Etiket: Afrikaanse Taalraad

Leon Lemmer: Michael le Cordeur se ‘Halala Suid-Afrika’

Daniel Hugo se verdienstelike boek, Halala Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2009, 175p), het onlangs ‘n stiefbroer bygekry: Michael le Cordeur se Halala Suid-Afrika: 25 jaar se groeipyne van ‘n jong demokrasie (Naledi, 2019, 441p, R247). Die onderwerp is breër en die bladsye meer as in Hugo se boek. Hoewel die voorwoord en die verso van die titelbladsy Julie 2019 as datum het, is die boek eers sedert Maart in die boekwinkels beskikbaar. Die hooftitel is ontleen aan Johannes Kerkorrel se liedjie (p vi, 362). Die frase “jong demokrasie” in die newetitel berei die leser voor op die kwistige gebruik van modewoorde en -frases in die teks, wat uitdrukking aan die outeur se onverbloemde aanhang van die ANC gee. Dat Le Cordeur ‘n ANC-kornuit is, kan nie betwyfel word nie. Oor “ons eerste demokratiese verkiesing” op 27 April 1994 skryf Le Cordeur: “Die daglig kon nie gou genoeg kom nie; in my drome het ek al gesien hoe ek my kruisie sou trek agter die naam wat vir ons almal die verpersoonliking was van die struggle, die simbool van bevryding, die metafoor vir die toekoms” (255).

Heel aan die begin is daar ‘n Edmund Burke-aanhaling waarvolgens goeie mense nie moet stilbly nie. Hulle het ‘n plig om die kwaad te bestry (v, xi). In die res van die boek word dit by die leser tuisgebring dat Le Cordeur by uitnemendheid een van hierdie goeie mense is. Nie net hy nie, maar al die Le Cordeurs van die oupa af, via sy pa en ma en natuurlik sy “vroulief” en sy skoonheidskoninginsuster, tot by sy twee kinders met die onafrikaanse name van Mischke en Estéve. Nérens in al die derduisende boeke wat ek gelees het, het ek so ‘n oormaat van selfverheerliking teëgekom nie.

Ek het in vorige rubrieke dikwels na die Le Cordeur-verskynsel verwys, bv in my resensie van Le Cordeur en sy vriend, Wannie Carstens, se Adam Small-huldigingsbundel, Ons kom van vêr (2016 – Praag 2.04.2017). Die keuring van die artikels vir daardie bundel is so streng deur Le Cordeur gedoen dat daar vir slegs vier van sy artikels plek ingeruim kon word. Wat in daardie artikels staan, word in sy jongste boek herhaal. Dit is veral Naspers/Media24-publikasies wat oorgewillig is om te publiseer wat Le Cordeur skryf. Dit maak blykbaar nie saak hoeveel keer hy herhaal wat hy voorheen geskryf het nie.

“Hierdie bundel bevat ‘n keur van my beste artikels die afgelope 25 jaar. In hierdie tyd het ek 218 artikels gepubliseer … Toevallig val dit saam met my sestigste verjaardag; gevolglik het ek besluit om die 60 beste artikels weer af te stof en aan te bied” (xi). “Die publikasie van hierdie bundel val ook saam met die 25ste herdenking van Suid-Afrika se demokrasie” (xii). Le Cordeur as skrywer en die ANC as regime is dus as ‘t ware ewe oud en albei probeer om ons “jong demokrasie te laat werk.” Ons is mos “eintlik een groot familie” (xii). Vandaar is dit ‘n maklike treetjie na wêreldburgerskap in die wêrelddorp (102), waar almal Engels praat en dieselfde kultuur het.

Een van die groot euwels is rassisme, waaraan bv Annelie Botes haar glo skuldig gemaak het met die opmerking: “Ek hou nie van swart mense nie” (1). Daar is ook “gekleurde [swart] rassiste” (volgens Allan Boesak), maar nie bruin rassiste nie (volgens Franklin Sonn): “Bruin mense het hulle nog altyd geroem op nie-rassigheid” (3). Die voorbeeldige Elna Boesak word soos volg aangehaal: “Dit is ‘n feit soos ‘n koei dat die stammoeders van die bekendste Afrikanerfamilies [swart] slavinne was” (3). Dit bied ‘n springplank aan Le Cordeur: “Dis tyd dat die Afrikaner ‘n Afrikaan word” (3). Hoe? Deur hibridisering, soos wat Wannie Carstens vir sowel die Afrikaner as Afrikaans bepleit (Praag 4.05.2019). Le Cordeur sluit sy proloog soos volg af; “Ek is in die eerste plek ‘n Suid-Afrikaner met ‘n bruin vel wat Afrikaans as moedertaal het … ek is ook ‘n Afrikaan” (4).

Le Cordeur het homself beskou as “‘n kind uit ‘n benadeelde en baie arm gesin” (15). Wat het hom benadeel? Apartheid. Wie het hom benadeel? Die blankes, veral die Afrikaners. Maar reeds op 16-jarige ouderdom het hy Europa besoek. Hy het ‘n beurs vir voltydse studie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) van die Departement Kleurlingsake ontvang (115). Maar hy kla steen en been omdat hy soggens om 6-uur ‘n trein uit Wellington na die UWK-kampus moes haal (135). Toe was treinritte veilig. Aan die UWK het hy, soos op skool, saam met mede-bruines in Afrikaans studeer. Hy wek doelbewus die valse indruk (ook in van sy ander artikels) dat die UWK-kampus in 1977, toe hy daar begin studeer het, uit opslaangeboue bestaan het. “Die eerstejaars was ingeprop in die tydelike houtstrukture net oorkant die Kêf [kafeteria]. Goedkoop akkommodasie, eksklusief vir bruin mense” (383). “Van die moderne kampus wat nou [2012] op die UWK pryk, was daar nog nie sprake nie” (373).

Die UWK het in 1960 met die aanbieding van klasse begin. Daar is dadelik ‘n aanvang met die oprigting van moderne geboue gemaak. Teen 1976 het die UWK ‘n pragtige ontwikkelde kampus met nuwe, moderne geboue gehad. In 1976 was daar net twee tydelike opslaangeboue, een by die fakulteit handel en een by lettere. Albei is deur die studente, waarvoor Le Cordeur die grootste lof het, afgebrand. As Le Cordeur in 1977 in ‘n tydelike houtstruktuur klasse bygewoon het, het dit al ooit by hom opgekom dat daardie gebou opgerig is omdat sy studentehelde die vorige jaar houtgeboue afgebrand het? Het daardie helde die moraliteit, bv integriteit, gehad om die staat te vergoed vir die skade wat hulle aangerig het? Nee, sover bekend is geen sodanige poging deur enigeen van die saboteurs aangewend nie; selfs nie deur diegene wat later weens transformasie in topposte aangestel is en buitensporige salarisse ontvang het nie. Hulle het eerder voortgegaan om, soos Le Cordeur, die “apartheidsregime”, wat hulle akademiese vorming moontlik gemaak het, te kritiseer. (In die jare sewentig was ek agt jaar lank op die UWK-kampus, insluitende 1976 en 1977, sodat ek weet waarvan ek praat. Le Cordeur se wanvoorstelling van die destydse UWK is gewoon ‘n skande.)

Sedert 1994 word die voorreg om saam met jou etniese of kultuurgroep in Afrikaans te studeer, al hoe meer aan skoliere en studente ontsê. Dít is die soort “vryheid” wat volgens Le Cordeur “duur gekoop” is (19). Hy opper geen beswaar teen “vryheid” wat wesenlik verpligte rasse-integrasie is nie. Hy onderskryf eerder die ANC se retoriek van pluraliteit, diversiteit, inklusiwiteit, multikulturaliteit, demokrasie, transformasie, menseregte, versoening en nasiebou. Onderliggend is daar egter die ANC se ideaal van gedwonge eendersmaking; dat net Afrika-/swart kultuur en die koloniale taal, Engels, geduld behoort te word. Suid-Afrika het glo ‘n “tragiese verlede” (18), maar is die hede nie baie erger nie?

In Le Cordeur se matriekjaar, 1976, is die grootste deel van sy skool weens brandstigting in puin gelê. Hy vertel dit oor en oor, maar hy, wat veronderstel is om ‘n opvoedkundige te wees (163), verseg om hierdie sabotasie te veroordeel. Ná universitêre studie was Le Cordeur een van die “onderwysers wat diep betrokke … in die stryd teen apartheid” was (41). Hy haal Mcebisi Jonas, ‘n voormalige adjunkminister van finansies, goedkeurend aan: “Onderwys was veronderstel om sentraal in ons anti-apartheidstruggle te staan” (46), asof onderrig/opvoeding, wat ‘n beskaafde onderneming is, versoenbaar met geweld en terrorisme is, wat die uitdrukking van onbeskaafdheid is.

“Primêr gaan skole gebuk onder geweld weens die gebrek aan reg en orde in ‘n ongedissiplineerde [onbeskaafde?] samelewing … Dit is geen geheim dat Suid-Afrika in ‘n gewelddadige land verander [getransformeer] het nie” (44). “Ek [het] nog nooit soveel geweld soos nou [2018] in Suid-Afrikaanse skole gesien nie” (84). “‘n Skool [is] slegs ‘n mikrokosmos van die samelewing” (45). “Die gehoorsame kind het plek gemaak vir die gehoorsame ouer” (60). Waarom het Suid-Afrika so ‘n uiters gewelddadige land geword? Le Cordeur gaan soek die rede hiervoor by bv enkelouergesinne en oorvol klasse. Myns insiens is die voorbeeld wat die ANC met sy terrorisme gestel het, die primêre rede vir die gewelddadige nuwe Suid-Afrika. Die ANC het getoon dat ‘n mens kan kry wat jy begeer as jy geweld gebruik. Dit is waarom bv Nelson Mandela nooit geweld afgesweer het nie. Geweld het ‘n bewese middel tot ‘n doel geword.

Soos in sy vorige boek word die lesers weer ingelig dat Le Cordeur deur die Nasionale Navorsingstigting (NNS) as ‘n navorser gegradeer is of erken word (430). Hy herinner ons tot vervelens toe aan sy navorsing (bv in artikel 15). Sy dogter word genoem as sy assistent (iv) in hierdie grootse onderneming. “Dit is skokkend hoe min Suid-Afrikaners van hul eie geskiedenis weet” (68). Op die daaropvolgende bladsy staan: “Cecil John Rhodes wat reeds in 1902 in Rhodesië (Zimbabwe) oorlede is” (69). Rhodes is in Muizenberg oorlede en in Rhodesië begrawe. Dit is skokkend dat Le Cordeur dit nie weet nie.

Hoe betroubaar haal hierdie NNS-gegradeerde navorser aan? Met verwysing na Christo van Rensburg se boek, So kry ons Afrikaans (2012 – Praag 15.12.2018), skryf Le Cordeur: “In die voorwoord skryf ek: Die boek toon die ‘veelfasettige afkoms van Afrikaans. Dit beklemtoon dat die taal uit baie variëteite bestaan. Hopelik sal dit die gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, in die kiem smoor'” (299). In Van Rensburg se boek staan egter: “Met hierdie werk wil die ATR [Afrikaanse Taalraad] opnuut die veelfasettige afkoms van Afrikaans beklemtoon en die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem smoor” (p 10). Vóór hierdie aanhaling is daar die volgende sin: “‘n Taal soos Afrikaans bestaan ook uit talle variëteite” (10). Vergelyk ook die deurmekaarspul met wat Le Cordeur en Franklin Sonn onderskeidelik na bewering skryf (Le Cordeur se 2019-boek, p 393) met wat agterop Carstens en Le Cordeur se 2016-boek staan.

‘n Universiteit soos Stellenbosch en ‘n hoërskool soos Ermelo het doeltreffend en in rus en vrede en gelukkig as blanke Afrikaanse instansies bestaan. Sedert 1994 word rasse-integrasie en verengelsing egter deur die ANC-regime aan hulle opgedring. Le Cordeur dink dat wat hy as omgangsskoolinspekteur – hy noem dit “kringbestuurder” (“circuit inspector”) – voorgestel het, die probleem in Ermelo in ‘n japtrap sal oplos. Sy riglyn is “die grondwetlike beginsels van regstelling, billikheid en praktiese uitvoerbaarheid” (73). By die Laerskool AF Louw in Stellenbosch het hy “‘n wen-wen oplossing” voorgestel: dat hierdie blanke Afrikaanse skool in die eerste jaar in Graad R 40 swart Engelse skoliere uit Kayamandi inneem en dat hierdie skoliere dan elke jaar ‘n graad opskuif terwyl nog 40 swartes van onder af inskuif. “Die skool en sy beheerliggaam het grootmoedigheid aan die dag gelê en die idee gekoop” (74). In die praktyk kom dit neer op ‘n slinkse metode om ‘n blanke Afrikaanse skool geleidelik in ‘n (hoofsaaklik) Engelse skool vir swartes te transformeer.

In 2009 het Le Cordeur gespog: “Die leerdertal het gestyg van 250 Afrikaanse leerders na 500 meertalige kinders. Afrikaanse leerders se Engels het drasties verbeter. En 250 Xhosa-kinders en hul ouers [!] is nou Afrikaans magtig … danksy die visionêre leierskap van die beheerliggaam en die skoolhoof is ‘n slag geslaan vir Suid-Afrika; meer nog vir Afrikaans. Deur konstruktief saam te werk met die owerhede is Afrikaanse onderrig aan AF Louw verseker” (75) – ongelukkig net so min as aan die Universiteit Stellenbosch. Die taalverdeling sal nie 50/50% bly nie. Nie eens die naam van die skool sal meer lank dieselfde bly nie. Maar Le Cordeur beweer met sy (briljante) plan kan almal aan die Hoërskool Ermelo ook tevrede en gelukkig gemaak word (76). Ons moet hande vat (83), aan beweeg en die groter prentjie sien (78). Die werklikheid van verswelging is deel van daardie groter prentjie. Dit is die ou-ou ANC-tyding: Almal moet toegang hê. Niemand moet uitgesluit voel nie (106). Hoofsaaklik of heeltemal swart skole, universiteite, ens, is heeltemal in orde. Wat nie geduld word nie, is blanke enklawes (106). Enige uitsluitlik of selfs oorwegend blanke of Afrikaanse instansie word vertolk as die voortsetting van apartheid. Enige eksklusief swart instansie word egter as ‘n lofwaardige voorbeeld van solidariteit voorgestel.

Waarmee Le Cordeur as ANC-kornuit hier besig is, is sy kruisvaart teen apartheid (en blankes/Afrikaners). Die volgende sin spreek boekdele oor sy gesindheid: “Nie alle leerlinge in Suid-Afrika is so bevoorreg om in hul moedertaal skool te gaan nie. Daardie voorreg is slegs gereserveer vir Afrikaans en Engels, ‘n oorblyfsel van apartheid [!] toe Engels en Afrikaans die enigste amptelike tale van Suid-Afrika was” (98-99). Le Cordeur se navorsing kan gerus die boeke van Hermann Giliomee insluit. Dan sal hy weet dat die twee amptelike tale lank voor 1948 se apartheid, in 1925 hulle beslag gekry het.* Ook dat dit apartheidsbeleid was om swartes se kultuur, insluitende hulle moedertale, te bevorder. In die NP-regering se staats(laer)skole vir swartes is onderrig by voorkeur in die betrokke swart moedertaal aangebied. Dit is in die skole van die Engelse kerkgenootskappe dat swart skoliere van hulle kultuur vervreem is. Engels as taal is aan hulle opgedring, asook pogings om hulle in ander opsigte Anglo-Saksies te maak. Verder is dit swart ouers wat self daarop aandring dat onderrig in Engels pleks van in hulle swart moedertaal moet geskied. Kortom, die NP-regering en Afrikaners het aan swartes gegun wat hulle aan hulle self gegun het, dus ‘n eie kultuur, insluitende moedertaalonderrig. Dít is wat deesdae deur die ANC-kamerade aan hulle mede-swartes en aan Afrikaners misgun word.

[* Le Cordeur is die kluts heeltemal kwyt wanneer hy skryf: “In 1925 … toe ons swart tale hul amptelike status verloor het” (366). Vóór 1994 het die swart tale nooit amptelike status in Suid-Afrika gehad nie.]

“Met die aanbreek van ‘n demokratiese bestel was dit noodsaaklik om die hoër onderwysstelsel te transformeer. Taal is ongetwyfeld een van die vernaamste hindernisse wat in die pad staan van die akademiese sukses van die meerderheid studente aan tersiêre instellings … Dis kommerwekkend dat talle studente akademies onsuksesvol is; nie weens ‘n gebrek aan intelligensie nie, maar omdat die studente nie hulself behoorlik in die dominante taal van die universiteit kan uitdruk nie” (108). Omdat Le Cordeur ‘n ANC-kornuit is, kies hy kant vir demokrasie en transformasie. In werklikheid was transformasie, ten minste wat onderrigtaal betref, glad nie aan die tradisioneel Afrikaanse universiteite nodig nie. In 1994 was die meerderheid plaaslike universiteite swart en Engels. Wat nodig vir beter prestasie deur swart studente is, is bystand in hulle moedertaal. In daardie sin was dit nodig om slegs die Engelstalige universiteite te transformeer.

‘n Universiteit is ‘n plek wat veronderstel is om net die room van die samelewing as studente en dosente toe te laat. Die ANC maak hom aan ernstige dwaling skuldig deur te redeneer dat universiteite vir almal toeganklik moet wees. Om in sy dwase doel te slaag, word al hoe laer akademiese vereistes vir universiteitstoelating gestel. Die punt is bereik waar veral swart studente by universiteite inskryf primêr om kos en huisvesting te kry eerder as om ‘n kwalifikasie te verwerf. As daardie kandidate teen universitêre studie besluit, sou werkloosheid en krepering in die meeste gevalle hulle voorland wees. Die ironie en skande is dat bv die instansie waaraan Le Cordeur verbonde is, die Universiteit Stellenbosch (US), tot in Limpopo sulke akademies twyfelagtige kandidate werf en van studiebeurse voorsien terwyl akademies voortreflike blanke kandidate in sy natuurlike opvanggebied, die Wes-Kaap, nie net studiebeurse geweier word nie, maar ook toegang tot die US. Hierdie wantoestand word voorgestel as iets voortrefliks, as die aanbieding van “gelyke geleenthede”. Die US het hom daartoe verbind om so gou moontlik so swart en Engels moontlik te word. Hierdie visie word om politieke (dus ANC-gedienstige, nie-akademiese) redes nagestreef.

My standpunt is dat ‘n akademikus as akademikus nie sodanige beleid kan onderskryf nie. Maar Le Cordeur, as ANC-kornuit, doen dit. “Die nalatenskap van apartheid [het] die gebruik van Afrikaans by histories Afrikaanse universiteite negatief geraak” (109). Hy aanvaar die ANC se verderflike redenasie dat Afrikaans ‘n meganisme vir uitsluiting is; dus dat (veral) swartes, soos by skole, by tradisioneel Afrikaanse universiteite op die onderrigtaal van hul keuse, naamlik Engels, kan aandring (109). “Die onus rus op universiteite om te bewys dat Afrikaans nie as meganisme dien om teen studente te diskrimineer op grond van taal nie” (110). Le Cordeur verskaf voorbeelde van eentalige universiteite in ander meertalige lande, soos Finland en België (111), maar as ANC-kornuit gun hy sodanige opset nie vir Afrikaanse universiteite en studente nie. Hy onderskryf eerder Wim de Villiers se verengelsingsbeleid aan die US.

“Die ekonomiese en kulturele bemagtiging van die [swart] Afrikaan word toenemend gesien as ‘n kombinasie van erkenning aan die [swart] Afrikataal plus die gebruik van Engels” (111). Vir Afrikaanssprekendes is daar nie ‘n soortgelyke erkenning van kulturele regte nie en Le Cordeur versuim om hom ten gunste van so iets uit te spreek. Le Cordeur kom eerder met die volgende drogredenasie vorendag: “My navorsing dui daarop dat Afrikaans steeds ‘n [afgeskaalde/geringe] plek het as onderrigtaal en wetenskapstaal, maar nie aan ‘n uitsluitlik Afrikaanse universiteit nie … Die strewe is juis na universiteite waarvan die identiteit en institusionele kultuur nóg swart, nóg wit, nóg Afrikaans, nóg Engels sal wees, maar onbeskaamd Suid-Afrikaans” (112; ook 344). Le Cordeur probeer hier om sy lesers opsetlik te mislei. Hy weet dat die ANC-regime geen beswaar teen oorwegend of selfs uitsluitlik swart Engelse universiteite het nie. Die tradisioneel swart universiteite is steeds Engels en feitlik uitsluitlik swart en geen daadwerklike poging is al ooit aangewend om hulle in hierdie opsigte te transformeer nie. Dit is teen die tradisioneel blanke Afrikaanse universiteite wat die ANC-regime sy mes in het. Le Cordeur verroer nie ‘n vinger om selfs nie eens die Afrikaansheid van daardie universiteite te beskerm nie.

Le Cordeur verwys na die taalbeleid wat die US aan die einde van 2014 aanvaar het: “In die praktyk beteken dit dat studente wat nie Afrikaans magtig is nie, ten volle in Engels ondersteun sal word. Dit sal uiteraard die gebruik van Engels op die kampus verhoog sonder om afbreuk te doen aan die Afrikaanse aanbod [!]. Die vertrekpunt moet altyd wees dat taal nooit ‘n meganisme van uitsluiting mag wees nie” (112). Maar Afrikaanssprekende studente word dan juis van Afrikaansmediumonderrig uitgesluit, want Afrikaanse klasse, anders as Engelse klasse, sal slegs aangebied word as daar (afdoende) aanvraag voor is en dit prakties moontlik is. Daar word van die valse veronderstelling uitgegaan dat Afrikaanssprekendes Engels verstaan, maar dat swartes nie Afrikaans (wil) verstaan nie – ‘n nalatenskap van die Soweto-opstand in 1976. Volgens navorsing wat MarkData in 2001 gedoen het, begryp net 26% van die Afrikaanssprekendes boodskappe wat in Engels meegedeel word (245).

As ‘n student aan ‘n Duitse universiteit wil studeer, moet hy Duits leer. Die Suid-Afrikaanse swartes wat in Kuba medies studeer, moet Spaans leer. Plaaslike swartes behoort verplig te word om Afrikaans te leer as hulle aan ‘n Afrikaanse universiteit wil studeer. Afrikaans is plaaslik van veel groter nut as Spaans. Weens drogredenasies het die US ‘n oorwegend Engelse universiteit geword. Die US verkrag Jan Marais se stigtingsvoorwaarde waarvolgens Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels mag beklee nie. Hierdie elementêre waarheid is nog nooit openlik en amptelik deur Wim de Villiers en sy mede-ANC-kruipers erken nie. Ook nie deur Le Cordeur nie, vir wie dit ‘n selfs groter skande behoort te wees omdat hy ‘n trustee van Het Jan Marais Nationale Fonds is. Hy kan gerus besef dat daar twee here is wat nie gelyktydig gedien kan word nie: Jan Marais en Wim de Villiers.

Let op hoe verwater Le Cordeur sy beweerde lojaliteit jeens Afrikaans: “Vir Afrikaanssprekendes is dit van die uiterste belang dat ‘n konstruktiewe [!] balans gevind moet word: Terwyl ons steeds verbind bly om Afrikaans (en ander inheense tale) te bevorder, moet ons realisties en sensitief wees vir inklusiewe kommunikasie op die kampus en die rol wat Engels kan speel om gelyke [!] geleenthede te skep op ‘n baie ongelyke speelveld” (112). Dit is klaarblyklik vir swartes wat die speelveld steeds ongelyk is al het Afrikaanssprekende US-studente reeds buitensporige opofferings gemaak.

Adam Small… was ten gunste van slegs Engelse universiteite in Suid-Afrika

Dit herinner aan ‘n vorige UWK-rektor, Brian O’Connell, ‘n anti-apartheidstryder (41), se uitspraak dat die swart Engelssprekende UWK-studente dit glo vreeslik waardeer dat die Afrikaanssprekende UWK-studente so gaaf was om onderrig in Afrikaans op te offer sodat swart studente (lekker) daar kan studeer. Ek dink Le Cordeur sal ook nie werklik beswaar hê as die Afrikaanssprekende US-studente hulle dieselfde opoffering in al hoe groter mate laat welgeval nie. Sy mentor, Adam Small, het hom immers ten gunste van ‘n eentalig Engelse Universiteit Stellenbosch én Universiteit Pretoria uitgespreek, om van die UWK nie te praat nie. Dan sal die US, soos die UWK, ‘n eentalige Engelse universiteit wees, wat groot guns in ANC-geledere sal vind. Le Cordeur borduur voort: “Baie werk is nog nodig voordat alle studente tuis sal voel in ‘n ubuntu van meertaligheid [al is die praktyk al hoe meer eentalig Engels] – iets wat slegs kan geskied binne die raamwerk van ‘n inklusiewe [bv rasgeïntegreerde] institusionele kultuur” (113).

Le Cordeur beweer dat hy reeds “meer as 200 artikels oor Afrikaans en my liefde vir die taal” gepubliseer het (115-116). Hoe hy hom rakende Afrikaans situeer, is een van my kernprobleme met hom. Le Cordeur skryf van “my geliefde taal” (73), dat Afrikaans “met jaloesie bewaar en bevorder moet word” (94) en “ek het my twee kinders in Afrikaans grootgemaak” (101); ook: “Vandag is ek een van slegs ‘n handjievol Stellenbosse akademici wat nog skryf en publiseer in Afrikaans – tot my nadeel” (116). Maar wanneer hy tussen ANC-politiek en die heil van Afrikaans moet kies, weeg ANC-gedienstigheid altyd swaarder. Dan skryf hy: “Laat die taal vry” (97), wat by veral die bruin elite beteken dat jy maar met Afrikaans (en die Afrikaner) soveel kan mors soos jy wil; dat jy die Afrkaner maar kan uittart met bv geradbraakte Afrikaans. Le Cordeur toon dat hy Standaardafrikaans kan skryf, maar geradbraakte Afrikaans gaan nie teen sy grein in soos by Afrikaners nie. Daarom gebruik hy dikwels onnodige Engelse woorde in sy boek; selfs samestellings uit albei tale.

“Afrikaans het hom nou lank genoeg (dood) gewurg in sy stywe Sondagklere” (97). Sy beswaar teen Standaardafrikaans is dat dit ‘n produk van blanke arbeid is. Maar dit is die geval met omtrent enigiets rakende Afrikaans. Waar hy fouteer, is wanneer hy Afrikaans as die erflating van die armsalige slawe en Khoi-San pleks van die Boere probeer staanmaak. Hy glo aan die kombuistaalhipotese: “Op hierdie manier het Afrikaans as moedertaal sy beslag gekry” (182; ook 185). Die algemeen erkende taalkundige waarheid is egter dat die elite, die opperklas en nie die laer klasse nie, beslag aan die erkende standaardtale gegee het. Die waarheid hiervan blyk uit die oormaat Nederlandse en Duitse invloed wat in Standaardafrikaans sigbaar is, terwyl daar bitter min woorde van slawe- en Khoi-San-oorsprong is. Moedswillig teen die feite in skryf Le Cordeur egter: “‘n Deel van Afrikaans het wel oor die see gekom, maar die grootste deel is hiervandaan” (363).

Mense soos Le Cordeur, wat nie werklik omgee vir die gehalte, spesifiek die wesenlik nie-Engelsheid, van Afrikaans nie, kom, soos sy mede-bruin elite, dikwels met stellings soos: “Afrikaans se toekoms het lank laas so seker gelyk as nou [1993]” (115) terwyl Afrikaans sienderoë op alle terreine en vlakke agteruitboer. Dit is ook die bruin elite, soos Adam Small, Jonathan Jansen, Hein Willemse en Le Cordeur, wat vir Afrikaans geen onheil sien in die verengelsing van al die histories Afrikaanse universiteite nie. Wat ons hier mee te make het, is Afrikaansdislojaliteit, gerugsteun deur hulle ANC-lojaliteit. Eintlik wil hulle “niks te doene … hê met die ‘boere’ nie” (118). Gesien deur die politieke bril van ANC-gesindes, was Afrikaans “die taal van die onderdrukker” en later “die taal van bevryding”; bv die MK-opgeleide terroris, Basil Kivedo, wat daarop roem dat hy bomme in Afrikaans geplant het (391). “Voeg hierby die Afrikanernasionaliste wat talle onregte teenoor hul bruin familie [!] gepleeg het, en Afrikaans as hul alleenbesit [!] beskou al het bruin mense net soveel [!] tot die ontwikkeling van Afrikaans bygedra” (119). Hierdie laaste sin toon duidelik hoe skeef Le Cordeur se siening is. Eintlik erken hy sy en die bruin elite se dislojaliteit jeens Afrikaans: “Dit is te verstane dat bruin mense hierdie skielike toenadering met agterdog sal bejeën en op enkele uitsonderings na nooit dieselfde oor Afrikaans sal voel as hul wit landgenote nie” (119).

Wannie Carstens. Benewens die hibridisering van Afrikaans, hou hy van kortmouhemde.

Die toenadering waarna Le Cordeur verwys, neem meer as een vorm aan. Daar is die uiterste geval van Wannie Carstens (een van Willie Esterhuyse se skuldige Afrikaners), wat polities so verlig geword het dat hy die hibridisering van Afrikaans en sommer ook van Afrikaners bepleit. Dan is daar die blanke pleitsbesorgers vir Afrikaans as onderrigtaal aan bv die Universiteit Stellenbosch, wat die noodsaaklikheid vir onderrig in Afrikaans alewig ten behoewe van bruin studente bepleit. Wat hulle eerder behoort te doen, is om op Afrikaans vir blanke studente aan te dring omdat Afrikaners baie meer Afrikaanslojaal as bruin mense is. Carstens en Le Cordeur, soos hulle sogenaamde Afrikaanse Taalraad, kies by voorkeur kant teen Afrikaners en Standaardafrikaans en oorbeklemtoon om opportunistiese politieke redes die rol van nie-blankes asook die brouseltaal Kaaps.

Met hierdie benadering kastreer hulle hulleself om iets vir ordentlike, suiwer(der) Afrikaans te doen. Hierdie selfgefabriseerde Afrikaansmagteloosheid blyk uit die volgende woorde van Le Cordeur: “Terwyl ons as Afrikaanssprekendes moet voortgaan om Afrikaans te bevorder, moet ons nie blind en onsensitief wees vir die gelykmakende [!] rol wat Engels en veral ons inheemse tale kan speel op ‘n baie ongelyke speelveld nie” (121). Daarenteen is my standpunt: Veg vir Afrikaans en nie vir alle inheemse tale nie, én: Veg vir Afrikaners en nie vir alle minderheidsgroepe nie. Ons ywer moet so duidelik moontlik gefokus wees. Le Cordeur beveel telkens aan dat nie-swart Suid-Afrikaners ‘n swart taal moet leer. “‘n Gesertifiseerde opleiding in ‘n [swart] Afrikataal behoort ‘n vereiste te wees vir ‘n pos in die staatsdiens” (246). Maar Le Cordeur vereis nooit dat enigeen Afrikaans moet leer nie (bv US-studente); allermins diegene in die oorverswarte staatsdiens. Meer as ooit is ek daarvan oortuig dat Le Cordeur ‘n valse profeet vir Afrikaans is. Maar dan beskou hy hom waaragtig as deel van “die Wie-is-Wie van Afrikaans” (277), dus een van die top Afrikaanssprekendes of -yweraars. Vir my as blanke is dit veel meer sinvol om eerder ‘n Europese as ‘n swart taal te leer. By ‘n Europese taal vind ek kultureel aanklank terwyl ek kultureel geen baat by ‘n swart taal sal vind nie. Vergelykenderswys sou ‘n swart taal vir my as ‘t ware ‘n hut oopmaak, terwyl Duits, Frans of Spaans vir my ‘n hele wêreld toeganklik maak.

Le Cordeur se benadering tot Afrikaans is ANC-deurdrenk. Daarom kan hy ‘n artikel skryf met die opskrif: “Madiba het Afrikaans óók bevry” (122). Die benaming “Madiba” probeer verseker dat ons daardie mens eerder met vrede en versoening as met geweld en terrorisme assosieer. Le Cordeur, soos sy ANC-meelopers, fokus op die Mandela van 1994 en daarna; nie op die onrusstoker en bomplanter van vóór 1994 nie. Mandela het glo ‘n groot liefde vir Afrikaans gehad en uitgereik na Afrikaners (122). Hoekom het hy dit gedoen? Om Afrikaners te probeer sus nadat hulle sonder hulle instemming op ‘n verraderlike manier van hulle politieke mag ontneem is.

Tydens sy eerste staatsrede het Mandela, waarskynlik op aanbeveling van Jakes Gerwel, Ingrid Jonker se gedig, “Die Kind”, voorgedra. Le Cordeur beweer Mandela het daarmee “die pertinente teken van versoening uitgestuur … na die Afrikanergemeenskap” (125). Maar die gedig handel oor (die) slegte blankes wat glo ‘n swart kind deur die kop geskiet het. Lees gerus die volledige gedig, wat op die internet beskikbaar is. Die slinkse Mandela vestig daarmee die aandag op die blankes as “moordenaars” terwyl hy die aandag aflei van die dood en verwoesting van baie groter omvang wat deur veral die ANC/UDF/SAKP gesaai is. Maar Le Cordeur se vetolking is: “Mandela [wou] ‘n sein uitstuur dat Afrikaans en die totale Afrikaanse [Afrikaner?] gemeenskap ‘n plek [as die moordenaars van swartes?] in ‘n demokratiese Suid-Afrika verdien” (125). Dan volg nog ANC-geïnspireerde sousies: “Mandela het nie net ‘sy mense’ na vryheid gelei nie. Ook Afrikaans – eens gestigmatiseer as Taal van die Onderdrukker – is bevry van sy gekontamineerde verlede” (126). Mandela het glo “Afrikaans se plek in die Grondwet … verseker” (126). Soos aan die Universiteit Stellenbosch behoort ‘n mens te vra: Hoedanig is daardie plek?

Heel aan die begin verwys Le Cordeur na “Afrikaans en Kaaps” (xii) en later dat hulle (heeltemal) verskillende tale (“‘n ander ‘taal'” – 327) is. Afrikaans en Kaaps is twee tale wat in aard verskil. Afrikaans is ‘n nie-Engelse taal uit eie reg terwyl Kaaps ‘n brousel- of mengeltaal is wat naas eie elemente ‘n sameflansing van Afrikaans en Engels is. “Volgens [Adam] Small is Kaaps … ‘n volwaardige, selfstandige taal” (131); iets wat Kaaps egter klaarblyklik nie is nie omdat hy uitermate op sowel Afrikaans as Engels parasiteer. Kaaps verryk glo Afrikaans (132), wat aanvaarbaar kan wees as dit uit die relatief klein taaleie-komponent van Kaaps kom. Wat heeltemal onaanvaarbaar is, is as Afrikaanssprekendes hulle taal besoedel met onnodige Engelse woorde en segswyses in navolging van die (bedenklike) voorbeeld wat Kaapssprekers stel. Op die lange duur kan dit die ondergang van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg meebring.

Le Cordeur is ten gunste van taalvermenging (en sekerlik ook rasvermenging): Ons behoort glo “ons taal op ‘n inklusiewer wyse te bestuur, sodat alle leerders sal tuisvoel in ‘n ubuntu van taal” (134). Dit gaan om integrasie/vermenging/potpourriing op alle terreine. “As daar so min vroue op Jan [van Riebeeck] se drie skepies was, hoe het die Suid-Afrikaanse volk aan die Kaap ontstaan?” (181). Wel, die Afrikanervolk dank sy bestaan hoofsaaklik aan mans en vroue wat later per skip uit Europa gekom het. Volgens Le Cordeur, egter, moet die eie die almal word. Anders as Afrikaners het bruin mense ‘n identiteitsprobleem. Die bruin elite gee voor dat hulle dit dus makliker vind om by ‘n verswelgende swart meerderheid in te skakel, al toon die daaglikse ervaring van die laer klasse bruines dat dit glad nie die geval is nie.

As ‘n mens Afrikaanslojaal is, ‘n aanvoeling vir die idioom van Afrikaans het, kan jy nie ‘n ondersteuner van erg geradbraakte “Afrikaans”, soos Kaaps, wees nie. Maar Le Cordeur probeer weer om twee here te dien, dus op twee stoele te sit. Hy beskryf Kaaps as “‘n belangrike variëteit van Afrikaans” (128). Standaardafrikaans is glo nie “‘n meer korrekte (‘suiwer’) vorm van Afrikaans … nie. Net so is Kaaps nie ‘swak Afrikaans’ nie” (129). Let op hoe slinks gaan Le Cordeur te werk: “Teen 1808 was Kaapse Afrikaans die huistaal van die meeste Kapenaars” (129). Daardie Kaapse Afrikaans of Kaaps-Hollands was iets anders as die hedendaagse Kaaps. Dit was bv vry van Engels omdat Engelssprekendes toe pas begin het om hulle aan die Kaap te vestig. Dieselfde valsheid kleef aan die stelling dat Kaaps, in die sin van Engelsbesoedelde “Afrikaans”, die oudste Afrikaansvariëteit is (271).

Le Cordeur is vatbaar vir enige propaganda, veral as dit anti-blank of pro-bruin is. Byvoorbeeld: “Was dit regverdig om die grond van die Eerste Nasie [die Khoi-San, deesdae die bruines] op ‘n slinkse wyse te bekom? Nee” (143). Dit is glo deel van die “onregverdighede van die verlede” (144). Le Cordeur is betrokke by Rachel’s Angels [‘n lekker Engelse naam], “‘n bemagtigings-inisiatief van Media24 … om belowende jong mense die geleentheid te bied om ‘n teriêre loopbaan te volg” (63). “Die projek het ten doel om die kapasiteit van belowende studente uit benadeelde gemeenskappe te verbeter” (148). Wat hy doelbewus verswyg, is dat Rachel’s Angels op ‘n rassistiese grondslag – dikwels eufemisties “regstelling” genoem – funksioneer. Daarvolgens kan ‘n blanke nie so ‘n engel wees nie. Dit maak nie saak hoe belowend, behoeftig en benadeeld ‘n blanke is nie, hy word op grond van ras van bevoordeling uitgesluit. Dít is in ooreenstemming met Le Cordeur en die ANC se sin vir geregtigheid.

Vir oorweging by die toekenning die “prestigeryke” Thuthuka-beurse (197) mag jy ook nie blank wees nie. Dieselfde rassediskriminasie teen blankes kom by Naspers en MultiChoice se Phuthuma Nathi-aandeleskema voor. “Die aandele mag egter steeds net deur swart individue en groepe … gekoop of verkoop word … Hierdie reëling verseker dat MultiChoice sy verpligtinge van sy uitsaai-lisensie ten opsigte van swart aandeelhouding nakom” (150). Met ander woorde, die rassistiese ANC-regime het die toekenning van ‘n uitsaai-lisensie onderhewig aan swart bevoordeling en blanke benadeling gemaak. Hierteen opper Le Cordeur geen beswaar nie.

Fatima Allie

As dosent neem Le Cordeur sy US-studente op uitstappies, maar telkens na plekke wat sy ANC-politiek en ander oriëntasies (bv pro-bruin en pro-Kaaps) pas. Fatima Allie, ‘n Moslem, is uitgesproke daaroor dat sy, soos Jonathan Jansen, Engels as haar eerste taal beskou; nie Afrikaans nie. Dit het die Afrikaanse Taalraad nie verhoed om haar sy ondervoorsitter te maak nie. Sy is ook by die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans betrokke. As jy nie-blank is, hoef jy nie Afrikaanslojaal te wees om in leidende poste by sogenaamde Afrikaansinstansies “nader getrek” te word nie. Dit is Allie wat Le Cordeur se studente oor die slawegeskiedenis en die Bo-Kaap as die beweerde ontstaansplek van Afrikaans inlig (152). ‘n Klipharde historiese feit word deur hierdie elemente geïgnoreer: Die Bo-Kaap het eers dekades ná die vrystelling van die slawe (1834/1838) ‘n (oorwegend) Moslem-woonbuurt geword. Eintlik erken Le Cordeur dit wanneer hy skryf: “Die slawe [het] hulle ná die afskaffing van slawerny hier gevestig” (268-269). Ek hoop Le Cordeur se (veral blanke) studente het die vermoë om sterk weerstand teen sy deurlopende ideologiese breinspoeling te bied.

Daar is ‘n eienaardige evaluering van persone. Desmond Tutu van WVK-faam word ‘n “onpartydige fasiliteerder” genoem (249). Adam Small word tot ‘n reus verklaar (170) en beskryf as “een van ons grootste woordkunstenaars” (323). “Myns insiens moet die naam van Adam Small in dieselfde asem genoem word as Van Wyk Louw … en DJ Opperman. Hy was inderdaad een van die ‘drie grotes’ in die Afrikaanse kanon” (380). Nelson Mandela word tot ‘n “grootse staatsman” (219) en “die vader van ons nasie” (224) verhef. Mandela se leuen, “I have fought against black domination” (233), word asof dit evangelie is weer in ons kele afgedruk. Een van Le Cordeur se voorstelle om “almal” tevrede te stel, is om die Kaapstadse lughawe na die alkoholis Eva/Krotoa, een van ons jong demokrasie se “Eerste Mense”, te vernoem (236). “Sy was inderdaad die eerste vroulike Renaissance-figuur in Suid-Afrika” (240). Geen wonder dat ons nie meer van Thabo Mbeki se Afrika-Renaissance hoor nie. By die keuse van die lughawenaam is Krotoa se sterkste mededinger, volgens Le Cordeur se insig, Winnie Mandela (236). Dit gaan glo om die titel: “Moeder van ons nasie” (241). “Die Eerste Nasie kan tereg voel dat hulle die stiefkinders van SA is” (240) – te meer as Krotoa nie vernoem word nie. Die Strand moet dalk eerder na nog ‘n Renaissance-Khoi-Khoin, Autshumato/Harry die Strandlopper, vernoem word. Dit is seker nie genoeg erkenning as ‘n rekenaargebaseerde vertalingsprojek Autshumato se naam dra nie. Wás Suid-Afrika ‘n abnormale samelewing of het hy eers van 1994 af al hoe meer abnormaal geword?

Daar is nog baie wat ek oor bv die aanbieding, verwerking, taalgebruik, proeflesing en ook die inhoud van hierdie bundel kan skryf; ook die indeks wat hoogs onvolledig is.

Brief: Het Afrikaans ‘n kat se kans op oorlewing?

Ek wil die soeklig laat val op persone en instansies wat veronderstel is om hulle vir die bevordering en oorlewing van Afrikaans te beywer maar skromelik versuim om dit te doen.

Op 13 November is ‘n brief van my onder die opskrif, “Waarom die Afrikaanse Taalraad nie ‘n Afrikaanse taalraad is nie,” op Praag (Menings/Briewe) gepubliseer. Dit was nadat Conrad Steenkamp, die uitvoerende hoof van die Afrikaanse Taalraad (ATR), my op 1 November op LitNet uitgedaag het om my kritiek op die ATR op skrif te stel. Ek het daardie brief op 8 November en weer op die 10de na LitNet gestuur, maar dit is nie gepubliseer nie; vandaar die publikasie daarvan op Praag op die 13de. Die nie-publikasie van my standpunt op LitNet het aan Steenkamp die agterdeur gebied om glad nie op my verdoemende ATR-kritiek te reageer nie. Daar is ook geen aanduiding dat die ATR my besware in ag geneem en sedertdien verander het deur hom beter vir die bevordering van Afrikaans te posisioneer en toe te rus nie.

LitNet wat soos die ATR seker veronderstel is om Afrikaans te bevorder, het ook nie hervorm nie. Op 23 Mei het Andries Visagie ‘n artikel onder die opskrif, “‘n Visie vir Afrikaans,” op LitNet gepubliseer. ‘n Engelse weergawe met die opskrif, “A vision for Afrikaans,” is op 1 Junie op dieselfde webwerf gepubliseer. Dit impliseer seker dat LitNet hou van wat Visagie geskryf het of dat daar geen wesenlike beswaar daarteen is nie.

Visagie is ‘n Afrikaansdosent aan die Universiteit Stellenbosch (US). Sy doktorale proefskrif handel oor manlike subjektiwiteit in die Afrikaanse prosa van 1980 tot 2000. Sy navorsing is gerig op gender en seksualiteit. Hierdie inligting word op LitNet verskaf. Visagie het bv Helena Gunter se bundel, Op ‘n plaas in Afrika (2007), bespreek; veral die “gekwelde seksualiteit” daarin (12.03.2008). Gunter se taalgebruik is volgens Visagie “verfrissend” en dan verskaf hy voorbeelde van haar vermenging van Afrikaans en Engels. Hy het ook Dot Serfontein se boek, Vrypas (2009), bespreek en dink dat Afrikanerkultuur in hierdie eeu nie agteruit hoef te staan vir dié in die vorige eeu nie (13.08.2009). Antjie Krog se skryfwerk vind klaarblyklik meer guns in sy oë as dié van haar ma, Dot Serfontein. Dit lyk asof Visagie sorg dat hy ‘n polities byderwetse indruk wek. Dalk spreek dit eerder van ‘n voorliefde vir randeiers. Hy het bv vroeër vanjaar (11-12 April) die leiding met ‘n simposium oor honde in die Suider-Afrikaanse literatuur (dus nie net in Afrikaans nie) geneem eerder as om oor ‘n meer aktuele saak soos Afrikaans aan die US te besin.

Ek het op 24 Mei kommentaar op Visagie se visie gelewer. Oor die wenslikheid om my reaksie te publiseer, het LitNet klaarblyklik ernstige bedenkinge gehad. Ek het later druk uitgeoefen deur te noem dat dit ingeligte, billike kommentaar is. My 24 Mei-kommentaar is toe op 30 Mei onveranderd gepubliseer. Daarna het ek beswaar gemaak dat min lesers weens die vertraging my kommentaar sou lees, maar daardie reaksie van my is nie gepubliseer nie. Ek en seker baie ander LitNet-lesers neem daagliks op weeksdae kennis van die jongste kommentaar. Kommentaar wat soos myne dae lank vertraag word, kom egter nie só onder die aandag van sulke lesers nie omdat dit verskyn asof dit op die oorspronklike datum gepubliseer is. My afleiding is dat LitNet verkies dat so min moontlik lesers kennis neem van wat ek oor die Visagie-visie geskryf het. Byvoorbeeld, weens die vertraging het my kommentaar nie in die weeklikse LitNet-nuusbrief verskyn nie. In die volgende drie paragrawe haal ek my gewraakte kommentaar volledig aan.

“Vir my was die verstommendste aspek van die US-taalstryd seker die skynbare onbetrokkenheid van die Afrikaansdosente. Ek herinner my ‘n enkele brief in Die Burger waarin Visagie vir Afrikaans in die bres getree het en toe was dit eintlik reeds te laat. Onlangs het die departementshoof tydens ‘n openbare byeenkoms eerder voorbrand vir meertaligheid (dus ook vir Engels) as vir Afrikaans gemaak. Ek vra my af: Waarom bevorder Afrikaansdosente en ander Afrikaanssprekendes ander tale terwyl nie-Afrikaanssprekendes (feitlik) nooit die saak van Afrikaans bepleit nie? ‘n Hoogleraar in Afrikaans het jare lank (tydens die rektorskap van Chris Brink en Russel Botman en tot in Wim de Villiers se termyn) uit die Taalsentrum en talle taalkomitees vertel hoe fantasties goed taal aan die US bestuur word, gevolglik was dit glo onnodig om oor Afrikaans bekommerd te wees. Pieter Kapp het gesaghebbend oor hierdie gebeure in sy boek, Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013), geskryf. Het daar al ooit ‘n teregwysing hieroor uit die Departement Afrikaans opgeklink? Was die rol wat die dosente in hierdie departement in die US-taalstryd gespeel het enigsins vergelykbaar met die positiewe invloed wat daar van ‘n enkele persoon, die historikus Hermann Giliomee, uitgegaan het? Wanneer die rektor in sy intreerede sê “Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie” en hierdie stelling in daaropvolgende toesprake herhaal en dit kort daarna letterlik die waarheid probeer maak, het daar telkens luide beswaar uit die US se Departement Afrikaans opgeklink of was daar dawerende stilte? Almal wat erns met Afrikaans maak, kan volgens Visagie ‘n bydrae lewer. Het die US se Departement Afrikaans rede om trots op sy bydrae tot die US-taalstryd te wees of behoort daar veel eerder verootmoediging en skaamte te wees?

“Visagie se rede word gekenmerk deur politieke byderwetsheid. Hy prys die pro-Afrikaanse rol van instansies soos die ATKV, ATR, VVA en SBA. Hulle almal gee myns insiens voorkeur aan Afrikaansvariëteite, meertaligheid en ‘n politieke ideaal, versoening, bo die heil van Standaardafrikaans. Soos hulle wil Visagie van Afrikaans ‘n versoeningstaal maak. Soos hierdie instansies vind hy Kaaps opwindend en as iets wat bevorder moet word. Soos die genoemde vier instansies rep hy polities byderwets nie ‘n woord oor taalsuiwerheid nie. Terselfdertyd verskaf hy egter (en tereg) hierdie riglyn: “Streef daarna om op alle gebiede gehalte in Afrikaans na te streef;” ook “uitnemendheid” en “‘n nuwe vasberadenheid om kwaliteit in Afrikaans te lewer.” Hy bepleit ook groter erkenning van variëteite soos Kaaps in Standaardafrikaans. Ek het nie beswaar as die drie Kaapswoorde wat hy as voorbeelde noem as Standaardafrikaans erken word nie [kwaailappies, dala (redeneer of doen) en haraam (verbode)]. Maar dit kan gerus onomwonde gestel word dat Kaaps in soverre dit met onnodige Engelse woorde besoedel is, absoluut onaanvaarbaar is; dat Kaaps in daardie opsig nie aan Visagie se gehalteriglyn voldoen nie; dat Kaaps ‘n wesenlike bedreiging inhou vir die voortbestaan van Afrikaans as ‘n taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is. Visagie noem ook die SA Akademie en die FAK. Hierdie twee instansies het myns insiens ‘n meer sinvolle benadering tot Afrikaans as die vier waarna ek hier bo verwys het.

“Daar is ‘n lakmoestoets wat ons gerus in hierdie konteks kan toepas, deur Engels met Afrikaans te vergelyk. Word geradbraakte Engels aangemoedig of word korrekte Engels nagestreef? Waarom geld laasgenoemde nie deurgaans vir Afrikaans nie? Word die bestaan van Engelsvariëteite voortdurend beklemtoon en bevorder of word daar eerder in Standaardengels berus? Waarom dan nie eerder ‘n enkele evolueerende Standaardafrikaans ondersteun wat die doeltreffendste skans teen verswelging deur Engels bied nie? Waarom word daar grootliks sonder beswaar doelbewus met Afrikaans gemors maar nie met Engels nie? Myns insiens enersyds om Afrikaanssprekende blankes te tart. Andersyds doen sommige Afrikaanssprekende blankes lustig hieraan mee omdat hulle hulle selfrespek verloor het. Daar is in werklikheid baie dinge waarop Afrikaanssprekende blankes trots kan wees en Standaardafrikaans is ongetwyfeld een hiervan. Visagie noem dat skoolkinders nie die vrymoedigheid het om Kaaps te praat nie en daarom voorkeur aan Engels gee. Die oplossing is nie om Kaaps in sy geradbraakte vorm holus-bolus in Standaardafrikaans te inkorporeer nie maar om Kaaps van onnodige Engels te suiwer, dus dat tussen Standaardafrikaans en Standaardengels gekies moet word.”

Oor baie jare het ek LitNet ervaar as ‘n instansie wat langtand byt aan wat ek skryf. Om die moontlikheid van publikasie te bevorder, het ek doelbewus twee name uit my kommentaar gelaat. Die departementshoof waarna ek hier bo verwys, is Rufus Gouws. Hy is sedert 1980 aan die US verbonde maar geniet die twyfelagtige onderskeiding dat sy naam glad nie in Kapp se boek oor die US-taalstryd genoem word nie. Dus dat hy hom in daardie konteks nie positief of negatief oor Afrikaans uitgelaat het nie. Dit bevestig sy onaktiwiteit in ‘n taalstryd wat van deurslaggewende belang vir Afrikaans is.

Leon de Stadler is die hoogleraar in Afrikaans wat hoof van die US se Taalsentrum was en jare lank in taalkomitees gedien het en ‘n groot rol in die afskaling van Afrikaans en die huidige dominansie van Engels as onderrigmedium gespeel het. In 2002 het De Stadler “die versekering gegee dat Afrikaans die uitgangspunt van die US is, maar dat dit nie diversiteit en meertaligheid uitsluit nie” (Kapp, p 79). In ‘n berig in Die Burger (28.09.2002) het De Stadler “die versekering gegee … dat die Konsepplan US tot die bevordering van akademiese Afrikaans verbind. Afrikaans sal die primêre taal voorgraads wees en Engels nagraads” (86). Kapp verwys soos volg na ‘n berig in Die Burger (14.11.2002): “Die Rektor [Chris Brink] was die spreker [op ‘n vergadering van die US-Konvokasie] en daar is algemeen verwag dat hy sy Taalvisie van Junie sou stel. As voorspel het Leon de Stadler opdrag gehad om in ‘n personderhoud wat daardie oggend gepubliseer is, voorbrand te maak vir die US as ‘n Afrikaanse universiteit wat meertaligheid bevorder sonder om die kritiese vrae te hanteer” (88), bv “Waarom word Afrikaans nie ook die verstektaal op nagraadse vlak nie?” (87). In sy toespraak het Brink die versekering gegee “dat die US nie op ‘n glybaan na verengelsing is nie en dat hy altyd sy verbintenis met Afrikaans sal behou” (88). Dit toon hoe De Stadler hartlik met Brink se ondermyning van Afrikaans saamgewerk het.

De Stadler het sy samewerking ook verleen aan Russel Botman en Wim de Villiers se veldtogte teen Afrikaans ter bevordering van Engels. Dit is algemeen bekend dat die US-Konvokasie met Kapp as voorsitter sterk pro-Afrikaans gesind was. Dit is klaarblyklik om hierdie rede dat De Stadler, wat in ‘n leidende hoedanigheid by die afskaling van Afrikaans betrokke was, kontak met die Konvokasie vermy het. Oor die gebeure in 2007, toe Botman die rektor was, skryf Kapp: “De Stadler het vir die eerste keer onderneem dat die Taalhersieningsgroep met die Konvokasie in gesprek sal tree – die eerste en enigste gesprek het op 8 Februarie plaasgevind” (156). Kapp sê van die ANC-aktivis Botman: “Botman het gekonsentreer op die niewit ervaring van Afrikaans as onderdrukkerstaal” (156). Met so ‘n mens het De Stadler myns insiens gemene saak ten koste van Afrikaans gemaak. “In ‘n poging om steun vir die voorgestelde beleid te wen, het Botman op 16 Oktober 2007 ‘n ‘raadplegingsessie’ met die vyf statutêre liggame belê waarin hy en Leon de Stadler van die Taalsentrum probeer verduidelik het dat die beleid nie veel verskil van die 2002-beleid nie, behalwe vir die desentralisasie na fakulteite” (160). Desentralisasie was presies waarteen die Konvokasiebestuur dit gehad het. Die Konvokasie het “nog deurgaans daarop aangedring dat die beleid eerlik en konsekwent moet wees en geen ruimte moet laat om deur dosente en Bestuurslede gemanipuleer te word nie” (160).

In 2009 het De Stadler “selfs die openhartige en eerlike debat [oor Afrikaans aan die US] as ‘n gevaar vir Afrikaans beskryf en gespog dat die US se taalbeleid ‘die leiding neem onder Suid-Afrikaanse universiteite’ want dit is ‘n ‘unieke, innoverende taalbeplaningsprogram'” (180). “Christo van der Rheede wil dan, soos Leon de Stadler, ‘n onderskeid maak tussen taal en mense. Hy veg vir mense, nie vir ‘n taal nie” (Kapp, p 185; Rapport 7.02.2010). Sedertdien het die mense (“the people”) aan die US gewen en Afrikaans het die taalstryd verloor. Is dit moontlik vir enige egte Afrikaner en veral vir ‘n Afrikaansdosent om hiermee vir lief te neem?

In 2010 was daar die Vredenheim-beraad oor die US se taalbeleid. “Proff Magda Fourie [toe ‘n viserektor wat haarself daarna gediskwaliseer en die pos ontruim het] en Leon de Stadler se optredes namens die US-rektor [Botman] was nie oortuigend nie” (201). De Stadler het “dit veral gehad teen wat genoem word taalgesentreerde onderrig, omdat onderrig binne ‘n sosiale, politieke, godsdienstige, demografiese, opvoedkundige en kulturele omgewing ontwikkel moet word … Vir hom was Stellenbosch se swak diversiteitsprofiel ‘n bepalende faktor” (220); dus weer eens De Stadler se beklemtoning van “die mense” eerder as Afrikaans. De Stadler “erken dat die minderheidstaal in die proses kan seerkry, maar die US volg ‘n goed bestuurde model wat sal verseker dat probleme billik hanteer word” (220). Van een ding kan De Stadler nie beskuldig word nie: dat hy partydig vir Afrikaans was. Myns insiens het hy oor baie jare die posisie van Afrikaans aan die US deurlopend ondermyn. Daarin was hy ‘n lojale ondersteuner van die drie anti-Afrikaanse rektore wat die US in onlangse jare agtereenvolgens aangestel het: Chris Brink, Russel Botman en Wim de Villiers.

Hoe kry ‘n Afrikaansdosent dit reg om met ‘n anti-Afrikaanse erflating saam te leef? My reaksie van 24 Mei (wat ek hierbo aangehaal het) het geen reaksie van Visagie ontlok nie. Op 8 Junie het ek die saak op LitNet, onder die Engelse weergawe van Visagie se teks, soos volg aangepor: “Oor twee verdere sake sou ek graag inligting wou ontvang. Wat het die Departement Afrikaans aan die US alles in 2015 gedoen ter herdenking van die dood van Jan Marais ‘n eeu tevore? Wat beoog hierdie departement om te doen ter bevordering van Afrikaans en die nagedagtenis van Jan Marais wanneer die US volgende jaar sy eeufees vier?” Nogeens geen reaksie uit die US se Departement Afrikaans nie. Sover bekend het daardie departement in 2015 niks (noemenswaardig) in hierdie verband gedoen nie. ‘n Mens kan redeneer dit is water wat reeds onder die brug gevloei het. Maar 2018 lê nog voor en daar is in hierdie opsig insgelyks blykbaar geen aktiwiteit deur die Afrikaansdosente in die vooruitsig nie. ‘n Oud-dosent van daardie departement, die digteres Lina Spies, was en is steeds bereid om saam met Hermann Giliomee vir Afrikaans aan die US te stry. Maar die huidige dosente verkies blykbaar almal om in hierdie opsig in onaktiwiteit uit te munt.

Jan Marais het met sy skenking die stigting van die US moontlik gemaak. Hy het die uiters redelike voorwaarde gestel dat Hollands/Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels aan daardie inrigting mag beklee nie. Dit is hierdie voorwaarde wat deesdae goedsmoeds geïgnoreer word sonder om die elementêre integriteit te hê om dit ruiterlik te erken en ‘n poging aan te wend om hierdie doelbewuste versuim moreel te regverdig. Die etiekkolos Anton van Niekerk, wat oor allerhande sake gesaghebbende etiese uitsprake probeer lewer, is oor hierdie kardinale saak tjoepstil terwyl hy myns insiens skuldig is aan ‘n reuse aandeel in die verengelsing van die US.

Willie Esterhuyse, ‘n Thabo Mbeki-agterryer, het sy net selfs wyer gespan toe hy in 1995 heftig beswaar teen die bestaan van vyf Afrikaanse universiteite gemaak het (Kapp, p 63). Ek wag steeds dat Esterhuyse sy tevredenheid uitspreek oor wat hy bereik het. Ek sou veral graag wou weet hoe die twee filosowe, Anton van Niekerk en Willie Esterhuyse, die skade wat hulle Afrikaans en die Afrikanerdom aangedoen het met hulle gewetes versoen. Of soek ek gewetes waar daar net gewetenloosheid is?

Deesdae word dikwels beweer dat daar nog net een universiteitskampus is (dus nie ‘n universiteit in sy geheel nie) wat oorwegend Afrikaans is en dit is die Potchefstroom-kampus van die Noordwes Universiteit. Maar dit val op dat poste op daardie kampus al hoe meer slegs in Engels in Afrikaanse koerante geadverteer word. Die waarheid is dat daar in die ganse wêreld nie meer ‘n enkele universiteit oor is wat oorwegend Afrikaans is nie. Is dit ‘n nalatenskap waarmee ‘n mens soos Willie Esterhuyse (gemaklik) kan saamleef?

Tydens die herdenking in 2015 van Jan Marais se afsterwe ‘n eeu tevore was nie net die US se Departement Afrikaans onaktief nie maar die US in sy geheel; klaarblyklik veral weens die rektor, Wim de Villiers, se afkeer van Afrikaans as onderrigmedium. Teen die einde van die Woordfees in 2015 het Ton Vosloo oor die middaguur ‘n lesing oor Jan Marais gelewer maar grootliks uit die oogpunt van die stigting van Nasionale Pers; dus nie soseer oor die US nie. Die direksie van Het Jan Marais Nationale Fonds (HJMNF) het ‘n kranslegging by Marais se graf gereël asook ‘n huldigingsbyeenkoms in Marais se eertydse Coetzenburg-woning. Op die US-kampus was daar geen (amptelike) byeenkoms of kranslegging by die Marais-standbeeld op die Marais-plein nie. Selfs hierdie plein word eerder die Rooiplein genoem.

Dit is heeltemal moontlik dat die US dit volgende jaar gaan beWIMpel dat daar amptelik weer oor Jan Marais geswyg word. Daar is immers geen manier hoe die huidige verengelsingsbeleid met Marais se stigtingsvoorwaarde versoen kan word nie. HJMNF-trustees sal seker maar weer die leiding ter huldiging van Marais moet neem. Waarvoor ek HJMNF verkwalik is dat ter wille van multikulturaliteit toegelaat is dat ‘n trustee in die direksie dien wat glad nie Jan Marais se wense eerbiedig nie. Michael le Cordeur het hom openlik ten gunste van Wim de Villiers se verengelsingsbeleid uitgespreek. Dit is voor die hand liggend dat geen mens ‘n HJMNF-trustee kan wees en terselfdertyd verkondig dat Engels maar prominenter as Afrikaans aan die US mag wees nie. HJMNF-trustees is dit aan Jan Marais se nagedagtenis verskuldig om voor 2018 permanent van Le Cordeur as trustee ontslae te raak.

Die ATKV is van huis uit en ook ingevolge sy naam veronderstel om Afrikaans en Afrikanerkultuur te bevorder. Onlangs het Japie Gouws, die uittredende uitvoerende hoof van die ATKV gesê: “Ons moenie veg vir Afrikaans nie” (Die Burger, By, 25 Mei, p 2). Die polities byderwetse Gerhard van Huyssteen, ‘n Afrikaansdosent op Potchefstroom en die voorsitter van die SA Akademie se Taalkommisie (hy dien op daardie kommissie – nie in dit nie) – ‘n hondeliefhebber soos Visagie en met selferkende “eienaardighede” – het in sy Beeld-rubriek dit onomwonde gestel dat hy, soos Japie Gouws, nie bereid is om vir Afrikaans te veg nie. Dit is blykbaar in orde as ‘n mens danksy Afrikaans jou brood verdien, maar moet tog nie verwag dat so iemand sy politieke byderwetsheid moet versaak om vir Afrikaans te veg nie. Verknogtheid aan linkse politiek is vir sulke mense belangriker as die heil van Afrikaans. ‘n Ander Afrikaansdosent op Potchefstroom, Wannie Carstens, het as raadslid darem vir Afrikaans aan die US geveg, maar hy het self sy hande agter sy rug vasgebind met sy vooropstelling van meertaligheid, Afrikaansvariëteite, geradbraakte “Afrikaans” in die vorm van Kaaps en politieke versoening. By kernsake soos taalsuiwerheid en onderrig in Afrikaans as die onvervreembare reg van blankes kom hy nie uit nie. Paternalisties pleit hy vir onderrig in Afrikaans vir bruin mense.

Die punt waarby ek wou uitkom, is: As die nat hout (bv dosente wat loopbaangewys, ampshalwe, om den brode met Afrikaans te make het) nie genoeg vir Afrikaans omgee sodat hulle bereid is om daarvoor te veg nie, watter hoop is daar dat die droë hout (diegene wat nie so direk met Afrikaans gemoeid is nie) ten behoewe van Afrikaans gaan vlamvat? Is dit nie hoogswaarskynlik dat Afrikaans weens politieke byderwetsheid en doodgewone slapgattigheid onder sal gaan nie? Dit is sekerlik nie te laat om sonder omhaal van woorde teen hierdie elemente te velde te trek nie.

— Johannes Comestor

Leon Lemmer: Die polities byderwetse bevordering van die mengeltaal Kaaps

LitNet is redaksioneel en administratief in Stellenbosch gesetel. Soos deesdae aan die Universiteit Stellenbosch (US) is niemand en niks vir LitNet te links nie. Sodra iemand of ‘n teks nie links genoeg is nie, ontstaan daar bedenkinge in LitNet-geledere. Sensuur word dan dikwels toegepas deur sulke tekste (artikels en kommentaar) sonder verduideliking of verskoning gewoon nie te publiseer nie. Dit is soortgelyk aan die beleid van Naspers, dus Media24, Netwerk24 en koerante soos Die Burger, Beeld, Volksblad en Rapport. Soos aan die US en by Naspers is daar by LitNet die neiging om alles wat nie duidelik genoeg links is nie as verregs te beskou. By hierdie drie instansies is daar die versugting om te alle tye polities “korrek”, dus byderwets, te wees. Hulle betoon lippediens aan gonswoorde soos vryheid, diversiteit en inklusiwiteit, op voorwaarde dat volgens hulle patroon gedink word. Byvoorbeeld, die huidige US, insluitende die Woordfees, laat nie regse sprekers toe nie en die De Villiers-US sal sekerlik nooit ‘n ere-doktorsgraad toeken aan enigeen wat naasteby regs is nie.

Een van die gevolge van hierdie houding is dat katvoet met Standaardafrikaans omgegaan word. Standaardafrikaans het immers danksy hoofsaaklik Afrikaanssprekende blankes tot stand gekom. In die nuwe Suid-Afrika is dit byderwets om enigiets afkomstig uit Afrikanergeledere met agterdog te bejeen. Die keersy is dat enigeen en enigiets uit nie-wit geledere met graagte omarm word. Nog ‘n gevolg is dus dat die mengeltaal Kaaps feitlik ten alle koste en kritiekloos opgehemel word. Kaaps word deesdae deur taalkundiges selfs op ‘n vergesogte manier as die oorspronklike en kerndialek van Afrikaans voorgehou, soos ek onlangs aangetoon het (Praag 11 Februarie).

Kaaps word in die plaaslike taalkundige geledere eerder as ‘n variant van Afrikaans as ‘n variant van Engels beskou, al word Kaaps uitermate met Engelse woorde besoedel en al is die sinskonstruksie soms eerder Engels of Arabies as Afrikaans. Die waarheid is dat Kaaps ‘n mengeltaal is wat êrens tussen Afrikaans en Engels geposisioneer is. Kaaps word hoofsaaklik in die Kaapstadse metropool aangetref. Die sprekers van Kaaps is feitlik uitsluitlik bruin. Polities verligtes vind dit gevolglik nodig om Kaaps so gunstig moontlik voor te stel. Dit gaan hier om lippediens aan wat by die massa in die mode is. Die massa is egter glad te dikwels nie die bakermat van wat korrek of waar of geldig is nie.

Die Afrikaanse Taalraad (ATR) openbaar ‘n oorverligte mentaliteit soortgelyk aan LitNet, die US en Naspers. Daar word openlik erken dat die ATR se agenda eerder polities as taalkundig is, naamlik om eerder versoening te probeer bewerkstellig as om bv Standaardafrikaans en taalsuiwerheid te bevorder. Die besturende direkteur van die ATR, Conrad Steenkamp, het Johannes Comestor op 1 November op LitNet uitgedaag om sy besware teen die ATR op skrif te stel. Hoewel Comestor se deeglik nagevorste teks aan LitNet besorg is, was hy weens gebrek aan enige reaksie van LitNet se kant verplig om sy antwoord op Steenkamp se uitdaging op Praag (Menings, Briewe, 13 November) te publiseer. Dit het aan Steenkamp en die ATR ‘n agterdeur gebied om glad nie te reageer nie. ‘n Mens hoef jou mos nie te steur aan wat op ‘n regse webwerf gepubliseer word nie; veral nie as jy hard probeer om nie-wittes ter wille te wees nie. Die ATR kan homself dus op die skouer klop dat hy in geen opsig pogings hoef aan te wend om in die belang van Afrikaans te verbeter nie.

Die punt wat daarmee bewys is, is dat LitNet weens politieke byderwetsheid en deur die toepassing van sensuur nie ‘n forum bied vir gesonde meningswisseling oor bv Standaardafrikaans in vergelyking met Kaaps nie. Daarenteen is my ondervinding dat Praag wel bereid is om sinvolle debatte en meningsverskille oor enige onderwerp toe te laat. In hierdie rubriek toon ek aan hoe LitNet, anders as in die geval van die pro-Standaardafrikaans- en anti-Kaapsskrywe van Comestor, bereid is om tot hoogs eensydige uiterstes te gaan ter bevordering van Kaaps en die belange van bruines. Waarop dit by implikasie neerkom, is dat LitNet polities byderwets Standaardafrikaans en die bevordering en toekoms van ordentlike of agbare Afrikaans benadeel. Dieselfde geld Afrikanerbelange. Dit is seker nie die doel wat aanvanklik met LitNet nagestreef is nie.

Dit gaan in hierdie rubriek om twee onlangse boeke. Die eerste een is Kaaps in fokus (Stellenbosch: Sun Media, 2016, xiii + 145p, R225), met Frank Hendricks en Charlyn Dyers as redakteurs. Hulle het onderskeidelik ook hoofstuk 1 en 4 in die bundel geskryf. Michael le Cordeur is die outeur van hoofstruk 6. Hierdie boek is sedert Desember in boekwinkels beskikbaar. Ek het dit onder die opskrif, “Die oorsprong van Afrikaans: Kaaps of Nederlands?” bespreek (Praag 11 Februarie).

Die ander boek is Ons kom van vêr: Bydraes oor bruin Afrikaanssprekendes se rol in die ontwikkeling van Afrikaans (Tygervallei: Naledi, 2016, xxi + 601p, R250), met WAM Carstens en Michael le Cordeur as redakteurs. Carstens het slegs die voorwoord geskryf, terwyl Le Cordeur die inleiding en vier van die 36 hoofstukke (14, 16, 19 en 23) geskryf het. Hoewel hierdie boek op Versoeningsdag, 16 Desember, bekend gestel is, is dit eers sedert die middel van Februarie in boekwinkels beskikbaar. In ‘n latere rubriek hoop ek om hierdie boek inhoudelik te bespreek. Ek het dit reeds van voor tot agter gelees. In hierdie rubriek beperk ek my aandag by wat op LitNet gepubliseer is en by algemene kwessies aangaande hierdie twee boeke. Ek begin met algemene opmerkings.

Ons kom van vêr is maande laat beskikbaar gestel. Dit is dalk nie so vreemd nie. Carstens se boek, Die storie van Afrikaans, is reeds jare laat.

Ons kom van vêr is op Versoeningsdag bekend gestel. Dit is hoogs onvanpas. Onder die dekmantel van kritiek op apartheid word blankes, veral Afrikaners, deur sommige van die bruin outeurs met oorgawe sleggesê; dermate dat ek net enkele hoofstukke per dag kon lees voordat ek oorgenoeg van hierdie soort retoriek gehad het. Van die kant van die bruin outeurs is daar geen sprake van versoening nie; ook nie van enige erkentlikheid vir wat blankes oor eeue ten bate van bruines gedoen het nie. Klaarblyklik is die standpunt waarvan uitgegaan word dat blankes skuldige misdadigers en bruines onskuldige slagoffers is; dat bruines as neo-swartes in elk geval tot daardie deel van die demografiese spektrum behoort waarin daar deur hulle vir niks om verskoning gevra hoef te word nie. Blykbaar is dit evangelie dat blankes, en net blankes, om verskoning moet vra; selfs dat ‘n bruin mens as opgeleide terroris onbevlekte ikoniese status kan verwerf omdat hy beweer dat hy sy “vryheidsvegtery” in Afrikaans gedoen het (hoofstuk 30). Le Cordeur is so ingenome met Basil Kivedo se gewelddadigheid dat hy voorspel dat hierdie hoofstuk, waarvan hy die titel foutief weergee, nog “kultusstatus” gaan bereik (p xx).

Dit is onwaarskynlik dat LitNet al ooit aan boeke groter publisiteit as aan hierdie twee verleen het. Uit wat hier onder volg, blyk die omvang van die veldtog. Die hoofonderwerpe is Adam Small, bruin mense en Kaaps. Sou LitNet bereid wees om ‘n veldtog van soortgelyke omvang ten behoewe van Afrikaners en Standaardafrikaans te loods? Myns insiens is dit hoogs onwaarskynlik.

As daar iets is wat die twee boeke duidelik maak, is dit dat dit ‘n mite is dat Afrikaners en Afrikaanssprekende bruines dieselfde kultuur het. Daar is ‘n mate van oorveueling maar daar is ook groot verskille, bv bruines se buitensporige voorliefde vir foto’s van hulleself.

LitNet 19 Desember

LitNet (afdeling Boeke en skrywers) se veldtog het op 19 Desember begin met ‘n bekendstelling van Ons kom van vêr. Blykbaar is Le Cordeur die outeur van die teks, wat op 21 Desember ook in Die Burger (p 11) en die volgende dag op Netwerk24 gepubliseer is. Dit is eintlik standaardpraktyk by Le Cordeur dat hy die waarde van sy tekste so hoog aanslaan dat hy hulle graag op meer as een plek publiseer. Sy eerste sin is ‘n verwyt: “Die storie van Afrikaans het in die verlede meestal gefokus op die taal se wit geskiedenis, terwyl die taal se bruin en swart geskiedenis misken is.” Hy en Carstens het besluit om ‘n gedenkboek, opgedra aan Adam Small, saam te stel om hierdie beweerde miskenning van die bydraes van nie-wittes hok te slaan.

Hoofsaaklik bruines is deur Le Cordeur om bydraes genader. Dit herinner aan wat Samuel Johnson in 1784 gesê het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 2, p 527). In die geval van Kaaps in fokus is die outeurs ook oorwegend bruin. Hierdie mense mag hulleself blykbaar op grond van ras of etnisiteit onderskei (soos ook in die geval van die Swart Afrikaanse Skrywersvereniging, hoofstuk 33). Dit is ook in orde as die ANC-regering hulle om dieselfde rede bevoordeel. Slegs die blankes mag eintlik nie rasse-onderskeide tref nie.

Le Cordeur beweer “ons moes streng keuring toepas om die boek tot 35 [eintlik 36] hoofstukke te beperk.” Dit lyk asof daardie keuring hoofsaaklik deur Le Cordeur as “inhoudsredakteur” gedoen is. Vir hom as outeur was daar ruimte vir nie minder nie as vier hoofstukke. Soos in die geval van sy hoofstuk in Kaaps in fokus is daar ook hier ‘n groot mate van herpublisering (bv sy hoofstuk 23). Dieselfde geld Conrad Sidego se hoofstuk 24 en Johan Coetser se hoofstuk 36. Daar is ook ‘n hinderlike element van narsisme (“sieklike liefde vir die self” – HAT). Le Cordeur se wiskunde-onderwyser het hoofstuk 9 geskryf en sy suster, ‘n oud-skoonheidskoningin, hoofstuk 13, opgeluister met bladsye foto’s van haar in haar eertydse glorie. Hoofstuk 19 handel oor ‘n gewigtige onderwerp, Wellington se krisantevereniging, met groot prominensie wat aan Le Cordeur en sy ouers verleen word, insluitende foto’s in swart-en-wit en kleur. Op teenoorstaande bladsye (308 en 309) word sy ma, Sylvia, vyf keer by die naam genoem, plus ‘n foto van haar. Ook sy pa se name word daar vermeld en meerdere kere word hulle seun, Michael, genoem en daar is ‘n verwysing na ‘n kleurfoto van die drietal wat elders in die boek verskyn. Selfadvertering neem hier sulke buitensporige afmetings aan dat dit te dik vir ‘n daalder word. Verder: Omtrent al die gebruiklike verdagtes (in hierdie konteks) het ‘n hoofstuk geskryf, bv Christo van der Rheede, Danny Titus, Llewellyn MacMaster, Henry Jeffreys, Danie van Wyk en Nico Koopman. Franklin Sonn het nie, of kon nie, ‘n hoofstuk lewer nie, maar sy aanbeveling en foto is prominent op die flapteks.

Die Afrikaanse taalkundige Wannie Carstens se naam word eerste as redakteur genoem. Hy het as teks- of taalredakteur opgetree. Dit is moontlik dat die tekste in hierdie oorambisieuse, lywige boek baie taalkundige redigering geverg het. Byvoorbeeld, Cornelius Thomas het twee hoofstukke (10 en 31) bygedra. Van sy boek oor die 1976-onluste, wat in 1997 deur die Universiteit van Wes-Kaapland gepubliseer is, het ek geskryf: “Geen eerbare akademiese inrigting sal so ‘n slordige teks publiseer nie. Dit lyk asof (feitlik) geen redigering of proefleeswerk gedoen is nie” (Praag 21.12.2014). Ons kom van vêr kan kwalik Carstens se aansien as taalkundige verhoog. Daar is so baie taalfoute dat ek vermoed dat al die kopie nie aan hom voorgelê is nie, of dat hy nie al die honderde bladsye gelees het nie, of dat sy taalkennis tekortkominge het. Ek vestig die aandag op net enkele van die taalfoute.

Die samevatting aan die begin van elke hoofstuk word verkeerdelik ‘n “abstrak” pleks van ‘n “ekserp” genoem. Hierdie fout is onverskoonbaar. Kaaps in fokus vaar beter deur die woord “opsomming” te gebruik.

“Onder andere word eerder vir mense gebruik en onder meer vir dinge” (Dalene Müller, Skryf Afrikaans van A tot Z, Kaapstad: Pharos, 2007, p 158). Die meeste outeurs is salig onbewus van hierdie onderskeid (bv xx, 18, 30).

‘n Mens dien in pleks van op ‘n direksie, raad, komitee, ens (bv 18, 57, 77). Eerder deurslaggewende as kritieke belang (33) of rol (411). Stappe word gedoen en nie geneem nie (32). Afkeer aan moet afkeer van wees (101, 109). Onbewus oor moet onbewus van wees (123). Eerder soos volg as as volg (bv 132, 149, 206). Eerder as sodanig as as sulks (150, 491). Lojaliteit tot — eerder teenoor (151). Soomlose moet naatlose wees (158). Uit huis uit moet van huis uit wees (171). Liewer klaar wees eerder as beter klaar wees (207). Ten alle tye moet eerder te alle tye wees (213). Erkenning gee eerder as krediet kry (330) of gee (423). Uit eie reg; nie in eie reg nie (343, 481). Mindere of meerdere mate moet wees meerdere of mindere mate (385). In respek moet met respek wees (429). In gemeen moet bloot gemeen wees (432, 433). Uitstaande gedig moet uitmuntende gedig wees (435). Staan uit moet eerder val op wees (464), ens.

Een van bruin mense se sjibbolets is die gebruik van was (soos in Engels) pleks van is (bv 63, 96, 101). Ook het in plaas van hê. Sjibbolet: “Uiting of handeling wat aandui of iemand tot ‘n bepaalde klas, groep of party behoort of nie” (HAT). Vernalatig is ‘n kostelike bruin sjibbolet (185, 186, 415). Richard van der Ross praat gewoonlik uitstekende Engels en Afrikaans. Op ‘n dag het hy as rektor daardie gewraakte woord in die UWK-senaat gebruik. Niël du Plessis het opgespring en gesê: “Nie vernalatig nie. Die korrekte woord is verwaarloos.”

Van my grootste stylbesware teen die boek is die ongeërgde gebruik van bronverwysings en bibliografiese besonderhede. ‘n Dosent is veronderstel om deeglike kennis van sistematiese bibliografie te hê en sorg te dra dat die inligtingsbronne in bv vakkundige artikels, verhandelings en proefskrifte ondubbelsinnig geïdentifiseer kan word. Dit moet konsekwent (bv wat die gebruik van hoofletters betref) en so bondig moontlik gedoen word. In Ons kom van vêr is daar algehele bibliografiese chaos. ‘n Elementêre reël is dat die bibliografiese inskrywing in die taal van die bron moet wees, bv Londen as plek van publikasie vir ‘n Afrikaanse maar London vir ‘n Engelse boek. “Juta & Co Ltd” (36) moet net Juta wees. Owerheidspublikasies kom onder die naam van die land (298) en nie anders nie (bv 378, 442, 475). In Danny Titus se hoofstuk is die bronverwysings ongelooflik lomp: “February skryf (February 1994:1)” (184) en “Willemse (Willemse 2016:8)” (185), maar soms korrek: “Giliomee (2016:5)” (186). Die bibliografieë van bv Le Cordeur se artikels munt uit in die onnodige herhaling van die jaartal, wat dikwels na die outeur se naam sowel as by die bron verskaf word. Barnard (252) en Naidoo (253) se artikels is in ‘n Hofmeyer- (Hofmeyr?) bundel en Loff (253) se artikel in ‘n Coertzen-bundel gepubliseer, maar bibliografiese inligting oor hierdie twee bundels ontbreek. Ook oor Price (254) is daar nie bibliografiese besonderhede nie. Inligting wat in die bibliografie verskaf is (376-378) word onnodig in die eindnotas oor Beeld, Die Burger, Le Cordeur en Pelser (379) herhaal. Kyk hoe verskil die bibliografiese besonderhede oor dieselfde bron by Jongbloed en Rabe op dieselfde bladsy (392). Dit is slordige werk. Is Kotzé 2012a en 2012c (567) nie dieselfde teks nie?

Kortom, uit ‘n taalkundige oogpunt lyk dit vir my asof Carstens nie verdien om hierdie boek in sy CV te noem nie. En dan stel hy ‘n opvolgboek in die vooruitsig (xiv). In die openbare belang behoort sowel Carstens as Le Cordeur nie toegelaat te word om weer as redakteurs van ‘n bundel op te tree alvorens hulle elementêre bibliografiese kennis en vaardigheid onder die knie het nie.

LitNet 20 Desember

Frank Hendricks se bekendstellingstoespraak op 8 Desember vir Kaaps in fokus is op 20 Desember op LitNet (afdeling Menings) gepubliseer. Soos te wagte, kom hy met hierdie aanvegbare stelling: “Kaaps nie mindere Afrikaans nie, maar volwaardige Afrikaans is.” Kaaps is glo “progressief modern.” Voorspelbaar kla hy oor die verwonding, marginalisering en stigmatisering van Kaaps. Hiervoor en vir die “neerbuigende minagting” waarmee dit gepaard gegaan het, gee hy politiek die skuld terwyl die mengeltaalaard van Kaaps ten minste deels te blameer is. Desnieteenstaande maak Hendricks aanspraak op die “waardigheid oftewel soppangheid van Kaaps én sy sprekers.” Hy haal die oorverligte Gerhard van Huyssteen aan waarvolgens daar net lof vir die boek is. Kaaps in fokus is inderdaad in talle opsigte ‘n beter boek as Ons kom van vêr. Ek brei hier nie hierop uit nie omdat ek eersgenoemde boek reeds bespreek het (kyk die verwysing hier bo) en ek hoop om die ander boek in ‘n latere rubriek inhoudelik omvattend te behandel.

LitNet 12 Januarie

Asof daar nog nie genoeg publisiteit aan die twee boeke gegee is nie, is daar op 12 Januarie met ‘n “kettinggesprek” in vier aflewerings op LitNet (afdeling Skrywersonderhoude) begin. Frank Hendricks het met Michael le Cordeur ‘n onderhoud gevoer (12 Januarie), Michael le Cordeur met Charlyn Dyers (17 Januarie), Charlyn Dyers met Wannie Carstens (23 Januarie) en Wannie Carstens met Frank Hendricks (30 Januarie). Dit lyk asof daar ‘n broederlike, susterlike of tjommistiese verhouding tussen hierdie outeurs ontstaan het, seker veral weens hulle polities byderwetse en onkritiese aanhang van die mengeltaal Kaaps. Oor die implikasies daarvan vir die heil van Afrikaans, vir die voortbestaan van Afrikaans naas Engels, bekommer hulle hulle skynbaar glad nie.

Le Cordeur plaas die klem op politiek. Volgens hom handel Ons kom van vêr oor bruines se “betrokkenheid by die struggle teen apartheid en hoe hierdie stryd in hulle moedertaal, Afrikaans [dikwels seker eerder Kaaps], geskied het. In die proses het hulle nie net ‘n bydrae gelewer tot die bevryding van hulle mense nie, maar ook ‘n groot bydrae gelewer tot die ontwikkeling van Afrikaans, omdat hierdie stryd hoofsaaklik in Afrikaans geskied het.” ‘n Mens sou nogal graag besonderhede wou hê van hoe bv boikotte, optogte, oproer, vandalisme, sabotasie en terrorisme tot die ontwikkeling van Afrikaans as algemeen-beskaafde taal bygedra het.

Soos dikwels in die boek herhaal Le Cordeur die valse stelling dat bruines tydens apartheid stemloos was. Die waarheid is dat hulle stemreg gehad het maar hulle het boikotbedrewe in baie gevalle verkies om nie te stem nie. Adam Small word beskryf as “‘n ikoon wat nie eens vir die Hertzogprys sy beginsels prysgegee het nie.” Maar as ek reg onthou, het Small die Hertzogprys aanvaar. Of Small die Hertzogprys ontvang het of nie, die gekerm uit bruin geledere duur in elk geval voort.

Toe Le Cordeur in die jare sewentig aan die Universiteit van Wes-Kaapland studeer het, was die meeste dosente blank en die oorwig van hulle was myns insiens (en ek praat van eerstehandse waarneming) akademies-wetenskaplik beter dosente as die enkele bruin dosente. Le Cordeur verwys egter suiwer rasgebaseerd (soos by talle ander geleenthede), slegs na “wonderlike dosente soos Jakes Gerwel, Tony Links en ‘n bloedjong Frank Hendricks.” Elders noem hy ook uitsluitlik sy bruin dosente: Adam Small, Gerwel, Tony Links en Hendricks (Ons kom van vêr, p 225).

Le Cordeur kla oor die gebrek aan finansiële ondersteuning van die blanke owerheid vir die Wellingtonse klopse en krisantevereniging. Dit is egter die soort kultuurverenigings wat blankes deurgaans sonder owerheidsteun bedryf. Le Cordeur verwyt selektief (dus net van wittes te kant) benadeling waar daar geen benadeling was nie. Word bruin kultuur tans beter deur die ANC-regering ondersteun? As Afrikaans vir Le Cordeur van belang is, het hy beswaar geopper teen die drastiese inkorting sedert 1994 van die staatsubsidie vir bv die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)? Het hy teen die toenemende verengelsing van die Universiteit Stellenbosch, sy huidige werkgewer, beswaar gemaak, of het hy, soos sy held Adam Small, eerder die verengelsingsbeleid van Wim de Villiers openlik ondersteun? Le Cordeur “pleit dat die Afrikaanse media … hul beheptheid met ‘suiwer’ Afrikaans …laat vaar ten einde nasiebou te bevorder.” Wat myns insiens absoluut duidelik is, is dat Le Cordeur ‘n ANC-aktivis asook onmiskenbaar ‘n valse profeet van Afrikaans is.

‘n Kenmerk van Le Cordeur se skrywes is dat hy homself graag tussen sy onderwerp en sy lesers opdring. Le Cordeur antwoord soos volg op die vraag, “Voorsien jy en Wannie ‘n opvolg vir hierdie boek?”: “My eerste impulsiewe antwoord (en ook die antwoord van my vrou) sal wees: Nee, asseblief nie weer so ‘n jaar waar ek dag en nag moes werk om die boek betyds klaar te kry nie. In die proses is heelwat van my ander werk en projekte afgeskeep, wat ek hierdie jaar sal moet inhaal. Hou ook in gedagte dat ‘n omvattende boek soos hierdie (600 bladsye en 36 skrywers) [en Le Cordeur is vier van daardie 36] baie, baie tyd verg en baie duur is. Ek moes self al die fondse werf.* Fondse sou dus ‘n oorweging wees. Vir eers sal ek dus moet fokus op die ander werk op hande, maar ek sluit die moontlikheid van ‘n deel 2 nie uit nie.” Kortom, Le Cordeur is ‘n hoë en baie besige boom.

[* Op LitNet (19 Desember) word genoem dat “die SA Akademie, die Jan Marais Nasionale Fonds [Het Jan Marais Nationale Fonds], die Hiemstra Trust, die SBA [Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans] en die ATKV” hierdie projek (finansieel) ondersteun het. Dit is die enigste plek wat ek kon opspoor waar borge genoem word en wat R250 vir ‘n boek van 600 bladsye skynbaar ‘n billike prys maak. Dit is onverskoonbare redaksionele versuim dat geen erkenning, soos gebruiklik, aan die borge in die boek gegee word nie. Relevante gedagtes is of die borge enigsins tevrede met die hoogs onvolmaakte resultaat kan wees en of hulle ‘n opvolgboek sou ondersteun.]

LitNet 17 Januarie

Michael le Cordeur gesels met Charlyn Dyers oor Kaaps in fokus. Kaaps word bestempel as “die oudste variëteit van Afrikaans.” Volgens Christo van Rensburg is Khoi-Afrikaans en Kaapse Moslemafrikaans die belangrikste subvariëteite van Kaaps. As dosent in linguistiek aan die Universiteit van Wes-Kaapland sê Dyers: “Ek vertaal … van my [Engelse] lesings in beide Kaaps en Standaardafrikaans en my studente reageer baie positief op hierdie vorm van akademiese ondersteuning.” Sy is ten gunste van Kaaps as skoolonderrigmedium. In bruin geledere is daar klaarblyklik niemand wat sterk genoeg oor Afrikaans voel, dus in so ‘n mate moedertaalgetrou is, dat daarop aangedring word dat die UWK weer ‘n Afrikaanstalige universiteit moet word nie; selfs openlike ondersteuning vir ‘n Afrikaanse Universiteit Stellenbosch is by bruines hoogs uitsonderlik.

LitNet 23 Januarie

Charlyn Dyers gesels met Wannie Carstens oor Ons kom van vêr. Volgens Carstens is dit by uitstek ‘n boek “oor [bruin] identiteit en die uitlig van [blankes se] foute van die verlede;” sekerlik nie van die foute van die huidige swart regime nie. Hy noem dit “‘n kragtige boek!” Myns insiens dalk ook, of eerder, ‘n giftige boek. Carstens: “Diegene wat my ken, weet dat ek baie hard werk aan die regstel van die foute van die verlede.” Hy hoop dat sy betrokkenheid by die boek, in die woorde van Nico Koopman, as “herstellende geregtigheid” beskryf kan word.

“My werk was grootliks die regskaaf van die teks” (!). Later verwys hy na sy/hulle (die Carstens/Le Cordeur-span] se “puntenerige skaafwerk.” Carstens het glo “‘n redelik vitterige ingesteldheid oor taal” (!). “Michael het volle vertroue in my gehad om my kundigheid [in] en ervaring oor [van] die redigering van hoofstukke in die boek toe te pas en daardie afdeling is toe aan my oorgelaat.” Daar is besluit “om die hoofstukke wel so te versorg en aan te bied dat dit gehalte verteenwoordig. As span wou ons ‘n goeie produk lewer waarop ons trots is en wat ons weet nie afskeepwerk is nie. Die bydrae wat ons wou lewer, verg respek vir die onderwerp en daarom die eis op [van] gehalte. En daarmee was ek as teksredakteur in my element! En kon ek my rol uitleef.”

Carstens dink sommige van die hoofstukke lewer “stewige” akademiese bydraes “soos ook blyk uit die verskaf van bronne ter stawing van stellings.” Hy is blykbaar heeltemal tevrede met die chaotiese bronverwysings en bibliografiese inskrywings. “Daar was begrip vir die hoek waaruit ek ‘n bydrae gelewer het. En agterna was daar ook dankbaarheid vir my ‘gekarring’ om ‘n goeie produk te lewer. Dus: ek is ongelooflik tevrede met my bydrae tot die totstandkoming van die boek en natuurlik besonder trots op die eindproduk!” Dit lyk asof dit onmoontlik is om ‘n duik in sy ego te maak.

LitNet 30 Januarie

Die vierde en laaste “kettinggesprek” is deur Wannie Carstens met Frank Hendricks oor Kaaps in fokus gevoer. Die 2012-simposium oor Kaaps waaruit die boek voortgekom het, het beoog om “die waardigheid van Kaaps en sy sprekers” te beklemtoon. In die politiek is die gelykheidsmanie, wat mense betref, veral sedert 1990/94 aan die orde van die dag. Op soortgelyke wyse word deesdae dikwels, selfs by voorkeur, beweer dat alle variëteite van Afrikaans gelyk, oftewel ewegoed, is. Vandaar Hendricks se stelling: “Standaardafrikaans is volwaardige Afrikaans en so ook Kaaps.” “Alle vorme van Afrikaans is vir my ewe reg, ewe mooi.” Dat Kaaps ‘n mengeltaal is wat erg met onnodige Engelse woorde besoedel is en dat daar in die geval van Standaardafrikaans, daarenteen, gepoog word om hom duidelik van Engels te onderskei, word glad nie deur Hendricks in berekening gebring nie. Uit die wesenlike aard van Kaaps as Engelsbesoedelde en Standaardafrikaans as nie-Engelse taal volg dit dat Kaaps en Standaardafrikaans vir sommige doeleindes onmoontlik gelyk, gelykwaardig of ewegoed kan wees, bv as verskansing teen verswelging deur Engels. Dít is die suiwer taalkundige rede waarom dit gewoon dwaas is om die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toe te vertrou en Afrikaans op die altaar van Kaaps te plaas. Die toekoms van Afrikaans hang van moedertaalgetroues af; nie van diegene wat hulle etniese hibriditeit as model vir taalhibriditeit voorhou nie.

Hendricks is lid van die SA Akademie se Taalkommissie. Later vanjaar word die 11de uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS) gepubliseer. Daarin word weens “regstelling” meer woorde uit die variante van Afrikaans opgeneem. Hendricks klop homself soos volg op die skouer: “Dat die Taalkommissie Kaaps as geldige voedingsbron vir Standaardafrikaans begin erken het, het dalk tog iets met my daarwees te make, maar die Taalkommissielede van die afgelope klompie jare moet as kollektief vir hierdie regstellingsinisiatief geloof word.” Hiermee word die histories onderskeid tussen die AWS as normgewend en die WAT as dokumentering van alle soorte Afrikaans egter verwater.

LitNet 8 Maart

Naas die bekendstelling van Ons kom van vêr in Kaapstad verlede jaar is dit nodig geag om iets soortgelyks ook in Pretoria te doen. Jacques van der Elst het die woord gevoer en LitNet (afdeling Boeke en skrywers) het sy teks op 8 Maart gepubliseer. Van der Elst het hom na sy aftrede as dosent op Potchefstroom in administratiewe hoedanighede by die SA Akademie en die Afrikaanse Taalraad bevind. Hy sing dus nootvas in dieselfde koortjie as bv Wannie Carstens en Michael le Cordeur. “Daar is opgekropte woede oor en soms stille aanvaarding van wat ‘n swart kol in die geskiedenis van die land is – ‘n swart kol wat nog steeds nie uitgewis is nie en wat dalk onuitwisbaar is?” Daar is glo “talle manifestasies van die swart kol.” Slawerny word steeds in bv Amerika en Suid-Afrika misbruik om blankes te veroordeel. Ek vra myself af: Waarom sou verwyte oor rasse-segregasie en apartheid ooit laat vaar word so lank daar mense soos Van der Elst is wat blankes met oorgawe diskrediteer?

Van der Elst praat van “verhale van revolusie, moord, teregstellings, polisiebrutaliteite,” maar hy uiter nie ‘n woord oor bv sabotasie en terrorisme nie. Van der Elst sonder die opgeleide terroris Basil Kivedo vir lof uit, bv “Hy het in Afrikaans ‘n kleefmyn gemonteer en gedetoneer” (485). Sou Van der Elst daardie loflied gesing het as sy vrou en kinders deur daardie einste kleefmyn uitmekaar geskiet is? Sou die skade en seerkry minder gewees het omdat kameraad Kivedo dit in Afrikaans gedoen het? Van der Elst klink soos Gert van der Westhuizen, wat polities byderwets wanpraktyke, bv sportkwotas en inkommers, ten alle koste probeer goedpraat.

Van der Elst glo sonder meer Mary-Anne Plaatjies-Van Huffel se bewering dat die NG Sendingkerk Afrikaans “gepreserveer” het. As haar hoofstuk (6) krities gelees word, is dit baie duidelik dat die NG Sendingkerk, in sy huidige gedaante as die Verenigende Gereformeerde Kerk, Afrikaans as amptelike kerktaal vir Engels verruil het. Die Ligdraer, sy lyfblad, is in 2001 gestaak. Sedert 2004 verskyn die URCSA News in die plek daarvan. Die Algemene Sinode het “in 2008 besluit dat alle amptelike berigte, hoofartikels, aktuele sake en redaksionele kommentaar voortaan in Engels in die URCSA News gepubliseer behoort te word” (80). “Met inagneming van die multikulturele en multitalige agtergrond van die VGKSA het die Algemene Sinode van die VGKSA [in] 1997 besluit dat die voertaal en skryftaal van die VGKSA op Algemene Sinode-vlak voortaan Engels sou wees … Daarna word Afrikaans slegs gebruik op streeksinodes waar Afrikaans een van die dominante spreektale is … dit wil sê, vier uit die sewe streeksinodes” (89). Kyk hoe die VGK se amptelike dokumente in hierdie eeu van Afrikaans na Engels getransformeer het (91).

By verskeie geleenthede het ek al daarop gewys dat die beoogde samesmelting van die NG Kerk en die VGK tot die einde van Afrikaans as kerktaal kan of sal lei. Met een uitsondering het ek nog nêrens gelees dat die behoud van Afrikaans as ‘n argument teen kerkvereniging gebruik is nie. Onbesonne uitlatings soos dié van Van der Elst bevorder nie die heil van Afrikaans nie. Hoe gouer alle Afrikaners ernstig en eerlik oor hulle situasie en die toekoms van Afrikaans begin besin, hoe beter. Anders word daar in die hande gespeel van iemand soos Nico Koopman. Hy is in sy noppies met die bedenklike situasie waarin Afrikaans hom in die VGK bevind; waar, volgens hom, “ander tale spontane gasvryheid geniet” (Ons kom van vêr, p 548).

LitNet 23 Maart

Wannie Carstens… te loslit om skoene te dra, dus eerder sandale

Op 18 Maart is die boek, Ons kom van vêr, nogmaals bekend gestel, hierdie keer op Wellington, met die Afrikaanse Taalmuseum en -monument as een van die borge. Een van die doelwitte was om Menseregtedag (21 Maart) te vier. Die twee redakteurs, Wannie Carstens en Michael le Cordeur, was daar, asook agt van die outeurs – almal skynbaar hoogs in hulle skik met die boek. Le Cordeur het ‘n Afrika-hempie (soos die gewoonte by bv Henry Jeffreys is) aangehad om ‘n saak daarvoor te probeer uitmaak dat hy swart is en nie bruin nie. Carstens het ewe loslit in sandale opgedaag; nie velskoene nie, want hy wil nie die indruk wek dat hy ‘n Boer is nie. ‘n Verslag oor die verrigtinge deur Willem de Vries plus talle foto’s van die byeenkoms is op LitNet (Menings, 23 Maart) gepubliseer. Dit was glo ‘n geleentheid om “mekaar [wit en bruin] te help anders maak.” In werklikheid is apartheid en by implikasie blankes, veral Afrikaners, belaglik gemaak. Daar was klaarblyklik geen erkenning vir die positiewe rol wat blankes in Suid-Afrika gespeel het en steeds speel nie.

As gespreksleier het Braam de Vries tereg gesê dat “taal een van die sterkste en blywendste merkers is van identiteit. Ons taal is ‘n manier van wees, van hoe en wat ons is.” Daarna het hy polities byderwets voortgegaan deur te praat van die “soms tragiese, pynlike, hartseer verhaal van die rol van Afrikaans van ver af tot hede.” Oor Jan Rabie het De Vries gesê: “Jan was een van ons grootste taalpatriotte en, daarom [!], een van die kwaaiste teenstanders van apartheid.” Die waarheid is egter dat Afrikaansgetroues voorheen oorwegend in konserwatiewe geledere aangetref is en dit is steeds die geval.

Mary-Anne Plaatjies-Van Huffel het tereg gesê jou moedertaal “is onlosmaaklik verbonde aan jou identiteitsvorming”. Sy het verwys na die NG Sendingkerk wat in 1924 op hulle sinode gesê het van nou af wil ons graag Afrikaans hê. Sy impliseer dat daardie kerkgenootskap en by implikasie bruines pioniers van Afrikaans was. Wat sy blykbaar doelbewus verswyg het, is dat die opvolger van die NG Sendingkerk, die Verenigende Gereformeerde Kerk, veral sedert 1994 sy rug op Afrikaans gekeer en Engels as amptelike kerktaal omarm het (besonderhede hier bo).

Patrick Mettler het tereg daarop gewys dat bruin mense nie as Afrikaners of as Afrikane aanvaar word nie. Die aangewese uitweg is myns insiens om jou groep se onderskeidende identiteit en dus jou eiesoortige kultuur te aanvaar en uit te bou. Pleks daarvan is Mettler se hoop, hoewel nie sonder vertwyfeling nie, dat al die inwoners bloot mens en Suid-Afrikaner moet wees.

Volgens die oud-skoonheidskoningin (1980), Edwena Goff (voorheen Edwinah le Cordeur), vind ons ons identiteit in taal, maar “wanneer dit kom by my taal, is ek deel van ‘n nie-rassige volk.”

Marlene le Roux beweer “die seer [wat die blankes veroorsaak het] is diep … Ons kan ook nie identiteit en rassisme skei nie … Ons moet begin dink aan ‘n gedeelde identiteit”. Maar identiteit wat die moeite werd is, is myns insiens wesenlik ‘n vorm van ononderhandelbare behoort, dus iets wat nie goedsmoeds verdun kan word om ander te behaag nie.

Herman Bailey het staaltjies ten koste van apartheid en blankes vertel. Hy sê dat daar destyds nie “geld vir studies” vir hom was nie. Tog dank hy die begin van sy loopbaan aan sy opleiding as gesondheidsinspekteur aan die Skiereilandse Technikon. Wie het vir daardie studiegeleentheid betaal? Dalk die “apartheidsregime,” wat in elk geval hierdie technikon opgerig en gesubsidieer het. In sy hoofstuk in die boek kamoefleer Bailey die feit dat sy ANC-gedienstigheid sy hoogs lonende politieke loopbaan moontlik gemaak het; só lonend dat hy op ouderdom 55 kon aftree.

LitNet 23 Maart

Die gerekende akademikus, Gunther Pakendorf, het die eerste volwaardige resensie oor Ons kom van vêr op 23 Maart op LitNet (afdeling Resensies) gepubliseer. Daarmee word die ballon van selftevredenheid oor hierdie bundel die eerste keer geprik. Maar die teks word met dieselfde foto’s van dieselfde oorbeligtes en oorverligtes opgeluister.

Pakendorf begin sy resensie met verwysing na die driedelige boek, Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner, met CM van den Heever en P de V Pienaar as redakteurs, wat in 1945, 1947 en 1950 gepubliseer is. Pakendorf skryf: “Daar is darem ‘n hoekie elk vir ‘die bydrae van die Kaapse Maleier’ en ‘die inboorling en die ontwikkeling van die Afrikaanse kultuur,’ maar bruin en swart mense word andersins heeltemal geïnoreer.” Pakendorf verwys ook na Sarah Gertrude Millin se valse stelling dat nie-wittes in die apartheidsera “heeltemal oor die hoof gesien is”. Dit is myns insiens verstaanbaar waarom daar in die Van den Heever/Pienaar-boek min oor nie-wittes ingesluit is. Die boek handel oor die Afrikaner en sy kultuur, die “Boere-volkslewe in al sy vertakkinge”, daardie volk en nasie wat ‘n eie taal en lewensbeskouing het, soos in die voorwoord duidelik gemaak word.

Die rede waarom Pakendorf na Van den Heever en Pienaar se boek verwys, is omdat Ons kom van vêr, volgens hom, as ‘n “soort regstellende eggo” beskou kan word. Daarin “verkry die enigsins selfvoldane voorstelling van ‘die Afrikaner’ se prestasies by Van den Heever en Pienaar van destyds ‘n spieëlbeeld”. Myns insiens is ‘n groot verskil tussen die twee bundels egter dat die oorwegend bruin outeurs, anders as wat die destydse blanke outeurs met nie-wittes gedoen het, blankes glad nie “ignoreer” (Pakendorf se woord) nie. In Ons kom van vêr word blankes feitlik deurgaans teen bruines opgestel en openlik of by implikasie afgekam. Die beeld wat Van den Heever en Pienaar van die Afrikaner gepubliseer het, geskied nie ten koste van ander ras- en kultuurgroepe nie. Dít kan glad nie van die Carstens/Le Cordeur-bundel beweer word nie. Daar is deurgaans die opstelling van ek (bruin) en jy (blank, veral Afrikaner), soos Pakendorf duidelik maak met verwysing na Dirk Opperman se gedig oor ‘n gespanne huwelik.

Pakendorf dink Carstens en Le Cordeur het met hierdie boek (glo byna ‘n “lekkerleesboek”) “‘n ryk aar raakgeboor”, maar hy sê nie of dit goud of brak water is nie. Seker eerder laasgenoemde, want hy skryf: “Inderdaad is die bundel egter in sy geheel in sy benadering tot die onderhawige tema [die newetitel van die boek is: ‘Bydraes oor bruin Afrikaanssprekendes se rol in die ontwikkeling van Afrikaans’], net soos die groot gros van sy onderdele, heel eensydig, om nie te sê eendimensioneel nie.” Pakendorf verwag tereg dat “meer genuanseerd” met die onderwerp omgegaan behoort te word omdat ‘n “verteenwoordigende beeld” van die tema nie gebied word nie.

Die “UWK-faktor” is deels vir die eensydigheid in die bundel verantwoordelik. Le Cordeur het studentemaats, mede-UWK-agitators uit die jare sewentig en tagtig, veral teologie- en Afrikaansstudente, om bydraes genader. Die gevolge is “beperkte visie” of “tonnelvisie” en polities linkse “ideologiese homogeniteit.” Die deurlopende verwysings na mense soos Allan Boesak, Jakes Gerwel en Adam Small neig om ‘n soort “ritueel” te word. Byvoorbeeld, “dit gaan hier daaroor dat Small deur hierdie eensydige en dus skewe uitbeelding getipeer word as ‘n ‘bruin’ digter wat uitsluitlik versetpoësie geskryf het”. ‘n Ander ingeboude eensydigheid wat Pakendorf waarneem, is die “streeksgebondenheid” van die bundel. Die teks het by uitstek met die Wes-Kaap te make.

In die nuwe Suid-Afrika is daar allerhande nuwe aansprake op “eienaarskap”, selfs van plase wat eeue gelede nie bestaan het nie en sedertdien in baie gevalle reeds geslagte lank in blankes se besit is. ‘n Onderdeel van hierdie opportunisme is bruines se aanspraak op die uitvinding en eienaarskap van Afrikaans. Met hierdie boek wil bruines “hulle eie kleim op die taalakker afsteek en hulle deel van die eienaarskap opeis”. Vandaar die “oorbeklemtoning van Oosterse, slawe-, Maleise, Khoi-San- en Griekwa-invloede by die ontstaan van die taal en ‘n vernalatiging [! verwaarlosing] van Europese, of van wit, invloede, net soos daar in die bundel in sy geheel eerder eensydig, indien nie eksklusief nie, op ras gefokus word”.

“Dit sou egter die opset én waarde van die boek enorm [!] bestendig en verstewig het indien die perspektief breër en die visie nie so kortsigtig was nie. Sodoende sou die kerngedagtes soos in die ondertitel vervat, heel anders daar uitgesien het, meer genuanseerd en inderdaad inklusief, weg van simpel rasse-etikette en ‘n onverkwiklike wedywering oor wie nou eintlik baas is.” Wat in die bundel gedoen word, is om blankes met beheptheid oor Afrikaanssuiwerheid te etiketteer, terwyl bruines hibriditeit, taalverbastering, ‘n Afrikaans/Engels-mengeltaal, voorstaan. Pakendorf skryf: “Suiwerheid en hibriditeit … is steeds wapens in die stryd om die eienaarskap van Afrikaans.”

Hoe effentjies bruines se historiese houvas op Afrikaans is (in teenstelling met dié van Afrikaners), blyk uit Jerzy Koch (Praag 19.09.2015) se mening dat “indien die Morawiese sendelinge nie Nederlands, later Kaaps-Hollands en Afrikaans, in weerwil van die Britse koloniale beleid van verengelsing, deurgaans as voertaal op die sendingveld aangewend het nie, bruin Suid-Afrikaners vandag almal Engelssprekend sou wees.” “Die spreekwoordelike olifant in die vertrek, by name die Engelse taal en sy invloed, kan haas nie meer misgekyk word nie.” Desnieteenstaande is daar geen woord van kritiek op Engels in die hele bundel nie. Oor die ernstige bedreiging wat Engels, met die ondersteuning van die ANC-regering, vir die toekoms van Afrikaans inhou, word geen kommer uitgespreek nie.

Dit ondersteun die vermoede dat daar by die bruin elite min werklike, diepgaande lojaliteit jeens Afrikaans is. “Die ten dele werklik inspirerende narratief van die bruin gemeenskap se rol op die terrein van die Afrikaanse kultuur en taal wat in hierdie boek ontvou, word erg [!] gerelativeer deur die toenemende rol wat Engels deesdae in die akademie – by uitstek by die UWK! – die kerk, skole en in die werksplek en elders speel … Die bruin middelklas, so trots Afrikaans, stuur sy kinders meesal na Engelse skole.” Met ander woorde, hier is daar ongetwyfeld heelwat meer as net ‘n tikkie valsheid.

Brief: Waarom die Afrikaanse Taalraad nie ‘n Afrikaanse taalraad is nie

Op 5 Mei is Bettina Wyngaard se artikel, “Die probleem met die verset teen die US se taalbeleid,” op LitNet gepubliseer. Volgens haar is daar eintlik nie (werklike) verset teen die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch (US) afkomstig van die studente (of van ander persone en instansies) nie. “Die behoud van Afrikaans as medium van onderrig is bloot net nie een van die goed waaroor hulle [die studente] tob nie.” Soos in die geval van die oorgrote meerderheid ontwikkelde bruin mense opper Wyngaard geen beswaar teen die afskaling van Afrikaans aan die US nie. Soos JC Steyn dit gestel het: “By sekere lede van die bruin elite is daar sterk teenkanting teen enige doelgerigte poging tot samewerking om Afrikaans in die hoër funksies daarvan te beskerm” (Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 505). My indruk is dat Wyngaard die toenemende verengelsing van die US verwelkom. Daarom keur sy dit goed dat (die begin van) verengelsing by die US Woordfees merkbaar is.

Die eerste voltydse besturende direkteur van die Afrikaanse Taalraad (ATR), Conrad Steenkamp, se kommentaar op dieselfde dag op Wyngaard se artikel is: “Mooi so, Bettina.” Dit tipeer myns insiens die kern van wat verkeerd met die ATR is; dat dit polities korrek lof het vir standpunte wat skadelik vir Afrikaans is. Onder aan Wyngaard se artikel vind daarna ‘n myns insiens interessante meningswisseling tussen Steenkamp en Johannes Comestor plaas waarin Steenkamp weifel tussen meningswisseling met of ignorering van Comestor. Op 1 November gee Steenkamp opdrag dat Comestor sy “uiteenlopende opinies en opvattings” oor die ATR op skrif stel; vandaar hierdie skrywe. Aangesien Steenkamp nie gereageer het op die besware wat ek daar geopper het nie, moet ek hulle hier herhaal. Steenkamp verkies om nie onder die vaandel van iemand anders se artikel gesprek te voer nie. Ek hang die saak dus maar in hierdie aparte artikel aan ‘n groter klok.

Uit wat volg, blyk dit hopelik dat Comestor se opinies en opvattings nie danig uiteenlopend is nie. Die Bybel raai aan dat ons nie twee here moet dien nie (Mattheus 6:24, Lukas 16:13); of meer aards, dat ons nie gelyktydig op twee stoele moet probeer sit nie. ‘n Mens kan dit versag deur te sê dat die ATR meer as een doel voor oë kan hê; dat dit enersyds versoening en meertaligheid en andersyds die heil van Afrikaans kan bevorder. Wat ek kategories wil stel, is dat die ATR nie so ‘n tweeslagtige doel suksesvol kan najaag sonder om voorkeur aan die een of die ander te gee nie. In die praktyk sal ‘n hiërargie hom noodwendig vergestalt. Die oorwig sal by die politiek (versoening en meertaligheid) of by taal (Afrikaans) lê. Ek gaan vervolgens aantoon dat dit vir die ATR primêr nie om die bevordering van Afrikaans gaan nie; dat die ATR nie die letterlike betekenis van sy naam gestand doen nie; dus dat die Afrikaanse Taalraad nie werklik ‘n Afrikaanse taalraad is nie. Met die oog hierop verwys ek veral na die uitlatings van die agtereenvolgende ATR-voorsitters (Wannie Carstens, Michael le Cordeur, Anne-Marie Beukes) en Steenkamp. Ek noem dit “die ATR-diskoers”. My fundamentele beswaar teen die ATR is dat politieke korrektheid dikwels ‘n hoër prioriteit as die belange van Afrikaans geniet.

Die ATR is op 24 Mei 2008 op Wellington gestig nadat heelwat moeite gedoen is om bruin Afrikaanssprekendes aan boord te kry. Die verskil in die benaderings van blankes en bruin mense tot Afrikaans is soos volg verwoord: Die “wit sprekers [het] die taal beskou as ‘n saak van identiteit en taalregte, terwyl dit vir bruin sprekers ‘n saak van bemagtiging is. Sedertdien is bemagtiging in die diskoers oor Afrikaans opgeneem” (Steyn, p 504). Bemagtiging het ‘n sterk politieke assosiasie. Dit is deel van die ATR se leuse: “bemagtig, bevorder, beskerm”. Die verklaring vir die oorvloedige gebruik van die woord “bemagtig” in die ATR-diskoers is myns insiens omdat daar agteroor geleun is en steeds word om bruin mense by ‘n inklusiewe ATR te betrek en hulle steun te behou, selfs wanneer dit die belange van Afrikaans benadeel, bv wanneer die soort Kaaps wat oorvloediglik Engels bevat eerder opgehemel as veroordeel word. Dit is by uitstek Le Cordeur wat hom sonder teenspraak uit ATR-geledere hieraan skuldig gemaak het. Desnieteenstaande het hy homself as een van die “Wie is Wie” van Afrikaans beskou (Die Burger, 7.01.2014).

Demokrasie onderskryf die standpunt dat kwantitatiewe oorwegings, getalle, van deurslaggewende belang is en kwalitatiewe oorwegings, gehalte, van mindere belang is. In die diskoers van die ATR word meesal meer waarde of gewig toegeken aan die Afrikaanssprekende bruin mense omdat hulle meer in getal as die Afrikaanssprekende blankes is. Op grond daarvan word geredeneer dat die toekoms van Afrikaans van bruin mense afhang, sonder inagneming van die gehalte van die Afrikaans. My beswaar is nie teen eiesoortige Afrikaans wat by sowel bruin as blanke groepe aangetref word nie. My beswaar is teen Afrikaans wat met Engels gestrem word en onder die vaandel van bv Kaaps by sommige bruin mense aangetref word, asook die soort Afrikaans wat toenemend met Engels oorlaai word en by sommige blankes aangetref word. Ooreenkomstig die mode-politiek boer die ATR met kwantiteit terwyl ‘n kragtige kwalitatiewe teenoffensief noodsaaklik is.

Die ATR gaan van die standpunt uit dat Afrikaans uit talle variëteite bestaan. Na analogie van die gelykverklaring van alle mense in die demokratiese politieke bedeling, bv algemene stemreg met stemme wat elk gelyke waarde het, word geredeneer dat al die Afrikaansvariëteite gelyke waarde het. Taalvariëteite is in der waarheid almal gelyk in soverre hulle almal bestaan, dus in die werklikheid aangetref word. Maar Afrikaansvariëteite (as Kaaps as Afrikaans gereken word) bied nie almal in dieselfde mate verskansing teen verswelging deur Engels nie. Naas die ANC-regering wat Afrikaans vyandig gesind is, hou Engels as wêreldtaal en as voorkeurtaal van die meerderheidgroep, die swart mense, die grootste bedreiging vir die voortbestaan van Afrikaans in.

Die ATR is ingevolge sy leuse veronderstel om Afrikaans te bevorder en beskerm. In die diskoers van die ATR word Kaaps as Afrikaans gereken en meer as enige Afrikaansvariëteit vir ophemeling uitgesonder. Daar word sonder meer aanvaar dat Kaaps ‘n Afrikaansvariëteit is terwyl dit in werklikheid ‘n mengeltaal is wat in toenemende mate Engels is. Nathan Trantraal ontken dat Kaaps Afrikaans is: “Afrikaans en Kaaps issie dieselle taal ie … ek for instance het ‘n barely functioning Afrikaans vocabulary, maa ek is nogal eloquent in Kaaps” (Onderhoud met Annemarié van Niekerk, Rapport, 4.08.2013). Dit is nie moontlik om Kaaps sonder kennis van Engels te verstaan nie. Kaaps kan onmoontlik as verskansing teen verengelsing dien. Kaaps kan nie as reddingsboei vir Afrikaans funksioneer nie. Kaaps verhaas veel eerder die ondergang van Afrikaans; des te meer as Afrikaanssprekendes hierdie brabbeltaal se voorbeeld navolg en al hoe meer Engelse woorde gebruik wanneer hulle veronderstel is om Afrikaans te praat en te skryf.

Anders as Trantraal beweer Le Cordeur teen die waarheid in dat Standaardafrikaans nie “‘n meer korrekte (‘suiwer’) vorm van Afrikaans” as Kaaps is nie. “Kaaps [is] nie ‘swak Afrikaans’ nie, dis ‘n ander variëteit” (Die Burger, 8.08.2013, p 19). Op 31 Julie 2013 het Le Cordeur op LitNet geskryf: “Die Afrikaanse Taalraad bevorder nie net standaardafrikaans nie, maar Afrikaans met al sy variëteite en standaardafrikaans is maar net een variëteit.” Let op die verkleinerende frase “maar net een” en dat Le Cordeur Standaardafrikaans met ‘n kleinletter skryf. Ek dink nie dit dui suiwer op onkunde by hierdie nie-taalkundige nie; dalk eerder op moedswilligheid.

Christo van Rensburg skryf: “Standaardafrikaans [is] eintlik ‘n dialek wat bokant Afrikaans se dialekte staan” (So kry ons Afrikaans, Pretoria: LAPA Uitgewers, 2012, p 117). “‘n Bodialektiese standaardtaal … dwing dialekte … na die standaardtaal” (125). Om Standaardafrikaans hoër as bv Kaaps te ag, is heiligskennis in ATR-geledere en weerspreek die gelyke status wat mense soos Carstens en Le Cordeur aan alle mense en Afrikaansvariëteite toeken. Kaaps verskil van Afrikaans, bv Standaardafrikaans, nie net vanweë die kwistige gebruik van Engelse woorde nie. Die sinsbou van Kaaps is dikwels nie-Afrikaans, bv Engels of Arabies. Le Cordeur erken dat “Kaaps dikwels die Arabiese sinkonstruksie” volg (Onderhoud gevoer deur Naomi Meyer, LitNet 8.08.2013). Die ATR se bevordering van die mengeltaal Kaaps druis lynreg in teen die heil van Afrikaans. Dit is veral politieke oorwegings wat die ATR dryf.

As die ATR werklik ‘n Afrikaanse taalraad was, sou hy in hierdie situasie deurlopend die noodsaaklikheid van die grootste moontlike mate van taalsuiwerheid by Afrikaanssprekendes gepropageer het. Sover ek weet, het die ATR nog nooit met ‘n pleidooi vir taalsuiwerheid vorendag gekom nie. Hoekom nie? Omdat dit bruin sprekers wat bv Kaaps besig kan vervreem terwyl so ‘n absoluut noodsaaklike pleidooi in werklikheid ook baie blankes tot agbare Afrikaans kan aanspoor.

Op 3 Julie 2012 het ek op LitNet na Louise Voigt se riglyn (in Dalene Müller se Skryf Afrikaans van A tot Z, Kaapstad: Pharos, 2003, p 652-653) oor die gebruik van Engels in Afrikaanse teks verwys. Voigt skryf: “Die algemene riglyn is om die minimum Engelse woorde in Afrikaanse skryfwerk te gebruik … Engelse woorde is toelaatbaar as daar regtig geen geskikte Afrikaanse woord daarvoor is nie … Moet nooit Engelse woorde gebruik net omdat dit vir jou makliker is om iets in Engels te sê nie. Wys liewer hoe raak ‘n mens enigiets in Afrikaans kan sê.” Wat verhoed die ATR om met ‘n soortgelyke riglyn vorendag te kom? Seker maar die sug na politieke korrektheid, versoening en selfs meertaligheid.

Johan Combrink en Johan Spies se boekie, SARA: Sakboek van regte Afrikaans (Kaapstad: Tafelberg, 1986), is gepubliseer toe daar nog beweer kon word dat “Engels nie meer die bedreiging is wat hy vroeër was nie” (p 14). Sedertdien het politieke magsdeling algehele magsoorgawe geword en is Afrikaans afgegradeer tot een van tien amptelike tale wat nie werklik as amptelike tale funksioneer nie. Die outeurs skryf: “Woorde en uitdrukkings wat nie in stryd met die Afrikaanse taaleie is nie en waarby ‘n mens moet perd opsaal om vas te stel of hulle anglisismes is of nie, moet in Afrikaans verwelkom [geduld?] word as ons hulle nodig het” (p 14). Wat ek probeer sê, is dat ek nie dogmaties taalsuiwerheid bepleit nie. Ek verkeer nie in die waan dat Standaardafrikaans vry van beïnvloeding van ander tale is nie. Moet dus nie kom met die verweer dat geen taal suiwer is nie. Waarteen ek beswaar het, is as daar mengeltaal bedryf word, daar met Afrikaans gemors word deur dit ongebreideld met Engelse woorde te laai, terwyl daar Afrikaanse ekwivalente vir daardie woorde bestaan. Die ATR leun polities korrek dermate agteroor dat hy hierdie soort “Afrikaans” aanmoedig. Dít is die soort Afrikaans wat nie die voorbestaan van taaleie Afrikaans gaan verseker nie.

Op 3 Julie 2012 het ek op LitNet geskryf dat Standaardafrikaans voorheen die onbetwiste ideaal van Afrikaners was. “Sedertdien het dit mode geword, ook by [sommige] Afrikaners van weleer, om taaltrots te versaak in soverre dit met Afrikaans te make het. Almal probeer steeds om korrekte Engels te besig. In Engels is daar geen noemenswaardige plek vir Afrikaans nie. In Afrikaans word daar egter toenemend plek vir Engels gemaak.” Die huidige situasie kan verander word as Afrikaners (verkieslik alle Afrikaanssprekendes) “besluit dat die huidige situasie onwelvoeglik is, dat dit glad nie aanvaarbaar is om met Afrikaans te mors nie, dat Afrikaners die voorbeeld moet stel en dat verwag word dat nie-Afrikaners hierdie voorbeeld moet navolg. Die gebruik van goeie Afrikaans is goeie maniere. Die gebruik van slordige Afrikaans is slegte maniere en as dit opsetlik gedoen word, is dit afstootlik.”

As die nuwe Suid-Afrika ‘n normale samelewing wil wees, moet Afrikaans in sy standaardvorm erken en bevorder word, soos wat elders in die wêreld met erkende tale gedoen word. Vir ‘n taal om te groei en oorleef, is dit van die uiterste belang dat die ATR nie verskeidenheid/verbrokkeling/verdeeldheid aanmoedig deur die oorbeklemtoning van Afrikaansvariëteite nie, maar eerder ‘n groter mate van taalstandaardisering en -eenheid bepleit. Carstens se voorkeur vir “getransformeerde Afrikaans” en sy onderskrywing van Nico Koopman se “hibridiese Afrikaans” (LitNet 1.10.2009) is ‘n radikale afkraking van Standaardafrikaans. Wat Koopman doen, is om sy hibridiese etnisiteit enersyds as model vir Afrikaans, maar nie vir Engels nie, voor te hou. Andersyds is hibriditeit Koopman se model vir die etnisiteit van die ganse Suid-Afrikaanse samelewing (google gerus: nico koopman hibriditeit).

Standaardafrikaans, wat deurlopend uit Afrikaansvariëteite gedistilleer word, bied die beste verskansing teen Engels. Die ATR moet die moed hê om Standaardafrikaans uit te sonder as dié Afrikaans waaraan hy voorkeur gee. Die ATR behoort dit onomwonde te stel dat die grootste moontlike taalsuiwerheid by Afrikaans (veral mbt tot Engels) vir hom erns is en ‘n mengeltaal soos Kaaps die voortbestaan van Afrikaans bedreig. Dit is juis by uitstek Kaaps wat die ATR noop om Afrikaansvariëteite buitensporig te beklemtoon.

Die oortoegeeflike gesindheid jeens Engels wat deur die ATR openbaar word, is nie net teleurstellend nie maar ook gevaarlik. Carstens het gesê: “Onthou dat ek op geen [!] manier ‘n geveg met Engels aan die gang wil sit nie” (Onderhoud gevoer deur Jean Oosthuizen, LitNet 8.05.2015). Beukes wil nie ‘n taalbul wees nie (Netwerk24, 12.11.2014), wat op halfhartigheid kan dui. Sy het die ATR se meertaligheidsdogma tot die “naasmekaarbestaan-beginsel” omvorm. “Die anglofobie; dis mos nou nonsens. In die naasmekaarbestaan-beginsel verstaan ons mos hoe belangrik Engels is. Engels is ‘n wónderlike instrument” (Onderhoud gevoer deur Murray la Vita, Die Burger, 21.08.2015, p 15). Dit is juis die invoer van onderrig in Engels naas Afrikaans aan die vyf tradisioneel Afrikaanse universiteite, dus Engels en Afrikaans se naasmekaarbestaan, wat veroorsaak dat die wónderlike instrument Engels besig is om Afrikaans as onderrigmedium aan al hierdie universiteite te verdring.

Die voortbestaan van Afrikaans as akademiese taal hang af van die bestaan van eentalig Afrikaanse universiteite. As die hoër funksies van Afrikaans vir die ATR belangrik is, moet hy onverwyld begin om die herinstelling en herlewing van eentalig Afrikaanse universiteite te bepleit, al is dit polities heeltemal inkorrek. “An Afrikaans-dominant or a Zulu-dominant university does not have to be an ‘ethnic’ university” (Neville Alexander, Thoughts on the new South Africa, Auckland Park: Jacana, 2013, p 84). Vir Beukes is anglofobie “nonsens”. Alexander, een van die besonge helde van die ATR, toon beter insig wanneer hy skryf van “the fallacy of the ideological neutrality of the English language in our multilingual new South African reality” (p 84).

Nêrens wend die ATR ‘n poging aan om te omskryf wat Afrikaans is nie. Al wat beklemtoon word, is dat die net wyd gespan word, dat inklusiwiteit die wagwoord is. Hoe meer die ATR sy terrein verbreed, des te vaer word sy fokus en des te moeiliker word dit om resultate te behaal. Na Standaardafrikaans, die agbaarste en reddendste vorm van Afrikaans, word daar selde in ATR-diskoers verwys. Die rede hiervoor is dat Standaardafrikaans met blanke Afrikaanssprekendes geassosieer word pleks van etnisiteit te ignoreer. Verwysings na Standaardafrikaans word soos die gif vermy ten einde bruin mense aan boord van die ATR te hou. Die ATR klou fanaties vas aan etniese inklusiwiteit in soverre dit bruin mense aangaan (almal moet ingesluit word). Blanke inklusiwiteit, daarenteen, geniet glad nie dieselfde mate van voorkeur nie, bv polities regse blankes word doelbewus deur die ATR uitgesluit.

Dit word algemeen erken dat baie bruin mense, veral die ontwikkeldes, glad nie Afrikaanslojaal is nie. Dit is die afgelope tyd in oortreffende mate in die US-taalstryd bewys. Diegene in die bruin gemeenskap wat die bekendste vir hulle uitsprake oor Afrikaans is, het hulle feitlik eenparig ten gunste van die verengelsing van die US uitgespreek, bv Le Cordeur en Adam Small, of deurgaans geswyg. In bruin geledere is steun vir ‘n Afrikaanse US so skaars soos besware teen ‘n eentalig Engelse Universiteit van Wes-Kaapland. Die oudpolitikus Peter Marais en die onderwyskenner Danie van Wyk is wel ten gunste van die behoud van onderrig in Afrikaans aan die US; ook twee lede van die ATR, Hendrick Theys en Ria Olivier.

In so ‘n situasie sou ‘n mens verwag dat die ATR diegene koester oor wie se Afrikaanslojaliteit daar geen twyfel is nie. Die sterkste voorstanders van Afrikaans word in polities regse geledere aangetref. Wat bruines betref wil die ATR inklusief wees en alle Afrikaans- en Kaapssprekendes aan boord kry. Wat blankes betref word geen poging aangewend om inklusief te wees nie. Dit is al uitdruklik gestel dat regse Afrikaners nie welkom in die ATR is nie. Carstens het geskryf: Steve Hofmeyr “versinnebeeld ongelukkig daardie element wat ons nie meer met Afrikaans geassosieer durf hê nie” (Die Burger, By, 15.11.2014, p 11). Ook: Praag “dra nie altyd die soort legimiteit wat ‘n mens graag hier sou soek nie” (LitNet 15.03.2013). Maar die ATR het graag met polities linkses soos Nelson Mandela en Neville Alexander geassosieer. Vir die ATR is niemand te links nie.

Die ATR gaan selfs verder. Die term Afrikaner word in ATR-diskoers vermy omdat dit as problematies beskou word. Carstens wil nie ‘n Afrikaner wees nie; eerder ‘n “Afrikaanssprekende Suid-Afrikaner” (Steyn, p 486). Steenkamp beur in dieselfde rigting. Die debat oor Afrikaans aan die US mag volgens hom nie aan Afrikanerkultuur gekoppel word nie. “Dit is die dood in die pot” (LitNet 6.05.2016). Wat bruin mense betref word voortdurend gepleit dat onderrig in Afrikaans aan die US aan hulle beskikbaar moet wees, al verkies baie van hulle om in Engels te studeer. Daar word (feitlik) nooit gepleit vir ander mense wat in Afrikaans aan die US wil studeer nie. Dít terwyl Afrikaners by uitstek daardie groep is wat histories aan die US hoort en dit Afrikaners is wat die US as akademiese inrigting oor bykans ‘n eeu opgebou het. Daar sou sedert 1918 nie ‘n US gewees het as dit nie vir die vrygewigheid van ‘n Afrikaner, Jan Marais, was nie. Afrikaans is ‘n (selfs dié) kern van Afrikanerkultuur, maar Steenkamp wil dit polities korrek in die taaldebat doodswyg. Danny Titus, die ATKV se kultuurhoof en ATR-direksielid, het in weerwil van sy ampstitel in ‘n rubriek in Die Burger (in 2013?) dit sinvol geag om te vra: “Is daar ”n ding’ soos Afrikaanse kultuur?” Daar is sekerlik iets soos Afrikanerkultuur en Afrikaans is inherent deel daarvan. Veralgemenend kan gesê word dat daar verskille tussen die kultuur van blankes en bruin mense is, soos blyk uit hulle verskillende benaderings tot Afrikaans, soos baie duidelik in bv die US-taalstryd geblyk het.

Carstens vra: “Hoe kan ons nog vandag in 2013 steeds Afrikanerskap net vir wit mense toe-eien? … Hoekom uitsluit en nie insluit nie?” (Maroela Media 10.07.2013). Maar dit is juis Carstens wat regse Afrikaners uitdruklik van die ATR uitsluit. Omdat Afrikanernasionalisme vir die ATR taboe is, is daar talle blankes wat ‘n grootse bydrae tot Afrikaans gelewer het aan wie die ATR verkies om nie erkenning te gee nie, bv CJ Langenhoven en die stigters van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA). Het die ATR al ooit ‘n goeie woord vir Jan Marais gehad? Die lede van die GRA word dubbel gediskwalifiseer: hulle was nasionalisties en hulle het hulleself as Afrikaners geïdentifiseer. Hoe vul die ATR hierdie onnodig selfgeskepte vakuum? Deur bv veroordeelde misdadigers, bv Robbeneilanders, wat hoogstens Afrikaansrandeiers is, tot Afrikaanshelde te verhef, bv Nelson Mandela en Neville Alexander. Vanweë die GRA-assosiasie weerhou die ATR hom daarvan om (sterk) voorspraak vir Afrikaansdag (14 Augustus) te doen.

Op sy webwerf word die ATR se ontstaansgeskiedenis verdienstelik deur Ria Olivier vertel. In die ATR se Akte van Oprigting (2009) word Afrikaans sonder meer ‘n inheemse taal genoem (item 2), dus sonder vermelding van sy Europese wortels. Die doel is klaarblyklik om Afrikaans in oormaat te verafrika. Beukes het selfs beweer dat die Bo-Kaap “die wiég” van Afrikaans is (Die Burger, 21.08.2015, p 15). Dit is die soort doelbewuste valsheid wat aanleiding gee tot die volgende stelling van Le Cordeur. In die voorwoord by Van Rensburg se genoemde boek skryf Le Cordeur: “Met hierdie werk wil die ATR opnuut die veelfasettige afkoms van Afrikaans beklemtoon en die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem smoor; omdat ons hier die navorsing aanbied wat bewys dat Afrikaans die eiendom is van almal wat Afrikaans praat” (p 10). Die huidige oordrewe neiging tot besitlikheid het sy oorsprong in die ANC se Vryheidsmanifes van 1955 ingevolge waarvan Suid-Afrika glo aan almal behoort wat hier woon, al sluit dit miljoene onwettige immigrante in.

Alle Afrikaanssprekendes word hier met die oog op eiendomsreg oor dieselfde kam geskeer, terwyl sommige van hulle Afrikaans suiwer(der) besig en ander doelbewus geradbraakte Afrikaans praat, sommige taalgetrou is en ander uitmunt in dislojaliteit, ens. Daar behoort hier ‘n kwalitatiewe onderskeid gemaak te word. Ook word daar geen duidelike onderskei gemaak nie tussen enersyds die ontstaan van Afrikaans, waarby die Khoi-San en slawe in ‘n mate ‘n rol gespeel het (Kombuisafrikaans), en andersyds die ontwikkeling, standaardisering en amptelike erkenning van Afrikaans, waarby feitlik uitsluitlik blankes betrokke was (Voorkamerafrikaans – dink aan die voorkamer van Gideon Malherbe se huis in die Paarl waarin die Genootskap van Regte Afrikaners op 14 Augustus 1875 vergader het). Myns insiens mag daar maar erkenning aan Afrikaanssprekende blankes gegee word vir die groot bydrae wat hulle tot die uitbouing en voortgesette behoud van Afrikaans gelewer het en steeds lewer. Dit is een van baie voortreflike bydraes van Afrikaners, maar uit ATR-geledere klink daar selde indien ooit lof vir Afrikaners op.

Die “afgesaagde gesegde” waarna Le Cordeur hier bo verwys, heg ‘n verwronge vertolking aan wat CJ Langenhoven oor Afrikaans gesê het: “Hij is die enigste witmanstaal wat nie onmiddellik oor die see kom nie” (JC Kannemeyer, Langenhoven, ‘n lewe, Kaapstad: 1995, p 269). Langenhoven verkondig hier twee onbetwisbare waarhede: dat Afrikaans sy wortels in Europese tale het, bv in Nederlands, en dat ander plaaslike witmenstale, bv Engels, (grootliks) klaargemaak van oorsee gekom het. Langenhoven gee dus heeltemal tereg erkenning aan die mate waarin Afrikaans plaaslik geskep is en hy verkondig glad nie dat dit uitsluitlik ‘n taal vir wit mense is nie; byvoorbeeld nie wat die ontstaan of die gebruik van Afrikaans betref nie. Maar dit is grootliks aan blankes te danke dat Afrikaans tot ‘n volwaardige taal uitgebou is.

Verblydend is item 4.6 in die Akte van Oprigting ingevolge waarvan die ATR se taalstrategie aangepas kan word; iets wat ek hier onder bepleit. Item 4.13 lui: “om vaardigheid in ander tale onder Afrikaanssprekendes te bevorder.” Dit verswak die fokus van die ATR, wat myns insiens op die heil van Afrikaans ingestel behoort te wees. Uit item 4.13 volg die ATR se oorbeklemtoning van meertaligheid; iets wat teen die belange van Afrikaans kan indruis, soos hier bo ivm die naasmekaarbestaan van Afrikaans en Engels op universiteitskampusse aangetoon is. Wat die ATR gerus ook kan besef, is dat meertaligheid Afrikaans kan uitsluit. “In have no doubt that the generations born in the 2020s and after will be completely trilingual, in that all children, besides being fluent in their home language, will – if this language is not English – also learn English and another important South African language, usually from the Nguni or the Sotho cluster” (Alexander, p 163). Afrikaans word nie eens genoem nie en dit deur Alexander wat deur die ATR op die hande gedra is omdat hy moedertaalonderrig en meertaligheid bepleit het, al was hy lou oor Afrikaans. By die Roots-konferensie het Alexander in Engels oor Afrikaans gepraat (LitNet 12.10.2009).

Dit behoort nie ‘n funksie van ‘n Afrikaanse taalraad te wees om alle Suid-Afrikaanse tale te bevorder nie. Dit is soos ‘n sake-ondermening wat sy mededingers ondersteun. Die skoenmaker behoort hom by sy lees te hou. Die taak om Afrikaans sinvol te bevorder, is moeilik genoeg. Die sprekers van ander tale behoort self die heil van hulle moedertaal te bevorder in soverre hulle dit nodig ag. Bemoeiing deur die ATR kan hom aan die beskuldiging van paternalisme blootstel. Leon Wessels, wat homself as een van die vaders van die nuwe Suid-Afrika en as ‘n grondwetkenner beskou, skryf: “Afrikaners kan nie taalregte namens ander taalgemeenskappe opeis nie – hulle moet dit self doen” (Vereeniging, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 331).

Volgens artikel 3.2 moet die ATR “alle dele van die Afrikaanstalige gemeenskap” dien. Desnieteenstaande kry blanke Afrikaanssprekendes nie na behore erkenning by die ATR nie; in elk geval nie in dieselfde mate as bruin Afrikaanssprekendes nie. Die ATR se gebondenheid aan die Grondwet word telkens genoem. Onderdanigheid aan die nuwe politieke bedeling word myns insiens oordryf met die ATR se voorneme om die demokrasie uit te bou (artikel 3.5). Onder ander staatsvorme as demokrasie kan ‘n taal sekerlik ook gedy. Onder ‘n meer elitistiese staatsvorm hét Afrikaans inderdaad voorheen voortreflik geblom. Daar is in werklikheid geen noodsaaklike verband tussen demokrasie en Afrikaans nie. In wat deesdae die voor-demokratiese era genoem word, was Afrikaans een van die twee amptelike tale en het dit floreer.

Deur ingenomenheid met die huidige politieke bestel te openbaar, heg die ATR sy goedkeuring aan ‘n taalkundige opset waarin tien tale aan amptelike status gewen en net Afrikaans drasties aan status ingeboet het, met Engels wat in die praktyk as die dominante en soms as feitlik die enigste amptelike taal funksioneer. Genoemde artikel 3.5 is gewoon die uitdrukking van politieke gedienstigheid aan diegene wat hulle in die nuwe Suid-Afrika verbly. Kortom, in die ATR se Akte van Oprigting is daar te min wat op taal en glad te veel wat op politieke kwaksalwery toegespits is. Die ATR is ‘n baie mank Moses wat nog nie die pad na die beloofde land van ‘n heilsame en respektabele Afrikaans gevind het nie. Terloops, volgens die ATR se visie en missie, soos gestel op sy webwerf, is een van die ATR se kernwaardes dat alle mense met respek behandel moet word. Die manier waarop Steenkamp my tot dusver behandel het, spreek nie van die gesonde uitlewing van hierdie kernwaarde nie.

Die skrywe wat my meer as enigiets anders oortuig het dat die ATR op die verkeerde pad is, is Carstens se artikel op 15 Maart 2013 op LitNet. Hy neem sy ATR-voorsitterskap in oënskou en skryf: “Versoening tussen die uiteenlopende Afrikaanse gemeenskappe was … van die begin af die fokus in die hele proses.” Dus, dit gaan vir die ATR eerder om versoening as die heil van Afrikaans. In Damaskus-modus skryf Carstens: In die “hartseer verlede van Afrikaans” het dinge so “skeefgeloop” dat ‘n “heelmaakproses” nodig is. Verlinkse elemente in die politiek was nie só uiteenlopend dat hulle nie in die ATR-kraal kon kom nie. Soos hier bo aangetoon is, is dit die verregses wat nie geakkommodeer kon word nie. Carstens noem dat daar sprake van geldelike ondersteuning vir die ATR uit die oord van regse Nederlandse politici was. Hieroor is Carstens egter deur Christo van der Rheede, toe ‘n ATR-direksielid al het sy kinders ‘n Engelse skool bygewoon, as ‘n “taalprostituut” uitgekryt.

Reeds op 1 April 2010 het ek op LitNet voorgestel dat slegs persone wie se kinders in Afrikaanse skole is of was, toegelaat moet word om in die ATR-direksie te dien. Hiervan het tot op hede nog niks tereg gekom nie. Afrikaansdislojales word steeds tot die ATR-direksie verkies of gekoöpteer. In watter taal jou kinders skoolonderrig ontvang, is myns insiens die lakmoestoets vir Afrikaansgetrouheid.

In sy LitNet-artikel van 15 Maart 2013 verwys Carstens na die joernalis J Rantoa wat beweer: “There is nothing special about Afrikaans.” Carstens spreek hom nie teë nie. Die waarheid is dat Afrikaans hoogs spesiaal is in die sin dat dit bykans 150 jaar lank (ten minste in proto-vorm) plaaslik algemeen gepraat is voordat Engels aan die inwoners opgedring is. Afrikaners se bydrae tot die ontwikkeling van die land is heel moontlik groter as dié van enige ander etniese of taalgroep. Carstens verwys na sy Damaskus-oomblik in November 2004 toe Christa van Louw hom tot politieke verligtheid bekeer het. Daarna was Carstens se standpunt: Die “media moet Afrikaans se lieliewit rok afgooi” (Rapport 10.11.2013). Propaganda teen blankes en veral Afrikaners en Afrikaans word deur Carstens eerder welwillend gesluk as manmoedig beveg. Hy sal nie ewewigtigheidshalwe iets pik- of roetswart noem nie. Die verdedigende en apologetiese rat waarin glad te baie Afrikaners verval het, kan myns insiens wat Afrikaans betref ten beste opgehef word as Carstens en die ATR liewer die anti-Afrikaans-elemente kompromisloos bestry.

Kortom, die ATR moet eerder sy aandag by Afrikaans as by bv versoening en meertaligheid bepaal. In belang van Afrikaans moet politieke korrektheid versaak en Standaardafrikaans pleks van Kaaps bevorder word. Taalsuiwerheid moet bepleit word. Een etniese groep moet nie voorkeur bo ‘n ander kry nie. Regse Afrikaners behoort eerder betrek as vervreem te word. Die hoër funksies van Afrikaans moet ondersteun word deurdat die ATR hom vir eentalig Afrikaanse universiteite beywer.

Die waarheid moet gedien word. Bydraes wat Afrikaners tot Afrikaans lewer, moet erken en net so rojaal soos dié van bruin mense geloof word. Die ATR moet die moed van sy oortuiging hê om waar nodig te kritiseer. Die ATR behoort hom bv openlik van Le Cordeur se ondersteuning van die verengelsing van die US te distansieer. Soos ek behoort die ATR vertoë te rig dat Le Cordeur onthef word as trustee van Het Jan Marais Nationale Fonds. Dit is ook ‘n onding dat net ‘n enkele blanke man in die raad van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) dien en die raadsvergaderings boonop (hoofsaaklik) in Engels plaasvind. Die ATR behoort ook openlik onwyse handelinge van bv die ATM se kritiseer, bv die instelling van ‘n jaarlikse Mathew Phosa-gedenklesing en ‘n Neville Alexander-prestigetoekenning. Albei hierdie persone is/was hoogstens randeiers wat Afrikaans betref. Daar is dosyne ander mense wat eerder op so ‘n manier vereer behoort te word. Die taal van die koerant Son en van die televisiereeks 7de Laan behoort deur die ATR gekritieer te word, maar dit is net moontlik as die ATR hom vir taalsuiwerheid beywer.

Ek het verskeie kere hier bo na die ATR as “hy” verwys, wat my verder in onguns by die ATR kan bring. Die slegte gewoonte bestaan by Carstens, Beukes en Steenkamp om na Afrikaans as vroulik te verwys. Dit is niks anders nie as ‘n knieval voor feminisme, ‘n mode-foefie wat uiting in foutiewe Afrikaans vind. Wat klaarblyklik nodig is, is die afswering van politieke korrektheid.

Die tydperk sedert 2008 is deur die agteruitgang van Afrikaans gekenmerk. As die ATR in sy tweede dekade groter sukses wil behaal, sal hy grondig hervorm moet word. Hy sal ingevolge sy bogenoemde item 4.6 sy taalstrategie drasties moet aanpas. As hy dit nie doen nie, sal hy met ‘n ander liggaam wat Afrikaans doeltreffender dien, vervang moet word; iets soos ‘n Herstigte Afrikaanse Taalraad.

– Johannes Comestor

Leon Lemmer: Wannie Carstens se onvoorbeeldige paternalisme

Pleks van ‘n Afrikaanse taalraad in die ware sin van die woord te wees, is die Afrikaanse Taalraad (ATR) ‘n versoenings- en meertaligheidsraad. Versoening word dermate oordryf dat kulturele verskille, bv tussen wit en bruin mense, misken word. Daarenteen is daar by taal, en spesifiek by Afrikaans, in die ATR-geledere ‘n oorbewustheid van verskille, wat dikwels “variëteite” genoem word.

Aan die Universiteit Stellenbosch (US) doen ‘n soortgelyke gestremdheid hom voor. Enersyds word diversiteit gepredik; dermate dat van die Diversiteit Stellenbosch gepraat word. Die eens Afrikaanse US is in ‘n meertalige inrigting getransformeer. Andersyds word kulturele verskille geïgnoreer. Alle Maties word in dieselfde kookpot gedwing, met blankes en Afrikaans wat amptelik gedoem is om van meerderheid- tot minderheidstatus afgegradeer te word. Transformasie kry voorkeur bo akademie.

Soos in die geval van die ATR word van die US iets anders gemaak as wat hy behoort te wees. In albei gevalle word die vonk hiervoor deur die mode-politiek van die oomblik verskaf. Nóg die ATR nóg die US is ongekwalifiseerd trots Afrikaans. Wie kon in die vorige eeu dink dat so ‘n bedenklike gesindheid jeens Afrikaans so vroeg in hierdie eeu onder Afrikaanssprekende blankes sou ontwikkel?

Vanweë sy sterk assosiasie met blankes/Afrikaners word Standaardafrikaans nie (openlik/onomwonde) deur die ATR gepropageer of bevorder nie. Pleks daarvan word die diversiteit van Afrikaans, oftewel die variëteite van Afrikaans, tot vervelens toe beklemtoon. Ook dat meertaligheid ‘n bate is, pleks van om te konsentreer op die uitbouing van ordentlike, agbare en so suiwer moontlike (bv nie-anglisistiese) Afrikaans. Die ATR versuim om pogings aan te wend om Afrikaans teen die verstikkende oorheersing van Engels te verskans.

Op die ATR-webwerf word die “breë Afrikaanse gemeenskap” aangespreek. Net soos met die woord “Standaardafrikaans” sal jy die woord “Afrikaner” glad nie daar teëkom nie. Daarom ontbreek verwysings na die Genootskap van Regte Afrikaners ook. Vir die ATR gaan dit om inklusiwiteit, oftewel “eenheid in diversiteit”. Die woord “bemagtiging”, met sy sterk ANC-inslag, kom telkens voor. Op 24 September gaan die ATR 90 jaar van Afrikaans vier. Heel voorspelbaar is die tema: “Die vele gesigte van Afrikaans.”

Dié siektetoestand by die US en ATR weerspieël die patologie van die nuwe Suid-Afrika. Die geykte betekenis van woorde word verwring of ander woorde word gebruik om die ware toedrag van sake te verdoesel. Rassediskriminasie word regstelling genoem. Verandering/nie-verbetering/opdondering word transformasie genoem. Ondergaande boere heet opkomende boere. Droogmaak/onvermoë word uitdagings genoem. Nie-meriete/korrupsie heet soms bemagtiging, ens.

Vanweë ‘n skewe agenda word dinge dikwels nie by die naam genoem nie. Byvoorbeeld, op 14 Augustus gaan daar ‘n byeenkoms by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl gehou word (ATR-webwerf, Nuus). Dit word nie, soos dit hoort, Afrikaansdag genoem nie. Nee, dit heet Taaldag, seker sodat niemand uitgesluit moet voel nie. Nico Koopman is een van die mense wat uitgenooi is om deel te neem. Hy het sy intreerede uitsluitlik in Engels gelewer en het hom as hoogleraar en dekaan onderskei met die spoed waarteen die US se Fakulteit Teologie (die ontaarde NGK-Kweekskool) verengels het. Dit is die soort manewales wat deesdae op die terrein van een van die Afrikaner se allerheiligste plekke, die Taalmonument, ontplooi word.

Wannie Carstens dien nie meer in die ATR-direksie nie. As eerste ATR-voorsitter en jare lange direksielid is sy gees egter aldaar steeds baie vaardig. Sy jongste artikel weerspieël daardie gees (ATR-webwerf 17 Julie en Die Burger, 23 Julie, p 15). Daarom voel ek verplig om in hierdie skrywe van Afrikaanssprekende blankes te praat en nie van Afrikaners nie, asook eerder van Afrikaanssprekendes as om die boosaardige term “Afrikaanses” te gebruik. Carstens skryf na aanleiding van ‘n artikel van Carryn-Ann Nel. Sy noem haarself ‘n “trotse, jong bruin vrou” (Beeld, 28 April, p 17). Op haar beurt het sy na aanleiding van ‘n artikel van Michael le Cordeur geskryf (Netwerk 24, 16 April). Hy beskou homself as ‘n ghoeroe van die “Afrikaanses”, bv van die mengeltaal Kaaps en die klopse. Carstens se artikel blyk ‘n laatgeboorte te wees. Ten spyte van die lang wordingsgeskiedenis sê Carstens niks of bitter min wat nuut is.

Le Cordeur het gal afgegaan oor die baie wit gesigte by die Ghoema-musiektoekennings. Hierdie geleentheid is op KykNet uitgesaai. Ghoema word met bruines geassosieer, daarom moet hulle, volgens Le Cordeur, die televisieskerm vul. Pleks daarvan was die uitsending, in sy loslit Afrikaans, ‘n “All White Show”. Wanneer dit by Afrikaans kom, opper hy egter geen beswaar as die ATR enige verwysing na blankes en veral Afrikaners soos die gif vermy nie. Volgens hom mag bruines nie soos “bywoners” van Afrikaans behandel word nie. Afrikaners mag egter maar in die ATR-konteks ongenoemdes, selfs onnoembares, wees en in die nuwe Suid-Afrika soos tweederangse burgers behandel word. Wanneer begin Le Cordeur om teen rassediskriminasie teen blankes te velde te trek?

Nel het in die Le Cordeur-idioom beswaar teen die baie wittes by ‘n Afrikaansbyeenkoms. Soos die lede van Open Stellenbosch wil sy “welkom voel”. Dit word algemeen aanvaar dat bruines glad nie so entoesiasties soos wittes oor Afrikaans is nie. Sy ontken dit egter en rek haar opvatting oor wat Afrikaans is tot by Nathan Trantraal se koeterwaals. Op daardie soort “Afrikaans” is sy danig trots. In die kommentaar onderaan sê die huidige voorsitster van die ATR, Anne-Marie Beukes, polities korrek, maar taalkundig inkorrek, haar steun aan Nel toe.

Le Cordeur en Nel se beswaardheid is ras-/kleurgebaseerd. Carstens, wat nie buite die raamwerk van politieke korrektheid kan dink nie, steun hulle; soos Beukes. Ooreenkomstig die mode-politiek en ATR-missie word soos volg kwantitatief gedink: Die meeste Afrikaanssprekendes is bruin, gevolglik is bruines die bepalende heilsfaktor vir Afrikaans. Die gehalte/kwaliteit van Afrikaans, soos dit ewewigtigheidshalwe hoort, mag nie in ag geneem word nie. Onderliggend aan hierdie gesindheid is die ANC se gelykheidsmanie; die een-mens-een-stem sindroom. Al die variëteite van Afrikaans word dus van gelyke waarde geag; ook dié (soos Kaaps) wat onnodig en oorvloedig met Engels besoedel is.

Veralgemenend kan gesê word dat bruines nie oor die heil, bv die gehalte en voortbestaan, van Afrikaans bekommerd is nie. Mense soos Le Cordeur, Henry Jeffreys en Danny Titus gee telkens die versekering dat vrese oor die toekoms van Afrikaans (heeltemal) ongegrond is. Hulle redenasie lui min of meer soos volg: Daar is so baie Afrikaanssprekende bruines en hulle word al hoe meer, dus is daar nie ‘n kat se kans dat Afrikaans sal uitsterf nie.

Nel verseg om te erken dat dit ‘n gebrek aan belangstelling is wat veroorsaak dat bruines versuim om (in groot getalle) by Afrikaansbyeenkomste op te daag, maar sy laat hierdie moontlikheid oop. Wie sou dan in plaas van die bruines namens hulle as spreekbuis optree? Die polities korrekte, paternalisties neigende Wannie Carstens. Terug tot by die Khoi-San en natuurlik die arme slawe kan bruines op sy steun reken.

Carstens begin sy artikel soos volg: “Nel is heeltemal reg. Te dikwels bestaan ‘n byeenkoms van Afrikaanssprekendes net uit wit mense. Ons sal die demografie van Afrikaans in ag moet neem.” Carstens se benadering is dus heeltemal in ooreenstemming met die demografie-manie van die ANC. Ooreenkomstig Carstens se wens probeer die ATR in die samestelling van sy direksie en in sy bedrywighede om hiper-demografie-inagnemend regstellend te wees. “So dikwels skitter die grootste groep moedertaalsprekers van Afrikaans deur hul afwesigheid by sulke geleenthede.” Moet die blankes hiervoor, by ope byeenkomste, die skuld aanvaar of is dit aan apatie by bruines te wyte? Dat Carstens voel hy moet namens die bruines hulle Afrikaanssaak stel, kan in sigself ‘n aanduiding wees van hierdie groep se flou belangstelling in die wel en wee van Afrikaans.

Soos Nel sê Carstens nie of hier sprake van apatie is nie. Hy kom eerder met oorbekende statistiek vorendag. Daarvolgens is “meer as 60% van die Afrikaanse gemeenskap nie wit … nie. Hiervan is meer as 50% van die totale Afrikaanse huistaalsprekers bruin.” Daarna kom Afrikaanse feeste onder sy soeklig: “As ons na Afrikaanse feeste in die land gaan, is die oorgrote meerderheid van die aanwesiges wit Afrikaanssprekendes. Dit is asof die bruin Afrikaanse gemeenskap met die Suidoosterfees in die Kaap en gedeeltelik met die KKNK gepaai [?] moet word … Maar wat van die ander feeste? Aardklop, Innibos, die Vrystaat Kunstefees,” ens.

Die Suidoosterfees word deur Media24 spesifiek met die oog op (oorwegend) bruin gehore aangebied. Daarteenoor word doelbewuste wit eensydigheid nie by die ander feeste aangetref of toegelaat nie. Polities korrek sal Carstens Media24 nie oor die pro-bruin ingesteldheid van die Suidoosterfees kritiseer nie. Hy kon wel vra waarom Media24 nie ewewigtigheidshalwe ook ‘n jaarlikse fees met die oog op (oorwegend) blanke gehore aanbied nie, bv ‘n Van Riebeeck-, Vryburger- of Boerefees. Op grond waarvan word bruines deur Media24 vir bevoordeling uitgesonder terwyl Naspers die afgelope honderd jaar sy voortbestaan en welvaart hoofsaaklik aan blankes te danke het?

Die punt is dat al die bestaande Afrikaanse feeste oopgestel vir bywoning deur enigeen is. Dit is ook bekend dat baie gedoen word om nie-wittes na hierdie feeste te lok. Dikwels word juis dit as ‘n vereiste vir enige owerheidsubsidiëring gestel. In hierdie era van vryheid mag nie-wittes nie teen hulle sin tot bywoning gedwing word nie. As die gehore deesdae steeds nie demografies verteenwoordigend blyk te wees nie, kan hierdie saak maar gerus met rus gelaat word. Voorheen was daar gedwonge rasseskeiding. Deesdae is daar gedwonge rasse-integrasie, asof dit iets is wat noodwendig goed is. Pleks daarvan behoort indiwidue en etniese groepe vryheid van assosiasie gegun te word. Daar is geen heil in die opdringing van een groep se kultuur aan ‘n ander nie. Alle blankes stel nie in die klopse belang nie. Alle bruines hou nie van boeremusiek nie. Gun elkeen die vryheid om sy kultuur uit te leef, mits dit nie die uitlewing van ander kulture aan bande lê nie.

Vervolgens gaan Carstens onbeskaamd in sy paternalistiese rat. Volgens die HAT is paternalisme “uitoefening van, kontrole oor of sorg vir onderdane [of bloot ander mense] op ‘n vaderlike manier.” Carstens skryf onrealisties/idealisties: “Die grootste groep van die bruin gemeenskap wil ook Afrikaans wees, wil hul lewe in Afrikaans leef, wil hul kinders in Afrikaans laat leer (op skool en op universiteit), wil in Afrikaans aanbid, wil in Afrikaans werk, wil in Afrikaans op verhoë en in teaters deelneem – wil dus volledig Afrikaans wees.” Daardie “grootste groep” waarna Carstens verwys, is hoofsaaklik die minder ontwikkelde bruines. Ontwikkelde bruines is geneig om (in die openbaar) buitengewoon dislojaal teenoor Afrikaans te wees. By diesulkes is daar geen begeerte om “volledig” Afrikaans te wees nie; veel eerder om hulle daarvan te distansieer. Die Verenigende Gereformeerde Kerk (VGK, wesenlik die ontaarde NG Sendingkerk) openbaar dikwels ‘n voorliefde vir Engels, selfs in situasies, soos gemeentes (bv in kerkdienste), waar dit onvanpas/disfunksioneel is. As die NG Kerk en die VGK saamsmelt sou sinodesittings en ander kerklike byeenkomste uitsluitlik in Afrikaans dikwels nie meer aanvaarbaar wees nie. Dit is vir my onbegryplik dat dít nooit as ‘n argument teen kerkvereniging gebruik word nie; seker maar omdat dit hoog in die mode is om eerder eenheid en eendersheid as “verskeurdheid”/verskeidenheid voor te staan.

“Vir die bruin gemeenskap is Afrikaans ook van belang, die behoud van Afrikaans as skooltaal en as universiteitsonderrigtaal is net so belangrik vir bruin Afrikaanssprekendes as wat dit vir wit Afrikaanssprekendes is.” Afrikaans as onderrigtaal is vir al hoe meer blanke Afrikaanssprekendes nie van deurslaggewende belang nie. By ontwikkelde bruines is dit so in nog groter mate. Dink aan die voorval enkele jare lede toe Afrikaanssprekende bruin ouers die Laerskool Mikro in Kuilsrivier wou verplig om, anders as in die res van die skool, spesiaal onderrig in Engels aan hulle kinders te verskaf. Dink aan die geval Russel Botman wat aanvanklik beweer het dat hy onderrig in Afrikaans aan die US uitbou deur bruin studente met bv studiebeurse te bevoordeel, net om later te erken dat bruin studente, soos sy eie kinders, onderrig in Engels verkies.

“Die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) het volledig Engels geword. Is ‘n omgekeerde proses nie hier nodig nie – dat die UWK weer primêr vir Afrikaanssprekendes voorsiening maak?” Let op hoe tentatief (eintlik slapgat) Carstens hom oor hierdie skandalige situasie uitlaat. Hy vra eerder ‘n vraag as om openlik en sterk op terugverandering by die UWK aan te dring. Dit is ‘n hoogleraar in Afrikaans, Jakes Gerwel, iemand wat uittartingshalwe sy intreerede in Engels gelewer het, wat as rektor die oorwegend Afrikaanse UWK in ‘n eentalig Engels inrigting getransformeer het. Hy het dit gedoen omdat ANC-politiek by hom baie swaarder as die heil van Afrikaans geweeg het. Wat die UWK sedertdien versuim om vir Afrikaanssprekende bruines te doen, word deesdae van die US verwag. Dit is waarom US-raadslid Koos Bekker verkeerdelik beweer dat die US ‘n spesiale historiese verpligting teenoor bruin studente het, terwyl dit in werklikheid ‘n opsetlik versaakte plig van die UWK is. Wat Carstens nie noem nie en (ontwikkelde) bruines se algemene belangeloosheid by Afrikaans bevestig, is dat daar nog geen daadwerklike protes uit bruin geledere teen die algehele verengelsing van die UWK opgeklink het nie. Die UWK was sedert 1960 drie dekades lank die hoofsentrum en voedingsbron van bruin kultuur. Verswarting en verengelsing het hierdie rol sedertdien grootliks vernietig.

Carstens skaar hom in so ‘n mate by die bruines dat hy Afrikaanssprekende blankes tekortdoen: “As daar gepraat word oor [studie]beurse vir Afrikaans of vir Afrikaanssprekende studente, word meestal net wit studente in ag geneem.” Dit is ‘n hoogs twyfelagtige, eintlik laakbare, stelling. As US-raadslid behoort hy te weet dat daardie universiteit talle en progressief al hoe meer studiebeurse eksklusief vir nie-wit studente beskikbaar stel. Waar studiebeurse eksklusief vir blankes beskikbaar was, het die US enersyds geweier om enigiets daarmee te make te hê, of andersyds hom met sy beswaardheid selfs tot die hof gewend. Kortom, studiebeurse eksklusief vir nie-wittes is toenemend beskikbaar, maar sodra daar sprake van studiebeurse eksklusief vir wittes is, word die US se inklusiwiteitstrewe vooropgestel.

Sonder om met voorstelle voor ‘n dag te kom, vra Carstens: “Wat kan ons doen om seker te maak die Afrikaanse gemeenskap word altyd [!] in sy volle verskeidenheid verteenwoordig daar waar Afrikaanssprekendes bymekaarkom? … Daar is werk wat op ons [!] wag” Carstens dink seker by uitstek aan Afrikaansbyeenkomste. Maar wat van ander aksies, soos wanneer teen plaasmoorde betoog word, of wanneer vrywilligers hulp verleen, bv om pikkewyne van oliebesmetting te bevry? Dan skitter nie-wittes in hulle afwesigheid. Carstens verwag van blankes om die (relatiewe) apatie/onbetrokkendheid/onbesorgdheid van bruines oor Afrikaans te verminder, op die gevaar af dat Afrikaanssprekende blankes van paternalisme beskuldig word. Deelname aan Afrikaansbedrywighede is oop vir enigeen. In baie gevalle, soos by Carstens en sy geesgenote, word agteroor geleun om bruines nie net toe te laat nie, maar hulle (meer as) welkom te laat voel. Tog is die resultate teleurstellend. Aan die blanke kant moet daar myns insiens êrens ‘n genoeg-is-genoeg wees.

Carstens gaan uit van onhoudbare aannames. ‘n Gemeenskaplike taal waarborg nie kulturele eendersheid nie. Dink maar aan die groot kulturele verskillende wat daar tussen inwoners bestaan waar die koloniale taal, bv Engels of Frans, die amptelike of algemene gebruikstaal is. Sommige wittes en sommige bruines het (in ‘n mate) Afrikaans as hulle gemeenskaplike taal en Carstens en die ATR erken dat daar groepsgewys verskille in Afrikaans aangetref word. Daardie verskille is egter nie net ooglopende voorkomsverskille, soos woordeskat en uitspraak, nie maar ook diepgaande gesindheidsverskille. Soveel te meer is daar tussen wittes en bruines kulturele verskille. Daarmee word nie ontken dat daar taal- en kultuurgewys ook oorvleueling, dus gemeenskaplike terrein, is nie. Maar om, soos Carstens in die vorige paragraaf, as ideaal te koester dat wittes en bruines by Afrikaansbyeenkomste “altyd” demografie-verteenwoordigend saamgegooi moet word, is om ernstig te dwaal. Vanweë taal- en kultuurverskille mag en behoort daar ruimte vir Afrikaansgeleenthede te wees waar die juk van demografie afgeskud en enigeen vryelik toegelaat word om deel te neem of weg te bly.

Teen die einde van sy artikel blyk dit dat Carstens ‘n Praag-leser is. Hy beweer dat iemand hom op die Praag-webwerf gekomplimenteer het met die stelling dat hy die “bruin stem in Afrikaans ingebring het.” Dit bevestig sekerlik die groot mate van onbesorgdheid/onverskilligheid wat daar by bruines oor Afrikaans bestaan; dat Carstens gevolglik voel dat hy namens bruines aan die blankes moet preek; dus die spreekwoordelike leviete moet voorlees. Van preek gepraat: Hoe meer Carstens met verkieslik ‘n ope gemoed op die Praag-webwerf lees, des te beter word die kanse dat hy tot inkeer sal kom; dus ‘n regte Afrikaner kan word.

Ondergang van Afrikaans?

In die jare sestig, sewentig en tagtig was daar ‘n tweetalige, blanke universiteit in Port Elizabeth en ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit vir bruines in Bellville. Albei is sedertdien getransformeer tot eentalige, multi-etniese, Engelse inrigtings. Daar was vyf tradisioneel Afrikaanse, blanke universiteite, naamlik te Pretoria, Johannesburg, Potchefstroom, Bloemfontein en Stellenbosch. Die universiteit in Johannesburg was die enigste met Afrikaans in sy naam: Randse Afrikaanse Universiteit. Dié naam is verander en swartes het die kampus dermate verswelg en verengels dat baie min van Afrikaans as onderrigmedium behoue gebly het. Die universiteite in Pretoria en Bloemfontein het nie veel beter gevaar nie omdat transformasie van die blankes ‘n minderheidsgroep gemaak en Engels die dominante onderrigtaal geword het. Potchefstroom en Stellenbosch is die enigstes wat die afgelope dekade steeds as oorwegend Afrikaanse universiteite gereken is.

Die Universiteit van Stellenbosch
Die Universiteit van Stellenbosch

‘n Deurlopende kenmerk van hierdie verengelsings- en verswartingsproses, met die gepaardgaande ontafrikaansing en ontwitting, is die hartlike samewerking van blankes, veral verloopte Afrikaners. By hulle neem ANC-gedienstigheid sulke afmetings aan dat die akademiese gehalte van die onderrig en dus die akademiese aansien van die universiteite ernstige skade ly. Ek wag steeds op praktiserende akademici om openlik teenkanting uit te spreek teen politieke korrektheid (bv rassistiese en seksistiese diskriminasie) by studentetoelatings, beurstoekennings en die aanstelling en bevordering van dosente. Akademiese korrektheid is saam met die blanke bewind begrawe.

Potchefstroom en Stellenbosch is die twee universiteite wat, naas Afrikaans as onderrigtaal, in die grootste mate hulle blankheid behou het. Aan albei universiteite was daar egter reeds in die tweede helfte van die vorige eeu oorverligte elemente wat die wesenlike boosheid van die ANC ontken het. Hierdie kanker het intussen terminale afmetings aangeneem met ‘n volskaalse aanslag op Afrikaansheid, om van blankheid en Afrikanerskap nie te praat nie. Dit word deesdae algemeen as evangelie aanvaar dat ‘n universiteit vir Afrikaners en selfs vir blankes nie mag bestaan nie. Die manier om hierdie moontlikheid nie net in die praktyk nie maar selfs bloot as ‘n (heilsame) idee uit te wis, is om die kern van die Afrikaner, naamlik Afrikaans, sover moontlik te vernietig.

Teen hierdie agtergrond kan die heel jongste verwikkelinge beoordeel word. Die jongste aanslag teen Afrikaans as akademiese taal het begin by wat die onwaarskynlikste instansie behoort te wees, naamlik die Afrikaanse Taalraad (ATR), wat op Potchefstroom byeengekom en met Dan Kgwadi, die nuwe rektor van die Noordwes-Universiteit (NWU), vergader het. Die uittredende ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, het daarna heeltemal ongevraagd hierdie oproep gedoen: “Gun Kgwadi sy ruimte” (Rapport, Weekliks, 9 deser, p 7). Kgwadi het reeds ondubbelsinnig verklaar dat elk van die drie kampusse (Potchefstroom, Mafikeng en Vaaldriehoek/Vanderbijlpark) die demografie moet weerspieël, dus dat die Potchefstroom-kampus oorweldigend moet verswart en verengels. ‘n Kampus mag nie “‘n enklawe vir ‘n sekere groep word” nie. Le Cordeur hou hiervan. Potchefstroom en Stellenbosch mag dus nie Afrikaans- of blanke of Afrikaner-enklawes wees nie. Oorweldigende verswarting en verengelsing maak blykbaar nie van ‘n universiteit ‘n enklawe nie. Dit word seker bloot ‘n genormaliseerde Afrika-inrigting.

Le Cordeur dink Kgwadi is maar “net van mening dat Afrikaans nie sommige studente moet verhoed om suksesvol aan die NWU te studeer nie. Hy het ‘n reuse-uitdaging (soos ook die geval was met [Russel] Botman) om ‘n heilsame balans te vind tussen die eise van die minister [van hoër onderwys, Blade Nzimande] aan die een kant en Afrikaanse ouers wat die beste vir hul kinders verlang aan die ander.” Wat Le Cordeur weet maar nie openlik erken nie, is dat hy en Kgwadi en wyle Botman ANC-kornuite is vir wie ANC-gedienstigheid baie swaarder as die heil van Afrikaans en blankes en veral Afrikaners weeg. Hy weet in hoe ‘n groot mate Afrikaans tydens die Botman-bewind aan die Universiteit Stellenbosch (US) agteruit geboer het. Daar is twee here wat nie gelyktydig gedien kan word nie: die ANC en Afrikaans.

As US-dosent en as ATR-direksielid is Le Cordeur veronderstel om die belange van Afrikaans te bevorder. Pleks daarvan steun hy blindelings elemente soos Kgwadi en Botman, wat albei Afrikaans glad nie goedgesind is/was nie. Le Cordeur het om etniese en politieke redes ook net die hoogste lof vir sy Afrikaans-dosent, Jakes Gerwel, die vernietiger van Afrikaans as onderrigmedium aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Le Cordeur gaan selfs verder. As ATR-voorsitter het hy telkens pleidooie vir die mengeltaal Kaaps (en nie vir Standaardafrikaans nie) gelewer en verkleinerend na Standaardafrikaans as maar net een van die variëteite van Afrikaans verwys. Kaaps beskou hy as ‘n soort Afrikaans, terwyl dit onmoontlik is om dit sonder kennis van Engels te verstaan. Kaaps bevorder dus die verswelging van Afrikaans deur Engels. Dit is al baie lank duidelik dat Le Cordeur se teenwoordigheid in die ATR nie geduld behoort te word nie.

Teen al die getuienis in probeer Le Cordeur ons oortuig dat Afrikaans danksy Kgwadi in Potchefstroom op die wenpad is: “Diegene wat huil oor die dood van Afrikaans in Potch [moet] weet hulle huil by die verkeerde begrafnis.” Dit is dieselfde stiksienigheid en kenmerkende logika wat in 2012 veroorsaak het dat Le Cordeur en sy mede-ANC-kornuit en etniese genoot, Henry Jeffreys, Nederlandse parlementslede probeer wysmaak het dat in die nuwe Suid-Afrika alles wel met Afrikaans is. Die twee blanke afgevaardigdes het die teenoorgestelde beweer (Praag 18.12.2012).

Kgwadi is gebore en getoë in die Noordwes-provinsie maar probeer glo nou eers Afrikaans leer. Onderliggend aan hierdie onvermoë is ‘n linkse politieke gesindheid. Dieselfde anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment was duidelik by Botman waarneembaar. Die akademiese en taalnood waarin die NWU nou verkeer, kan toegeskryf word aan die blanke senaatslede/dosente wat vir Kgwadi gestem het, pleks van die blanke rektorskandidaat (‘n uitgelese akademikus) te steun. Die sotlike argument was: dit is tyd vir ‘n nie-wit rektor; waarom dan nie sommer ‘n swarte nie. Onlangs het dit aan die lig gekom dat Theuns Eloff as NWU-rektor Leon Wessels oorgehaal het om die ondersoek na ontgroeningspraktyke op Potchefstroom te lei. Blyk Wessels se huidige gesindheid teenoor Afrikaans en Afrikaners dan nie duidelik genoeg uit sy boek, Vereeniging (2010), nie (Praag 20.10.2013), of het Eloff dit nie gelees of gewoon nie die implikasies verstaan nie?

Gelukkig het Le Cordeur se jongste manewales die kumulatiewe effek gehad dat ‘n ATR-direksielid die swaard teen hom opgeneem het. Alana Bailey se reaksie is onder die opskrif, “Gaafheid sal nie die taal red” nie, gepubliseer (Rapport, Weekliks, 16 deser, p 7). Sy skryf dat sy nie durf saamstem met Le Cordeur nie. Sy haal Kgwadi aan waarvolgens hy beweer dat Afrikaans die sondebok is wat veroorsaak dat sommige (swart) studente nie suksesvol studeer nie. Dit weerspreek Kgwadi se “versekering aan die ATR dat die huidige taalbeleid onveranderd gaan bly.” ‘n Mens soos Le Cordeur word myns insiens maklik mislei omdat sy linkse politiek hom hoogs vatbaar vir misleiding maak. Hy het geen werklike aanvoeling of simpatie met ‘n Afrikaner- en Afrikaanse “enklawe” nie.

Bailey verduidelik wat transformasie behels: dat die demografiekaart gespeel word en alle Suid-Afrikaanse universiteite daarvolgens dus oorweldigend swart en Engels moet wees. Die ander tale word “stelselmatig doodgewurg.” Le Cordeur weet dit, maar sy liefde vir die ANC dring hom om ander mense, insluitende die ATR-direksielede, te probeer mislei. Bailey formuleer van haar argumente soos volg: “Die bewese voordelige reg tot moedertaalonderrig word telkens op die ideologiese altaar geplaas juis met die argument dat almal baat vind by die transformasie. Gemeenskappe hanteer mekaar en mekaar se tale nie met wedersydse erkenning en respek nie, maar word almal getransformeer tot ‘n posisie van gelyke diskriminasie en ontmagtiging. Só word verskeidenheid in die land saam met akademiese uitnemendheid weens die voordele van toegang tot moedertaalonderrig vernietig. Die gunsteling-strategie om teenstanders van transformasie se monde te snoer is om hulle valslik van rassisme en eksklusiwiteit te beskuldig.”

Kgwadi sien benadeling by swartes raak, maar wat van die wit, Afrikaanse kinders in die Abraham Kriel-kinderhuis op Potchefstroom? Wat gebeur, “is dat Afrikaans so op kampusse gemarginaliseer word dat diegene van alle ras- en inkomstegroepe wat minder vaardig in Engels is, al hoe minder tersiêre studie-opsies het. Hulle kan kies uit meer as 30 universiteitskampusse met Engels as onderrigmedium, met net Potchefstroom wat nog oorwegend Afrikaans is.”

“Diegene wat die transformasie-agenda dryf, erken nie die verskil tussen eksklusiwiteit en minderheidsregte nie … Die regte van die minderheid tot byvoorbeeld moedertaalonderrig word erken, en sou geen ander gemeenskap dit ingelyks opeis nie, beteken dit nie dat dit regverdig is dat dié gemeenskap se eis ontken mag word nie. As alle tale nie tot hoëfunksievlak ontwikkel nie, gee dit nie aan enigeen die reg om die tale wat wel dié status bereik het, weer tot laefunksievlak te laat degenereer nie.” Wat op die spel is, is “die toekoms van Afrikaans as hoëfunksietaal en toegang tot moedertaalonderrig vir die taal se sprekers.”

Hierna het Heilna du Plooy, ‘n Afrikaans-dosent aan die NWU, tot die debat toegetree met ‘n artikel onder die opskrif, “Ideologiese kultoertjies is gevaarlik” (Rapport, Weekliks, 23 deser, p 7). Sy vertel van haar ondervinding in ‘n ministriële taakspan waarin die ideologiese grondslag dermate ‘n oorheersende rol gespeel het dat geen insette iets daaraan kon verander nie. Dit is myns insiens die groot probleem in hierdie konteks: dat Afrikaanssprekende blankes tot eie voordeel (of ter wille van die vrede, of weens doodgewone slapheid) en sonder gesonde weerstand hulle deur die heersende ideologiese stroom laat meevoer.

Dit gebeur nie met Du Plooy nie omdat sy genoeg ideologiese insig toon. “Die 20ste eeu was een van groot ideologieë wat ‘n geweldige invloed op die gang van die geskiedenis gehad het. Enigeen met net effense insig in die kommunisme, nasionaal-sosialisme en selfs apartheid sal bewus wees van hoe sterk ‘n ideologie kan wees, hoe dit mense kan meesleur en veral hoe dit met verloop van tyd deurskynend word – hoe mense dit nie meer raaksien vir wat dit is nie.”

Myns insiens is dit ‘n gebrek van ideologiese insig wat die ondergang van die blanke politieke bewind veroorsaak het. Dit is hierdie selfde tekortkoming wat die einde van Afrikaanse universiteite en skole verhaas. Du Plooy skryf tereg dat “ons ons nou net in ‘n ander ideologiese stelsel bevind – ‘n ideologie wat deur ‘n bepaalde party deurgevoer word en met sy getalle-oorwig besluite opdwing wat sy ideologiese invloed op ons lewe steeds enger en meer beangstigend maak.”

“In die afgelope 20 jaar het die kulturele ruimte van Afrikaanssprekende mense onteenseglik drasties ingekrimp as gevolg van die ideologiese knyptang waarin die onderwys, die uitsaaiwese en universiteite geplaas is … Dit kan … mooi en heiliger as heilig klink om te sê universiteite, soos die Noordwes-universiteit, moet vir almal toeganklik wees, dat ‘n unitêre stelsel nodig is en dat verengelsing onafwendbaar is om goeie resultate te bereik. Maar waarheen moet Afrikaanssprekende studente (van alle kleure) gaan? … Hieroor wil ek in my hande huil … Daar is genoeg prestasies in Afrikaans bereik om dit ‘n bate vir die land te maak.”

“Ek weet … as die gebruik van Afrikaans op universiteitsvlak verklein, Afrikaans op alle vlakke van onderwys afgeskaal sal word … Dit is waarom ek so ongemaklik raak as mense [soos Le Cordeur en Kgwadi] mooi broodjies bak en leë, vertroostende woordjies gebruik, want ek weet dit mis die punt, dit ontwyk die probleem, dit is naïef en eintlik gevaarlik. As jy jou woorde reg kies, kan alles skadeloos lyk – maar daar is hopelik nog mense wat vir hulleself dink.”

Op 24 deser is ‘n beeld- en klankinsetsel op die ATR-webwerf gepubliseer van ‘n televisie-onderhoud wat op die 19de met Anne-Marie Beukes, die nuwe voorsitster van die ATR, gevoer is. Sy is gepreokkupeer met Afrikaans by nie-wit sprekers. Beukes bevestig my vermoede/vooroordeel dat geen reddende krag van haar op die ATR sal uitgaan nie. Oor die taalkrisis op Potchefstroom en Stellenbosch het daar teen die 24ste nog geen reaksie (behalwe Le Cordeur en Bailey se bogenoemde skrywes) van die ATR gekom nie. Dit het eers daarna gebeur en toe op versoek. (Daaroor berig ek volgende keer.) ‘n Mens kan maar net hoop dat Bailey genoeg steun vir haar standpunt in die ATR sal ontvang sodat hierdie instansie tot ‘n volwaardige Afrikaanse taalraad omvorm kan word.

Op 22 deser het die US-raad uitsluitlik oor die nuwe taalbeleid vergader. Geen beduidende inligting oor die voorstelle is vooraf openbaar gemaak nie. Die tragedie is dat die voorsitter van die Konvokasie, Christo Viljoen, anders as sy voorganger, Pieter Kapp, die taalstryd uit die openbare oog wil hou. Dít terwyl dit uit Kapp se boek baie duidelik blyk hoe daar tydens die rektorskap van Chris Brink en Russel Botman gelieg, bedrieg en agteraf ten koste van Afrikaans gekonkel is (Praag 6 April). Mense met eerstehandse kennis beweer reeds lank dat Afrikaans nie meer die hoofonderrigtaal aan die US is nie.

Die kern van die saak is: “Die nuwe Taalbeleid gee gelyke status aan Afrikaans en Engels.” Ondervinding het oor en oor bewys dat sodanige gelyke status nie volhoubaar is nie. Al probeer die US die publiek mislei, beteken die nuwe taalbeleid dat die US mettertyd eentalig Engels gaan word. Die ideaal van Chris Brink en Russel Botman gaan verwesenlik word. Die nuwe amptelike gelyke status van Afrikaans en Engels geld net voorgraadse onderrig. By nagraadse onderrig en navorsing word die oorheersing van Engels, insluitende eentaligheid, sienderoë toegelaat. Studente word bv nie aangemoedig om magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf nie. Dosente word ook nie versoek om by voorkeur in Afrikaans te publiseer nie. Op die hoogste akademiese vlak het Afrikaans dus reeds stiefstatus. Ook word geen woord gerep oor die administratiewe taal van die US nie. Dáár sal die gelyke status nie afgedwing word nie en sal daar na verwagting baie gouer as in die klaskamers algehele verengelsing intree. Hiervoor verskaf die ANC-regering ‘n skynbaar waterdigte maar valse argument: om alles in twee tale te doen, is nie kostedoeltreffend nie, daarom word alles uitsluitlik in Engels gedoen, want almal verstaan mos Engels.

‘n Voorbladsyberig in Rapport (23 deser) handel oor die nuwe US-taalbeleid. Hermann Giliomee se mening is heeltemal tereg: “Die besluit maak die deur wawyd oop vir die volskaalse gebruik van Engels as enigste onderrigtaal … ‘Die proses van verengelsing sal nou net versnel.'” Daar word ook berig oor Kgwadi wat Afrikaans as ‘n “hindernis” op Potchefstroom beskou, dat hy glo nie aan die beleid van “meertaligheid” [ook ‘n gewilde US-term] gaan torring nie, maar ook dat hy hou van die “buigsaamheid” van die NWU se amptelike taalbeleid. Dit is eintlik baie duidelik dat sowel Stellenbosch as Potchefstroom ANC-gedienstig en onomkeerbaar op pad na verswarting en Engelse eentaligheid is.

Op die daarop volgende bladsy stel Rapport sy standpunt. Ook daar word teruggekrabbel. Pleks van op twee Afrikaanse universiteite (Stellenbosch en Potchefstroom) aan te dring, soos in die nuwe Suid-Afrika die gewoonte was, pleit Rapport dat een universiteit (eintlik kampus), naamlik Potchefstroom, Afrikaans moet wees. Ook hier word die US reeds as Afrikaanse universiteit afgeskryf. Dit is hierdie einste US-raad wat môre gaan besluit wie die volgende US-rektor gaan wees. Daar is naarstiglik na ‘n Botman-kloon gesoek.

Maar hoe reageer Die Burger, eens die vaandeldraer van Afrikaans in die suide, op die amptelike afskakeling van Afrikaans aan die US? Eikestadnuus het reeds op 20 deser (p 4) berig dat die US-raad oor die taalbeleid gaan vergader. Die Burger het dit eers op die 22ste (p 5) gedoen. ‘n Mens sou dink hierdie koerant sou, as hy steeds is wat hy was, ‘n voorbladsyberig en ‘n hoofartikel oor die raadsbesluit publiseer. Nie een van die twee het gebeur nie. Vir Die Burger is die heil van Afrikaans nie meer ‘n prioriteit nie.

wanniecarstens_engelsIn die uitgawe van die 24ste (p 2) word inligting soortgelyk aan dié op die US-webwerf (kyk hierbo) onder die positiewe opskrif, “US sê ja vir meertaligheid,” verskaf. Ook word die ydele hoop verkondig dat “die posisie van Afrikaans versterk [gaan] word.” Die indruk wat die aanbieding en inhoud van die berig op my gemaak het, is dat Afrikaans, waar dit saak maak, bitter min opregte vriende oor het. Daar het geen protes van ‘n enkele Afrikaans-dosent aan die US opgeklink nie. Daarteenoor het Heilna du Plooy op Potchefstroom ‘n agtingswaardige voorbeeld gestel. Sover bekend swyg haar kollega, Wannie Carstens, steeds, selfs al moet hy teen hierdie tyd die benadeling van Afrikaans weens politieke korrektheid op die kampus ervaar en dit ook aan sy eie bas voel.

Oor wat na die 24ste gebeur het, skryf ek volgende keer.

Michael le Cordeur en rasgegronde sportkwotas

Michael le Cordeur is reeds aan Praag-lesers as opvoedkundige en kenner van Afrikaans bekend. Opvoedkunde is sy doseeropdrag aan die Universiteit Stellenbosch (US) en as taalkundige het hy in so ‘n mate uitgemunt dat hy die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad is. Hy het hom ook bewys as connoisseur van bruin kultuur, bv die mengeltaal Kaaps, die klopse en rieldans. Maar hierdie man is in sy eie oë so veelvlakkig soos ‘n goed geslypte diamant.

Op 12 deser het Le Cordeur nogeens ‘n forumartikel in Die Burger gepubliseer (p 11). Hierdie keer belig hy ‘n ander dimensie van sy deskundigheid. Hy “was 20 jaar by die administrasie van sport betrokke.” Sy frustrasie oor gewone mense se onkunde blyk uit hoe lank gelede (1997) hy reeds “‘n pleidooi om die speelveld gelyk te maak,” gelewer het. Dit is ANC-terminologie wat die teenoorgestelde beteken van wat gesê word. Le Cordeur en ander kamerade wil juis die speelveld ongelyk maak en dit word ten koste van blankes se belange gedoen. Tensy dit gebeur, kan nie-wittes in baie gevalle nie mededingend wees nie; op talle terreine, wat sport insluit.

Die aanleiding vir Le Cordeur se jongste artikel is ‘n brief van Bootjie van Mosselbaai wat op 26 Junie dit in Die Burger gewaag het om “net een vragie te vra”: Waarom is kwotas afdwingbaar by rugby maar nie by sokker nie? Le Cordeur assosieer rugby met blankes, spesifiek Afrikaners, en sokker met swartes. As ANC-aktivis voel hy hom dus geroepe om vir Bootjie tereg te wys. Le Cordeur het nie net in 1997 absolute helderheid oor hierdie saak gehad nie, want hy het glo ook in 2005 en 2010 opvolgartikels hieroor gepubliseer om aan ons gewone mense die waarheid te vertel. Wat volg is Le Cordeur se kenmerkende eensydigheid, gevoed deur bevooroordeeldheid. Danksy die heersende sug na politieke korrektheid verwag hy blykbaar dat hy sonder teenspraak sal wegkom met wat hy ook al kwytraak.

Glashelder en neerbuigend reageer Le Cordeur soos volg op Bootjie se vraag: “Die eenvoudige antwoord is dat sokker nooit ‘n uitsluitingsmeganisme gehad het nie.” Dit is soortgelyk aan die ANC-retoriek dat die vredesikoon Nelson Mandela nooit ‘n vlieg skade aangedoen het nie; dat hy net goed gedoen het en toe sluit die slegte wittes hierdie baasversoener sommer 27 jaar lank op. Dat Mandela ‘n geweldenaar was wat sy tronkstraf aansienlik kon verkort het as hy bereid sou wees om geweld af te sweer, word deur ANC-kornuite verswyg. Le Cordeur en sy mede-ANC-aktiviste gaan voort om te glo dat die absolute ontkenning van feite die beste manier is om andersdenkendes te oortuig. In die praktyk lewer hierdie strategie egter nie altyd die verlangde resultate nie.

“Omdat sokker van meet af aan ‘n multikulturele sport was, is kwotas onnodig.” Le Cordeur het sekerlik gehoop dat hy op hierdie blatante manier die debat gewen het. Die probleem is dat daar mense is wat die geskiedenis beter as Le Cordeur ken en dit nie probeer herskryf om eie politieke oogmerke te bereik nie. Willem Laubscher, Bettysbaai, skryf: “Voor die 1939-oorlog het klubs in die WP, soos Peninsula, Clyde en Hibernian, o.12- en o.16-spanne gehad. Alle spelers moes by die WP-sokkervereniging registreer” (Die Burger, 15 deser, p 14). Geboortesertifikate en voorkoms is gebruik om die etnisiteit van iedere speler te bepaal. Laubscher verwerp dus Le Cordeur se wilde bewering dat sokker nooit ‘n uitsluitingsmeganisme gehad het nie.

As neo- of skynswarte skaar Le Cordeur hom nie bloot by swartes en sokker nie. Hy neem daadwerklik standpunt teen blankes en rugby in. “Rugby, daarenteen, het bruin en swart spelers verbied om vir wit klubs en die Springbokspan te speel.” Na die politieke ramp van 1990/1994 het rasgebaseerde sportkwotas mode geword. Teen 1997 was kwotas, volgens Le Cordeur, (nog) nie beleid nie. “Dit was bedoel om slegs ‘n proses te wees totdat die speelveld in Suid-Afrika gelyk sou wees.”

Onderliggend aan Le Cordeur se standpunt is die ANC-dogma dat alle mense gelyk of wesenlik eenders is. Op alle gebiede, insluitende sport, moet die demografie weerspieël word. “Die doel [met kwotas] is om die demografiese wanbalans in die Suid-Afrikaanse nasionale spanne in die kortste moontlike tyd reg te stel.” As die demografie nie weerspieël word nie, word wittes en hulle rassebeleid, soos segregasie en apartheid, as die sondebokke geëtiketteer en nie-wittes as die benadeelde slagoffers voorgehou. Gerieflikheidshalwe word sokker nie aan hierdie demografietoets onderwerp nie. ‘n Mens mag mos nie in swart Afrika fout vind met bv die 100% swart Bafana Bafana in 2010 se Wêreldbekertoernooi nie. In werklikheid was dit ‘n doelbewuste ANC-gedienstige politieke skuif.

As Le Cordeur egter as selferkende sportkenner hom verwerdig om onbevooroordeeld na sport te kyk, sal hy sien dat swartes dwarsoor die wêreld nie uitmunt in sporte soos swem, tennis, gholf en fietsry nie. Swartes vaar dikwels beter as wittes in bv naellope. Pas het dit geblyk dat selfs in internasionale sokker die wittes steeds baas is. Pleks van (omstrede) lyste op te stel van die sportsoorte waarin onderskeidelik wittes en nie-wittes uitmunt, volstaan ek met hierdie onomstootlike feit: Mense verskil indiwidueel en etnies en hierdie verskille kan nie sonder meer aan ‘n bepaalde rassebeleid toegeskryf word nie. Fikile Mbalula, die minister van sport, se minstens 60% nie-wittes/swartes in bv die Suid-Afrikaanse swemspan gaan nie roem aan hierdie droewe land besorg nie. Mense sonder natuurlike swemtalent gaan in hierdie proses eerder versuip. (Le Cordeur noem mos dat sportkwotas ‘n proses is.) Met dooies kan daar nie ‘n nasie gebou word nie.

Geykte ANC-retoriek word deur Le Cordeur sonder meer herhaal, bv: “Suid-Afrika is die mees ongelyke land in die wêreld.” Is die toestand in alle lande deeglik nagegaan? In watter opsigte is Suid-Afrika die ongelykste? As dit waar is, is dit noodwendig die skuld van die blankes en hulle rassebeleid? Kom ongelykheid (bv intellektueel) nie ook doodgewoon/natuurlik by mense dwarsoor die wêreld voor nie?

Tot wanneer moet Le Cordeur se benadeeldes bevoordeel en wittes in dié “proses” benadeel en bv “beskikbare hulpbronne” gedeel word? “Totdat Suid-Afrika … waarlik gelyk is in elke faset van die lewe.” Dit is werklik en letterlik ongelooflik dat ‘n dosent met ‘n doktorsgraad so ‘n stelling kan maak. Baie mense (insluitende kinders) met ‘n bietjie gesonde verstand sal dadelik insien dat ‘n situasie waarin almal “waarlik gelyk is in elke faset van die lewe” nooit plaaslik of in enige ander land bereik kan word nie. By implikasie sê Le Cordeur dat regstellende aksie en sportkwotas (as ‘n onderdeel daarvan) gekom het om vir altyd te bly.

Bootjie van Mosselbaai vra tereg aan Le Cordeur: “Wanneer gaan die speelveld gelyk wees?” (Die Burger, 21 deser, p 10). Die kunsmatig geskepte “gelyke speelveld”, oftewel wanbalans, geld reeds so lank ten koste van blankes dat ‘n “gevoel van verontregting, diskriminasie en rassisme” by hulle gewek is. Bootjie noem “dat ons spansport tot middelmatigheid gedoem kan word indien die resultaat van die kwotabeleid nasiebou kan bevorder.” Die nasionale sokkerspan weerspieël sekerlik nie “die reënboognasie” nie.

Uit Le Cordeur se teks blyk dat hy op kenmerkende wyse nie-wittes/swartes as goed en blankes as sleg voorstel. Hy is sekerlik ook sterk ten gunste van politieke inmenging in sport. Maar was dit nie hy en ander UDF/ANC-aktiviste wat in die jare sewentig op die UWK-kampus (ek en hy daar) saam met internasionale sportorganisasies teen politieke inmenging kapsie gemaak het nie? Was dit nie hy en ander kamerade, soos Russel Botman, wat betoog het vir die afskaffing van alle rassediskriminasie nie? Waarom sou hy dan deesdae aan die Botman-US blatante rassediskriminasie by studente-toelating, die toekenning van studiebeurse, die aanstelling en bevordering van dosente, ens, goedkeur? Is dit nie dalk omdat die beleid nie-wittes bevoordeel en wittes benadeel nie? Is Le Cordeur se aanstelling aan die US, soos dié van myns insiens glad te veel ander mede-bruines, nie (deels) aan hierdie anti-akademiese beleid te wyte nie? Hy en sy etniese genote word bevoordeel. Maar omdat meriete deur rassistiese en seksistiese oorwegings oordonder word, is die vraag of sodanige beleid in die belang van die US as akademiese inrigting is.

Die gelyke speelveld waarna Le Cordeur verwys, is in werklikheid die teenoorgestelde, naamlik ‘n gefrabriseerde en hoogs ongelyke speelveld wat doelbewus teen die blankes gelaai is. Die punt wat ek wil stel, is dat Le Cordeur se standpunt oor hierdie speelveld sedert 1997 dieselfde gebly het. Daarteenoor het hy sedert die jare sewentig sy deuntjie oor politieke inmenging in sport en die afskaffing van alle rassediskriminasie verander. Die rede hiervoor is myns insiens opportunistiese bevoordeling van homself en sy etniese genote wat van bruin tot generies swart uitgebrei is.

Het die Afrikaanse Taalraad hom aan sensuur of sluheid skuldig gemaak?

Praag-lesers behoort reeds bewus daarvan te wees dat die Afrikaanse Taalraad (ATR) berigte oor Afrikaans afkomstig uit bv Die Burger en Beeld op sy webwerf herpubliseer. Op die 14de het dit bv die teks van Leopold Scholtz se rubriek in Die Burger (13 deser) hergepubliseer en op dieselfde dag ook ‘n ander berig wat in Beeld (14 deser) verskyn het.

Ek vestig vervolgens die aandag op laasgenoemde berig, wat met die opskrif “Afrikaans en wil net hier bly” in sowel Beeld as op die ATR-webwerf gepubliseer is. Dié teks is deur Lourensa Eckard geskryf. Dit handel oor bevindings van die maatskappy FutureFact. Ek herhaal (om redes wat hieronder duidelik sal word) net die inligting wat direk op Afrikaans betrekking het en nie die ander (bv suiwer politieke) gevolgtrekkings nie. Stellings soos die volgende word gemaak:

  • “Afrikaanssprekendes voel net so deel van Suid-Afrika as hul Engelssprekende en Afrikataalsprekende landgenote.”
  • “Afrikaanssprekendes is ook net so toegewy aan Suid-Afrika soos hul nie-Afrikaanssprekende landgenote.”
  • “Sowat 93% [Afrikaanssprekendes] meen woorde wat ander rasse as beledigend mag ervaar, behoort nooit gebruik te word nie.”

Nou kom ek by ‘n myns insiens baie interessante waarneming. Lourensa Eckard se berig is op 14 deser ook in Die Burger (p 3) gepubliseer, met hierdie opskrif: “Afrikaans, ‘maar beslis van SA’.” In hierdie geval is die volgende twee paragrawe bygevoeg:

“Altesaam 66% van alle Afrikaanssprekende ouers verkies dat hul kinders in Engels onderrig ontvang.

Die meeste bruin Afrikaanssprekende ouers (88%) verkies ook dat hul kinders in Engels onderrig ontvang. Die meerderheid van die Afrikaanse kinders is tans in Afrikaanse skole.”

Op 12 deser het Danny Titus in Beeld inligting oor die 2011-sensusstatistiek verskaf. Daarvolgens was daar 2 710 461 blankes, 3 442 164 bruines, 58 700 Asiate en 602 000 swartes wat Afrikaans as moedertaal het. Volgens FutureFact se bevindings is net 34% van hierdie ouers Afrikaans-getrou deur onderrig in Afrikaans vir hulle kinders te verlang. Die Afrikaans-ontrouheid van die wittes, Asiate en swartes word nie afsonderlik gespesifiseer nie, maar in die geval van bruines is net 12% Afrikaans-getrou. Asiate en swartes is myns insiens hoogs waarskynlik heelwat minder Afrikaans-getrou as blankes. Uit die groot verskil tussen die genoemde 34% en 12% volg my afleiding dat blankes in ‘n massiewe mate meer Afrikaans-getrou as bruines is; in so ‘n mate dat daar in werklikheid baie meer wit as bruin Afrikaans-getroues is. Dit is moontlik om hierdie rede dat daar in die berig polities korrek nie gespesifiseer word presies hoe groot die gaping tussen die dislojaliteitspersentasie van wittes en dié van bruines is nie; ‘n mens mag deesdae mos eintlik nie waag om wittes gunstiger as bruines voor te stel nie.

Die weglating van die aangehaalde twee paragrawe in Beeld en hulle byvoeging in Die Burger kan moontlik daaraan toegeskryf word dat Beeld min(der) bruin lesers het, terwyl bruines ‘n beduidende sirkulasie- en maatskaplike faktor in Die Burger se invloedsfeer is.

Maar die interessante vraag wat by my opgekom het, is: Waarom het die ATR gekies om die Beeld-berig te herpubliseer en nie die vollediger berig wat in Die Burger gepubliseer is nie? Die ATR herpubliseer immers gereeld berigte wat in hierdie twee koerante verskyn. Die redaksie van die ATR-webwerf neem dus op ‘n deurlopende grondslag kennis van wat hierdie koerante oor Afrikaans publiseer. Dat die korter Beeld-berig doelbewus (dus nie toevallig nie) vir herpublikasie gekies is eerder as Die Burger se berig kan nie aan ‘n gebrek aan ruimte toegeskryf word nie. By elektroniese publikasie is ruimte ‘n baie geringer faktor as by gedrukte publikasie op papier. Ook sou die langer berig in Die Burger die lesers van die ATR-webwerf beter oor ‘n belangrike aspek van Afrikaans ingelig het.

My gevolgtrekking is dat die ATR nie hou van wat in die twee paragrawe staan wat hierbo laaste aangehaal is nie. Die ATR verkies dus dat sy lesers nie hiervan kennis neem nie. Dit is bekend dat die ATR van die herhaaldelik uitgesproke standpunt uitgaan dat die toekoms van Afrikaans in groter mate van bruines as wittes afhang omdat daar meer bruin as wit Afrikaanssprekendes is.

Hierdie suiwer kwantitatief-gebaseerde standpunt ignoreer doelbewus die kwaliteit van die Afrikaans wat gebesig word. Daarom beskou die ATR die mengeltaal Kaap sonder meer as ‘n variëteit van Afrikaans. Wat die ATR betref, maak dit skynbaar nie saak hoe grondig of buitensporig Kaaps met Engels (bv woorde, frases, anglisistiese uitdrukking, sinsbou) besoedel is nie.

Die ATR se oordrewe beklemtoning van die rol van bruin Afrikaanssprekendes gee ook woema aan die oproepe om die herstandaardisering van Afrikaans. Myns insiens is die ATR se standpunt dat sodanige herstandaardisering veral die vorm van die verbruining en die gelyktydige ontwitting van Afrikaans moet aanneem.

Die fundamentele probleem wat die ATR met daardie gewraakte twee paragrawe het, is tweeledig. Enersyds bevestig dit by implikasie dat bruines in groter mate as wittes dislojaal teenoor Afrikaans is. Andersyds verwater dit die ATR se kwantitatief-gebaseerde argument dat die toekoms van Afrikaans by uitstek van die bruines afhanklik is. My standpunt, daarenteen, is dat blankes in ‘n massiewe mate meer Afrikaans-getrou as bruines is; dat daar in werklikheid meer wit as bruin Afrikaans-getroues is. Hieruit volg hierdie belangrike gevolgtrekking: Die toekoms (soos die verlede) van Afrikaans, selfs sonder inagname van die gehalte daarvan, is ongetwyfeld in die hande van blankes. In die praktyk is die heil van Afrikaans nie primêr aan bruines uitgelewer soos die ATR ons so graag wil wysmaak nie.

Hoe sal ons die gedrag van die ATR, met verwysing na die weglating van daardie twee paragrawe, karakteriseer of etiketteer? Byvoorbeeld, as sensuur of as sluheid? Ten slotte ook hierdie fundamentele vraag: Behoort ons die heil van Afrikaans aan die ATR toe te vertrou?

Michael le Cordeur en die Lwandle-gebeure

“Die woede in my sal ná ‘n paar dae uitgewoed wees.” Só skryf Michael le Cordeur in sy hoeveelste forumartikel in Die Burger (10 deser, p 15). Soos gebruiklik vestig die koerant die aandag daarop dat Le Cordeur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR) is. Hierdie keer skryf Le Cordeur egter nie oor Afrikaans of taalsake nie, maar direk oor die politiek; blykbaar in sy hoedanigheid as gerekende gewete oor maatskaplike sake.

Die aanleiding vir sy artikel is die Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Sanral) wat ‘n hofbevel verkry het om onwettige plakkers van sy grond te Lwandle by die Strand te verwyder. Die krotte is gesloop en die inwoners moet toe elders ‘n heenkome vind. Die ANC gee die regerende DA in die Wes-Kaap en in die Kaapse Metropool die skuld vir die haweloosheid van hierdie mense. Volgens die ANC is hierdie onmenslike daad gepleeg omdat hierdie plakkers in die afgelope verkiesing nie vir die DA gestem het nie. Later is berig dat hierdie swartes op ander Sanral-grond in Blackheath hervestig sou word, maar bruines in Blackheath is sterk hierteen gekant. Al is ‘n koerant veronderstel om sy lesers in te lig, verswyg Die Burger polities korrek enige direkte verwysing na etnies gebaseerde wrywing tussen bruines en swartes.

Wat maak die woedende Le Cordeur van hierdie situasie? Voorspelbaar begin hy by Distrik Ses, dus by die blanke bewind se apartheidsbeleid. Hy kom met die volgende oordrewe formulering vorendag: “Daar is ook Suid-Afrikaners vir wie die Kaap steeds die plek is waar hulle ‘die slegste moontlike tye’ ervaar het. Soos hulle wat in die jare sestig deur die vorige regering uit Distrik Ses verjaag en na die onherbergsame, windverwaaide Kaapse Vlakte verban is.” Beter huisvesting as die krotbuurt waarin hulle gewoon het, is destyds in Michells Plain en elders deur die Nasionale Party-regering voorsien. Le Cordeur probeer egter sy lesers wysmaak dat die omstandighede onherbergsaam vir hierdie sogenaamde bannelinge was.

Soos talle ANC-propagandiste voor hom gebruik hierdie ATR-voorsitter nie die woord stootskrapers nie. Hy verwys twee keer na die “bulldozers” wat die krotte in Distrik Ses en Lwandle platgestoot het. As ‘n mens soos Le Cordeur ‘n pleitbesorger vir Kaaps is, hoef jy nie voorkeur aan Afrikaanse woorde te gee nie en mag jy blykbaar maar van “bulldozers” praat. Hy lieg doelbewus oor stootskrapers om sy analogie tussen Distrik Ses en Lwandle te probeer versterk. Tot die verskyning van Le Cordeur se artikel is nêrens in enige berig in Die Burger genoem, of op ‘n foto gewys, dat stootskrapers in Lwandle gebruik is nie. Die Burger sou so ‘n kans op sensasie nie onbenut laat verbygaan nie. Daar is genoem dat hamers en byle tydens die slopings gebruik is.

[Oor sy besoek aan Orania (LitNet 10 deser) skryf Le Cordeur: “Niemand se huise word met bulldozers, byle en pikke afgebreek nie.” Naas die fiktiewe stootskrapers word die hamers nou pikke. Dit is duidelik dat Le Cordeur nie betroubaar met feite omgaan nie. Soos verwag kon word, betreur Le Cordeur as integrasionis dit dat Orania se skool etnies homogeen wit is. Hy kan gerus begin wonder waarom Orania misdaadvry en selfonderhoudend is. Dalk kan dit aan die gehalte van die inwoners toegeskryf word.]

Wat Le Cordeur oor die Lwandle-gebeure ontstel, is dat die slegte wittes destyds nie-wittes uit Distrik Ses verskuif het en nou gebeur iets soortgelyks onder sy geliefde ANC-bewind. Met verwysing na George Orwell se Animal Farm vergelyk hy die NP-bewind met “die wrede plaaseienaar” waarvan daar ontslae geraak is. Maar nou vind dieselfde onmenslikheid onder swart bewind plaas, terwyl die ANC belowe het dat mense nooit weer verskuif sou word nie. Wat Le Cordeur nie sal erken nie, is dat die Distrik Ses-verskuiwings veel mensliker en doeltreffender as dié van Lwandle uitgevoer is.

Dan kom Le Cordeur met hierdie vinjet oor die Lwandle-slopings: “Hoe sal ‘n student wat vir haarself moet sorg en wie se hut en studiemateriaal deur laggende kontrakwerkers vernietig is, vooruitgaan in die lewe? Hoe gaan ‘n matriekleerder wat nou haweloos en boekeloos is, leer vir die eksamen om daardie volgende tree vorentoe te gee? … hoe leef jy met jou gewete saam?”

Die persoon wat hierdie drie vrae stel, is dieselfde mens wat (waarskynlik) die UDF/ANC se slagspreuk, “Liberation before Education,” gesteun het. Toe het Le Cordeur hom nie afgevra hoe skoliere hulle skoolloopbaan gaan voltooi nadat vier van sy klasmaats die Hoërskool Bergrivier in Wellington in 1976 aan die brand gesteek het nie. In dieselfde tyd het Russel Botman die onrusstoking op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland gelei. Toe die tydelike houtgebou van die handelsfakulteit afgebrand is, het mede-bruine Eltie Links, ‘n dosent in ekonomie, se feitlik voltooide magisterverhandeling in die slag gebly. Het Le Cordeur se gewete hom toe dermate gepla dat hy tot sy sinne gekom en hom aan die “bevrydingstryd” onttrek het? Nee, hy het, sover ek weet, voortgegaan om die UDF/ANC se vandalisme, misdaad, geweld en ander onbeskaafde dade te steun.

Le Cordeur is tans ‘n dosent in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch (US). Voorspelbaar noem hy Adam Small ‘n “reus” in die letterkunde. Net so voorspelbaar bestudeer sy studente vanjaar een van Small se dramas. Om hierdie rede het hy dit wenslik geag om vir sy studente Distrik Ses te “gaan wys”. “Die foto’s wat die laaste paar dae [van Lwandle] in Die Burger verskyn het, sal eendag, à la Distrik Ses, in ons land se geskiedenis opgeteken staan as die dag toe die wonderwerk [van die nuwe Suid-Afrika] in ‘n nagmerrie ontaard het. Met volgende jaar se uitstappie sal ek my studente gaan wys waar Lwandle is.”

As dosent gaan Le Cordeur dus voort met sy politieke aktivisme. Dit is soortgelyk aan die gedrag van Nico Smith wat destyds as US-dosent in teologie sy studente na omstrede plekke in die Kaapse Skiereiland geneem het om sy eie linkse politieke agenda te bevorder. Smith het hom toe in sterk teenstand van die rektor en ander akademici vasgeloop. Die verideologiseerde Botman-US sal myns insiens geen beswaar teen Le Cordeur se linkse politiekery hê nie. Maar bevorder sy gedrag die saak van Afrikaans? Moet hy hoegenaamd langer as voorsitter van die ATR geduld word?

Na die verskyning van Le Cordeur se artikel het ek al die berigte oor die Lwandle-sage in Die Burger herlees. Die nag het nie op 3 Junie oor die nuwe Suid-Afrika toegesak soos Le Cordeur beweer nie, want die slopings het reeds op die 2de begin. Die plakkers het hulle onwettig op die N2-padreserwe gevestig. Daar is ‘n serwituut en op daardie grond word ook oorhoofse kabels van die kragnetwerk gehuisves. Wat Le Cordeur doelbewus nie noem nie, is dat die plakkers buitebande en verskeie hutte aan die brand gesteek het, met die gevolg dat die brandweer ingeroep moes word. Petrolbomme, klippe en bakstene is na die polisie gegooi. Wat Le Cordeur hom nog minder sal verwerdig om te noem, is dat nabygeleë huise van blankes met petrolbomme en klippe bestook is.

Aanvanklik (3 Junie) was die standpunt dat die besetting van die grond en die krotte wat opgerig is onwettig is. Niemand kan dus verantwoordelik gehou word vir die verskaffing van huisvesting aan mense wat per slot van sake misdadigers is nie. Die volgende dag is egter berig dat die minister van vervoer, Dipuo Peters, aan Sanral opdrag gegee het om die uitsettings te staak. Sy het die plakkers om verskoning gevra. Op die 5de is berig dat die plakkers tydelik na Lwandle kan terugkeer. Lindiwe Sisulu, die minister van menslike nedersettings, het aangekondig dat sy ‘n kommissie van ondersoek aangestel het om die uitsettings te ondersoek. Die SA Kommunistiese Party en predikante soos Braam Hanekom het humanistiese simpatie met die plakkers uitgespreek. Daar is ook gedreig met ‘n hofsaak om skadevergoeding te eis vir die besittings van plakkers wat tydens en na die slopings gesteel is.

Teen die 6de was dit duidelik dat geweld en misdaad lonend is; dat onwettige gedrag aanleiding tot ‘n wen-wen-situasie vir die plakkers gegee het. Hulle is tydelik in die Nomzamo-gemeenskapsaal gehuisves. Kos word voorsien en hulle ontvang matrasse, komberse en klere van die Stad Kaapstad met die komplimente van die belastingbetalers. Grond vir die hervestiging van die 892 plakkers is geïdentifiseer en die plakkers het die opsie om te besluit of hulle hulle daar wil vestig. Die provinsiale regering sal basiese geriewe, soos water en sanitasie, wat hulle nie in Lwandle gehad het nie, verskaf. Die provinsiale regering sal ook noodpakkette voorsien waarmee skuilings gebou kan word.

Op die 7de is berig dat die nasionale regering vir die noodbehuising sal betaal. 223 hutte is gesloop. 235 wonings gaan nou voorsien word. Op die 9de is genoem dat vervoer vir die leerders verskaf sal word omdat hulle verder van hulle skole sal wees. Die Menseregtekommissie (MRK) gaan die uitsettings ondersoek. “Die MRK veroordeel die oormatige gebruik van geweld deur die polisie.” Geen melding word van die geweldadigheid en onwettigheid van die plakkers gemaak nie. Die MRK se aksie volg nadat Die Burger op 6 deser in ‘n hoofartikel skuld op die polisie gepak het met die bewering dat daar “‘n ernstige gebrek aan bevel en beheer in die geledere van die polisie” is. In hierdie verband het die koerant dit selfs wys geag om na Marikana te verwys.

Op hierdie manier bevorder die MRK en Die Burger nie wet en orde nie. ‘n Voorvereiste vir ‘n doeltreffende en respekteerbare polisiemag is egter dat aanstellings en bevorderings op meriete moet geskied en nie, soos tans, op grond van veral rassistiese en seksistiese oorwegings nie. Van die hoogste poste in die polisie word tans deur mense beklee wat die ANC gedien het maar geen opleiding in polisiëring het nie.

Aanvanklik is die lokaliteit van die hervestigingsgebied geheim gehou om te voorkom dat ander kansvatters hulle onwettig daarop vestig. Op die 10de is genoem dat Sanral van sy padreserwe in Blackheath vir woondoeleindes beskikbaar stel. Blackheath is tradisioneel ‘n bruin woongebied. Die inwoners is beswaard, onder meer omdat hulle betaal het en steeds betaal vir wat hulle daar het en nie, soos die Lwandle-plakkers, sonder positiewe teenprestasie alles gratis ontvang nie. Op die 11de is berig dat die inwoners van Blackheath met plakkate betoog en motorbande aan die brand gesteek het.

Bruines leef reeds eeue lank in die nabyheid van blankes en is noodwendig deur die wittes se kultuur en Westerse beskawing ten goede beïnvloed. Soos die blankes is bruines geneig om dit vreemd te vind dat swartes sonder positiewe prestasie (bv betaling) hulle sin kry deur bv onrus te stook en hulle tot onwettige optrede te wend. Dit is hoe die land in die skoot van swart mag beland het. Dit is hoe swart groepe, bv gemeenskappe en vakbonde, voortgaan om hulleself ten koste van ander etniese groepe te bevoordeel. Daar is egter blankes en bruines wat swartes ter wille is en nie hulle stem verhef teen die misdadigheid wat besig is om die ganse Suid-Afrikaanse samelewing tot in die afgrond te rysmier nie.

Nóg Le Cordeur nóg die kommentaar in Die Burger oor die Lwandle-sage dring deur tot die kern van hierdie aangeleentheid. Die feite staan vas. Swartes het hulle doelbewus en heeltemal onwettig op die padreserwe gevestig. Die onooglike strukture was hoogs sigbaar, gevolglik kan hierdie misdadige gedrag as uittartend beskou word. Polities korrek is daar by die owerhede, politici en joernaliste ‘n opvallende onwilligheid om hierdie mense as misdadigers te etiketteer. Pleks daarvan word hulle voorgehou as mense wat sonder positiewe teenprestasie op grond, huisvesting en dienste geregtig is. Wat hulle verlang/eis, val in hulle skoot weens negatiewe prestasie: bv onrus, geweld, misdaad. Hoeveel van hierdie plakkers onwettig in die land is (‘n verdere misdaad), is iets wat blykbaar nie geopper mag word nie.

Sedert die publikasie van Le Cordeur se artikel was daar verdere verwikkelinge. Die Lwandle-gebeure het in ‘n absurde sirkus ontaard, met Helen Zille en Patricia de Lille, namens die DA, aan die een kant en Lindiwe Sisulu, Marius Fransman en Tony Ehrenreich, namens die ANC, aan die ander kant. Ampshalwe beskuldig hierdie welvarende politici mekaar oor en weer, maar hulle stem saam dat die plakkers op voortreflike wyse vir hulle wanprestasie vergoed moet word. Hulle almal openbaar ‘n teer hart vir armes, maar dit kos hierdie politici nie ‘n sent uit hulle eie sakke nie; dít terwyl hulle op grond van wat hulle ampshalwe in ‘n enkele jaar ontvang (nie “verdien” nie) miljoenêrs is. Wanneer hulle besig is om beloftes te maak en gebeure tot die voordeel van hulle politieke party te plooi, ontvang hulle buitensporige vergoeding. Die belastingbetalers moet vir die beloftes opdok. Die Lwandle-sage is in die eerste plek eerder ‘n toonbeeld van wanadministrasie as die uitlewing van deernis.

Op die 12de berig Die Burger dat die plakkers die reg verkry het om vir 9 maande terug te trek na waar hulle hutte gesloop is. Boumateriaal sal voorsien word en daar sal ook met die oprigting van die nuwe wonings gehelp word. 45 chemiese toilette sal verskaf word, wat na twee maande met spoeltoilette vervang sal word. Die volgende dag is genoem dat Sanral met Eskom oor die voorsiening van elektrisiteit sal onderhandel. In April 2015 sal die plakkers in Macassar (nie meer Blackheath nie) permanent hervestig word. Macassar is tradisioneel ‘n bruin woongebied en histories die tuiste van Kaapse Maleiers. Die Lwandle-plakkers is een van ses groepe wat hulle op padreserwes gevestig het en in Macassar hervestig gaan word. Die totale getal van hierdie mense vir wie huise daar voorsien gaan word, is 2467, waarvan 892 van Lwandle afkomstig is. Teen April volgende jaar sal hulle weens “natuurlike aanwas” sekerlik meer wees. Daar sal seker ook nog kansvatters bygevoeg word wat in die ry kom staan. In die sosiologie word dit die sneeubal-effek genoem. Die kersie op die koek is dat die erwe in hulle naam geregistreer sal word. Al verloor die belastingbetalers hier op groot skaal en word misdaad per slot van sake ruim beloon, noem Lindiwe Sisulu dit ‘n wen-wen-situasie.

Nog is het einde niet. Op die 13de is berig dat Marius Fransman blykbaar nuwe skole, nuwe skoolklere en vervoer (of vergoeding daarvoor) na skole en werkplekke as nodig of billik vir hierdie toekomstige Macassar-inwoners beskou. Daar is ook die kwessie van vergoeding vir werksverliese weens hierdie verskuiwings. In hierdie trant kan oordrewe menseregte en die verskoning van misdaad die voorspoedigste land oor die afgrond stoot. Patricia de Lille kom met ‘n tipiese politieke uitspraak vorendag deur te beweer dat die Lwandle-plakkers in Macassar huise gaan kry “sonder dat dit ‘n negatiewe invloed op die behuisingswaglys het.” Net ‘n politikus sal dink dat rasionele mense haar uitlating vir soetkoek sal opeet. Die Lwandle-terrein word nou voorberei vir die tydelike terugkeer van die plakkers. Dit is die eerste keer dat in Die Burger gewag gemaak word dat ‘n stootskraper gebruik word om die rommel bymekaar te stoot.

Die Lwandle-sage is kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika, wat sy beslag op ‘n onwettige en misdadige wyse verkry het. Onwettig omdat die blanke kiesers nooit ingestem het tot magsoorgawe en algemene, ongekwalifiseerde stemreg in ‘n eenheidstaat nie. Misdadig omdat die ANC nooit geweld afgesweer het nie en groeperings binne Suid-Afrika nou op ‘n soortgelyke manier steeds hulle sin afdwing. Dit verg geen bedrewe profeet nie om te voorspel dat padreserwes voortaan selfs in groter mate as voorheen gesogte plakkerareas gaan word, want die Lwandle-sage toon dat buitensporig ruim onverdiende vergoeding daaruit voortvloei. Dat die Lwandle-onrus as voorbeeld en inspirasie dien, het reeds op 6 deser geblyk toe daar in Ilingelethu by Malmesbury geweldadige betogings oor elektrisiteit en behuising was (Die Burger, 7 deser, p 2).

Albert Schweitzer (1875-1965) het sy hospitaal by Lambarene in Gaboen met blanke vrywilligers (dokters, verpleegsters) en die aalmoese van Europeërs bedryf. Hy was egter sterk gekant teen die “iets in ruil vir niks”-beginsel wat met soveel oorgawe deur die ANC en ander polities korrektes aangehang word. In geen stadium is genoem dat die Lwandle-plakkers gaan betaal vir grond, huise en dienste (insluitende die besoek van die brandweer en die koste van die slopings) nie. Schweitzer het vereis dat pasiënte iets in ruil vir hulle behandeling moet bydra, al is dit net ‘n eier. Op ‘n Afrika-manier het nie net die sieke by sy hospitaal opgedaag nie, maar ook ‘n leërskare familie, want die pasiënt moet glo in dieselfde mate as by die huis gekoester voel. Dan word daar van die hospitaal verwag om ook die familie te voed en te huisves. Schweitzer het ook van hierdie meelopers teenprestasie verwag, bv om water vir die groetetuin en vrugtebome aan te dra.

Anders as by bv die ANC het Schweitzer nie net menseregte en vryheid erken nie, maar dit op ‘n gesonde manier met verpligtinge en werk gebalanseer. Waarom word daar in ruil vir grond, huisvesting en dienste nie werk van bv die Lwandle-plakkers verwag nie? Waarom word mense nie verbied om te betoog as hulle nie positiewe teenprestasie kan bewys nie? Waarom het bakhandstaners regte en skynbaar geen verpligtinge nie? Is dit nie dalk omdat hulle gelyke stemreg het nie? Kan ‘n land voorspoedig wees as brekers dikwels beter as bouers behandel word? Die ANC-regering kies graag kant vir werkloses, armlastiges en selfs misdadigers ten koste van wetsgehoorsame, poduktiewe belastingbetalers.

Met sy kommunistiese inslag skaar die ANC hom teen werkgewers (bv boere, maatskappye) aan die kant van werkers. Kommunisme (of ten minste sosialisme) word aangehang wanneer dit om die gepeupel gaan. Kapitalisme word gekoester wanneer dit om die eiebelang van ANC-politici en bv swart tenderaars gaan. Dan is daar skynbaar geen beperking op die hoeveelheid staatsgeld wat verkwansel word nie. Die punt is dat ‘n welvarende land nie op hierdie manier werklikheid kan word nie.

Twee dekades van demokrasie en vryheid?

'n Halssnoermoordtoneel... Met sulke metodes het die ANC-SAKP sy mag in SA gevestig
‘n Halssnoermoordtoneel… Met sulke metodes het die ANC-SAKP sy mag in SA gevestig

deur Leon Lemmer

Verlede naweek, op 27 April, is wyd verkondig dat twintig jaar van demokrasie en vryheid gevier word. Kom ons besin, ten aanvang en agtereenvolgend, kortliks oor “demokrasie” en “vryheid”.

Eerstens, wat beteken “demokrasie” in hierdie konteks? Omdat algemene stemreg in ‘n eenheidstaat aan alle Suid-Afrikaners bo 18 jaar toegestaan is, beteken dit dat die meerderheid kiesers, sonder enige verdere kwalitatiewe oorwegings, besluit watter politieke party(e) die land regeer. Geen vereistes oor ontwikkeling/beskawing, formele onderrig, geletterdheid, ingeligtheid, insig, intelligensie, prestasie, ondervinding, ens, word gestel nie. Ten spyte van ooglopende bewyse van die teendeel, is alle burgers gelyk verklaar. Die gevolg is dat Suid-Afrika sedert 1994 aan die tirannie van die meerderheid uitgelewer is. In die praktyk kom dit daarop neer dat die lot van ons almal in die hande van swart mag is.

In hierdie opsig is daar geen sprake van FW de Klerk se beloofde magsdeling nie. In soverre swartes saamstaan, is die nie-swartes (wittes, bruines, Asiate) grootliks magteloos, bloot omdat die oorgrote meerderheid inwoners swart is; nie omdat swartes bv beter weet nie.

In baie ander lande, bv in talle Amerikaanse state, ontbeer misdadigers tydelik of permanent hulle stemreg. In Suid-Afrika is stemreg ‘n onvervreembare mensereg; ook vir misdadigers, al beteken “misdaad” dat teen die samelewing gesondig is, dus dat die heil van ‘n land in geen mate aan misdadigers toevertrou behoort te word nie. Selfs wat misdadigheid betref, word daar dus by kiesers geen kwalitatiewe onderskeid gemaak nie; heel moontlik omdat so baie van diegene wat tans hoë poste beklee, ‘n misdaadrekord het (bv eufemisties “struggle-“geskiedenis genoem) of dit amptelik behoort te hê. (Die president het die grondwetlike reg om iemand se misdaadrekord uit te vee en hy het hierdie mag al gebruik.)

Soos in die geval van Nelson Mandela is die algemene neiging om demokrasie sonder meer as iets goeds voor te hou. Demokrasie is nie noodwendig goed nie. In die konteks van ontwikkelde/beskaafde lande kan algemene stemreg tot skaflike regering lei. Tradisioneel het dit in die Westerse of eerstewêreldse lande gegeld; nie in die kommunistiese of tweedewêreldse lande nie.

In die derde- en vierdewêreld lewer sodanige demokrasie dikwels onbevredigende resultate. “Some writers have begun to distinguish between the Third World, which they confine to those developing countries with rich natural resources such as the oil-producing states of the Middle East, and the Fourth World, in which are counted all the other underdeveloped countries which have no such resources and little if any prospect of development” (The Fontana Dictionary of Modern Thought, London: Fontana/Collins, 1977, p 635).

Die toenemende onvermoë om weens bv arbeidsonrus natuurlike hulpbronne te benut, laat die nuwe Suid-Afrika die gevaar loop om vierde- pleks van derdewêrelds te word, terwyl die ou Suid-Afrika in baie opsigte eerstewêrelds was. In die ou Suid-Afrika was bv die middestede en -dorpe, asook die blanke woonbuurte, skole en universiteite, onmiskenbaar Europees. Sedert 1994 het alles feitlik onherkenbaar verander en het verval die plek van ontwikkeling ingeneem. Dit is omdat die blankes in hulle geboorteland deur verraad in eie kring ontheem is. Neem gerus waar in watter mate Europese beskawing binne twee dekades plek vir die brutalisering van die openbare lewe gemaak het. Verfynde, beskaafde Europeërs kan onmoontlik so iets vier.

Hoe sien Danny Titus die 1994-verkiesing? “Die regse mobilisering en bomme kon dit nie keer nie, die brutale geweld en slagtings ook nie” (LitNet 30 April). Hy assosieer (blanke) regses met geweld; nie die ANC en PAC wat by uitnemendheid gewelddadige “bevrydingsbewegings” was nie. Hy verwys na die “naakte rassisme” van die verlede. Hy skryf oor “meneer Mandela” en “Madiba” sonder enige sweem van distansiëring; wél met duidelike, ongekwalifiseerde bewondering. Hierdie prulteks is waarskynlik in werktyd gekraam. Dit kom ampshalwe van die hoof van kultuur van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV). Daardie kultuur was eens Afrikanerkultuur. Deesdae is die ATKV tot hoogstens ‘n Afrikaanse kultuur-instansie getransformeer. Maar waarom sou Titus oor die wondere van die nuwe Suid-Afrika skryf sonder enige verwysing na Afrikaans of die Afrikaanse kultuur? As dít is hoe die ATKV ontaard het, dra dit by tot die gevoel van ontheemding van Afrikaners.

In die konteks van derde- en vierdewêreldsheid kan demokrasie ‘n destabiliserende onding wees. “In 2005, the United States declared it was abandoning its policy of supporting stability at the expense of democracy and that it would now support the democratic aspirations of all people” (Humphrey Hawksley, Democracy Kills: What’s so Good about the Vote? London: Macmillan, 2009, p 2). Demokrasie word dus deur Westerse lande en veral die VSA verabsoluteer, selfs al sou dit teen die belange van minder ontwikkelde lande indruis. “To them, it seemed to be more about creating a mirror of our own societies than solving the problems of the developing world” (p 6). “Much evidence indicates that voting to appoint a government in the developing world can lead to war, disease and poverty” (p 1).

Aan die einde van sy boek vestig Hawksley by implikasie die aandag op die kolossale onnoselheid van Suid-Afrika se skielike (1990-1994) oorgang na ‘n demokratiese bestel: “Building institutions to make a country safe for democracy should be counted in decades not years. The Allies waited ten years after the Second World War before returning sovereignty to Germany and seven years for Japan. It could easily take Bosnia a quarter of a century from the end of its war in 1995” (p 382). In die ou Suid-Afrika is swartes wat aan die regering deelgeneem het, bv op plaaslike vlak, sover moontlik sistematies deur veral ANC-aktiviste uitgemoor. Dit was vir ANC-kamerade ‘n prestige-saak om die politieke mag in die land oor te neem en Suid-Afrika dan sonder enige ondervinding van regering te bestuur, vandaar die klaaglike mislukking. Waaroor ernstig besing moet word, is: Behoort ons trots op ons jong demokrasie te wees? Lyk die regeringsrekord sedert 1994 belowend?

Tweedens, wat beteken “vryheid” in die nuwe Suid-Afrika? Die kern van wat tans plaaslik onder vryheid verstaan word, is dat die land vry van apartheid is. Maar implisiet hierin is die eintlike rede vir die feesviering dat die land van die blanke bewind bevry is. Europese beskawing het plek vir afrikanisering gemaak. Is dit iets waaroor gejuig moet word? Is die bewese rekord van Europa oor baie eeue nie veel beter as dié van Afrika nie? Kan hieruit nie maklik afgelei word dat daar sedert 1990/1994 agteruit geboer is nie?

Onder vryheid verstaan die ANC en sy meelopers dus bevryding van sowel apartheid as blanke oorheersing. In die plek van verpligte rasseskeiding het egter nie vryheid gekom nie maar gedwonge rasse-integrasie. Daar het ook baie ander soorte onvryheid oorgebly. Die land is bv nie bevry van rassediskriminasie nie. Aanstellings en bevorderings word oogluikend op rassistiese en seksistiese gronde gedoen; dermate dat dienslewering deurlopend agteruitgaan. In die grondwet word rassediskriminasie uitdruklik toegelaat, mits dit teen blankes gepleeg word. Die ANC-regering kan glad nie op ‘n nie-rassistiese grondslag funksioneer nie. Regstellende aksie, swart bemagtiging en nie-wit (veral swart) bevoordeling is die kern van die ANC-regering se beleid, wat nie sonder rasseklassifikasie en -diskriminasie uitgevoer kan word nie.

Die land is ook geensins van kommunisme bevry soos FW de Klerk valslik in die vooruitsig gestel het nie. Destyds het De Klerk goeie raad in die wind geslaan en dit wys geag om met terroriste te onderhandel, al het hulle geweier om geweld af te sweer. Die gevolg was dat elke keer wanneer die ANC en sy meelopers nie hulle sin gekry het nie, hulle met die hervatting van hulle terreurbedrywighede gedreig het. Weens hierdie afdreiging is die grondwetlike onderhandelings deurlopend gekenmerk deur toegewings aan die kant van De Klerk en sy onderhandelaars.

Die gevolgtrekking wat hieruit deur die massa gemaak is, is dat geweld/misdaad lonend is. Die ANC se geweldstradisie word tot op hede voortgesit en steeds word die een sukses na die ander behaal, bv tydens of na stakings en diensleweringsbetogings. Dit is dus nog ‘n prominente voorbeeld van onvryheid in die nuwe Suid-Afrika: Die land is nie vry van geweld nie; dit is veel eerder toenemend ‘n gewelddadige misdaadnes.

Is ons vry om die landsvlag van die ou Suid-Afrika in die openbaar te laat wapper? As ek so ‘n vlag na ‘n sportbyeenkoms neem, sal ek nie net dadelik verwyder word nie, maar heel moontlik permanent verbied word om verdere sodanige byeenkomste by te woon. Die land is ook nie vry van korrupsie nie, ens. Behoort al hierdie soorte onvryheid gevier te word?

Maar kom ons kyk hoe instansies wat met Afrikaans gemoeid is en dus sensitief vir Afrikanerbelange en Europese beskawing behoort te wees tydens hierdie twintigjarige viering van demokrasie en vryheid gereageer het. Ek bepaal my aandag (benewens die ATKV-verwysing hierbo) by twee instansies, die Afrikaanse Taalmuseum en -Monument (ATM) en die Afrikaanse Taalraad (ATR), soos gesimboliseer deur Michael le Cordeur as boosdoener.

Le Cordeur is die ondervoorsitter van die ATM en die voorsitter van die ATR. Wannie Carstens is die voorsitter van die ATM en die ondervoorsitter van die ATR. Hierdie twee mense kan dus by uitstek verantwoordelik vir die manewales van hierdie twee instansies gehou word. Carstens is nie ‘n Dopper nie, maar daar is ‘n sterk streep doppertunisme (Praag 13 April) en kastraatmentaliteit (Praag 1 en 8 September 2013) by hom.

Die publiek is uitgenooi om “20 jaar van vryheid” op Sondag, 27 April, by die ATM te vier. Die tema was: “Suid-Afrika: ‘n beter plek om in te leef – ons storie is ‘n goeie storie” (Die Burger, 25 April, p 13). Deel van die program was ‘n uurlange praatjie deur “Drakenstein Transformasie.” Waarop dit neerkom, is dat die ATM hom propagandisties aan die kant van die ANC en sy meelopers skaar; dat wat die afgelope twee dekades gebeur het, volgens hom goed is. Die ATM is egter veronderstel om Afrikaans te bevorder, terwyl die ANC-regering alles in sy vermoë doen om Afrikaans te benadeel. Hoe bring die ATM die kloutjie by die oor?

Volgens die webwerf wil die ATM Afrikaans inklusief in ‘n meetalige konteks by al die bevolkingsgroepe bevorder. Die ATM maak hiermee ‘n bespotting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) wat hom ten doel gestel het “om te staan vir ons Taal, ons Nasie en ons Land” (AP Grové, Letterkundige Sakwoordeboek vir Afrikaans, Kaapstad, Nasou, 1964, p 30). Uit die GRA-leuse spreek onverdunde Afrikaner-nasionalisme. Die GRA was sowel ‘n Afrikaans- as ‘n Afrikaner-gesentreerde onderneming. Soos by die ATR is daar by die ATM egter ‘n opvallende skuheid om hom openlik by die (nie-verloopte, dus egte/ware) Afrikaners en Standaardafrikaans te skaar.

Afrikaans is myns insiens die kerneienskap van die Afrikaner. Die ATM is veronderstel om die heil van hierdie Afrikaner-kleinood te bevorder. Die dwaasste manier om dit te doen, is om ANC-gedienstig te wees. Wat soek die ATM ongevraagd op die terrein van ideologie en politiek as hy daardeur klaarblyklik strydig met die beste belange van Afrikaans en Afrikaners handel? Afrikaners behoort weer beheer oor hierdie belangrike deel van hulle erfenis, die ATM, te kry.

Waarmee die voor- en ondervoorsitters van die ATM en ATR, Wannie Carstens en Michael le Cordeur, besig is, is om Afrikaans los van Afrikaner-nasionalisme te probeer maak. Hulle verwag van Afrikaners om vry van hulle eie nasionalisme sonder meer by ‘n geafrikaniseerde nuwe Suid-Afrika in te skakel. Met die oog hierop word Afrikaans gereduseer tot ‘n taal van versoening; dus om ‘n polities korrekte en ANC-gedienstige funksie te vervul. Pleks daarvan behoort Afrikaans erken te word as die onontbeerlike middel waarmee uitdrukking aan die kern, die siel, die kultuur, die identiteit,van die Afrikaner gegee word. Deur die nasionalistiese onafhanklikheidstrewe van Afrikaners te verwerp, word die deur vir die sloping en uiteindelike vernietiging van agbare Afrikaans oopgelaat. Dit is waarom die ATM en die ATR geen woord rep oor die besoedeling van Afrikaans met Engelse woorde nie en waarom selfs sover gegaan word om eerder ‘n mengeltaal soos Kaaps te bevorder.

Laat ek wat hier gebeur met ‘n konkrete voorbeeld illustreer. John Kannemeyer noem in sy biografie oor JM Coetzee dat “the Coetzees of his father’s generation, an Afrikaans riddled with English words” gebesig het (JC Kannemeyer, JM Coetzee: A Life in Writing, Johannesburg: Jonathan Ball, 2012, p 51). Dit het gebeur omdat die Coetzees afsydig teenoor Afrikaner-nasionalisme en -patriotisme, dus wat uit die “volksmond” kom, gestaan het. Dit is dan wanneer ongetemde verengelsing van Afrikaans plaasvind. Die tragedie is dat dit presies is wat by implikasie tans deur sowel die ATM en die ATR nagestreef word.

Soos sy gewoonte is, is Michael le Cordeur se jongste artikel op drie plekke gepubliseer: die ATR-webtuiste, LitNet en Die Burger (26 April, p 11). Ek gebruik laasgenoemde teks. As drie instansies ‘n teks publiseer, impliseer dit seker dat dit goed is. Kom ons kyk watter pêrels die outeur uitrol.

Die hele teks is so naïef pro-Mandela soos kan kom. Daar word 8 keer na “Mandela” verwys (veral aan die begin) en 11 keer word die troetelnaampie “Madiba” gebruik (veral namate die teks vorder en Le Cordeur emosioneel opgesweep raak). Le Cordeur noem Mandela “ons geliefde Madiba,” ‘n “grootse staatsman” en verwys na “die byna histeriese reaksie” na sy dood. Hy onderskei “tussen ‘n vryheidsvegter en ‘n terroris.” Hy regverdig dan Mandela se gedrag met die bekende verskoning “dat die gewapende stryd as ‘n laaste uitweg gekies is.” Daarom verkwalik Le Cordeur, met ‘n uitroepteken, iemand wat Mandela ‘n terroris genoem het.

Maar die terroris-betiteling is nie so vergesog soos Le Cordeur probeer voorgee nie. Dit is immers maklik voorstelbaar dat mense vir vryheid kan veg sonder om hulle tot gewelddadige, misdadige terrorisme te wend, wat onskuldige mense in die slag laat bly en ‘n land afbreek pleks van opbou. Nie net is hierdie nie-gewelddadige vryheidsvegtery voorstelbaar nie, dit is en word wydverspreid in die praktyk aangetref. Daar is baie mense wat nie die geweldsopsie kies nie. Mandela was vry om geweld of nie-gewelddadigheid te kies. Niemand het Mandela gedwing om geweld te kies nie. Desnieteenstaande verwys Le Cordeur na Mandela se “versoenende boodskap;” iets wat Mandela eers begin predik het toe hy in sy doel, naamlik politieke magsoorname deur die swartes, geslaag het.

Mandela was so verknog aan geweld dat hy dit nooit afgesweer het nie. Hy het graag op kenmerkende wyse sy gebalde vuis in die lug rondgeswaai, maar vir sikofante soos Le Cordeur is hy ‘n vredesikoon. Ronnie Kasrils noem dat Mandela persoonlik die ANC se besluit om die Bhisho-slagting aan te hits, bekragtig het (Die Burger, 1 deser, p 11). Hierdie gebeurtenis het op 7 September 1992 plaasgevind, dus meer as twee jaar na Mandela uit die tronk vrygelaat is. 29 mense is gedood. Dit toon dat selfs na die gevangenisstraf van 27 jaar, waaroor Le Cordeur kla, Mandela steeds nie tevrede was dat hy genoeg dood en verwoesting gesaai het nie. Dit staan uiteraard vir Le Cordeur vry om iemand soos Mandela te bewonder as dit met sy moraliteit versoenbaar is. Wat ek ontken, is Le Cordeur se reg om die ATR as voertuig vir die propagering van sy persoonlike politieke oortuigings te misbruik. Dit kan onmoontlik bevorderlik vir die heil van Afrikaans wees.

Mandela wou selfs hê dat 14-jariges moet kan stem. Hier was sy uitgangspunt heel moontlik die bekende feit dat veertienjariges uitstekende terroriste kan wees. As sulke jeugdiges kan help om die (kommunistiese) ideaal van politieke verandering te bewerkstellig, is dit uit hierdie oogpunt onbillik om hulle stemreg te ontsê. Soos sy geliefde Mandela, is Le Cordeur ook radikaal gesind. Nadat sy skool, die Hoërskool Bergrivier in Wellington, in 1976 afgebrand is, het Le Cordeur net die hoogste lof vir hierdie terreurdaad gehad. Feitlik al sy mede-opvoedkundiges sal sodanige onbeskaafde gedrag as anti-opvoedkundig beskou; dat dit teen die grein van opvoeding gaan; dat dit iets is wat nie met opgevoedheid versoenbaar is nie.

‘n Mens moet nie oorspronklike denke by Le Cordeur verwag nie. Twee keer verwys hy na ons “jong demokrasie.” Ons word opgeroep om van demokrasie en nasiebou ‘n sukses te maak. Ons moet “die spoke van die verlede [dus apartheid, die slegte wittes] verjaag en as ‘n nasie begin saamstaan.” Le Cordeur betreur die feit dat dit die eerste “Vryheidsdag” is wat ons sonder Mandela moet vier. Hy doen aan die einde van sy teks ‘n beroep dat ‘n nuwe Mandela moet “ontluik” of “opstaan,” klaarblyklik om die goeie vorige een te (probeer) vervang.

Reëlreg teen wat ek hierbo oor vryheid geskryf het, haal Le Cordeur goedkeurend iemand aan wat beweer dat Mandela 27 jaar in die tronk was “sodat ons kan vry wees.” Hy noem natuurlik nie dat Mandela sy tronkstraf aansienlik kon verkort het as hy bereid was om geweld af te sweer nie. Pleks daarvan borduur Le Cordeur soos volg voort: Mandela “het ons geleer om saam met hom te droom van ‘n nuwe Suid-Afrika waarin almal vry kan wees en elke mens hierdie land sy eie kan noem.” Vir wittes is dit steeds ‘n droom en dit sal ‘n droom bly so lank daar bv rassisties teen hulle gediskrimineer word en hulle geen sekerheid oor bv hulle eiendomsreg en selfs hulle reg op lewe het nie.

Wat ek buitengewoon narsisties vind (dus as ‘n uiting van selfliefde), is dat Le Cordeur homself tot ‘n navolgenswaardige toonbeeld verhef. Hy het al verskeie kere vertel hoe goed hy was om ‘n swarte te help om aan die Universiteit Stellenbosch te studeer. Nou doen hy ‘n beroep op ons gewone of mindere siele om iets soortgelyks te doen. Le Cordeur se gebaar sal by my groter trefkrag hê as sy filantropie of ubuntu’s wittes insluit. Dit sal mos in ooreenstemming wees met die “inklusiwiteit” waartoe die ATM en die ATR hulle geroepe ag.

My grootste beswaar teen Le Cordeur se skrywe is dat hy sy uitgesproke pro-ANC-propaganda in die naam van sy ATR-voorsitterskap bedryf: “As voorsitter van die Afrikaanse Taalraad ag ek dit my plig om die naasbestaandes van Madiba verskoning te vra dat 99,9% van alle negatiewe, en soms blatante rassistiese kommentaar, in Afrikaans gespreek is. Dit maak al ons werk om Afrikaans as ‘n taal van versoening te bevorder, ongedaan.” Myns insiens behoort die ATR onverwyld teen die blatante politiekery van sy voorsitter op te tree.

Soos gebruiklik het Le Cordeur dit teen “die stereotipe dat Afrikaans deur sommige steeds as ‘n witmanstaal gesien word.” In die voorwoord by Christo van Rensburg se So Kry Ons Afrikaans (Pretoria: LAPA, 2012), spreek Le Cordeur die hoop uit dat “die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem [ge]smoor” sal word (p 10). Wat Le Cordeur in woord en daad doen, is om ‘n wig tussen Afrikaners en Afrikaans te probeer indryf. Dit behoort nie geduld te word nie.

Wanneer Le Cordeur met swartes en die ANC saamspan ten behoewe van “ons jong demokrasie” en “nasiebou,” en wanneer hy “inklusiwiteit” by die ATM en ATR bedryf, gaan dit om eenheid, uitgaande van die veronderstelling dat daar in eenheid krag is. (“Eendrag maak mag.”) Wanneer Le Cordeur egter by Afrikaans kom, dan predik hy verskeidenheid, noem hy Standaardafrikaans “maar net een van die variëteite van Afrikaans” en probeer hy alles in sy vermoë om Engels-besoedelde Kaaps te bevorder. Hier breek hy dus die moontlikheid van eenheid af, wat realisties net in Standaardafrikaans gevind kan word.

Le Cordeur se vyandigheid teenoor en/of geringskatting van Standaardafrikaans is myns insiens geleë in die feit dat dit die trotse produk van hoofsaaklik blanke arbeid is. Terselfdertyd verduidelik Le Cordeur se etnisiteit sy fanatieke voorkeur vir Kaaps, wat egter geen skild teen toenemende verengelsing bied nie. Hy behoort hom ten minste van Kaaps te distansieer in soverre onnodige Engelse woorde gebruik word. Inklusiwiteit moet grense hê. Byvoorbeeld, dit lê sekerlik op die weg van die ATM en die ATR om hulle vir ordentlike oftewel Standaardsafrikaans op kykNET, RSG en in Afrikaanse koerante, tydskrifte, boeke en op webwerwe soos LitNet te beywer.

Wat by Le Cordeur ontbreek, is ewewig. Hy gee gemaklik erkenning aan die hoofsaaklik swart “vryheidsvegters” wat die nuwe Suid-Afrika tot stand gebring het. Waarom nie insgelyks erkenning gee aan Afrikaners wat tereg op Standaardafrikaans as een van hulle prestasies aanspraak kan maak nie? Aanvaar die historiese feit dat die arme slawe nie Afrikaans in ‘n kits in die kombuise van wittes geskep het nie. Die slawe het Nederlands bloot skeef en krom gepraat. Dit kan een van die faktore wees wat aanleiding tot die ontstaan van Afrikaans gegee het, maar dit was nog nie Afrikaans nie; hoogstens voor- of proto-Afrikaans.

Die nuwe Suid-Afrika is polities grootliks ‘n ANC-produk waarvoor Le Cordeur net lof het. Standaardafrikaans is ‘n prestige-produk van hoofsaaklik Afrikaners, waaraan Le Cordeur gerus welwillende erkenning kan gee. Hy en sy etniese groep behoort met die nodige dankbaarheid van Standaardafrikaans gebruik te maak. Iemand sonder hierdie elementêre erkentlikheid hoort nie in die ATR nie.

‘n Dik spyker gaan rieldans toe

'n Gedeelte van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl
‘n Gedeelte van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl

deur Leon Lemmer

Met kultuur mag nie gemors word nie, maar dit kan nogal snaaks wees as ‘n werklik belangrike persoon daaroor skryf; ‘n krummeltjie wat ‘n brood geword het, soos dit onlangs so mooi op praag gestel is. Kort nadat Michael le Cordeur as’t ware die vloer op die hoofbladsye van Die Burger met sy forumartikel oor die klopse gevat het (2 Jan, p 13; Praag 5 Jan), plaas hierdie koerant as ‘n forumartikel sommer nog ‘n teks van hom oor die bruines se kultuur. Die opskrif is: “Verenig deur die riel” (Die Burger, 7 Jan, p 9). Feitlik onvermydelik is albei artikels ook op die Afrikaanse Taalraad se webwerf gepubliseer. Die onderskrif van laasgenoemde koerantartikel lui: “‘n Aand van rieldans het Michael le Cordeur oortuig dié dans is die ideale manier om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Sy onderwerpe is dus dans, taal en politiek.

Dié artikel verwys na die ATKV se jaarlikse rieldanskompetisie wat verlede jaar die agste keer aangebied is en wel op 7 Desember by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl. Op 15 Desember het ek op Praag beswaar teen die etniese eensydigheid van die aanbiedinge by die monument gemaak en onder meer die bevordering van boeremusiek voorgestel. Op 25 deser het ‘n uitvoering van boeremusiek inderdaad daar plaasgevind. ‘n Mens is uiteraard dankbaar dat daar in hierdie opsig erkenning aan Afrikanerkultuur gegee word. Hopelik dui dit op groter ewewig by wat die monumentbestuur vorentoe oor bruin- en Afrikanerkultuur gaan doen. Die ATKV het die rieldansbyeenkoms finansieel ondersteun, maar nie die een vir boeremusiek nie. Dié boeremusiek het wél ondersteuning van kykNet gekry, sodat hierdie byeenkoms seker verfilm is en later gebeeldsend sal word.

Baie joernaliste het oor die Kerstyd vakansie gehou en die enkeles wat in die “enjinkamer” oorgebly het, het teks gesoek om die wit bladsye van die koerant vol te maak. Le Cordeur is ‘n dosent en het die vakansietyd verwyl deur “akademiese bydraes” te lewer. Wat kan meer gepas wees as dat hy put uit die bruines se kultuur en dit aan die breë publiek bekend maak? Maar hy hoef sekerlik nie in hierdie proses Afrikaners af te kraak nie.

Die Burger het weer ‘n foto van die outeur by sy artikel geplaas en genoem dat Le Cordeur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad én die ondervoorsitter van die Taalmonument is. Ons het dus hier ‘n geval van twee gewigtige poste wat op een mens se skouers rus. Daarby gaan dit om ‘n kulturele saak soos Afrikaans, wat Afrikaners na aan die hart behoort te lê. Dat Le Cordeur hierdie publisiteitskans in ruime mate misbruik om politieke houe teen die blankes in te kry, skeel Die Burger min. Die “bruin stem” moet mos gehoor word en daarom word polities korrek baie dinge oorgesien.

Maar hou deurlopend dop hoe Le Cordeur in sy relaas en heeltemal teenstrydig met sy strewe na inklusiwiteit (dus rasse- en kulturele, insluitende taal-, integrasie) by implikasie en heeltemal onbedoeld ‘n sterk saak daarvoor uitmaak dat bruin- en Afrikanerkultuur liefs apart uitgeleef moet word.

Le Cordeur begin sy artikel op ‘n lekker persoonlike loslitnoot. Hy en sy vrou is nogeens deur die ATKV na die rieldanskompetisie genooi. Hy noem dat mede-bruine Danny Titus die kultuurbestuurder van die ATKV is. Titus “probeer ons reeds geruime tyd daar kry, maar ons program is so vol dat die geleentheid nie daar was nie. Hierdie keer sou niks ons keer nie.” In Desember het Le Cordeur heel terloops opgemerk: “In die onlangse verlede het ek dikwels oorsee gereis” (Praag 5 deser). Gewone mense besef nie hoe sterk die wind is wat deur ‘n werklik hoë boom getrotseer moet word nie. Omdat hy so hoog is, laat so ‘n boom hom ook nie maklik snoei om hom ‘n bietjie aarde toe te bring nie.

Die goeie nuus is dat hierdie dik spyker uiteindelik tyd gevind het om die rieldanskompetisie by te woon. Wie word in Michael se motor gelaai? “Vroulief” Sonia en “my broer Clarence en sy vrou, Jowenen”; dus nie ‘n groepie Afrikaners met flou Afrikaanse name soos Piet en Koos en Anna en Sarie nie. Le Cordeur bely: “Ek slurp die name op soos moerkoffie.”

By die monument loop Le Cordeur, naas Titus, die volgende swaargewigte raak: Japie Gouws, die uitvoerende hoof van die ATKV, Ria Olivier, die projekkoördineerder van die Afrikaanse Taalraad, en Danie van Wyk, die uitvoerende hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. Afgesien van Gouws is hulle almal bruin. Le Cordeur noem hierdie uitgelese groepie, waarby hy homself insluit, “die ‘Wie is Wie’ van Afrikaans”. Dalk eerder die “krummeltjies”? Pleks van Standaardafrikaans te bevorder, word dit as ‘n witmanstaal geëtiketteer en steun aan ‘n getransformeerde Afrikaans verleen. Le Cordeur verwys ook na die twee bruin aanbieders van die verrigtinge: Lynette Francis en Elias Nel.

Dan begin Le Cordeur met sy stekies na Afrikaners.

“Daar is ‘n lekker vibe in die gehoor. Niemand is te styf of te bang om te glimlag en te gesels nie. Jy ervaar ‘n heerlike inklusiewe gevoel; anders as by ander Afrikaanse feeste waar die gehore – ongelukkig – dikwels eksklusief wit is. Selfs die direksies – met die uitsondering van die Suidoosterfees – gaan mank aan verteenwoordiging uit die bruin en swart gemeenskappe.”

Wat Cordeur sê, is dat wanneer daar hoofsaaklik bruines teenwoordig is, hy tuis by so ‘n “inklusiewe” samekoms voel. Afrikaners word deur hom negatief, as “styf” en “bang”, gestereotipeer. Hulle word gekontrasteer met wat Jakes Gerwel in sy doktorale proefskrif (1983) die “jolly Hotnots” genoem het. Le Cordeur: “Jy voel dit aan die kielie op jou rug en die loslitgeit in jou tekkies [nie veldskoene nie, Praag 19 deser]: Hier kom ‘n ding!”

Die Suidoosterfees is ‘n Naspers-uitvindsel ten bate van die uitlewing van veral bruin kultuur. Daar is geen Naspers-teenhangerfees vir wittes nie. Die soort “inklusiwiteit” wat vir Le Cordeur by die jaarlikse Suidoosterfeeste sal aanstaan, is die mengsel van Afrikaans en (al hoe meer) Engels in die aanbiedinge. Volgens die webtuiste is dié feesbestuur nie in Roggebaai of op die Kaapstadse strandgebied gesetel nie, maar op die “Foreshore”.

Ons word vervolgens ingelig dat die Le Cordeurs, soos dit seker hoort, hulle in die voorste gestoeltes bevind. Met verwysing na die stof wat letterlik deur die rieldansers opgeskop word, skryf Le Cordeur: “Om heel voor te sit het ook sy nadele.” Uit die name van die rieldansgroepe blyk dit dat hulle, synde van die platteland, Afrikaanse name het; dus anders as die klopse wat uit die stedelike of halfstedelike gebiede van die Wes-Kaap kom en Engelse name verkies. Vanweë sy etnies gedrewe geesdrif oorskat Le Cordeur waarskynlik die verdienste van die rieldansgroepe: “Dit sal my min verbaas as een van hierdie name eendag gehore in die Kunstekaap vermaak.” Die Kunstekaap was vooheen die Nico Malan-teater, maar Afrikanername word mos deesdae uitgevee.

“Dis die mooi van dié fees. Afrikaanse woorde en Afrikaans as taal herleef soos selde tevore.” Maar dit is blykbaar nie vir Le Cordeur moontlik om sy opmerkings tot taal en dans te beperk nie. Hy móét eenvoudig sy anti-Afrikaner-sentiment lug:

“En anders as in 1975, toe die Taalmonument ingewy is en bruin en swart mense uitgesluit was, het die knap leierspan van die ATKV en die inspirende bestuurspan van die Taalmonument gewys dat Afrikaans in sy nuwe inklusiewe gedaante die basis vir nasiebou en versoening kan vorm.”

Le Cordeur noem dit nie hier nie, maar die “nasiebou en versoening” waarna hy verwys, het onder meer ingesluit dat hierdie byeenkoms aan sy held Nelson Mandela opgedra is; nogal deur die ATKV se Japie Gouws (Praag 15 Des). Hoe ver kan verloopte Afrikaners agteroor buig? En dit het gebeur by die Afrikaanse Taalmonument, ‘n plek wat vir tradisionele Afrikaners heilige grond is. Anders as die verloopte Afrikaners is dit die tradisionele Afrikaners wat (in die woorde van NP van Wyk Louw) “nie kon gebuig word soos húl [die ANC se] geweld dit wou.”

Le Cordeur verkies ‘n ander Van Wyk Louw-aanhaling:

“Afrikaans is die taal wat vir Wes-Europa en Afrika verbind; dit vorm ‘n brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika – die soms nog so ón-helder Afrika; wat daar groots aan hulle vereniging kan ontspruit – dít is miskien wat vir Afrikaans voorlê om te ontdek”

Dit is moeilik om vas te stel in hoe ‘n mate hierdie woorde ter ondersteuning van Le Cordeur se standpunt vertolk kan word. Die kern van wat Van Wyk Louw sê, is dat Afrikaans wesenlik ‘n Europese taal is wat in Suid-Afrika ontwikkel het. Dit is onwaarskynlik dat daar veel ruimte vir groot nie-blanke (bv Khoi- en slawe-) invloed op Standaardafrikaans gelaat word, maar Wannie Carstens (Praag 17 Nov) is fanatiek begeesterd om juis dit te boekstaaf.

“Die rieldans is die ideale geleentheid om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Dit kom neer op die bekende voorskrif dat wittes, veral Afrikaners, moet verander en ander se kultuur, bv rieldans, moet omarm, maar dat bv bruines nie hoef te verander en entoesiasties oor bv boeremusiek hoef te raak nie. Le Cordeur verwys na “alle Afrikaansprekendes”, maar voorts dink hy (veral) aan bruines:

“Diegene in die suide op die Kaapse Vlakte en diegene in die noorde van Namakwaland en Boesmanland. En dalk, wie weet, kan ons begin om die magiese krag van die enigste taal wat die naam van ons vasteland dra te herontdek.”

Hoekom herontdek? Le Cordeur dink seker aan die talle bruines wat vanweë apartheid hulle rug op Afrikaans gekeer het. Tradisionele, dus nie-verloopte, Afrikaners hoef nie op so ‘n herontdekkingsreis te gaan nie. Afrikaans was en is wesenlik deel van regte of ware Afrikaners. Dit is in hulle geledere dat die “Wie is Wie” van Afrikaans in 1875, in 1975 en ook op 7 Desember 2013 gevind kan word; nie by diegene wat met ‘n mengsel van lojaliteit en dislojaliteit vorendag kom nie. Lees bv Danny Titus se rubriek oor “ons taaltjie” (Beeld/ATR 23 deser).

Le Cordeur borduur soos volg voort:

“In daardie opsig [nasiebou en versoening] is die Rieldanskompetisie dus ‘n fees wat die ware vryheid van Afrikaans vier. Maar dan Afrikaans met al sy variëteite, kleure en geure. En anders as in 1975 het die Taalmonument nou, bykans 40 jaar later, eers waarlik die doel bereik waarvoor dit aanvanklik opgerig is.”

Waarom die politieke term “vryheid” hier insleep? Daar is nie groter of “ware” vryheid vir Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika nie. Afrikaans is die enigste van die elf amptelike tale wat in die nuwe Suid-Afrika baie aan status ingeboet het en wat deur die ANC-regering waar en wanneer enigsins moontlik benadeel word.

Dit is ‘n wanindruk by Le Cordeur dat daar na die “bevrydingstryd” vryheid in die nuwe Suid-Afrika is. Gedwonge etniese segregasie het plek vir gewonge etniese integrasie gemaak. Le Cordeur se voorliefde vir inklusiwiteit en hibriditeit is deel hiervan. Mede-bruine Jonathan Jansen vereis van studente aan die Universiteit Vrystaat dat hulle ten gunste van gedwonge integrasie (bv van al die koshuise) moet wees en ook homoseksualiteit moet omarm (Die Burger, 20 deser, p 3). Is dit “ware vryheid”? Wat sou Jansen en Le Cordeur se reaksie gewees het as die “apartheidsregime” ideologiese vereistes aan studente aan die Universiteit van Wes-Kaapland gestel het toe hulle daar studeer het?

“Afrikaans met al sy variëteite” is die frase wat Le Cordeur keer op keer in sy geskrifte ophaal. Dit is deel van die inklusiwiteit wat hy voorstaan. Maar hy is selektief oor waar hy die klem lê. Hy is ‘n geswore apologeet vir Kaaps en het op LitNet neerbuigend na Standaardafrikaans as “maar een van die variëteite van Afrikaans” verwys. Hierdie dik spyker oor Afrikaans ag Standaardafrikaans dus nie hoër of belangriker as Kaaps nie. Daarby doen Le Cordeur nie eens die moeite om te onderskei tussen idiomatiese, eiesoortige, vindingryke Kaaps soos Bo-Kaaps (en bv Griekwa-Afrikaans) en die morsige mengeltaal Kaaps wat met Engelse woorde besoedel is en die voortbestaan van Afrikaans bedreig nie. Klaarblyklik veroorsaak etniese hibriditeit dat bruines maklik ten prooi van taalhibriditeit val. Die onderliggende probleem is ook dat Le Cordeur se etniese verknogtheid meebring dat hy alle taalvariëteite wat bruines voortbring onkrities aanprys en propageer.

Die struktuur van die monument toon ‘n realistiese bewustheid van die bydrae wat nie-wittes tot Afrikaans gelewer het, maar nie ‘n oordrewe entoesiasme daarvoor nie. Dit is te betwyfel of Le Cordeur die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is, korrek vertolk. Dit is onwaarskynlik dat in 1975 voorsien is dat rieldanskompetisies daar aangebied sou word. Die verband tussen Afrikaans en rieldans is immers nie danig direk nie. Taal en dans verskil.

Maar daar word ‘n politiek gemotiveerde poging aangewend om die bron van sowel rieldans as Afrikaans op dieselfde plek en by dieselfde mense te soek, naamlik aan die Kaap by die Khoi-San. Eerstens word veronderstel dat die Khoi-San altyd hier sou gewees het. Tweedens dat rieldans by die Khoi-San ontstaan het. Derdens dat Afrikaans ingevolge die kombuistaalhipotese simbioties-osmoties by die Koi-San en die slawe ‘n aanvang geneem het. Daar is min historiese getuienis hiervoor, maar dié soort redenasie munt uit in politieke korrektheid. Dit word dus deesdae graag in linkse geledere as die waarheid aanvaar. Waarom hierdie beweerde vindingrykheid van bruines nie ook op ander terreine weerklank gevind het nie, kan sulke apologete nie verklaar nie; of die wittes word soos gebruiklik verwyt dat hierdie bruines se inisiatiewe deur wittes weens rassediskriminasie (segregasie, apartheid) gesmoor is.

Kom ons veronderstel dat rieldans as ‘n kulturele uitdrukking van sommige Afrikaanssprekendes indirek ook Afrikaans kan dien, onder meer omdat die invloed van Afrikaanse lirieke en boeremusiek in sommige gevalle by rieldans waarneembaar is, waarmee rieldans dan inklusiewe oftewel hibriditeitstatus verwerf. Boeremusiek se verband met Afrikaans is meer direk as dié van rieldans, want daar is eksplisiete Afrikaanse lirieke wat daarmee saamgaan en Afrikaners is meer ingebed in Afrikaans as bruines; dus, Afrikaners is meer Afrikaansgetrou. Die Afrikaanse Taalmonument is myns insiens dus ‘n meer natuurlike tuiste vir boeremusiek as vir rieldans. Tog word veel eerder rieldans as boeremusiek daar aangebied. Dit dui op ‘n etnies gedrewe voorkeur by die “inspirende bestuurspan” van die Taalmonument.

Maar Le Cordeur sleep politiek by. Hy wil Afrikaans en die monument vir bv nasiebou en versoening benut; ideale waaraan die ANC lippediens betuig. Dit was sekerlik nie die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is nie. Die monument het veral in die vorige eeu Afrikanernasiebou onderskraag. Die bedoeling was sekerlik nie dat hierdie monument van 1994 af ‘n bydrae moes lewer tot die bou van ‘n (fiktiewe) nasie wat deur swartes oorheers word nie. Voorheen en tans kon die monument moontlik wél ‘n bydrae lewer deur alle Afrikaanssprekendes saam te snoer.

Rieldans is volgens Le Cordeur ‘n bruikbare instrument vir sowel nasiebou as versoening. Ek dink nie boeremusiek leen hom tot sodanige politieke gebruik in die nuwe Suid-Afrika nie. Dit is waarom Le Cordeur die monument se rieldans- en ek die boeremusiekbyeenkomste bywoon. Ten spyte van al die propaganda oor inklusiwiteit, nasiebou en versoening, is daar wesenlike verskille tussen mense, insluitende etniese en kulturele (dus ook taal-) verskille. Ons moet realisties genoeg wees om dit te erken.

‘n Tata, nie ‘n Mercedes nie

nelson_mandela_733835deur Leon Lemmer

Uit die buiteland word ek oorval met boodskappe deur mense wat dink almal in Madibië rou. Ek wens dat almal nou van die Mandela-wa afklim en besef dat dit nie ‘n Mercedes is nie maar ‘n Tata. Tog voel ek verplig om, hopelik vir oulaas, ‘n herbesoek aan twee neo-swartes, eintlik bruines, te bring wat geen geleentheid laat verbygaan om hulle ANC-aktivisme ten toon te stel nie. Tydens die jongste Nelson Mandela-harlaboerla het sowel Michael le Cordeur as Russel Botman minstens drievoudig uitdrukking aan hulle naïewe verslaafdheid gegee.

Michael le Cordeur is ‘n dosent in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch en tans ook die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR). Dit is in laasgenoemde hoedanigheid dat hy dit verlede jaar nodig geag het om Mandela op LitNet met sy verjaardag geluk te wens. Dít terwyl Mandela niks daadwerkliks gedoen het om Afrikaans te bevorder nie. Mandela het, heel waarskynlik op aanbeveling van Jakes Gerwel, Ingrid Jonker se gedig “Die kind” misbruik om die destydse veiligheidsmagte te diskrediteer. Dit is die soort ding wat as ‘n strooihalm aangegryp is om te beweer dat Mandela erkenning aan Afrikaans gegee het.

Die dag na Mandela se dood het Le Cordeur teks oor hierdie onderwerp gereed gehad. Heel onbeskeie het Le Cordeur die gewoonte om woordeliks dieselfde teks gelyktydig op meer as een plek te publiseer, bv in die koerant en ook op LitNet. Daarmee gee hy te kenne dat wat hy skryf nie net eenmalig gepubliseer behoort te word nie, maar dadelik in meerdere inligtingsbronne moet verskyn sodat die kanse skraler is dat iemand sy waardevolle uitinge misloop.

Le Cordeur se mymeringe oor Mandela is in Rapport, op LitNet, asook op die ATR-webwerf, gepubliseer. Ek gebruik die LitNet-teks (6 Des). Le Cordeur was in standerd 9 (graad 11) toe hy “met die grootsheid van Nelson Mandela kennis gemaak het.” Hy is as Boy Scout in Oslo, Noorweë, tydens ‘n mediakonferensie oor Mandela se welstand uitgevra. In die lig van sy politieke gesindheid wonder ‘n mens of Le Cordeur al ooit gedink het hoe bevoorreg hy was om reeds op so ‘n jong ouderdom in die buiteland te kon reis. Ek was minstens tien jaar ouer voordat ek op eie koste die eerste keer oorsee gegaan het. Daarna was ek nog drie keer oorsee, elke keer uitsluitlik op my eie koste. Le Cordeur gaan (soms) meerdere kere per jaar oorsee, terwyl die koste deur instansies pleks van homself gedra word. “In die onlangse verlede het ek dikwels oorsee gereis.” Die vraag is: Beskou Le Cordeur hom tereg as ‘n bevoordeelde, of verseg hy, om politieke redes, om homself as iets anders as ‘n (voorheen) benadeelde te beskou; dus as ‘n slagoffer wat op vergoeding kan aandring?

Terug in Suid-Afrika, na sy besoek aan Noorweë, het Le Cordeur oor Mandela begin lees. Hy is gefassineer deur Mandela se “opofferings”. Daardie gif het hom deurdrenk: “Dit sou my denke vir ewig hervorm.” “Dat daar sterk ooreenkomste tussen die lewe van Madiba en dié van Christus is, kan niemand ontken nie … Albei het ‘n onwrikbare geloof in, en liefde vir, hul mense gehad. Dermate dat albei bereid was om hul lewe te gee vir dit waarin hulle geglo het: ware vryheid.” Le Cordeur noem nie dat een van die twee so lief vir mense was dat hy bereid was om wittes te dood/vermoor nie. Ook nie dat die “opofferinge” tydens sy gevangenisskap minder sou gewees het as Mandela bereid was om geweld af te sweer nie. Le Cordeur erken ook nie dat “ware vryheid” in die nuwe Suid-Afrika ‘n illusie is nie. In baie opsigte kan ek dit deesdae nie waag om ‘n gewone, natuurlike lewe te lei nie. Die tirannie van die meerderheid doen hom orals voor.

“Die vorige regering” het Mandela se “vryheidstryd tot misdaad verdoem.” Le Cordeur is blykbaar van mening dat Mandela toegelaat moes gewees het om ongesteurd met sy terreurveldtog, wat sabotasie met bomplantings ingesluit het, voort te gaan. Mandela is in 1990 vrygelaat; steeds sonder om geweld af te sweer. “Soos ‘n Jesus van ouds het hy versoening en naasteliefde gepredik; soos ‘n Jesus het hy sy vyande vergewe omdat hy wys genoeg was om te besef dat hulle slagoffers van hul tyd en omstandighede was en nie geweet het wat hulle doen nie. Mandela was bestem om sy volk te lei uit die woestyn van apartheid na die Beloofde Land van demokrasie.” Vervolgens gebruik Le Cordeur ‘n gedig van Adam Small om Mandela ‘n Moses te noem: “Hy wys vir julle die weg na Kanaan aan.”

Let op al Le Cordeur se religieuse toespelinge in die idioom van die heillose bevrydingsteoloë. Verder, Mandela het “versoening en naasteliefde gepredik” eers nadat hy seker was dat hy in sy doel geslaag het, naamlik dat swartes politieke beheer van die land oorneem. Mandela het versoening en liefde gepredik om die wittes op sy sluwe manier te paai. Dit is nie die blanke bewind wat “nie geweet het wat hulle doen nie.” Voor 1990 is die land doeltreffend bestuur, misdaad is suksesvol bekamp en beskaafde Westerse waardes is gekoester. Dit is die ANC-regering wat nie weet wat hy doen nie, of nie in staat is om reg te doen nie. Die land word hoogs ondoeltreffend bestuur. Misdaad het handuit geruk. Afrikanisering, insluitende die vertraagdheid of agterlikheid en ellende wat dit impliseer, het beskaafde Westerse waardes vervang.

“En nou het die Liewe Vader hom kom haal … Hy het sy lewe vir ons gegee … Vanaand sal Madiba in die Paradys wees, aan Jesus se sy.” Vir nie een van hierdie laaste drie sinne het Le Cordeur enige gronde nie. Hulle gee bloot uitdrukking aan Le Cordeur se eie verdorwe politieke oortuigings.

Le Cordeur beperk sy linkse propaganda nie tot Mandela nie. Hy beskou homself as ‘n kenner van Kaaps en die klopse. Pas het hy vir die hoeveelste keer hieroor ‘n artikel in Die Burger (2 Jan, p 13) gepubliseer. Hy skryf oor die klopse se “hartseer geskiedenis.” Hy begin met die stelling dat die meeste bruines van die slawe afstam. ‘n Vuil spel word hier gespeel. Wanneer bruines met die verwyt van benadeling en die aandrang op bevoordeling kom, beweer hulle dat hulle die afstammelinge van slawe en dus uitheems is. Wanneer dit gaan om wie se land dit is, dus wie eerste hier was, eintlik altyd hier gewees het, dan beweer die bruines dat hulle inheems is en van die Khoi-San afstam. Jan van Riebeeck het al hieroor ‘n kramp gehad. Hy het geskryf dat die Khoi “pretenderen” dat hulle “dit Caepse lant van allen eeuwen” besit (Christo van Rensburg, So kry ons Afrikaans, Pretoria: Lapa, 2012, p 151).

Le Cordeur skryf oor die “uiterste wreedheid van slawerny – die daaglikse slae met swepe, die marteling en teregstellings, die minagting en verontmensliking.” Hy gee klaarblyklik uitdrukking aan sy anti-blanke sentiment. Daar is geen poging tot ewewig nie. Hy sê bv nie hoeveel teregstellings daar was nie en dat hedendaagse blankes nie daarvoor verantwoordelik gehou kan word nie. Ook nie dat verskeie historici beweer dat slawe aan die Kaap beter as elders in die wêreld behandel is nie. Nog minder sal Le Cordeur die getal slawe wat teen 1834 deur wittes gedood is vergelyk met bv die getal hedendaagse plaasmoorde, waarvoor hedendaagse mense wél verantwoordelik gehou kan word.

Dan herhaal Le Cordeur sy bekende leuen: “dat die slawe een dag in die jaar af gehad het.” Ek het by ‘n vorige geleentheid by historici en argivarisse hieroor navraag gedoen en hulle het my verseker dat wat Le Cordeur as die waarheid verkondig nie algemene praktyk was nie en sekerlik nie by alle of die meeste slawe-eienaars gedurende die meeste van die tyd van slawerny gegeld het nie. Byvoorbeeld, elke liewe Sondag is daar destyds min werk gedoen en dit geld ook die slawe. Maar Le Cordeur verkies om “die onderdruktes” (bruines) te kontrasteer met “hul onderdrukkers”, bedoelende wittes, terwyl dit algemeen bekend is dat daar ook nie-wit slawe-eienaars aan die Kaap was.

Vervolgens skryf Le Cordeur, die huidige voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), oor Afrikaans. “Die Moesliems [het] ‘n groot rol gespeel om die Afrikaanse en Nederlandse liedere in Kaapstad lewend te hou in ‘n tyd toe talle Afrikaners in Kaapstad verengels het. Tog het hierdie kultuurbydrae weinig erkenning gekry van die Afrikaanse organisasies.” Dit gaan dus vir Le Cordeur hier om die oorbekende verwyt van die nie-erkenning deur wittes van bruines se bydrae tot Afrikaans. Maar selfs as ATR-voorsitter het Le Cordeur hom nog nooit (sover bekend) verwerdig om erkenning te gee aan die leeue-aandeel wat Afrikaners in die daarstelling van Standaardafrikaans gehad het nie.

Op versoek van die ATR het Christo van Rensburg sy bogenoemde boek geskryf, nogal met ‘n voorwoord deur Le Cordeur. Daarin noem Van Rensburg dat nadat die Kaap ‘n Engelse kolonie geword het, die sprekers van Kaaps, dus die bruines, verengels het. “Kaaps het nou ook ‘n duidelike invloed getoon van die Engels wat die hooftaal van Kaapstad geword het” (p 88). “Engelse invloed [was] al van vroeg af deel van Kaaps” (p 115-116). Op ‘n moedswillige manier draai Le Cordeur die feite om. Ons weet dat seker die meeste Afrikaners die Engelse verpes het, maar Le Cordeur maak asof dit eerder die Afrikaners is wat verengels het en dat die bruines aan Afrikaans getrou gebly het.

Maar pleks van te stry oor die verlede, kom ons besin liewer oor die hede. Vir wie is die behoud van Afrikaans erns, die wittes of die bruines? Net meer as ‘n jaar gelede was Le Cordeur saam met Henry Jeffreys in Nederland om Afrikaans se saak aan die plaaslike politici te stel. Jeffreys het toe in minstens een opsig die waarheid gepraat: “Bruin Afrikaanssprekendes [het] nie dieselfde emosie en verknogtheid aan die taal as die wit Afrikaners nie” (Die Burger, 5.12.2012, p 9; ook Praag 18.12.2012). Le Cordeur maak hom klaarblyklik skuldig aan doelbewuste misleiding.

Voorheen het Le Cordeur hoog opgegee oor hoe lief die klopse vir Afrikaans is. Ek het toe gevra, “Hoeveel klopsegroepe het Afrikaanse name?” en geen antwoord gekry nie, want (feitlik) almal het Engelse name. Kom ons gooi die net wyer: Watter kinders het eerder Engelse as Afrikaanse name, die bruines of Afrikaners? Wie plaas dikwels Engelse doodsberigte in Die Burger, die bruines of die wittes? Wie probeer in woord en daad die hardste om Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch te vernietig, die bruines of die wittes? Elke keer blyk dit dat wit Afrikaanssprekendes meer Afrikaans-getrou as bruines is. Veral die stedelike en ontwikkelde bruines munt uit in hulle dislojaliteit teenoor Afrikaans.

Le Cordeur: “Die lirieke van die klopse-liedjies in die eg Kaapse Afrikaanse idioom is vanuit ‘n sosiaal-kulturele perspektief ‘n klassieke voorbeeld van hoe kulturele warmte deur taal uitgestraal word … ‘n effektiewe taal teen politieke onreg, ‘n taal waarin Moeslien én Christen aanbid.” Teen vindingryke, eiesoortige Bo-Kaapse Afrikaanse taalgebruik behoort daar nie beswaar te wees nie. Dit is die Engels-besoedelde soort Kaaps wat moontlik “kulturele warmte” kan hê, maar glad nie die voortbestaan van Afrikaans bevorder nie. In werklikheid hou hierdie soort Kaaps ‘n wesenlike bedreiging vir Afrikaans in. As pleitsbesorger vir Kaaps en ook weens sy anti-Afrikaner-gesindheid en die misleidende inligting wat hy versprei, is Le Cordeur myns insiens uitnemend ongeskik om as ATR-voorsitter te funksioneer.

‘n Ander neo-swarte wat ‘n onblusbare entoesiasme vir Mandela het, is Russel Botman, die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US). Heeltemal teen die grein in van die tradisionele US van weleer, het hierdie universiteit in 1996 ‘n eredoktorsgraad aan Mandela toegeken, al het Mandela self erken dat hy ‘n vrot student was; bv: “My performance as a law student was dismal” (Long walk to freedom, p 104).

Asof dit nie erg genoeg is nie, is ‘n US-eredoktorsgraad in 2008 ook aan Graça Machel, Mandela se derde vrou, toegeken. Die Portugese het destyds aan haar die geleentheid gebied om in Lissabon te studeer. Sy het hierdie welwillendheid misbruik deur daar op die Portugese regering te spioeneer.

Hoe erg die voorkeur vir die ANC en die akademiese verrotting in hierdie land is, blyk uit die feit dat die Universiteit van Port Elizabeth hernoem is sodat dit deesdae die Mandela-naam dra. Die Universiteit van Transkei is hernoem na ‘n ander ANC-kameraad, Walter Sisulu, wat akademies ‘n ronde nul was. Sisulu het nooit verder as standerd 6 (graad 8) gevorder nie (Long walk to freedom, p 80).

Soos Le Cordeur het Botman minstens drieledig op Mandela se dood gereageer. Hy het eerstens gesorg dat ‘n huldigingsbyeenkoms op die US-kampus gehou is, tweedens ‘n artikel in Die Burger gepubliseer en derdens ‘n ander artikel op die US se Bonfiire-webwerf laat plaas. Oor eersgenoemde twee het ek reeds geskryf (Praag 22 Des). Die Bonfiire-artikel is op 6 Desember gepubliseer. Soos Le Cordeur het Botman na die 5de dadelik geroepe gevoel om met ‘n ophemeling van Mandela voor ‘n dag te kom. Soos verwag kon word, is Botman se artikel in Engels, sy taal van voorkeur vir die US, gepubliseer: “Tribute to Madiba.”

Vir Botman het dit egter in die eerste week van die Mandela-harlaboerla om baie meer as net sy pas genoemde drie reaksies gegaan. Die huldigingsbyeenkoms op die US-kampus is feitlik onvermydelik deur sowel Botman as Nico Koopman (Praag 1 Des) toegespreek. Dit is op die 11de opgevolg met ‘n openbare vertoon van pro-Mandela-solidariteit deur Botman en die DA-burgemeester, Conrad Sidego. Enkele jare gelede het hierdie ANC-DA-samewerking ‘n “slawefees” op Stellenbosch tot gevolg gehad. Hierdie keer het Botman en Sidego ‘n krans by die Mandela-standbeeld in die middedorp gelê. Hierdie standbeeld is deur hierdie einste DA-munisipaliteit opgerig. Botman het ook met vertoon die Mandela-huldigingsboek in die stadsaal geteken (Eikestadnuus, 12 Des, p 2).

Maar ook dít was nog nie genoeg nie. Op die 13de is ‘n tussenkerklike Mandela-byeenkoms deur die plaaslike munisipaliteit in die Kruiskerk, voorheen die Studentekerk, op Stellenbosch gehou. Sedigo en Koopman het die kerkgangers toegespreek. Die kersie op die koek was Alan Boesak wat met sy tweede vrou, Elna, uit Amerika daar opgedaag het. Boesak het, soos verwag kon word, ‘n opruiende rede gelewer en uiteraard uitsluitlik pro-Mandela-propaganda versprei (Eikestadnuus, 19 Des, p 2, en Riviernuus, 23 Des, p 11).

In die res van my skrywe bepaal ek die aandag by Botman se Bonfiire-artikel.”The victory over apartheid belongs to all who helped to end that system, but the greatest, most inspiring figure of the anti-apartheid struggle undoubtedly was former president Nelson Mandela. His example and the deprivations he endured gave people courage in the darkest hours. He stood for democracy and justice, even when it was to his own detriment. His life was characterised by respect and tolerance for the viewpoints, language, culture and religion of others.”

Dit is duidelik dat ‘n bedrewe ANC-aktivis hier aan die woord is. Botman beskou homself as een van diegene wat teen apartheid gestry het. Sy opruiende, opsluitbare gedrag op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) en elders het hom egter nie, soos dit hoort, gediskwalifiseer vir die amp van rektor aan ‘n ander (en eens akademies beter) universiteit nie.

Botman loof die grondwet (waarin almal gelyk verklaar word), demokrasie, die “free South Africa” en menseregte. Hy wil hê dat meer ivm bv “housing, employment and food” gedoen word (wat in die praktyk grootliks op toe-eiening sonder teenprestasie neerkom) “to restore our broken humanity in South Africa”. Onder die blanke bewind was daar myns insiens sekerlik die uitlewing van baie menslikheid. Die gewelddadige politiek van die ANC, met Mandela as die hoofinisieerder, het daardie menslikheid groot skade berokken. Maar ek dink Botman probeer sy lesers wysmaak dat dit apartheid (dus die wittes, veral die Afrikaners) is wat menslikheid afgetakel het. Volgens Botman is dit Mandela wat die waardes “that make for a just and human society” gerespekteer het.

Dan kom Botman met dieselfde twak wat hy al vele kere opgedis het: Mandela se “commitment to education makes him a role model for all lecturers and students, teachers and learners. It is this conviction that made him say on occasion, ‘Education is the most powerful weapon which you can use to change the world.'” Dit is egter heeltemal strydig met wat die UDF/ANC, insluitende Botman en sy meelopers op die UWK-kampus, gepredik het: “Liberation before education.”

“In times when young people are searching for good leadership, they only have to look at his example for inspiration and an inclusive vision of the future, which our country needs so desperately. In this time of mourning our message to the youth must be to pursue the values, approach and leadership stature that Mandela has shown. In this way, we shall make a valuable investment in a future of peaceful coexistence in a just society.”

Mandela se leierskap was eenogig gerig op die verkryging van swart mag via geweld, maar hy word desnieteenstaande akademies en andersins deur Botman, in sy hoedanigheid as rektor, as ‘n rolmodel aanbeveel. Maar hoedanig is Botman se leierskap op die US-kampus? In verskeie opsigte soos dié van Mandela, bv met ‘n duidelike voorkeur vir nie-wittes en vir Engels pleks van Afrikaans. Botman se beleid is soos dié van Mandela en die ANC ras- en geslagsgebaseer. ANC-politiek geniet die hoogste voorkeur bo akademiese oorwegings. Daarom word die akademies beste studente nie kleurblind tot leergange toegelaat en studiebeurse kleurblind op grond van akademiese prestasie en finansiële omstandighede toegeken nie. Die ANC se beleid van rasse- en geslagsdiskriminasie word ook so stiptelik moontlik by die aanstelling en bevordering van dosente en ander personeel gevolg.

Aan die US word indiwiduele akademiese meriete deesdae op die agtergrond geskuif. Groepsverwantskap, dus wat jy toevallig (dus moeiteloos) is, hetsy etnies of geslagtelik, is aan die Botman-US die hoofoorweging by bevoordeling of benadeling. Sodanige blatante anti-akademiese gedrag word deurlopend onder verskeie vaandels deur Botman gepropageer: transformasie, inklusiwiteit, diversiteit, multikulturaliteit, ens. Daar is nooit sprake dat hy hom uitspreek teen die rassediskriminasie wat ooglopend teen blankes gepleeg word nie; ook nie teen die geslagsdiskriminasie wat teen blanke mans gepleeg word nie; ook nie teen die agteruitgang van Afrikaans as onderrigtaal en akademiese standaarde wat sienderoë plaasvind nie. Die teenoorgestelde gebeur wél. Byvoorbeeld, Botman het dit openlik betreur dat die US verplig was om twee blanke mans as vise-rektore aan te stel.

‘n Mens kan tereg vra: Hoeveel tyd het Botman in die eerste week of meer na Mandela se dood aan akademiese sake bestee? Is dit volgens die US-raad in orde as sy rektor so ooglopend en blykbaar by voorkeur steeds ‘n ANC-aktivis is? Vir ‘n objektiewe waarnemer, bv ‘n Marsmens wat nie met die verdorwenheid van die nuwe Suid-Afrika se waardes, insluitend die verwording van die akademie, bekend is nie, sou dit veral die afgelope tyd gelyk het asof Botman voltyds in diens van die ANC pleks van die US is.

Is daar al ooit iets gedoen om Botman kort te vat en sy aandag te vestig op wat ‘n rektor veronderstel is om te doen? Dit kan kwalik beweer word dat Botman met sy gedrag die akademiese beeld van die US bevorder. Wat die afgelope tyd op Stellenbosch waargeneem is, dus die eensydige manier waarop Mandela opgehemel is, is heeltemal onversoenbaar met ‘n objektiewe beeld van Mandela, soos gevind word in bv Pieter Möller se publikasie (in Afrikaans en Engels, met foto’s) oor die Mandela-legende (verkrygbaar by pieterwillemmoller[by]gmail.com). Red nou ‘n universiteit as akademiese inrigting met ‘n mens soos Botman aan die stuur van sake.

Jonathan Jansen oor sy moedertaal

'Ras/kleur is die aanjaer ('turbo') vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie."
‘Ras/kleur is die aanjaer (‘turbo’) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.’

deur Leon Lemmer

In die nuwe Suid-Afrika is daar baie nuwe dinge waaraan gewoond geraak moet word. Een hiervan is die kitsrektor. Hierdie term verwys na iemand wat nie oor tyd deur die range (van junior lektor tot lektor tot senior lektor tot medeprofessor tot professor) gevorder en op elke vlak behoorlik ondervinding van die akademie opgedoen het nie. Nee, hierdie mense het hulle sommer gou in ‘n pos hoër as dié van professor (naamlik dekaan, viserektor of rektor) bevind. Op daardie senior vlakke is ‘n mens veronderstel om reeds grondige ervaring van en insig in die wese van die akademie te hê. Weens gebrekkige voorbereiding kan dit kwalik van kitsgevalle verwag word.

Dit is natuurlik moontlik om buitengewoon vinnig in die akademie te vorder as iemand akademies buitengewoon briljant is. In die nuwe Suid-Afrika gaan dit egter nie hierom nie. Dit gaan veel eerder om transformasie, wat insluit dat iemand op grond van ras/kleur en geslag vinnig na die boonste vlakke kan vorder; natuurlik mits hy/sy nie wit en manlik is nie. Dit kan op vordering in die akademie ten koste van die akademie dui.

Tradisioneel blanke Afrikaanse universiteite ly seker die ergste onder die kitsrektorverskynsel. Hierby kom ‘n tweede kenmerk eie aan die nuwe Suid-Afrika, naamlik dat die blanke rektore aan Afrikaanse universiteite plek vir bruin rektore moet maak. Hier geld veral twee oorwegings. Eerstens word gepoog om die indruk te wek dat ‘n bruin rektor ‘n mindere bedreiging as ‘n swarte vir die heil van Afrikaans as onderrigtaal inhou. Tweedens funksioneer die bruin rektor as oorgangsfiguur van die vorige wit rektore na die swart rektore wat noodwendig na die bruine kom. Eers met ‘n swart rektor in die stoel sal die transformasieproses volledig verwesenlik wees. Ras/kleur is die aanjaer (“turbo”) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.

Wat baie duidelik by die vulling van sodanige rektorskappe behoort te wees, is dat die politieke stert die akademiese hond swaai. Wat reeds net so duidelik is, is dat ‘n bruin rektor nie met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie. Daar is die klassieke voorbeeld van Jakes Gerwel, ‘n hoogleraar in Afrikaans, wat om politieke redes sy intreerede in Engels gelewer het en as rektor die Universiteit van Wes-Kaapland om politieke redes van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n uitsluitlik Engelse universiteit getransformeer het. Hoeveel te meer sal bruin rektore uit ander dissiplines as Afrikaans nie met oorgawe dieselfde paadjie bewandel nie? Hier onder vestig ek die aandag op drie sodanige rektore wat onderskeidelik as ‘n sielkundige, teoloog en opvoedkundige beskou word.

Daar is net een tradisioneel Afrikaanse universiteit waar Afrikaans (nog) nie (erg) agteruit boer nie en dit is die Potchefstroom-kampus. Die rede hiervoor is dat dit die enigste sodanige inrigting is wat steeds ‘n wit rektor het, maar sy pos word vir vulling in 2014 geadverteer. Aan universiteite is die stragegie om die universiteitsraad te transformeer, dus demografies meer verteenwoordigend te maak, en dan die rektorstoel teen wil en dank met ‘n nie-witte te vul.

Sedert 2009 is Cheryl de la Rey die rektor van die Universiteit Pretoria. Sy het in 1983 die graad BA behaal en eers in 1999 die doktorsgraad. Ná drie jaar as onderwyseres het sy wel deur die range van junior lektor tot professor en daarna tot viserektor gevorder. Maar sy het twee nie-akademiese voordele geniet, naamlik sowel ras/kleur as geslag. Die aankondiging van haar aanstelling as rektor is met ongeloof begroet. Sy kon dit aanvanklik self ook nie glo nie. Naas geslag onderskei ‘n ander faktor haar van die twee gevalle hieronder, naamlik dat sy Engelssprekend wil wees omdat sy naskools uitsluitlik aan Engelsmedium-universiteite (Durban-Westville en Kaapstad) studeer het. Daar moet nie verwag word dat sy uit haar pad sal gaan om Afrikaans as onderrigtaal te bevorder nie.

Russel Botman is sedert 2007 die rektor van die Universiteit Stellenbosch. Hy het in 1978 die graad BA verwerf en eers in 1994 die doktorsgraad. Hy was twaalf jaar lank predikant waarna hy in 1994 senior lektor, in 1999 medeprofessor, in 2000 professor en in 2002 viserektor geword het. Ras/kleur/transformasie (die onderwerp van sy doktorale proefskrif), dus politieke oorwegings, het skynbaar so ‘n groot rol in sy vinnige vordering in die akademie gespeel dat sy aktivistiese UDF/ANC-verlede eerder as ‘n bate pleks van, soos dit hoort, as ‘n absolute diskwalifikasie gefunksioneer het. Hy is deurgaans in Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland onderrig, waaruit egter nie afgelei moet word dat hy enigsins met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie.

‘Jonathan Jansen se doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne’

Jonathan Jansen is sedert 2009 die rektor van die Universiteit Vrystaat. Hy het die graad BSc in 1979 aan die Universiteit van Wes-Kaapland voltooi en ‘n biologie-onderwyser geword. Beurse het hom in staat gestel om ses jaar lank in Amerika te studeer, waar hy aan twee uiters linkse universiteite, Cornell en Stanford, studeer en onderskeidelik ‘n magister- en ‘n doktorsgraad (eers in 1991) voltooi het. Sy doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne. Hierna het hy vinnig gevorder tot professor in 1994, dekaan in 1997, eers aan Durban-Westville en van 2001 af aan die Universiteit Pretoria.

Hy is in Montagu gebore en is van huis uit Afrikaans en ‘n NG Sendingkerk-mens. Op grond van Jansen se ses jaar in Amerika en natuurlik opportunistiese politieke oorwegings het hy sy moedertaal versaak en Engels tot sy “eerste taal” verhef. Dan is die volgende stap maklik: As hy so goed is deur Engels te word, waarom kan almal nie maar verengels nie? Sy standpunt is dan soortgelyk aan dié van Alfred Milner (1854-1925) wat probeer het om die Transvaal te verengels. In sy aansoek om die rektorskap het Jansen egter onderneem om Afrikaans te bevorder. In sy intreerede het hy genoem dat hy iedere swart student wil dwing om Afrikaans te leer. Wat het van hierdie voorneme geword? In sy bespreking van Jansen se 2009-boek het Chris (Boetman) Louw Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem. Hy is nog nie verkeerd bewys nie.

Oor die rol wat ras/kleur in Jansen se bevordering gespeel het, kan daar min twyfel wees, al verkondig hy dat sy aanstelling uitsluitlik aan sy besondere akademiese voortreflikheid te danke is. In sy boek, Knowledge in the Blood (2009), vertel Jansen dat Johan van Zyl, toe die rektor van die Universiteit Pretoria en tans die uitvoerende hoof van Sanlam, glad nie in die blanke kandidate vir die dekaanspos belanggestel het nie. Die pos is toe deur Jansen gevul. Voordat Jansen as rektor in Bloemfontein aangestel is, het die destydse voorsitter van die raad van die Universiteit Vrystaat, regter Faan Hancke, verkondig dat die volgende rektor nie-wit sal wees. Sodanig was die nie-akademiese ingesteldheid weens al die politieke stof wat met die Reitz-video (2008) opgeskop is.

Op 18 September het Jansen die Percy Baneshik-gedenklesing gelewer. ‘n Verkorte,vertaalde weergawe is in Die Burger (3 deser, p 17) gepubliseer, met die volledige teks op daardie koerant se webwerf. Ek gebruik die oorspronklike teks, maar vestig die aandag op net enkele aspekte.

Jansen het dit tereg teen die sotlike strategie van bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) om Afrikaans en die “non-English languages under one political umbrella” te bring. Hy noem dit tereg “a very superficial scheme to advance” Afrikaans. ‘n Mens vra jou af: Waarom beywer al die taalaktiviste vir Afrikaans hulle nie ondubbelsinnig vir die heil van Afrikaans nie? Waarom die dekmantel van “ander inheemse tale” gebruik as hulle eintlike doel is (of behoort te wees) om Afrikaans te bevorder?

Jansen het dit tereg ook teen “black elites trumping the value of indigenous languages in schools while their own children attend … schools in English”. Dit laat my dink aan Wannie Carstens wat op 26 September in ‘n toespraak “gedroom” het van Afrikaanssprekendes wat “spontaan” hulle kinders na Afrikaanse skole stuur. (Die volledige teks is op 27 September op LitNet gepubliseer.) Maar dan bring Carstens terselfdertyd hulde aan mense wat reeds jare lank in die ATR dien en openlik dislojaal teenoor Afrikaans is omdat hulle hulle kinders in Engelse skole geplaas het.

Ingevolge sy droom behoort Carstens moreel verplig te voel om hom met woord en daad vir die ontsetelling van dislojale Afrikaanssprekendes in die ATR te beywer. Die beste beginpunt is immers om jou eie huis in orde te kry en die ATR is een van Carstens se huise. Waarom het hy nie die ruggraat om iets daadwerkliks hieraan te doen nie? Carstens se kernprobleem is dat hy te veel deur modegiere gebuig word. Ek verpes dit dat hy feminisme-onthalwe na Afrikaans as “haar”, dus vroulik, verwys. As taalkundige stel hy hier gewoon ‘n slegte voorbeeld. Dat Carstens van sy neo-linkse politieke etiket hou, val nie te betwyfel nie. Hy verwys na diegene wat hom met Piet Croucamp en Anton van Niekerk assosieer en vervolg dan: “Ek moet erken dis nie ‘n slegte geledere om te deel nie!” (Maroela Media, 2 deser).

Waar is die ATR se voorsitter, Michael le Cordeur, se kommentaar oor Jansen se jongste uitlatings? Hy het dikwels baie te sê oor Kaaps en politieke sake, maar swyg nou oor die dwase standpunt van Jansen, terwyl dit eintlik om verdoeming smeek. Op die ATR-webwerf word daar geen ATR-standpunt oor hierdie saak gestel nie. Lesers word bloot na kommentaar in ander bronne verwys.

‘Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore’

Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore. Hoe kan iemand wat klaarblyklik geen aanvoeling vir en simpatie met die Afrikaner, sy taal en die res van sy kultuur het aan die hoof van sodanige kultuur in enige respektabele onderneming staan? Titus funksioneer soms as regter in die ANC-regering se Menseregtekommissie. Daar het hy baie duidelik sy afsku van Afrikaners laat blyk. Hy is ook een van die Afrikaans-dislojales wie se teenwoordigheid reeds lank in die ATR geduld word.

Let op wat Titus oor Jansen se jongste uitlatings oor Afrikaans te sê gehad het. Titus sê: “Afrikaanssprekendes en Afrikaans het Jansen se uitlatings ondersteun. Hy het gesê mense moet na kritiese stemme soos dié van Jansen luister. ‘Afrikaans het inderdaad ‘n groot bydrae om te maak, al is dit net om van sy skynheiligheid ontslae te raak'” (Praag, 2 deser). Let op die vermetele en neerbuigende “al is dit net” en dan word die groot bydrae wat Afrikaans kan maak direk met skynheiligheid verbind. Hoe kan so ‘n element in die boesem van die ATKV en die ATR geduld word? Myns insiens het Titus hom in albei poste as uitnemend ongeskik bewys. In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte in glad te groot mate onder Afrikaners posgevat om beleefdheidshalwe alle beledigings, wat (grootliks) onverdiend na hulle kant toe kom, te verduur.

Jansen verwys in sy gewraakte toespraak na die voorbeeld wat die Universiteit Vrystaat stel. Daar is ‘n “trade-off” wat onderrigtaal betref. Swart studente aanvaar die nie-moedertaal Engels en Afrikaanse studente moet ingelyks dieselfde nie-moedertaal aanvaar. Hy hou dit as billik voor. Maar hy vergeet gerieflikheidshalwe dat diegene wat Engels as moedertaal het geen opoffering hoef te maak nie. “There is no discernible tension, anymore, about using English only in meetings of residences and other public meetings … by bringing black and white students into communion as human beings, and by transforming the learning commons (especially in the residences), the hard lines around rival language – English and Afrikaans – started to dissolve.” Hoekom? Omdat van die Afrikaanssprekendes verwag word om in FW de Klerk-modus toe te gee, dus Afrikaans te versaak en Engels as die primêre universiteitstaal te aanvaar.

Waarom nie tweetalige byeenkomste of om die beurt Afrikaanse en Engelse byeenkomste nie? Waarom voorkeur gee aan die voorkeurtaal van die nuwe indringers op die kampus en die voorkeurtaal van die groep wat die universiteit gestig en uitgebou het, minag? Is die speelveld gelyk as wit studente en dosente die grootste offers moet bring? Hulle sou akademies en kultureel veel beter daaraan toe gewees het as die universiteit eentalig Afrikaans gebly het. Waarom mag daar nie van die nuwe kampusbesetters ‘n billike teenprestasie verwag word nie, naamlik dat hulle Afrikaans moet aanleer as hulle kies om daar te studeer? Dit is immers presies hierdie vereiste wat dwarsoor die wêreld gestel word: Daar word van die student verwag om by die universiteit aan te pas en nie andersom nie.

‘n Soortgelyke ongebalanseerde en onbillike situasie doen hom in die breë Suid-Afrikaanse universiteitsituasie voor. Die tradisioneel Afrikaanse universiteite moet tweetalig of verkieslik eentalig Engels word, terwyl die tradisioneel Engelse universiteite ongesteurd soos voorheen kan voortgaan. Dit is net Afrikaans wat as ‘n uitsluitingsmeganisme geëtiketteer word, terwyl Engels in die praktyk dikwels op dieselfde manier funksioneer. Daarteen opper Jansen nie beswaar nie. Hy versuim ook om te noem dat dit net van die tradisioneel wit universiteite verwag word om nie-wittes op al hoe groter skaal te akkommodeer. Die tradisioneel swart universiteite mag maar sonder beswaar ongetransformeerd eksklusief swart bly.

Dieselfde onverkwiklike onbillikheid doen hom by skole voor. Nuwe indringers mag nie toegang tot tradisioneel wit skole geweier word nie en is in die gerieflike posisie dat hulle volle toegang verkry tot geriewe wat oor dekades deur wit onderwysers en wit ouers opgebou is. Mits hulle nie-wit en veral swart is, geniet hulle die verdere voordeel dat hulle nie verplig mag word om skoolgeld te betaal nie. Dit geskied alles in die naam van geregtigheid.

Christo Viljoen, ‘n viserektor van die Universiteit Stellenbosch (1993-1998), verwys na Jansen se “wasige logika”. As Jansen se redenasie tot sy volle konsewensies deurgevoer word en almal in dieselfde mate opofferings moet maak, het ons die volgende situasie: “Géén onderwyser/dosent mag in sy (die dosent se) moedertaal doseer nie, en alle studente moet in ‘n taal anders as hul moedertaal klas loop. Met dieselfde wasige logika stel ek voor: Kom ons voer Chinees in as enigste onderrigtaal in ons skole (en universiteite?). Chinees is per slot van sake die grootste wêreldtaal met verreweg die meeste huistaalsprekers. Dan is ons afgestudeerdes voorbereid daarop wanneer China die land klaar gekoloniseer het, en álle onderwysers en dosente én studente maak die opoffering om in ‘n ander taal as hul eie onderskeidelik onderrig te gee en te ontvang. Niemand word dus onbillik bevoordeel nie” (Die Burger, 5 deser, p 13).

‘Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule’ – Jansen

Jansen bied sy “one major solution to the long-term resolution of the crisis in education” in die volgende gevolgtrekking aan: “This is why Afrikaans-exclusive or even Afrikaans-dominant white schools and universities represent a serious threat to race relations in South Africa … it is English and not Afrikaans that could be the ‘taal van versoening’ … What English does is level the playing fields in the historically Afrikaans universities for common engagement … Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule.” Sy opsomming van ons geskiedenis is: “The scars of our violent past.” Die Jansen-ideaal is: “A school system that introduces English as early as possible, ideally in the Foundation Phase … this means making English a compulsory language course for all students.” Dat so ‘n verpligte kursus in Afrikaans die behoud van die eentalige Afrikaanse Universiteit Vrystaat van weleer kon verseker het, doen hom nie meer in Jansen se wasige logika voor nie.

Die kastraatmentaliteit kry momentum

momentumdeur Leon Lemmer

Die Vryheidsfront Plus het pas by monde van sy leier, Pieter Mulder, te kenne gegee dat hierdie party sy missie verbreed met die oog op diversiteit en samewerking. Die VF Plus gaan hom vorentoe nie net aan die bevordering van die belange van blankes toewy nie, maar aan dié van alle minderheidsgroepe (Praag 3 deser). Die “Plus” kan dus dui op die groter getal groepe wat gedien gaan word. In die praktyk kan dit egter ‘n “Minus” word as die getal stemme wat die VF kry in ‘n verkiesing daal.

Kort voor Mulder se aankondiging het die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns by monde van sy voorsitter, Wannie Carstens, aangekondig dat hierdie liggaam onder druk verkeer om aan te pas, dus om te transformeer. Daar gaan op die ANC se demografiewa geklim word. Voortaan gaan hierdie liggaam daarna streef om die demografie van die hele Afrikaanse gemeenskap te weerspieël (Praag 20 Augustus).

As die eerste voorsitter die Afrikaanse Taalraad (ATR) is Carstens daarvoor bekend dat hy die ATR eerder as ‘n versoenings- en meertaligheidsraad as ‘n egte Afrikaanse taalraad gevestig het (Praag 17 Maart). Die huidige voorsitter, Michael le Cordeur, bewandel dieselfde pad (Praag 18 Augustus). Wat die ATR graag wil wees, blyk uit sy “Akte van Oprigting” wat tans vir kommentaar gesirkuleer word. Opmerkings moet die ATR teen 20 deser bereik.

Die opsteller(s) van die akte onderskei nie tussen die doel, dus wat die ATR wil bereik, en die funksie(s), dus hoe gepoog gaan word om die doel te bereik, oftewel watter handeling(e) nodig is, nie. Die (hoof)doel moet tog sekerlik wees om ‘n heilsame, respektabele Afrikaans tot in die verre toekoms te verseker. Die “hoofbesigheid”, bedoelende die hooffunksie, van die ATR word egter soos volg geformuleer:

“Om deur die Afrikaanstalige gemeenskap ‘n taalpolitieke situasie in ‘n veeltalige Suid-Afrika te skep waarin Afrikaans as inheemse taal, benewens ander inheemse tale, doelbewus gehandhaaf en bevorder word as hoëfunksietaal en taal van bemagtiging in die breë gemeenskap.”

Hierin kom baie van die dinge waarmee die ATR hom by voorkeur besig hou, te voorskyn: politiek, bemagtiging veeltaligheid, ander inheemse tale, die breë en Afrikaanstalige gemeenskap. Nêrens is daar toespitsing op twee kernelemente, naamlik Standaardafrikaans en Afrikaners, nie. Die teenoorgestelde is eerder waar; maw daar word doelbewus weggestuur van hierdie twee kernelemente. Die res van die akte bevestig hierdie waarneming.

Onder “aanvullende hoofdoelstellings” staan daar: [4]: “Om die beskikbare kundigheid aan te wend om sosio-ekonomiese ontwikkeling en welvaartskepping vir die breë Afrikaanse gemeenskap te bewerkstellig.” Behoort so iets ‘n funksie van ‘n taalraad te wees? Gaan daar sosio-ekonome en deskundige welvaartskeppers in die ATR se direksie en/of personeel dien? [12]: “Om Afrikaans onder anderstaliges te bevorder” is in orde, maar [13] “Om vaardigheid in ander tale onder Afrikaanssprekendes te bevorder” behoort klaarblyklik nie ‘n funksie van ‘n Afrikaanse taalraad te wees nie.

Die “waardes” waaraan die ATR hom skuldig maak, is nogal interessant. Artikel 3 begin met politiek-gemotiveerde verwysings na “bemagtiging” en “inklusiwiteit”. Dan 3[3]: “Die Taalraad erken die feit dat Afrikaans die eiendom is van almal wat dit praat.” Afrikaans as ‘n erkende, ontwikkelde en gestandaardiseerde taal is uiteraard veral aan Afrikaners te danke. ‘n Mens kan redeneer dat elemente in die nuwe Suid-Afrika aanspraak op al die positiewe dinge maak wat met inspanning deur Afrikaners tot stand gebring is. Maar hierdie storie van eiendomsreg is wesenlik ‘n politieke foefie wat liefs heeltemal weggelaat moet word.

Vervolgens blyk uit 3[5] dat die ATR nie net van die grondwet hou (soos toe reeds twee keer in hierdie akte genoem) nie, maar spesifiek van die waardes daarin, soos “die bestryding van diskriminasie en van sosio-ekonomiese ongelykheid, ‘n strewe na gelykwaardigheid van individue en die uitbou van demokrasie.” Hoort sulke items in die akte van ‘n raad wat veronderstel is om die heil van ‘n bepaalde taal te bevorder? Op grond waarvan sou ‘n egte taalraad hom voorskriftelik ten gunste van bv ‘n spesifieke staatsvorm soos demokrasie uitspreek? Onder ander staatsvorme kan ‘n taal sekerlik ook gedy. Onder ‘n meer elitistiese staatsvorm hét Afrikaans inderdaad voortreflik geblom.

3[6]: “Om verdeeldheid te heel, word versoening tussen gemeenskappe wat Afrikaans gebruik, en ook tussen Afrikaanstaliges en ander taalgemeenskappe as ‘n belangrike prioriteit geag.” Dit is ‘n suiwer politiek-gemotiveerde strewe. Carstens se jare as voorsitter van die ATR is deur die entoesiastiese nastrewing hiervan gekenmerk.

Hierna volg items wat na “bemagtiging” en “eenheid” verwys en dan hierdie een: 3[9]: “Die diversiteit van die Afrikaanssprekende taalgemeenskap en meertaligheid in Suid-Afrika word as ‘n bate beskou.” Dat hulle inderdaad bates is, kan uit die oogpunt van Afrikaans bevraagteken word en dit spreek in elk geval die “eenheid” in die vorige item teë.

In die akte word nêrens omskryf wat as Afrikaans beskou word nie. Dit is noodsaaklik dat ‘n liggaam soos die ATR duidelikheid kry oor wat ingesluit en wat uitgesluit word in hierdie kernonderwerp waarmee hy veronderstel is om hom besig te hou. Die kern van Afrikaans moet sekerlik Standaardafrikaans wees as die ATR enigsins hoop om suksesvol te wees.

Maar dit is juis so ‘n spesifieke fokus wat die ATR soos die pes vermy en sover moontlik aan bande lê: 3[10]: “Die variante in taalgebruik wanneer Afrikaanstaliges kommunikeer, word as deel van die rykdom van Afrikaans beskou.” Die talle onnodige Engelse woorde in die mengeltaal Kaaps is volgens die huidige voorsitter van die ATR, Michael le Cordeur, deel van hierdie gewaande rykdom; ‘n soort rykdom wat toenemend die ondergang van Afrikaans as ‘n respektabele taal kan veroorsaak. Die ATR se oordrewe sug na inklusiwiteit is kennelik ‘n onding.

In 3[13] word “die belangrike rol van Afrikaans as tweede en derde taal” erken, maar nêrens word na Afrikaans as eerste en moedertaal verwys en diegene veroordeel wat sodanige status afskaal of heeltemal ontken nie, bv mense wat Afrikaans gebore en grootgeword het, maar dan voorgee dat hulle eintlik Engels is.

Kortom. die ATR se “Akte van Oprigting” is te min op taal en glad te veel op politieke kwaksalwery, by name ANC-gedienstigheid, toegespits. Die ATR is ‘n baie mank Moses wat nog nie die pad na die beloofde land van ‘n heilsame en respektabele Afrikaans gevind het nie. (Hier eindig my kommentaar op hierdie dokument.)

Wat die VF Plus, SA Akademie en ATR gemeen het, is dat hulle wil transformeer. Dit beteken dat die huidige oorheersende politieke klimaat as model vir verandering dien. Op sy beurt beteken dit dat eerder kwantitatiewe as kwalitatiewe oorwegings in ag geneem word. Die missie van elk van hierdie ondernemings word verbreed sodat meer mense betrek kan word. Die fokus vervaag gevolglik. By implikasie word die wesenlike aard van elkeen verander en die gesonde resultate wat behaal kan word, word verwater.

Wat hier besig is om te gebeur, is ‘n weerspieëling van die politieke oorgang van die jare negentig: magsdeling word belowe maar magsoorgawe word geërf; dus ‘n kleiner groep word deur ‘n groter groep verswelg. In hierdie proses is daar een etniese groep wat deur eie posisionering deurgaans mag inboet en aan die kortste ent trek, naamlik die wittes. Die spronge wat uitgevoer word, is simptomaties van wat werklik skort: die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief. Dit is hierdie waarheid wat erken moet word.

In die politiek verkondig Satan: “Hoe meer siele, hoe meer vreugde. Hoe meer mense die land instroom om hulle regmatige regte te geniet, hoe beter. Ingevolge die ANC se vryheidsmanifes behoort die land immers aan almal wat sowel wettig as onwettig hier woon. Laat ons ons grootse bate van verskeidenheid tot in die oneindige soos ‘n moerse kermis vier. Glo gerus die bevrydingsteoloë wat verkondig dat God by voorkeur vir die armes lief is. Vergeet die storie dat die armes altyd met ons sal wees. Al was daar altyd en oral armes, moet ons aanhou om die dwaalleer te verkondig dat armoede apartheid, dus die inhalige wittes, se skuld is.”

Wat deesdae vir algemene aanvaarding aangebied word, is dat almal gelyk en selfs eenders is. Sodra hierdie aksioma aanvaar word, lê die weg oop vir die gevolgtrekking dat nie-prestasie, bv armoede, nie mense se eie skuld is nie, maar die skuld van diegene wat wél sukses behaal het. As dít die geval is, volg dit dat eerder nie-wittes as wittes in beheer van die land en liggame soos die VF Plus, SA Akademie en ATR moet wees. Dus hoe meer mag die wittes ontneem word, hoe beter.

Dit is wat ek die kastraatmentaliteit noem (Praag 1 deser), naamlik die doelbewuste afskaling van die mag van wittes en spesifiek van Afrikaners en ook Afrikaans. Dit verwys na die pogings, meesal uit eie geledere, om wittes en veral Afrikaners se vermoëns in al hoe groter mate aan bande te lê; om hierdie etniese groep verder te ontman vanweë die foutiewe aanname dat toe wittes en veral Afrikaners oor die mag beskik het, hulle meer droog as die swartes en die ANC-regering gemaak het.

Satan sê: “Kom ons probeer magsdeling. Kom ons vat een van jou knaters weg. Jy het mos nog een.” Daarna blyk dit dat daar algehele, mandaatlose magsoorgawe was. Dan sê Satan: “‘n Mens moenie dinge half doen nie. Jy moet bereid wees om die hele pad te stap; algeheel te transformeer. Ons het dus albei jou knaters weggevat; jou polities magteloos gemaak. Kyk na die groter prentjie: die meeste mense het nie knaters nie. Daar is lewe na kastrasie. Jy het nie testosteroon in jou bloed nodig nie. Jou beenstruktuur moenie sterk wees sodat jy jou kan verset nie. Jy moet veral nie ruggraat hê nie. Al wat nodig is, is dat jy saam met die stroom moet dryf. Jy moenie swem nie; veral nie stroomop nie. Moenie kyk na wat daar op die wal op daardie bordjie met die pyltjie staan nie: ‘Moer toe’. Die beste stuurman staan aan wal. Alle strome, al het hulle die helderste, soetste, varsste, beste water, eindig in die soutwater van die see. Vertrou die meerderheid. Laat die kamerade jou na die diepsee neem. Moenie probeer om jou identiteit, jou beskaafde waardes, in ‘n veilige hawe te verskans nie. Laat die tirannie van die meerderheid toe om jou na die oop see te neem sodat jy daar kan vergaan.”

Dit is in die openbare en dus landsbelang dat die blankes en veral die Afrikaners nie verder polities ontman word nie. In ‘n land waar daar met kwantiteit geboer word, is ‘n kragtige kwalitatiewe teenoffensief noodsaaklik. Die VF behoort dus die heil van ‘n spesifieke minderheidsgroep, naamlik die blankes, te bevorder. Die SA Akademie moet voortgaan om eerder Afrikaners as ander etniese groepe te ondersteun, want hierdie wittes het bystand nou meer as ooit nodig. Die ATR moet die moed opdiep om Standaardafrikaans uit te sonder as die Afrikaans waaraan hy voorkeur gee en dit onomwonde stel dat taalsuiwerheid vir hom erns en ‘n mengeltaal soos Kaaps, veral in soverre dit Engelse woorde ongebreideld en onnodiglik toelaat, vir hom verwerplik is.

Vanjaar is Nathan Trantraal se Chokers en Survivors en Marlize Hobbs se Score my ‘n Gwai by Naspers-uitgewerye gepubliseer. Trantraal het laasgenoemde boek pas geresenseer (as ‘n mens dit só durf noem) en ook ‘n onderhoud met Hobbs gevoer (LitNet 4 deser). Trantraal skryf van “‘n sad state of affairs,” “uit ‘n state van connectedness uit slip into daai loneliness,” “jy seem nie vir my baie rebellious nie,” en “jy het ‘n way daarvan om moments te distill.” Trantraal noem Hobbs se boek “‘n mengsel van Afrikaans, Engels en Tswana.” Hobbs praat van “somehow moet jy cope, somehow moet jy oorleef” en “jafok, happiness is nie iets waarmee die mensdom goed deal nie.”

Wat ons hier het, is nie respektabele taal nie. Dit is om van te ween. Dit is die soort “Afrikaans” waaroor die ATR by monde van Le Cordeur meer entoesiasties as Standaardafrikaans is. As die ATR toegelaat word om op hierdie trant voort te gaan, sou die klippe begin uitroep dat die ATR kortgevat moet word omdat hy die ondergang van heilsame, respektabele Afrikaans bevorder.