Christo van der Rheede

Brief: Die rolprent Krotoa ontlok anti-blank- en pro-Khoi-Khoin-reaksies

Krotoa of Eva (1643-1674) was ‘n Khoi-Khoin-bediende in Jan van Riebeeck se huishouding. Sy het met Pieter van Meerhof getrou en drie kinders by hom gehad. Een van hierdie kinders was Pieternella, wat met Daniel Zaaijman getrou het. Sedert die intog van politieke byderwetsheid het hierdie twee gemengde huwelike heelwat belangstelling gaande gemaak; dermate dat bv ‘n rolprent onlangs oor Krotoa vrygestel is. Krotoa was danksugtig en het haar aan prostitusie skuldig gemaak. Sy is gevolglik na Robbeneiland verban. Daar is deesdae ‘n neiging om haar tot die volksmoeder van bruin Suid-Afrikaners te verklaar.

Heindrich Wyngaard het na aanleiding van die rolprent geskryf: “Krotoa se verhaal kan verplaas word na dié van bruin vroue vandag” (Netwerk24, 13 Augustus). Hy haal die rolprentvervaardiger aan waarvolgens die rolprentverhaal fiksie geïnspireer deur historiese feite is. Daar word onder meer beweer dat Jan van Riebeeck Krotoa verkrag het. Volgens die rolprentvervaardiger is die verkragting ‘n metafoor, dus ‘n soort vergelyking, maar ‘n vergelyking van wat? Wyngaard bied die volgende vertolking aan: “‘n Metafoor vir hoe die Hollanders in 1652 aan die Kaap geland het, aangebly het en met brutale mag oorgeneem het.” Heel moontlik is die insluiting van ‘n verkragting deur doodgewone sensasiesoekery gemotiveer. Daar is geen historiese grond vir hierdie verkragtingsbewering nie. Wyngaard borduur egter hierop voort deur aan te voer dat Krotoa omrede hierdie verkragting deur die Khoi-Khoin verwerp is. Van Riebeeck word die voorbok-koloniseerder genoem. Hy word by implikasie die vader van die beweerde plaaslike koloniale vergrype gemaak. Ten slotte gee Wyngaard ondubbelsinnig uitdrukking aan sy venyn met die volgende Thabo Mbeki-aanhaling as toepaslik op blanke kolonialisme: “Die mees genadelose menseslagting wat ons land ooit ervaar het.” In ‘n reaksie het ‘n leser tereg gevra of mense soos Mbeki en Wyngaard al ooit van die Difaqune (ook Mfeqane en Mfecane genoem) gehoor het, dus die uitdelgingsoorloë tussen vegtende swartes wat groot dele van die binneland onbewoon gelaat het. Hierdie reeks oorloë het in die vroeë 1820’s begin onder bewind van die Zoeloekoning Shaka.

Maar Wyngaard se nydige verbeeldingsvlug was die aanloop vir Christo van der Rheede se eensydige pro-Khoi-Khoin-siening (Netwerk24, 23 Augustus). Van der Rheede verwys na die rolprent as ‘n stuk geskiedenis. Volgens hom was die Khoi-Khoin gesofistikeerde mense en formidabele entrepreneurs. Hulle was blykbaar die eerste mense wat landbou plaaslik op ‘n wetenskaplike manier bedryf het, want Van der Rheede beweer dat die Khoi-Khoin baie spesifieke landboupraktyke toegepas het om hulle veekuddes te onderhou. Op die mensvlak het die Khoi-Khoin glo ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel gehandhaaf. Van der Rheede vertel dat blankes hartlik deur die Khoi-Khoin ontvang en gasvry behandel is. Die bloedvermenging wat in hierdie proses plaasgevind het, word deur Van der Rheede beklemtoon. Aan hierdie ongelooflike inheemse gemeenskap, asook die slawe, dank ons glo die ontstaan van Afrikaans. Die volgende (21ste eeuse) waardes word aan die Khoi-Khoin toegedig: orde, medemenslikheid, vredeliewenheid en ontvanklikheid. Geen gewag word gemaak van bv die talle skeepslui wat deur die Khoi-Khoin uitgemoor is nie. As gevolg van sy selektiewe omgang met die verlede kom Van der Rheede tot hierdie hartversterkende gevolgtrekking: “Ons staan inderdaad op die skouers van reuse!”

Die vraag ontstaan: Waarom het die Khoi-Khoin, hierdie wonderlik vindingryke entrepreneurs, skynbaar nie daadwerklik tot die ontwikkeling van Suidelike Afrika bygedra nie? Anders as in die geval van die blankes is daar nie eintlik konkrete of sigbare tekens van hulle nalatenskap nie. Ingevolge politieke byderwetsheid is ‘n voor die hand liggende antwoord: Omdat die Khoi-Khoin deur die blankes uitgebuit en agtergestel is. Maar daar is ook ‘n ander moontlike antwoord; ‘n respons wat voor die koms van politieke byderwetsheid algemeen aanvaar is: In Jan van Riebeeck se tyd was die Khoi-Khoin onontwikkelde, primitiewe mense. Daar bestaan historiese bewyse hiervoor.

Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) het die volgende boek gepubliseer: AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon Kindle $11,39). Die AmaBhulu is die Afrikaners en met die Tweede Amerika word Suid-Afrika bedoel. Dit is ‘n behoorlik nagevorste en histories gesaghebbende boek waarin die stellings met bronverwysings gestaaf word. ‘n Bespreking van die boek is in Leon Lemmer se rubriek op Praag (1.02.2015) beskikbaar. Oor die Khoi-Khoin het Booyens onder meer die volgende geskryf:

“Historically, the Khoekhoe were viewed by die Europeans as the most outrageously primitive people on Earth and the best not engaged unless really necessary. Their peculiar customs of removing one testicle from every male, covering themselves and their hair in reeking soot-saturated animal fat, eating raw animal intestines still bearing some contents, wearing dried intestines around their necks or legs as adornment and covering newborn babies in cow dung, as reported by Van Riebeeck, did not sit well at all with Dutch Calvinistic sensibilities. At least thirteen contemporary reports describe them enjoying their own body lice as a delicacy. These they extracted with much zeal from the untanned animal skins they wore. Visitors were also taken aback by the practice of the married Khoekhoe women of throwing their exceedingly pendulous breasts over their shoulders to thereby suckle the babies borne in animal skins on their backs” (Kindle 712).

“It is difficult to imagine a greater cultural separation than between the 17th century Khoekhoe and the Europeans of that century” (712). “In 1616 Edward Terry described the Khoekhoe as ‘beasts in the skins of men, rather than men in the skins of beasts’. On 14 April 1653, one year and one week after the landing at the Cape, Van Riebeeck wrote the Lords XVII and pleaded for a transfer to India away from the ‘dull, stupid, lazy, stinking people'” (719).

Ek het weergegee wat Wyngaard, Van der Rheede en Booyens oor die Khoi-Khoin geskryf het. Die lesers moet nou maar self besluit wie bevooroordeeld is, of (on)bevredigend met die historiese verlede omgaan (of aandik), of onderhewig aan verbeeldingsvlugte is, ens.

Ek het myself reeds op LitNet gekompromitteer. Op 22 Augustus het ek geskryf: “Daar is deesdae by Afrikaanse taalkundiges die neiging om te beweer dat Afrikaans danksy die Khoi-Khoin ontstaan het en selfs dat Afrikaans al lank voor 1652 bestaan het. Daar is die moontlikheid dat hierdie mite mettertyd die volgende vorm kan aanneem: Die Hollander Jan van Riebeeck het sy fort gebou terwyl die vindingryke Khoi-Khoin in Afrikaans aan hom instruksies gegee het oor hoe dit gedoen moet word.”

Op 23 Augustus het ek op LitNet geskryf: “My bostaande kommentaar was as ‘n parodie bedoel. Christo van der Rheede se uitlatings (Netwerk24, 23 Augustus) toon dat my vertolking glad nie so vergesog is nie. Wat in die rolprent Krotoa uitgebeeld word, is volgens hom ‘n stuk geskiedenis. Die Khoi-Khoin was glo gesofistikeerde mense, ‘n ongelooflike inheemse gemeenskap met ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel. Hulle was formidabele entrepreneurs wat hulle veekuddes blykbaar wetenskaplik bestuur het. Op die koop toe het hulle Afrikaans uitgevind. Die somtotaal is dat die geluk ons getref het om op die skouers van hierdie reuse te staan. Is dit naasteby ‘n histories regverdigbare siening of is dit gewoon Van der Rheede se wensdenkery?”

— Johannes Comestor

Verkiesing 2014

deur Leon Lemmer

Daar is gepoog om blankes so entoesiasties oor die 2014-verkiesing te maak as wat daar geesdrif in die ou Suid-Afrika voor en op stemdag was. In die huidige grondwetlike bedeling is daar egter geen kans dat ‘n doeltreffende, beskaafde, nie-kommunistiese, Europeesgeöriënteerde regering aan die bewind kan kom nie. Deur te stem, is dit deesdae vir die blanke onmoontlik om werklik “‘n verskil te maak.” Weens ongekwalifiseerde algemene stemreg in ‘n eenheidstaat sal die blankes se stemme vorentoe al hoe meer onbeduidend word. Enige politieke party wat substansiële kiesersondersteuning verlang, sal na die pype van die swart meerderheid moet dans. Hierdie strategie is reeds baie duidelik by bv die DA waarneembaar.

Net partye wat grootliks aan swart mag toegewyd is, bepaal hoe ons in die nuwe Suid-Afrika regeer word. Dit is waarom ek baie simpatie het met blankes wat nie gemotiveer kan word om te gaan stem nie. Deur te stem, gee ‘n mens by implikasie ‘n mate van legitimiteit aan ‘n bose opset wat ongetwyfeld in sonde ontvang en gebore is. Die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief. Geen kieser wat gesonde Europese waardes aanhang, kan vir lief met ons veel geprese grondwet neem nie. Die ooglopende kwalitatiewe verskille tussen mense word in hierdie uiterste vorm van demokrasie heeltemal geïgnoreer. Waarmee ons sit, is ‘n demokrasie wat baie meer ekstreem is as dié van bv die VSA, daardie voorste propagandis vir demokrasie.

Hillary Clinton, die vorige Amerikaanse minister van buitelandse sake (2009-2013), het nie die VSA-grondwet nie maar dié van Suid-Afrika aanbeveel by daardie Arabiese Moslem-lande waarvan die politieke beheer onlangs na die “Arabiese Lente” verander het, bv Egipte (Danny Danon, Israel: The Will to Prevail, New York: Palgrave Macmillan, 2012, Amazon Kindle 105). Dit beteken dat die Kopte, die oorspronklike christelike inwoners van Egipte, wat 10% van die bevolking uitmaak, in dieselfde mate deur die meerderheid oordonder word as die blankes in Suid-Afrika. Dít is die opset wat vir ons in die naam van magsdeling geskep is. Dit is dus verstaanbaar dat Tertius Delport, toe hy besef dat magsdeling in werklikheid magsoorgawe is, vir FW de Klerk aan sy baadjielapelle gegryp en hom wou gedonder het (Hermann Giliomee, Die Laaste Afrikanerleiers, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 424).

Wat het hierdie einste De Klerk na die afgelope verkiesing gesê? Dat dit vir hom so mooi is dat woongebied- en skoolintegrasie so vreedsaam vorder en dat ons aan die grondwet moet vashou, want dan sal alles wel wees. Voorheen het hy egter eie woongebiede en skole aan die blankes belowe en volgens Leon Wessels het De Klerk dit lank ernstig oorweeg om in die parlement teen die grondwet te stem. Volgens eie erkenning bring De Klerk deesdae die helfte van sy tyd in die buiteland deur. Hy ontsnap dus aan die omstandighede wat hy help skep het, terwyl gewone, nie-welvarende blankes verplig word om elke dag haglike omstandighede in die nuwe Suid-Afrika te trotseer.

Die skrywer Karel Schoeman is in Trompsburg gebore en het na sy aftrede weer daar gaan woon. Hy vertel in sy outobiografiese aantekeninge, Die Laaste Afrikaanse Boek (2002), hoe swartes die plaaslike skool oorgeneem en die ruite stukkend gegooi het. Die blanke kinders van die dorp en omgewing, wat met reg hierdie skool as hulle erflating kan beskou, word nou deur hulle ouers elders in skole geplaas in ‘n poging om hulle in ‘n mate teen verswelging te verskans. Dit beteken dat al hierdie wit kinders die geleentheid ontsê word om uit hulle ouerhuise skool toe te gaan en in hulle ouerhuise groot te word. Dit is sekerlik ‘n onberekenbare verlies vir sowel die ouers as hulle kinders en heel moontlik ook vir die land omdat hierdie kinders in die meeste gevalle ‘n beter vorming sou gehad het as hulle ouers ‘n groter aandeel daarin kon hê.

In Die Burger verskyn daar gereeld foto’s van groepe skoolkinders wat in Die Burger-strandhuis in Muizenberg tuisgaan. Die algemene patroon is dat eens blanke skole deur nie-wit kinders verswelg is. Omtrent al waaraan ‘n mens ‘n eens wit skool op hierdie foto’s kan herken, is aan die onderwysers wat steeds wit is. ‘n Sprekende voorbeeld hiervan is die foto van “gr 6- en gr 7-leerders van die Hoërskool Grabouw” wat vandeesweek (13 deser, p 3) gepubliseer is. In die see van nie-wit gesigte is daar enkele wittes. My hart bloei vir hulle.

Waarom is hierdie wit kinders in hierdie onbenydenswaardige situasie, afgesien van die klaarblyklike rede dat van hulle eie mense hulle land weggegee het? Daar is redes soos die volgende: (1) Hulle ouers aanvaar dat daar in die openbare lewe deesdae gedwonge rasse-integrasie is en reken dat hulle kinders maar so gou moontlik hieraan gewoond moet raak. Sulke ouers verteenwoordig myns insiens ‘n klein minderheid, want die meeste blanke ouers sou verkies dat hulle kinders ‘n (oorwegend) blanke skool bywoon. (2) Die ouers stel nie genoeg belang in die heil van hulle kinders nie en is nie afdoende bewus van die situasie waarin hulle kinders hulle op skool bevind nie. (3) Die ouers kan gewoon nie bekostig om vir die vervoer en verblyf van hulle kinders te betaal as hulle elders sou skoolgaan nie. Hierdie laaste rede geld sekerlik in baie gevalle. Dit is waarom daardie enkele wit skoolkinders in ‘n see van nie-wit “maatjies” my so ontstel.

Tydens die afgelope matriekeksamen het dit geblyk dat uitsluitlik seuns- of meisieskole die topmatrikulante lewer. Die Burger het toe navraag hieroor by skoolhoofde gedoen. Daar is toe gesê dat beter onderrig moontlik is omdat net seuns of net meisies in ‘n klas ‘n meer homogene groep daarstel en onderwysers dus beter aan hulle eiesoortige behoeftes kan voldoen. Ek het toe aan hierdie koerant geskryf en polities inkorrek beweer dat die etniese skeiding van klasse dan noodwendig tot die verdere verbetering van die uitslae sal lei. Dit is eintlik onnodig om by te voeg dat my skrywe nie gepubliseer is nie.

Wat my die moer in maak, is dat mense soos FW de Klerk, wat vir die huidige situasie verantwoordelik gehou kan word, uit sy luukse omstandighede vertel dat skoolintegrasie goed verloop. Dan is daar waaragtig mense, soos talle bevrydingsteoloë, wat skoolintegrasie “geregtigheid” noem, want hulle kyk eenogig uit ‘n nie-wit hoek. Dít terwyl wit kinders oneindige en onherstelbare skade ly. Ek begeer en gun vir my kinders en kleinkinders dieselfde kultureel-eie skoolopvoeding van hoë gehalte wat ek geniet het. Politici wat welvarend genoeg is om daagliks in groot mate hulle voortgesette apartheid en dié van hulle kinders en kleinkinders te koop, het soortgelyke omstandighede vir ons gewone wittes onmoontlik gemaak.

Nico Koopman is ‘n prominente bevrydingsteoloog en myns insiens ‘n nie-salige aktivis. Hy skryf oor die afgelope verkiesing: “Vandag mag geen party in die Suid-Afrikaanse politiek egter apartheid se waardes van verontmensliking, onreg en verdrukking najaag nie … ek wens dat veral partye in die ryke struggle-tradisie die waardes van die Grondwet sal verwesenlik” (Die Burger, 14 deser, p 9). Koopman sien klaarblyklik niks verkeerd in die barbaarse terrorisme en ander misdade van “die ryke struggle-tradisie” nie. Vir watter party moet ons volgens Koopman stem? Daardie party wat “die waardes van die lang stryd teen apartheid en kolonialisme … die beste beliggaam en bevorder.” Van ons word dus verwag om vir ‘n bevrydingsbeweging te stem. Dit maak nie saak hoe pateties hy as regering vaar nie. Koopman se kompas stuur hom konsekwent in die anti-blanke rigting.

Omdat meriete in die nuwe Suid-Afrika geminag word, word hoogs ondoeltreffende of onverantwoordelike indiwidue soms in verantwoordelike en daarby hoogs besoldigde poste aangetref. Ek kon nie glo dat diegene in beheer van die Oscar Pistorius-verhoor eers enkele dae voor die verkiesing agtergekom het dat die verkiesingsdag tot ‘n openbare vakansiedag verklaar is nie. As daardie regter, staatsaanklaer en verdedigingsadvokaat sulke algemene kennis nie het nie, in hoeveel ander opsigte skiet hulle kennis dalk nie ook tekort nie? So ‘n hofsaak is ‘n ernstige saak en hoort nie by uitstek as vermaak op bv ‘n eie televisiekanaal nie.

Nog ‘n sprekende voorbeeld van sodanige naïewe onkunde is Christo van der Rheede se brief in Rapport (11 deser). Hy beweer dat Rapport nie sy lesers mag ontmoedig om vir die ANC se stem nie, want die koerant het dan ‘n ANC-advertensie geplaas. ‘n Mens sou verwag dat Van der Rheede weet dat ‘n koerant nie noodwendig die produkte of dienste wat daarin geadverteer word, aanbeveel nie. Verder is dit ‘n wêreldwye verskynsel dat koerante gewoonlik ‘n bepaalde ideologiese, veral politieke, standpunt weerspieël. Wat Van der Rheede doen, is om in woord en daad die saak van die ANC te bevorder. Vandaar sy verwyt, gerig aan die blankes, oor die “wonde van die verlede.”

Van der Rheede maak ook, soos gebruiklik, voorbrand vir sy etniese groep deur van Rapport te verwag om teks deur “bruin intelligentsia” te plaas, waarvan hy, volgens eie oordeel, klaarblyklik een is. Soos die ATKV word die Afrikaanse Handelsinstituut (AHi) sedert 1994 in erge mate deur die transformasievirus geteister. Van der Rheede is deesdae die uitvoerende hoof van die AHi. Hy moet my maar verkwalik, maar elke keer as sy naam opduik, herinner dit my aan Laurence Peter se Peter Principle (1969): “People will tend to be promoted until they reach their level of incompetence.”

Die valse of tevergeefse entoesiasme by sommige blanke kiesers tydens die pas afgelope verkiesing het my laat dink aan blankes wat steeds elke jaar na bv die Strand gaan om vakansie te hou omdat dit ‘n familietradisie is wat sy oorsprong in die Suid-Afrika van weleer het. In die Strand is die see en die berge steeds daar en die lug is blou, want selfs die gehardste terroriste kon dit nie transformeer nie. Maar op die strand word die blankes verdring en voel hulle nie meer tuis of veilig nie. Baie van die winkels is deur inkommers uit bv Noord-Afrika en die Ooste oorgeneem. Bowenal het die Strand verval tot een van die vuilste en mees vervalle dorpe in die Kaapse Metropool. Voorheen het verkose raadslede en ‘n burgemeester, wat almal belang by die dorp het, hulle taak teen min, of geen vergoeding nie, vervul. Die stadsklerk was ‘n kundige persoon wat na verwerwing van die erkende formele kwalifikasie van die instituut van stadsklerke aangestel is.

Deesdae word die belastingbetalers van die Strand deur onbekende partygenomineerdes in die raad van die Kaapse Metropool in Kaapstad verteenwoordig. Hierdie politici se vergoeding en die belastinglas van die inwoners het eksponensieel toegeneem, terwyl dienslewering en infrastruktuurontwikkeling in dieselfde mate afgeneem het. ‘n Munisipale amptenaar se salarispakket kan R2.8 miljoen per jaar bedra (Die Burger, 16 deser, p 5). Die munisipaliteit se hoofbesteding is aan salarisse en die bystand van armlastiges. Soos in kommunistiese lande is die politieke mag op die vlak van plaaslike, provinsiale en nasionale regering dermate gesentraliseer dat hierdie instansies sowel ondoeltreffend as onpersoonlik geword het. Na die voorbeeld van die ANC se kommunistiese meesters is dit uitsluitlik die politieke party wat besluit oor wie die kandidate in verkiesings is. Die kiesers het hier geen werklike bedingingsmag nie. Vergelyk dit met die ou Suid-Afrika toe daar kiesafdelings was en ‘n kandidaat dikwels ‘n nominasiestryd in ‘n voorverkiesing moes wen voordat hy deur sy party as kandidaat in die verkiesing toegelaat is.

Die parlement, raad van provinsies, provinsiale wetgewers en die munisipale rade het toonbeelde van werkverskaffingsinstansies geword. In baie gevalle ontvang hoogs onverdienstelike politici hier buitensporige vergoeding en byvoordele. Daar is ook heeltemal te veel indiwidue wat uit hierdie trog vreet. Die Zuma-kabinet is baie groter as dié van bv die VSA. By Jacob Zuma is daar myns insiens geen sensitiwiteit te bespeur by die besteding van belastingbetalers se geld nie. Sy vier vroue en Nkandla simboliseer sy gebrek aan insig en selfdissipline en verhoog die druk op die belastingbetalers. Vir Zuma se herinhuldiging as staatshoof is R120 miljoen begroot (Die Burger, 16 deser, p 4).

Een van die ANC se skeppings is die sogenaamde Onafhanklike Verkiesingskommissie waarin hoofsaaklik ANC-kornuite dien. Honderde voltydse poste is geskep en gevul. Tydens verkiesings word derduisende verdere funksionarisse tydelik aangestel. In die tradisioneel blanke woonbuurt waarin ek woon, was daar nie net ‘n totale oorvoorsiening van beamptes in die stemlokaal nie, maar daar was voorspelbaar ook nie ‘n enkele blanke onder hulle nie. Dit is hoe demografiese verteenwoordiging in die praktyk toegepas word. In die ou Suid-Afrika het enkele amptenare in die Departement Binnelandse Sake verkiesings gereël. Dit was ‘n taak waaraan amptenare periodiek tyd bestee het. Die meeste van die tyd het hulle ander werk gedoen. Daar was toe ook nie sprake van ‘n leërskare buitelandse waarnemers wat teen groot koste dae lank hierheen kom, luuks vervoer en gehuisves word, en dan sertifiseer dat die verkiesing “vry en regverdig” was nie. Dit sou interessant wees om te weet met watter faktor (inflasie in ag genome) die koste per kieser of stemmer gestyg het. Heel moontlik is Suid-Afrika in hierdie opsig los voor die res van die wêreld.

Ek is in my siel oortuig dat verkiesings in die ou Suid-Afrika, wat die blanke stem betref, meer “vry en regverdig” as in die huidige opset was. Dat ‘n mens deesdae met ‘n beduidende getal oneerlike kiesers te make het, word gesimboliseer deur die inkmerk wat aangebring word op elke kieser wat wil stem; ‘n praktyk wat my teen die bors stuit omdat dit my menswaardigheid aantas, maar ook die wete tuisbring dat ons sekerlik nie meer deel van die Eerste Wêreld is nie. Deel van die nuwe vryheid wat ons sedert 1994 geniet, is dat ons almal soos vee gemerk word voordat ons mag stem. Dink net wat sou die reaksie gewees het as ‘n blanke bewind besluit het dat (nie-wit) kiesers eers gemerk moet word voordat hulle kan stem.

Dat die stemmery nie naasteby regverdig was nie, blyk uit die feit dat die African Independent Congress (AIC) verteenwoordiging in die parlement gaan hê; nie omdat so baie kiesers vir hom wou stem nie, maar omdat dit in ons jong demokrasie toelaatbaar is dat ongeletterde, oningeligte mense volle stemreg het. Die meeste AIC-stemme is glo te wyte aan die feit dat die kiesers hierdie party met die ANC verwar het. Maar sal enige van die uitgelese buitelandse verkiesingswaarnemers die elementêre integriteit hê om, na aanleiding van die AIC-fiasko, uit te wys dat die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer foutief en gevaarlik (dus nie in landsbelang nie) is? Waarskynlik nie.

Jare lank was daar ‘n koerant met die leuse: “Lees Die Burger en gesels saam.” Deesdae kan hierdie koerantlesers weens eensydige, polities korrekte beriggewing dikwels nie meer saam gesels nie. Die enigste politieke party wat hom daarop toespits om die Afrikanersaak te dien, Front Nasionaal, is nooit voor of kort na die verkiesing in hierdie koerant genoem nie. Die lesers is dus ook glad nie ingelig oor waarvoor dié party hom beywer nie. Die VF+, wat beweer dat hy die heil van alle minderheidsgroepe op die hart dra, het wel dekking geniet. Ek het dikwels gewonder wat Bun Booyens sr (1916-2010), wat baie jare lank (1968-1981) Afrikaanse kultuurgeskiedenis aan die Universiteit Stellenbosch doseer het, van so ‘n nie- (indien nie anti-) Afrikanerkoerant sou dink. Hy sou geen troos of vrede gevind het in die wete dat sy kind, Bun Booyens jr, die huidige redakteur van Die Burger is nie. Die appel het in hierdie geval buitengewoon ver van die boom af geval.

Pas het Die Burger (16 deser, p 12) die eerste keer sy lesers bewus van die bestaan van Front Nasionaal gemaak. Leopold Scholtz skryf: “Dis allereers interessant dat ‘n uitgesproke rassistiese groepie soos die sogenaamde Front Nasionaal ‘n vernederende pak slae gekry het. Daardie soort HNP- of AWB-denke het selfs – dalk veral – by Afrikaners geen plek meer nie.” Let op die woordkeuse: “uitgesproke rassistiese groepie” en “sogenaamde”. Scholtz het uit die nuwe Suid-Afrika ontsnap en hom in Nederland gevestig. Hy het onlangs afgetree en is vir sy byverdienste van die goedertierendheid van sy vorige werkgewer, Media24, afhanklik. ‘n Mens kan dus verwag dat die teks wat hy lewer selfs meer as voorheen halsstarrig polities korrek sal wees.

Die dag na die verkiesing is Ilse Bigalke se rubriek (p 14) en Adam Small se gedagtes (p 15) oor die verkiesing in Die Burger gepubliseer. In die geval van Bigalke kan ‘n mens altyd reken op onoorspronklike maar polities korrekte gemeenplasige kommentaar. Small het onlangs sy triomfantelike terugkeer tot die openbare lewe gemaak en is klaarblyklik versoek om oor sy waarneming van die verkiesing te skryf. Die “bruin stem” moet immers gehoor word. Let op hoe vlot lieg Small: “Toe ons, as bruin mense, in 1994 vir die eerste keer ons kruisies op daardie papiertjies kon en gaan trek het.” Wat in Bigalke en Small se teks opval, is dat hulle gunstig na sowel Abraham Lincoln as Nelson Mandela verwys. Lincoln en Mandela is vir my moreel verwerplik omdat hulle militante swartes misbruik het om hulle politieke doelstellings te bereik, maar in die huidige polities korrekte klimaat word hulle gedrag deur baie mense as bewonderenswaardig geag.

Parlementslede is almal welgestelde mense en hulle sit in die raadsale nie omdat hulle noodwendig uitnemend gekwalifiseerd is om in belang van die land te handel nie, maar omdat hulle deur hulle politieke party benoem is. Dit is nogtans rasioneel feitlik onbegryplik dat nie een van hulle die moed van sy/haar oortuiging het om te sê dat ‘n verkiesing in die middel van die week sotlik en glad nie in die landsbelang is nie. In die ou Suid-Afrika het kiesers ‘n kort tydjie afgeknyp om te gaan stem, maar die res van die dag gewerk. Sedert die begin van ons jong demokrasie word die betrokke verkiesingsdag tot ‘n openbare vakansiedag verklaar, wat elke keer die verlies van miljarde rande vir ons ekonomie meebring. ‘n Woensdag, dus in die middel van die werksweek, word vir hierdie doel uitgekies, wat terselfdertyd verseker dat die ekonomie maksimaal daaronder ly. Geeneen van daardie politieke partye het die moed om voor te stel dat die publiek eerder so ‘n vakansiedag moet ontbeer nie, want dit kan so ‘n party stemme kos. Vanjaar was dit die vierde agtereenvolgende week waarin daar nie vyf weeksdae gewerk is nie.

Wanneer voorgestel word dat die vergoeding van politici verder verhoog word, is daar absolute eenstemmigheid by hierdie mense. Kan hulle dan nie maar net so eendragtig wees oor die hou van verkiesings oor ‘n naweek nie? Dit is immers wat in oorsese lande gedoen word, bv dikwels op ‘n Sondag. In die ou Suid-Afrika was ‘n Sondag as verkiesingsdag heeltemal onaanvaarbaar. Maar waarom nie die verkiesing op ‘n Saterdag hou sodat die publiek dan op die Sondag na die verkiesinguitslae kan luister nie? So ‘n opset behoort ‘n minimale nadelige invloed op die ekonomie te hê.

Nog ‘n elementêre knoop wat deur politici deurgehak behoort te word, is om bv die versperring van paaie tot ekonomiese misdaad te verklaar en die skuldiges swaar te straf. Ek weet dat geweld die tradisionele operasionele optrede van bv die ANC was en dat hy gevolglik nie graag die misdadige uitlewing hiervan by sy volgelinge aan bande wil lê nie. Maar ‘n uitweg wat dikwels gekies word, is om te beweer dat sabotasie in die ou Suid-Afrika geoorloof was, maar dat so iets nie meer in ons jong demokrasie toelaatbaar is nie. Betogings tydens hofsake is vir my net so onaanvaarbaar, want dit kan neerkom op intimidasie van diegene wat uitspraak moet lewer. Toegegee, regters word deesdae met die oog op transformasie pleks van om regskundige redes aangestel. Vakbonde moes lankal op die Margaret Thatcher-manier vasgevat gewees het, ens. Plaaslik word dinge deesdae op die Afrika-manier gedoen. Ek is eintlik opreg dankbaar dat ek heeltemal uit pas daarmee is.

Anders as vorige kere, het ek vanjaar gaan stem. Die enigste rede waarom ek dit gedoen het, is omdat ek op die nasionale vlak my stem ten gunste van Front Nasionaal wou uitbring. Op die provinsiale vlak kon ek dit nie doen nie, maar my gewete is skoon. Ek het by my besluit gebly om nooit vir die ANC of die ANC Lite (die DA) te stem nie. Dat die uitslae toon dat ek een van ‘n gideonsbende van skaars 5 000 is, ontstel my nie. 5 000 uit ‘n totale bevolking van 50 miljoen kan berge versit. Dit is die kwaliteit van hierdie mense wat tel en daarby kan en gaan hulle meer word. In die herlewing van die Afrikanersaak speel Praag ‘n onontbeerlike rol.

Ons is by die laagtepunt, maar ons staan ook aan die begin van die Afrikanerherlewing. As Praag voortgaan om publikasieruimte aan my te gun, hoop ek om in die komende maande periodiek die aandag op ander minderheidsgroepe te vestig wat soos Afrikaners ook vryheid en onafhanklikheid begeer. Ek dink aan groepe soos (in alfabetiese volgorde) die Armeniërs, Baske, Berbers, Israeli’s, Kataloniërs, Koerde en Skotte. By elkeen van hierdie groepe kan Afrikaners leer wat om te doen of nie te doen nie ten einde ons heil te bevorder. Na sodanige bespreking kan ‘n mens ‘n lys opstel van wat enersyds op die innerlike of geestelike vlak en andersyds op die waarneembare of materiële vlak gedoen moet word om die Afrikanerherlewing te bewerkstellig. Deurlopend sal Praag en soortgelyke instansies ‘n deurslaggende rol te speel hê.

By voorbaat kan gesê word dat al die pasgenoemde groepe oorvloediglik bewys lewer van hoeveel tyd, moeite en stryd dit verg om bv selfbeskiking en onafhanklikheid te verwerf. Dit maak dit al hoe moeiliker om te begryp hoe ‘n klein getal klein mensies, oftewel kabouters, en daarby geestelik armoediges, hierdie land binne ‘n kort tydsbestek verkwansel het.

Die AHi, AfriSake en die NOP

deur Leon Lemmer

Op die Afrikaanse Handelsinstituut (AHi) se webwerf word welvaartskepping as sy missie of leuse gestel. Dit impliseer glo inklusiwiteit en die onderskrywing van die ANC-regering se transformasiebeleid, met swart ekonomiese bemagtiging wat daarby ingesluit word. Selfs met Afrikaans gaan die AHi glo inklusief te werk, wat in die praktyk blykbaar beteken dat sodra hy iets met swartes te make het, die gebruik van Afrikaans opgeskort en na Engels oorgeslaan word. Vandaar bv die AHi se Business adopts Municipalities-projek, waar Afrikaans heeltemal uit die benaming weggelaat word.

Christo van der Rheede is met die oog op AHi-transformasie as sy uitvoerende hoof aangestel. Ek het voorheen geskryf: “Teen eksklusief swart ondernemings, soos dié wat die ANC-regering as swart ekonomiese bemagtiging met behulp van staatsteun tot stand bring, uiter Van der Rheede geen woord van kritiek nie. Dus, blanke ondernemings moet etnies en taalgewys inklusief wees en sonder owerheidsubsidie klaarkom en natuurlik belasting aan die staat betaal. Swart ondernemings, daarenteen, mag etnies en taalgewys eksklusief swart en Engels wees en boonop die voordeel van staatsteun geniet” (Praag 21 Mei). In so ‘n opset sien Van der Rheede geen onbillikheid nie; eerder geregtigheid.

Reeds in daardie stadium het Van der Rheede net lof vir Trevor Manuel, sy mede-bruine (of opportunistiese mede-swarte) en ANC-kameraad, se Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) gehad. Die NOP stippel glo ‘n “duidelike toekomsroete” uit. Dit is die roete wat Van der Rheede wil volg en waarop hy die AHi wil saamsleep. Hierdie houding laat ruimte vir ‘n baie jonger, meer regsinnige en minder getransformeerde onderneming, soos AfriSake, om hom te laat geld. Elke keer wanneer Van der Rheede met uitsprake kom, wonder ek of hy bloot uitdrukking aan sy eie ANC-beheptheid gee of is dit wat die AHi deesdae werklik wil hê. Die oorgrote meerderheid AHi-lede en sekerlik die deursnee tradisionele lede dink nie so ANC-aktivisties soos Van der Rheede nie.

Op 15 Augustus het AfriSake op sy webwerf teen die NOP gewaarsku. In die NOP-dokument van 480 bladsye word die verdere wegkalwing van eiendomsreg en selfs groter regeringsinmenging in die samestelling van die regbank in die vooruitsig gestel. ‘n Mens wonder wat het geword van die sinvolle ideaal dat die wetgewende, uitvoerende en regterlike magte sover moontlik geskei moet wees; dus dat al drie se onafhanklikheid in elkeen se aktiwiteitsfeer eerbiedig word.

Die NOP beoog die radikalisering van die gedwonge grondhervormingsbeleid. Groter eiendomsregskendings word dus in die vooruitsig gestel. ‘n Verdere 20% kommersiële landbougrond van wittes moet daarvolgens aan swartes oorgedra word. Die huidige grondeienaars sal teen net 50% van die markwaarde vergoed word. Hierdie 50% is glo “nader aan die ware waarde” van die grond, wat dit duidelik maak dat die opstellers van die NOP-dokument nie weet dat “markwaarde” veronderstel is om ‘n sinoniem vir “ware waarde” te wees nie. Die vervreemding van die helfte van so ‘n boer se landboubates deur die staat word daarmee wettig verklaar.

Die owerheid matig hom dus aan om teen hierdie koers besittings van wittes te onteien en eiendomsreg van hierdie goedere aan uitsluitlik swartes oor te dra. Daar is al gesê die kuns van regering is om van die rykes te neem en dit dan aan die armes gee. In die nuwe Suid-Afrika neem dit die vorm van eenrigtingverkeer aan: Van wit na swart. ‘n Mens kan byvoeg dat politici en amptenare in die nuwe Suid-Afrika hierdie verhandeling teen betaling van buitengewoon ruim kommissie doen.

In sy kommentaar toon AfriSake aan dat meer as ‘n verdere 20% kommersiële landbougrond in werklikheid onteien kan word en dat die “daadkragtiger optrede” nie tot grond beperk hoef te word nie; dat hierdie lot alle “produktiewe bates” kan tref. Jy sal jou ook in al hoe minder mate suksesvol tot die regbank teen sodanige owerheidsgedrewe onreg kan wend. Van die regbank word in die NOP niks minder verwag nie as dat hy “moet seker maak dat die voordele van ontwikkeling die armste en mees uitgesluite groepe moet toeval.” By die aanstelling van regters moet die klem dus val op “die kandidate se progressiewe ingesteldheid en hulle transformasie-gerigte juridiese filosofie en kundigheid.”

Kortom, die regbank moet die staat help om van die wittes te neem sodat hierdie bates aan die swartes oorgedra oftewel verkwansel kan word. Dit gaan om ‘n eensydige, onetiese, rasgegronde herverdeling van rykdom wat waarskynlik groter armoede tot gevolg gaan hê. Hieroor lewer AfriSake die volgende omsigtige kommentaar: “Die gevaar hiervan is dat die rol van die hof nie meer die beskerming van die oppergesag van die reg en vreedsame beslegting van geskille behels nie, maar nou sosiale manipulasie onder die vaandel van regstelling inhou.”

Die genoemde groter armoede gaan teen ‘n buitensporig hoë prys gekoop word. AfriSake stel dit soos volg: “Steun vir die NOP is noodwendig ook steun vir ‘n swaarder belastinglas. Uiteindelik, sê die NOP, moet die staat ‘genoeg inkomste uit die aktiewe groepe in die bevolking genereer ten einde dit aan daardie mense wat minder aktief is te herverdeel, en terselfdertyd nog ander bestedingsprioriteite ook na te kom.'” Die meeste blankes ressorteer onder daardie “aktiewe groepe” en die meerderheid swartes is “daardie mense wat minder aktief is.” Geen daadwerklike voorstelle word gedoen om mense wat behaaglik bly sluimer te aktiveer nie. Parasitering het skynbaar ‘n onvervreembare mensereg geword. Verpligte teenprestasie word blykbaar as dwingelandy, as ‘n aantasting van verworwe vryheid, beskou.

AfriSake: “Ten einde die NOP-doelwitte te bereik, vra die nasionale beplanningskommissie van Suid-Afrikaners om ‘wedersydse opofferings te maak ter wille van langtermynvoordele.'” ‘n Mens kan jou kwalik groter vermetelheid voorstel. Daar is geen sprake van “wedersydse opofferings” nie. Vir die wittes is daar net opofferings en die bakhandstaners is almal swart. Dat daar langtermynvoordele kan wees, is ook hoogs twyfelagtig. Daar is baie groter sekerheid oor die kort- en langtermyn benadeling van blankes en van die land in sy geheel.

Die kommentaar van AfriSake word soos volg afgesluit: “Die doelwitte van die NOP is prakties onbereikbaar indien die implementering van die plan die grondbeginsels vir ekonomiese groei ondermyn. Die skending van eiendomsreg en die ondermyning van die oppergesag van die reg, sowel as die voorgestelde belastinguitbreidings, maak hierdie plan eenvoudig te duur.”

My probleem met AfriSake se klem op die hoë koste van die NOP is tweeledig. Eerstens behoort koste as sodanig nie beswaar te ontlok as die uiteindelike opbrengs dit sou regverdig nie. Die eintlike probleem is dat ekonomies bruikbare geld deur die NOP in ‘n bodemlose put gestort word. Tweedens kan klem op die hoë koste die ANC-regering noop om op sy kenmerkende anti-blanke manier te reageer en selfs minder as die helfte van die markwaarde aan wit eienaars te betaal.

Soos verwag kon word, het konfrontasie tussen die AHi en AfriSake oor die NOP nie agterweë gebly nie. Op 12 deser is daaroor in Die Burger (p 15) berig. Wat ek interessant vind, is dat dit die AHi, spesifiek Van der Rheede, is wat konfrontasie gesoek het. Hy verwerp AfriSake se siening dat sakelui hulle steun vir die NOP moet heroorweeg. Van der Rheede noem AfriSake se oproep onverantwoordelik en teenproduktief.

Die uitvoerende hoof van AfriSake, Cornelius Jansen van Rensburg, het sy onderneming se standpunt soos volg saamgevat: “Die kernvertrekpunte van die NOP is verhoogde staatsinmenging in lewens van Suid-Afrikaners, die aftakeling van eiendomsreg, die ondermyning van ‘n onafhanklike regbank en die uiteindelike verhoging van belasting. Dit is wesentlike kwessies wat die ekonomiese bedrywighede onherstelbaar skade gaan berokken.”

Van der Rheede, daarenteen, wil hê dat eienaarskap na ‘n veel groter deel van die bevolking uitgebrei word. Die NOP is volgens hom ‘n pragmatiese raamwerk wat in die beste belang van die land se mense uitgedink is. Dan kom hy met die ANC se klassieke drogdreigement oor waarom wittes moet toelaat dat die staat stuk vir stuk op hulle eiendom beslag lê: Anders gaan “‘diegene wat het’ alles verloor.” Hoewel dit Van der Rheede is wat uitlokkend moeilikheid met AfriSake gesoek het, is hy, anders as Jansen van Rensburg, nie van plan om gesprek oor die saak te voer nie: “Die AHi beplan nie samesprekings met AfriSake in dié verband nie.”

Die houding van Van der Rheede is hier soortgelyk aan die VG Kerk se weiering om met die NG Kerk oor die Belhar-belydenis in gesprek te tree en dan terselfdertyd die NGK van liefdeloosheid te beskuldig. Daardie mense wie se beste belang deur die NOP gedien gaan word, is nie-wit mense. Daardie mense wat afgedreig word met die vooruitsig dat hulle alles gaan verloor, is wit mense. Die rede vir die verskil in benadering tussen AfriSake en die AHi is dat net laasgenoemde getransformeer het, ten minste in soverre dit die uitvoerende hoof betref.

AfriSake het die moed van sy oortuiging om vir die belange van sy eie mense in die bres te tree. Van der Rheede, daarenteen, het geen beswaar daarteen dat die wittes, wat danksy hulle kundigheid en toewyding oor eeue so baie hier tot stand gebring het, verder verneder word nie. Om die wittes van hulle politieke mag te stroop, is vir hom en die ANC nie genoeg nie. Wittes se welverdiende besittings moet ook van hulle weggeneem en aan bv prestasielose onbekwames uitgedeel word. Al wat vir hierdie elemente van deurslaggewende belang is, is dat die bevoordeeldes swart moet wees. Die kant waarby Van der Rheede hom blykbaar ongekwalifiseerd skaar, is wat John Stuart Mill (1806-1873) die tirannie van die meerderheid genoem het.

Wanneer iets teen die NOP gesê word, vertolk Henry Jeffreys dit as kritiek op sy etniese held, Trevor Manuel (Die Burger, 18 deser, p 10). Jeffreys noem Manuel die “vroedvrou” van die NOP. Jeffreys bestempel die NOP as “‘n rigtinggewende visie en beleidstuk vir Suid-Afrika se pad vorentoe.” Die “nasionale getjommel” of, volgens die opskrif, “gekibbel” moet, volgens Jeffreys, nou liefs end kry of ten minste nie die toepassing van die NOP vertraag nie. Soos Van der Rheede, gee Jeffreys klaarblyklik nie ‘n flenter om vir die blankes se belange nie. Daar mag maar van die wittes verwag word om nog offers te bring.

Eendragtig saam met die ANC, verkeer Van der Rheede en Jeffreys in die waan dat die ANC met die NOP ‘n gans beet het wat goue eiers gaan lê. In werklikheid gaan die NOP veel eerder armoede vir almal baar; sekerlik nie goud of selfs doodgewone eiers nie. Volgens die HAT is ‘n windeier ‘n sinoniem vir ‘n mislukking. Die NOP is myns insiens nog ‘n ANC-windeier. Dit kan onmoontlik die welvaartskepping wees wat die AHi in sy missie in die vooruitsig stel.

Die Afrikaanse Taalraad en Trantraal-mengeltaal

deur Leon Lemmer

Daar word dikwels beweer dat die mens in Afrika ontstaan het. Daar is egter groot eenstemmigheid dat beskawing, dus gesofistikeerde of ontwikkelde kultuur, hetsy Westers of Oosters, op ander kontinente ontwikkel het. Daar is selfs diegene wat dink dat die beste mense wat oorspronklik in Afrika gewoon het, die insig gehad het om pad te gee en daarna elders ‘n beter heenkome gevind het. Hedendaagse afstammelinge van slawe het al ongekwalifiseerde dank uitgespreek dat hulle voorgeslag uit Afrika na bv Amerika vervoer is.

In die geskiedenis van Afrikaans is daar die kombuistaalteorie waarvolgens Nederlands aan die Kaap skeef en krom deur nie-wittes (bv in kombuise) gepraat is en dat die oorsprong van Afrikaans hiernatoe teruggevoer kan word. Maar net soos tussen die ontstaan van die mens en die uitbouing van beskawing onderskei word, moet tussen die ontstaan van Afrikaans as geradbraakte Nederlands en die uitbouing van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg onderskei word.

Dit lei tot ‘n politieke probleem, want die ontstaan van proto-Afrikaans word (hoofsaaklik) aan bruines toegeskryf. Daarenteen is die standaardisering, uitbouing en voortbestaan van Afrikaans (hoofsaaklik) aan wittes te danke, bv die Genootskap van Regte Afrikaners, asook die woordeboeksamestellers en almal wat Afrikaans in sy algemeen-beskaafde gedaante gepraat en geskryf het. Standaardafrikaans word gevolglik veralgemenend as ‘n witmenstaal en bv Kaaps as ‘n bruinmenstaal beskou.

Tot in die vorige eeu was gepubliseerde Afrikaanse teks wat deur nie-wittes geskryf is, hoogs uitsonderlik. Die kombuistaal wat nie-wittes in die 17de of 18de eeu gepraat het, sou nie in die vorm van Afrikaans in die 21ste eeu oorleef het as dit nie vir die deurlopende taalkundige arbeid van blanke taalkundiges en blanke taalgebruikers was nie. Politiek korrek word daardie gestandaardiseerde taal nie meer algemeen-beskaafde Afrikaans genoem nie (al is dit steeds presies wat dit wesenlik is) maar Standaardafrikaans.

Prof. Wannie Carstens van die Potchefstroom-kampus

Die Afrikaanse Taalraad (ATR) gebruik die hedendaagse plaaslike politiek as toonbeeld vir hoe daar met taalsake omgegaan moet word. Die eerste voorsitter van die ATR, Wannie Carstens, het van die ATR ‘n versoenings- en meertaligheidsraad pleks van ‘n Afrikaanse taalraad gemaak (Praag 17 Maart). In sy boek Vereeniging (Kaapstad: Umuzi, 2010) stel Leon Wessels homself voor as ‘n soort Johannes die Doper wat as dié voorbereider van die nuwe Suid-Afrika gefunksioneer het. Wessels word dus deesdae as ‘n grondwet- en menseregtekenner gereken. In die konteks van die Carstens-ATR se meertaligheidsmanie skryf Wessels: “Afrikaners kan nie taalregte namens ander taalgemeenskappe opeis nie – hulle moet dit self doen” (p 331).

Ten spyte van Wessels se goeie raad gaan Carstens se opvolger as ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, voort met hierdie paternalistiese meertaligheidspreokkupasie. Le Cordeur is tans as ‘n opvoedkundige aan die Universiteit Stellenbosch verbonde. Wat van hom nogal ‘n eienaardige opvoedkundige maak, is dat hy net die hoogste lof het vir sy vier klasmaats wat in 1976 die Hoërskool Bergrivier in Wellington afgebrand het. Le Cordeur voer tans om etniese en politieke redes ‘n veldtog ten gunste van Kaaps. Ná al die jare het die ATR egter nog geen poging aangewend om hom ondubbelsinning aan die kant van Standaardafrikaans te skaar nie.

Uit vrees dat die Kaapsgesindes aanstoot kon neem, het die ATR nog nie eens vir suiwer Afrikaans voorbrand gemaak nie. Die verengelsing van Afrikaans gaan ongebreideld voort sonder dat die ATR ‘n vinger verroer. Die Afrikaanse skryf- en veral omgangstaal neig gevolglik al hoe nader aan die mengeltaal Kaaps. Iemand soos Nico Koopman verheerlik hibriditeit. Wat hy blykbaar probeer sê, is dat die etniese hibriditeit van bruines as model vir nuwe Suid-Afrikaners moet dien. Ingelyks kan die hibriede Kaaps die modeltaal in die nuwe Suid-Afrika word. Die uiteinde sal ‘n daadwerklike hibriede nasie wees. Daarvolgens is om bruin te wees en Kaaps te praat in die mode en dui hierdie verskynsels op die toekoms. Insgelyks, om wit te wees en Standaardafrikaans te praat, is om uit die mode te wees en tot die verlede te behoort.

Dit kan gebruik word om te verduidelik waarom taalhibriditeit al hoe meer vastrapplek kry in wat eens Afrikaans was. Etnies gedrewe bruines is blykbaar geneig om hierdie bedenklike verskynsel te verwelkom. Dit is egter die dood in die pot vir Afrikaans. Net taaldislojale Afrikaanssprekendes sou so ‘n verwikkeling verwelkom. Ongelukkig is dit die onverkwiklike waarheid dat daar by baie bruines ‘n tradisie van taalontrouheid, dus dislojaliteit, teenoor Afrikaans is. Van moedertaal- en identiteitstrots is daar by diesulkes glad te dikwels nie sprake nie. Insgelyks ontbreek ‘n gesonde afkeur van Engels as leeftaal. Byvoorbeeld, Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat, het Afrikaans as sy moedertaal vervang met Engels as sy “eerstetaal”. Deesdae is Engels dus onbeskaamd sy voorkeurtaal.

In die nuwe Suid-Afrika is die ANC se fanatieke voorkeur vir die koloniale taal Engels die oorheersende taalwerklikheid. Dit is voor die hand liggend dat Standaardafrikaans die enigste variëteit van Afrikaans is waarmee die bedreiging van Engels suksesvol die hoof gebied kan word. Hiervoor is ‘n verenigde front nodig; ook in die ATR. Die voorstanders en beoefenaars van Standaardafrikaans doen moeite om Afrikaans as ‘n taal te bevorder wat duidelik onderskeibaar van Engels is. Die beoefenaars van Kaaps, daarenteen, breek die onderskeid tussen Afrikaans en Engels af deur met oorgawe onnodige Engelse woorde in hulle taal toe te laat; dermate dat dit soms na opsetlike uittarting vir voorstanders van algemeen-beskaafde Afrikaans lyk. Hierdie gesindheid van bruines steun nie op geldige taalkundige gronde nie. Dit is veel eerder die uitdrukking van politieke beswaardheid teen wit Afrikaanssprekendes.

Le Cordeur beweer Standaardafrikaans is nie “‘n meer korrekte (‘suiwer’) vorm van Afrikaans … nie. Net so is Kaaps nie ‘swak Afrikaans’ nie, dis ‘n ander variëteit” (Die Burger, 8 deser, p 19). Hy is so onentoesiasties oor Standaardafrikaans dat hy hierdie woord met ‘n kleinletter skryf. Ek dink nie dit dui suiwer op onkunde by hierdie nie-taalkundige nie; dalk eerder op moedswilligheid. Op 31 Julie het Le Cordeur op LitNet geskryf: “Die Afrikaanse Taalraad bevorder nie net standaardafrikaans nie, maar Afrikaans met al sy varieteite, en standaardafrikaans is maar net een varieteit.” Let op die verkleinerende “maar net een”. In werklikheid is Standaardafrikaans ‘n grootse prestasie. Dit is “maar net een” van die Afrikaner-prestasies wat die land die onwikkeldste en suksesvolste in Afrika gemaak het.

Daar is politiek onderliggend aan Le Cordeur se standpunt. In die politiek is alle mense gelyk verklaar, al is daar ooglopende kwalitatiewe verskille. Na analogie daarvan beweer Le Cordeur dat Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig is. Toegegee, net soos alle mense eenders of gelyk is in die sin dat hulle daar is, bv asemhaal, is Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig as slegs die feit dat albei bestaan in ag geneem word. In die bestaanstryd teen Engels kan daar egter geen sprake wees dat Kaaps, wat deurspek met Engelse woorde is, suksesvol as skans gebruik kan word nie. Ten minste in hierdie opsig is Kaaps en Standaardafrikaans nie gelykwaardig nie.

Nathan Trantraal met sy digbundel 'Chokers en survivors' — Nathan Trantraal met sy digbundel ‘Chokers en survivors’

Dit is nie net ‘n geval dat Kaaps geen skans teen die oorheersing van Engels bied en dus nie met die toekoms van Afrikaans vertrou kan word nie. Kaaps funksioneer inderdaad as ‘n vermurwer van Standaardafrikaans. Ek volstaan deur na ‘n enkele deelnemer aan die huidige debat oor Kaaps te verwys. Op 3 Julie is Joan Hambidge se resensie van Nathan Trantraal se digbundel op LitNet gepubliseer. Onderaan het Annemarie van Niekerk geesdriftig soos volg gereageer: “DIE poësie event van die jaar”, “in your face poetry”, “suffering” en “‘n high five vir Nathan”. In ‘n onderhoud met Trantraal het Van Niekerk gepraat van “choke-poetry”, “community” en “free wyn” (Rapport, 4 deser). Sou sy sulke geradbraakte Afrikaans in haar reaksie op ‘n teks in Standaardafrikaans gebruik het?

Die titel van die Trantraal-bundel is Chokers en Survivors. “Vir Antjie Krog is dit ‘n bundel ‘om sidderend van regop te sit!’ … Krog beklemtoon dat ons nog nooit so iets in Afrikaans gelees het nie” (Joan Hambidge se resensie op LitNet, 3 Julie). Die eintlike vraag is: Is dit Afrikaans? Van die 18 letters in die titel word net twee (dus 11%) vir Afrikaans gebruik. Dit is die soort “Afrikaans”-variëteit wat Le Cordeur in sy hoedanigheid as voorsitter van die ATR met groter geesdrif as Standaardafrikaans bevorder. Die ironie is dat Trantraal tereg ontken dat sy Kaaps Afrikaans is: “Afrikaans en Kaaps issie dieselle taal ie … ek for instance het ‘n barely functioning Afrikaans vocabulary, maa ek is nogal eloquent in Kaaps” (Onderhoud met Annemarié van Niekerk, Rapport, 4 Augustus).

Dit is nie net nie-Afrikaanse, bv Engelse, woorde wat kwistig in Kaaps gebruik word nie. Selfs die sinsbou is dikwels nie-Afrikaans, bv Engels of Arabies. Le Cordeur erken self dat “Kaaps dikwels die Arabiese sinkonstruksie” volg (Onderhoud met Naomi Meyer, LitNet, 8 Augustus). ‘n Mens vra jou af: Op grond waarvan sou die ATR hom dan geroepe voel om by monde van Le Cordeur Kaaps, ‘n nie-Afrikaanse taal, dus ooglopend ‘n mengeltaal, te bevorder? Nie-Afrikaanse tale val streng gesproke buite die ATR se bevoegdheidsgebied. Die antwoord op laasgenoemde vraag kan eintlik net in etniese en politieke oorwegings gevind word.

Hoe diep die ATR in die politiek versink het, blyk uit sy politiek gekleurde missie, naamlik “om Afrikaans en Afrikaanssprekendes te bemagtig, te bevorder en te beskerm”. ‘n Baie beter en daarby taal-toegespitste leuse sou wees: “Om Afrikaans altyd, oral en suiwer te benut.” Omdat die ATR met ‘n politieke (en in die besonder ANC-) geur deurtrek is, het Le Cordeur, in sy hoedanigheid as voorsitter, Nelson Mandela amptelik namens die ATR met sy verjaardag op 18 Julie gelukgewens.

Vrouedag wat die optog van vroue, wat hardegat oor die paswette was, na die Uniegebou in 1956 gedenk, is op 9 deser deur die ATR op Wellington gevier. Dit is gedoen sonder om te noem dat paswette nie deur die “apartheidsregime” uitgedink is nie. Plaaslik is paswette ‘n nuutjie waarmee die eerste Britse goewerneur aan die Kaap, graaf George Macartney, in 1797 vorendag gekom het.

Pas het die ATR dit nodig gevind om inskrywings vir die Europese Unie se Sol Plaatje-poësiekompetisie te werf. Hierdie kompetisie het baie sydelings met Afrikaans te make. Die hoofmotivering vir die ATR se entoesiasme is waarskynlik omdat Plaatje as ‘n stigter van die ANC beskou kan word. Het die ATR al iets gedoen om te verseker dat die Universiteit Sol Plaatje in Kimberley ‘n Afrikaanse universiteit sal wees? Sekerlik nie.

Genoemde sake toon waarmee die ATR hom die afgelope tyd besig gehou het. Afrikaansdag, die herdenking van die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875 in die Paarl, word jaarliks op 14 Augustus in bv die boekhandel gedenk. Dit behoort elke jaar dié hoogtepunt op die kalender van die ATR te wees. Soos gebruiklik het die ATR vanjaar geen poging aangewend om Afrikaansdag te vier of selfs daarvan melding te maak nie. Daarvoor is daar minstens twee redes. Eerstens word die GRA deur die ATR as ‘n etnies eksklusiewe groep beskou. Gideon Malherbe het klaaglik versuim om sy kombuis- en tuinhulp by die GRA se stigtingsbyeenkoms te betrek. Tweedens bevestig die nie-erkenning van Afrikaansdag dat die ATR eerder ‘n politiek gedrewe liggaam as ‘n egte en eerbare Afrikaanse taalraad is.

Die nuwe Suid-Afrika funksioneer wesenlik kwantitatief. Kwalitatiewe verskille word dus by voorkeur geïgnoreer of selfs ontken. Omdat die meeste sprekers van Afrikaans deesdae bruin is, word sonder meer aangeneem dat die toekoms van Afrikaans in hulle hande moet wees. Dít terwyl Afrikaans en tewens die land in sy geheel uitstekend onder blanke (dus minderheids-) leiding ontwikkel het. Die skryfkuns, alfabet, manuskripte en gedrukte teks, bv boeke, is beskawingsprodukte. Hulle hoort in die domein van die ATR. ‘n Mens sou dus verwag dat die ATR 6 April jaarliks met oorgawe as Beskawingsdag sou vier. Politieke gestremdheid veroorsaak dat die ATR dit nooit doen nie. Beskawingsdag was voorheen as Van Riebeeck-dag bekend, maar in die nuwe Suid-Afrika word name mos graag verander.

In die naam van diversiteit dien daar ‘n verteenwoordigende getal bruines in die direksie van die ATR. In die praktyk verseker dit die steriliteit van die ATR. Drie van hierdie bruines het elk ‘n hoë politieke profiel, naamlik Le Cordeur, Danny Titus en Christo van der Rheede. Wat hierdie drie verder gemeen het, is dat hulle nie Afrikaanse taalkundiges is nie. In soverre hulle voorgraads met Afrikaans in formele studie kennis gemaak het, is hulle deur veral Jakes Gerwel aan die Universiteit van Wes-Kaapland beïnvloed. Dit beteken dat hulle siening van Afrikaans met UDF/ANC- en kommunistiese ideologie deurdrenk is (Praag 3.12.2012). Die steriliteit van die ATR is dus begryplik.

Wat nodig is, is dat al die ATR-direksielede aan minstens twee vereistes moet voldoen. Eerstens moet hulle gesindheid teenoor Afrikaans bo verdenking wees. Dit spreek dus eintlik vanself dat hulle verbintenis tot onderrig in Afrikaans vir hulle eie kinders ononderhandelbaar moet wees. Tans dien daar elemente in die ATR wat sienderoë verkies dat onderrig eerder in Engels as Afrikaans aan hulle kinders verskaf word. Tweedens moet ATR-direksielede se formele Afrikaanse taalkennis op peil wees. Hulle moet dus geskoolde taalkundiges wees. Sodanige raadslede moet verder op ‘n nie-etniese grondslag gekies word. Die huidige kwotastelsel is uit die bose. Pleks van, soos tans, Afrikaans polities te dien, sou die ATR Afrikaans dan na behore taalgewys kon dien.

Terugverwysend na die eerste paragraaf hierbo is daar in die VSA die manie onder swartes dat wittes eintlik nie oor swartes mag skryf nie. Swartes beweer dat net hulle waarheidsgetrou oor die ervaring van swartes kan skryf. In die debat oor Kaaps het hierdie fundamentalisme nou ook kop uitgesteek. Net outentieke, nie-wit sprekers van Kaaps mag glo in Kaaps skryf (dus nie Marlene van Niekerk nie) en die duidelike voorkeur is dat net hulle menings oor Kaaps mag uitspreek. Die wesenlike aard van hierdie sotterny is reeds in 1784 deur Samuel Johnson uitgewys toe hy opgemerk het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, Londen: Everyman, 1992, deel 2, p 527).

Uit die huidige debat blyk dit duidelik dat daar talle variëteite of subsoorte van Kaaps bestaan, bv straat-, bende- en klopsetaal en onkiese of kru of onbetaamlike variasies, waarvan Trantraal ‘n meester blyk te wees. Dit bevestig ten minste dat ons hier nie met algemeen-beskaafde of Standaardafrikaans te make het nie. Die onpraktiese maar etnies en politiek gedrewe Le Cordeur reken dat skoolhandboeke in hierdie ongestandaardiseerde groep mengeltale, kollektief Kaaps genoem, beskikbaar gestel moet word sodat die sprekers van Kaaps nie (verder) benadeel word nie.

Waar gaan die streep getrek word? Moet skoolhandboeke in Tsotsitaal daarna volg? Waarom nie ook pleit vir handboeke in die soort geradbraakte Engels wat kenmerkend van sommige bruines is nie? Waarom ‘n saak probeer uitmaak vir nie-Standaardafrikaans, maar nie ook vir nie-standaard Engels nie? Die antwoord is: Omdat gestandaardiseerde Engels deur hierdie elemente geag en gestandaardiseerde Afrikaans deur hierdie selfde elemente geminag word. Daarmee is ons terug by wat ek hierbo, in die woorde van Jaap Steyn, taalontrouheid genoem het. Hierdie dislojaliteit teenoor Afrikaans is sekerlik politiek gemotiveerd. Kortom, die huidige voorsitter van die ATR, Le Cordeur, se veldtog ter bevordering van Kaaps is wesenlik opsetlike geringskatting van Standaardafrikaans en grondliggend minagting van Afrikaners.

Ek het die bostaande teks voltooi voordat Leopold Scholtz se jongste rubriek (Die Burger, 16 deser, p 12) ter hand gekom het. Scholtz verduidelik dat in die stryd teen veral Frans daar in België na Standaardnederlands gereik is pleks van die verskillende Vlaamse dialekte te koester. Dit stem ooreen met my pleidooi vir Standaardafrikaans hierbo. Scholtz: “Elke Europese taal … het naas streektale en dialekte ook ‘n standaardvorm. Die behoefte aan dié standaardvorms bestaan deurgaans.” Omdat die omstandighede in België en Suid-Afrika verskil, wil Scholtz egter nie die knoop deurhaak en die vraag in die opskrif, “Voldoen Kaaps aan vereistes?”, beantwoord nie. Hy wil hê dat “die bruin intellektuele self moet antwoord.” Hy raak die spoor dan al hoe meer byster met die volgende stelling: “Niemand by sy regte verstand sal in beginsel teen die ontwikkeling van Kaaps kan wees nie.”

Wat skuil agter Scholtz se terugdeinsing? Die antwoord is voor die hand liggend: Die Burger se dogma dat bruines nie vervreem mag word nie en dus dat die “bruin stem” gehoor moet word. Dit volg dat die sprekers van Kaaps oor Kaaps uitspraak moet lewer, net soos Samuel Johnson se vet osse net deur vetsakke aangeja mag word. Die Burger wil bruines feitlik ten alle koste ter wille wees; nie net omdat dit politiek korrek is nie, maar ook omdat die getal koerante wat verkoop word die allerheiligste heilige koei geword het. Dit is in selfs groter mate waar sedert sy Naspers-susterkoerant Son (in Kaaps wat oorvloediglik met Engelse woorde aangedik word) so ‘n groot aanhang onder veral bruin lesers ten koste van Die Burger opgebou het.

Ek is by my regte verstand en het hierbo ‘n duidelike saak uitgemaak waarom Kaaps nie die voertuig vir die behoud van Afrikaans teen die aanslag van Engels kan wees nie. Net Standaardafrikaans kan daardie funksie vervul. Die bevordering van die mengeltaal Kaaps deur die ATR druis lynreg in teen die heil van Afrikaans. Dit is politieke en nie-taalkundige oorwegings wat die ATR dryf. Die Afrikaanse en Afrikanerorganisasies wat die ATR tot dusver gesteun het, sal ernstig oor hulle voortgesette deelname moet besin. Die ATR sal óf grondig hervorm moet word óf met ‘n ander liggaam wat Afrikaans doeltreffend bevorder, vervang moet word; iets soos ‘n Herstigte Afrikaanse Taalraad.