Etiket: NG Kerk

Dan Roodt: NG-belhamels wil nie teen gays, maar teen heteroseksuele mans diskrimineer

Die oorweldigende getuienis van samespanning tussen die media, die universiteite en ‘n klein groepie ekstreemlinkse Afrikaners waar dit Afrikaanse kwessies raak, kan ‘n mens laat glo dat ons hele kultuur tans vanuit ‘n korrupte kantoortjie van die nasionale intelligensiediens bestuur word. Op hierdie Sondag 6 Oktober is daar weer ‘n stortvloed propaganda in Media24 waarin die kwessie van homoseksuele regte in die NG Kerk opnuut aan die groot klok gehang word. Vanaf die Rapport-preekstoel word ons dan met vuur en swael gemaan, nogal onder die ironiese titel, “Om jou naaste lief te hê”. En natuurlik word “apartheid”, die vernaamste begrip in die triomfantelike linkse gesangeboek, by die hare bygesleep:

“Die NG Kerk het 30 jaar gelede die moed gehad om van sy ondersteuning van ‘n diskriminerende stelsel met die naam apartheid af te sien. Dieselfde moed en profetiese getuienis word nou weer van die NG Kerk gevra – dié keer oor die ‘gay-kwessie’.”

Die skrywers van dié artikel, Chris Jones en Laurie Gaum, klap hiermee hul vingers. Die Afrikaner en Afrikanerlidmate van die NG Kerk word al dekades lank oor die kop gemoker met felle propaganda, onder meer dat ons miljoene swartes in ‘n “misdaad teen die mensdom” sou uitgemoor het — iets wat ‘n infame leuen is — en nou is dit weer tyd vir elke NG-lidmaat om die knie voor die politiek korrekte politburo te buig.

Waarom het daar ooit ‘n “gay-kwessie” in die NG Kerk ontstaan? Jare gelede toe ek nog op skool was, kan ek onthou dat bepaalde homoseksuele wel eredienste bygewoon en selfs as diakens en ouderlinge in die kerk diens gedoen het. Dit is net nooit aan die groot klok gehang nie. Dit was die tydvak van Afrikanerverdraagsaamheid, van “leef en laat leef”.

Tans verkeer ons egter midde-in die Rooi Revolusie wat niks ontsien nie. Weliswaar het die ANC-SAKP geen marxisme-leninisme in 1994 ingestel nie, al wou hulle hoe graag, maar die meer omvattende kultuurmarxisme het die heersende ideologie in ons land geword. Elkeen sal die revolusionêre evangelie aanneem, anders sal jy vervolg word, of ten minste jou werk verloor of in die openbaar gehoon word.

So pas het die beroemde Franse skrywer en denker, Éric Zemmour, ‘n toespraak in Frankryk gelewer waarin hy die hele “progressiewe projek” wat al sedert die dae van die Franse revolusie duur haarfyn ontleed het. In die Westerse wêreld fokus die linkses en progressiewes op etniese en seksuele minderhede ten einde die heersende orde omver te werp. Daarom, stel hy dit onomwonde: “Die heteroseksuele blanke Katolieke man was die enigste vyand wat vernietig moes word.” Binne die Franse konteks het hy gepraat van die “blanke Katolieke man”, maar hier by ons kan ons dit met die “blanke Protestantse man” vervang.

Lees: Eric Zemmour in Frans, of in Engelse vertaling.

Die NG Kerk is een van die laaste oorblywende instellings wat nie aktief teen blanke mans diskrimineer nie. Juis daarom moet dit vernietig word. In dié opsig is die “gay-kwessie” slegs die Trojaanse perd wat agter die Kerkmuur ingesmokkel moet word, van waar die hele vesting dan ingepalm en geplunder sal word. (Kyk maar na Eskom of die SAUK as finansiële voorbeelde van wat met die “getransformeerde” NGK gaan gebeur.) Binne die Trojaanse perd is daar 12 soldate, ‘n dosyn fanatiese “gay”-dwepers wat reeds die NGK hof toe gesleep het en gesorg het dat die sekulêre hof met sy regters wat deur Zuma of Ramaphosa aangestel word, die uitspraak lewer dat waar geloof en die grondwet bots, die grondwet sal geld. Daardie grondwet waaraan u en ek geen aandeel gehad het nie; dis bloot deur Roelf Meyer en Cyril Ramaphosa aan ons opgedis as ‘n fait accompli, waaronder die hele stuk diskriminasie teen Afrikaans en die Afrikaner wat onherroepelik daarin vervat is.

As wapen in die hierdie stryd teen die blanke Afrikaanse man, geld die groot progressiewe slagspreuk: “Julle sluit uit!” Die feit dat die NG Kerk nie — soos in soveel ander kulturele instellings reeds gebeur — by voorkeur gays en feministe as predikante aanstel nie, gee aanstoot aan die progressiewes, die Progs om hulle maar so te noem.

Ek sien die laaste oorblywende Prog, Helen Zille, het ook haar naam gevoeg by ‘n lys van “openbare persoonlikhede” wat insgeslyks die NG Kerk maan om finaal die progressiewe ideologie te omhels- en daarmee tesaam huwelike tussen gays, die doop van kinders wat kunsmatig verwek is en deur gays grootgemaak word, asook “transgeslag” mense en alles wat daarmee saamhang. In hul geskriffie in Rapport verwys Jones en Gaum na “gay lidmate (of meer korrek: LGBTQIA+-lidmate)”, dus gaan dit om die hele swetterjoel “geslagte” en Frankensteinagtige praktyke wat die progressiewe ideologie en die moderne tegnologie aan ons kan opdis.

Terloops doen ‘n kort video vandeesweek die rondte van sosiale media vanuit Frankryk, waar ‘n ewe verligte Franse vroueparlementslid verduidelik dat die nuwe wetsontwerp rondom mediese bevrugting en alles wat daarmee saamhang “geen beletsel plaas op heteroseksuele paartjies wat kinders vleeslik sou wou verwek nie”.

“Geen beletsel nie.” Met ander woorde, die vereniging van man en vrou in die huwelik, wat sekerlik ‘n hoeksteen van die Kerk is, anders waarom sou almal nie maar in die landdroskantoor trou nie? word nou toenemend gesien as iets “wat toegelaat word”, maar nie noodwendig binne die progressiewe ideologie (en teologie!) as wenslik geag word word nie.

Feministe (en elke vroulike universiteitsteoloog is seker vandag ‘n feminis en interpreteer die Bybel vanuit haar anti-man- en veral anti-blankeman-perspektief) praat van “heteronormatiwiteit”. Hiermee word die gedagte uitgedruk dat die tyd van die heteroseksuele mens gekom en gegaan het en ons dus reeds in ‘n soort postmenslike, alfabetgeslagtelike toestand verkeer. Hoe lank alvorens die huwelik tussen hetereksuele man en vrou, wat reeds deur progressiewes as “ongewens” gesien word, inderdaad belet of verbied word? Immers gaan ons Aldous Huxley se “dapper nuwe wêreld” tegemoet waarin die totalitêre staat hom met ons intiemste handelinge en identiteite bemoei, gestu deur die histeriese “Rooiwagte” van die geslagsrevolusie.

Daar is dus baie meer op die spel as bloot of ‘n homoseksueel in die kerk mag trou, of in die amp bevestig mag word, aldan nie. Hierdie stap deur die progressiewes om die NG Kerk met hul blikoopmaker oop te sny, is bloot die eerste van vele daaropvolgende stappe. As heteroseksualiteit “uitsluit”, weet ons mos danksy die Idi Amin-agtige Panyaza Lesufi van die Gautengse onderwysdepartement dat Afrikaans dit ook doen. Dus sal die taal insgelyks moet waai.

Indien enigiemand dink dat ek nou te ver gaan, hoef hy of sy maar net te let op die onheilspellende ondertone van die Trojaanse perd-insittendes, of NG-belhamels, soos André Bartlett byvoorbeeld, wat elders op Netwerk24 sê:

“Die NG Kerk sal nog baie meer as tans homself as deel van die groter kerklike beweging moet sien en baie meer ekumenies moet saamwerk. Nie net op die vlak van kerklike verband nie, maar ook op plaaslike vlak sal gemeentes hande moet vat met ander Christelike gemeenskappe.”

En van daar af is dit maar ‘n kortpad daarna om jou plaaslike Nigeriese pastoor penningmeester van jou gemeente te maak en die wagwoord vir die bankrekening aan hom toe te vertrou. Ons leef mos in ‘n uiters eerlike en wetsgehoorsame land wat deur die progressiewes met hul marxistiese gelykheidsideologie vir ons geskep is.

Reeds tweehonderd jaar lank word Afrikaners aktief vervolg en selfs geterroriseer deur sekere Engelstalige kerke in dié land. Gaan lees maar die ou en meer onlangse geskiedenis. Die Soweto-onluste is ten minste gedeeltelik deur die Anglikaanse priesters opgestook — uit haat vir Afrikaans. Moet ons nou met diegene “hande vat” sodat ons ondergang soveel sneller kan geskied?

Maar waarom ophou as dit by “ander Christelike gemeenskappe” kom? Radio Sonder Mense alias RSG saai reeds getrou soggens Moslempreke uit, hoewel die gebruik van Afrikaans by Kaapse Moslems blykbaar tot op nul gedaal het, ten minste sover dit hul universele, internasionalistiese godsdiensbeoefening betref. Eerder as wat daardie uitsendings op Afrikaanse Moslems gemik is, wat in die praktyk nie bestaan nie, vermoed ek dit gaan juis daaroor om Afrikaners sag te maak vir verdere “ekumeniese samewerking”, nie net oor taalgrense nie, maar ook oor geloofsgrense heen.

Die godsdiensvryheid waarvoor ons voorouers gestry, gely en dikwels gesterf het, loop gevaar om in die sand te loop. Aanstons gaan ‘n klein bende “ekumeniese teoloë” bepaal wat ons mag glo, wie ons mag aanbid, in watter taal, en met wie ons mag trou.

Al weet ons nog nie presies hoe hulle “dapper nuwe wêreld” gaan lyk nie, weet ons reeds hoe die geteikende mens of “identiteit” daar uitsien: die blanke, heteroseksuele man.

Het dit nie dalk tyd geword dat ons almal rondom die ware slagoffer groepeer, hy wat reeds in plaasmoorde en huisaanvalle sneuwel en teen wie daar in die werkplek, op universiteit en binnekort selfs in die Kerk gediskrimineer word nie?

NG Kerk-dominee verwerp Calvinisme, omhels ‘diversiteit’ (Islam en Judaïsme)

‘n NG-predikant van die Groote Kerk in Kaapstad, ds. Riaan de Villiers, het ‘n herrie ontketen omdat hy na afloop van ‘n kerswaak vir die vermoorde Moslems van Christchurch gesê het dat die Calvinistiese uitverkiesingsleer verwerp moet word. Alle gelowe moet omhels word en dit sou selfs “rassisties” wees om te glo dat alleenlik Protestantse Christene gered word.

Hy het ook gesê dat “Jesus oor Moslems treur”. Gewoonlik word Christene deur Moslems as “ongelowiges” beskou, met verskeie verse in die Koran wat Moslems oproep tot djihad of “heilige oorlog” teen die ongelowiges.

Lede van De Villiers se gemeente is aangemoedig om verlede Sondag die kersweek in die Anglikaanse St. Georg-katedraal in Kaapstad by te woon.

Volgens ds. Riaan de Villiers is die aanval deur Brendon Tarrant in Christchurch op ‘n moskee die “produk van ’n giftige vermenging van denkwyses soos onder andere nasionalisme, rassisme, vreemdelingehaat en misplaaste geloofsoortuigings van uitverkorenheid.”

By implikasie het De Villiers Protestantse Calviniste wat wel aan die uitverkiesingsleer glo as “medepligtig” aan Brenton Tarrant se terreurdaad beskou kan word.

“As die kerk dié sienings in hulle midde akkommodeer of toelaat, is hulle medepligtig,” het De Villiers gesê.

Daar is ook gepraat van “Moslembroers en -susters”, waaroor De Villiers sedertdien gekritiseer is.

Ds. Riaan de Villiers het aan Die Kerkbode verklaar: “In Christchurch is kinders van God met onbeskryflike geweld om die lewe gebring terwyl hulle besig was om te bid. Jesus treur hieroor en sy kerk behoort hierdie mense te omarm en saam te treur.”

Die Kerkbode berig verder dat Jacques Strydom, ’n lidmaat van die Groote Kerk, sê hy het eers die waarde van die kerswaak besef toe hy sien hoe “divers” die bymekaarkoms is. “Dit maak my opgewonde dat kerke nie net oop kan wees vir verskillende mense nie, maar selfs ook vir ander gelowe,” sê hy.

Intussen woed ‘n polemiek rondom De Villiers se uitsprake op die Facebook-blad van Die Kerkbode.

In sy reaksie het ds. Schalk Strauss van die APK gesê: “Ek glo nie wat ek lees nie! Niemand keur die sinnelose geweld goed nie, maar om te beweer: ‘In Christchurch is kinders van God met onbeskryflike geweld om die lewe gebring terwyl hulle besig was om te bid. Jesus treur hieroor en sy kerk behoort hierdie mense te omarm en saam te treur’, is verregaande! Jesus Christus treur eerder oor valse uitsprake soos hierdie!”

In nog ‘n plasing op Facebook, sê Hans Steyn: “Die dominee moet van sy amp ontneem word en geskors word vir die skokkende uitlating — Moslems is mense en verdien simpatie maar hulle bly heidene.”

Sowel die Anglikaanse Kerk van Suid-Afrika as die Joodse Raad van Afgevaardigdes het vóór 1994 terreuraanvalle op onskuldige burgerlikes in Suid-Afrika ondersteun of goedgepraat. ‘n Moslem, Aboobaker Ismail, het ‘n sleutelrol gespeel om die Kerkstraatbom van 20 Mei 1983 te laat ontplof.

Leon Lemmer: ‘Die opkoms en ondergang van die NG Kerk’

Jean Oosthuizen is ‘n joernalis wat by die Perskor-koerante en die SABC gewerk het voordat hy in 2002 Kerkbode se nuusredakteur geword het. Hy is in 2013 ontslaan. Die volgende boek van hom is op 1 Oktober gepubliseer: Die opkoms en ondergang van die NG Kerk (Kaapstad: Penguin Books, 2018, 245p, R260; Amazon Kindle $14). Daar is veral drie temas: anti-apartheidspolitiek, kritiek op die Nederduitse Gereformeerde (NG) Kerk en empatie vir homoseksualiteit.

Soos in die geval van mede-joernaliste soos Harald Pakendorf en Ton Vosloo wek Oosthuizen die indruk dat hy ‘n oer-kritikus van apartheid is. Die Nasionale Party (NP), die Afrikaner-Broederbond en die NG Kerk word, soos dikwels sedert 1994, “die onheilige drie-eenheid” genoem (bv Kindle 58). Eersgenoemde het verdwyn terwyl die ander twee besig is om te kwyn en dalk te verdwyn. Die historiese NG Kerk word ook “die Nasionale Party in gebed” genoem (bv 66). “Die Nasionale Party [het] saam met die NG kerk in die bed geklim … om apartheid tot sy uiterste en dwaasste konsekwensies deur te voer” (117). Talle ander geykte terme en frases word gebruik, wat toon dat die outeur goed oor hierdie drie onderwerpe ingelig is. Die bibliografie dui op ‘n mate van belesenheid, maar nie op diepsinnige of omvattende navorsing nie.

Baie van die inligting is tydens die bywoning van byeenkomste (bv sinodesittings) en onderhoude bekom, asook uit (vertroulike) briefwisseling wat aan die outeur “gelek” is. Oosthuizen het ‘n grief teen die NG Kerk. In daardie sin kan die boek ‘n griefskrif genoem word. “Ek sou eers later in my lewe besef dit is geen sonde om anders te dink as almal om jou nie” (4493). Ek skryf egter nie in besonderhede oor Oosthuizen se persoonlike geskil met die kerk nie en bepaal my eerder by kwessies van meer algemene belang. By geleentheid is Oosthuizen as “veeleisend en dikvellig” beskryf (2055). Die Kerkbode-direksie het glo “geen agting vir joernalistieke beginsels óf die waarheid” nie (219). “Dit is geen akademiese of historiese boek nie en sekerlik ook nie altyd objektief nie. Dit is my persoonlike reis met die kerk en sy mense vanuit mý perspektief” (89).

Heelwat klem word gelê op die “profetiese stem” (bv 74) wat die kerk veronderstel is om te hê. Hierdie stem klink op wanneer die kerk iets sê of doen waarvan Oosthuizen hou, maar die kerk verloor sy profetiese (voorspellende, progressiewe) stem wanneer hy iets sê of doen waarvan die outeur nie hou nie. Dan word die kerk sonder meer van die najaging van eiebelang beskuldig en ongenuanseerd met apartheid vergelyk (74). Die waardes waaroor Oosthuizen hoog opgee, is bv eerlikheid, geregtigheid, en menswaardigheid (74). Later word deursigtigheid bygevoeg (2225). Hulle is almal sekulêre/wêreldse/hiermaalse waardes omdat die outeur “reeds afskeid geneem [het] van die Christelike geloof soos wat dit in die ekumeniese belydenisse gedefinieer word” (97). Sommige van die gebeure wat by Oosthuizen spook, word herhaaldelik opgehaal. Die standpunte waaroor hy sterk voel, word oormatig verduidelik.

Oosthuizen se perspektief is myns insiens gebrekkig. Byvoorbeeld, in hoe ‘n mate is die volgende veralgemenings geldig: “Dit was duidelik dat my kerk nie in die waarheid belangstel nie en dat sy eie belange swaarder weeg as waarheid en geregtigheid” (2232), “Die kerk bied nie regtig ‘n veilige ruimte om eerlik oor geloof te praat nie” (2331) en “Wanneer die NG Kerk se geskiedenis in oënskou geneem word, kan dit in een sin opgesom word: ‘n Kerk van verspeelde kanse en ‘n huis wat byna van die begin af tot vandag nog in vele opsigte in homself verdeel is” (269). Hy gaan dan voort om juis die groot mate van eenstemmigheid in die kerk uit te wys: “Die NG Kerk sal onder andere onthou word vir sy reuse-aandeel aan apartheid, maar ook vir die neo-Calvinisme, patriargie en homofobie wat vandag nog springlewendig is in die kerk. Rassisme kom steeds in talle kerkrade en selfs sommige sinodes voor, al het die NG Kerk apartheid reeds in 1986 op papier probeer afsweer” (274). ANC-kornuite beweer graag dinge het in 1652 begin skeefloop. Oosthuizen stem saam: “Die gereformeerde geloofsoortuiging wat Van Riebeeck aan die Kaap wou vestig, het saadjies van selfregverdiging en selfvernietiging in hom gedra” (288). Hy sê dit onder meer omdat die kerk tydens die Hollandse bewind aan die staat onderhorig was (295). Maar selfs wanneer die kerk hom selfstandig ag, kan die mode-politiek gevolg word, bv soos wat die NG Kerk sedert 1986 van pro- na anti-apartheid omgeskakel het.

“In 1857 besluit die sinode van die NG Kerk dat die Nagmaal weens ‘die swakheid van sommige’ afsonderlik aan wit en bruin mense bedien moet [!] word” (323; ook 349, 371) – “kan word” is nader aan die waarheid. Oosthuizen haal hierdie besluit woordeliks aan. Daarvolgens verkies die sinode “dat onze ledematen uit die Heidenen, in onze bestaande gemeenten opgenomen en ingelijfd worden … maar waar deze maatregel, en [in?] gevolge van die zwakheid van sommigen, die bevordering van de zaak van Christus onder die Heidenen, in den weg zoude staan, de gemeente uit de Heidenen opgerigt, of nog op te rigten, hare Christelike voorregten in een afzonderlik gebouw of gesticht genieten zal” (371). Dit is baie duidelik dat afsonderlike nagmaalbediening en afsonderlike kerklike byeenkomste en kerke ingevolge hierdie besluit nie verpligtend nie maar opsioneel was. Oosthuizen, Allan Boesak en diesulkes verkies egter om dit anders voor te stel.

Hulle hou veral daarvan om die 1857-besluit uitsluitlik oor die politieke boeg te gooi deur die voorstanders van apartheid as swakkelinge uit te beeld en integrasioniste as brawe mense wat kultuur- en ander verskille ontken. Die besluit het glo verband gehou “met kleurgevoelens en vooroordele” (379; ook 468). Dit is ‘n voorbeeld van hoe destydse probleme eensydig vertolk word om eietydse propaganda en aktivisme teen die NG Kerk en Afrikaners te dien. Die 1857-besluit verwys in werklikheid enersyds (ook/veral) na sommige bruin lidmate se beperkte vermoë om preke in (Hoog)Hollands te verstaan en andersyds na veral bruin lidmate wat aanstootlik vuil, onnet geklee en gesuip by die kerk opgedaag het. Byvoorbeeld, dit is ‘n historiese feit dat ‘n bruin vroulike lidmaat destyds ‘n beroering in die gemeente Malmesburg veroorsaak het toe sy nagmaal wou gebruik terwyl sy erg besope was.

“Met die totstandkoming van die NG Sendingkerk [in 1881] is die eenheid in die NG Kerk finaal [! – ook 379 ] verbreek. Nie op grond van belydenis- of geloofsverskille nie, maar op grond van ras. Met die verloop van tyd ontstaan daar vanuit die NG Kerk die Familie van NG Kerke waar wit, swart, bruin en Indiër dieselfde God in verskillende kerke volgens die kleur van hulle vel moes aanbid” (331). Oosthuizen gooi die ontstaan van hierdie vier verskillende kerkgenootskappe uitsluitlik oor die boeg van ras en velkleur, terwyl dit by uitstek om (groot) kultuur- (bv taal-) verskille gaan. As daar nie kultuurverskille was nie, sou daardie verskillende kerkgenootskappe nie bestaan het nie. Met verwysing na die 1986-besluit (die oopstelling van die kerk vir alle rasse – 338), skryf hy “van die NG Kerk wat meer as drie dekades later in wese steeds ‘n blanke kerk is” (338), wat daarop kan dui dat dit om veel meer as verskil in velkleur gaan. Die gemeentes is steeds “lelieblank” (683). Die predikante is “nog feitlik almal spierwit en hoofsaaklik mans” (691). Tog is daar in baie NG Kerk-gemeentes ‘n meer progressiewe gees as by die behoudende byeenkomste van die uitsluitlik blanke Afrikaanse Protestantse Kerk (APK), wat in 1987 deur Willie Lubbe (1922-2017) gestig is. (Ek het Lubbe as ‘n voortreflike akademikus en intellektueel geken.)

Tydens die Hollandse bewind het rassevermening, volgens Oosthuizen, “op ‘n redelike groot skaal voorgekom” (349). Op grond van omvattende navorsing het Hans Heese egter bevind dat Afrikaners slegs sowat 7% nie-blanke bloed het. “Die sterk kleurgevoel wat die Afrikaner later gekenmerk het, het eers teen die einde van die 18de eeu ontstaan” (349). Dit val saam met die eerste Britse besetting van die Kaap in 1795. Dit is algemeen bekend dat die Britte, anders as die Franse en veral die Portugese en Spanjaarde, rasseskeiding in hulle kolonies voorgestaan het. Apartheid was ‘n uitvloeisel hiervan. Oosthuizen verwyt die Britte nooit hiervoor nie. Hy kasty uitsluitlik die NG Kerk en die Afrikaners. Op ‘n soortgelyke eensydige manier word die maatreëls wat die NP-regering met die oog op die selfbehoud van die blankes getref het, gedemoniseer, maar nie die onbeskaafde gedrag van die ANC/UDF wat ruimskoots uiting in bv vandalisme en terrorisme gevind het nie.

“Die woord ‘apartheid’ het sy ontstaan in 1929 uit die geledere van die NG Kerk gehad” (344). Ds Jan Christoffel du Plessis van Bethlehem het by ‘n konferensie in Kroonstad oor sendingwerk gepraat van “apartheid wat ons gedragslyn nog altyd gekenmerk het” (395). “Du Plessis het ‘apartheid’ bedoel as ‘n teenvoeter vir die integrasiebenadering van die Engelse sendelinge wat na sy mening bekeerlinge probeer kry deur hulle die Westerse beskawing en godsdiens te laat naboots” (402). “In politieke kringe is die woord ‘apartheid’ eers in 1943 vir die eerste keer in Die Burger gebruik. In 1944 was dr DF Malan die eerste man wat dit in die Parlement gebruik het” (387). Wat Oosthuizen blykbaar te kenne wil gee, is dat die NG Kerk die NP met apartheid vooruitgeloop het. “Die kerk het [in 1935] by die regering begin aandring op wetgewing wat huwelike tussen blankes en gekleurdes verhinder en om aparte woonbuurte, skole en kolleges te skeLeon Lemmer: ‘Die opkoms en ondergang van die NG Kerk’p” (410); klaarblyklik om maatskaplike wrywing te voorkom of verminder. Ton Vosloo verskaf egter ‘n nie-NGK- en nie-NP-oorsprong vir die term “apartheid”: “Die woord apartheid is reeds in 1919 deur Jan Smuts in ‘n toespraak gebruik” (Praag 31.08.2018).

Oosthuizen gaan verder: “Die Nasionale Party het die kerk se standpunt gebruik as regverdiging vir sy rassebeleid om op almal ‘n bepaalde identiteit af te dwing” (402). Dit is myns insiens ‘n verwringing van die waarheid. Die beleid van apartheid/afsonderlike ontwikkeling het aan iedere etniese groep sy kultuureie gegun en dit ook bevorder. In die nuwe Suid-Afrika word sover moontlik ‘n enkele identiteit, naamlik swart Afrikanisme met Engels as voertaal, aan almal opgedring. Minderheidsregte word misken onder die voorwendsel dat dit gaan om die bou van ‘n Suid-Afrikaanse nasie wat naatloos by die res van swart Afrika moet inskakel, maar nie by Noord-Afrika se Egiptenare, Arabiere en Berbers nie. “Dit was veral na die Nasionale Party se beleidsoorname in 1948 dat die NG Kerk apartheid al hoe meer uit die Bybel probeer regverdig het” (439). “In die uitvoering van sy besluite het die kerk niks [!] anders gedoen as om rassisme te legitimeer nie” (446). Hiermee word apartheid sonder meer rassisme genoem. Retories kla Oosthuizen oor “die pyn, leed en vernedering” wat die NGK-gesteunde apartheid tot gevolg gehad het “in die miskenning van ander se menswaardigheid” (417). Nêrens opper hy egter beswaar teen die rassediskriminasie wat die ANC-regering met soveel oorgawe ten koste van veral die blankes bedryf nie.

Wat van al die goeie dinge wat die NG Kerk ontfermend oor baie dekades vir swartes en bruines gedoen het, bv die groot finansiële offers wat baie lidmate gebring het? “Ongelukkig is dit dikwels op ‘n paternalistiese manier gedoen waar daar meerderwaardig neergekyk is op ander rasse” (446). Dit sluit in: “Die meerderwaardigheid waarmee Christen-sendelinge ander mense gewoonlik [!] bejeen” (453). Die sendelinge het die Christelike godsdiens weliswaar hoër as ander godsdienste geag (461). Hoe dan anders? Waarom sou ‘n sendeling die Christelike godsdiens uitdra as hy nie gedink het dit is ‘n beter opsie nie? Die gelykverklaring van mense en godsdienste het eers weens die post-modernisme inslag begin vind. Die beterweter Desmond Tutu verkondig bv ‘n grenselose ekumenisiteit waarvolgens alle gelowiges van alle godsdienste hemel toe gaan.

As Oosthuizen omsigtiger geformuleer het, sou hy meer lesers van sy standpunt kon oortuig. Hy beweer die NG Kerk, wat aparte kerke vir wit, bruin en swart mense voorgestaan het, “nooit [!] probleme gehad het dat Afrikaners en Engelse saam aanbid nie” (498). Sou Engelse tydens en kort ná die Anglo-Boere-oorlog welkom in die Afrikaners se kerke gewees het? Oosthuizen is sekerlik bewus van die gevalle waar daar in dieselfde dorp afsonderlike kerke vir Nattes en Sappe was. Hy hou van die Cottesloe-besluite in 1960 wat deur die Wêreldraad van Kerke (WRK) ten koste van die NG Kerk en die NP aangestig is om apartheid verwerplik voor te stel. Daar was onder meer “ernstige kritiek teen werkreservering” (505). Waarom spreek Oosthuizen nie kritiek uit teen die huidige raskwotas en die buitensporige statutêre voorkeur wat swartes by aanstelling en bevordering in die openbare en private sektor geniet nie? Die NG Kerk het glo “op roemlose en eerlose wyse voor politieke druk geswig” toe hy hom ná die Cottesloe-beraad aan die WRK en die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) onttrek het (519). Was die NG Kerk se latere herverbintenis met hierdie twee liggame nie ook weens teenoorgestelde politieke druk en eweneens roemloos en eerloos nie? In sowel die WRK as die SARK moet die NG Kerk bereid wees om groot verdraagsaamheid teenoor marxiste, veral kulturele marxiste, aan die dag te lê. In heeltemal te veel opsigte word deesdae aan kulturele marxisme toegegee.

In 1982 het Allan Boesak en diesulkes hulle sin gekry toe die NG Kerk tydens die Ottawa-beraad van kettery beskuldig is en sy lidmaatskap van die Wêreldbond van Gereformeerde Kerke opgeskort is (542). Boesak het hierna lank (1983-1990) as die president van hierdie instansie gedien, wat heelwat van die onverkwiklike aard van die Wêreldbond weerspieë1. Dit was nie genoeg stank vir dank van die kant van die NG Sendingkerk nie. Hierdie kerkgenootskap het apartheid ook tot kettery verklaar (549). In 1986 is die Belydenis van Belhar, die produk van twee blankes, Dirkie Smit, aangestig deur Jaap Durand, aanvaar (549). Boesak en sy bruin mede-aktiviste is nie in staat om so ‘n dokument op te stel nie. (Dit herinner aan die Vryheidsmanifes van 1955 wat deur ‘n Jood vir misbruik deur veral swartes opgestel is.) Hierdie mense het dit teen beweerde rassediskriminasie soos gepleeg deur blankes gehad. Hulle aanvaar egter ‘n belydenis waarvolgens God ten gunste van sommige diskrimineer, naamlik “die noodlydende, die arme en die veronregte.” Almal is dus nie in God se oë gelyk nie. Hy het witbroodjies, met as eintlike bedoeling dat daardie witbroodjies nie wit is nie.

Een van die irriterendste aspekte van die boek is dat Oosthuizen bly neul oor die NG Kerk wat nog nie kerkeenheid bewerkstellig het nie (bv 593, 683, 746). Die NG Kerk word verwyt vir liefdeloosheid (586), maar dit is die Verenigende Gereformeerde Kerk (VGK) (die opvolger van die NG Sendingkerk) wat liefdeloos van die NG Kerk verwag om die Belydenis van Belhar onvoorwaardelik te aanvaar voordat gesprekke oor kerkeenheid kan begin. Dit is ook misleidend om die VGK voor te stel as ‘n mede-Afrikaanse Kerk (bv 593) omdat daar in die VGK toenemend voorkeur aan Engels as kerktaal gegee word. As kerkeenheid werklikheid sou word, sal die VGK hoogs waarskynlik aandring op Engels as amptelike, bv sinodale, voertaal. Dit sou ‘n verdere terugslag vir Afrikaans wees; iets wat sekerlik deur Afrikaners teengestaan behoort te word. Die eenheid van die Afrikaanse susterkerke (NG Kerk, Gereformeerde Kerk en Hervormde Kerk) lyk vir my veel meer wenslik en dalk makliker haalbaar as om eenheid by die NG Kerk met sy dogterkerke, soos die militant-neigende (oftewel hardegat) VGK, te bewerkstellig. Toenemende sekularisasie en gevolglike kerkafvalligheid kan die eg Afrikaanse kerke mettertyd tot groter en self volle eenheid verplig. Die APK sal heropname teenstaan tensy weg van kulturele marxisme beweeg word.

Die transformasie van die NG Kerk van ondersteuner van apartheid/afsonderlike ontwikkel tot aanvaarder van rasse-integrasie en -vermenging kan aan die hand van sy amptelike publikasies geskets word. In Ras, volk en nasie in die lig van die Skrif (1974) ondersteun die NG Kerk apartheid as skriftuurlik gegrondves (483). In Kerk en samelewing (1986, hersien in 1990) word “‘n 180-grade-draai” gemaak (571) en word apartheid deur die algemene sinode, onder die voorsitterskap van Johan Heyns (1004), as ‘n dwaling afgewys (490, 586). “Die NG Kerk het uiteindelik ook sy seile na die wind gespan” (649). Dit het die NG Kerk “byna 80 000 lidmate gekos” (4095) en aanleiding tot die stigting van die APK gegee, wat slegs blanke lidmate het (586). Die 1990-herbekendstelling van die 1986-verslag was een van vele geleenthede waarby die NG Kerk verskoning vir sy ondersteuning van apartheid gevra het (593). Willie Jonker het hom toe mandaatloos (623) aangematig om verskoning namens die NG Kerk en Afrikaners te vra, want die kerk “het apartheid op sy afgelope sinode tot sonde verklaar” (615). In 1998 het die algemene sinode van die NG Kerk “uiteindelik formeel erken dat apartheid wesenlik verkeerd was” (600). Hierdie verootmoediging en vernedering van die NG Kerk was voldoende om hertoelating tot die Wêreldbond te verkry. Laasgenoemde word sedert 2010 die Wêreldgemeenskap van Gereformeerde Kerke genoem (600). In 2016 is die NG Kerk ook tot die Wêreldraad van Kerke hertoegelaat (600).

Weens sy assosiasie met hierdie twee wêreldinstansies breek die NG Kerk enersyds weg van sy tradisionele rol as volkskerk vir Afrikaners (951) en omarm hy andersyds internasionalisme met sy talle onverkwiklike modestrome, waarvan kulturele marxisme ‘n prominente voorbeeld is. Dit lei tot groter inskiklikheid jeens bv feminisme en homoseksualiteit, dus verskynsels wat tradisioneel deur Afrikaners as volksvreemd beskou is. Daar is ook ‘n (sterk) element van ANC-gedienstigheid te bespeur. Sedert 1994 weerhou die NG Kerk hom bv in groot mate van kritiek op die vergrype van die huidige regering, al spits hy hom, soos talle ander kerkgenootskappe, deesdae eerder op hiermaalse as hiernamaalse kwessies toe; die skepping van “hemel op aarde” (2860).

Die radikale frontverandering van die NG Kerk is ten minste deels verantwoordelik vir die groot uittog van lidmate; weglooplidmate genoem (3062). “Die verlies aan NG lidmate [is] meer as twee keer soveel as wat die ander twee Afrikaanse susterkerke lidmate saam het” (3071). “Die NG kerk [het] in ‘n tydperk van 25 tot 30 jaar ‘n derde van sy lidmate verloor” (3093). “Die werklikheid is dat die NG Kerk sy identiteit drasties sal moet aanpas en verander as hy wil oorleef” (3124). Chris Jones, ‘n groot voorstander van homoseksualiteit, beweer selfs: “Die NG Kerk het té veel in apartheid belê om geloofwaardig te kan voortbestaan” (3258). Die NG Kerk het onmiskenbaar deel geword van die transformasie en ontaarding wat Afrikaners sedert 1994 daagliks met soveel troostelose trauma ervaar. Desnieteenstaande skryf Oosthuizen hoogs oordrewe: “Die NG Kerk kon ná 1994 feitlik geen vordering maak om te hervorm nie” (739). Die eintlike ding wat myns insiens aan Oosthuizen se siel (of wat ook al) haper, is dat die NG Kerk nie volgehou het met die seën wat hy in 2015 oor homoseksualiteit uitgespreek het nie.

Oosthuizen hou van die ontgogeling wat die vernietiging van die “eksklusiewe en ‘godgegewe’ tuiste-ideologie vir die witman in Afrika” veroorsaak (731). Skynbaar verkies hy lewensruimte vir homoseksuele bo lewensruimte vir Afrikaners. Die “onheilige drie-eenheid” (die NP, Broederbond en NG Kerk) het Afrikaners op ‘n skandalige manier in die steek gelaat. Van sowel die oud-terroris, Nelson Mandela, as die ondersteuner van terrorisme, Beyers Naudé, is ‘n groot ophef by die algemene sinode van die NG Kerk in 1994 gemaak (608). Dinge soos hierdie word deur Oosthuizen “‘n vars bries” in die NG Kerk genoem (608, 3472); oor hoeveel onskuldige lyke daardie bries waai, maak blykbaar nie saak nie. Hy onderskei twee groepe lidmate: “Die kerk kies om weens sy behoudende aard die meer fundamentalistiese groep ter wille te wees ten koste van sy denkende lidmate” (3139). “Die stryd in die Gereformeerde Kerke is in wese ‘n stryd tussen die fundamentaliste en die kritiese denkers” (3198). “Die ekstreme fundamentaliste is ‘n luidrugtige groep godsdiensregses” (3206). “Hulle is baie sterk gekant teen homoseksualiteit … Baie van hulle is ook polities ver-regs. Hul standpunte getuig oor die algemeen van groot onverdraagsaamheid” (3214).

‘n Voorbeeld van Oosthuizen se “vars bries” wat in die NG Kerk waai, is “toe die kerk in 2015 homoseksualiteit volledig aanvaar het” (608). Ook in hierdie opsig het die kerk rondgespring. Oosthuisen maak gewag van die kerk se “skisofreniese beleid teenoor homoseksuele” (3161). Hy noem dit “die NG Kerk se wipplankryery oor gay verhoudings” (3348). “Die kerk het sekere mense oor die jare uitgestoot na die skadu’s en donker kolle van die lewe, net om dan self die lig te formuleer en daardie mense terug in die lig te probeer kry” (709). Daar is ‘n teologiedosent aan die Universiteit Stellenbosch, Julie Claassens, wat die bevordering van menswaardigheid as doseeropdrag het (3169). Sy is so deurdrenk met humanisme, militante feminisme en radikaal linkse politiek dat sy die NG Kerk van “zero moraliteit” beskuldig (3169, 3191). Oosthuizen hou van hierdie oordrewe stelling, veral in die konteks van homoseksualiteit. Die kerk het volgens hom bv “die metafoor geword van die kruis en vernedering wat gay mense en vroue vandag nog dra” (716). My perspektief op hierdie saak, globaal gesien, met Amerika as sprekende voorbeeld, is dat swartes eerste en daarby gewelddadig hulle vermeende regte (eerder as verpligtinge) suksesvol opgeëis het. Daarna het vroueregte op die rug van regte vir swartes gevolg, wat op sy beurt deur regte-aansprake deur talle groepe, insluitende homoseksuele, gevolg is.

Dit was tydens die algemene sinode in 1986 dat “die kwessie van homoseksualiteit vir die eerste keer regtig op die NG Kerk se agenda was en deur die kerk afgewys is as in stryd met God se wil” (1011). Hierna het die kerk sy standpunt geleidelik verander. Een van die woelgeeste is Frits Gaum. In sy resensie van Oostuizen se boek spreek Gaum kritiek oor sekere sake uit, maar hy is nie beswaard oor Oosthuizen se pro-gay standpunt nie (Rapport, Weekliks, 21.10.2018, p 13). Oosthuizen skryf: “Toe dit bekend word dat sy seun Laurie Gaum homoseksueel is, het Gaum se standpunt oor homoseksualiteit ook [dus soos sy politiek] ‘n 180-grade-omkeer gemaak” (1011). “Of Gaum so gayvriendelik sou geword het as sy eie seun nie gay was nie, is iets waaroor ‘n mens seker net kan spekuleer. Ek twyfel” (1018). My perspektief op hierdie saak is dat sekere groepe in die Suid-Afrikaanse samelewing veral in die jare tagtig druk uitgeoefen het dat apartheid afgeskaf moet word. Byvoorbeeld, sake-manne wou hê dat die handelsboikotte opgehef moet word, sodat hulle vryelik handel kon dryf. Sportsterre wou hê dat die sportboikotte opgehef moet word, sodat hulle internasionaal in sport kon meeding. Dit het om eie belang gegaan. Diesulkes het skynbaar nie ‘n hel omgegee as die blanke politieke bewind deur ‘n verswelgende, onbekwame, korrupte swart bewind vervang word nie. Wat my sedert 1994 opgeval het, is dat homoseksuele geneig is om die nuwe plaaslike politieke bedeling nie net te verwelkom nie, maar dit ook entoesiaties te ondersteun. Die nuwe opset word deur hulle as bevrydend ervaar.

Vóór die ondergang van blanke politieke beheer in 1990/94 was daar ‘n binêre benadering tot seksualiteit. Daar was twee geslagte, mans en vroue. Sedertdien is mense nie net gelyk verklaar nie, maar ook al hoe meer as eenders beskou. Die onderskeid tussen die twee geslagte het vloeibaar geword. Die twee tradisionele geslagte word steeds in ‘n mate aanvaar, maar daarnaas is erkenning gegee aan al hoe meer kombinasies daarvan of tussenin-variëteite: LGBTIQ+ (“lesbian, gay, bisexual, transgender, intersex, queer, etc”). (Die situasie van Afrikaans het op ‘n soortgelyke manier verander. Naas Standaardafrikaans moes daar skielik buitensporige erkenning gegee en onregverdigbare waardering betuig word aan talle variëteite, bv die brousel- of mengeltaal Kaaps, wat nie eens duidelik van Engels onderskeibaar is nie.) Soos in die geval van ras en etnisiteit is die werklikheid van ‘n vaste seksuele identiteit al hoe meer bevraagteken. Omdat ons groot era van vryheid na bewering in 1994 aangebreek het, het sommige mense vry gevoel om self te besluit wat hulle in seksuele opsig is en selfs om dit periodiek na goeddunke te verander. In die buiteland het dit enersyds gelei tot vrye besluite oor watter openbare toiletgeriewe individue gebruik en andersyds, in die jongste tyd, tot die afskaffing van afsonderlike toiletgeriewe vir die twee geslagte. Die tradisionele onderskeid word, soos apartheid, as iets ongewens beskou.

Terwyl ek besig was om hierdie rubriek te skryf, is berig dat André Bartlett op 16 Oktober tot moderator van die Hoëveld-sinode van die NG Kerk verkies is. Hy het toe lomp geformuleerd gesê: “As leier het ek nou ‘n rol om te help om die rol van die kerk in sy eie tyd te herdefinieer” (Netwerk24, 16.10.2018). Soos Chris Jones is Bartlett ongekwalifiseerd ten gunste van homoseksualiteit. Dit is sekerlik een van die hoofopsigte waarin hy die NG Kerk verder gaan herdefinieer. Ek het reeds breedvoerig oor Bartlett se standpunt geskryf en gaan dit nie hier herhaal nie (Praag 16.12.2017), behalwe die volgende twee aanhalings: “Die hedendaagse propagering van die voortreflikheid van gayverhoudings en die buitensporige uiterstes waartoe gegaan word om diesulkes te beskerm en simpatie vir hulle te wek, bring mee dat homoseksualiteit ‘n gesogte modeverskynsel geword het wat deur sommige heteroseksuele nagevolg word” en “‘n Saak wat glad nie afdoende in die openbare diskoers verreken word nie, is die mate waarin homoseksuele gedrag vir heteroseksuele afstootlik kan wees.”

Elsabé Brits, ‘n joernalis wat artikels oor die wetenskap in Die Burger skryf, roem daarop dat sy ‘n vrou het. SJ (Fanie) Naudé, ‘n Afrikaanse skrywer, verwys in ‘n onderhoud na “my man” (Rapport, Weekliks, 23.09.2018, p 12). Wanneer ek so iets lees, is dit asof daar diep binne in my iets van die rak af val. Dit maak seer. Oosthuizen verwys dikwels goedkeurend na Bartlett se uitsprake. Dit is myns insiens moontlik dat Oosthuizen se benadering tot homoseksualiteit een van die hoofredes vir sy stekerige verhouding met die NG Kerk is. Diegene wat op die snypunt van die byderwetse (bv linkse, liberale, humanistiese, progressiewe, marxistiese) politiek wil wees, is geneig om (sterk) pro-gay te wees.

Hoofstuk 11 het “Homoseksualiteit” as opskrif. Die eerste paragraaf lui: “Die NG Kerk se verdediging en propagering van apartheid, die minderwaardige rol wat vroue oor ‘n lang tydperk in die kerk gespeel het en tot ‘n groot mate nog steeds speel, asook die onmenslike manier waarop die kerk lidmate van die LBGT-gemeenskap behandel, sal waarskynlik in die geskiedenis opgeteken staan as drie van die grootste menseregteskendings in die kerk se geskiedenis” (3343). In werklikheid is die kerk in hierdie opsigte deur die konserwatisme van die meerderheid lidmate teëgehou. Oosthuizen gaan dan voort: “Teenoor die standpunt van 1986 – waarin homoseksualiteit as ‘n afwykende vorm van seksualiteit beskou is en selfdegeslagverhoudings gevolglik afgekeur is as in stryd met God se wil – was daar in 2007 se verslag ‘n grondliggende beweging tot ‘n meer simpatieke verstaan van homoseksualiteit as ‘n variant binne die spektrum van seksuele oriëntasie-moontlikhede; dus ‘n beweging in die rigting van insluiting” (3348); dus die versugting na modieuse inklusiwiteit. Homoseksualiteit is nie meer as “‘n patologies afwykende seksuele oriëntasie” beskou nie (3355). In 1986 het die kerk, na aanleiding van ‘n 1980-verslag, tussen kern- en pseudo-homoseksualiteit onderskei, dus aangebore en aangeleerde gayheid. Hierna was die neiging om, soos in die politiek, sulke verskille te ignoreer en alle homoseksuele met dieselfde mate van simpatie te benader. Oosthuizen verwys net enkele kere na kernhomoseksualiteit (3413, 4117).

In 2004 het die NG Kerk die tradisionele standpunte gehandhaaf dat die huwelik ‘n verbintenis tussen ‘n man en ‘n vrou is en homoseksuele leraars selibaat moet bly (3355) omdat homoseksuele dade sonde is (3420). Die kerk het “voortgeploeter” (3355, 4059) tot in 2015 toe ‘n taakspan aanbeveel het “dat gayverbintenisse in die kerk bevestig mag word … al word dit nie ‘n huwelik genoem nie” (3363). Dalk kan ‘n mens sê so ‘n burgerlike verbintenis transformeer ‘n huwelik tot ‘n homolik. Wat vir my ontstellend is, is dat die NG Kerk se dosenteraad hierdie voorstel eenparig gesteun het, asook dat gay predikante nie selibaat hoef te wees nie (3384). Die vorige sinode-besluite raak glo “die diepste menswees” van teologie-studente (3384), terwyl dit seker vir min maar enkele luidrugtige gevalle geld. Die “skriftuurlike eis” van medelye word deur Oosthuizen opgehaal (3391), asook “die Skrifboodskap van Christus oor die menswaardigheid van alle mense en die aanvaarding van alle mense” (3398). Homoseksualiteit is al hoe minder as “‘n gruwel voor God” beskou (3427). “In die oë van al hoe meer mense het die NG Kerk se beheptheid met seks en hul bemoeienis met ander mense se private doen en late op seksuele gebied al hoe belagliker geword” (3435). Hiervolgens moet wat in die binnekamer van ‘n lidmaat gebeur ‘n nie-kerklike saak wees wat nie “deur die kerkpolisie afgeloer word” nie (3442).

In 2015 het die NG Kerk tot “‘n dapper besluit” gekom (3457). “Teen al my verwagtings in het die sinode besluit gays mag trou, hoewel dit nie ‘n huwelik genoem sou word nie. Dieselfde sou vir dominees geld” (3457). “Skielik het die NG Kerk weer integriteit gehad. Gewone mense het nie meer so hardop vir die kerk gelag nie. Daar was weer hoop” (3465). Is dit gewone mense wat nie meer vir die kerk uitgelag het nie en weer hoop gehad het of eerder/hoofsaaklik homoseksuele? “Menswaardigheid het skielik ‘n nuwe betekenis in die NG Kerk gekry” (3472). Oosthuizen het hieroor ‘n artikel met die opskrif, “NG Kerk het sy Rubicon oorgesteek,” geskryf (3465). “Drie weke ná die NG Kerk se historiese besluit om gays as volwaardige lidmate te aanvaar, swig die kerk se leiers onder druk vanuit konserwatiewe gemeentes en slaan hulle soos handomkeer bollemakiesie. Hulle verloën hul profetiese roeping en skort die sinode se besluit op, hangende die uitslag van verskeie appèlle wat beswaarde lidmate daarteen ingedien het” (3486). Besware het “voortgetier” (3501) en die kerk soos “‘n tsunami” oorspoel (3508). Die kerk se leierskap “het verkies om liewer al die pad terug oor die Rubicon te retireer eerder as om profetiese leierskap aan die dag te lê” (3522). Hierdie soort profetiese leierskap is soortgelyk aan die “waagmoed” en “staatsmanskap” wat aan politieke leiers toegedig word as hulle swartes bevoordeel en blankes benadeel.

“Die kerk se agteroorbollemakiesie het ‘n paleisrevolusie in die kerk ontketen” (3522). Daar is besluit “om vir die eerste keer in die NG Kerk se geskiedenis ‘n buitengewone algemene sinode te hou” (3544). Dit het in November 2016 plaasgevind. “In minder as ‘n jaar het die NG Kerk ‘n volledige U-draai gemaak oor homoseksualiteit” (3559) deur ‘n “omkeerbesluit” te aanvaar (3567). Die Bybeltekste wat hulle uitdruklik en ondubbelsinnig teen homoseksualiteit uitspreek, word deur André Bartlett “proeftekste” genoem. Hierdie term laat dit klink asof hier voorlopige of hipotetiese stellings gemaak word. Kortom, Bartlett redeneer daar staan nie wat daar in die Bybel staan nie. In werklikheid is hierdie tekste dik spykers in die doodskis van gay lewenswyses. Oosthuizen kom in hierdie opsig met ‘n ander pro-gay benadering as Bartlett vorendag: “Dit help nie om die gaydebat met Bybelversies te probeer wen deur die homofobiese teksverse daaroor met ander versies te probeer troef nie … Die kerk moet liewer reguit vir sy lidmate sê die Bybel is ‘n versameling antieke boeke met goeie én slegte raad wat deur mense geskryf is” (3641). “Deesdae word daar gepraat van ‘n tentatiewer Skrifgebruik wat groter klem plaas op die konteks van Skrifuitsprake” (4044). Dan word die klem, soos in die hedendaagse politiek, op medemenslikheid, verdraagsaamheid en die Bybelse liefdesgebod geplaas en homoseksualiteit op grond daarvan vergoeilik. Dit kom glo neer op ‘n “wegbeweeg … van ‘n meer fundamentalistiese Skrifgebruik na ‘n meer verantwoordelike een” (4059).

In die laaste hoofstuk skryf Oosthuizen: “As ek vandag om my kyk na al die mure van vooroordeel wat deur die kerk tussen mense gebou word, raak ek van voor af opstandig” (4493). “Mure van rassevooroordele, seksuele vooroordele, geslagsvooroordele en allerlei ander oordele en vooroordele: die Roomse Gevaar, die Rooi Gevaar, die Swart Gevaar, die Gay Gevaar” (4501). “Die gewaande swart en rooi en pienk gevare hoef nie meer agter elke bos te skuil as jy hulle nie toelaat om daar te wees nie” (4546). Hy laat dit klink asof ons nie in gevaarlike tye en in ‘n gevaarlike land woon nie.

Leon Lemmer: Oor godsdiens en Afrikaners

Ek het onlangs oor ‘n omstrede onderwerp, te wete homoseksualiteit, geskryf (Praag 16 Desember) sonder dat dit erge negatiewe kommentaar ontlok het. Vandag is my tema godsdiens of eintlik religie,* want dit gaan nie uitsluitlik letterlik om diens aan God of gode nie. Die drie religieë wat in die Midde-Ooste ontstaan het en die grootste aanhang in die Weste geniet (Judaïsme, die christelike godsdiens en Islam), is monoteïsties en letterlik godsdienste. Maar in die geval van Oosterse religieë, soos Boeddhisme en Hindoeïsme, speel die bestaan van metafisiese of bonatuurlike wesens ‘n minder prominente rol. Religie raak die gevoelens en oortuigings van meer mense as homoseksualiteit. Om oor religie te skryf is dus (potensieel) meer omstrede. Ek skryf dus nou met selfs groter huiwering as in die geval van homoseksualiteit. Hopelik sal die hemel hierdie rondte ook nie val nie.

[* Anders as “godsdiens” verwys die woord “religie” skynbaar nie direk na God nie, maar etimologies wel in ‘n mate: “Religion: From religere (Cicero), the contemplation or the concern for something which surpasses the human being; from religare (Lactantius), the feeling of attachment to a divinity” (J Grooten and G Jo Steenbergen, New encyclopedia of philosophy, New York: Philosophical Library, 1972, p 370).]

By vorige geleenthede het ek Afrikaans en nie die christelike godsdiens nie, as die kern van Afrikanerwees beskryf.* Daar is minstens drie redes hiervoor. Eerstens, sedert veral 1994 het Afrikaners op groot skaal hulle rug op die kerk gedraai, dus op georganiseerde openbare godsdiens. Dit gaan by uitstek om die al hoe groter afvalligheid van die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke ( die NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk). Hiervoor is daar onder meer politieke redes, bv die amptelike afwysing van apartheid, wat selfs tot dwaling en sonde verklaar is, en die aansluiting wat die Afrikaanse Kerke by Afrikanervreemde en -vyandige elemente, soos die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldraad van Kerke, soek. Afrikaners het minder kerklik maar glad nie in dieselfde mate minder religieus geword nie.

[* My mening kry ondersteuning uit ‘n onverwagte oord. “Afrikaner identity is premised on the Afrikaans language, reworked by Afrikaner nationalism to be ‘the key cultural expression of a great volk‘” (Louise Vincent, aangehaal deur Christi van der Westhuizen in Sitting pretty: White Afrikaans women in postapartheid South Africa, Pietermaritzburg: University of KwaZulu-Natal Press, 2017, p 58). Van der Westhuizen beaam: “Die taal is central” (187).]

Tweedens is Afrikaans volkseie. Dit is op (eens) eie bodem ontwikkel terwyl die christelike godsdiens ‘n verskynsel is wat wêreldwyd aangetref word, al het dit plaaslik aanpassings ondergaan. Anders as Afrikaans onderskei godsdiens (spesifiek protestantisme/calvinisme) Afrikaners nie duidelik van ander volke nie. Daar is die huidige (maar misleide) entoesiasme dat Afrikaans sy oorsprong by bruin mense het en voorts dat die meeste Afrikaanssprekers bruin is. Sodanige vertolking neem glad nie in ag die deurslaggewende rol wat Afrikaners in die ontwikkeling en vestiging van Afrikaans gespeel het nie; ook nie die (tradisionele) verskil in gehalte van die Afrikaans van blankes en bruin mense nie.

Daar is by hierdie twee etniese groepe ook ‘n groot graadverskil in lojaliteit jeens Afrikaans. Afrikaans behoort tot die kern van Afrikanerwees, terwyl Afrikaans vir (baie) bruin mense opsioneel, dus nie-noodsaaklik, is. Die mengeltaal Kaaps is ‘n lewende bewys van bruin mense se onsensitiwiteit vir en dislojaliteit jeens agbare Afrikaans. Die joernalis Carryn-Ann Nel word deur Media24 vertrou om oor Afrikaans verslag te doen. Onlangs het sy geskryf oor hoe lief sy vir Afrikaans is. Terselfderyd is sy “verheug” dat die Universiteit Vrystaat eentalig Engels geword het (Die Burger, 9 Januarie, p 11). Enigeen wat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou, verseker daarmee die ondergang van Afrikaans. Slegs Afrikaners kan sorg dat Afrikaans so onbesoedeld moontlik naas Engels bly voortbestaan. Ek kan nie aanvaar dat Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges voortgaan om my nie in hierdie opsig te steun nie. Dit moet ‘n simptoom van erge kruipsug wees. Leopold Scholtz veg met groot gebaar vir Afrikaans maar probeer deurlopend bruin mense daarby betrek. Hy is gevolglik nie bereid om die mengeltaal Kaaps as ‘n destruktiewe faktor in die voortbestaan van Afrikaans te verklaar nie (Netwerk24, 25 Januarie).

Derdens is daar die verskynsel van sekularisasie of verwêreldliking. Veral ontwikkelde, Westerse mense is geneig om al hoe meer aan die empiriese of sintuiglik-waarneembare wêreld verknog te raak en hulle al hoe minder te bekommer oor bv die moontlike bestaan van ‘n metafisiese* (dus nie-fisiese of geestelike) wêreld, asook (individuele) voortbestaan na die dood. Dit gaan eerder om die hiermaals as die hiernamaals. In hierdie proses kan mense al hoe meer materialisties word en geestelik verarm. “Secularization: The process through which religious thinking, practice, and institutions lose their religious and/or social significance. The concept is based on a theory, held by some sociologists, that as societies become industrialized their religious morals, values, and institutions give way to secular ones and some religious traits become common secular practices” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 823).

[* Die metafisiese word soms die bo-natuurlike genoem, maar dan nie met die implikasie dat dit ‘n onnatuurlike wêreld is nie. Daar word bv geglo dat sowel die empiriese as die metafisiese wêreld deur God geskape is. In soverre ‘n metafisiese wêreld verbeel word, is dit wesenlik ‘n afskynsel van die empiriese wêreld.]

Naas Afrikaans is dit ons bewoë geskiedenis, waarin godsdiens ongetwyfeld ‘n groot rol gespeel het, wat van Afrikaners maak wat hulle is. “Ethnic uniqueness fundamentally was expressed through common religious belief and, most important, common language … religion was the emotional expression of civilization, but language was the key to human group identity. The ‘true’ nature of any ethnic group lay in its language and its historical … past” (Dennis P Hupchick, The Balkans: From Constantinople to Communism, New York: Palgrave, 2001, p 194). Sedert 1652 het saamleef en saamwerk tot die vorming van ‘n eie Afrikanerkultuur aanleiding gegee. Met verloop van tyd is ons ontheem van enige ander vaderland, maar geestelik het ons wesenlik Europeërs gebly, vaandeldraers van Europese beskawing in Afrika. Ons enigste staanplek is in Afrika. Ons behoort uiteraard alles moontlik te doen om ons onuitroeibaarheid te bewys. Die ANC, daarenteen, wil die kern van Afrikanerwees, naamlik Afrikaans, vernietig.

Die meerderheid inwoners van ‘n land of kontinent kan sekulariseer terwyl die minderheid inwoners hulle godsdienste oortuigings behou. Dit is blykbaar in Europa die geval. Uit die bostaande definisie is dit duidelik dat alle waardes nie vanweë sekularisasie opgehef word nie. Die gesekulariseerdes grondves hulle waardes empiries terwyl die religieuses dit metafisies doen. Byvoorbeeld, Immanuel Kant (1724-1804) het sy absolute gebod (“categorical imperative”) suiwer rasioneel gegrondves. Dit kom op dieselfde neer as die Bybelse voorskrif dat jy aan ander moet doen soos jy wil hê dat hulle aan jou moet doen. Hierdie basiese ooreenstemming in waardes kan in die aard van menswees gegrondves wees. “Far from religion supporting morality, as we might think, what happens is that our intuitive moral thinking makes some religious concepts easier to acquire, store and communicate to others” (Boyer, bron hier onder, p 231). Min of meer dieselfde waardes kan deur sowel gesekulariseerdes as religieuses aangehang word. In die praktyk word egter gevind dat vervlakte geestelikheid (‘n wyer begrip as religieusiteit) ‘n mindere verknogtheid aan waardes by veral gesekulariseerdes tot gevolg kan hê. Dit is baie makliker om waardes oor te neem as om hulle self te skep. Maar mense se religieusheid kan ook vlak wees.

Wanneer ‘n mens in Europa reis is dit opvallend dat die katedrale en kerke deesdae die meeste van die tyd vir ander doeleindes as religie gebruik word, bv as trekpleisters wat toeriste aan vervloë tye herinner. ‘n Mens kan moeilik die indruk afskud dat geestelike vervlakking plaasgevind het. In hierdie geboue is daar dikwels (ten minste potensieel, dus ten spyte van die onstigtelike toeriste) ‘n gewyde stemming, wat verhoog word deur bv die gebrandskilderde glasvensters. Die aanvanklike doel met hierdie vensters was om temas uit te beeld wat godsdienstige boodskappe by ongeletterdes kon tuisbring. Maar die kleure wat in brandskilderye gebruik word en die lig wat deur hulle val, asook die uitbeeldings, vervul steeds ‘n funksie, naamlik om ‘n gewyde atmosfeer te skep. Daar is ook die ryke skat van kerkmusiek wat bly voortbestaan en steeds waardeer word, ook deur gesekulariseerdes, bv die werke van Bach, Händel en Bruckner. Dieselfde geld vir die godsdienstige inspirasie wat uitdrukking in ander kunsvorme, soos die skilderkuns, beeldhouwerk en argitektuur, gevind het. Daarsonder sou ons geestelik baie armer gewees het.

‘n Onrusbarende hedendaagse verskynsel is dat vanweë die intog van Moslems in Europa talle kerke in moskees omskep is. Die subteks is dat die eens christelike Europa sy geestelike kompas verloor het terwyl die Moslem-inkommers ‘n vaste(r) en selfs fundamentalistiese of fanatieke oriëntasie het. Religie stel Moslems in staat om in hulle vermoëns te glo terwyl die tradisionele Europeërs al hoe meer onseker van hulle identiteit word en daar by baie van hulle skynbaar twyfel is of dit die moeite werd is om hulle kultuur te beveilig. Hulle het perspektief verloor en perspektief, die oogpunt waaruit na dinge gekyk word, kan bepaal wat as belangrik of onbelangrik beskou word.

Naas materiële dinge, wat noodsaaklik is of ons gerief bevorder, is daar geestelike dinge, soos ten minste sommige tradisioneel christelike waardes, wat liefs nie verwaarloos moet word nie. Soos in die geval van mense is sommige dinge belangriker as ander. Soos in die geval van mense is alle dinge nie op dieselfde vlak nie. Daar is iets soos hiërargie. Die dinge wat hoog geag word, is verhewe en die hoogstes kan as heilig beskou word. Religie word gekenmerk aan heilige dinge. Ons lewe in ‘n tyd waarin dinge wat tradisioneel verhewe en heilig geag is, op groot skaal neergehaal en ontheilig, dus gelyk gemaak, word. Vir Afrikaners is bv die Voortrekkermonument, die Vrouemonument en die Afrikaanse Taalmonument heilig. Maar die ANC-regering het beheer oor bv die Taalmonument verkry. Diegene wat die grootste bydrae tot Afrikaans gelewer het, word daar glad nie meer (na behore) gehuldig nie. In Europa word kerke omskep in moskees terwyl die Taalmonument plaaslik weens ‘n ontheiligingsproses al hoe meer ‘n nie-Afrikaner-aanskyn kry. Roger Scruton, ‘n konserwatiewe Britse wysgeer, verduidelik in sy boek, The soul of the world (Princeton University Press, 2014, 211p; Amazin Kindle $11,39), waarom die behoud van dinge wat as heilig geag word vir die mensdom belangrik is.

Tim Crane

Ek het hierdie rubriek begin met die veronderstelling dat ek veral na aanleiding van die volgende boek van Tim Crane (gebore in 1962) sou skryf: The meaning of belief: Religion from an atheist’s point of view (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 2017, 216p; Amazon Kindle $10,81). Sy uitgangspunt is dat religie vir gelowiges waarde het, dat dit ‘n belangrike komponent van etnisiteit is en as gom in sulke gemeenskappe dien. Nie-gelowiges behoort religie en religieuses dus met respek te behandel. Ek vind nie fout met sy invalshoek nie. My bewaar is eerder dat hy ‘n voordrag tot ‘n boek opgeblaas het; vandaar die baie herhalings in die teks. Hy spreek allerhande wysgerige kwessies aan wat die leesbaarheid van die teks vir nie-vakkundiges aantas en nie altyd ‘n noodsaaklike verband met die onderwerp het nie.

Crane onderskei tussen enersyds die betekenis of waarde en andersyds die waarheid van religieuse geloof (Kindle 38). Soos in die filosofie het wetenskaplike kennis die area verklein waarin religie geag word die waarheid te verkondig. Byvoorbeeld, die drieverdieping-wêreldbeeld (hemel, aarde, hel) is religieus-simbolies sinvol, maar nie objektief-wetenskaplik nie. Anders as die wysgere van weleer kom hedendaagse filosowe ook nie meer met kosmologiese uitsprake wat hulle in teenstelling met die wetenskapgefundeerde wêreldbeeld probeer regverdig nie.

Wat Crane suksesvol doen, is om die oordrewe aansprake en oneerbiedige uitsprake van die Nuwe Ateïste (Richard Dawkins, Daniel Dennett, AC Grayling, Christopher Hitchens en Sam Harris) te weerspreek. Waarmee gelowiges identifiseer, behoort eerbiedig te word: “belonging to a historical tradition and making senses of the world through ritual and custom” (49). Religie/protestantisme is onmiskenbaar ‘n belangrike element in die geskiedenis van Afrikaners. ‘n Mens kan kwalik respek vir Afrikanertradisie hê sonder om die die groot rol van godsdiens daarin te erken. Tydens die hoogbloei van Afrikanernasionalisme in die vorige eeu was daar heelwat sinisme oor die seremonies en sentiment waaraan die Britte vasklou, maar dit help Britte om te besef wat Britswees beteken. Nie-gelowiges “should attempt to understand religion and … tolerate it … without such understanding we lack an adequate sense of a fundamental part of human civilization and its history, and we therefore lack a proper understanding of ourselves” (57).

Religie word soos volg gedefinieer: “Religion … is a systematic and practical attempt by human beings to find meaning in the world and their place in it, in terms of their relationship to something transcendent” (133), bv God (186). “It involves not just believing in certain propositions or doctrines, or knowing certain stories, but also it involves acting in a certain way. Two broad kinds of action are important: the first is the participation in religious rituals, either collectively or individually; and the second is the group of actions directed at other people, such as codes of behavior and practices of morality or charity” (148). Latere wysgere (bv die eksistensialiste) poog “to find meaning in life; religion … attempts to find the meaning of life as a whole … ‘ultimate meaning'” (162), bv “How can one bring into one’s individual life a full recognition of one’s relation to the universe as a whole?” (172). Volgens religieuses “one should live one’s entire life in an awareness of the transcendent” (172).

Crane onderskei die religieuse impuls en religieuse identifikasie. “The religious impulse is the need to live one’s life in harmony with the transcendent (for example, the will of God). And ‘identification’ is my term for the fact that religions are social institutions … one does not just believe in a religion, one belongs to it” (194). Daar is parktyke, bv rituele, waaraan gelowiges deelneem (314). “Belonging to a religion is similar to belonging to a nation or having an ethnicity” (962). “The religious impulse involves the view that the world is not meaningless … that the world we experience is not all there is … that behind it all is the mystery of God’s presence … the unseen order” (476). “The religious impulse gives the believer’s life meaning. It does this because it guides the believer in how to live life in accordance with the unseen order (or to live a life of piety, or faith, or holiness)” (707).

Crane erken “people may have something like a religious temperament without actually being believers” (593). Temperament is onspesifiek terwyl “the religious impulse … the complex content of a specific belief” is (607). “There can be people who have the religious impulse but do not participate in any practices; and there can be people who participate but lack any sense of the transcendent” (1111). Anders as gelowiges, wys die eksistensialiste die metafisiese af en verwag van elke individu om suiwer empiries sin van die werklikheid te maak en self (beperkte) sin aan sy eie lewe te gee. “Any meaning there is must be something we have to create for ourselves” (498).

“Belief is a psychological state, a state of mind” (224). Soms word geloof ‘n disposisie/ingesteldheid genoem, dus die neiging om op ‘n bepaalde manier in sekere situasies te handel. “Our beliefs govern our actions. What we do depends partly on what we believe and partly on what we want” (231). ‘n Mens kan nie bloot glo nie. “There must be something that is believed” (238). Hiervoor gebruik filosowe soos Franz Brentano (1838-1907) en Edmund Husserl (1859-1938) die term intensionaliteit: “the capacity of things (usually restricted to minds or states of minds) to be directed at things other than themselves” (1178). Byvoorbeeld, ‘n kruis is vir christene ‘n simbool “that … point[s] beyond the mere material reality to the desired transcendent reality beyond” (1169). Wat geglo word, kan van ‘n religieuse of nie-religieuse aard wees. In Engels kan hierdie onderskeid met behulp van twee woorde duidelik gemaak word: “faith” en “belief”. Wat laasgenoemde betref, kan ek bv glo (‘n opinie huldig) dat dit môre gaan reën, maar in die Wes-Kaap blyk dit deesdae meesal ‘n valse geloof te wees. Van sowel religieuse as nie-religieuse geloof kan gesê word: “Believing something is taking it to be true … belief aims at truth” (246). Maar wat geglo word, kan waar of vals wees (238).

Die kosmologiese beeld wat in religieë voorgehou word, moet nie sonder meer met wetenskaplike kosmologie vergelyk of gelykgestel word nie. Byvoorbeeld, gelowiges kan glo “there is an unseen order, and that our supreme good lies in harmoniously adjusting ourselves thereto” (434). “The order that is the focus of the religious impulse is a normative order, the order of how things ought to be” (448). Religieuse kosmologie het dus in groter mate te make met die gedrag wat van gelowiges verwag word as met die fisiese werklikheid. Vir die gelowige gaan dit om “living a certain kind of value-infused life and seeing significance in the world. Religion is a moral and practical outlook that is worlds away from scientific explanation” (757). “The search for meaning is a very different thing from the search for scientific knowledge” (805).

“Religious belief tolerates a high degree of mystery and ignorance in its understanding of the world” (785). Sint Anselmus (1033-1109) se moto was: “I believe so that I may understand” (812). Gelowiges “talk about the next world and the afterlife and mean it sincerely, but this is as much an expression of hope as any kind of explicit metaphysical supposition” (842). “The idea that God – or whatever transcends all this [the empirical world] – is ultimately beyond our finite human understanding [and] is something that is central to all religious traditions” (636). Hierdie sin vir die mistieke is die grondslag vir geglowiges se aanvoeling van wat verhewe is en ook vir wat as heilig beskou word.

Die wesenlik paradoksale of irrasionele aard van religie is soos volg deur een van die voorste filosowe, Alfred North Whitehead (1861-1947), in sy boek, Science and the modern world (New York: Free Press, 1925/1967, p 192), verwoord: “Religion is the vision of something which stands beyond, behind and within the passing flux of immediate things; something which is real, and yet waiting to be realised; something which is a remote possibility and yet the greatest of present facts; something that gives meaning to all that passes and yet eludes apprehension; something whose possession is the final good and yet is beyond all reach; something which is the ultimate ideal, and the hopeless quest” (856).

Dat religie in die geskiedenis soms dood en verwoesting gesaai het, word nie deur Crane ontken nie. “But nonetheless I maintain that any external assessment of the value of religion as a whole has to take into account its enormous positive value in many people’s lives … the sense of belonging to a culture and having a history; the sense of the ineffable [“onsegbare”] in the world; the sense that there is value in something beyond the satisfaction of one’s desires of the present moment. Some of these things can be had without religion; but religion crystallizes them for so many people to provide a sense of who they are” (1615). “Religious belief is very unlikely to be removed by scientific evidence, and its waxing and waning in certain parts of the world are the result of contingent cultural traditions and political factors that often have little to do with rational argument” (1922).

In gesekulariseerde samelewings word twee aktuele probleme deur Crane uitgesonder. “There is the practical, personal, or moral question of how atheists should accommodate religion and believers in their own lives and in their own personal view of the world, and there is the political question of how secular states should make room for religious believers” (1651). In Suid-Afrika is hierdie probleem eerder omgekeerd: In hoeverre behoort die religieuse meerheid ruimte aan gesekulariseerdes te gun? Die gebruiklike hedendaagse standpunt is dat daar vryheid van denke en uitdrukking moet wees. In die praktyk word die uitlewing van sodanige vryhede egter dikwels aan bande gelê.

“No one should object to attempts to combat the bad effects of religious belief: the intolerance, the violence, and the restriction on freedom of thought and action that some religious groups and institutions unquestionably promote” (1664). “It must be possible to be a tolerant person yet not tolerate offensive behavior” (1839). Daar is “religious behavior that is not illegal but nonetheless objectionable” (1852), bv “genital mutilation” (1845). Ek is sterk gekant teen besnydenis by albei geslagte. Dit is myns insiens primitiewe liggaamskending. In die praktyk kan dit moeilik wees om ‘n balans te handhaaf tussen “civility” (1866) of “politeness” (1873), “hypocricy” (1866) en “integrity” (1880), asook “taste” (1873) en “sensitivity” (1880).

Pascal Boyer

Hoewel Crane se wysgerige besinning verdienstelik is, word die wese van religie ten minste aanvullend baie deeglik deur die antropoloog Pascal Boyer in sy boek, Religion explained: The human instincts that fashion gods, spirits and ancestors (London: Vintage, 2002, 430p; Amazon Kindle $19,49), beskryf. Volgens hom is religie ‘n kulturele konstruk met so baie variasies dat die term kwalik gedefinieer kan word. Religie is “a convenient label that we use to put together all the ideas, actions, rules and objects that have to do with the existence and properties of superhuman agents like God” (p 10-11). Soos van ‘n volkekundige verwag kan word, is sy benadering histories, insluitende voor-histories, en word baie klem op die primitiewe oorsprong van religie in bygelowe, geeste en voorvaders gelê. Dit is plaaslik hoogs ter sake omdat die christelike godsdiens in swart geledere met elemente van tradisionele Afrika-religieë geharmonieer word. Dit is soortgelyk aan bv die pogings op Karibiese lande, soos Haïti, waar Rooms-Katolisisme met Vodou aangevul word.

Een van die definisies wat Boyer verskaf is: “Religion is about the existence and causal powers of non-observable entities and agencies” (8). “The explanation for religious beliefs and behaviours is to be found in the way all human minds work” (3). Dit is diep menslik om oor verskynsels te wonder en verklarings daarvoor te soek, selfs al is die gevolgtrekkings van nie-wetenskaplike aard. “People want to understand events and processes, that is, to explain, predict and perhaps control them. These very general, indeed universal, intellectual needs gave rise to religious concepts” (12). “The human psyche is so built that it longs for the reassurance or comfort which supernatural ideas seem to provide” (22). “Most accounts of the origins of religion amount to one of the following suggestions: human minds demand explanations, human hearts seek comfort, human society requires order, human intellect is illusion-prone” (6).

Die manier waarop mense dink en hoe hulle voel, kan die samelewing grondig beïnvloed. “Religion is not just something that is added to social life, it very often organises social life” (26). Dink aan hoe verskillend hedendaagse reisigers enersyds oorwegend protestantse en andersyds oorwegend Rooms-Katolieke lande ervaar, om van Oosterse lande nie te praat nie.

Heel teen die einde verwys Boyer na Michael Shermer se standpunt van “belief as mental negligence” (384), dus dat ander mense se insigte oorgeneem word pleks van eie oplossings vir probleme te soek. “It takes greater effort to challenge and rethink established notions than just accept them … in most domains of culture we just absorb other people’s notions” (32). Maar die situasie is nie so eenvoudig nie. “Concepts in the mind are constructed as a result of being exposed to other people’s behavior and utterances. But this acquisition process is not a simple process of ‘downloading’ notions from one brain to another. People’s minds are constantly busy reconstructing, distorting, changing and developing the information communicated by others. This process naturally creates all sorts of variants of religious concepts” (37).

Die vertolking van “dieselfde” religie kan van land tot land verskil en daar is al gesê dat iedere gelowige op sy eie manier glo, bv soos dit hom ten beste pas. “The problem with all religious codes is that they must be general enough to be applicable without change to all possible situations. This is why in most places where you find such religious codes (generally in literate cultures) you also find a whole literature that adds nuance to their application” (197). “In the domain of the supernatural, people have detailed representations even though they are not told much” (86). Byvoorbeeld, in die Bybel is daar bitter min inligting oor die hiernamaals. Die kernboodskap kan egter dieselfde bly. “To explain religion is to explain a particular kind of mental epidemic, whereby people develop (on the basis of variable information) rather similar forms of religious concepts and norms” (53-54).

Slot

“Neither religion nor secularism is going to disappear. The least we can hope for is peaceful coexistence” (Crane 1935). ‘n Religieuse en in veel mindere mate ‘n nie-religieuse oriëntasie is deel van Afrikanerkultuur. Dit is eie aan die kultuur van ‘n etniese groep dat daar interne variasies is. “What we call culture is the similarity between some people’s mental representations in some domains” (Boyer 44); dus nie eendersheid in alle opsigte nie. Vir my lyk dit asof Afrikaners primêr deur Afrikaans saamgebind word. Religie is ‘n opsig waarin variasie toegelaat kan/moet word.

Wat my hinder is die tradisioneel Afrikaanse Kerke se louheid oor Afrikaans. Die Gereformeerde Kerk het dit oorweeg om Afrikaans met Engels as sake- en sinodetaal te vervang (Netwerk24, 9 Januarie). Gelukkig is hiervan afgesien (Netwerk24, 11 Januarie). Die NG Kerk het nog nooit Afrikaans as ‘n hindernis vir eenheid met die Verenigende Gereformeerde Kerk voorgehou nie. Weens ontwikkelde bruin mense se voorkeur vir Engels sal Afrikaans as kerktaal weens sodanige kerkeenheid ‘n ernstige knou toegedien word. Die punt is: Die tradisioneel Afrikaanse Kerke toon geen groot bereidwilligheid om ononderhandelbaar lojaal teenoor Afrikaans te wees nie. Op grond waarvan word aanvaar dat die Afrikaanselement moet toegee en nie die Engelselement nie? Omdat dit ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes is wat in 1990/94 mandaatloos aan die magte van die bose oorgegee het?

In die goeie ou dae was daar net die drie tradisioneel Afrikaanse Kerke (NG, Gereformeerde en Hervormde Kerk) waaraan Afrikaners kon behoort. Lidmaatskap van die (Afrikaanse) Apostoliese Kerk, ‘n “sekte”, was in (elitistiese) Afrikanergeledere nie (werklik) aanvaarbaar nie. Sedert 1994 het die opset ingrypend verander. Naas en vanweë die afname in die lidmaatskap van die drie Afrikaanse Kerke het ‘n groot aantal kleiner kerkgenootskappe hulle verskyning gemaak. Religieuse eksklusiwiteit is al hoe minder ‘n kenmerk van die Afrikanerdom. Sekularisasie speel plaaslik ook ‘n rol, hoewel in veel geringer mate as in Europa.

Maar die kerkgenootskappe het self ook merkbaar gesekulariseer in die sin dat hulle hulle al hoe meer eerder hiermaals as hiernamaals rig. Dink aan die omvang wat bevrydingsteologie aanneem. Anders as vroeër hou die drie Afrikaanse kerkgenootskappe nie meer (landswye) biddae om reën nie. Tans ook nie in die droogtegeteisterde Wes-Kaap nie. Is dit nie dalk weens sekularisering nie? – dat, wat die weer betref, groter vertroue in natuurwetenskaplike kennis as aan Skriftuurlike uitsprake gegee word? Aan die ander kant het dit plaaslik skynbaar uit die mode geraak om wolke kunsmatig te “melk”.

Wat religie betref is die vraag waar die streep getrek moet word. As die net te wyd gespan word, word Afrikanerskap verwater. As die norme vir insluiting te eng geformuleer word, word die Afrikanerdom as klein minderheidsgroep nog verder ontmagtig. Dit lyk realisties om die toets vir insluiting op waardes te grond, afgesien daarvan of die waardes religieus of rasioneel gegrondves is. Dan sal daardie waardes geënumereer en hiërargies gerangskik moet word. Pleks van so ‘n teoretiese benadering met ingewikkelde toepassing behoort ‘n meer praktiese benadering eerder gevolg te word. Laat individue liefs toe om hulleself as Afrikaners te identifiseer. “An individual’s awareness of group ‘belonging’ was key to national and ethnic identity” (Hupchick, p 196). Afrikaners word in die propaganda dermate gediskrediteer dat daar min gevalle sal wees waar mense hulle tot Afrikaners verklaar sonder dat hulle met reg daarop aanspraak kan maak. Die enkele gevalle wat valslik op Afrikanerskap aanspraak maak, sal met sosiale druk uitgewerk kan word.

Die ideaal is dat Afrikaners kultureel so herkenbaar moontlik Afrikaners moet bly. Ons moet in groter mate die (pioniers)identiteit herontdek waarop ons voorheen met reg trots was. Ons moet geloof – dit is immers waaroor hierdie rubriek handel – ook in onsself herontdek; dus nie toelaat dat die magte van die bose ons selfbeeld permanent skade aandoen nie. Ons is van hier en ons het gekom om te bly. Ons moet weer van meet af aan ons eie koninkryk bou.

Leon Lemmer: Homoseksuele: Weerstand van die weerloses?

Deesdae word sekere neigings aan ons voorgehou asof dit wêreldwyd korrek sou wees. Die drie belangrikste polities byderwetse gebooie is dat jy bevoordeel moet word as jy nie-wit, vroulik en homoseksueel (insluitende talle variasies) is. Hierdie groepe het ‘n buitengewoon positiewe aansien verwerf. Dit maak nie saak of die mense in hierdie drie kategorieë ‘n minderheid of die meerderheid in ‘n land of die wêreld is nie. Wie bevoordeel moet word, is hulle. Verdienste/meriete word nie as ter sake geag nie. Die ander kant van die munt is dat teen blankes, mans en heteroseksuele gediskrimineer mag en moet word. Ek ervaar dit daagliks as ‘n drievoudige terugslag. Blanke, heteroseksuele mans het skurkstatus verwerf. Feitlik enigiets mag hulle toegevoeg of aangedoen word. Die teenoorgestelde geld egter nie. Wat jy ‘n nie-witte, vrou of homoseksueel toevoeg of aandoen, is aan uiters strenge sensuur en sanksies onderworpe. Jy móét groter simpatie met hierdie drie groepe openbaar as met dié waaraan jy teen wil en dank behoort of jy word ‘n sosiaal uitgeworpene.

Hierdie onverkwiklike werklikheid dien as agtergrond vir my bespreking van die teoloog André Bartlett se boek, Weerlose weerstand: Die gaydebat in die NG Kerk (Pretoria: Protea Boekhuis, 2017, 304p, R200). In die motto word alle mense asof vanselfsprekend waardig verklaar (p 5), dus ook diegene wat (moontlik) onwaardig is. Van die begin af word eintlik van die veronderstelling van die gelykheid en wesenlike eendersheid van mense (ten spyte van ongelykheid en andersheid) uitgegaan. Daarom word selfdegeslag-verhoudings en “huwelike” (kragtens Wet 17 van 2006 – 263) sonder meer aanvaar. Die enigste manier waarop polities byderwets van gelykheid en eendersheid afgewyk mag word, is om nie-wittes, vroue en homoseksuele meer of hoër of beter as blankes, mans en heteroseksuele te ag.

Die boektitel is ontleen aan Ernst van Heerden (1916-1997) se gedig “Ontsnapping” waarin die frases “weerlose weerstand” en “onbeholpe vlees” voorkom (6). Die woord “weerloos” het ‘n simpatie-dimensie wat deesdae dikwels in die konteks van die armes gebruik word. In dieselfde konteks is daar die stemloses. Die neiging is om sulke weerloses (die armes en stemloses) ten minste histories met nie-wittes en vroue te assosieer. Daarteenoor word homoseksualiteit histories in groter mate met mans as vroue geassosieer. Soos Bartlett gebruik ek die benaming “gay” as ‘n wisselvorm vir “homoseksueel” (33).

Die weerstand wat in die praktyk uit hierdie oorde ervaar word, is dikwels allermins weerloos. Hierdie weerstand kan deesdae uiters aktivisties, militant, gewelddadig en destruktief of ten minste demonstratief, onaangenaam en opdringerig wees. Gayweerstand is al lank nie meer weerloos nie. Die boektitel is nie ingestel op feitelike korrektheid nie. Dit gaan om die opwekking van simpatie in ooreenstemming met die outeur se radikale oortuigings. Die punt is dat die gaydiskoers talle ooreenkomste toon met wat in die politiek gebeur. Diegene wat op die snypunt van die byderwetse (bv linkse, liberale, humanistiese, progressiewe, marxistiese) politiek wil wees, is geneig om sterk pro-gay te wees. As jy daarbenewens ook predikant of teoloog is, word dit eintlik ‘n onverbloemde poging om religie, kerk en evangelie (meer) relevant en aanvaarbaar in ‘n gesekulariseerde wêreld te probeer maak; dus soortgelyk aan die bevrydingsteologie.

Bartlett noem dat die uitgewer Nicol Stassen “voorgestel het dat ek die boek skryf” (304). Op die agterkant beveel Waldimar Pelser, die redakteur van Rapport, die boek aan. Neels Jackson, die redakteur van Kerkbode, het die voorwoord geskryf. Hy plaas die boek dadelik in die politieke arena met verwysing na die slawe en die oopverklaring van die Nederduitse Gereformeerde (NG) Kerk vir alle rasse in 1986 (9). Daarna het die NG Kerk by die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke aangesluit, wat onder die leiding van mense soos Desmond Tutu, Beyers Naudé en Frank Chikane vóór 1994 openbare onrus gestook en terrorisme aangepor het. Sedert 1998 is die NG Kerk ook lid van die Wêreldraad van Kerke. Nasionale en internasionale aanvaarding van die NG Kerk gaan egter gepaard met ‘n drastiese afname in lidmaatskap. Dit is omdat Afrikaners/Boere kultureel fundamenteel van die deursnee-Suid-Afrikaner en -Afrikaan verskil en verkies om nie wêreldburgers te wees nie.

Die tradisionele standpunt van die NG Kerk was: “Jy gaan hel toe, want jy is skeef” (60). Die toegewings wat die NG Kerk sedert 1986 aan gays gemaak het, word “normalisering” genoem: “die aanvaarding dat heteroseksualiteit nie die enigste normale vorm van seksualiteit is nie. Dit gaan om die groeiende besef dat die spektrum van lesbies, gay, biseksueel, transgender, interseksueel [LGBTI] en dies meer ‘n groter en komplekser werklikheid is as die eenvoudige binêre skema van man en vrou waarmee in die verlede gewerk is” (9). Toe die algemene sinode van die NG Kerk in 2015 besluit het dat homoseksuele in sy kerke burgerlike verbintenisse/huwelike kan aangaan en predikante sowel gay as nie-selibaat mag wees, “het die NG Kerk nie net die eerste hoofstroomkerk in Suid-Afrika én in Afrika geword om so ‘n besluit te neem nie, maar ook gedoen wat nog net in ‘n handjievol ander kerke wêreldwyd reggekry is” (13).

Ek aanvaar dat daar in uitsonderlike gevalle mense is wat anatomiegewys (ooglopend en andersins) nóg man nóg vrou is. Daar is ‘n groter groep wat anatomiegewys nie duidelik van die genoemde binêre skema (man/vrou) afwyk nie maar wat in hulle seksuele gedrag voorkeur aan dieselfde geslag gee. Hulle is homoseksueel in funksionering. Wat Bartlett doen, is om sonder meer telkens te beweer dat homoseksuele só gebore is; selfs al voor geboorte só was. Daarmee word die bestaan van fundamenteel verskillende soorte homoseksualiteit ontken. Ek dink dat daar ten minste duidelik tussen aangebore en aangeleerde homoseksualiteit onderskei moet word. Ek kon nie verstaan dat Bartlett enersyds na die interaksie van aangebore en omgewingsfaktore verwys (35) en daaraan voortgaan asof daar slegs aangebore homoseksualiteit is nie. Later verduidelik hy: “Sosiale faktore kan wel ‘n rol speel om ‘n oriëntasie wat reeds vasgelê is te bevestig en die ontplooiing daarvan te bevorder” (50). Wat hy soos die pes vermy, is enige poging om homoseksuele se gedrag te verander.

In 1986, na aanleiding van ‘n 1980-verslag, het die NG Kerk wel tussen kern- en pseudo-homoseksualiteit onderskei (19, 51). Die hedendaagse propagering van die voortreflikheid van gayverhoudings en die buitensporige uiterstes waartoe gegaan word om diesulkes te beskerm en simpatie vir hulle te wek, bring mee dat homoseksualiteit ‘n gesogte modeverskynsel geword het wat deur sommige heteroseksuele nagevolg word. Dit het skynbaar ‘n prestige-saak geword as jy kan sê jy het ‘n selfdegeslag-lewensmaat eerder as wat jy ‘n verstokte, binêre skema, getroude man of vrou is. Sommige mense is nie homoseksueel gebore nie. Hulle word homoseksueel. Dit is dus foutief en doelbewus misleidend om te beweer dat almal wat hulle homoseksueel gedra só gebore is en nie kan verander nie. Die klimaat word deesdae geskep dat hulle nie hoef te verander nie omdat ‘n homoseksuele leefwyse in dieselfde mate as dié van heteroseksuele sosiaal aanvaar behoort te word.

‘n Saak wat glad nie afdoende in die openbare diskoers verreken word nie, is die mate waarin homoseksuele gedrag vir heteroseksuele afstootlik kan wees. Dit gaan nie (noodwendig) om vooroordeel en ‘n gebrek aan verdraagsaamheid (woorde met ‘n sterk politieke konnotasie) nie. Dit kan ‘n heeltemal natuurlike reaksie wees. Dekades gelede het ek die rolprent Deliverance (1972) gaan kyk. Die berugte, uitgerekte verkragtingstoneel van ‘n man deur ‘n man bly my tot vandag toe by as uiters afstootlik. Ek sou te graag nie daardie rolprent wou gesien het nie. Homoseksualiteit is tradisioneel met geslagsverkeer tussen mans geassosieer. Dit is terselfdertyd homoseksualiteit in sy afstootlikste vorm. Dit kom neer op die gebruik van die anus en kolon op ‘n ander manier as wat gewoonlik die geval is. Die verweer is dat homoseksualiteit nie noodwendig so beoefen word nie. Maar die feit is dat dit soms/dikwels hierdie vorm aanneem en vir baie heteroseksuele is dit heeltemal onaanvaarbaar en kan hulle nie hulle seën daaroor uitspreek nie. Daar is al beweer dat (sommige vorme van) homoseksuele gedrag, soos kolonisme, eintlik nie seks is nie maar die nabootsing daarvan. Ek gebruik die term “kolonisme” omdat sodomie ook ander homoseksuele praktyke insluit.

In die mediese vakliteratuur word verduidelik dat die homoseksuele gebruik van die anus en kolon ongewens is omdat die subjek verlies aan ontlastingsbeheer kan ervaar; dermate dat ‘n operasie nodig kan wees. Dit is dus vals om te beweer, soos dikwels gebeur, dat ‘n gay leefwyse niemand skade berokken nie. Daar is ook die kwessie van die verspreiding van veneriese siektes, insluitende die dodelike MIV/Vigs; ‘n aangeleentheid wat glad nie deur Bartlett aan die orde gestel word nie omdat dit hom in die propagering van sy pro-gay standpunt nie pas nie. Die verweer is dat heteroseksuele gedrag óók veneriese siektes versprei. Maar dit is geboekstaaf dat homoseksuele mans ‘n leidende aandeel in die vinnige internasionale verspreiding van MIV gehad het, onder meer weens die neiging by sommige homoseksuele om dikwels geslagtelik te verkeer en daarby met ‘n groot verskeidenheid mense.

Wat Bartlett doen, is dat hy homoseksuele praktyke (sekerlik insluitende kolonisme) goedkeur en propageer. Hy doen dit op grond van sy vertolking van die Bybelboodskap in sy geheel (die liefdesgebod, wat aanvegbaar is – kyk hier onder) en sekere Bybelteksverse. Hierdie teksverse verplig Bartlett om promiskue gedrag by almal (hetero- en homoseksuele) af te keur. Ingevolge die gelykheids- of eendersheidsdogma is homoseksuele gedrag as sodanig volgens Bartlett egter wesenlik nie meer promisku as dié van heteroseksuele nie. Soos oor swartes in die verligte politiek, word deurgaans gehamer op hoe homoseksuele se gevoelsens seergemaak word en die pyn wat hulle moet verduur weens die afkeurenswaardige gesindheid van sommige heteroseksuele. Wat Bartlett nie noem nie, is dat die gaydebat in die NG Kerk uit die staanspoor anders as ander kwessies benader is. Wanneer die NG Kerk voorheen uitsluitsel oor iets (bv doop of dobbel) wou hê, is eerstens nagegaan wat die Bybel sê en daarna hoe dit lidmate of mense in die algemeen raak. In die gaydebat is die prosedure breedweg omgekeer. Die gevoelens en heil van homoseksuele word as uitgangspunt gebruik, of ingevolge menseregte as primêr beskou, en daarna word gepoog om skriftuurlike gronde vir ‘n pro-gay standpunt te vind.

Waarvoor ek onder meer pleit, is dat daar gerus groter begrip kan wees vir heteroseksuele se natuurlike reaksie op die aard van ten minste sommige vorme van homoseksualiteit. Dit beteken op sy minste dat homoseksuele liefs minder demonstratief en uittartend te werk moet gaan. Dit sal ongetwyfeld seksuele harmonie en verdraagsaamheid bevorder. Ek ontken nie dat daar iets soos homoseksualiteit bestaan nie. ‘n Mens moet ook nie sonder simpatie wees vir die klein minderheid wat só gebore is nie. Maar dit is vir baie heteroseksuele swaar om saam te leef met die mate waarin hierdie (ongewone) soort leefwyse deesdae gepropageer en oorpositief voorgestel word. In werklikheid is homoseksualiteit in baie gevalle ‘n sielsongelukkige toestand wat onbestendigheid en selfs selfdood in die hand werk. Die American Psychiatric Association het in 1973 beweer “homosexuality is not an … emotional problem” (35), maar dit veroorsaak sekerlik groot emosionele onstabiliteit in gay geledere. Een gay beweer: “Ek dink ek is bevoorreg om gay te wees” (56) terwyl ‘n ander een daarteenoor sê: “Jy sal nie só [‘n] keuse maak as jy ‘n keuse gehad het nie” (58).

In sommige gevalle het ek hier bo woorde soos “gewoonlik” en “natuurlik” gebruik. Dit is omdat die gewoonte gevestig is dat die woorde “abnormaal” en “onnatuurlik” liefs nie in die konteks van seksualiteit gebruik moet word nie. Dit is ‘n subverskynsel van die gelyk- en eerdersverklaring van mense. Maar homoseksuele as ‘n groep, wat alle vorme van homoseksualiteit insluit, is in alle samelewings ‘n minderheid. Sommige van hulle seksuele praktyke is ongewoon. Dwarsdeur Bartlett se boek word erken dat hulle anders is ten spyte van al die pogings tot gelyk- en eerdersverklaring. In ‘n sin kom dit daarop neer dat gays afwyk van die normale of gewoon gangbare in die samelewing. Bartlett strewe na die assimilasie of insluiting (dikwels “omarming” genoem) van homoseksuele op alle vlakke en oral; dus nie net as gemeentelede nie, maar ook as kerkraadslede en predikante. Soos in die hedendaagse politiek is inklusiwiteit en nie-diskriminasie die wagwoorde.

Selfdegeslag-verhoudings en -huwelike bring nie kinders voort nie. Die vraag is of dit nie ‘n aanduiding kan wees dat die geslagsverhoudings van gays ten minste in daardie opsig onnatuurlik is nie. Die verweer is dat heterogene huwelike soms ook kinderloos is en dat seks nie uitsluitlik met die oog op voortplanting beoefen word nie. Maar die punt is dat voortplanting noodsaaklik vir die voortbestaan van die spesie is en dat gay verhoudings dit verydel en in daardie opsig teenstrydig met die natuurlewe is. Bartlett onderskryf egter die standpunt dat homoseksualiteit “as [‘n] normale variasie van menslike seksualiteit beskou” word (50). “Homoseksualiteit kan beoordeel word as ‘n wisselvorm van normale menslike seksualiteit en is dus ‘n simptoom van die ryke verskeidenheid [diversiteit] wat in God se skepping opgesluit is – vergelykbaar met iets soos linkshandigheid wat voorheen ook as abnormaal beskou is en terapeuties probeer ‘herstel’ is” (87-88).

Dit is seker nie moontlik om meer radikaal pro-gay as Bartlett te wees nie. Die kinders van gay egpare (uit vorige verhoudings, kunsmatige bevrugting of aanneming) behoort volgens hom in die kerk gedoop te kan word. Geen gays, insluitende predikante, hoef selibaat (geassosieer met die Rooms-Katolieke Kerk) te lewe nie omdat dit nie van heteroseksuele verwag word nie. Selfdegeslag-huwelike of “burgerlike verbintenisse” behoort soos tradisionele huwelike in kerke voltrek te kan word. Homoseksuele moet hiervolgens volle en nie tweedeklas-lidmate wees nie (99). Bartlett versuiker die pil van absolute gelyke regte vir almal met die toegewing dat gemeentes self kan besluit wie gedoop of getrou word en of hulle gay kerkraadslede of predikante wil kies. Maar hy weet baie goed as sommige gemeentes ‘n pro-gay gesindheid uitleef en ander dit nie doen nie, daar by laasgenoemdes dadelik ‘n bohaai oor diskriminasie en liefdeloosheid opgeskop sal word. Wat nodig is maar nog nie deur die NG Kerk gedoen is nie, is om omvattend ondersoek in te stel na die gedrag van gay lidmate sodat geweet kan word wat alles deur Bartlett as (Bybels) aanvaarbaar verklaar is.

Diegene wat polities links (oa humanisties) is, hou daarvan om die kernboodskap van die Bybel tot die sogenaamde liefdesgebod te reduseer. Maar dit gaan moeilik om die Ou Testament eerder met liefde as wreedheid te assosieer. In die Nuwe Testament gaan dit ietwat makliker maar die hel bly ‘n baie warm plek. Volgens Levitikus moet jy jou naaste so lief soos jouself hê. Maar hierdie woorde “referred only to fellow Israelites, not to people in neighboring nations” (Robert Wright, The evolution of God, London: Abacus, 2009, p 235, ook 257). “‘Love your neighbor’ is a recipe for Israelite social cohesion, not for interethnic bonding” (260). Van die oudste boek in die Nuwe Testament word gesê: “In the book Mark, the word ‘love’ appears in only one passage” (257). Ons het “reason to doubt that the real Jesus actually uttered the phrase ‘Love your enemies'” (260). “Paul’s ‘brotherly love’ wasn’t truly ‘universal.’ It focussed more heavily on fellow Christians than on outsiders” (299). In die vroeë christelike kerkgeskiedenis was die christen se naaste “his fellow Christian” (283).

Die huidige manie dat ons almal moet liefhê, is onnatuurlik. Ons is (feitlik) noodwendig geneig om diegene naaste aan ons (dus eerder familie as totale vreemdelinge) lief te hê en aangetrokke te voel tot diegene met wie ons kulturele bande het (bv Afrikaners, Europeërs, Westerlinge). Om van ‘n Afrikaner ‘n halsoorkop Afrikaan-liefhebber te maak, kan onmoontlik blyk te wees. Kulturele verskille, soos ander verskille (bv tussen hetero- en homoseksuele), moet eerder erken as ontken word. Insgelyk is die ons/hulle onderskeid so natuurlik soos water. ‘n Mens moet onderskei/diskrimineer om te kan lewe; sekere dinge is goed en gewens terwyl ander dinge sleg is en vermy moet word. Dit hoef nie vooroordeel of benadeling te behels nie.

Tot duser het ek oorsigtelik met Bartlett se boek gehandel en min bladsyverwysings verskaf. Van nou af gaan ek meer spesifiek wees. Ek gaan hoogs selektief te werk en poog om nie te herhaal nie.

In hoofstuk 1 gaan dit vir Bartlett, soos in die politiek, om gelykwaardigheid en menswaardigheid (13). Gays het pyn en verwerping ervaar en verskoning vra is dus aan die orde van die dag (14). Gays is verguis en aan verontmenslikende veroordeling blootgestel en dít weens “valse stereotipering en die gebruik van denkbeelde wat lank reeds verkeerd bewys is, om ‘n uitgediende siening van homoseksualiteit staande te hou” (15). Later word in dieselfde asem genoem: “rassisme, gender-ongelykheid en die miskenning van die menswaardigheid van gays” (42).

In hoofstuk 2 toon Bartlett aan dat die gaydebat in die NG Kerk in dieselfde jaar, te wete 1986, begin het toe die algemene sinode rasse gelyk verklaar het (21) en hierdie kerkgenootskap hom van apartheid gedistansieer het (23). ‘n Bedenklike aspek van hierdie hoofstuk is Bartlett se insinuasie dat diegene wat die luidste teen homoseksualiteit beswaar maak juis diegene is wat gay verhoudings begeer (24, 26).

In hoofstuk 3 word genoem dat homoseksualiteit tydens die grondwetlike onderhandelings van 1990/94 gedekriminaliseer is. In die 1996-grondwet “is daar uitdruklik voorsiening gemaak dat daar teen geen persoon op grond van seksuele oriëntasie gediskrimineer mag word nie” (28). Dit is seker ook toe dat prostitute as sekswerkers ontpop het. Nelson Mandela het die algemene sinode van die NG Kerk in 1994 toegespreek en waaragtig apartheid as ‘n “verskroeide aarde-beleid” bestempel, terwyl dit die ANC se beleid was dat Suid-Afrika tot op die grond afgebreek kon word ten einde dit vir swartes moontlik te maak om die politieke mag in te palm.

Voortaan sou die sinode nie meer peiltrek op “die onfeilbare en letterlike betekenis van elke spesifieke woord en teks” in die Bybel nie (29). Daar sou ‘n “meer genuanseerde hantering van die Bybel” wees, wat die hek wyd ooplaat aan aktiviste soos Bartlett om inlesing van hulle voorkeure in die Skrif te doen; dat dit eerder moet gaan om “die breë [deesdae verpolitiseerde] heilsboodskap” en dat die “proeftekste” (daardie teksverse wat hulle uitdruklik en ondubbelsinnig teen homoseksualiteit uitspreek) “na sekere homoseksuele praktyke verwys, maar nie na homoseksualiteit as sodanig soos ons dit vandag verstaan nie” (29). Dit is glo net “perverse vorme van homoseksualiteit, byvoorbeeld verkragting, tempelprostitusie, afgodery en pederastie [pedofilie – 53]” wat veroordeel word (45). Die term “proeftekste” laat dit klink asof hier voorlopige of hipotesiese stellings gemaak word. In werklikheid is hulle dik spykers in die doodskis van gay lewenswyses.

In hoofstuk 4 word daar soos volg aangehaal: “God het vir my gewys dat ek geen mens as onheilig of onrein mag beskou nie: (Hand. 10:28)” (49). Die tersydestelling van die onderskeid tussen Jood en nie-Jood word vertolk as “die algemene opheffing van alle uitsluitingskategorieë” (49). Gevolglik mag gays ook nie uitgesluit word nie. Teen niemand mag gediskrimineer word nie. Almal moet so gelukkig moontlik gehou word. Dit lei bv tot Desmond Tutu se gebod dat alle gelowiges, afgesien van die religie waaraan hulle behoort, tot die hemel toegelaat word. Almal is goeie mense. Sondaars word skaars. Bartlett beweer “dat homoseksualiteit … in alle samelewings, op alle vlakke van die samelewing en alle periodes van die geskiedenis voorkom” (50). Dit geld ook misdadigers, sondaars, ens, en verskaf dus slegs ‘n bevestiging van teenwoordigheid en geen kwalitatiewe aanduiding nie.

In hoofstuk 5 word van Levitikus 18:22 en 20:13, wat homoseksuele dade uitdruklik verbied, gesê: “Klaarblyklik geld meeste van hierdie uitsprake … nie meer in letterlike sin vir ons vandag nie” (71). In 1 Korintiërs 6:9 en 1 Timoteus 1:10 word glo “woorde gebruik waarvan die presiese betekenis omstrede is. Hoewel dit duidelik is dat homoseksuele gedrag hier sterk veroordeel word … daar verskillende menings is oor watter spesifieke gedrag ter sprake is” (71). Oor Romeine 1[:26-27]word beweer “dat die betekenis daarvan nie so vanselfsprekend is as wat soms gedink word nie. Hoewel die gedeelte sterk afwysend teenoor homoseksuele praktyke staan, is dit nie die eintlike punt van Paulus se kritiek nie, maar eerder die selfverheffing van die Jode teenoor die heidene” (72). “Net soos die skerp oordeel oor seksuele losbandigheid in die algemeen (soos in vs 24-25) nie beteken dat seksualiteit as sodanig daarmee as sondig afgewys word nie, hoef die skerp oordeel oor homoseksuele losbandigheid in vs 26-27 ook nie sonder meer as ‘n veroordeling van homoseksualiteit as sodanig geïnterpreteer te word nie” (86). Dit lyk na gevalle van: Daar staan nie wat daar staan nie. In hierdie konteks loof Bartlett die teoloog Flip Theron se “kreatiewe vermoë om Bybelse tekste te ontsluit” (76).

In hoofstuk 6 skryf Bartlett: “Die sogenaamde veroordelende tekste in die Bybel nie noodwendig met die verskynsel van homoseksualiteit as sodanig te doen het nie, maar waarskynlik met geperverteerde vorme van homoseksuele uitlewing soos verkragting (in die Sodom-verhaal), tempelprostitusie (in die Levitikus-tekste) en seksuele losbandigheid (in die Korintiërs- en Timoteus-tekste). Oor die saak van homoseksualiteit sê die tekste eintlik baie min” (80). Dit kan daarop neerkom dat Sodom en Gomorra volgens Bartlett behoue moet bly. Ook: “Dat daar redelike eenstemmigheid onder kundiges is dat homoseksualiteit nie aangeleerde gedrag is nie, maar ‘n wesenlike oriëntasie wat baie vroeg reeds (moontlik selfs voor geboorte) vasgelê is en wat slegs in hoogs uitsonderlike gevalle gewysig kan word” (81). Hy praat van “konstitusionele homoseksualiteit (dit wil sê homoseksualiteit as ‘n vaste oriëntasie)” (83). Nêrens stel Bartlett homoseksualiteit as modeverskynsel aan die orde nie.

In hoofstuk 7 word genoem dat Frits Gaum “hom voorheen reeds sterk negatief teen ‘n homoseksuele leefwyse uitgespreek het” (104). Sedertdien het hy ‘n lojale ondersteuner van sy gay predikantseun Laurie geword. Wat as anti-gay tekste beskou is, het “verouderde Skrifuitleg” geword (106). Daar word egter na “eksgays” (109, 110) verwys, wat daarop dui dat gay gedrag wél in heteroseksuele gedrag omskep kan word. Soos in die politiek (dink bv aan die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie) is daar die oproep, “let the gay people tell their own stories” (110). Daar moet nie net óór gays gepraat word nie maar ook en veral mét hulle. Dan móét daar geluister word. Soos in die politiek moet daar eerder op ooreenkomste as verskille gelet word (88).

In hoofstuk 8 kom daar nie eintlik nuwe gesigspunte aan die lig nie. Daar word voorgestel dat die algemene sinode nie in daardie stadium (2007) ‘n meerderheidsbesluit afdwing nie: “dat daar in die plek daarvan eerder gekies sal word vir die verantwoordelike bestuur van die diversiteit in die kerk” (124).

Hoofstuk 9 staan in die teken van die Belydenis van Belhar (1986) waarin daar die tydgenootlike vertolking is van God wat “op ‘n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is.” Om in dieselfde asem as hierdie belydenis genoem te word, is vir Bartlett ‘n kompliment (101). Johan Symington, die redakteur van Kerkbode, skryf: “Gemeentes behoort nou, nog meer as ooit, pastoraal uit te reik na hulle wat gemarginaliseer word” (95). Dit gaan om inklusiwiteit. Geen mens moet as heilig of onrein beskou word nie (93). “Dit beteken dat geen menslike kwaliteit, anders as ongeloof, as uitsluitingskategorie deur die kerk hanteer mag word nie” (87). Die “Seisoen van Menswaardigheid” het aangebreek (144).

In hoofstuk 10 word beweer “dat ‘n groot deel van die bevolking so [gay] is” (156). Wanneer gays lewensmaats kies, kan dit gaan om “duursame langtermynverhoudings … en nie om selfsugtige bevrediging nie” (157). Die ideaal is die “normalisering van die posisie van lesbiërs, gays, biseksuele en transseksuele persone binne die kerk” (160). Bartlett erken dat hy “die saak van die kerk se gaylidmate so sterk as moontlik bevorder” (167). Soms het hy hom “onnodig skerp uitgespreek” (173).

In hoofstuk 11 word kant gekies teen “eksklusiewe en ongenaakbare” Skrifvertolking (169). Liefdeloosheid en overdraagsaamheid moet plek maak vir deernis en omgee (170). ‘n “Liefdevolle, barmhartige” vertolking van die Bybel is nodig (171). Daar word verwys na 1 Johannes 4:7-8 waar gesê word: “Liefde kom van God” en “God is liefde.” (173). Dan gly Bartlett na hierdie (gevaarlike) vertolking: “Ek het die mening uitgespreek dat as ware liefde van God kom, en nie van een of ander twyfelagtige bron soos die duiwel nie, ons ons die vraag moet afvra of ons dan die reg het om mense te verhinder om aan hierdie [!] liefde uitdrukking te gee in die vorm van ‘n vaste verhouding van wedersydse trou” (173).”Ten diepste [word] van ons gevra … om uitvoering te gee aan die Bybelse liefdesgebod” (178). In 2015 het die algemene sinode van die NG Kerk wesenlik Bartlett se pro-gay standpunt met 102 stemme teen 88 aanvaar (180). Vier lesbiërs is toegelaat om “elke dag met T-hemde met die logo #liefdeisliefde daarop op die galery van die sinodesaal” te sit (182).

In hoofstuk 12 word vertel van die reaksies op die 2015-besluit waarmee die NG Kerk ‘n “fundamentele skuif gemaak” het (189). “Die mooiste koerantstorie” was van Jean Oosthuizen onder die opskrif, “NG Kerk se eie 2 Februarie” – ‘n verwysing na FW de Klerk se noodlottige toespraak in 1990. “Daarmee het die kerk nou uiteindelik sy eie Rubicon oorgesteek – iets wat die toekoms van die kerk onherroeplik gaan verander” (191). Daar word genoem dat die pro-gay besluit “lotsbepalend” vir die NG Kerk kan wees (189). “Dis ‘n geveg om die siel van die NG Kerk” (203) volgens ‘n predikant, Johannes de Koker. Bartlett meen dat daar nou “op ‘n meer verantwoordelike wyse” met die Bybel omgegaan word (196). ‘n Predikant, Danie Mouton, skryf: “As God gays vir die bediening bly roep, wie kan hulle belet?” (197). Die eintlik vraag is egter: Het God hulle werklik geroep? ‘n Behoudende ouddiplomaat skryf dat ingekoop is “in die kompromie-denke om van die NGK ‘n humanistiese mens-georiënteerde ‘spyskaart-kerk’ te maak … Die kerk moet as roeping van God die waarheid verkondig téén die tydsgees in … Die genade & liefde word nou humanisties-eensydig beklemtoon” (201-202).

Hoofstuk 13 handel oor die gevolge van die spanning en verdeeldheid wat die 2015-besluit in die NG Kerk veroorsaak het. In November 2016 is daar “vir die heel eerste keer in die geskiedenis van die NG Kerk ‘n buitengewone vergadering van die algemene sinode byeengeroep” (203). Soos in Amerika word daar nou gepleit vir “veilige ruimtes” waarin gesprekke oor verskille gevoer kan word (206, 211). Bartlett is beswaard oor die “klandestiene aard” van sommige van die anti-gay gesprekke (216), maar dit is duidelik dat hy aktief betrokke is by soortgelyke “netwerking” ten einde pro-gay resultate te verkry. Myns insiens word daar tereg kommer uitgespreek oor die soort opleiding wat sommige teologiese fakulteite aanbied (217).

Wat ek ontstellend vind, is dat regsmenings wat deur die NG Kerk ingewin is, ook dié deur sy eie regsverteenwoordiger, in Engels is (226, 228, 230, 236, 237). In die Andrew Murray-gemeente in Johannesburg word omsendbriewe aan gemeentelede in Engels gestuur (287). Dan besef ‘n mens dat die NG Kerk deesdae nooit amptelik vir Afrikaans in die bres tree nie; dat hereniging met die Verenigende Gereformeerde Kerk ‘n groot terugslag vir Afrikaans as kerktaal sal wees maar dat dit die NG Kerk skynbaar in geen opsig daarvan weerhou om na kerkeenheid te streef nie.

Bartlett se politieke onderrok hang ver uit wanneer hy oor die opskorting van die 2015-besluit skryf: “Vir my gevoel het ons ‘n situasie soortgelyk aan dié van die 1857 sinode van Kaapse kerke. Die kerk neem [in 2015] met oortuiging ‘n beginselstandpunt, maar besluit dan [in 2016] om ‘ter wille van die swakheid van sommige’ nie uitvoering te gee aan die beginselbesluit nie. Soos in 1857 is dit weereens ‘n besluit ten koste van die meer weerlose en kwesbare lidmate van die kerk” (231). Wat Bartlett doelbewus verswyg, is dat die skeiding van wit en bruin gemeentes in 1857 vrywillig was. Bartlett wil hê dat “ons getrou” moet wees “aan ons beginsels en ons oortuigings” (231), wat uiteraard nie noodwendig Bybels gegrond is nie. Volgens Bartlett word “die [2015-]besluite van die algemene sinode verontagsaam … en die belange van die weerloses in die kerk ondergeskik gestel … aan die belange van die magtiges en die invloedrykes” (232). Bartlett wou ‘n verskil maak (232) maar sy pogings is deur konserwatiewe en fundamentaliste verydel.

Hoofstuk 14 handel oor die 2016-sinode. Bartlett is vol lof vir die 2015-besluit. Oor die 2016-sinode haal hy egter Beeld se karakterisering, “Haat vermom as liefde,” aan (239). “Ek sou nie noodwendig presies hierdie selfde woorde gebruik om my belewenis van die sinodesitting te beskryf nie, maar as ek terugkyk op die meer as dertig jaar van my bediening as predikant in die NG Kerk, staan hierdie sinode seer sekerlik uit as een van die uiterste laagtepunte wat ek nog beleef het. Dit het nie net te doen gehad met die feit dat die 2015-besluit op skokkende wyse van die tafel gevee is nie, maar ook met die toksiese atmosfeer van onderlinge wantroue en ‘n ondertoon van aggressiewe onverdraagsaamheid wat ek aangevoel het” (239).

Meer as 130 dokumente het voor die sinode gedien. Bartlett gooi enige poging tot ewewigtige verslagdoening oorboord deur te erken: “Ek wil wel ‘n paar [dokumente] uitlig wat ‘n besondere indruk op my gemaak het en wat tot ‘n groot mate uitdrukking gee aan my oortuigings” (244), bv die (gevaarlike) onderskeid tussen “Christengelowiges” en “Bybelgelowiges.” Ons moet glo in die eerste plek christengelowiges wees pleks van ongekwalifiseerd Bybelgelowiges te wees (248-249). ‘n Teologiestudent, Stefan de Klerk, het ‘n e-pos, wat sy pa aan hom as sy gay seun gestuur het, voorgelees. Daar word tot hierdie gevolgtrekking gekom: “Ek is ‘n Koningskind se pa – wat ‘n voorreg!” (253).

“Die een voorlegging wat waarskynlik die mees deurslaggewende bydrae gelewer het tot die terugwaartse besluit van die buitengewone algemene sinode, was die gravamen [beswaarskrif] wat deur Chris van Wyk van die Oos-Kaap ingedien is” (257). Hierop is Bartlett se kommentaar: “Die vraag wat Chris myns insiens … nie behoorlik verreken nie, is of dit wat in die Bybel beskrýf word ook vandag as normatiéf beskou moet word. Die Bybel verwoord byvoorbeeld net ‘n patriagale wêreldbeeld” (259). Anders as in 2015 het die 2016-sinode ondubbelsinnig besluit dat “vaste lewensverbintenisse tussen mense van dieselfde geslag vir die kerk onaanvaarbaar is en dat predikante van die kerk op geen manier by die bevestiging van sulke verbintenisse betrokke mag wees nie” (266).

In hoofstuk 15 het Bartlett dit teen die “heteronormatiewe diskoers,” wat hy soos volg verduidelik: “Die manier van dink en redeneer wat daarvan uitgaan dat heteroseksualiteit die enigste norm vir intieme interpersoonlike verhoudings is, en dat alles wat nie daarmee ooreenstem nie as afwykend beskou moet word” (269). Bartlett is erg suur oor die herbesinning wat tot die 2016-besluit gelei het. Hy noem dit ‘n “regsomkeer” (270). Die lesbiërs is nie soos in 2015 toegelaat om met hulle T-hemde die logo #liefdeisliefde uit te stal ten einde die afgevaardigtes tot ‘n pro-gay besluit te intimideer nie. Die huisreëls bepaal: “Geen mense met kleredrag of plakkate of enigiets dergeliks wat standpunte oor selfdegeslagverhoudings verteenwoordig of propageer word toegelaat in die vergadering nie” (270).

Jurie van den Heever en Chris Jones het in Rapport, onder die opskrif “Meer eenders as anders,” ‘n pro-gay betoog gelewer (275). Martie Potgieter dink egter dit is verkeerd om “die NG Kerk die vark in die verhaal te maak” (277). Wannie Carstens het ‘n ander siening en het uit die NG Kerk bedank. Hy dink die sinode het die Bybel selektief gebruik: “My kerk het my in die steek gelaat en verraai” (282). LiMari Louw skryf oor haar “diepste, natuurlike, God-geskape menswees” en pleit vir “liefde … en die aanvaarding van alle mense” (285). Daar was ‘n hofuitspraak waarvolgens “godsdienstige instellings die reg het om in sekere sake wat verband hou met hulle leerstellings teen persone te diskrimineer” (295).

In hoofstuk 16 onderneem Bartlett om aan te hou om weerstand te bied (303).

Ek gee graag erkenning aan die insette wat my broer gelewer het. Hy beskik oor grondige kennis van baie onderwerpe. Elke week lê ek my teks voor publikasie aan hom voor vir die opsporing van tik- en ander foute en kommentaar. Ek is groot dank aan hom verskuldig.

 

NG Kerk stel poligamie in, ná versoek van gay-lidmate

‘n Studiekommissie van die NG Kerk onder voorsitterskap van dr. André Bartlett het aanbeveel dat poligamie deur die Kerk aanvaar word. “Ons verwag dat poligame huweliksmaats vanaf vandag net soos tradisionele sisgenderpare voor die kansel die huweliksformulier in ons kerk sal kan opsê,” sê Bartlett. “Ek het self reeds ‘n eggemeenskap van drie mense in die kerk getrou.”

Nadat die algemene sinode van die NG Kerk verlede jaar met 102 stemme teen 88 gay huwelike aanvaar het, het vele ampsdraers gevoel dat die kerk nog nie ver genoeg gegaan het in sy “verwerping van heteronormatiwiteit en bevestiging van geslagtelike diversiteit nie”. Die studiekommissie het ook by Islam gaan kers opsteek wat poligamie betref.

“Ons aanvaar almal nou dat daar net een Opperwese is wat ons op verskillende maniere aanbid,” het dr. Bartlett gister in sy huis in Parkview, Johannesburg, aan ‘n uitgesoekte groepie joernaliste gesê. “Sommige van ons behoort aan een van die susterskerke, ander is weer Moslems of Jode of Hindoes. Dit maak geen verskil nie. Daarom het ons gevoel ons moet ook die Koran oor die kwessie van poligamie raadpleeg om tot groter helderheid te kom.”

‘n Probleem het onlangs by die gemeente Aasvoëlkop ontstaan toe ‘n gay paar, wat egter in die landdroshof getroud is, by die kerk aangeklop het om met ‘n derde persoon te trou. Die derde persoon was van die transgeslag.

“Man, dit was nou vir jou ‘n kopkrapper,” sug Bartlett. “Van die begin af het ons gevoel ons kan nie die drie mense wegwys nie, maar vir ons was dit ‘n probleem dat die aanvanklike gay paar nie in die kerk getroud is nie. Hulle het egter ingestem dat indien ons bereid is om die derde persoon ook met die aanvanklike twee te laat trou, sal hulle al drie aan die huwelikseremonie in die kerk deelneem. Daarmee is ‘n groot struikelblok uit die weg geruim. Dit was so ‘n magic moment toe ons mekaar op daardie punt verstaan.”

Die sinodale studiekommissie het gister ‘n verslag voorgelê waarin aanbeveel word dat die NG Kerk sonder meer poligamie, van sowel sisgendermense as gays aanvaar. Die verslag en sy aanbevelings is eenparig aanvaar. “Die sinode hoef nie weer te stem nie,” sê Bartlett. “Ons het mos klaar gestem. Van die oomblik dat jy die beginsel van gay huwelike aanvaar, bevind jy jou in die volle heerlikheid van Christus se liefde en is alle huweliksvorme wat in die skepping bestaan, aanvaarbaar. Ons dink baie sisgender- of heteroseksuele huweliksmaats gaan ook hierby baat vind.”

“Sisgender” is ‘n term wat deur geslagsaktiviste gebruik word om heteroseksuele mense mee te benoem wat nie meer die norm is nie. “Die NG Kerk aanvaar ook nie meer sisgender as norm nie,” bevestig dr. André Bartlett. “Die tyd van normatiwiteit is verby. Jy weet die aarde is rond, maar as jy in die Karoo staan en jy sien hoe plat die Karoo is, dan kan jy maklik dink die aarde ís miskien plat. Vandat ek die Koran gelees het, weet ek die aarde is waaragtig rond.”

Bartlett meen dat elke NG-lidmaat vertroud behoort te wees met hoofstuk 4:3 van die Koran waarin staan:

“En as u vrees dat u nie regskape sal wees in u behandeling van wesens nie, trou dan vroue wat u behaag, twee of drie, of vier, as u vrees dat u nie regverdig gaan handel nie, dan één of wat u regterhand besit. Dit is vir u die beste weg, om onregverdigheid te voorkom.”

Die NG Kerk se standpunt stem grotendeels met dié van Islam ooreen, naamlik dat poligamie nie verplig is nie, maar ‘n keuse is wat uitgeoefen word. “‘n Mens kies hoeveel huweliksmaats jy wil hê,” sê dr. André Bartlett. “Nes jy jou geslag kies. Al is jy ‘n man gebore, kan jy steeds as vrou bestaan, vroueklere dra en ‘n vrou of man as huweliksmaat hê. Vir die Here is alles cool.”

Die feit dat president Jacob Zuma ook oor meer as een vrou beskik, maak dit vir die NG Kerk makliker om poligamie te aanvaar. Immers staan daar in Romeine 13:

“Laat elke mens hom onderwerp aan die magte wat oor hom gestel is, want daar is geen mag behalwe van God nie, en dié wat daar is, is deur God ingestel, sodat hy wat hom teen die mag versit, die instelling van God weerstaan; en dié wat dit weerstaan, sal hulle oordeel ontvang.”

Dr. Bartlett het self onlangs die eerste poligame huwelikseremonie in die NG Kerk waargeneem, geklee in dr. Beyers Naudé se ou toga wat hy as geskenk ontvang het. Hy kry trane in sy oë as hy aan “Oom Bey”, dominee en stryder teen apartheid, dink en sê:

“Die feit dat ek (as gay-aktivis) vasgebyt het, het baie met sy voorbeeld te doen. As dit gaan oor geregtigheid, is dit ononderhandelbaar, dan vat jy die punch. Dít het ek by hom geleer.

“Ek het hom so 14, 15 jaar terug gevra wat hý dink oor die gay kwessie. Toe sê hy hy moet eerlik wees, hy verstaan dit nie, maar wat hy wel verstaan, is dat daar onreg teen mense gepleeg word. En waar daar onreg gepleeg word, moet dit reggestel word.”

‘Monogamie is rassisties’

Die kerk sal ook onreg pleeg as hy nie sy poligame lidmate ter wille is nie. “Boonop is monogamie rassisties, veral op ons kontinent,” sê dr. Bartlett. “Dis hoofsaaklik blankes wat hulle by monogamie hou terwyl Afrikane meesal poligamie beoefen. Dis die blanke wat sy vooroordele koloniaal op swart mense afgeforseer het. Ek voel ons kan baie by die tradisionale kulture leer. Dis tyd om ‘n mens oop te stel vir dié dinge, net soos die Kerk haar vir gay-wees oopgestel het.”

Toe dr. Bartlett die twee gay mans en ‘n transgeslagpersoon in die huwelik bevestig het, het hy skielik na die transgeslagpersoon se geboortedatum gekyk: 1 April 1994. “Toe begin ek sommer huil,” beken hy. “Hier is iemand wat in Aprilmaand, Vryheidsmaand, gebore is en vandag trou ek hom (of haar, want sy het ‘n trourok gedra) met twee ander mans. Watter wonderlike voorreg. Dit was amazing!”

Die NG Kerk se gewysigde huweliksformulier, waarin die woorde “man en vrou” deurgaans geskrap is, sal van vandag af landwyd in alle gemeentes ontplooi word. “Ons sal seker al weer hate mail van die ou verkramptes kry, maar ek delete dit net,” sê Bartlett.

Die eerste twee paragrawe van die NG Kerk se nuwe gay- en poligaamvriendelike huweliksformulier lui soos volg:

Die huwelik is deur God ingestel toe Hy aan die begin gesê het: “Dit is nie goed dat die mens alleen is nie; Ek sal vir hom persone maak wat hom kan help, sy gelykes.” So het Hy hulle as mense geskep om mekaar as huweliksmaats aan te vul en by te staan. Om so deur die Here verenig te wees is ‘n voorreg, ‘n vreugde en ‘n verantwoordelikheid.

Die huwelik is ‘n hegte eenheid waarin daar ‘n plek vir ‘n derde, ‘n vierde of meerdere persone is. Hierdie eenheid is die diep geheim van ‘n gelukkige lewe, die grondslag van ‘n gesonde gesinslewe en die hoeksteen vir ‘n stabiele samelewing. Eggemeenskappe wat in God hul eenheid, geluk en toekoms vind, en wat hul lewe inrig onder heerskappy van sy Woord en Gees, is vir mekaar, vir hul familie, die kerk en die samelewing ‘n vreugde, krag en inspirasie. Dit gee aan ‘n eggemeenskap die vrymoedigheid om vir sy leiding op hulle huwelik te bid.

“Ons het gevorder van die ‘egpaar’ na die ‘eggemeenskap’,” meen dr. André Bartlett. “Ons het hard gewerk oor die jare. Dit maak my sommer baie emo as ek dit sê.”

Dan Roodt: NG Kerk: Gebruik homo-kwessie om APK en NGK te herenig

Die nuus dat die NG Kerk se Algemene Sinode onder druk van ‘n linkse faksie van kultuurmarxistiese akademici besluit het om homoseksualiteit vanuit die Bybel te regverdig, het skokgolwe deur die kerk gestuur en vrese vir skeuring word deur verskeie predikante geuiter. Dié stap van die NG Kerk verteenwoordig net nóg ‘n mislike stasie op die voortsnellende revolusionêre trein wat Suid-Afrika en die Afrikaner uiteindelik gaan vernietig.

Die akademiese teoloë hoop om hul loopbane aan die universiteite te bevorder deur ekstreme standpunte af te dwing. Nie net is ons geagte minister van hoër onderwys die leier van die Kommunisteparty nie, maar aan die universiteite het die kultuurmarxisme van die Italiaanse kommunis, Antonio Gramsci, asook die Duits-Joodse “Frankfurt-skool” omtrent alle dissiplines oorgeneem, ten minste in die geesteswetenskappe. Die handjie vol akademiese teoloë wat die NG Kerk al verder na links druk sover dit homoseksualiteit en die bevrydingsteologiese “Belhar-belydenis” betref, is bereid om ‘n miljoen gelowiges op te offer om hul eie selfsugtige kripvretery in die universitêre burokrasie te bevorder.

Sover ek dit verstaan, is elke NG-gemeente outonoom en beskik oor sy eie bates, soos vaste eiendom. Daarom staan dit elke gemeente vry om uit die NG Kerk te stap en byvoorbeeld by die meer behoudende Afrikaanse Protestantse Kerk (APK) aan te sluit. Hierdeur kan ‘n nuwe eenheid onder Afrikaanse gelowiges ontstaan, ná die verdeeldheid wat die ekstremistiese marxiste en bevrydingsteoloë soos André Bartlett, Chris van Wyk, Johann Ernst, Monty Sahd en ander veroorsaak het.

Eintlik beskik Suid-Afrika en veral die Afrikaner oor weinig tradisies van sekulêre denke. Ons enigste wysbegeerte is dié wat hand aan hand met die teologie geloop het. Amptelik bestaan 75% van die Suid-Afrikaanse bevolking uit Christene. Vandaar dan ook die mislukking van die marxisme-leninisme van Joe Slovo, Ahmed Kathrada, Jeremy Cronin, Albie Sachs en ander leiers van die Kommunisteparty. Nie eens die sg. “swart werkersklas” wat vir hulle die “enjin van die geskiedenis” sou wees, was vatbaar vir die klassieke, ateïstiese kommunisme soos dit in die voormalige Oos-Europa en veral die Sowjetunie beoefen is nie. In daardie lande, veral natuurlik in Rusland, is miljoene ortodokse Christene vermoor, gemartel en vervolg omdat hulle nie die “nuwe evangelie” van kommunisme wou aanvaar nie.

Pleks van kommunistiese ateïsme met geweld af te dwing, het plaaslike marxiste met die diaboliese plan vorendag gekom om die kerk self as ‘n Trojaanse perd vir hul idees te gebruik. Nadat marxisme-leninisme en sy werkerskultus skipbreuk gely en die “kultuurmarxisme” die heersende ideologie geword het, het dit veral sin gemaak. Dit is deel van die “lang opmars deur die instellings” waarvan Gramsci gepraat het. Benewens die skole en universiteite, wat reeds voertuie vir marxistiese breinspoeling geword het, bied die kerk toegang tot volwassenes wat nie meer deur opvoedkundige instellings beïnvloed word nie.

Indien enigeen twyfel aan wat ek hier sê, gesels met enige ondergraadse student aan ons sg. “Afrikaanse universiteite” in ‘n geesteswetenskaplike rigting waar marxisme, feminisme, witskuld en die haat vir die blanke man verpligtend geword het. Die Rooi Kommissaar vir Ideologie en Geestelike Beheer, André Bartlett, klap nou die sweep vanaf Tukkies tot in die Algemene Sinode waar ‘n klimaat van onverdraagsaamheid en vervolging van nie-marxiste reeds heers. Binnekort sal die NG Kerk self van “afvalliges” wat nie die Rooi Evangelie en die verguising van die blanke, heteroseksuele man deel nie, gesuiwer word, indien die huidige poging slaag.

Inderdaad gaan dit weinig oor homoseksualiteit en meer oor die vestiging van kulturele marxisme in die kerk. In elk geval was Afrikaners nog altyd verdraagsaam teenoor homoseksuele in die onderwys, staatsdiens, letterkunde, kunste, toneel en waar hulle ook al aangetref word. Wat nou gebeur, is dat hierdie verdraagsaamheid beantwoord word met onverdraagsaamheid teenoor hoofstroom-Christene, asook man-vrou-en-kind-gesinne. Die revolusie is meedoënloos en duld geen teëstand nie. Terwyl die minderheid “progressiewe”, linkse, dekadente teoloë nie oor die demokratiese steun van die lidmate beskik nie, wil hulle beheer neem oor die magshefbome en voorste gestoeltes in die NG Kerk ten einde hul revolusie of “transformasie” van ons gesinslewe te volvoer. Die parlement, die staatsdiens, die weermag, die polisie en die onderwysdepartement is reeds in die hande van die kommunistiese marionetmeesters wat hul kultuurmarxisme op die hele samelewing afdwing. Ook die hoofstroommedia en die joernaliste praat die revolusionêre in hul oorlog teen blankes en heteroseksuele mans na. Dis net ons privaatwonings wat nog effens teen die totale aanslag bestand is. En ja, die aanslag is totaal, allesomvattend, radikaal, meer nog as in die ou Sowjetunie waar Stalin se Russiese nasionalisme dit nog getemper het! Suid-Afrika het die proefkonyn vir totale revolusie geword: biologies, geslagtelik, beskoulik, kultureel, talig (die vernietiging van Afrikaans).

Binne die marxistiese denke moet alle instellings of “produksiemiddele” waar konserwatiewe denke of houdings “gereproduseer” word, vernietig word. Juis daarom is die “normale” gesin van heteroseksuele man en vrou, wat die onding begaan om kinders binne ‘n huislike omgewing groot te maak, in hul visier. Dit gaan nie oor die homo’s (kan ons maar afsien van die afskuwelike anglisisme “gays”?) nie, dit gaan oor die vernietiging van gesinne binne die totale revolusie. Marx en Engels se kreet in hul Kommunistiese Manifes van 1848, dat kinders deur die staat grootgemaak moet word, is steeds lewendig!

Die koorsdroom van die Suid-Afrikaanse kommunis, dat alle blankes in ‘n triomfantelike bloedbad uitgewis sou word, is nie bewaarheid nie. Daarom wil die revolusie hom nou op ons kinders wreek. As die man-vrou-gesin tot niet gemaak is, sal kinders tegelyk beskikbaar wees vir pedofiele én die staat om van hulle soldate, nie vir Christus nie, maar vir die marxistiese beweging te maak.

Dít is die nagmerrie waarop ons afstuur: nie meer die “rooi” kommunisme van die ou Sowjetunie nie, maar ‘n nuwe “pienk” kommunisme, ‘n pornokrasie waar ons almal tegelyk die slawe én die prostitute van die staat sal wees.

Het ons mense nog die moed om nee te sê vir fanatisme? Of is hulle al so vuisvoos en vertrap dat hulle die oorheersing van grootbek-ekstremiste met hul selfvoldane “progressiewe” slagspreuke gedwee aanvaar?

Eens het ons voorouers uit Europa gevlug voor die vervolging van die Roomse Kerk. Hulle het trou gebly aan hul protestantse geloof en aan die drie sleutelbelydenisskrifte: die Nederlandse Geloofsbelydenis, die Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls.

Vandag word ons deur die ANC-SAKP en hul meelopers soos André Bartlett en sy trawante vervolg. As ons ons nie tot Homoseksuele Liefde en Haat vir die Blanke Man bekeer nie, sal ons weereens as ketters in die beskuldigdebank staan.

Die wortel van die woord “protestant” is “protes”. Het dit nie tyd geword dat die Afrikaner weer die waarde van “protes” besef nie?

Laat ons ten sterkste beswaar maak teen die kaping van die NG Kerk vir die pienk revolusie. Ek kan nie sien waarom die meerderheid behoudende NG gemeentes nie met die APK en ander Afrikaanse kerke kan herenig nie. Op sy minste behoort daar gesprekke in dié rigting plaas te vind en as PRAAG so iets kan fasiliteer, sal ons maar te bly wees.

Laat die marxistiese teoloë hul eie paadjie onder hul pokgesigbaas, Blade Nzimande, loop. Sónder die gemeentes. Hoe gouer die gemeentes ook nie meer die kwalifikasies aanvaar van sekere teologiese skole wat Belhar en die bevrydingsteologie aanhang nie, hoe beter. Verwerp die links-ekstremistiese teoloë net soos hulle ons en ons gesinne verwerp.

Trek die volle wapenrusting van God aan, sodat julle staande kan bly teen die liste van die duiwel.

Want ons worstelstryd is nie teen vlees en bloed nie, maar teen die owerhede, teen die magte, teen die wêreldheersers van die duisternis van hierdie eeu, teen die bose geeste in die lug.

Daarom, neem die volle wapenrusting van God op, sodat julle weerstand kan bied in die dag van onheil en, nadat julle alles volbring het, staande kan bly.

Staan dan vas, julle lendene met die waarheid omgord, met die borswapen van die geregtigheid aan, en as skoene aan julle voete die bereidheid vir die evangelie van vrede.

Behalwe dit alles neem die skild van die geloof op waarmee julle al die vurige pyle van die Bose sal kan uitblus.

En neem aan die helm van verlossing en die swaard van die Gees — dit is die woord van God

– Efésiërs 6: 11-17

PRAAG is die enigste Afrikaanse organisasie wat die heersende marxistiese en kultuurmarxistiese ideologie op ‘n ingeligte wyse beveg. Steun ons in dié lewensbelangrike taak!

Die vlakvarke snork al weer oor die Belhar-belydenis

Ek probeer so min as moontlik Netwerk24 lees, ten eerste omdat dit so ‘n lelike webblad is en ten tweede vanweë die twak wat Mad Max en kie. daarin skryf. Toevallig sien ek vandag ene Jean Oosthuizen – hy verkeer onder die indruk dat hy baie beroemd en bemind is, miskien het u al van hom gehoor – se artikel oor die NGK ook daarop raak, wat vir my ewe swak en polities korrek as die res aandoen.

roodt_dan_wikiDie argumente wat mense aanbied oor waarom die drie Afrikaanse susterskerke hul huidige drie belydenisse moet aanvul met ‘n ding wat ‘n radikale, neomarxistiese teoloog van die Universiteit van Weskaapland uitgedink het, het nog nooit vir my sin gemaak het nie. Daarom het ek op Facebook gepoog om met broer Oosthuizen, soos dit gestel word, “in gesprek te tree”. Sommer vroeg in hierdie “hoëvlakdebat” haak Oosthuizen uit en beskuldig my daarvan dat ek “stapelgek” is.  Let dus daarop, liewe lidmaat van die NG Kerk of Hervormde of Gereformeerde Kerk, as u die neomarxistiese of bevrydingsteologie van die Belhar-belydenis verwerp, is u “stapelgek”.

In weerwil van ‘n verbete media-aanslag waarin die Belhar-prul – kom ons noem dit liewer só pleks van ‘n “belydenis” – as ‘n “versoenende” dokument opgehemel word, het ‘n groot aantal Afrikaanse gemeentes in die NG Kerk dit verwerp of nie met tweederde-meerderhede daarvoor gestem nie, sodat dit lyk asof dit glad nie deur die NGK aanvaar gaan word nie.

Die feit dat die lidmate en sinodes in ‘n mate die Belhar-belydenis verwerp, spreek van ‘n verbasende graad van rasionaliteit by gewone Afrikaners wat ons jare laas gesien het. My eerlike mening is dat Belhar ‘n stuk “teologie van die revolusie” is wat uiteindelik ten doel het om al die bates van die NG-gemeentes te laat nasionaliseer en deur mense van die Boesak-tipe te laat oorneem, wat dit vir eie gebruik sal uitmors of teen ons sal aanwend.

Jean Oosthuizen het nogal ‘n humorsin, want hy vergelyk FW de Klerk met Martin Luther. Ek dink nie De Klerk het, wat leesstof betref, verder as Die Huisgenoot en Die Bybel gevorder nie, as hy nog boonop Die Bybel gelees het, en dan beslis nie in Hebreeus of Grieks nie! Luther was ‘n genie vergeleke met ‘n stommerik soos FW. Dan laat hy dié juweel wat lyk asof Mad Max of iemand dit self geskryf het:

“Op 2 Februarie 1990 was dit FW de Klerk wat die waagmoed aan die dag gelê het om die weg te baan vir ’n nuwe Suid-Afrika en die land van ’n gewisse bloedbad te red.”

Oorlog van die byl? Só lyk dit vandag in ons strate...
Oorlog van die byl? Só lyk dit vandag in ons strate…

Waagmoed? Is iemand wat nie nee kan sê nie ‘n waaghals? En van watter bloedbad praat hy? Daar kon nie ‘n bloedbad in 1990 wees nie, want ons het ‘n doeltreffende weermag en polisiediens gehad wat lewens en eiendom sover moontlik teen ‘n Sweeds-befondste terreurveldtog uit Oos-Berlyn en Moskou beskerm het.

Maar vandag beleef ons die ware bloedbad: die resultaat van die sot De Klerk en sy Britse hanteerder, Robin Renwick, se “pax britannica”. Gaan kyk na die foto’s van wat in ons strate gebeur: bylmoordenaars of messtekers bestorm onskuldige buitelanders wat maar net in iemand se tuin of restaurant wou werk. Ons Afrikaners word insgelyks in plaasmoorde en stedelike aanvalle uitgemoor in wat vele reeds die “tweede volksmoord” noem. Miljarde word by die staat en Eskom gesteel, sodat ons by tye nie meer elektrisiteit of water het nie.

Ek is iewers nog ‘n lidmaat van die NG Kerk en het my kinders ook in daardie kerk gedoop, dus het ek seker ook reg op ‘n stuiwer in die armbeurs. Wat móét gebeur is dat ons van die hele verraderlike Afrikanerelite met sy oorgawementaliteit moet ontslae raak, in die kerk, in die skool, op universiteit, in die politiek, in die letterkunde en waar ons ook al kan.

As die lidmate in opstand kom teen die gebreinspoelde, kwasi-marxistiese dominees en teoloë wat veg vir hul posisies aan die fakulteite of in die bestuur van die kerk, dan is dit ‘n goeie ding.

Gays… Ek het niks teen gays nie en “van my beste vriende is”, ens. Maar waarom daar selfdegeslaghuwelike moet wees, verstaan ek nie, want mense van dieselfde geslag kan nie kinders maak nie, hoewel lesbiese vroue hulself seker kunsmatig kan laat bevrug. Die huwelik is ‘n tradisionele instelling vir tradisionele, heteroseksuele pare. Punt. Selfs die twee homoseksuele Italiaanse ontwerpers Dolce en Gabbana het so gesê. Hiervan kan “progressiewes” seker verskil, maar waarom dit ‘n debatspunt in die kerk moet word, weet nugter.

Ons is siek en sat vir die “Gaystapo”, politieke korrektheid en die geweld wat ons land teister. Die kerk behoort die waardes waarop hy gebou is, te herbevestig, want ‘n klomp dekadente, verlore siele in dié land het dit nodig. Ons is te dom en te gedekultureer om soos die Franse ‘n sekulêre, intellektuele etiek te ontwikkel. Daarbenewens is daar ‘n heropkoms van primitiewe bygeloof en sadisme wat slegs met geloof bestry kan word.

Ten minste van die 19de eeu en die Boererepublieke af, maar selfs daarvoor, was daar godsdiensvryheid in ons land. Van ons voorouers het dan juis uit Europa gevlug weens die godsdiensoorloë en geloofsvervolging. Wat ons tans in die gesig staar, is juis die einde van godsdiensvryheid, want die polities korrekte tipes wil aan almal voorskryf en vervolg mense vanweë hul menings. Daardie selfde Piet Croucamp wat God as “breindood” beskryf, het ‘n filosofiedosent aan Tukkies uit die land verdryf, eenvoudig omdat sy dit durf waag het om haar teen die hoë voorkoms van verkragting in die land en die stilte van wit feministe daaroor, uit te spreek! Hierdie Belhar-belydenis is die Trojaanse perd wat ‘n slaafse onderwerping aan sosialistiese en kommunistiese dogma in die kerk moet verseker. As jy nie hulle ekstremistiese gelykheidsideaal in die naam waarvan Stalin, Mao en Pol Pot tienmiljoene mense laat uitmoor het, onderskryf nie, sal jy geëkskommunikeer, verwerp, verstoot en moontlik selfs vervolg word, soos daardie Tukkielektrise dit reeds ervaar het. Dus sal die Bybel en geloof ondergeskik aan die gelykheidsdogma gemaak word, en wee enigeen wat dit bevraagteken. As mense enige verstand het, sal hulle dit nóú verwerp voordat dit verder in ons kele afgedruk word en as instrument téén godsdiensvryheid en meningsvryheid gebruik word.
Suid-Afrika het die NG Kerk nodig. Maar eers moet die kerk van die manteldraaiers, verraaiers en Belhar-aanhangers gesuiwer word. Laat hulle by die Kommunisteparty, wat hul ware tuiste is, vir posisies gaan aanklop.

Ons kan baie lesse by die Russe leer, hoe hulle ná 70 jaar van kommunisme weer die Ortodokse geloof en gesinswaardes herontdek het. Ná 20 jaar van kommunisme en dekadensie, staan ons voor dieselfde uitdaging.

Die Naarperspropagandiste kan nie debatteer  nie en stel ook nie belang om enige ander mening behalwe die gefabriseerde konsensus wat hulle self onderhou, aan te hoor nie. Vandaar dus hul konstante neiging tot laster, beledigings en honende beskuldigings

Eintlik maak Jean Oosthuizen ‘n groot fout om my uit te daag om régtig my mond uit te spoel oor die erbarmlik onnosele Kaapse pseudo-intellektuele wat minder as ‘n Franse vlugkelner van denke of politiek verstaan. (Eenmaal het ek en my vrou op ‘n vlug van Parys na Washington op ‘n halfleë vlug van Air France ‘n baie aangename paar uur in die geselskap van so ‘n vlugkelner deurgebring wat beleefd, belese en uiters beredeneerd in sy menings was, so anders as jy met jou dogmatiese swartsmeerdery en gepoogde snobisme wat niks anders as ‘n heksejag is nie.) Dis al waartoe die Naarperspropagandiste in staat is: Middeleeuse heksejagte jeens diegene wat nie hul konformistiese onderdanigheid aan die PK dogma deel nie.

Dan wat hul styl betref: Hulle is anglomaans, sonder dat hulle behoorlik Engels ken of iets van Engeland weet of verstaan. Hulle Afrikaans is deurspek van clichés en selfs growwe taalfoute wat spreek van ‘n gebrek aan aanvoeling vir wat hul moedertaal behoort te wees. Aan die ander kant: waarom aanhou Afrikaans praat en skryf as hulle ons tradisie, geskiedenis, letterkunde, filosofie, teologie en politiek heeltemal verwerp? Wat die res betref: Hulle vreet soos varke aan ‘n trog in die Spur en ander kwasi-Amerikaanse plekke wat net vir kannibale geskik is, hulle dra skoene wat so lelik is dat dit nie eens in die ou Sowjetunie geduld sou word nie, hulle luister na die mees afskuwelike musiek, lees totale gemors soos Amerikaanse blitsverkopers of Deon Meyer, en dan wil hulle ons snobeer!

Kan u sien, liewe leser, hoe uiters lagwekkend dit is? Hulle is regtig ‘n klomp dom, oningeligte ghwarre wat die klok hoor lui het, maar nie weet waar die bel hang nie. Ek gun Jean Oosthuizen sy dogma en kleindorpse vooroordele, die wêreld vanuit Somerset-Wes sonder ‘n taal, want hy is nóg Engels nóg Afrikaans behoorlik magtig. As hulle nie so vervelig was nie, sou mens ‘n satire daaroor kon skryf.

Tydens die Facebook-onderonsie met Oosthuizen, beskuldig hy my daarvan dat ek “smag na aandag”. Eintlik vereer ek die man deur my poging om met hom in debat te tree, want hy is ‘n nul op ‘n kontrak. Ek het lankal belowe om ‘n politieke onderhoud met een van die grootste lewende Franse filosowe vir ons webblad te voer en pleks van my met iemand te bemoei wie se kennis en insig Oosthuizen s’n eksponensieel oortref, skryf ek hier omdat ek glo dat elke mens nog iewers oor ‘n tikkie reptielbrein of selfbehoud of wat ook al beskik, selfs al is sy hele bewuste brein al deur propaganda en kondisionering in besit geneem. Hy is so in die duister dat hy eers gaan agterkom daar is iets fout as hy of sy dogter ‘n klip deur hul motorruit kry soos ‘n week gelede met die dogter van ‘n ou skoolvriendin gebeur het.

Een van Jean Oosthuizen se vriende praat van ‘n “modderdebat”. Ek was werklik nuuskierig om te verneem wat die argument rondom die Belhar-belydenis is, as dit dan nie ‘n vergeetlike stukkie marxistiese gelykheidsdenke is nie, maar pleks daarvan vaar broer Jean teen my uit en beweer dat ek sertifiseerbaar kranksinnig is. Die probleem is: die Naarpersvark is ook ‘n vlakvark, want hulle dink baie vlak en as hulle ‘n ander dier teëkom wat nie met sy neus in die grond snork nie, dan dink hulle hy is dalk mal… As u my jongste Engelse essay’tjie lees, sal u daarin ‘n paar aanhalings vanuit Orwell vind. Hy het mos ook in sy boek “Animal Farm” oor die bobaasvarke op die plaas geskryf waar almal so “gelyk” is. Maar “sommige diere is gelyker as ander”, veral die varke. Nou verstaan ek sommer waarom die vlakvarke hier by ons so na “gelykheid” streef en via hul Belhar-snork dit ook in die kerk wil indra en afdwing, so op die trant van oorle Oom Joe, en dis nou nie Joe Stalin nie, hy ook, maar veral Oom Joe Slovo, waarvan ek die pragtige lewensverhaal gelees en hier geresenseer het.

Kopieer onderstaande paar paragrawe en plak dit oral op Facebook of stuur dit per epos aan u al u vriende en kollegas:

STAAN OP TEEN DIE BELHAR-PRUL!

Die Belhar-belydenis is ‘n stuk “teologie van die revolusie”, ‘n radikale gedagterigting wat in Suid-Amerika ontstaan het en ‘n poging was om Karl Marx se Das Kapital met Die Bybel te versoen. Sentraal daarin staan die gedagte dat Christus ‘n soort “bevryder van die armes” was en dus een van die eerste marxistiese revolusionêre. Nog ‘n gedagte wat in die Belhar-prul – ek noem dit geen belydenis nie, want dis ‘n onbeskaamd politieke dokument – beliggaam is, is dié van “gelykheid”. Ons weet dat 100 mijoen mense tydens die twintigste eeu in die naam van gelykheid vermoor is, in kommunistiese lande.

Op Netwerk24 raak Agent Koos Roos, of wie hy ook al is, die volgende twak kwyt:

“Die NGK het vir dekades een van die brutaalste, immorele ideologiese stelsels en mensevergrype in moderne tye verkondig, verdedig. uitgebou en gekondoneer”

Duidelik praat hy vanuit ‘n marxistiese of kommunistiese perspektief. Volgens Biskop Tutu se WVK is daar slegs 600 mense deur die veiligheidsmagte gedood tydens 40 jaar van apartheid, SOVEEL AS WAT TANS ELKE PAAR DAE VERMOOR WORD, en daarom moet die NG Kerk nou hierdie marxistiese “belydenis” aanneem. Is dit nie absurd nie? Wat het geloof in elk geval met politiek te make, behalwe vir kommuniste VIR WIE ALLES POLITIEK IS?

Feit is dat daar tydens die 1980’s ‘n geweldige aanslag teen Suid-Afrika vanuit sowel Moskou as Oos-Berlyn gevoer is en die leier van die Kommunisteparty, Joe Slovo, was die meesterbrein wat terreur in die vorm van die Kerkstraatbom, bomme in Wimpy’s, asook halssnoermoorde aangevoer het.

Die oogmerk van die Belhar-belydenis is om uiteindelik die NG Kerk se bates, wat aan die gemeentes behoort, van hulle te vervreem en aan korrupte politici en politieke predikante soos Allan Aubrey Boesak te oorhandig, wat dit gaan plunder net soos Eskom, die munisipaliteite en ander instellings geplunder is. Ons het mos nou al 20 jaar se ervaring van “vryheid” en die metodes waarmee hierdie ANC- en SAKP-politici hul sakke vul.

Daarom doen ek ‘n beroep op alle NGK-lidmate, of u nou gereeld kerk toe gaan of nie: Verwerp die Belhar-prul! Staan op teen Belhar!

Tot dusver het ons alles gesluk: diskriminasie teen Afrikaans, regstellende aksie, geweld, misdaad, moord, verkragting. Maar kom ons trek die streep hier en sê “nee” vir die Belhar-prul. Al is dit net om ons selfrespek te herwin. Is ons sulke lafaards dat ons nie die laaste stukkie geestelike en gemeenskapserfenis waaroor die Afrikaner beskik, sy kerk, kan verdedig nie? Ons voorouers het gesterf vir hul geloof of halfpad om die aardbol gereis om vry te kan aanbid. Laat ons voor God buig maar nie voor die wêreldlike teoloë en vals politieke geestelikes wat ons weereens in ‘n lokval wil lei, net om ons uiteindelik kaal uit te trek en vanuit kerke wat ons voorouers betaal en gebou het, te verstoot nie.


Namibiese NG sinode sê nee vir Belhar

Die sinode van die NG Kerk in Namibië het Saterdag ’n buitengewone­ vergadering gereël om die wysiging van artikel 1 van die Kerkorde te bespreek én om daaroor te stem.

Dié wysiging is egter nie deur die sinode aanvaar nie, het die Republikein berig.

Die voorgestelde wysiging van artikel 1 is daarop gemik om die belydenisgrondslag­ van die NG Kerk te verbreed. Dié wysiging sal dus gemeentes­ die ruimte gun om die Belydenis­ van Belhar as ’n opsionele­ vierde belydenisskrif in hul eie gemeentes­ te aanvaar of nie.

Die Belydenis van Belhar is ’n belydenisskrif­ met eenheid, versoening­ en geregtigheid as kerntemas­, om die destydse­ Nederduits-­Gereformeerde Sending­kerk­ in Suid-Afrika se protes teen apartheid te verwoord.

Die voorgestelde­ wysiging­ van artikel 1 ­ beteken nié dat alle gemeentes­ Belhar onvoorwaardelik­ moet aanvaar nie. Die besluit wat die lede van die Namibiese­ sinode dus Saterdag­ in die gesig gestaar het, is of hulle die ruimte vir ander gemeentes­ gun om die Belydenis­ van Belhar te aanvaar.

Die voorgestelde wysiging van artikel 1 lees as volg:“Die Belydenis­ van Belhar is deel van die belydenis­grondslag van die Kerk, op so ’n wyse dat daar ruimte is vir lidmate, ampsdraers­ en vergaderinge­ wat dit as in ooreenstemming­ met die Woord van God bely, sowel as vir lidmate, ampsdraers­ en vergaderinge­ wat dit nie as ’n belydenisskrif onderskryf­ nie.”

Volgens ’n verklaring van die moderamen­ (bestuur van die sinode) van die NG Kerk in Namibië het die sinode reeds in 2006 tot die ooreenkoms­ gekom dat die inhoud van Belhar “in ooreenstemming­ is met die Skrif” en dat dit ook ooreenstem­ met die “roepingverklaring­ van die NG Kerk in Namibië”.

Die uitslag van die stemproses­ was egter vir sommige lede ’n bitter pil om te sluk. Alhoewel 58% van die lede van die sinode ten gunste van die wysiging­ gestem het, het die Algemene­ Sinode, ’n tweederdemeerderheid­­ nodig om voort te gaan met die stemproses­.

Die Algemene Sinode word gevorm deur 10 sinodes, waarvan Namibië een is; die ander nege sinodes is in Suid-Afrika. Om artikel 1 te wysig, moet elke sinode met ’n tweederdemeerderheid­ ten gunste daarvan stem. Dus, as daar slegs een sinode is wat nie ’n tweederde­meerderheid “ja-stem” verkry nie, kan die wysiging nie gedoen word nie. Twee-derdes­­ van alle gemeentes­ moet ook ten gunste van die wysinging­ stem vir die wysiging­ ­om goedgekeur te word. Op sinodale­ vlak stem elke afgevaardigde­ as individu­, onafhanklik van sy of haar gemeente­ se besluit.

Volgens dr. Kobus Gerber, die hoofsekretaris van die NG Kerk, sal die stemproses in ander nege sinodes wél voortgaan, aangesien dit belangrik­ is dat die “kerk hom in die geheel kan uitdruk”.

Prof. Nelus Niemandt, moderator­ van die NG Kerk, het ook die buitengewone­ vergadering bygewoon­.

Volgens hom het dit al voorheen by ander stemprossese­ gebeur dat daar nie ’n tweederdemeerderheid behaal is nie, maar daar later weer gestem word.

Die moderator van die Namibiese­ sinode, ds. Pine Pienaar, het nadat die uitslag van die stemproses bekend gemaak is, dit sterk benadruk dat daar verdere gesprekke op ’n strukturele­ én persoonlike vlak moet plaasvind vir die sinode om saam ’n werkbare voorstel­ te vind.

Volgens Pienaar is die kwessie van Belhar nie nou “van die tafel af” net omdat die sinode “nee” gestem het nie.

Hoëveldse NG Kerk omhels ‘veelkleurige gemeenskappe’ en ‘diversiteit’

Die Hoëveld-sinode van die NG Kerk het vroeër vandeesmaand tydens sy sitting besluit om die Amerikaanse ideaal van “diversiteit” te omhels.

Die tema van die sinode was “Veelkleurige gemeentes na ’n veelkleurige gemeenskap”.

“Ons het dié tema gekies, want ons erken en omarm diversiteit. Diversiteit is ons sterk punt,” meen dr. Hugo van der Linde van die NG kerk Bonaero Park in Kempton Park. Hy is die nuwe moderator van die sinode.

Uit uitsprake tydens die sinode klink dit asof die NGK se Hoëveldse sinode die Afrikanerlidmaat wil versaak ter wille van wat die kerk se “missionale roeping” genoem is. Daarom wil die kerk ‘n “verskil in verskillende gemeenskappe maak”.

Die moderator, dr. Hugo van der Linde, het voorts gesê: “Ons wil minder praat en meer doen. Ons wil meer doen om grense oor te steek en mense te bereik wat ons nie anders sou bereik het nie.”

Die Hoëveldse sinode is ook die eerste wat tydens sy sitting gesprekke met mense van buite die sinode gereël het.

“Ons het onder andere straatmense, boere, dokters, Zimbabwiërs en selfs ateïste genooi om deel te neem aan ’n gesprek,” sê Van der Linde. “Een persoon is aan elke tafel geplaas. Daar is vrae aan elke tafel bespreek. Ons wou hoor hoe dink hulle, ons wou hulle verstaan.”

Hierdie gesprekke het die “oogklappe” van leraars se oë laat afval.

“Dit was ’n luister-oefening. Dit het aangesluit by ons roeping om meer na gemeenskappe en mense uit te reik.”

Ten slotte sê Van der Linde: “Ons het begin met veelkleurige gemeentes en geëindig met veelkleurige gemeenskappe. Die verskeidenheid maak ons nie bang nie, want in verskeidenheid het God ons lief. Ons as gemeentes moet die Here vra waar ons nou moet uitreik.”

‘n Bekende neomarxistiese teoloog, dr. André Bartlett, tans hoof van die NG Kerk se sentrum vir bedieningsontwikkeling aan die Universiteit van Pretoria, is tot assessor van die sinode verkies.

Julian Müller-boek sit gelowiges aan die dink

Die publikasie Geloof anderkant Sondag is deel van Julian Müller se trilogie. Die ander twee boeke is:  Om te mag twyfel en Opstanding. Dit blyk dat in die trilogie die aspek van “twyfel in geloof” sentraal staan.

Titel: Geloof anderkant Sondag
Skrywer: Julian Müller
Kategorie: Godsdiens
ISBN: 9780624066231
Datum Vrygestel: 21 Julie 2014
Prys (insl. BTW): R 175.00
Formaat: Sagteband, 204pp

‘n Beoordeling van eersgenoemde hang grootliks af van ‘n eie standpunt in sake:

  • Die kerk as godsdiensinstelling en
  • Geloof (beter gestel: oor die inhoud van geloof).

In ‘n Bybelse mensbeskouing is geloof ‘n eienskap of ‘n vermoë van menswees, naas ‘n juridiese besef, ‘n etiese verantwoordelikheid, ‘n sosiale lewe, ‘n ekonomiese aktiwiteit, ‘n taalvermoë, om logiese te kan dink, ens.

Dit is die inhoud wat die mens aan geloof gee wat dikwels omstrede is!

geloofanderkantIn hierdie verband kan (ja, moet!) die kerkbegrip aan ‘n struktuuranalise onderwerp word. Die kerk is ‘n enkele instelling in ‘n meer omvattende koninkryksperspektief. In ‘n koninkryksperspektief moet elke instelling ‘n godgewilde karakter hê en word elke instelling deur interne vryheid geken. So is die kerk ‘n vertikale godsdiensinstelling vir die formele aanbidding van Adonai Jahweh, naas en in onderskeiding van die volgende:

  • Die huwelik ‘n verbinding tussen man en vrou wat op gesinsvorming aangewese is.
  • Die gesin ‘n verbintenis tussen ouers en kinders, wat normaalweg bloedbande kan wees.
  • Die familie ‘n breër verbinding tussen bloedverwante is.
  • Die staat ‘n regsverbintenis vir die ordelike  samesyn van burgers binne ‘n spesifieke geografiese gebied.
  • ‘n Sake-onderneming ‘n dienslewerende instelling is wat ook op wins en groei ingestel is.
  • Ens.

In sodanige koninkryksperspektief is een instelling nie na ‘n ander te herlei nie maar vorm  al die instellinge ‘n kulturele inslag en volgens ‘n religieuse rigting ‘n eenheidskarakter.

In hierdie verband is die kerk ‘n godsdiensinstelling vir die formele aanbidding van GOD  en van ‘n gemeenskap van mense met dieselfde religieuse ingesteldheid. Die liturg tree namens die gemeenskap/gemeente op en dien terselfdertyd as verteenwoordiger van GOD, gegrond op Bybelse analise en eksegese. So gesien, is dit uiters riskant vir die liturg om:

  • Die kansel vir “social gospel”-stories te misbruik.
  • Twyfel te saai of selfs ruimte vir twyfel te maak, want twyfel binne hierdie konteks is ongeloof.
  • Riskante, verdelende dogma te verkondig.
  • Die formele karakter van die kerk in/tot ‘n vermaaklikheidsinstelling te misvorm.

In die bestuur van die kerk is dit uiters noodsaaklik dat lidmate sal weet:

  • dat die erediens ‘n formele aanbiddingskarakter het,
  • dat die Tien Gebooie en gebed en toewyding noodsaaklike liturgiese aktes en dade is, en
  • dat ‘n gemeente substrukture kan/moet daarstel om aan ander godsdiensbehoeftes  uitdrukking/vervulling te gee.

Daar is egter substrukture van ‘n kerk waar gemeentelike behoefte en teologie in mindere of meerdere mate bedryf kan word. Omdat die godsdiens noodwendig op dogmavorming aangewese is, is die wisselwerking tussen teologie as godsdienswetenskap en kerklike liturgie van die allergrootste belang. Die kloof tussen teoloog en dominee moet uitgewis word. Die verskil tussen die historiese Jesus van die teoloog en die mitiese Jesus van die kerk moet in ewewig gebring word. Die geskiedenis van die kerk begin nie, soos Markus Borg suggereer, vier jaar na die aanvang van die Christelike jaartelling nie, maar by Abraham 1800 jaar voor die christelike kalender.

Dit is teen bg. agtergrond dat Julian Müller aan die orde tree.

In die godsbeskouing van Müller is:

  • GOD duskant die Sondag transendent … teïsties (daar vêr) … gebaseer op ‘n drie-vlak-wêreldbeeld (hemel, aarde, onder die aarde).
  • GOD anderkant die Sondag post-teïsties … selfs pan-teïsties (in alles en ook buite alles). In so ‘n benadering speel die bloedteologie (die kruis … die nagmaal) van die Sondagkerk geen rol nie. Bloedteologie skep ‘n karikatuurbeeld van GOD!

In die Jesus van die geloof anderkant die Sondag is Jesus nie die geslagte lam in ‘n verlossingsleer nie, maar GOD se gesig na die wêreld. Na die voorbeeld van Jesus leer die mens GOD beter ken.

Die Sondagkerk soek mag … word twyfel uitgesluit … ly die kerk aan sekularisasie (ontkerkliking) van sy lidmate … ens.  Anderkant die Sondag is daar ruimte vir kritiese denke … is die kerk buigbaar en oop … gaan dit oor bediening … bestaan geloof en twyfel in harmonie … is daar oop gesprek.

Die vraag is nou welke kritiek/kommentaar ek op Müller se dokument, in die lig van my kerkbeskouing, nahou?

Toegepas op die NGK is daar ‘n historiese verbondenheid tussen NGK en politiek … eers onder NP-bewind en nou onder ANC-regering. Onder NP-bewind het die NG Kerk rasse-differensiasie aan die hand van die dokument “Ras, volk en nasie” vergoeilik … en toe die NP-politiek verander, dogmatiese klemverskuiwings in die dokument “Kerk en Samelewing” aangebring. Nou weer word “Belhar” omhels.  Is dit om die ANC ter wille te wees? Mag is dus, soos Julian Müller dit stel, belangrik vir die NGK.

Dogmaties gesproke hou die NGK vas aan die belydenis van Nicea waarop 325 jaar na Christus besluit is, onder voorsitterskap van die heidense keiser Konstantyn. Dit geld ook vir die sg. drie-eenheid maar wat in feite ‘n twee-eenheid word, wanneer die onderskeid tussen GOD en Jesus uitgewis word. Wat dít betref, is Müller weer reg, wanneer hy die godwording van Jesus bevraagteken. Dogmatiese vernuwing is eenvoudig nie deel van die NGK se opset en ingesteldheid nie.  Dit is wel part en deel van teoloë van die NGK.

Tewens, as die kerk staande wil bly, ten aansien van ‘n immer-veranderende mens, sal die kerk hom los moet maak van die pre-moderne/mitiese inhoude wat nog steeds sy belydenisskrifte kenmerk.

Uit bogenoemde is dit duidelik dat Müller sy lesers wil laat dink. Hy sien sy lesers as sy post-universitêre studente. Hy neem die leerstoel na die gemeenskap.  Dit maak sy boeke boeiend en aktueel.

Müller is ‘n plaasseun van Nigel. Kerkgaan was vir hom as kind ‘n straf. Tog studeer hy teologie. Sy eerste gemeente is in Johannesburg-Oos. Hier vind hy die Sondagkerk. By die studentegemeente is die kerk ‘n instelling anderkant die Sondag. As professor maak hy van die narratiewe leermetode gebruik.

Die lees van Julian Müller se Geloof anderkant Sondag word aanbeveel!

Jonathan Jansen se swart-wit ding

Donna Bryson is ‘n swart Amerikaanse joernalis wat ‘n aantal jare in Suid-Afrika gewerk het. Sy het ‘n boek geskryf wat veral oor die Universiteit Vrystaat (UV) handel: It’s a Black-White Thing (Cape Town: Tafelberg 2014, 172p, R185; Amazon Kindle $13.67). Die boektitel is ontleen aan Jonathan Jansen se karakterisering van die Reitz-voorval (Kindle 868). Die Reitz-video (2007) het as aanleiding vir die boek gedien, “making UFS [University of the Free State] an international symbol of the persistence of racism in South Africa” (39). Dié gebeure word as ‘n mikrokosmos van die land in sy geheel uitgebeeld (33, 2730). [Dalk handel Bryson se volgende boek oor die twee swart gesmeerde Tukkiestudente (Praag 5 en 6 deser).]

Jacob Rooi het ‘n resensie geskryf waarin Bryson se boek gunstig voorgestel word: “Dit is ‘n verhaal van weerstand teen verandering, ingryping en geleidelike verandering wat aangehelp is deur die ervarings en nuwe insigte van studente in die groter, wye wêreld: een van hoop. Die skrywer kom tot die gevolgtrekking te veel mense dink steeds aan die UV as ‘n Afrikaner-enklave. Eerder, soos die res van Suid-Afrika, behoort die UV aan almal wat daar woon*. Die [gedwonge] samevoeging van mense uit verskillende kulture is nie maklik nie. Die wantroue en vrees vir die verlede is altyd soos ‘n spook teenwoordig, en die verlede kan nie uitgewis word nie” (Rapport 20 Julie). [*Oorgeneem uit die ANC se vryheidsmanifes van 1955: “South Africa belongs to all who live in it.” Die land behoort dus deesdae ook aan die miljoene onwettige inkommers.]

Heel aan die begin haal Bryson ‘n gedig aan waarin die “dark past” met die hoopvolle hede gekontrasteer word. Later verwys sy na “the horrors of the past” (60). Die eerste woord in die voorwoord is “sjambok”. Die outeur verduidelik dat dit ‘n Afrikaanse woord is wat “blunt and violent” klink. Daarna word dié sweep met ‘n Vrystaatse boer, dus ‘n Afrikaner, met “khaki shorts” geassosieer. Later verwys sy na “the sjambok-wielding … Afrikaner” (1053). Sommige van hierdie mense het glo “a reputation for brutal, intractable racism” (24), “as if bred into the DNA of the farmers” (30). Sommige van hulle kinders het “Dutch Reformed Church dominees” geword (30). “No corner of South Africa has escaped the burden of apartheid’s legacy” (54). Voorspelbaar kon Bryson as ‘n Amerikaanse swarte nie die voorwoord voltooi sonder om slawerny ook by te sleep nie. Sy verduidelik dat “sjambok” as Afrikaanse woord van die Maleise slawe afkomstig is. Dan kom sy by die UV uit: “The possibility of reinvention, that determination to turn a history of hate and racism into fuel to empower those committed to change, are perhaps nowhere so apparent as on the sprawling, tree-shaded campus of UFS” (60).

Na die lees van hierdie inleiding het die keurders van Tafelberg nie die boek afgekeur nie. Nee, hierdie Naspers-uitgewery het besluit om dit te publiseer. Die gesindheid wat uit die teks straal, is oor die algemeen pro-swart en anti-blank. Soos die gewoonte in die Amerikaanse joernalistiek is, steun die teks in groot mate op onderhoude wat gevoer is. Daardie indiwidue is meesal swart en oorwegend Engelssprekend. ‘n Beperkte getal gedrukte bronne is geraadpleeg, bv Bizos, Brink, Jansen, Krog, Mandela, Pakenham en Sparks; dus boeke met ‘n linkse politieke oriëntasie.

Die outeur is nie Afrikaans magtig nie en haar kennis van hierdie land, bv geskiedenis en Afrikanerkultuur, is uiters gebrekkig. Sy beweer bv sonder meer dat die NG Kerk die Belhar-belydenis verwerp het (1484) en sy dink die Vrede van Vereeniging is in 1902 in Vereeniging (en nie in Pretoria nie) gesluit (1559). Hierna bring sy, soos verwag kon word, Sharpeville (1960) te berde: “Police opened fire on peaceful demonstrators” (1581). Sy verwys na “the low-paid black maids, gardeners and farmworkers on whom the apartheid economy had been built” (1753). Daarby is sy dermate deurweek met vooroordele dat sy nie (self)krities kan wees nie. Apartheid word beskryf as “still a fresh scar” (1945). Desnieteenstaande bied sy haar teks aan as “A story of hope in a country desperate for good news” (2733). Vir Amerika sien sy hoop in die feit dat meer as die helfte van die babas wat deesdae daar gebore word nie-wit is (1187). Die Konfederale Vlag van die Suidelike Amerikaanse State is vir haar “a reminder of slavery and an icon of racism” (1739).

Bryson gebruik die woord “racist” baie kwistig; nie net telkens wanneer sy na die Reitz-video verwys nie, maar ook bv in die geval van die “Union Buildings, long a symbol of white racist rule” (100). Oor die video skryf Bryson: “Until I watched the Reitz video, I had never had the opportunity to see the world unfiltered through the eyes of a racist” (775). Wat glo in die video kortkom is die “sjamboks” (775). “Initiation traditions” in koshuise kom ook aan die bod (342); daar is mos nou die nuwe neiging om ontgroeningspraktyke as kenmerkend van die boosheid van net Afrikanerstudente voor te hou.

Herhaaldelik word beweer hoe sleg of minderwaardig Bantoe-onderwys onder apartheid was. Selfs: “A key element of apartheid was engineering an education system wat would ensure there were few black” graduandi (487). “It seems [blacks] only yesterday could never have aspired to be more than labourers on the white-owned farms” (507). “The ANC has pledged to uplift South Africa’s black and poor majority, and take them out of the poverty and ignorance created in large part by the deliberate inequalities of apartheid” (1516). Ek wonder hoe Bryson die feit kan verduidelik dat in 1960 tydens die Verwoerd-bewind daar nuwe universiteite vir swartes by Pieterburg en in Zoeloeland en ‘n universiteit elk vir bruines (Bellville) en Asiate (Durban) gestig is, terwyl die bestaande universiteit vir swartes, Fort Hare, deur die NP-regering oorgeneem is.

Een van die swartes met wie ‘n onderhoud gevoer is, reken “universities should teach universal, not narrow, group values and that university halls of residence should be places where people can live with one another” (145). Jonathan Jansen: “If you want to study here, then you’re going to have to learn to live together” (881). Dit gaan vir hom om “a new institutional and residential culture” (884); iets wat onlangs deur Leon Wessels oor die Potchefstroom-kampus ge-eggo is. Ek het gedink ‘n universiteitskoshuis is ‘n plek waar die omstandighede sodanig moet wees dat ‘n mens daar suksesvol kan studeer. ‘n Universiteit hoef nie wêreldburgers te lewer nie. Dit is myns insiens net mense wat skaam is oor wat hulle is wat wegskram van “discussion over identity” (372). Dit sou wonderlik wees as die UV daarin kon slaag om, soos voorheen, voorbeeldige Afrikaners te help vorm. Afrikaners het ‘n historiese reg op die kampus. Deesdae is daar Sotho’s wat die UV vir hulleself opeis (218). Feminisme word ook ingespan om swart mag te bevorder (265, 275).

Die UV was, soos die Universiteit Stellenbosch (US), aanvanklik ‘n Engelsmedium-inrigting, maar het mettertyd onderrig uitsluitlik in Afrikaans aangebied om, soos die US, in die nuwe Suid-Afrika weens transformasie al hoe meer te verengels. Soos aan die US word Afrikanername van die geboue op die UV-kampus verwyder “to make the campus a more inclusive place, where all South Africans can feel at home” (457). Dat dit Afrikaners uitgesluit en ontheem laat voel, skeel die transformeerders skynbaar glad nie.

Ek gee vervolgens ‘n aanduiding van die menings wat deur Bryson versamel is:

  • Magon Mouton is een van Bryson se gevallestudies. Sy is ‘n bruin UV-student wat van Upington kom en beweer rassisme aan die US en op die Potchefstroom-kampus is selfs erger as aan die UV (814). Hoewel sy Afrikaanssprekend is, verkies sy om in Engels te studeer (2171). “She now enjoys traditionally black African food” (2300). Mouton probeer dus om as ‘n neo-swarte te kwalifiseer.
  • Die Afrikaanssprekende Ladine van der Walt, ‘n mediese student, sê van diegene wat vasklou aan Afrikaans: “I think it’s really selfish” (2178).
  • Bernhard Louw, ook ‘n mediese student en Afrikaanssprekend, sê: “I want education in my own language” (2181).
  • Annette de Wet, wat nagraadse kwalifikasies in Afrikaans het, is verbonde aan die UV se taalburo. Sy dink Afrikaans is ‘n kreoolse taal (2190) en dat Engels Suid-Afrikaners kan verenig, terwyl Afrikaans tot ‘n omgangstaal afgegradeer word.
  • Daar word verwys na ‘n wit NGK-teologiestudent, Mias Nortier, wat Sotho leer en so oorverlig geword het dat hy meen die UV behoort ‘n eentalige Engelse universiteit te wees. “That would bring black and white students together on a campus that is now, practically speaking, divided in two – with Afrikaans classes for whites and English classes for blacks” (1509). Rasseskeiding was ook Russel Botman se hoofbeswaar teen parallelmedium-onderrig aan die US (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 205). Botman het verseg om hom primêr deur akademiese oorwegings te laat lei.
  • Lara Brown, ‘n arbeidsterapie-student, is wit en Engelssprekend en haar ouers het twee swart kinders aangeneem. Sy sê: “My oupa is Afrikaans” (2003). Dit is die soort mense wat inpas by die “progressiewe” denke wat Bryson voorstaan.
  • Eddie de Wet is ‘n sielkunde-student wat ‘n bruin man as maat het en wie se ma sê: “I love Prof Jansen” (1668). “She describes apartheid as ‘a time of racism'” (1684).
  • ‘n Sielkunde-dosent, die bruin Willy Nel, was ‘n Afrikaans-onderwyser. As UV-koshuisvader roem hy op die volgende: “He addressed his first house meeting at Armentum in English. Nel tells me that he sees the use of Afrikaans in the reses as an attempt to impose old ways” (1800). In werklikheid is Nel veronderstel om hom te beywer vir “creating a sense of belonging for all” (2133). Nel se houding (soos dié van Magon Mouton hierbo) tipeer myns insiens die dislojaliteit teenoor Afrikaans by die oorgrote meerderheid ontwikkelde bruines. Dit is dus suiwer dwaasheid as diesulkes die septer bv in die Afrikaanse Taalraad of by die Afrikaanse Taalmuseum en -monument swaai.
  • Nthabiseng Khotseng, ‘n oud-UV-student, het jare gelede heel goed reggekom in Afrikaanse klassse omdat die handboeke in Engels was en sy toegelaat is om eksamen in Engels te skryf (2083). Sy “believes the experience has helped broaden her understanding of herself and her country … What are her thoughts on Afrikaner students who today still cling to Afrikaans? She feels it’s a shame” (2086). Bryson: “When white South Africans talked of wanting to preserve and protect their culture, black South Africans heard it as a stubborn, racist attempt to justify preserving the privileges apartheid had created for the country’s minority” (2121).

Stef Coetzee is een van die mense met wie Bryson ‘n onderhoud gevoer het. Hy was die UV-rektor van 1997 tot 2002. Daarna het hy die uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut (AHi) geword. Hy het moontlik ‘n leidende gerol gespeel in die aanstelling van Christo van der Rheede as sy opvolger by die AHi. As UV-rektor wou Coetzee “a democracy on this campus” vestig (561). Hy besef blykbaar nie dat ‘n universiteit noodwendig ‘n hiërargiese inrigting is nie; wat betref sowel studente as dosente. ‘n Eerstejaarstudent is nie die akademiese gelyke van bv ‘n nagraadse student nie; net so min as wat ‘n junior lektor die akademiese gelyke van ‘n professor is.

“Inclusivity was Coetzee’s mantra” (590). Maar sy sug na inklusiwiteit geld net vir alle swartes, want daar was “a bunch of right-wingers that I didn’t want to be there” (603). “He called for at least a third of the places in each residence to be occupied by students of a race other than the majority race in the residence” (622). Jonathan Jansen het gedwonge koshuis-integrasie in 2009 na 50/50% opgeskuif (878), maar met die verdere verskil dat swartes maar in die meerderheid mag wees; dus net solank die wittes nie in die meerderheid is nie: “Integration in residences is still an incomplete journey, notably in some historically black residences” (911). Byvoorbeeld, die koshuis Khayalami “remains predominantly black” (2268). Wanneer doen die voortvarende Jansen iets hieromtrent?

Frederick Fourie het Coetzee as rektor opgevolg, Fourie was van 2003 tot 2008 die UV-rektor. Dit is tydens sy bewind dat die naam van die Verwoerd-koshuis in 2006 na Armentum verander is (1718). Fourie het uitgetree weens die buitensporige reaksie wat deur die Reitz-video opgesweep is (788, 2334). Sowel Coetzee as Fourie is ekonome en het hulle as oorverlig en liberaal aan Bryson voorgestel. Fourie sê bv van Jansen se F1-indoktrinasieprogram (kyk hieronder): “I think such student leadership development is a brilliant idea” (2317). Sowel Coetzee as Fourie kom, soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels, uit Sap-huisgesinne. Dit het natuurlik nie verhoed dat minstens sommige van hulle (sekerlik Esterhuyse en Wessels) Broeders geword het toe dit lonend en in die mode was nie. Fourie beweer dat hy nie ‘n Broeder was nie (661). Die rol wat histories Sap-gesindes gespeel het om die eens Europese Suid-Afrika te vernietig, kan ‘n interessante navorsingsonderwerp wees.

Wat was Fourie se beleid? “For him, the key element was to create the foundations for the growth of a culture in which no group would dominate. He was inspired, he says, by the spirit of a speech Nelson Mandela had made in 1964 to the court that would sentence him to imprisonment on Robben Island: ‘I have fought againt white domination, and I have fought against black domination'” (705). Ek kan my kwalik ‘n naïewer standpunt as dié van Fourie voorstel. Mandela het sekerlik misdadig en geweldadig teen wit dominansie geveg, maar hy lieg onbeskroomd as hy beweer dat hy teen swart oorheersing geveg het. Sy ideaal was dominante swart mag en hy het sy ideaal verwesenlik weens die ruggraatloosheid van ‘n klein groepie blankes, te wete FW de Klerk en sy meelopers.

Fourie beweer “he wanted to create a university at which no one would feel he or she was an outsider. ‘Nobody must dominate. There shouldn’t be a dominant group or culture or style'” (712). Sy woorde, soos die bogenoemde van Mandela, vind deesdae geen weerklank op die UV-kampus of in Suid-Afrika nie. Swartes, Engels en Afrikanisering domineer. Terwyl Coetzee die koshuise op die skaal van derde/tweederdes wou integreer, was Fourie se ideaal 30/70% teen 2008 en 50/50% teen 2010 (725). Ons groot era van vryheid, wat in 1994 aangebreek het, word dus gekenmerk deur gedwonge integrasie; dus verpligte onvryheid.

Daar word na “brainwashing” tydens die vorige politieke bedeling verwys (451). Op die UV-kampus sou indoktrinasie myns insiens egter sy hoogtepunt tydens die bewind van Jonathan Jansen, die eerste “swart” UV-rektor, bereik. “Jansen identifies himself as black” (930). Hy is Fourie se opvolger. In minstens een opsig is hy kenmerkend swart: “His staff complain about how difficult it is to start meetings on time” (891). “He’s like a favourite uncle with a very big brain” [ego?] (839). Bryson skryf: “Jansen took the bold step of forgiving the white students who had humiliated the black cleaning staff with the Reitz video, announcing the move in his inaugural address” (802). Desmond Tutu het hom hierin gesteun en gesê: “Foregiveness is not for sissies” (862); woorde wat op die voorkant van die boek herhaal word.

Jansen het sy intreerede as rektor, gelewer in 2009, aan die kommunis Bram Fischer (1908-1975) opgedra (894), wat duidelik toon tot watter uittartende uiterstes Jansen bereid is om te gaan. Jansen sê in sy intreerede: “I apologise to every black person on this campus and in this province for our long history of exclusion and marginalisation of black people within this institution. I apologise to every decent [!] white citizen of our university that you were shamed by the Reitz incident” (846). [Volgens Russel Botman aan die US kon wittes nooit genoeg verskoning vir apartheid vra nie (Praag 23 Junie).]

Jansen spesialiseer daarin om heeltemal oorboord te gaan met dinge waaroor hy sterk voel. In die plek van die Reitz-koshuis het die UV deesdae ‘n Institute for Reconciliation and Social Justice, “an attempt to forge new traditions at UFS” (2022). “The mandate of the institute is to research how to heal a nation torn apart by apartheid” (2025). Die instituut wil by voorkeur Engels wees. Aan die hoof is ‘n Afrikaanssprekende oud-onderwyser met ‘n UWK-agtergrond, André Keet, wat (soos bv Henry Jeffreys) graag Afrika-hempies dra (hy is ook lief vir rooi) om hom te help om van bruin tot swart te transformeer. Keet dien as een van Blade Nzimande se verteenwoordigers in die US-raad, waar hy verdere skade kan aanrig. Lees gerus oor hierdie instituut op die UV-webwerf. Mense soos Desmond Tutu, Allan Boesak en Leon Wessels is daar bedrywig. Pas het die instituut begin met die aanbieding van ‘n magisterleergang in Reconciliation and Social Cohesion. Die instituut vervul aan die UV ‘n funksie soortgelyk aan dié van die Sentrum vir Inklusiwiteit aan die US, naamlik om as stormram te dien vir die ideogiese voorkeure of vooroordele van hulle onderskeied rektore, Jansen en tot onlangs Botman.

Een van Jansen se vernaamste ideologiese skuiwe is die instelling van die “F1 (for first year) [dus ‘n Engelse benaming] … an overseas-study programme for first-year students, also known as Leadership for Change. Its goal is to broaden students’ knowledge, to influence them for good” (808). Dít is Jansen se doel as rektor: “Influencing students for good” (961) – “goed” volgens Jansen se verwronge, ideologie-deurdrenkte siening. Blykbaar beskou hy sy rol as rektor as dié van indoktrinasie. “Jansen knew that change was about more than enforcing … He wanted to implement change from the youngest, the newest, upwards” (968).

Wat in die praktyk gebeur, is dat beïnvloedbare eerstejaars aangemoedig word om aansoek te doen vir ‘n twee weke lange oorsese besoek. Die wat vatbaar vir breinspoeling is, word goedgekeur nadat hulle opstelle geskryf het en aan onderhoude onderwerp is. Hulle word veral na Amerika gestuur. Jansen beskou homself as ‘n navolgenswaardige toonbeeld: “His own activism developed when he travelled to the US to pursue his postgraduate studies” (946). Jansen wil klaarblyklik veral wit Afrikaanssprekendes eerder as ander studente verander: “Jansen devised a plan [F1] aimed at ‘complicating their cultural and linguistic and political lives'” (977). Wat swart F1-gangers myns insiens as “voorheen benadeeldes” ervaar, is bevestiging van ANC-ideologie, terwyl wittes as “onbillik bevoordeeldes” gekonfonteer word met verandering/transformasie van hulle “rassistiese” gesindheid.

In 2010 is 75 F1-studente na Amerika gestuur. Teen 2013 was dit 150. Enkeles is toe ook na Asië (bv Japan), Wes-Afrika en Europa gestuur. Maar buite Amerika is daar nie dieselfde entoesiasme om voorheen benadeelde swartes asook wittes met ‘n “aaklige rassistiese verlede” te ontvang nie. Wat ook nie deur Bryson genoem word nie maar wat ek elders gelees het, is dat dit omtrent net wit Amerikaners is wat bereid is om UV-studente (wit en swart) te huisves; nie swart Amerikaners nie. Dit is maar hoe ubuntu in die praktyk werk.

Bryson gee vir ons ‘n kykie in wat met F1-gangers aan Texas A&M University (TAMU) gebeur het.
[A&M verwys na die oorspronklike naam: Agricultural and Mechanical College.] Hulle moes bv ‘n lesing bywoon. “The lecture was given by A&M’s first African American prof. And it was some motivation very applicable to our programme on not only tolerance, but finally celebrating diversity and being able to [live] in an open society, as more diversity equals better success” (1100). “The students attended classes on African history, religion in the Middle East and Arabs in America” (1106). Daar was laatnag-sessies oor bv “race and gender discrimination” (1106). Nkosi Sikelel’iAfrika is by geleentheid gesing (1376). Stephanie Curs se lesing oor “global social-justice issues in agriculture” is ook bygewoon (1132). “The topic turned to parallels between the South African anti-apartheid and US civil-rights movements” (1138).

Van die dinge wat die F1-gangers ingegee word, is “the use of race as one of many ‘plus factors’ in an admissions program that considered the overall individual contribution of each candidate” (1213). ‘n Student verdien bv ‘n aantal toelatingspunte as sy reeds geboorte gegee het. Daar is ook na swart studente se stories geluister, soos die een wat redeneer: “Why would someone hate me, when, in fact, I should be hating them” [“them” = die wittes]. (1268). Daar word verwys na die “violence from racist whites” (1311), maar nie na iets soortgelyks by swartes nie. “How many of the black students would grow up unable to see whites as anything but violent and selfish?” (1350).

Jansen se eie opsomming van die temas wat UV-studente in Texas ervaar is: “racism, slavery, oppression. And, then, hope” (1340). Let op die blatante eensydigheid. Bryson: “The F1 leadership programme strives to teach students exactly this” (1340). Dit blyk dat die hele F1-program aan TAMU deur ‘n swarte, Danielle Harris, ontwerp is (1360). Dit gaan om blootstelling aan “liberal and progressive thinkers” (1446). Die F1-gangers word veral aan swartes (dosente en studente) blootgestel, terwyl tweederdes van TAMU se studente wit is (1911).

Terug in Suid-Afrika word daar van die F1-gangers verwag om hulle nuwe insigte en gesindhede soos ‘n virus op die kampus te versprei: “Attendance at monthly leadership forums is required, as is mentoring first-year students once the F1 students reach their second year” (990). Van hulle word ook verwag “to come up with at least two campus-wide projects designed to pass on what they have learnt. The F1 programme is at the heart of Jansen’s efforts to transform his university” (993). “He says that F1 students have become the political and intellectual centre of the campus” (2345). “They would complain about their professors” (2356). Jansen se doel met die F1-program is selfs “to change South Africa” (1094). Myns insiens is dit ‘n deurtrapte en slu-uitgedinkte indoktrinasieprogram wat die Nazi Joseph Goebbels (1897-1945) se suksesvolste pogings in die skadu kon stel.

Dosente word op dieselfde linkse ideologiese grondslag gewerf. Die doel is bv “to poach top professors from more liberal institutions” (1002). Jansen “brought world-famous black researchers to teach at the university. ‘You will not believe how [academic excellence] undermines racism and racial thinking'” (1005). Hou gerus die UV-webwerf dop om ‘n idee te vorm van die stroom swart en ander linkse elemente wat deesdae op ‘n deurlopende grondslag na die kampus gelok word om hulle linkse oortuigings op die studente en dosente los te laat. Geen poging tot ewewig of ideologiese neutraliteit is aan die Jansen-UV te bespeur nie. Die UV moet ‘n “African university” (1008) na die beeld van Jansen wees. Dit gaan nie primêr om objektiewe, wetenskaplike kennis en geleerdheid nie, maar om “engaged scholarship” (1011), dus inligting wat met bv ANC-ideologie deurweek is. [Plaaslik het “engaged”/betrokkenheid ‘n sterk, verderflike ANC-assosiasie. Kyk bv wat Hein Willemse pas uit sy militante hibriede-oogpunt geskryf het (LitNet 7 deser).]

Bryson geniet die staaltjies wat Jansen vertel. “Jansen found that black students at one residence were forced to take part in a decades-old tradition of honouring the bust of an Afrikaner founding father. ‘There you have black students bowing to a white guy they have no connection to. It’s racist,’ he says. ‘What has meaning for you doesn’t have meaning for the other guy. I’m trying to change the things that are borderline criminal and barbaric'” (1706). Sou dit vir Jansen aanvaarbaar wees as Mandela-verering deur wittes rassisties, feitlik krimineel en barbaars genoem word?

Jansen het vir haatpraak deur blankes, soos vir skynbaar enigiets anders, ‘n verduideliking. “He’s seen that fear in the faces of white South Africans in a class he teaches for first-year students. The topic is how to deal with a shared, violent past” (2032). “One text that Jansen sets is a letter that Martin Luther King Jr wrote from a jail” (2431). “Often, he [Jansen] says, white students write that going over the past just leaves them feeling shame and remorse” (2441). Daar word hier waarskynlik verwys na die verpligte indoktrinasiekursus wat Jansen vir alle UV-eerstejaars ingestel het. Nêrens is daar sprake dat swartes verleë moet voel oor hulle verlede van stamoorloë, leeglê, buitensporig aanteel, terrorisme, misdaad, roofbou met dongas, ens, nie.

In sy intreerede as rektor het Jansen gesê: “I am deeply committed to the promotion of Afrikaans and Sesotho … We will respect the history of this institution and its founding language” (2136). Daardie “founding language” is in werklikheid Engels. Let op hoe hy sy versekering oor Afrikaans verwater deur dit in dieselfde asem as Sotho te noem. Hierbo is ook aangedui hoe die essensie van Jansen se bewind juis die radikale verandering van die UV se institusionele kultuur is; van Afrikaans na Afrikaan. Volgens sy intreerede sou Jansen iedere swart student verplig het om Afrikaans te leer (2145). In werklikheid is dit Jansen wat outoritêr besluit het dat as daar Engelssprekendes by ‘n byeenkoms op die kampus teenwoordig is die voertaal net Engels mag wees. Jansen dink die onderrigtaal-kwessie “will ultimately be resolved in favour of English, as a matter of practicality” (2171). Dit behoort duidelik te wees waarom Chris (Boetman) Louw in 2009 Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem het.

Tutu wou Afrikaans hoor by Mandela-roudiens en begrafnis

ngkEmeritus-aartsbiskop Desmond Tutu het in ’n verklaring sy spyt uitgespreek oor ’n gebrek aan inklusiwiteit by Mandela se begrafnis.

Volgens Tutu was daar ‘n “skreiende uitsluiting was dié van die Afrikaner-gemeenskap.

Hy het Afrikaners en, in die besonder die NG Kerk, om verskoning gevra omdat hulle uitgesluit was by die roudiens en begrafnis.

Tutu het die ANC-leierskap se hantering van Nelson Mandela se begrafnisdiens ook gekritiseer omdat hulle nie Afrikaans toegelaat het nie.

Volgens hom moes die NG Kerk ook deel van Mandela se afskeid gewees het omdat Mandela moeite gedoen het om te verseker dat Afrikaners deel van die nuwe Suid-Afrika word.

Die NG Kerk het ontken dat hy uitgesluit was en gesê dat danksy die kerk se betrokkenheid by die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke, hulle wel deel van die verrigtinge was.

“Ons kon ’n meer verteenwoordigende groep geloofsleiers gewees het by die roudiens in die ENB-stadion en die begrafnis in Qunu, indien ons die NG Kerk ook ingesluit het – ons het ook nie Afrikaans gepraat nie, behalwe ’n paar sinne.

“Dit sou Madiba ontstel het, omdat hy so vasberade was om inklusief te wees.”

 

Nico Koopman se verlange na Nelson Mandela

mandela_tronkseldeur Leon Lemmer

Daar is ‘n rubriekskrywer wat die vermoë het om my meer as enige ander te irriteer. Ek verwys na Nico Koopman, die dekaan van die fakulteit teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US). Hy word reeds baie lank toegelaat om ‘n rubriek in Die Burger te skryf. ‘n Mens sou dié koerant kon vergewe as hy Koopman destyds as ‘n potensiële rubriekskrywer wou toets. Hierdie Naspers-publikasie gaan immers reeds lank van die standpunt uit dat “die bruin stem” gehoor moet word.

In ‘n stadium het Die Burger ‘n bruin redakteur, Henry Jeffreys, ‘n bruin senior adjunk-redakteur, Zelda Jongbloed, en ‘n bruin politieke redakteur, Heindrich Wyngaard, gehad. Vir die tradisionele, konserwatiewe, Westersgeöriënteerde lesers van dié koerant was dit nag. Weens die skerp daling in erkende joernalistieke standaarde het die sirkulasiesyfers spoedig dermate gesak dat ooreengekom is dat Jeffreys binne ‘n dag sy kantoor ontruim. Kort daarna is Jongbloed na Rapport uitgeskuif en het Wyngaard uit die joernalistiek koers gekry. Op hierdie manier het hierdie khoitopie tot ‘n einde gekom.

By die Naspers-koerante is die skielike vervanging van redakteurs en ander joernaliste geen ongewone verskynsel nie. In die geval van sulke blankes gebeur dit daarna selde dat teks afkomstig van hulle gepubliseer word. Die genoemde drie bruines word egter polities korrek anders behandel.

Jeffreys behartig steeds ‘n rubriek, wat as “Middelgrond” bekendstaan. Hy ag homself eerder swart as bruin en daar is by hom sekerlik geen gematigde of ewewigtige taksering van blankes nie. Byvoorbeeld, onlangs het hy lesers getrakteer op ‘n stommiteit deur te vewys na “die wandade van die fisieke en geestelike onteiening van die verlede” (20 Nov, p 8). Jeffreys se “middelgrond” is dat hy nooit moeg word om die lof van sy twee groot helde, die swart Nelson Mandela en die bruin Trevor Manuel, ongekwalifiseerd te besing nie.

Aan Jongbloed word steeds ‘n verbruikersbladsy in die koerant toevertrou. Sy het al herhaaldelik vertel dat sy militant anti-blank was. Die vraag is in hoeverre daardie negatiewe gesindheid werklik tot die verlede behoort. Selfs Wyngaard word steeds periodiek toegelaat om vlak subjektiwiteite, wat nóg kant nóg wal raak, in Naspers-koerante te publiseer. Hy het op ‘n keer daarop geroem dat hy op Caledon met gemiddeld (as ek reg onthou) ‘n D-simbool deur die matriekeksamen geskraap het. Feitlik onvermydelik beklee selfs hy deesdae, ingevolge die sug na ‘n khoitopie, ‘n pos aan die US.

Maar ek wil nie oor Koopman se “dampkring” (eens ‘n gewilde woord in Die Burger) skryf nie, maar oor Koopman self. Die aanleiding vir my skrywe is sy rubriek, “Godsdiens Aktueel”, met die opskrif: “Ek verlang steeds na Mandela” (Die Burger, 20 Nov, p 9). Dit behoort vir die kritiese leser dadelik duidelik te wees dat dit vir Koopman as bevrydingsteoloog nie in die eerste plek om godsdiens gaan nie, maar om politiek. Hy verdoesel sy politieke motiewe deur voor te gee dat dit ‘n verskuiwing van sistematiese teologie, wat veronderstel is om sy doseerplig te wees, na openbare teologie is. Reeds oor ‘n baie lang tyd versprei hy in feitlik iedere rubriek onverdunde ANC-propaganda. Daar is ook sterk tekens van anti-blanke sentiment aanwesig.

As daar iets is waarvan Koopman myns insiens hou, is dit wanneer ‘n NG Kerk-gemeente, bv sy predikant, hom dermate aan naïwiteit oorgee dat Koopman genooi word om daar oor “versoening” te kom preek. Dit gee dan aan Koopman ruim geleentheid om vir die rassistiese wittes die leviete voor te lees: hoe boos hulle was en hoe boos sommige steeds is, hoe siek hulle is en hoe hulle genees kan word om so kerngesond soos Nico Koopman te word.

Waarom Koopman is soos hy is en ‘n geesgenoot van Russel Botman is, word duidelik as albei se akademiese agtergrond in oënskou geneem word. Albei het in die teologie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en is deur veral Jaap Durand en Dirkie Smit, onderskeidelik die inisieerder en skrywer van die Belhar-belydenis, beïnvloed. Sowel Koopman as Botman het myns insiens dieselfde buitengewoon klein register van tweedehandse idees. Hulle verwys by voorkeur en herhaaldelik na menswaardigheid, menseregte, versoening, geregtigheid, inklusiwiteit, diversiteit en multikulturaliteit. Koopman het die onderskeiding verwerf dat McBrolloks hom op 16 Januarie vanjaar tot Poephol van die Week verklaar het; ‘n feit wat maklik op die internet gekontroleer kan word. Naas die twee eertydse UWK-dosente wat ek pas genoem het, is Koopman se helde polities linkse teoloë soos Beyers Naudé en Willie Jonker.

Sowel Koopman as Botman het hoogs waarskynlik met apartheidsbeurse aan die UWK studeer. Wat ek wil hê, is dat hulle die integriteit moet hê om dit te erken. Ek wil ook weet of hulle al ooit dankie gesê het vir die skool- en naskoolse onderrig wat hulle tydens apartheid ontvang het. Botman roem daarop dat hy in 1976 in ‘n leidende hoedanigheid by die studente-onrus op die UWK-kampus betrokke was. Klippe is gegooi, vandalisme is gepleeg en geboue is afgebrand. Wat ek wil weet, is of Botman en sy mede-onrusstokers en -vandale al pogings aangewend het om die skade te vergoed wat hulle aan staatseiendom aangestig of aangerig het? Of skuil hulle, soos Desmond Tutu, vir eie gewin agter die duiwelse kairos-dwaalleer waarvolgens misdade wat teen apartheid gepleeg is, nie misdade is nie? In enige beskaafde samelewing behoort sulke gedrag die boosdoeners permanent ongeskik vir die bekleding van enige openbare pos te maak. In die nuwe Suid-Afrika sit daar egter baie sulke sondaars in baie hoë poste.

In sy rubriek van 20 November kontrasteer Koopman “die leiers in die apartheidsregering” met “leiers soos Nelson Mandela en Oliver Tambo, Albertina Sisulu en Helen Joseph”. Joseph se naam word slu bygevoeg sodat dit nie uitsluitlik ‘n wit/sleg en swart/goed kontras is nie. Die genoemde ANC-kamerade word deur Koopman geloof as “leiers wat staan vir menswaardigheid en vryheid, geregtigheid en waarheid, en vir offerbereidheid ter wille van noodlydendes. Die leiers was téén ontmensliking, uitbuiting, onreg en selfverryking”, Dít is reeds lank die refrein in die een Koopman-rubriek na die ander, maar Die Burger doen niks om die vloei van hierdie soort onverdunde gif, wat versoening beduiwel, stop te sit nie.

“Mandela en kie het die taak gehad om die oue te vernietig, maar die huidige leiers moet die reste van die oue afbreek én die nuwe te voorskyn bring. Dit is tog anders om apartheid af te breek as wat dit is om ‘n nuwe demokrasie te bou wat in ‘n komplekse werklikheid politieke, maatskaplike en ekonomiese welwees vir almal bring.” Die waarheid is dat Mandela en kie nie net apartheid wou vernietig nie, maar gepoog het om Suid-Afrika in sy geheel te ruïneer. Pleks van “welwees vir almal” is dit ‘n klein en dikwels eties bedenklike groepie wat buitensporig baie by die swart bewind baat vind. Koopman verkies om te eenogig te wees om dit op te let.

“Mandela het net een termyn geregeer en het dus minder tyd gehad om foute te maak. Hy het boonop geregeer in ‘n tyd toe die euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika lewend was en toe die idealisering van struggle-helde baie groter was. Maar miskien wil die verlange na Mandela en kie juis nie stil word nie omdat ons tog gesien het hoe Mandela wel ook die weg na die nuwe baan, hoe hy in sy kort regeertyd help om die oue af te breek en in uiters komplekse tye die fondament van die nuwe help bou, hoe hy met integriteit en verantwoordelikheidsin bou aan ‘n samelewing van eenheid en begrip, versoening en vriendskap, geregtigheid en menswaardigheid.”

Dit is net by ANC-aktiviste soos Koopman dat daar “euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika” en “die idealisering van struggle-helde” was. Dit is hy wat naïef en onkrities na Mandela verlang. Mandela was nie teen selfverryking gekant nie. Die stinkryk Mandela het bitter min in sy lewe gewerk. Mandela is nie die toonbeeld van “offerbereidheid ter wille van noodlydendes” nie. Hy het eerder homself en sy familie buitensporig verryk, maar Koopman kyk dit doelbewus mis.

Het Koopman dit al ooit nodig gevind om te wonder watter persentasie geldelike hulp van filantropiese ondernemings wat onder die Mandela-naam bedryf word, soos die kinderfonds, na blankes gekanaliseer word? Die bedrag is waarskynlik nul, maar ten spyte daarvan hou Koopman vol om Mandela met integriteit, versoening, geregtigheid en natuurlik nie-rassigheid te assosieer. Waar is Mandela se “ontfermende geregtigheid” en nie-rassigheid as dit by blankes kom? Dit is waarom ek op 29 September op Praag geskryf het: “Dit is vir my dikwels moeilik om te besluit of Botman of … Koopman … die grootste anti-akademiese euwel op die US-kampus is.”

Koopman probeer doelbewus om te mislei. Toestande in die land was nie tydens Mandela se bewind beter as nou omdat hy net vyf jaar lank die staatshoof was nie, maar gewoon omdat dit selfs vir die ANC nie moontlik is om dadelik af te breek wat oor eeue tydens die blanke bewind opgebou is nie. Hoe langer die swart bewind duur, des te meer is daar agteruitgang en verval op alle terreine. Ek het in my skrywe van 29 September op ander gevalle van hierdie selfde soort doelbewuste misleiding of oneerlikeid by Koopman gewys. Hy het valslik beweer dat nie-wittes tydens apartheid van universiteitsopleiding uitgesluit is; net so valslik dat daar nie nuwe uitsluitings teen wittes aan die Botman-US gepleeg word nie en dat etnisiteit net as ‘n tydelike rassediskriminasiemaatreël aan die US gebruik word. Koopman is deesdae, soos Botman, blatant ten gunste van rassediskriminasie teen blankes. Albei weet egter dat die UWK-vandale destyds klippe gegooi het met die oog op die afskaffing van alle rassediskriminasie. Daar is hier baie duidelik manteldraaiery.

Toe Koopman na aanleiding van erfenisdag op 25 September in Die Burger geskryf het, het hy op sy kenmerkend eensydige manier net oor die Belhar-belydenis, demokrasie en Mandela geskryf. Feitlik vanselfsprekend het hy ook na “apartheidsonreg” verwys. Alles wat die blankes oor eeue hier tot stand gebring het, insluitende die US, en al die goeie wat die NG Kerk vir bv Koopman en sy etniese groep gedoen het, insluitende die kweekskool op Stellenbosch, het hy halstarrig geïgnoreer. Skynbaar al wat prominent in Koopman se wêreldjie is, is sy verknogtheid aan ANC-politiek.

Perspektief is broodnodig. Koopman is die dekaan aan die US se fakulteit teologie, voorheen die kweekskool van die NG Kerk. Hy is veronderstel om akademiese leiding by die opleiding van predikante te gee. Tydens apartheid het daar deurgaans anti-apartheidstemme uit die kweekskool opgeklink, bv van Bennie Keet, Willie Jonker en Nico Smith. Die plek is sedertdien dermate getransformeer dat geen anti-ANC-stemme deesdae daar opklink nie; om van pro-blanke-, pro-Afrikaner- en pro-Afrikaans-stemme nie te praat nie. Geeneen in daardie fakulteit maak hoorbaar beswaar teen die feit dat die onderrigtaal in daardie fakulteit in selfs groter mate as in die res van die US verengels het nie.

By die aanstelling en bevordering van dosente speel ras/kleur en geslag, dus nie-akademiese oorwegings, ‘n deurslaggende rol. Op hierdie manier is die teologie-opleiding aan die US tot in sy kern vergiftig deur oud-UWK-dosente en -studente, waarvan Koopman een is. Die eertydse kweekskool van die NG Kerk het in die skoot geval van snood ondankbare, disrespekvolle en dislojale elemente, waarvan Koopman die toonbeeld is. Wat kan van die afgestudeerdes verwag word? Dat die meeste van hulle waarskynlik pro-ANC en pro-Belhar sal wees. Hierdie gif sal toenemend die hele NG Kerk deursuur, samesmelting met die VGK meebring en verseker dat Afrikaans as kerktaal in sy swernoot gaan.

My kommer oor Afrikaans is nie ongegrond nie. Die dislojaliteit teenoor Afrikaans by talle ontwikkelde bruines is algemeen bekend. ‘n Aantal jare gelede het Afrikaanssprekende bruin ouers die grenselose vermetelheid gehad om ses van hulle kinders by die Afrikaansmedium Laerskool Mikro in Kuilsrivier in te skryf en terselfdertyd te eis dat hulle onderrig in Engels moet wees. As die NG Kerk en die VGK saamsmelt, sal daar ongetwyfeld bruines by kerkbyeenkomste opdaag en eis dat die verrigtinge in Engels moet wees. As daar nie aan hulle eis gehoor gegee word nie, sal die bekende verwyte van liefdeloosheid en rassisme opklink.

In die lig van die voorafgaande kan minstens twee vrae gestel word. Is daar nie regsinnige reste in die NG Kerk en elders oor wat bereid is om ‘n kruistog te onderneem teen die toestand waarin die US se teologiese opleiding verval het nie? En was dit nie dalk onbillik van McBrolloks om Koopman vir net ‘n week lank tot poephol te verklaar nie?