerder aan blanke talent of uitnemendheid toegeskryf kan word nie. Soos die ANC beskou Haffajee alle mense as (inherent/potensieel) gelyk en eenders – maar volgens haar is die blankes seker glad nie moreel op dieselfde peil as die swartes nie. Wat Haffajee dus wil hê, is dat alle sektore van die samelewing, bv die “workplace culture” (163), die demografie moet weerspieël. Wit is steeds in te ‘n groot mate die norm. Swart moet die nuwe standaard wees. “Anything but an economy owned in proportion to the demographics of South Africa is anti-democratic” (169). Welvaart moet herverdeel word (208), maar sy erken darem dat daar so baie swartes is dat die herverspreiding van die blanke minderheid se bates nie veel of genoeg tot die swartes se welvaart sal bydra nie (267). Selfs sy besef dat welvaart nie deur “wealth redistribution” bewerkstellig word nie maar deur “wealth creation” (281).

In hierdie ná-meriete-era word die aanstelling van nie-wit aktiviste in topposte in Suid-Afrika nie meer bevraagteken nie, veral nie as diesulkes vroue is nie, want enige kritiese of skeptiese opmerking kan jou die beskuldiging van rassisme en seksisme op die hals haal. Maar ‘n dogmatiese aktivis is myns insiens ‘n uiters ongeskikte bekleër van ‘n koerant se redakteurstoel. ‘n Koerant is immers veronderstel om sy lesers met ‘n mate van objektiwiteit in te lig. “I am my politics and my understanding of freedom” (645). Maar Naspers/Media24 het ongelukkig in ‘n toestand verval waarin aanstellings en bevorderings meesal/dikwels deurslaggewend op grond van ras en geslag gedoen word.

Die rol van ‘n redakteur is onder meer om die skryfwerk van verslaggewers reg te trek. Hier het ons egter ‘n geval van iemand wat skynbaar glad nie ‘n verdienstelike teks sonder onderskraging kan lewer nie. In die resensies op Amazon word telkens melding gemaak van hoe swak die boek geskryf is. Daar is geen behoorlike struktuur nie. Enigiets kan in enige van die ses hoofstukke te berde gebring word. Daar is baie herhaling in hierdie boekie. Die outeur het die slegte gewoonte om haar subjektiwiteite (haar tande, haar hare, ens) kort-kort aan die lesers op te dring. Sy is in die eerste plek ‘n aktivis; nie ‘n joernalis nie. Sy erken self dat die poste wat sy beklee het – en daarby op ‘n jeugdige ouderdom – aan politieke byderwetsheid te wyte is. “My badge of ’employment equity candidate’ is worn proudly” (1233). “If it had not been for the planned and political project of black empowerment and employment equity, the workplace would have remained closed and protected for Boer cronies and a tight circle of concentrated Anglo-Saxon capital” (368). “We are a fruit of freedom” (368). “Freedom has allowed my self-actualisation” (638).

Het Haffajee se werkomgewing by City Press gelyk asof Jan van Riebeeck nooit hier opgedaag het nie? Nee, daar was blankes in sleutelposte wat verseker het dat die koerant oorleef: “City Press is about 98% black but for two or three white colleagues who are black in spirit. It is homogenous in its thought … I am non-racialist in the Mandela tradition; this is a Pan-Africanist newsroom. One of my skills is blending political coverage … making sure the entire spectrum of political life is covered. But, then, I employ an assistant editor who can drive a feisty news agenda. He is white and Afrikaans. In turn, he employs a highly talented news editor who is yellow but white. And I choose a white features editor. All the time, I have my eyes on our racial make-up as I try to move my newsroom to match the country” (945).

Dit is seker vir my onnodig om al die teenstrydighede in die vorige paragraaf uit te wys. As ‘n joernalis is Haffajee gewoond daaraan om haar gedagtes in kort artikels te publiseer. Dan val die teenstrydighede wat op verskillende dae kwytgeraak word nie so maklik vir die koerantlesers op nie. Wanneer sy ‘n lang teks, soos hierdie boek, publiseer, is dit vir die kritiese leser spoedig duidelik dat die outeur se idees ‘n warboel van teenstrydighede is. Heel teen die einde beweer Haffajee: “My lodestars have always been non-racialism and non-sexism” (2189) – ook die ANC se beweerde ideale. Maar uit die aanhalings hierbo is dit duidelik dat sy oorbewus van die werklikheid van sowel ras as geslag is en daarby op ‘n hoogs eensydige en radikale manier. Les bes, by ‘n koerant, soos by ‘n universiteit, is ideologiese diversiteit belangriker as etniese diversiteit. Homogeniteit in denke is ‘n onding, maar dit is presies wat Haffajee in die vorige paragraaf aanprys.

Brief: Cor Ehlers antwoord liberaal-marxis Christi van der Westhuizen

Die feminis en liberaal-marxis, Christi van der Westhuizen, het onlangs kritiek op Helen Zille se twiets oor kolonialisme op die linkse webblad Netwerk24 gelewer. Sy meen dat kolonialisme en “liberalisme” (waaronder sy liberalisme sónder ‘n marxistiese sous verstaan) nog altyd “kop in een mus” was. Sy maak ook die afrosentriese stelling: “Die denkfout hier is die gedagte dat Afrika nooit deel van moderniteit kon wees sonder kolonialisme nie.” Hierteenoor verdedig mnr. Cor Ehlers, ‘n voorstander van Afrikanerselfbeskikking, Zille se uitsprake en meen dat daar miljarde “vir post-koloniale Afrika… in die vorm van ontwikkelingshulp veral sedert 1945 deur die Weste ingepomp is en waar daar weinig tekens is van ontwikkeling of omarming van moderniteit”.

Cor Ehlers skryf verder in antwoord op Christi van der Westhuizen:

Hoe lank nog moet Blankes, wat minder as 10% van die bevolking in SA verteenwoordig, inboet om die “ongelykheid” warvan Van der Westhuizen praat uit te skakel? Een van die historiese feite wat dikwels deur linkses soos sy genegeer word is dat milarde rande, ook in die vorm van innovasie, energie en Westerse middele in minder as drie dekades ter wille van ontwikkeling in voormalige swart tuislande ingepomp is, sonder enige noemenswaardige sukses. Dieselfde geld vir postkoloniale Afrika waar miljarde in die vorm van ontwikkelingshulp veral sedert 1945 deur die Weste ingepomp is en waar daar weinig tekens is van ontwikkeling of van omarming van moderniteit.

Helen Zille se gewraakte twiet oor kolonialisme

Van der Westhuizen sê: “In die twiets waarvoor Zille voor stok gekry word, het sy spesifiek meritokrasie genoem as een van die redes waarom Singapoer ten spyte van sy koloniale geskiedenis goed vaar. Sy vat dit toe selfs verder en noem die ‘positiewe aspekte van die koloniale nalatenskap’ as een van die ander redes. Die aspekte wat sy noem, het almal te make met moderniteit, byvoorbeeld vervoer-infrastruktuur en gespesialiseerde mediese versorging. In ‘n onderhoud noem sy intussen ook universiteite.”

Waar mense nie op basis van meriete aangestel word om die leiding te neem in samelewings nie, lei dit dikwels tot middelmatigheid en is daar selde sprake van ontwikkeling in mense se kultuur. Die Afrikaner Broederbond was ‘n toonbeeld hiervan. In post-apartheid SA, net soos in post-koloniale Afrika, lei ‘n gebrek aan meritokrasie veral tot grootskaalse korrupsie en uitbuiting. Die agtergeblewe burgers van sulke lande vind niks baat by nivellering of die uitskakeling van meriete nie. Solank mense nie op grond van ras uitgesluit word nie, is daar niks fout met meriete as basis vir leidinggewing nie.

Van der Westhuizen skryf: “Die denkfout hier is die gedagte dat Afrika nooit deel van moderniteit kon wees sonder kolonialisme nie”

Dit is nie ‘n denkfout nie. Burundi is een van die lande in Afrika waar kolonialisme haas geen invloed gehad het nie omdat dit van kortstondige duur was. Vandag is Burundi en ander lande, soos Papua-Nieu-Guinee in die Verre-Ooste, veel agterliker as enige van die Afrikalande wat wel gekoloniseer is.

En verder: “Dit suggereer ook dat geen elemente van modernisering in Afrika ontstaan het nie”

Gee vir my een voorbeeld van modernisering wat wel in Afrika suid van die Sahara ontstaan het en wat enigsins noemenswaardige invloed op die ontwikkeling van Afrika se mense gehad het.

Ook sê sy: “Dit wil sê, hoewel Zille in haar twiets ook ‘globalisme’ noem as ‘n rede vir Singapoer se sukses, neem sy nie in ag dat mense se natuurlike prosesse van globalisering oor die eeue heen beteken dat geen ontwikkeling net op een plek geïsoleer bly nie. Afrika was van die begin deel van moderniteit.”

Vanaf watter begin? Reeds in die 1300’s het die Portugese d.m.v. handel (nie kolonisering nie) in Wes-Afrika se Kongogebied die wiel aan Swartes bekend gestel. Dit was niks anders as ‘n vorm van globalisering nie. Alhoewel Afrikane in daardie deel van Wes-Afrika die wiel vir bykans ‘n eeu hoofsaaklik vir handels- en militêre doeleindes aangewend het, het hierdie belangrike westerse tegniese skepping binne enkele dekades totaal en al verdwyn nadat die Portugese opgehou het om met Wes-Afrika handel te dryf. Teen die tyd van kolonisering in die 19de eeu (d.w.s. meer as 400 jaar later) was daar geen teken van die wiel meer oor in die gebied nie.

Sy sê ook: Maar deur die geweld van kolonialisme is Afrikane in ‘n onderdanige posisie in die wêreldhiërargie geforseer en daarom smaak net sommige, in plaas van almal, vandag die voordele van modernisering (let wel, nie kolonialisme nie).

Die Romeine het 2000 jaar gelede die Germane dwarsoor die hele Europa met uiterste geweld in ‘n onderdanige posisie geforseer, maar die Germane het relatief snel al die voordele wat die Romeinse besetting met hulle saamgebring het deel gemaak van hul eie kultuur en waardestelsel en daarop voortgebou. Dit was ten spyte van bykans 400 jaar Romeinse oorheersing. Kolonialisme het wat Swartes in SA betref minder as 200 jaar geduur, sou ons apartheid as deel daarvan beskou. Behalwe vir sekere Westerse tegniese skeppinge, wat hoofsaaklik vir statusdoeleindes aangeneem word deur baie Swartes – soos selfone, motors, TV’s, ens. – is daar nie veel deur hulle oorgeneem uit die res van ons Westerse kultuur en waardestelsels nie.

Selfs tydens die stagnasieperiode in die Middeleeue het Europiërs voortgegaan om massiewe strukture soos kerke, katedrale, regeringsgeboue, ens. op te rig. Daarna het die Renaissance gevolg wat daartoe gelei het dat Westerlinge tot vandag toe ligjare voor die res van die wêreld is op vele terreine van tegnologiese ontwikkeling en vaardighede. Ons as Westerlinge skroom nie om te erken dat dit alles te danke is aan die (Grieke) en Romeine wat ons grondgebied meer as 2000 jaar gelede gekoloniseer het nie. Vandag is die Duitsers en ander Europeërs van Germaanse afkoms meer welvarend en innoverend as die Italianers, wat die direkte nasate is van die Romeine. Dit was juis die kolonisering van Europa deur gemelde hoogkulture waaruit moderniteit voortgespruit het.

Noord-Afrikane en volke aan die Europese kant van die Middelandse See, soos die Portugese, is met afgryslike geweld deur die Arabiere (More) eeue gelede ingeforseer tot minderwaardigheid. Nietemin het hulle die Arabiese oorheersing te bowe gekom en vandag erken hulle nie net die slegte goed wat Arabiese kolonialisme vir hulle meegebring het nie, maar ook die voordele daarvan. Ek lees ook selde van die gevolge van Arabiese kolonisasie in Oos-Afrika wat vir eeue lank gegeld het – veel langer as kolonisasie deur Westerse lande in Afrika. Ook in hierdie geval het kolonialisme nie net slegte gevolge vir Oos-Afrika gehad nie.

Puik voorbeelde van hoedat moderniteit aan sommige Swartes in SA verbygaan is oudpresident Mbeki en sy aanhangers soos prof. Pityana – afgetrede rektor van Unisa. Mbeki kan skaars as ‘n slagoffer van kolonialisme of apartheid beskou word, want hy het in Engeland skoolgegaan, daar gestudeer en ‘n groot deel van sy volwasse lewe tot in 1990 daar gewoon. Tydens sy presidentskap het Mbeki geweier om die grondliggende oorsake van die verspreiding van HIV VIGS onder Swartes te erken, synde bepaalde seksuele gedragspatrone. Hy het verkies om binne sy swart tradisionele kultuurraamwerk eksterne lokusse van kontrole te blameer soos armoede, ens. wat natuurlik volgens hom en sy mutual admiration society alles die skuld van kolonialisme en apartheid is. So sterk het hy daarin geglo dat hy ‘n minister van gesondheid aangestel het wat almal in SA probeer oortuig het dat Afrikawortel en beet die siekte kan genees. Mbeki se ontkenning van Westerse mediese (wetenskaplike) bewyse vir die verspreiding van die siekte en sy geloof aan tradisionele Afrika-medisyne het daartoe gelei dat meer as 300 000 Suid-Afrikaners voortydig dood is aan die siekte, want hulle is deur die Mbeki-administrasie weerhou van ARV-medisyne wat in die Weste (kolonialiste) ontwikkel is.

Ten spyte van globalisering is daar ook in SA ‘n duidelike terugkeer na Afrikakultuur en –waardestelsels. Voorbeelde hiervan is besnydenisrituele, kommunale grondgebruik, ens. Ek sien nog nie waar dit tot enige ontwikkeling vir mense in SA lei nie, laat staan nog die skepping van gevorderde tegnologie of die ontwikkeling van tegnologiese vaardighede.

Zuma (en waarskynlik die oorgrote meerderheid Swartes in SA) glo dat korrupsie ‘n westerse begrip is waaraan Swartes in Afrika hulle nie hoef te steur nie. Zuma het self in die openbaar gesê dat dit ‘n westerse begrip is. Ten minste is hy eerlik hieromtrent. Geen wonder die ANC, EFF en hul ondersteuners beskou Mmusi Maimane, met sy uitgesprokenheid teen korrupsie, as ‘n token Black in die DA nie.

Van der Westhuizen meen: Zille is dus feitelik verkeerd. Verstrik in liberalisme se dekontekstualisering en dehistorisering, is sy oënskynlik blind vir die werklike verhouding tussen modernisering en kolonialisme. Die vraag is altyd: Wat is die effek van ‘n argument? In dié geval is dit die regverdiging van kolonialisme, ‘n stelsel wat gepaardgegaan het met grootskaalse, barbaarse slagtings van dermiljoene mense – ‘n holocaust in eie reg – en die vernietiging van unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde en onvervangbare ekologiese stelsels.

Nonsens. Die ware holocaust het gepaard gegaan met die georkestreerde slagting van meer as 6 miljoen Jode deur die Nazi’s in minder as 4 jaar (1941-1945). Ten spyte hiervan het die oorblywende Jode in 1948 die staat Israel in die woestyn gaan ontwikkel wat in minder as vyf dekades uitgegroei het tot ekonomies onafhanklike en een van die mees gevorderde state van die wêreld op tegnologiese vlak.

Selfs na twee eeue se blootstelling aan moderniteit in ‘n geglobaliseerde wêreld kan Swartes in Afrika met al sy natuurlike hulpbronne, goud, minerale, olie, aardgas, ens. nie eers vir hul eie mense sorg nie. Hulle is steeds afhanklik van VN- en ontwikkelde lande se hulp en bystand net om te kan oorleef. SA is na 23 jaar van swart meerderheidsregering vinnig oppad na dieselfde afhanklikheid van die internasionale gemeenskap.

Ek is nie bewus van enige ontwikkeling van enige aard wat die “unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde” van Afrikane teweeg gebring het nie. In ruil vir hul “onvervangbare ekologiese stelsels” is hulle aan die lot van natuurelemente soos ernstige droogtes, weerlig, storms, ens. oorgelaat wat histories tot die dood van miljoene mense gelei het omdat hulle nie oor die tegnologiese vlak van ontwikkeling van Westerse lande (koloniseerders) beskik het nie. Hongersnood tydens die mfecane kan o.a. toegeskryf word aan langdurige periodes van droogte wat die tydperk (1815-1835) voorafgegaan het en wat tot die dood van honderdduisende mense binne enkele jare in suidelike Afrika gelei het. Hulle unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde en onvervangbare ekologiese stelsels het hulle nie gered nie, want ten grondslag daarvan lê ‘n bestaansekonomie wat hoegenaamd nie produksie-georienteerd is nie en wat dus nie voorsiening maak vir sulke natuurrampe nie.

Dekades nadat Afrika gedekoloniseer is sterf daar jaarliks tienduisende mense wat juis deels toegeskryf kan word aan hul sogenaamde onvervangbare ekologiese stelsels en wat deur die eeue niks anders as o.a. oorbeweiding deur sulke mense se vee insluit nie. Die gevolge hiervan was voortdurende etniese imperialisme op basis van “survival of the fittest” wat tot grootskaalse menseslagtings gelei het ten einde beheer oor grondgebied en waterbronne te verkry – so kenmerkend van die massamigrasies van Swartes vanuit die Groot Meregebied tussen 400 en 1600 nC. Dit was lank voor kolonialisme. Dieselfde geld vandag in groot dele van ‘n gedekoloniseerde Afrika waar sulke tradisionele praktyke aan die orde van die dag is.

Ons sien hoedat Swartes se veekuddes dikwels tot vandag toe in SA, selfs na 200 jaar van kolonisasie en ten spyte van globalisering, gekenmerk word deur swak genetika en ondervoeding. Dit is omdat vee se waarde nie in terme van swartes se kultuur opgesluit lê in die gehalte van die diere nie, maar in die getalle wat die eienaar besit. Terselfdertyd het beeste steeds lobola-waarde en word dit veral tydens tradisionele rituele soos by troues en begrafnisse geslag. In ‘n geglobaliseerde handelswêreld lei sulke waardes wat betref die besit van vee tot armoede en verval, want daar kan nie op grond van die gehalte van die diere en hul vleis- of melkproduksiewaarde meegeding word nie.

Dekades na die dekolonisasie van Sentraal-Afrika het militante Tutsi’s meer as 800 000 Hutu’s en gematigde Tutsi’s binne 3 maande uitgemoor in 1993. Hierdie etniese slagtings duur intussen voort dwarsoor post-koloniale Afrika. Wat het dit met kolonialisme te make? Dit is lankal wetenskaplik bewys dat dit juis sulke etniese konflikte is wat daartoe gelei het dat Bantoetaalsprekendes die Groot Meregebied van Afrika veral na 400 nC verlaat en suidwaarts gemigreer het tot in suidelike Afrika. Onderweg daarheen en in SA self het hulle net sulke menseslagtings gepleeg, o.a. teen die ware first nations van SA, naamlik die Khoi en San wat tot ‘n totaal ander rassegroep behoort as Bantoetaalsprekers. Hierdie plundering en menseslagtings deur Swartes het voortgeduur tot en met die mfecane (1815-1835) wat deur die koms van Voortrekkers in 1836 tot halt geroep is. Sedertdien is per kapita (van SA se bevolking) meer Wittes as Swartes deur Swartes uitgemoor, terwyl net in die afgelope twee dekades nagenoeg 500 000 mense van alle rasse (meer as 70 000 hiervan is Wittes) in post-apartheid SA deur Swartes uitgemoor is. Wat deesdae as Xenofobiese geweld beskryf word, is niks anders as etniese moorde nie. Die groot etniese slagting lê waarskynlik nog voor vir SA – count my words.

Toe Blankes (Afrikanerpioniers) vir die eerste keer in 1836 in noemenswaardige getalle met Swartes in die binneland van Suid-Afrika in aanraking gekom het, was dit juis a.g.v. die voorafgaande mfecane (1815-1835) dat meer as ‘n miljoen Swartes en Bruines deur tiranne soos Shaka en Dingane van die Zoeloes, Mzilikazi van die Matabeles, Mantathisi van die Tlokwas en Jan Bloem en die Bergenaars van die Khoi voortydig dood is. Toe was daar nog geen sprake van kolonisering nie. Die linkse prof. Cobbing van Rhodes (waarskynlik in opdrag van die ANC) het in die 1990’s gepoog om die mefcane tot ‘n mite te probeer verklaar, maar danksy gerespekteerde antropoloë van dwarsoor die wêreld insluitend die anti-apartheidsaktivis Omer-Cooper, is Cobbing se drogredenasies ontbloot. Selfs die linkse prof. Delius van Wits ontken nie die mfecane of die totale verwoesting en menseslagtings waartoe dit gelei het nie (sien dokument aangeheg). Dit is alles gebeure wat in SA afgespeel het voordat Swartes se tradisionele grondgebied deur Westerlinge (Blankes) gekoloniseer is. Vreemd genoeg erken die Basotho’s van Lesotho openlik in hul staatsbronne dat hulle as ‘n koninkryk in die Malutiberge tot stand gekom het na aanleiding van veral die mfecane.

Sy skryf voorts: “Dit is hier waar die blindheid ‘n rassedimensie aanneem. Die ramp wat kolonialisme was, is destyds geregverdig deur rassisme. Zille se aanmerkings suggereer dat Afrika van nature primitief, agterlik en intellektueel minderwaardig is, ‘n situasie wat net deur kolonialisme gewysig kon word.”

Dit is nie hoe ek Zille verstaan nie. Ek lees nêrens dat Zille beweer of suggereer dat Afrika as kontinent primitief, agterlik of intellektueel minderwaarðig is nie. Hoe kan ‘n stuk aarde (kontinent) in elkgeval oor sulke eienskappe beskik? Ek lees ook nêrens dat Zille meld dat die situasie “net deur kolonialisme”gewysig kon word nie. Ek lees en begryp wel dat Zille aanvoer dat kolonialisme nie net slegte goed vir SA meegebring het nie.

Vd Westhuizen verval in dieselfde redenasie waarvan die oorgrote meerderheid Bantoetaalsprekende swartes in Afrika deel is, naamlik ‘n geloof in eksterne lokus van kontrole. Alles en almal kry die skuld vir die agterstand waarin Swartes hulleself bevind, behalwe die mense self. Totdat Swartes nie soos Westerlinge en ander beskawings persoonlike (individuele) verantwoordelikheid deel maak van hul eie kultuur en waardestelsel nie, en nie aanspreeklikheid aanvaar vir hul eie doen en late nie, sal hulle aanhou om alles en almal die skuld te gee vir hul agtergeblewenheid. Implisiet (dit is Vd Westhuizen se afleiding en dit pas miljoene Swartes se kultuur waarvolgens mense se lot uitgelewer is aan eksterne lokusse van kontrole) “is die mense wat met Afrika geassosieer word – swart mense – dus ook van nature agterlik en minderwaardig, in teenstelling met die kolonialiste, wat wit was.” Dit is presies hoe linkses mense se woorde verdraai om rassisme te probeer bewys. Mense in hul genetiese manifestasie, ongeag van welke ras ookal, is nie van nature agterlik of minderwaardig nie – of ten minste is dit nog nooit wetenskaplik bewys nie. Ek twyfel sterk of Zille haar enigsins aan hierdie tipe van rassisme skuldig maak. Sekere kulture of volke het wel ‘n empiries bewysbare agterstand wat betref tegniese skeppinge en tegnologiese vaardighede. Saam met die ontwikkeling van Westerse tegnologie en tegnologiese vaardighede het daar ook nuwe waardes en norme ontwikkel wat daartoe lei dat sulke kultuureienskappe in stand gehou en verder ontwikkel word.

Kolonialisme het spesifiek in SA se geval na alle waarskynlikheid meer bygedrae tot die ontwikkeling van die land as wat dit tot die uitwissing van miljoene mense gelei het, soos wat Vd Westhuizen in haar artikel suggereer en probeer veralgemeen. Sonder kolonialisme sou daar teen hierdie tyd waarskynlik miljoene meer mense in SA omgekom het as wat reeds die geval is. Dit is nie net omdat kolonialisme ‘n milieu geskep het waarin Swartes in SA die afgelope 200 jaar soos konyne kon aanteel nie, maar ook omdat baie meer mense van alle rasse deur Swartes op wreedaardige wyse om die lewe gebring sou gewees het – soos wat bewys word sedert hulle in 1994 politieke beheer oor die land geneem het. Begrippe soos demokrasie, wet en orde en ‘n regstaat is alles Westerse (koloniale) konsepte wat nie bestaan in tradisionele Afrikakultuur nie. Ons Germaanse voorouers het dit reeds 2000 jaar gelede by die Romeine (en voor dit by die Grieke) oorgeneem en deel gemaak van ons eie kultuur. Ons hoef net te gaan kyk hoe sake gestaan het kort voor kolonialisme onder tradisionele gesagstrukture van mense soos Shaka, Dingane, Mzilikazi, ens.

Behalwe vir tegniese skeppinge en tegnologiese vaardighede kan geen ander faset van menslike kultuur empiries bewys word as meerderwaardig of minderwaardig nie. Sonder kolonialisme sou Westerse skeppinge en vaardighede, wat bewysbaar beter is as dit wat Afrikane self opgelewer het, nie in SA tot die mate bestaan het wat lankal reeds die geval is nie. Daar sou ook nie sprake gewees het van tegnologiese ontwikkeling tot op die vlak wat SA in 1994 geken het en wat toe op ‘n skinkbord aan Swartes se politieke beheer oorgegee is nie. Hieroor het ek werklik geen twyfel nie.

Van der Westhuizen val terug op die idee van “stereotipes”: “Dit is niks minder as ‘n opgewarmde stel koloniale stereotipes wat Zille aan ons aanbied asof dit neutvars is. Nostalgiese wit revisionisme is die term daarvoor.”

Linkses is lief daarvoor om sulke drogredenasies name te gee en dit dan as evangelie te verkondig aan hul eie mutual admiration societies.

Sy vervolg dan: “Wat wel vars in Suid-Afrikaanse liberalisme is, is Maimane se aandrang, soos verwoord in S’thembiso Msomi se biografie oor hom, dat ‘As jy nie sien dat ek swart is nie, sien jy my nie.’ Soortgelyk vernuwend was die DA se steun vir die Wysigingswetsontwerp op Gelyke Indiensneming in 2013 in die parlement, onder leiding van Lindiwe Mazibuko. Soos een naamlose swart DA-leier destyds aan die media gesê het: ‘Daar is nie ‘n manier waarop jy ‘n probleem wat deur ras veroorsaak is, kan oplos sonder verwysing na ras nie.’ Mazibuko en haar koukus is in die bek geruk en sy is uiteindelik heeltemal uitgeskuif.”

Ag tog, hoe politiek korrek kan een mens nie wees nie – en dít onder die vaandel van akademiese insig. Gelukkig sien al hoe meer Westerlinge dat slegs Wittes rassiste kan wees in die oë van baie Swartes (en volgens ‘n beperkte groepie linkse Wittes); omgekeerde rassisme bestaan volgens laasgenoemde groepe nie. Nog so ‘n drogredenasie onder linkses.

Christi van der Westhuizen sluit af deur te sê: “Die DA staan voor ‘n waterskeidingsoomblik. Die opkomende geslag swart leiers breek met die liberale ontkenning van die geskiedenis en die effek van ras. Mense soos Maimane en Mazibuko opper die moontlikheid – weliswaar nog in embrio-vorm – van ‘n nuwe soort Afrika-liberalisme wat nie ras-blind is nie, wat eerlik oor kolonialisme is, en miskien selfs die gevolge van rassisme en kolonialisme op daadwerklike wyse kan aanpak. Gegewe Suid-Afrika se geskiedenis en die huidige werklikheid van ras-gebaseerde ongelykheid, moet Zille besluit of sy een van die struikelblokke wil wees wat die DA en uiteindelik die politieke moontlikheid van ‘n nuwe liberalisme in Suid-Afrika pootjie.”

Nêrens elders in die wêreld word Regstellende Aksie en Ekonomiese Bemagtiging deur ‘n meerderheid op ‘n minderheid afgeforseer nie, en dan nog so toenemend intensief ook soos in SA nie; laat staan nog deur ‘n oorweldigende meerderheid op so ‘n klein minderheid.

As dit inderdaad Maimane en Mazibuko se ideale is, voorspel ek dat sulke Afrika-liberalisme net so ‘n stil dood sal sterf soos Mbeki se Afrika-Renaissance. Renaissance beteken HER-lewing. Binne die konteks van Swartes in Afrika suid van die Sahara is daar niks wat kan herleef nie, want daar het nog nooit in hul beskawing enige noemenswaardige vlak van “ontwikkeling” bestaan nie. What culture is there in a clay jug?

Zille kruip láág, maar nie laag genoeg vir swart joernaliste

Die voormalige leidster van die DA, Helen Zille, het vanoggend om 11:00 weereens om verskoning gevra vir haar gewraakte twiets oor die positiewe aspekte van kolonialisme. Sy en die huidige leier van die party, asook haar eertydse protégé, Mmusi Maimane, het by ‘n perskonferensie verskyn waartydens sy ‘n voorbereide verskoning voorgelê het.

Zille het gesê:

“Ná ‘n tyd van debat en besinning, erken ek die aanstoot wat my twiet op 16 Maart 2017 aangaande die erfenis van kolonialisme veroorsaak het. Ek vra daarom onvoorwaardelik om verskoning aan die Suid-Afrikaanse publiek wat aanstoot geneem het weens dié twiet en my daaropvolgende verduideliking daarvan.”

Agterna is slegs vyf vrae toegelaat. ‘n Swart joernalis van Enca, Thulasizwe Simelane, het gesê dat “kolonialisme tot apartheid gelei het, wat die dood van ontelbare (countless) swartmense veroorsaak het”. Hy het apartheid ook met nazisme vergelyk en Zille kwalik geneem dat sy nie met die gelykstelling van apartheid en nazisme saamstem nie.

‘n Gesette swart joernaliste van City Press het ook ‘n aggressiewe houding teenoor Zille ingeneem.

Volgens ‘n interne partybyeenkoms wat bereik is, gaan sy geen pos meer in enige besluitnemingsliggaam van die DA beklee nie, waaronder die federale uitvoerende komitee, die federale raad en die provinsiale raad. Sy sal egter as premier van die Wes-Kaap aanbly totdat haar termyn oor 18 maande verstryk. Enige kommunikasie wat sy namens die provinsie onderneem – en waartoe sy beperk sal wees – sal onderhewig wees aan goedkeuring deur die party.

Verder sal sy as lid van die DA aanbly.

Dr. Dan Roodt van PRAAG het in sy kommentaar vanoggend droogweg opgemerk:

“Tagtig persent van blankes stem vir die DA, maar slegs ses persent van swartes. Om ‘n aantal swart twittereerders ter wille te wees, wat heel moontlik nie eens vir die DA stem nie, het die party die tagtig pesent vervreem.”

Leon Lemmer: Die kwessie van blankheid

Aan universiteite in Amerika word daar dikwels formele kursusse oor voorheen benadeeldes aangebied, bekend as bv Black Studies, Hispanic Studies, Women’s Studies, Gender Studies, ens. Die vraag het toe ontstaan: Waarom nie ook White Studies nie? Blankes as groep het daarna in uitsonderlike gevalle die onderwerp van kursusse geword. Maar daar is die gewilde persepsie dat blankes deurgaans bevoordeel en nooit benadeel is nie. Anders as in die geval van die geykte benadeeldes, wat deurgaans so goed moontlik in eersgenoemde kursusse voorgestel word, word die teenoorgestelde in White Studies gedoen. Daarin word blankes verdoem deur hulle voor te hou as uitbuiters, rassiste, ens; feitlik alles wat sleg is.

Multi-benadeeldheid is ‘n bekende verskynsel. ‘n Mens verwerf die status van dubbele benadeling as jy bv swart en ‘n vrou of ‘n vrou en lesbies is. ‘n Lesbiese swart vrou word as drievoudig benadeeld beskou. Sy kan haar multi-benadeelheid uitbrei deur ook ‘n gestremde te wees. Uit die poel van benadeeldes kom die hoofwoorvoerders in White Studies. Sonder om enige groep in sy geheel te probeer diskrediteer, moet ek noem dat swartes en vroue, dikwels lesbiërs, in baie gevalle as die prominentste “kenners” van die blankedom ontpop het. In hierdie verband wil ek nog skryf oor bv Gloria Wekker, ‘n Afro-Surinamer wat haar in Nederland tuisgemaak het en die plaaslike blankes mateloos veroordeel. Maar voor dit sal ek oor Suriname moet skryf. Wat my aan die tema van vandag se rubriek laat dink het, is Helen Zille se outobiografie (Praag 13 Mei), waarin die kwessie van witheid aangespreek word. Ek skryf oor Zille se opmerkings hier onder, maar ek wil eers oor ‘n ander boek kommentaar lewer.

Unveiling whiteness

Dit is vir my belangrik om ‘n boek deeglik van voor tot agter te lees voordat ek dit in ‘n rubriek bespreek. Dit is seker die beste manier waarop ‘n mens vertroue in wat jy skryf by lesers kan wek. Trouens, ek vind dit onmoontlik om selfs te begin skryf voordat ek ‘n boek klaar gelees het. ‘n Mens moet liefs die geheelbeeld hê voordat jy jou in die vaarwater van kommentaarlewering begewe. Maar vandag gaan ek my aanmatig om ‘n uitsondering te maak. Ek skryf oor die boek, Unveiling whiteness in the twenty-first century: Global manifestations, transdisciplinary interventions (Lanham: Lexington Books, 2015, 314p; Amazon Kindle $113,99) met Veronica Watson, Deirdre Howard-Wagner en Lisa Spanierman as redakteurs. Let daarop dat dit drie vroue is. Ek kan dit gewoon nie bekostig om hierdie boek te koop nie. As ‘n mens nie ryk is nie moet jy probeer om slim te wees. Amazon stel potensiële kopers in staat om ‘n voorsmakie van die boek gratis te bekom. Die hele inleiding is aan my gestuur. Daarin gee die redakteurs ‘n omvattende opsomming van die inhoud. In daardie inleiding word meer as genoeg kwytgeraak om my tot kommentaarlewering aan te spoor. Die redakteurs se opsomming dien as ‘n soort waarborg dat ek die opvattings van die individuele outeurs nie wanvoorstel nie.

Die redakteurs val weg deur op hulle professionaliteit en kritiese ingesteldheid te roem, met as doel “resisting white supremacy, neocolonialism, and neoliberalism” (Kindle 69). Die boek is gebaseer op die “1st Global Conference: Images of Whiteness, Exploring Critical Issues,” wat in 2011 in Oxford gehou is (97). “That meeting was outstanding in its creation of a space where critical conversations about whiteness could happen in a professional environment free of hierarchy and competition” (69). Dit gaan dus om die uitlewing van gelykheid en besinning oor “critical whiteness” (79). “We wanted to better understand and resist the constructs of repressive, exploitative whiteness in our various national contexts, professional and educational locations, and as part of our personal critical praxes” (101). “This book builds on the long, rich tradition of intellectual work on whiteness that renders whiteness visible, a marking that is a necessary precursor to dismantling it” (117).

In die hedendaagse wêreld mag ‘n mens nie die werklikheid van bv swartheid, feminisme en homoseksualiteit, insluitende die smart wat hierdie groepe na bewering aangedoen is, bevraagteken nie. Witheid word heeltemal anders benader. Dit word beskou as ‘n “konstruk”, ‘n saamgeflanste of uitgedinkte begrip wat met wortel en tak uitgeroei moet word: “the oppressive constructions of whiteness as a racial and social identity historically as well as into our contemporary moment” (117). Dit is nie net Suid-Afrikaanse blankes wat hulle dermate midde in ‘n herfs van onvergenoegd bevind omdat hulle voortbestaan bedreig word nie. Dit is ‘n wêreldwye verskynsel; of dit moet sodanig word volgens hierdie anti-blanke aktiviste.

“This collection comes together in the post 9/11, post-global financial crisis era, during the second term of the first Black US president, and after a rash of European xenophobic and white supremacist incidents internationally, including the gains of far-right political parties in governments across Europe” (149). Dus, Barack Obama word sonder meer as goed beskou en regse blanke Europeërs wat hulle identiteit wil behou, word veroordeel. Hierdie wittes bied immers weerstand teen die verbrokkeling van die blankedom en sodanige verset word as ongewens, as “retreats from social justice” (155), beskou.

Die outeurs van die bundel en ander linkses, soos die swartmag-aktivis, WEB du Bois (1868-1963), en die swart skryfster, Toni Morrison (gebore in 1931), “provided critical approaches that have exposed whiteness as a social construction and contested identity, and demonstrated the ways that whiteness seduces and rewards, becoming the subject of fantasy and desire … the ways that white violence is naturalized and made visible in the world” (123). Die oorbeklemtoning van hoe krities hierdie mense is, dui myns insiens daarop dat krities vir hulle die betekenis van anti-wit het. Daardie anti-blanke gesindheid kan kwalik iets anders as doodgewone rassisme wees.

Die professionaliteit en intellektualiteit van hierdie “geleerdes” word ook oorbeklemtoon. “Focusing on the work of African American intellectuals, Veronica Watson continues the exploration of the vexed and troubling maneuvers of whiteness to maintain dominance in the multicultural United States … this work is continued by scholars who are seeking to disrupt whiteness through a similar attention to discourse, language, and the psychology and structural mechanisms that both enable the reproduction of and reveal the irreconcilable schisms within whiteness” (123). Toegepas op Suid-Afrika kan ‘n mens seker sê dat waar bv installasies voorheen gesaboteer is, die tyd aangebreek het om witheid, dus blankes, as sodanig individueel en groepgewys te laat verbrokkel.

By blankes is daar glo “anxiety and guilt arising from developing awareness of the pervasiveness of racism” (128). In die boek word daar geskryf oor “white dominance”, “white fear/paranoia”, “racial melancholia” en “white guilt/shame” (133, 138); almal negatiewe kenmerke. “Deirdre Howard-Wagner’s work exposes how in the 21st century whiteness is reinvented and sustained via neoliberalism** … liberalism* in its historical and contemporary variations reinscribes white dominance through the politics of rights, recognition, and multiculturalism in various contexts” (143). Hierdie aandrang op die erkenning van menseregte en multikulturaliteit is die maaksels van diegene wat na bewering voorheen benadeel is. Nou kla hierdie selfde elemente dat blankes hierdie skeppings teen hulle gebruik.

[* “Liberalism: political and social theory that supports representative government, freedom of the press, speech, and worship, the abolition of class privileges, the use of state resources to protect the welfare of the individual, and international free trade” (Collins World Enyclopedia, 2003, p 535).
** “Neoliberalism refers primarily to the 20th-century resurgence of the 19th-century ideas associated with laissez-faire*** economic liberalism. These include extensive economic liberalization policies such as privitization, fiscal austerity, deregulation, free trade and reductions in government spending in order to increase the role of the private sector in the economy and society” (Wikipedia).
*** “Laissez faire (French ‘let alone’) theory that the state should not intervere in economic affairs, except to break up a monopoly” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 516).]

“When faced with a slate of regressive laws and statutes in settler nations that undermine and fail to recognize group cultural identity as legitimate; when confronted with daily attacks on people of color in the United States, denying us and them human rights and the right of life; when the pain and suffering of racialized people is ridiculed in offensive cartoons, cakes* and racially themed parties; all in nations and among people who purport to be inclusive, democratic, and ‘color-blind,’ then a single approach [the tools of the social sciences] to dismantling white supremacy is obviously inadequate. Work is needed on multiple fronts using a variety of analytical tools and humanistic efforts simultaneously” (161). Dit lyk na ‘n emosionele uitbarsting pleks van ‘n wetenskaplike of rasionele siening. Die insluiting van “humanistic efforts” maak die deur wyd oop vir instinktiewe, irrasionele en emosionele bevindings en uitlatings. Sou blanke Suid-Afrikaners erkenning van hulle “group cultural identity” uit hierdie oord kry? Ek dink nie so nie. [* “The caricatured African figure that was served as a cake at a cultural event in Sweden in April 2012” (265). Die geringste insident wat enige plek ter wêreld voorkom, word misbruik as ammunisie in anti-wit veldtogte.]

“The racialization of social and political spaces is a key theme running through this collection … we have witnessed a rolling back of rights and a ramping up to right-wing rhetoric that justifies those retreats by redefining the meanings of ‘recognition’ and ‘equity.’ … Since the late 20th century, those terms have increasingly been framed through a conservative, color-blind ideology that seeks to ignore the historic and continuing embedding of racism and colonialism at the structural and institutional levels of society” (172). Wat hier en in die vorige paragraaf deur die redakteurs beweer word, doen werklikheidsvreemd aan. Die algemene tendens veral in die Weste is myns insiens steeds om voorkeur aan nie-wit bo wit belange te gee, al is dit die waarheid dat ons gelukkig toenemend blanke weerstand teen die blatante benadeling van wittes waarneem.

“Decisions to ignore ‘race’ simply serve to reinforce the continuing exploitation of racialized people and to enable the persistence of colonial hierarchies around the globe” (177). Dit lyk asof die aktivistiese redakteurs nie argumente het om hulle anti-blanke standpunt te onderskraag nie en dus maar tot suiwere retoriek oorgaan. Dit is in werklikheid veral in swart geledere, bv in Amerika, en ook in bruin geledere, bv in Suid-Afrika, dat daar enersyds aangedring word op die andersheid van swartes (insluitende bruines), soos vervat in swart bewussyn en mag, en andersyds terselfdertyd aangedring word op kleurloosheid, nie-rassigheid; dat almal eintlik maar eenders is as gelyke lede van die menseras. Omdat die werklikheid nie daardie gelykheid en eendersheid weerspieël nie, kry blankes die skuld vir die ongelykheid en andersheid weens bv slawerny, kolonialisme, imperialisme en rassesegregasie.

“By unveiling whiteness in different nation-state contexts alongside one another, the authors reveal the striking similarities of white supremacy and white exceptionalism across Western nations in the 21st century, such as the backlashes against affirmative action in Arizona and multiculturalism in Canada and Australia. Together, the chapters demonstrate there has been a reclaiming of the dominant national space as a white homogenous space in Sweden, Canada, and Australia, three of the most progressive Western nation-states in the early 1990s in regard to anti-discrimination and multicultural agendas, exposing the interconnections between liberalism and whiteness. Racial color-blindness, as so many of the papers in this collection effectively demonstrate, is a perversion of the goal to create just and equitable societies where the color of one’s skin does not overdetermine the trajectory of one’s life chances. Neoliberal color-blind racial ideology simply repackage whiteness and colonialism such that the effects of that structuring are not immediately seen as contradictory to the touted aims of liberal humanity” (177).

Onderliggend aan hierdie soort redenasie is die standpunt dat blankes nie hulle posisie en belange mag beveilig nie; dat wittes moet terugsit en toelaat dat nie-wittes oor hulle loop en hulle uiteindelik ontneem van alles waaraan hulle waarde heg. Oor die Groot Trek en daarna word telkens aangevoer dat die Boere nie laer mag trek en hulleself mag verdedig nie. Daarvolgens het die swartes nie net eiendomsreg (maar opvallend sonder kaart en transport) op die grond (die Suid-Afrikaase bodem) nie, maar ook die hoë morele grond in pag en dus die reg om die blankes te beroof en selfs uit te moor. Tydens apartheid is die blanke bewind om dieselfde rede male sonder tal verkwalik as hy dit durf waag het om die land en blanke kiesers se belange te beskerm. Blanke ongevalle wat weens terreuraanvalle gely is, is geloof. As die blanke bewind in hierdie oorlogsituasie sukses behaal en terroriste gedood het, is dit as moord bestempel.

“Whiteness has always functioned as a sort of imagined community … whiteness is busily about the business of defining that imagined community according to race, ethnicity, and income, making full citizenship and preservation of human rights dependent on whiteness and wealth, or whiteness and a narrowly defined citizenship” (187). “Whiteness operates as a governing regime in various national contexts in the 21st century, connecting contemporary manifestations of whiteness to historical and deeply embedded racialized practices of white supremacy. In referring to governing through whiteness, the chapters demonstrate how white supremacy is reproduced as new and contemporary manifestations of racialized state building” (207). As blankes beter as ander groepe vaar, bv finansieel of ekonomies, dui dit noodwendig op selfbevoordeling? En geskied dit noodwendig ten koste van nie-wittes? Kan nie-wittes danksy blanke prestasie nie ten minste soms ook mede-bevoordeeldes wees nie?

Dit is heeltemal moontlik dat wat Westerse beskawing genoem word, bv hulle werksetiek, beter as ander soorte gedrag by hedendaagse omstandighede aangepas is en gevolglik meer suksesvol is. Die stryd wat tans in veral nie-wit geledere teen alles wat as Westers of blank beskou word, gevoer word, is misplaas. Westerse beskawing kan nie en behoort nie as uitsluitlik Westers beskou te word nie, maar veel eerder as gedragpatrone, asook ideële en konkrete uitkomste, wat oor eeue ‘n historiese evolusie deurloop het. Daar is gevorder van bv die uitgeholde boomstomp as voertuig op water tot die spuitvliegtuig en van die konka tot die selfoon. Lees bv George Reisman se verduideliking van hoe Westerse beskawing uit ander beskawings ontwikkel het (Praag 21.11.2015).

“Engaging critical whiteness studies as a way of explaining cyberhate and the voice of white supremacy on the Internet, [Adela] Fofiu reveals the disturbing ability of these apocalyptic narratives to spread and amplify the discourse of white fear in mainstream media outlets around the globe” (197). Die sosiale en ander inligtingsmedia kan en word deur sowel wittes as nie-wittes voorbeeldig of skandalig gebruik. As blankes bv vrese in hulle omdra, kan dit kwalik misplaas wees as hulle uitdrukking daaraan gee en dan poog om die redes daarvoor na te speur.

Die Australiër, Deirdre Howard-Wagner, “evidences how the neoliberal reframing of multiculturalism worked to recenter whiteness as the national identity and to unravel the ground upon which Aboriginal people could collectively agitate for political and economic parity within Australia” (217). In Australië word baie gedoen om die nasate van die oorspronklike inheemse inwoners tot hulle reg te laat kom. ‘n Reg wat wit Australiërs nie ontsê moet word nie, is besinning oor die soort nasie wat hulle wil wees.

Wat die outeurs van hierdie bundel verlang is glo “a more progressive and liberatory whiteness” (238), dus ‘n opset waarin nie-wittes voorspoediger en gelukkiger sal wees. Dit kan egter ten koste van sowel die voorspoed as geluk van die blankes geskied. Volgens Emma Lind is daar glo “the necessity for whiteness scholars to ‘move beyond a coherent, singular sense of self’ toward a sense of self as multiply positioned and variously enmeshed in ‘broader social and political structures that conspire to produce racism and white privilege'” (254). Dit is myns insiens tog duidelik wat met hierdie swak geformuleerde sin bedoel word: witheid, oftewel die blankedom, moet tot integrasionistiese multikulturaliteit verbrokkel word.

Die outeurs van die laaste hoofstuk, waaronder Veronica Watson, “posit the need to recognize the ‘trauma of perpetrator’ as part of the collective identity of whiteness … they argue that understanding whiteness as trauma helps to account for the ‘closing down’ of whiteness – the inability and unwillingness of whiteness to engage the pain of people of color; the retreat from progressive policies and politics that start from the acknowledgement of the humanity of all persons; and the refusal of whiteness to create new paradigms of being for itself that are not based on hierarchy, exclusion, and exploitation” (254). Die blankes word hiermee teen wil en dank tot die skuldiges of oortreders gestereotipeer. Verwondheid weens hulle beweerde wandade en misdade word valslik as hulle selfverworwe identiteit voorgehou.

“In all of this work we are reminded that whiteness is an active participant in and is central to systems of domination. White cultural practices as well as individual and institutional operations are the omnipresent norm and signal the production and reproduction of white dominance, normativity, and privilege. In our effort to understand the ‘turn’ that whiteness has taken in the 21st century – which is more a desperate return to the violence, political repressiveness, and xenophobia of its historical past – we are pursuing a fundamental question: Can whiteness remake itself based on a full acknowledgement of its oppressive history and a commitment to human recognition and connection going forward?” (259). ‘n Kort antwoord hierop is: ‘n Eensydige wanvoorstelling van blankes – deur net negatiewe aspekte uit te lig – word aangebied. ‘n Meer ewewigtige en objektiewer siening van blankes is nodig. Dan sal dit duidelik word dat daar minder opsigte is waarin blankes moet verbeter.

Not without a fight

Een van die betreklik min – in vergelyking met Amerika – plaaslike bronne waarin die kwessie van witheid aangespreek word, is die voorlaaste hoofstuk van Helen Zille se outobiografie, Not without a fight (Cape Town: Penguin Books, 2016, 560p, R380; Amazon Kindle $13,67). Zille doen dit na aanleiding van die studente-onrus waarvolgens universiteite gedekoloniseer en leerplanne geafrikaniseer moet word. Haar opmerkings oor die kwessie van witheid getuig van ingeligtheid en is sprekend van groter ewewigtigheid as wat sy oor sommige ander sake in haar outobiografie openbaar. “‘Whiteness’ [is] the face of twentieth-century colonialism. Decolonisation is the essential corollary. Taken to its logical conclusion, this line of thinking would define whites as alien in South Africa and its institutions” (Kindle 10309). Na meer as 365 jaar het blankes daarvolgens steeds die status van setlaars, vreemdelinge, uitlanders en inkommers; as mense wat nie hier hoort nie. Swartes, daarenteen, word sonder meer as inheemses beskou al het hulle oorspronklik van elders in Afrika gekom en al word hulle geledere steeds deurlopend en al hoe meer oorweldigend met inkommers aangevul.

“I learnt that the concept of whiteness is rooted in critical race theory, a line of thinking which, ironically, comes directly from the United States of America, which supporters of the #MustFall movement despise as the epicentre of global capitalist imperialism. Critical race theory proceeds from the assumption that ‘whiteness’ is a profound social problem. It is the underlying reason why, in the United States, proportionally more black youngsters are in jail, get poorer average test scores or are more likely to be abandoned by their fathers. The ‘pathology of whiteness’ is closely aligned to the ‘violence of whiteness’, which provides the impetus behind the movement #BlackLivesMatter. Of course black lives matter. But don’t dare suggest that #AllLivesMatter” (10315)

Die oorbeklemtoning van hoe krities hierdie anti-blanke aktiviste is, kamoefleer hulle eensydigheid. “Critical race theory” herinner in hierdie opsig aan “critical theory”, die Frankfurt-skool se hersiening van marxisme. Verder word blankes van gewelddadigheid beskuldig terwyl dit dalk veel eerder kenmerkend van die gedrag van swartes is. Dit is na aanleiding van (misdadige) swartes wat in Amerika deur die polisie gedood is, dat die beweging #BlackLivesMatter geloods is. Die BLM-beweging is ‘n tweeledige miskenning van die waarheid. Eerstens word meer blankes deur swartes vermoor as andersom. Tweedens word baie meer swartes as blankes deur swartes vermoor. Dit is hoogs beledigend om witheid as ‘n patologie, ‘n siekte, te etiketteer. Dit is wat Desmond Tutu en ander bevrydingsteoloë – “race evangelists” genoem (10482) – herhaaldelik gedoen het deur te beweer dat blankes van rassisme, kleurvooroordeel, uitbuiting, immoraliteit, ens, genees moet word.

“Critical race theorists will accuse you of ‘wilful colour-blindness’ and of ‘deliberately taking race out of the conversation’. If a white policeman shoots a black youth, all whites share culpability, but not vice versa. Woe betide anyone who draws a general conclusion about black people on the basis of an individual’s actions. The purpose of critical race theory in South Africa is not to build an inclusive, non-racial society, which many of us thought was the aim of the liberation struggle. It is to entrench race as the prime social marker, the determinant of pain and privilege, victimhood and villainy. Four legs good, two legs bad” (10320). Die laaste sin verwys na George Orwell se roman, Animal farm (1945) (Praag 4.06.2016). Die swart kritici van witheid verkondig dikwels teenstrydighede. Soms wil hulle kleurblindheid hê. Ander kere word die werklikheid van swartheid beklemtoon. Soms word die realiteit van ras ontken. Ander kere is ras ‘n vanselfsprekende element in elkeen se ervaring. In haar outobiografie wys Zille telkens en tereg dubbele standaarde uit. Haar ideaal van ‘n nie-rassige nuwe Suid-Afrika is myns insiens onbereikbaar.

Hierdie anti-blanke aktiviste “resurrects, with a vengeance, the real pathology of divided societies – broad generalisations about entire categories of people based on skin colour, religion, language or ethnicity. It seeks out reasons to promote a new form of social exclusion, based on the sins inherited from previous generations, sins that must constantly be resuscitated in order to reinforce the divisions on which critical race theory feeds. What began in the United States as an attempt to empower a marginalised minority is becoming, in South Africa, a tool to justify the unbridled hegemony of a racial majority, to classify and pathologise minorities on the basis of racial generalisations, and so discount and delegitimise any contribution they try to make. Individuals aren’t evaluated in their own right, on their own merits, or their contribution to society. They are merely a function of their colour” (10325). Dit is waarom bv kolonialisme en apartheid as net sleg voorgestel word. Dit is ook waarom individuele meriete by blankes grootliks ontken en deur swartes se groepverwantskap, naamlik ras, oordonder word.

“Critical race theory rejects non-racialism because it supposedly denies the ‘centrality of black pain’. The #RhodesMust Fall mission statement dismisses the South African constitution’s conception of racism as ‘fundamentally racist because it presupposes that racism is a universal experience, thus normalising the suffering of those who actually experience racism’. In other words, only whites can be racist and only blacks can experience the suffering of racism. That is why ‘whiteness’ is the problem that must be eradicated” (10331), In haar outobiografie lewer Zille telkens bewys van haar onkritiese verknogtheid aan die Grondwet. Sy toon ook aan in watter ruime mate swartes die sosiale media misbruik as uitlaatklep vir swart rassisme. Maar die Menseregtekommissie is skynbaar feitlik uitsluitlik ingestel op die geringste sweem van blanke rassisme.

“Some [critical race theorists] argue that whites must acknowledge that their very presence in the country is shameful and destructive, and that the only way to deal with this is silent self-flagellation” (10336). Hoeveel keer moes ons nie al van mense soos Max du Preez aanhoor dat blankes stil moet bly en luister na wat swartes te sê het nie? Dít terwyl die maxiste self voortgaan om hulle woordryke opinies te lug.

Zille stel hierna ander gewilde hedendaagse Amerikaanse politieke frase bekend, bv “racial micro-aggression” (10336). Dit is wanneer ‘n skynbaar geringe openbare voorval aanstoot aan bv swartes of vroue gee, bv as ‘n swart afgevaardigde by ‘n byeenkoms verkeerdelik as ‘n kelner (10342) of ‘n vrou pleks van as baas as ‘n sekrekaresse aangesien word (10347). Hierdie twee mense se rolle is onbewustelik gestereotipeer. Dit is sprekende voorbeelde van die tirannie wat sosiaal uitgeoefen word deur diegene wat op die status van voorheen benadeeldheid aanspraak maak. Maar waarom ‘n mikro-insident tot ‘n makro-probleem opblaas? Ook hier is daar dubbele standaarde. In die jare sewentig het Kalie Heese vertel hoe hy besig met huistakies was, bv die skoonmaak van geute, toe iemand by sy huis aankom en vra waar professor Heese is. Kalie het beduie dat die besoeker by die voordeur moet ingaan. (Daardie jare het buitedeure nog oop gestaan.) Kalie is toe by die agterdeur in en het die besoeker te woord gestaan. By Kalie as blanke man was daar geen sprake van sensitiwiteit oor mikro-aggressie nie, al is hy aangesien vir minder as wat hy was. Hy het die insident eerder geniet.

Nog ‘n Amerikaanse mode-frase is “the phenomenology of personal experience.” Dit is wanneer sogenaamde voorheen benadeeldes hulle eie ervaring as onbetwisbare evangelie voorhou pleks van ‘n saak te beredeneer. “You, yourself, constitute a random, stratified research sample of one, from which to draw general conclusions about ‘blackness’ and ‘whiteness'” (10424). Wanelisa Xaba, ‘n student aan die Universiteit Kaapstad, word soos volg aangehaal: “White people don’t see you because seeing you means seeing themselves and their illegitimate existence in this country. To recognise you means to recognise that their existence in this country is a direct result of psychological and cultural genocides, looting and the killing of our ancestors. Every material and immaterial privilege that white South Africa enjoys today has centuries of blood dripping from it, which they cover with denial. To recognise you means that they understand that their very presence in this country is violence to the generations of African people who suffer intergenerational trauma inflicted from colonisation until now” (10352). Is Xaba se uitlatings nie ‘n sprekende voorbeeld van swart rassisme nie? Wa Azania het in Franschhoek by ‘n literêre byeenkoms gepraat van die “normalisation of violence, exclusion and the intellectual onslaught on black bodies” (10383), soos na bewering deur blankes gepleeg. Hierdie oorbeklemtoning van beweerde blanke gewelddadigheid het heel moontlik sy oorsprong in Frantz Fanon (1925-1961) se geskrifte.

Dit bring my by nog ‘n Amerikaanse politieke frase: die “commoditisation of black pain.” Xolela Mangcu, ‘n sosiologie-dosent aan die Universiteit Kaapstad, praat van die “suffocating whiteness” aan daardie universiteit (10383). Die filosoof David Benatar was al by verskeie geleenthede in pengevegte met hom betrokke waarin Mangcu sleg tweede gekom het (Praag 3.10.2015). Die subjektiewe ervaring van pyn by swartes is inderdaad tot ‘n hulpbron met die oog op onregverdigbare bevoordeling verhef. Mangcu “copes with his situation by going beyond merely commoditising black pain. He actually commercialises it” (10389). Laasgenoemde sin verwys na die buitensporige mate waarin hy deur wit liberaliste finansieel bevoordeel is; mense vir wie hy geen goeie woord het nie.

“Critical race theory, in its South African variegation, has become a fig leaf for scapegoating … Blaming ‘whiteness’ is no longer peripheral to South Africa’s discourse. It has become mainstream and is even considered ‘progressive'”(10461). Gewoonlik word witheid as sodanig egter nie geblameer nie. Daar word indirek daarna verwys deur apartheid die skuld te gee vir feitlik alles wat in die nuwe Suid-Afrika verkeerd gegaan het. Volgens sommige “‘black’ should remain a proxy for disadvantage when it comes to preferential access to universities, irrespective of an individual’s background, but it would be outrageous to assume that ‘black’ might be used as a proxy, say, for predicting the risk of HIV infection” (10467).

Slot

As daar meer krities en rasioneel oor blankheid besin word en nie so emosioneel en propagandisties soos in die eerste bundel hier bo nie, sal ‘n meer realistiese en ewewigtige siening uitkristalliseer. Dan kan dit vir verskillende rasse en etnisiteite moontlik word om in groter mate harmonieus saam te leef. Daar is gegriefdheid oor blanke uitsonderlikheid/”exceptionalism”, maar dit is ‘n feit dat blankes wêreldwyd buitengewoon gepresteer het en dit steeds doen. Dit geskied meesal/dikwels terwyl hulle lede van ander rasse eerder bevoordeel as benadeel. Die vraag is of ‘n element van jaloesie nie dikwels ‘n rol speel en dit uitdrukking in anti-blanke sentiment vind nie. Sou dit nie beter wees om die voorbeeld wat blankes stel in ten minste sommige opsigte as navolgenswaardige voorbeeld of riglyn te aanvaar pleks van blankes holus-bolus te veroordeel en weg te wens nie?

Die fundamentele fout wat in White Studies gemaak word, is om blankes as sleg, verkeerdelik bevoorreg, gewelddadig, ens, te stereotipeer en daarom hulle uitwissing te bepleit. Grondliggend is daar by diesulkes die voorkeur vir ‘n enkele ras, die menseras, “humanity”, ‘n kookpot waarin al die verskillende rasse en kulture moet verdwyn, met dikwels as addisionele begeerte dat daar ‘n enkele wêreldregering moet wees. Universele eendersheid en gelykheid wat ras en kultuur betref, word as voorvereistes vir die skepping van ‘n utopie, ‘n ideale verblyfoord, voorgehou. ‘n Meer realistiese siening sal hierdie utopie as ‘n werklikheidsvreemde droombeeld ontmasker. Anti-blanke aktiviste verkies egter daardie droom bo die aanvaarding van blankes as norm.

Leon Lemmer oor Helen Zille se outobiografie

Daar is al baie kritiek op sowel kommunisme as fascisme uitgespreek. Maar sulke ideologieë sou nie aanhang geniet het as daar nie ook voordele aan hulle verbonde was nie. Deesdae word slawerny, kolonialisme, imperialisme, rassesegregasie en apartheid wyd veroordeel, maar elkeen van hulle het sowel positiewe as negatiewe kenmerke gehad. As dit op die regverdiges reën, drup dit ten minste op die onregverdiges.

In Suidwes-Afrika/Namibië het die Duitse koloniale bewind aan die begin van die 20ste eeu ‘n spoorlyn van Swakopmund na Otavi en van Lüderitz na Aus gebou. Die Herero’s en Namas was die opstandigste etniese groepe, gevolglik is hulle soos krygsgevangenes of prisoniers aan gedwonge arbeid of slawerny onderwerp ten einde die spoorlyne vinnig en suksesvol te voltooi. Moeilikheidmakers is dus konstruktief besig gehou. Tot op hede dien die resultate van daardie slawe-arbeid ‘n nuttige doel en word die Namibiese bevolking steeds daardeur bevoordeel. Selfs die nuwe Suid-Afrika is nie net sleg nie. Al die blankes is nog nie uitgemoor nie, hulle het ook nog nie al hulle besittings verloor nie en wat die blankes opgebou het, is nog nie alles vernietig nie.

Helen Zille (gebore in 1951) het in 2006 die burgemeester van Kaapstad geword. Sy was van 2007 tot 2015 die leier van die Demokratiese Alliansie (DA). Sedert 2009 is sy die Wes-Kaapse premier. Vroeër vanjaar het sy ‘n voor die hand liggende waarheid kwytgeraak toe sy getwiet het dat kolonialisme ook voordele gehad het; dus ook goeie gevolge, bv wat infrastruktuur betref. Haar opmerking het egter ‘n storm van protes uit swart geledere ontketen. Sy is deur haar eie party in ‘n staat van beskuldiging geplaas. Na bewering strek haar standpunt die DA tot oneer. Om alle positiewe opmerkings oor kolonialisme te probeer onderdruk, is myns insiens dwaas. By implikasie word die reg op die uitdrukking van objektiewe waarheid, wat ‘n elementêre mensereg behoort te wees, hiermee ontken. Voorkeur word aan subjektiewe waarheid gegee; dus aan dit wat die meerderheid, in hierdie geval die swartes, as die waarheid wil vestig.

Die volgende boek van Zille is in Oktober gepubliseer: Not without a fight: The autobiography (Century City: Penguin Books, 2016, 560p, R380; Amazon Kindle $13,67). Hoewel die outeur polities onredbaar links is, staan daar heelwat in haar boek wat toon dat sy nie sonder meer aan die meerderheidsmening uitgelewer is nie. Vir ‘n politieke party om die regerende party te word, moet hy hom egter na die wense van die meerderheid skik. Om in hierdie sin as politikus te slaag, sal Zille bereid moet wees om met populêre leuens saam te leef. Dit is onder meer om hierdie rede dat ek beweer dat die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, foutief is.

Zille kamoefleer geensins haar Duits-Joodse agtergrond nie. Heel aan die begin word dit duidelik dat haar familielede verspreid oor die Westerse wêreld woon. Van die “tattoos of memory” (Kindle 180) is dat haar familie geneig is om anti-nasionalisties (222, 435) en liberalisties (654, 724) te wees. Met daardie milieu as agtergrond moet dit nogal vir haar moeilik wees om deurgaans by die Suid-Afrikaanse politiek se oorheersende, of ten minste onderliggende, kraalmentaliteit in te pas. Van die ANC en die Nasionale Party skryf sy: “In essence, they were racial nationalist movements” (2618). Later verwys sy na “the ANC’s brand of racial nationalism” (3130; ook 3302). “Freedom, to my mother, meant a sense of belonging, a shared identity, based on values; and being able to be herself” (401). Vir my as Afrikaner is dit eintlik onmoontlik om patrioties oor die nuwe Suid-Afrika, eens my vaderland, te voel. My identiteit is heeltemal onversoenbaar met die soort nasie wat glo in wording is. Selfs om myself te wees, ten spyte van beweerde individuele regte, word al hoe moeiliker weens bv beperkte veilige bewegingsvryheid en die sabotasie van Afrikaans. Vir die ANC is ‘n kommersiële boer ‘n Boer en Afrikaans is ‘n sinoniem vir die Afrikaner.

Let op hoe radikaal Zille se siening van myne verskil.

“The story that remains to be told is how the majority of Afrikaners (and whites in general) made the [1994] transition, within the space of a few years, from defending an exclusive and oppressive ethnic nationalism to supporting a rights-based constitution, guaranteeing individual freedoms – and then surrendering exclusive power peacefully through the ballot box” (1823).

Dit is verregaande dat Zille ons onlangse geskiedenis in so ‘n mate doelbewus wanvoorstel. Die waarheid is dat die blanke kiesers nooit ingestem het tot magsoorgawe aan die swartes nie. Hulle het ook nooit die oorgangsgrondwet (1993) of die grondwet (1996) goedgekeur nie. Wat die meerderheid blanke kiesers wel gedoen het, was om in die 1992-referendum ten gunste van onderhalings met die oog op politieke magsdeling te stem. Zille sit soos volg die seël op haar wanvertolking: “FW de Klerk’s leadership in navigating [wangling/concocting?] our transition has yet to be adequately acknowledged” (1850). Sy noem De Klerk “South Africa’s patron saint of strategic compromise” (3518).

‘n Bewonderingswaardige eienskap van Zille is haar taalvermoë. In haar ouerhuis het sy Duits en Jiddisj geleer. Daarna was sy in ‘n Afrikaanse laer- en ‘n Engelse hoërskool. Heelwat later het sy Xhosa in so ‘n mate baasgeraak dat sy dit met die korrekte intonasie/stembuiging kan praat. By geleentheid het sy ‘n voordrag deels in Sepedi gelewer (9433). Sy reken dat sy ‘n “slight Afrikaans accent” het (708). Daar is Afrikaanse woorde waarvoor sy nie Engelse plaasvervangers het nie: aspris (338, 493, 1270), nogal (479), slap chips (1576), luisgat (5577), klaar (8899); dalk ook pondok (440) en selfs skinner (8674).

Na haar skoolloopbaan het Allister Sparks, haar mentor (1016) en redakteur van die Rand Daily Mail, haar beïnvloed om ‘n joernalis te word (761). Sy het in 1970 aan die Universiteit Kaapstad studeer (UK – 801) en daarna aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) (889). Sy het by die National Union of South African Students (Nusas) aangesluit (894). Daarna was sy “the national youth co-ordinator of the Progressive Party” (905), een van die voorgangers van die DA. Anders as die Progressiewe Party (voor 1978) was sy toe reeds ten gunste van (ongekwalifiseerde) algemene stemreg (922); iets wat uiters destruktiewe gevolge in die nuwe Suid-Afrika het. Sy het mede-linkses, soos Helen Suzman, “whom I revered,” ontmoet (905). Haar denke word ook deur Steve Biko beïnvloed (917). Zille se betrokkenheid by die Black Sash kom van haar ma af (793). Later: “I joined the End Conscription Campaign” (1941).

Maar Zille eet nie alles vir soetkoek op nie. “I often wondered what some white lefties were smoking that caused them to radiate such a self-righteous sense of moral superiority” (917). “The Progs always assumed, despite ample evidence to the contrary, that people were basically rational, decent and fair-minded” (1238). Soms verlang sy na die goeie ou dae. “In those days, when newspaper exposés of corruption were confirmed, politicians resigned” (1222). By implikasie bevestig sy dat die DA die ANC lite is: “Nelson Mandela’s vision still resonated, and the Democratic Alliance had become its heir” (10611). “Our party was becoming a mirror image of the ANC” (3589). “Die DA had to grow. And to do so, we had to extend our support among black voters” (4134). “The ANC’s claim of ‘ownership’ of black people’s political allegiance, and its determination to prevent them from exercising free political choice, is patronising and racist in the extreme” (4382). Die lysstelsel laat die bestuur van politieke partye, nie die partylede nie, toe om kandidate vir poste te benoem en te prioritiseer. As gevolg daarvan “politics became a cesspit of self-serving expedience” (3804). Diegene wat om opportunistiese redes van party verander, word “crosstitutes” genoem (3982).

Maar dit is absoluut onbegryplik hoe sy met reg verering vir iemand soos Ebrahim Rasool, voorheen die ANC se Wes-Kaapse premier, kan hê. “Because of my own history, I sometimes felt a greater affinity to certain people in the ANC than I did to some in my own party” (6022). Oor haar onsuksesvolle poging om Mamphela Ramphele as leier by die DA te betrek, ‘n geval van “rent-a-black-leader” (9118), skryf Zille: “I have often reflected on why I allowed the DA (and me personally) to be messed around to that extent by a single person pursuing a deluded agenda. I would never have tolerated it had she been white … I asked myself whether this wasn’t actually a pernicious form of inverted racism, to which white liberals are particularly prone” (8876). Dit is sekerlik ‘n geval van dubbele standaarde; dus van ongelykheid. Eintlik erken Zille die ongelykheid van mense: “All human beings are social animals who have the capacity to understand and respect hierarchies” (10849).

Toe sy haar man, Johannes Gerhardus Bester (Johann) Maree, in 1981 ontmoet, het hy sy politieke gesindheid met ‘n “Afro hairstyle” uitgestal (1450). Reeds in 1969 het Maree as ‘n anti-apartheidsaktivis, beurshouer van die Wêreldraad van Kerke (1608) en student aan Oxford University in Engeland teen die blanke Springbokrugbyspan betoog (1614). Hy is allermins ‘n “Boerseun” (1602), maar wel die kind van ‘n mediese dokter op Dealesville. Voorgraads het hy blykbaar aan Rhodes University in Grahamstad studeer. Daar was aksentverskille in die linksheid van Maree en Zille. “He saw class as the major fault-line in our society; I saw race” (1456). Maree se kommunistiese neigings (“socialist instincts” – 1520) is sekerlik versterk toe hy magisterstudie aan die University of Sussex, naby Brighton, gedoen het (1494); Thabo Mbeki se alma mater.

Maree “refused to attend anything that was segregated, which meant, for example, no movies” (1541). Die “apartheidsregime” het van hom geweet en meerdere kere geweier om ‘n paspoort aan hom uit te reik (1581). Hy was ‘n kort rukkie ‘n dosent aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat, maar toe die rektor, Benedictus Kok, van sy linkse politieke gesindheid kennis neem, onder meer dat hy toe ‘n lid van Beyers Naudé se Christelike Instituut was (1701), is hy ontslaan. Maree het hierna ‘n dosent aan die UK geword (1746) “and began a one-man campaign for an international academic boycott against the University of the Orange Free State” (1768).

“Of far greater significance to him was his involvement, between 1973 and 1977, in the effort to resurrect the black trade union movement” (1784). Die Wiehahn-kommissie het in 1979 allerdwaas die wettiging van vakbonde vir swartes aanbeveel. Maree het sy doktorale proefskrif oor hierdie onderwerp geskryf (1818). Reeds voor dit het Maree aktiviste vir die “struggle for change” gewerf vir opleiding in die “‘education for liberation’ approach of Paulo Freire” (1921-1997) (1801). In 2010 is hierdie marxistiese benadering deur Russel Botman aan die Universiteit Stellenbosch ingevoer onder die vaandel van sy Hoop-projek sonder dat ‘n haan daaroor gekraai het. Toe Zille die burgemeester van Kaapstad was, is na die Maree-egpaar as “the Mayor and the Mayonnaise” verwys (8779).

Maree het voor sy troue ‘n swart gesin in sy woning gehuisves (1818). Zille het in 1982 weer aan die UK studeer (1547). Hulle is aan die einde van daardie jaar getroud (1581). “Leftie weddings in those days were low-key affairs” (1587). Dit was Maree se tweede huwelik (1493). Na die geboorte van hulle eerste kind was meertaligheid in hulle huis aan die orde van die dag: “Johann spoke only Afrikaans to Paul, I spoke English and Eunice spoke Xhosa” (1974). Met die tweede kind was daar minder sprake van Afrikaans in die huis. “We made one final attempt to get Tom bilingual, at least, by sending him to an Afrikaans pre-primary school” (2002).

“Eunice’s family became more and more involved with ours, especially her youngest daughter, Grace, a bright [?] young girl who battled to pass exams. She was at her happiest in our home, playing with Paul and Tom (and especially cooking for them). I can’t recall exactly how or when it happened, but at some point she stayed on, and has been with us ever since. She married Abel Mputing, one of Johann’s university students, and had two wonderful children, Chulumanco and NgoweNceba, who have been part of our family from the moment they were born” (2242). “Grace gave birth to Chulumanco on 27 December [1999]. His name means ‘joy’ in Xhosa, and rarely was a baby so aptly named. I cannot recall ever hearing him cry. Grace was a natural, relaxed mother to her ‘Joy Boy’, who brought a new and extra dimension to our family” (3049). “I brought Grace and her family to live in Leeuwenhof when I became premier” (8779).

Reeds as joernalis het Zille kennis gemaak met wat sy noem “the brutal edge of apartheid. I became increasingly radicalised politically” (1033). “I had become a fervent ANC supporter” (1049). Een van die hoogstepunte in haar herinnering is die stigting van die United Democratic Front (UDF) in Rocklands, Michells Plain, in 1983 (2007). “I was active in the Black Sash and regularly went to support shack dwellers (who were deemed to be in Cape Town illegally under the pass laws) to resist arrest and forced removal” (2007). By geleentheid was sy sonder ‘n permit in ‘n swart woongebied en is sy ‘n opgeskorte vonnis opgelê (2013). “Johann and I never comtemplated leaving … I did not fit comfortably anywhere. Even the Black Sash was riven by debates about how to respond to the growing Marxist ideological hold on the resistance movements, increasingly characterised by intolerence for alternative views and a justification of random violence” (2109). “Jill Wentzel, a long-time Sash member, sparked a timely and sometimes acrimonious debate when she wrote a paper criticising ‘the liberal slide-away’, about our collective failure of nerve to challenge acts of brutality and intolerance when they came from the liberation movements” (2114).

“Our home became a meeting-and-eating place for young struggle activists” (2029). “As young men tend to be, they were always hungry. I used to cook double portions of everything. And an extra pot too, so that they could take food with them when they left for their meetings” (2034). “The political discourse of resistance politics at the time was dominated by Marxist analysis” (2077). Zille se huis is dus in ‘n soort uitreikende losieshuis vir kamerade omskep. In hierdie verband word die name van Mcebisi Skwatsha (2029), Nyami Booi en Lizo Ngcokoto (2034) genoem. “One day in July 1987, Johann said to me, ‘Lizo and Mcebisi want me to rent a car for them. They need it for two weeks'” (2045). Die oorverligte Maree-egpaar het hulle dit laat welgeval. Die twee swart kamerade “handed the car to two young men [Leremo Kalako and Mike Coto] who wanted to join Umkhonto we Sizwe (MK), the ANC’s military wing” (2056). Reeds in Gugulethu was die motor in ‘n ongeluk. By die Lesotho-grens het die twee kamerade, seker as ‘n blyk van dankbaarheid aan hulle naïewe weldoeners, die Maree-egpaar, die motor eenvoudig agtergelaat.

Dit is die soort oorverligte blanke dwaasheid waarop die nuwe Suid-Afrika gebou is. Zille skryf: “This little vignette was part of the normal course of our lives during those successive states of emergency during the 1980s” (2066). Beyers Naudé het op ‘n soortgelyke manier aspirantterroriste oor die grens gehelp. Hierdie mense is medeverantwoordelik vir die dood en verwoesting wat MK gesaai het, maar dit lyk nie asof dit die Marees en Naudé ooit gehinder het nie. Zille soek regverdiging vir hulle onregverdigbare gedrag in ‘n opmerking soos die volgende: “Surely we should use whatever [!] means we could to prevent state institutions being entirely captured for the purpose of authoritarian and racist rule?” (2082).

Maar die Maree-egpaar het verder gegaan. “It was clear that we were being asked to provide safe havens for people who were on the run from the security police. I felt this was the least we could do in those times” (2120). “Soon we had Mama Dorothy [Shoes] Zihlangu and Mama Dorothy [Gogo] Mfaco staying with us” (2125). Daarby het dit nie gebly nie. “They lived in our cottage for a while and then spoke to me about needing space for more people. So Mama Mfaco and Mama Zihlangu moved into the house with us and vacated the cottage for use by others. They never told me who, and I never asked. We trusted [!] them enough to give them the gate key, so that they could use their discretion [!] in letting people into the garden to spend the night in our cottage. I often saw movement outside the window and knew they were bringing people in. I never asked questions. The less I knew, the better, I thought” (2130). In louter onskuld kom Zille later tot die gevolgtrekking: “Our house … had probably [!] been used as a hiding place for MK operatives” (2146). Die kamerade wat gratis van die Maree-buitehuisie vir hulle onwettige dade, soos terrorisme, gebruik gemaak het, sluit in: Cameron Dugmore (2130), Max Ozinsky, Tony Yengeni en Basil Kivedo (2221), die MK-vegter wat deur Jacques van der Elst geloof is omdat Kivedo bomme in Afrikaans geplant het (LitNet, Boeke en skrywers, 8 Maart). In die 1990’s het Zille Thandeka Kunene, ‘n opgeleide MK-soldaat, gehuisves. “I suggested she come to stay with us – which she did for three years, in the little cottage that had been the MK hideout during the states of emergency in the 1980s” (2688).

In 2008 kom Zille vir Bulelani Mfaco, ‘n kleinkind van Mama Gogo, teë. ‘n Mama het per definisie, of ingevolge haar naam, kinders. Die huislike opset van die Marees in die 1980’s word soos volg deur Zille onthou: “We ate together, laughed together and conversed like friends do. The only thing they did not share with me was the depth of their political engagement, and I did not go there. Whatever, we knew we were in it together” (2272). Om so ‘n diverse, multikulturele, uitgebreide familie te huisves, kan myns insiens kwalik tot ‘n kerngesonde gesinslewe bydra. Ek sou die een senu-ineenstorting na die ander kry. Johann Maree had “a severe bout of depression which had seen him take off work for several months to recover” (2999). Met Mamphela Ramphele het die Marees ook saamgeboer: “Our sons spent many a night sleeping over at each other’s homes” (2649). Oor haar seun Paul se multikulturele troue met Gretl skryf Zille: “Thomas and Chulumanco were best men, and Megan, Gretl’s sister, the bridesmaid, and little NgoweNceba, with Gretl’s young nieces, were flower girls” (9505).

Soms is daar groot nugterheid by Zille:

“Today, [black] youngsters who were born long after the transition to democracy, and even some who have enjoyed excellent education and great opportunities, weave ongoing pain and victimhood into their narratives. Is it inevitably part of identity politics? Pain is for public display, not private processing. Perhaps [black] people have discovered just how powerful a weapon it is in a context of restitution and compensation for past disadvantage” (2278). Let op hierdie objektiewe waarneming van Zille tydens ‘n byeenkoms: “Many of the ANC members arrived dressed to the nines, with their envelopes containing the papers for the meeting (if they had them at all) still unopened. They sat through the meeting doing everything except concentrate on and debate the issues at hand” (3009). “At the break, my disillusionment with the rest of the parliamentarians turned to anger. A food trolley was wheeled into the meeting area, laden with delicacies, and I watched as members who had done absolutely no work all morning piled their plates. There was plenty left over. I then observed how several of them took the parliamentary table napkins, loaded them with as much food as they could, folded them up and then deposited them in cavernous handbags, along with several cans of cold-drinks. I was frankly gobsmacked at this literal feeding at the government trough” (3014).

In April 1989 oud-senator Dick Clark “convened a conference in Bermuda to bring together representatives of the ANC-in-exile with leading members of internal political parties and other organisations, to analyse the country’s political challenges and discuss options for the future” (2173). Die Maree-egpaar is daarheen genooi, wat toon dat albei in linkse politieke kringe gereken is. “Johann was a paid-up member of the ANC” (2607). Daar het Zille vir Thabo Mbeki ontmoet en met hom gesels (2189). “This conversation was to be the foundation of a long-term relationship of mutual understanding and respect … Many years later, I also got to know and respect FW de Klerk” (2194). Sy glo sonder meer die volgende fabel: “South Africa avoided a civil war by the serendipitous confluence of two great leaders” (2205), De Klerk en “an ANC leader with the stature and extraordinary moral authority of Nelson Mandela” (2200). “Like [Abraham] Lincoln, Mandela wove together the core values of freedom and equality with the sacrifices required to achieve them” (2580). Van Zille se kant is daar geen veroordeling van Lincoln en Mandela se gewelddadigheid en die dood en verwoesting wat albei veroorsaak het nie; daar is net bewondering.

Zille se familie is ‘n nes vol linkses. In 1990 “my brother Paul, who had spent fifteen years in voluntary exile in England, wanted to return to South Africa to support the transition to democracy” (2297). “He moved in circles that included South African exiles in the UK” (2335). Hy het ‘n huis in Johannesburg gekoop en dit aan Mac Maharaj verhuur, wat die kelder in ‘n plofstof-arsenaal en “weapons cache” met die oog op Operasie Vula omskep het (2308, 2346). Sy medepligtige was Siphiwe Nyanda, die hoof van MK en later die hoof van die Suid-Afrikaanse weermag (2324). Albei het die land via Swaziland binnegesypel (2357). Maharaj “knew about my mother’s role in the Black Sash, about her volunteering as an observer at political trials, and about my journalistic and political involvement” (2362). Op hierdie maniere het liberaliste voor 1994 geweld in Suid-Afrika aangehelp.

Die wapens is veral via Botswana en Swaziland ingesmokkel met die oog op ‘n “people’s war” wat voor die 1994-verkiesing so baie skade veroorsaak en derduisende lewens geëis het (2379). “Between FW’s historic speech in 1990 and the first democratic election in 1994, 14 000 South Africans died in politically related incidents, according to the report of the Truth and Reconciliation Commission (Chapter 7)” (2539). Hierdie mense is nie dood weens apartheid nie. Hulle was grootliks die slagoffers van die magshonger ANC. ‘n Mens sou dink sulke dade sou mense soos Maharaj en Nyanda vir aanstelling in enige hoë pos diskwalifiseer. Die teenoorgestelde het gebeur toe Nelson Mandela sy aanstellings in die “bevryde” Suid-Afrika gedoen het. Desnieteenstaande is terselfdertyd op hoë moraliteit aanspraak gemaak. In 1991 het diegene betrokke by Operasie Vula gedeeltelike vrywaring van vervolging van die De Klerk-regering ontvang (2405). Iedere ding wat die blanke regering afgetakel het, sien Zille as ‘n “step the country took in the right direction” (2411).

In die 1990’s was Zille aan die spits van die “One City initiative” in Kaapstad (2417), waarvolgens party inwoners (veral wittes en bruines), soos tot op hede, vir munisipale dienste en eiendomsbelasting betaal terwyl ander (by uitstek swartes) dit nie hoef te doen nie. Daar word van blankes verwag om sonder meer met hierdie en baie ander nuwe soorte “geregtigheid” vir lief te neem. Zille was bv die voorsitster van die Grove Primary School in Claremont (2705). “We introduced a bursary scheme which enabled middle-class parents to pay double fees to subsidise a child whose parents could not afford to pay any fees at all” (2710). “We appointed our first black teacher, Miss Busi Bout, and I ensured that my Thomas was in her class to signal to the school that the governing body had full confidence in her. We employed black graduates to do internships with our most experienced teachers to give them exposure to the best professional practice we could offer” (2715).

“I had now become irrevocably identified with one side of the conflict, and my continued role as mediator was impossible” (2500). Zille het ‘n vergesogte siening van die Afrikaner-Weerstandsbeweging (AWB) se instorming by die Kodesa-onderhandelings: “Looking back, I think of this as the forerunner to the ‘poo protests'” (2585). Maar dit is sy wat vir Chumani Maxwele, die ontlastingstrooier by die Universiteit Kaapstad, regshulp probeer kry het (10250). Sy skryf ook van die “famous Regina Mundi church” (2671) wat terrorisme sterk ondersteun het.

Oor Stuart Saunders, die rektor van die Universiteit Kaapstad, skryf Zille: “Long before apartheid ended, he desegregated the university residences and initiated pioneering work in the field of student recruitment based on tests to determine a student’s inherent capacity to succeed at university, rather than merely measure their school-based knowledge (which severely compromised those students emerging from inferior apartheid education)” (2644). Hierdie ignorering van swart studente se akademiese skoolrekords word deesdae slaafs deur al die eens blanke universiteite nagevolg, met as resultaat ‘n buitensporig hoë uitsaksyfer teen groot koste vir die belastingbetalers. Verwant hieraan is die kwessie van die finansiële toestand van swart studente, ten spyte van die blatante rasgebasseerde voorkeur wat hulle by die toekenning van studiebeurse geniet. By geleentheid is die leë drankbottels, -blikkies en -bokse van ‘n koshuis van die Universiteit Kaapstad bymekaar gemaak en die volgende berekening is gemaak: “Over a single weekend, the students of Liesbeeck Gardens had spent R330 000 on alcohol” (2661). Zille skryf van ‘n UK “moving boldly towards inclusivity … We had just adopted a mission statement committing UCT to being ‘flexible on access, active in redress and rigorous on success'” (2904). Deesdae is dit baie duidelik wat hierdie beleid akademies en beskawingsgewys vir die UK in die sak gebring het.

Daar is verwysings na korrespondensie wat tussen Theuns Botha, toe ‘n DA-minister in die Wes-Kaap, en Dan Roodt gevoer is (5547, 5582, 6017). Zille word tereg as ‘n bedreiging vir die heil van Afrikaners beskou (5536, 5567, 5637). Vir my was die insiggewendste aspek van Zille se boek hoe die polisie hom openlik aan die kant van die ANC skaar, bv in die swart woonbuurte tydens verkiesingsveldtogte. “I had become accustomed to the provincial SAPS behaving as if it were the coercive arm of the ANC” (6151; ook 6294). Zille se foonoproepe is afgeluister (6909). Politici wat die ANC teenstaan, verkeer in ‘n lewensgevaarlike situasie. “The DA took out hefty life insurance policies for me and my children” (5734).Volgens Zille gaan haar volgende boek handel oor “how to build a ‘capable state’ in South Africa” (5207; ook 6597).

In die situasie waarin sy nou is, in ‘n staat van beskuldiging in haar eie party, sal Zille seker dink oor sekere passasies in haar boek. Sy verwys na haar “occasional indiscretions” (8695). Voorheen was daar al ‘n “Zille-gate” (6238). Aan haar is gesê: “You have to apologise” (6481). “‘No’, I replied. ‘What I said was true, and I am not going to withdraw it. Or apologise. I would rather resign'” (6486). Later erken sy iets kan “unforgivable (even if it was true)” wees (6870). “I put my head down, as I always did in a crisis” (6524). “I had a lot of explaining to do” (6250). “I knew I would just have to grit my teeth and get through this dip myself” (6427). “It is often important in life to stand for principle rather than seek popularity” (2490). Zille se ma het aan haar verduidelik “how a reputation could be destroyed overnight and take years to rebuild” (692). Zille verwys na ‘n “great bumper sticker”: “Rather be historically correct than politically correct” (1157, 8258).

“I believe it is best to acknowledge mistakes and seek to rectify them” (8557). “In politics a scandal can be created out of smoke and mirrors” (6111). “Your opponents are ceaselessly on the outlook for anything that can possibly be used against you, seeking any opportunity to manufacture outrage” (1186). Hierdie opponente/vyande kan uiteraard partygenote insluit. “There are no permanent friends in politics, only permanent interests” (3949). “In politics, friends come and go, but enemies accumulate” (5383). “The DA is tough on its leaders. You have to earn their respect. You have to justify your proposals and ideas. They call you to account when things go wrong” (7027). “Intentions don’t count in politics. Only results do” (7173). Later skryf sy egter: “Well-intentioned mistakes were seldom fatal in politics, just as success was never permanent” (9199).

“I thought my leadership was approaching its sell-by date” (7385). “The tough thing about politics is the insecurity. No position is ever secure. You can be in one day and out the next – not because you did a bad job, but because the terrain shifted” (7562). “Twitter is an away game – the crowd is largely hostile and willing you to make a mistake so that they could pounce” (7689). “It truly amazed me how many people are out there, searching cyberspace for any opportunity to feel insulted. Or to manufacture outrage … nowhere are race classification and double standards as entrenched as they are on Twitter. I started on Twitter without realising any of this. I strode forth where angels fear to tread” (7700). “My constitutional assumptions represented colonialism writ large, aggrevated by the fact that I was white” (7873). “It is cold outside” (1763). Zille kan nog ‘n “beached whale” in wording wees (5974). Dan word haar lot ‘n voorbeeld van “the unfairness of life” (2283, 8652).

Hier bo het ek nie oor die voorlaaste hoofstuk in Zille se outobiografie geskryf nie. Dit handel oor die kwessie van witheid. Dit is die onderwerp van my volgende rubriek.

Swart heksejag teen Zille kom omdat sy kolonialisme verdedig

Wes-Kaapse premier, Helen Zille, sal aan ‘n dissiplinêre proses onderwerp word oor haar twiets oor kolonialisme, het die DA-leier, Mmusi Maimane, gister gesê.

As gas op 702, na aanleiding van ‘n oproer oor die twiets, het hy homself gedistansieer daarvan en het gesê dit is onaanvaarbaar.

Zille het glo die sosiale mediabeleid van die party oortree, het hy gesê.

“Dit is bedoel om ‘n dissiplinêre proses te wees. Ek het as ‘n Suid-Afrikaner gekom en veroordeel dit. Die bewoording is onverdedigbaar.”

Hy het gesê ‘n lid wat sosiale mediabeleid van die party oortree kan beboet word, of hul lidmaatskap verloor.

Vroeër het Zille getwiet: “Op ‘n vliegtuig en sal nie op die Wi-Fi wees sodat ek diegene af kan sny wat dink elke aspek van koloniale nalatenskap was sleg nie.”

“Vir diegene wat beweer nalatenskap van kolonialisme was net negatief, dink aan ons onafhanklike regbank, vervoerinfrastruktuur, lopende water ens,” het sy geskryf.

Sy het later om verskoning gevra.

DA-LP Dianne Kohler Barnard se partylidmaatskap is beëindig aan die einde van Oktober 2015, nadat sy joernalis Paul Kirk se Facebook-pos gedeel het.

“Kom asseblief terug PW Botha – jy was veel meer eerlik as enige van hierdie [African National Congress] skurke, en jy het ‘n baie beter diens aan die publiek gelewer,” het dit gelees.

Na ‘n dissiplinêre verhoor, waar sy skuldig gepleit het, is haar skorsing opgehef ná ‘n appèl. Die party het besluit om haar in haar posisie tot aan die einde van die vyfde Parlement te hou, op voorwaarde dat sy nie enige oortreding gedurende daardie tydperk begaan nie.

ANC en DA bevorder anti-wit wedywering

Die ANC en DA is besig om met te mekaar te wedywer oor wie die felste anti-wit kan wees.

Die regerende party het ‘n formele klag by die Menseregtekommissie teen die DA aanhangig gemaak, omdat hy meen dat die DA ‘n teelaarde vir rassiste – lees wittes – is.

Die DA is die party met die meeste wit kiesers.

Die ANC-woordvoerder, Zizi Kodwa sê hulle het gevra dat rassisme binne die party ondersoek word.

Die Menseregtekommissie het vroeër onderneem om alle klagtes te ondersoek, ongeag die oortreder se ras, maar dit is duidelik dat die MRK nie swart rassiste sal ondersoek nie, ten spyte van vrome ondernemings.

Kodwa sê die ANC het ook al verskeie strafregtelike klagte by die Hillbrow-polisiestasie teen indiwidue gelê. Dit sluit in die gewese DA-lid, Penny Sparrow en die DA-lede, Mike Waters en Chris Roberts.

Die DA het in reaksie gesê die party duld nie rassiste nie.

Intussen word meer as 120 000 swartes by die ANC se 104de bestaansjaarviering en die jaarlikse 8 Januarie-verklaring verwag.

Die geleentheid sal by die Royal Bafokeng-stadion buite Rustenburg in Noordwes gehou word. Die stadion het ‘n kapasiteit van 43 000, maar oorloopgeriewe is ingerig om die verwagte groot skare tegemoet te kom.

President Jacob Zuma sal die hooftoespraak lewer, waarin die regerende party se beleid vir die komende jaar uitgestippel sal word.

Draaipunt vir samewerking tussen DA, EFF

Die leier van die opposisie, Helen Zille, sal uittree as leier van die DA.

Zille het Sondag op ’n dringende vergadering van die party se federale raad aangekondig sy gaan haarself nie beskikbaar stel vir nog ’n termyn as partyleier tydens die party se nasionale konferensie later vandeesmaand in Port Elizabeth nie.

Sy sou die enigste kandidaat as nasionale leier gewees het. Met dié aankondiging wil die DA ‘n nuwe leier se beeld betyds vir die volgende verkiesing begin afstof.

Mmusi Maimane is die gunsteling om by Zille oor te neem.

Sy samewerking met die EFF in Februarie, toe albei partye saam pres. Jacob Zuma tydens die debat oor die staatsrede aangeval het, was klaarblyklik die draaipunt vir die swart siening van hom as nie net ‘n blote wit werktuig nie.

Zille het in 2007 by Tony Leon as DA-leier oorgeneem en dien sedert 2009 as Wes-Kaapse premier.

Dit blyk Zille sal aanbly as premier van die Wes-Kaap.

Alhoewel Zille beweer dat sy nie weer betrokke sal raak by interne leierskapkwessies nie, is dit bekend dat sy Maimane steun as haar opvolger.

Zille sê ouderdom is nie ter sprake nie, maar slegs dat die nuwe leier geskik vir die pos en voortreflik moet wees.

Die leier van die DA in die Oos-Kaap, Athol Trollip en Zille het in die verlede koppe gestamp toe sy vir Lindiwe Mazibuko as parlementêre leier bó Trollip aangewys het.

Trollip het haar destyds daarvan beskuldig dat sy ingemeng het by die party se demokratiese proses deur ‘n swarte aan te wys.

Die DA sukkel om swart kiesers te oortuig dat hulle nie ‘n wit party is nie.

‘Kakkerlakke’ versoen

Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters, Julius Malema, het die Speaker van die Nasionale Vergadering, Baleka Mbete, se verskoning aanvaar, nadat sy hom oor die naweek op ‘n ANC-saamtrek in Noordwes ‘n kakkerlak genoem het.

Mbete het die opmerking in Mahikeng gemaak in haar hoedanigheid as die voorsitter van die ANC, het RSG berig.

Dit volg na verlede week se wanordelike Staatsrede waartydens lede van die EFF met geweld deur veiligheidspersoneel uit die parlement verwyder is.

Malema het op sy beurt die DA-leier, Helen Zille, om verskoning gevra omdat hy haar in 2010 ‘n kakkerlak genoem het.