Heindrich Wyngaard – praag.co.za

Brief: Die rolprent Krotoa ontlok anti-blank- en pro-Khoi-Khoin-reaksies

Krotoa of Eva (1643-1674) was ‘n Khoi-Khoin-bediende in Jan van Riebeeck se huishouding. Sy het met Pieter van Meerhof getrou en drie kinders by hom gehad. Een van hierdie kinders was Pieternella, wat met Daniel Zaaijman getrou het. Sedert die intog van politieke byderwetsheid het hierdie twee gemengde huwelike heelwat belangstelling gaande gemaak; dermate dat bv ‘n rolprent onlangs oor Krotoa vrygestel is. Krotoa was danksugtig en het haar aan prostitusie skuldig gemaak. Sy is gevolglik na Robbeneiland verban. Daar is deesdae ‘n neiging om haar tot die volksmoeder van bruin Suid-Afrikaners te verklaar.

Heindrich Wyngaard het na aanleiding van die rolprent geskryf: “Krotoa se verhaal kan verplaas word na dié van bruin vroue vandag” (Netwerk24, 13 Augustus). Hy haal die rolprentvervaardiger aan waarvolgens die rolprentverhaal fiksie geïnspireer deur historiese feite is. Daar word onder meer beweer dat Jan van Riebeeck Krotoa verkrag het. Volgens die rolprentvervaardiger is die verkragting ‘n metafoor, dus ‘n soort vergelyking, maar ‘n vergelyking van wat? Wyngaard bied die volgende vertolking aan: “‘n Metafoor vir hoe die Hollanders in 1652 aan die Kaap geland het, aangebly het en met brutale mag oorgeneem het.” Heel moontlik is die insluiting van ‘n verkragting deur doodgewone sensasiesoekery gemotiveer. Daar is geen historiese grond vir hierdie verkragtingsbewering nie. Wyngaard borduur egter hierop voort deur aan te voer dat Krotoa omrede hierdie verkragting deur die Khoi-Khoin verwerp is. Van Riebeeck word die voorbok-koloniseerder genoem. Hy word by implikasie die vader van die beweerde plaaslike koloniale vergrype gemaak. Ten slotte gee Wyngaard ondubbelsinnig uitdrukking aan sy venyn met die volgende Thabo Mbeki-aanhaling as toepaslik op blanke kolonialisme: “Die mees genadelose menseslagting wat ons land ooit ervaar het.” In ‘n reaksie het ‘n leser tereg gevra of mense soos Mbeki en Wyngaard al ooit van die Difaqune (ook Mfeqane en Mfecane genoem) gehoor het, dus die uitdelgingsoorloë tussen vegtende swartes wat groot dele van die binneland onbewoon gelaat het. Hierdie reeks oorloë het in die vroeë 1820’s begin onder bewind van die Zoeloekoning Shaka.

Maar Wyngaard se nydige verbeeldingsvlug was die aanloop vir Christo van der Rheede se eensydige pro-Khoi-Khoin-siening (Netwerk24, 23 Augustus). Van der Rheede verwys na die rolprent as ‘n stuk geskiedenis. Volgens hom was die Khoi-Khoin gesofistikeerde mense en formidabele entrepreneurs. Hulle was blykbaar die eerste mense wat landbou plaaslik op ‘n wetenskaplike manier bedryf het, want Van der Rheede beweer dat die Khoi-Khoin baie spesifieke landboupraktyke toegepas het om hulle veekuddes te onderhou. Op die mensvlak het die Khoi-Khoin glo ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel gehandhaaf. Van der Rheede vertel dat blankes hartlik deur die Khoi-Khoin ontvang en gasvry behandel is. Die bloedvermenging wat in hierdie proses plaasgevind het, word deur Van der Rheede beklemtoon. Aan hierdie ongelooflike inheemse gemeenskap, asook die slawe, dank ons glo die ontstaan van Afrikaans. Die volgende (21ste eeuse) waardes word aan die Khoi-Khoin toegedig: orde, medemenslikheid, vredeliewenheid en ontvanklikheid. Geen gewag word gemaak van bv die talle skeepslui wat deur die Khoi-Khoin uitgemoor is nie. As gevolg van sy selektiewe omgang met die verlede kom Van der Rheede tot hierdie hartversterkende gevolgtrekking: “Ons staan inderdaad op die skouers van reuse!”

Die vraag ontstaan: Waarom het die Khoi-Khoin, hierdie wonderlik vindingryke entrepreneurs, skynbaar nie daadwerklik tot die ontwikkeling van Suidelike Afrika bygedra nie? Anders as in die geval van die blankes is daar nie eintlik konkrete of sigbare tekens van hulle nalatenskap nie. Ingevolge politieke byderwetsheid is ‘n voor die hand liggende antwoord: Omdat die Khoi-Khoin deur die blankes uitgebuit en agtergestel is. Maar daar is ook ‘n ander moontlike antwoord; ‘n respons wat voor die koms van politieke byderwetsheid algemeen aanvaar is: In Jan van Riebeeck se tyd was die Khoi-Khoin onontwikkelde, primitiewe mense. Daar bestaan historiese bewyse hiervoor.

Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) het die volgende boek gepubliseer: AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon Kindle $11,39). Die AmaBhulu is die Afrikaners en met die Tweede Amerika word Suid-Afrika bedoel. Dit is ‘n behoorlik nagevorste en histories gesaghebbende boek waarin die stellings met bronverwysings gestaaf word. ‘n Bespreking van die boek is in Leon Lemmer se rubriek op Praag (1.02.2015) beskikbaar. Oor die Khoi-Khoin het Booyens onder meer die volgende geskryf:

“Historically, the Khoekhoe were viewed by die Europeans as the most outrageously primitive people on Earth and the best not engaged unless really necessary. Their peculiar customs of removing one testicle from every male, covering themselves and their hair in reeking soot-saturated animal fat, eating raw animal intestines still bearing some contents, wearing dried intestines around their necks or legs as adornment and covering newborn babies in cow dung, as reported by Van Riebeeck, did not sit well at all with Dutch Calvinistic sensibilities. At least thirteen contemporary reports describe them enjoying their own body lice as a delicacy. These they extracted with much zeal from the untanned animal skins they wore. Visitors were also taken aback by the practice of the married Khoekhoe women of throwing their exceedingly pendulous breasts over their shoulders to thereby suckle the babies borne in animal skins on their backs” (Kindle 712).

“It is difficult to imagine a greater cultural separation than between the 17th century Khoekhoe and the Europeans of that century” (712). “In 1616 Edward Terry described the Khoekhoe as ‘beasts in the skins of men, rather than men in the skins of beasts’. On 14 April 1653, one year and one week after the landing at the Cape, Van Riebeeck wrote the Lords XVII and pleaded for a transfer to India away from the ‘dull, stupid, lazy, stinking people'” (719).

Ek het weergegee wat Wyngaard, Van der Rheede en Booyens oor die Khoi-Khoin geskryf het. Die lesers moet nou maar self besluit wie bevooroordeeld is, of (on)bevredigend met die historiese verlede omgaan (of aandik), of onderhewig aan verbeeldingsvlugte is, ens.

Ek het myself reeds op LitNet gekompromitteer. Op 22 Augustus het ek geskryf: “Daar is deesdae by Afrikaanse taalkundiges die neiging om te beweer dat Afrikaans danksy die Khoi-Khoin ontstaan het en selfs dat Afrikaans al lank voor 1652 bestaan het. Daar is die moontlikheid dat hierdie mite mettertyd die volgende vorm kan aanneem: Die Hollander Jan van Riebeeck het sy fort gebou terwyl die vindingryke Khoi-Khoin in Afrikaans aan hom instruksies gegee het oor hoe dit gedoen moet word.”

Op 23 Augustus het ek op LitNet geskryf: “My bostaande kommentaar was as ‘n parodie bedoel. Christo van der Rheede se uitlatings (Netwerk24, 23 Augustus) toon dat my vertolking glad nie so vergesog is nie. Wat in die rolprent Krotoa uitgebeeld word, is volgens hom ‘n stuk geskiedenis. Die Khoi-Khoin was glo gesofistikeerde mense, ‘n ongelooflike inheemse gemeenskap met ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel. Hulle was formidabele entrepreneurs wat hulle veekuddes blykbaar wetenskaplik bestuur het. Op die koop toe het hulle Afrikaans uitgevind. Die somtotaal is dat die geluk ons getref het om op die skouers van hierdie reuse te staan. Is dit naasteby ‘n histories regverdigbare siening of is dit gewoon Van der Rheede se wensdenkery?”

— Johannes Comestor

Leon Lemmer: Heindrich Wyngaard: Koop bruin mense se steun vir Afrikaans

Heindrich Wyngaard is tydens die redakteurskap van Henry Jeffreys (2006-2011) tot politieke redakteur van Die Burger verhef. Toe Jeffreys se redakteurskap summier beëindig is, was dit ook die einde van die buitensporige bevoordeling van bruin joernaliste aldaar. Wyngaard het spoedig ‘n staatsdienspos verkies. Toe die Universiteit Stellenbosch (US) tydens die rektorskap van Russel Botman (2007-2014) om etniese redes oordrewe voorkeur aan bruines gegee het, het Wyngaard ‘n skakelpos daar gekry. Ek onthou hoe hierdie oudjoernalis vertel het dat hy matriek in Caledon met (as ek reg onthou) ‘n D-gemiddeld geslaag het. Toe ek vra of Die Burger dan nie kandidate van beter stoffasie kon aanstel nie, was hierdie Caledonner hewig ontsteld.

Onlangs was Wyngaard ietwat in die nuus met die publikasie van sy boek, A Home for Zephany (LitNet 2 September). In die boek vertel hy vertel van ‘n bruin meisie wat as baba ontvoer is en die volgende 17 jaar by haar skynouers gewoon het. Soos dit ‘n ontwikkelde bruine betaam, het Wyngaard die teks in Engels geskryf. Leopold Scholtz het onlangs die aandag gevestig op bruines se onbetrokkenheid by die Afrikaanse taalstryd, bv aan die US, onder die opskrif: “Vat nou hande oor Afrikaans” (Die Burger, 3 deser, p 16). Dit het aanleiding gegee tot Wyngaard se jongste skrywe: “Hoekom is bruines dan nie in die boedel?” (Die Burger, 8 deser, p 15). Om lesers te herinner aan sy eertydse joernalistieke glorie, begin Wyngaard sy artikel deur Scholtz as “oudkollega” aan te spreek. Daar is egter geen sprake van gelykheid by hierdie twee oudkollegas nie, want Scholtz het bv ‘n doktorsgraad en baie meer joernalistieke ondervinding.

Scholtz noem homself “‘n gematig-konserwatiewe Afrikaner”. Sy oogmerk is om wit en bruin Afrikaanssprekendes te versoen. Daarom vind hy dit nodig om te bieg dat “ons Afrikaners … ons bruin taalgenote … baie stief behandel” het. “Ons Afrikaners het Afrikaans geannekseer as ons eksklusiewe besit. Dat dit ook aan bruin mense behoort, dat hulle die taal saam met ons geskep het, was te lank ‘n half vergete nagedagte.” Scholtz trek dinge hier doelbewus bruinwaarts skeef. Die soort Afrikaans wat tereg deur sommige as hoofsaaklik Afrikanerbesit beskou word, is Standaardafrikaans. Daar moet ook duidelik tussen die ontstaan en ontwikkeling van Standaardafrikaans onderskei word. By die ontstaan van Afrikaans, dus proto-Afrikaans, het nie-wittes ‘n rol gespeel maar die ontwikkeling, erkenning en triomf van Standaardafrikaans is feitlik uitsluitlik aan Afrikaners te danke. In die geledere van polities korrektes is dit ‘n ongewilde waarheid.

Tereg merk Scholtz op: “By ‘n beduidende deel van die bruin elite kry jy ‘n neersien op Afrikaans.” Maar blankes mag in die nuwe Suid-Afrika eintlik nie kritiek op nie-wittes lewer nie. Kritiek word in groot mate gereserveer vir blankes. Daarom versuiker Scholtz die pil met ‘n onoorspronklike en oordrewe oproep: dat wit en nie-wit Afrikaanssprekers “regtig hande vat … Ons het dieselfde moeder. En haar naam is Afrikaans (in al haar variante) … ek en my bruin taalgenoot het dieselfde moeder. Taalgenoot, help ons asseblief om haar te verdedig!” Wat Scholtz sê en hoe hy dit sê, sal hom ongetwyfeld guns laat vind in die harte van die direksie van die Afrikaanse Taalraad. Maar Wyngaard sien daarin ‘n geleentheid tot etniesgedrewe politieke aktivisme. Hy skryf oor die “ekonomie van Afrikaans” ten einde by bruines se “ekonomiese selfbemagtiging” uit te kom. Maar daar word nie van bruines verwag om dit werklik self te doen nie. Wyngaard soek geld vir bruines voordat hulle iets pro-Afrikaans sal doen en daardie geld moet glo van Afrikaners kom.

Vir Wyngaard gaan dit glad nie om die kulturele waarde van Afrikaans en die outomatiese lojaliteit wat Afrikaanssprekendes aan hulle moedertaal verskuldig is nie. Hy soek geen verskoning vir die gebrek aan steun uit bruin geledere in die heersende Afrikaanse taalstryd nie. Bruines, soos ander nie-wittes, is skynbaar geregtig op alles wat hulle verlang, insluitende die reg om, ten spyte van hulle ooglopende gebreke, van kritiek vrygestel te word. Hy gaan selfs sover om Scholtz te verwyt omdat hy homself glo nie sover kon kry om apologie aan te teken nie. Wyngaard skryf van “die onregte” wat blankes “gepleeg het”, sonder ‘n enkele woord oor die baie lofwaardige dinge wat wittes gedoen het en steeds doen. Scholtz kry stank vir die dank van sy oorgematigde aanslag. Onderliggend aan Wyngaard se houding is daar myns insiens heelwat astrantheid; eintlik vermetelheid.

Scholtz se stelling dat gesonde verstand die oorwinning met die jongste US-raadsbesluit behaal het, word deur Wyngaard twee keer tussen aanhalingstekens geplaas, want hy wil kennelik hê dat die US soos die Universiteit van Wes-Kaapland eentalig Engels moet word. Hoe min Wyngaard van die saak verstaan, blyk uit sy opmerking: “Dit is onduidelik waarteen Scholtz meen die taal ‘verdedig’ moet word.” Die ondergang van Afrikaans aan die US en elders is vir Wyngaard klaarblyklik geen hartsaak nie. Soos in die geval van Michael le Cordeur (LitNet 13 November) is daar by Wyngaard blykbaar “geen hartseer” oor Wim de Villiers se verengelsingsprojek nie.

In die eerste kwart van Wyngaard se artikel word herhaal wat Scholtz geskryf het. Daarna vestig hy aandag op die feit dat dit nie net die bruin elite is wat Engels wil wees nie. In toenemende mate probeer minder gegoede bruines deesdae ook om Engels te wees. Hulle kinders word dus by voorkeur na Engelse skole gestuur. Ontwikkelde bruines, soos Christo van der Rheede en Danny Titus, stel hierin ‘n bedenklike voorbeeld; soos Franklin Sonn en Russel Botman dit voor hulle gedoen het. Maar dit is ‘n verskynsel wat hom ook in blanke geledere voordoen, soos in die geval van Max du Preez. Onder bruines bring dit mee dat etniese hibriditeit/verbastering met taalhibriditeit aangevul word: “Met die resultaat dat hulle dikwels nie in staat is om hulself in een van die twee tale ordentlik uit te druk nie. Of dikwels presteer hulle stukke beter in hul Afrikaans as ‘eerste addisionele taal’ as hul sogenaamde Engels as ‘huistaal’.” Uiteraard veroordeel Wyngaard nie hierdie pro-Engelse dwaasheid by Afrikaanssprekendes nie. Sy ingenomendheid met hibriditeit vind aansluiting by dié van Nico Koopman, wat homself reeds talle kere tot die toonbeeld van algoeie hibriditeit verhef het.

Hierna staan Wyngaard met sy kollektebussie nader. Hy vestig die aandag op die groot werkloosheid by bruines, hulle lae huishoudelike inkomste en hoe min van hulle nagraadse kwalifikasies verwerf. Hiervoor verwyt hy nie die bruines nie en ook nie die ANC-regering nie. Hy koppel dit, hoe onwaarskynlik ook al, aan Afrikaans, want hy wil Afrikaans as voertuig misbruik om geld van Afrikaners na bruines te kanaliseer. Hierdie voorstel is so vergesog dat die outeur se rasionaliteit bevraagteken kan word, asook die insig van die joernalis(te) wat besluit het om sy artikel te publiseer. Maar Sandra van die Paarl het Wyngaard se teks “insiggewend” gevind (Die Burger, 11 deser, p 13).

Die ANC-regering se skandalige beleid van Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB) is daarop ingestel om swart swartes te bevoordeel en nie soseer bruin swartes nie. Pleks van die ANC-regering te kritiseer, soek Wyngaard vergoeding by Afrikaners. “Jy ondersteun entrepreneurs en sakelui uit dié gemeenskap met afskopkapitaal en sakelenings en vennootskappe om hul ondernemings aan die gang te kry, of om hul in staat te stel om noemenswaardige aandele in bestaande ondernemings te bekom.” Dit is alles dinge wat SEB veronderstel is om vir bruines te doen.

Die ekonomiese situasie vir bruines kan glo “verander as bruin Afrikaanssprekendes die geld daarvoor het; as hulle sien die saamstry vir Afrikaans se behoud word in ekonomiese welvaart of vooruitgang omgeskakel.” Volgens Wyngaard is bruines se ondersteuning van Afrikaans dus koopbaar. Hoe onbetroubaar bruines voorheen taalgewys was, word nie te berde gebring nie. Ook nie hoe anti-blank en veral anti-Afrikaner baie bruines se misdadige UDF/ANC-gedrag was nie. Bruines het egter nie die monopolie van griewe nie. Blankes en veral Afrikaners het rede om ongelukkig te voel oor die dikwels ongegronde verwyte wat deur bruines soos Wyngaard na hulle geslinger word en die valse, negatiewe beeld wat moedswilliglik van wittes geskilder word.

Daar word dikwels maar valslik beweer dat blankes en bruines se kultuur identies is. Taal is ‘n kernelement van kultuur. Wat die bostaande uiteensetting duidelik maak, is dat Afrikaners en (baie) bruines se gesindheid jeens Afrikaans heeltemal verskil. Scholtz het dit reeds in 2010 verwoord. Hy het geskryf dat “vir bruin mense Afrikaans ‘n instrument is, maar vir Afrikaners ‘n deel van hulle identiteit” is (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 186). Dit is waarom Afrikaans vir bruines opsioneel is terwyl ware Afrikaners bereid is om daarvoor te veg en Afrikaans nie vir Engels of enige ander taal sal verruil nie. Hierdie situasie veroorsaak dat die wysheid van pogings om bruines op die hoogste vlak by besluitneming oor Afrikaans te betrek, bv in die Afrikaanse Taalraad, die Afrikaanse Taalmuseum en -monument en die ATKV, bevraagteken moet word. Taallojaliteit is nie iets wat gekoop word nie. Dit kom spontaan uit ‘n mens se gees; sy hart en verstand.

Nico Koopman se verlange na Nelson Mandela

deur Leon Lemmer

Daar is ‘n rubriekskrywer wat die vermoë het om my meer as enige ander te irriteer. Ek verwys na Nico Koopman, die dekaan van die fakulteit teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US). Hy word reeds baie lank toegelaat om ‘n rubriek in Die Burger te skryf. ‘n Mens sou dié koerant kon vergewe as hy Koopman destyds as ‘n potensiële rubriekskrywer wou toets. Hierdie Naspers-publikasie gaan immers reeds lank van die standpunt uit dat “die bruin stem” gehoor moet word.

In ‘n stadium het Die Burger ‘n bruin redakteur, Henry Jeffreys, ‘n bruin senior adjunk-redakteur, Zelda Jongbloed, en ‘n bruin politieke redakteur, Heindrich Wyngaard, gehad. Vir die tradisionele, konserwatiewe, Westersgeöriënteerde lesers van dié koerant was dit nag. Weens die skerp daling in erkende joernalistieke standaarde het die sirkulasiesyfers spoedig dermate gesak dat ooreengekom is dat Jeffreys binne ‘n dag sy kantoor ontruim. Kort daarna is Jongbloed na Rapport uitgeskuif en het Wyngaard uit die joernalistiek koers gekry. Op hierdie manier het hierdie khoitopie tot ‘n einde gekom.

By die Naspers-koerante is die skielike vervanging van redakteurs en ander joernaliste geen ongewone verskynsel nie. In die geval van sulke blankes gebeur dit daarna selde dat teks afkomstig van hulle gepubliseer word. Die genoemde drie bruines word egter polities korrek anders behandel.

Jeffreys behartig steeds ‘n rubriek, wat as “Middelgrond” bekendstaan. Hy ag homself eerder swart as bruin en daar is by hom sekerlik geen gematigde of ewewigtige taksering van blankes nie. Byvoorbeeld, onlangs het hy lesers getrakteer op ‘n stommiteit deur te vewys na “die wandade van die fisieke en geestelike onteiening van die verlede” (20 Nov, p 8). Jeffreys se “middelgrond” is dat hy nooit moeg word om die lof van sy twee groot helde, die swart Nelson Mandela en die bruin Trevor Manuel, ongekwalifiseerd te besing nie.

Aan Jongbloed word steeds ‘n verbruikersbladsy in die koerant toevertrou. Sy het al herhaaldelik vertel dat sy militant anti-blank was. Die vraag is in hoeverre daardie negatiewe gesindheid werklik tot die verlede behoort. Selfs Wyngaard word steeds periodiek toegelaat om vlak subjektiwiteite, wat nóg kant nóg wal raak, in Naspers-koerante te publiseer. Hy het op ‘n keer daarop geroem dat hy op Caledon met gemiddeld (as ek reg onthou) ‘n D-simbool deur die matriekeksamen geskraap het. Feitlik onvermydelik beklee selfs hy deesdae, ingevolge die sug na ‘n khoitopie, ‘n pos aan die US.

Maar ek wil nie oor Koopman se “dampkring” (eens ‘n gewilde woord in Die Burger) skryf nie, maar oor Koopman self. Die aanleiding vir my skrywe is sy rubriek, “Godsdiens Aktueel”, met die opskrif: “Ek verlang steeds na Mandela” (Die Burger, 20 Nov, p 9). Dit behoort vir die kritiese leser dadelik duidelik te wees dat dit vir Koopman as bevrydingsteoloog nie in die eerste plek om godsdiens gaan nie, maar om politiek. Hy verdoesel sy politieke motiewe deur voor te gee dat dit ‘n verskuiwing van sistematiese teologie, wat veronderstel is om sy doseerplig te wees, na openbare teologie is. Reeds oor ‘n baie lang tyd versprei hy in feitlik iedere rubriek onverdunde ANC-propaganda. Daar is ook sterk tekens van anti-blanke sentiment aanwesig.

As daar iets is waarvan Koopman myns insiens hou, is dit wanneer ‘n NG Kerk-gemeente, bv sy predikant, hom dermate aan naïwiteit oorgee dat Koopman genooi word om daar oor “versoening” te kom preek. Dit gee dan aan Koopman ruim geleentheid om vir die rassistiese wittes die leviete voor te lees: hoe boos hulle was en hoe boos sommige steeds is, hoe siek hulle is en hoe hulle genees kan word om so kerngesond soos Nico Koopman te word.

Waarom Koopman is soos hy is en ‘n geesgenoot van Russel Botman is, word duidelik as albei se akademiese agtergrond in oënskou geneem word. Albei het in die teologie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) studeer en is deur veral Jaap Durand en Dirkie Smit, onderskeidelik die inisieerder en skrywer van die Belhar-belydenis, beïnvloed. Sowel Koopman as Botman het myns insiens dieselfde buitengewoon klein register van tweedehandse idees. Hulle verwys by voorkeur en herhaaldelik na menswaardigheid, menseregte, versoening, geregtigheid, inklusiwiteit, diversiteit en multikulturaliteit. Koopman het die onderskeiding verwerf dat McBrolloks hom op 16 Januarie vanjaar tot Poephol van die Week verklaar het; ‘n feit wat maklik op die internet gekontroleer kan word. Naas die twee eertydse UWK-dosente wat ek pas genoem het, is Koopman se helde polities linkse teoloë soos Beyers Naudé en Willie Jonker.

Sowel Koopman as Botman het hoogs waarskynlik met apartheidsbeurse aan die UWK studeer. Wat ek wil hê, is dat hulle die integriteit moet hê om dit te erken. Ek wil ook weet of hulle al ooit dankie gesê het vir die skool- en naskoolse onderrig wat hulle tydens apartheid ontvang het. Botman roem daarop dat hy in 1976 in ‘n leidende hoedanigheid by die studente-onrus op die UWK-kampus betrokke was. Klippe is gegooi, vandalisme is gepleeg en geboue is afgebrand. Wat ek wil weet, is of Botman en sy mede-onrusstokers en -vandale al pogings aangewend het om die skade te vergoed wat hulle aan staatseiendom aangestig of aangerig het? Of skuil hulle, soos Desmond Tutu, vir eie gewin agter die duiwelse kairos-dwaalleer waarvolgens misdade wat teen apartheid gepleeg is, nie misdade is nie? In enige beskaafde samelewing behoort sulke gedrag die boosdoeners permanent ongeskik vir die bekleding van enige openbare pos te maak. In die nuwe Suid-Afrika sit daar egter baie sulke sondaars in baie hoë poste.

In sy rubriek van 20 November kontrasteer Koopman “die leiers in die apartheidsregering” met “leiers soos Nelson Mandela en Oliver Tambo, Albertina Sisulu en Helen Joseph”. Joseph se naam word slu bygevoeg sodat dit nie uitsluitlik ‘n wit/sleg en swart/goed kontras is nie. Die genoemde ANC-kamerade word deur Koopman geloof as “leiers wat staan vir menswaardigheid en vryheid, geregtigheid en waarheid, en vir offerbereidheid ter wille van noodlydendes. Die leiers was téén ontmensliking, uitbuiting, onreg en selfverryking”, Dít is reeds lank die refrein in die een Koopman-rubriek na die ander, maar Die Burger doen niks om die vloei van hierdie soort onverdunde gif, wat versoening beduiwel, stop te sit nie.

“Mandela en kie het die taak gehad om die oue te vernietig, maar die huidige leiers moet die reste van die oue afbreek én die nuwe te voorskyn bring. Dit is tog anders om apartheid af te breek as wat dit is om ‘n nuwe demokrasie te bou wat in ‘n komplekse werklikheid politieke, maatskaplike en ekonomiese welwees vir almal bring.” Die waarheid is dat Mandela en kie nie net apartheid wou vernietig nie, maar gepoog het om Suid-Afrika in sy geheel te ruïneer. Pleks van “welwees vir almal” is dit ‘n klein en dikwels eties bedenklike groepie wat buitensporig baie by die swart bewind baat vind. Koopman verkies om te eenogig te wees om dit op te let.

“Mandela het net een termyn geregeer en het dus minder tyd gehad om foute te maak. Hy het boonop geregeer in ‘n tyd toe die euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika lewend was en toe die idealisering van struggle-helde baie groter was. Maar miskien wil die verlange na Mandela en kie juis nie stil word nie omdat ons tog gesien het hoe Mandela wel ook die weg na die nuwe baan, hoe hy in sy kort regeertyd help om die oue af te breek en in uiters komplekse tye die fondament van die nuwe help bou, hoe hy met integriteit en verantwoordelikheidsin bou aan ‘n samelewing van eenheid en begrip, versoening en vriendskap, geregtigheid en menswaardigheid.”

Dit is net by ANC-aktiviste soos Koopman dat daar “euforie rondom ‘n nuwe Suid-Afrika” en “die idealisering van struggle-helde” was. Dit is hy wat naïef en onkrities na Mandela verlang. Mandela was nie teen selfverryking gekant nie. Die stinkryk Mandela het bitter min in sy lewe gewerk. Mandela is nie die toonbeeld van “offerbereidheid ter wille van noodlydendes” nie. Hy het eerder homself en sy familie buitensporig verryk, maar Koopman kyk dit doelbewus mis.

Het Koopman dit al ooit nodig gevind om te wonder watter persentasie geldelike hulp van filantropiese ondernemings wat onder die Mandela-naam bedryf word, soos die kinderfonds, na blankes gekanaliseer word? Die bedrag is waarskynlik nul, maar ten spyte daarvan hou Koopman vol om Mandela met integriteit, versoening, geregtigheid en natuurlik nie-rassigheid te assosieer. Waar is Mandela se “ontfermende geregtigheid” en nie-rassigheid as dit by blankes kom? Dit is waarom ek op 29 September op Praag geskryf het: “Dit is vir my dikwels moeilik om te besluit of Botman of … Koopman … die grootste anti-akademiese euwel op die US-kampus is.”

Koopman probeer doelbewus om te mislei. Toestande in die land was nie tydens Mandela se bewind beter as nou omdat hy net vyf jaar lank die staatshoof was nie, maar gewoon omdat dit selfs vir die ANC nie moontlik is om dadelik af te breek wat oor eeue tydens die blanke bewind opgebou is nie. Hoe langer die swart bewind duur, des te meer is daar agteruitgang en verval op alle terreine. Ek het in my skrywe van 29 September op ander gevalle van hierdie selfde soort doelbewuste misleiding of oneerlikeid by Koopman gewys. Hy het valslik beweer dat nie-wittes tydens apartheid van universiteitsopleiding uitgesluit is; net so valslik dat daar nie nuwe uitsluitings teen wittes aan die Botman-US gepleeg word nie en dat etnisiteit net as ‘n tydelike rassediskriminasiemaatreël aan die US gebruik word. Koopman is deesdae, soos Botman, blatant ten gunste van rassediskriminasie teen blankes. Albei weet egter dat die UWK-vandale destyds klippe gegooi het met die oog op die afskaffing van alle rassediskriminasie. Daar is hier baie duidelik manteldraaiery.

Toe Koopman na aanleiding van erfenisdag op 25 September in Die Burger geskryf het, het hy op sy kenmerkend eensydige manier net oor die Belhar-belydenis, demokrasie en Mandela geskryf. Feitlik vanselfsprekend het hy ook na “apartheidsonreg” verwys. Alles wat die blankes oor eeue hier tot stand gebring het, insluitende die US, en al die goeie wat die NG Kerk vir bv Koopman en sy etniese groep gedoen het, insluitende die kweekskool op Stellenbosch, het hy halstarrig geïgnoreer. Skynbaar al wat prominent in Koopman se wêreldjie is, is sy verknogtheid aan ANC-politiek.

Perspektief is broodnodig. Koopman is die dekaan aan die US se fakulteit teologie, voorheen die kweekskool van die NG Kerk. Hy is veronderstel om akademiese leiding by die opleiding van predikante te gee. Tydens apartheid het daar deurgaans anti-apartheidstemme uit die kweekskool opgeklink, bv van Bennie Keet, Willie Jonker en Nico Smith. Die plek is sedertdien dermate getransformeer dat geen anti-ANC-stemme deesdae daar opklink nie; om van pro-blanke-, pro-Afrikaner- en pro-Afrikaans-stemme nie te praat nie. Geeneen in daardie fakulteit maak hoorbaar beswaar teen die feit dat die onderrigtaal in daardie fakulteit in selfs groter mate as in die res van die US verengels het nie.

By die aanstelling en bevordering van dosente speel ras/kleur en geslag, dus nie-akademiese oorwegings, ‘n deurslaggende rol. Op hierdie manier is die teologie-opleiding aan die US tot in sy kern vergiftig deur oud-UWK-dosente en -studente, waarvan Koopman een is. Die eertydse kweekskool van die NG Kerk het in die skoot geval van snood ondankbare, disrespekvolle en dislojale elemente, waarvan Koopman die toonbeeld is. Wat kan van die afgestudeerdes verwag word? Dat die meeste van hulle waarskynlik pro-ANC en pro-Belhar sal wees. Hierdie gif sal toenemend die hele NG Kerk deursuur, samesmelting met die VGK meebring en verseker dat Afrikaans as kerktaal in sy swernoot gaan.

My kommer oor Afrikaans is nie ongegrond nie. Die dislojaliteit teenoor Afrikaans by talle ontwikkelde bruines is algemeen bekend. ‘n Aantal jare gelede het Afrikaanssprekende bruin ouers die grenselose vermetelheid gehad om ses van hulle kinders by die Afrikaansmedium Laerskool Mikro in Kuilsrivier in te skryf en terselfdertyd te eis dat hulle onderrig in Engels moet wees. As die NG Kerk en die VGK saamsmelt, sal daar ongetwyfeld bruines by kerkbyeenkomste opdaag en eis dat die verrigtinge in Engels moet wees. As daar nie aan hulle eis gehoor gegee word nie, sal die bekende verwyte van liefdeloosheid en rassisme opklink.

In die lig van die voorafgaande kan minstens twee vrae gestel word. Is daar nie regsinnige reste in die NG Kerk en elders oor wat bereid is om ‘n kruistog te onderneem teen die toestand waarin die US se teologiese opleiding verval het nie? En was dit nie dalk onbillik van McBrolloks om Koopman vir net ‘n week lank tot poephol te verklaar nie?