Alfred Milner – praag.co.za

Leon Lemmer: Fransjohan Pretorius se ‘Terugblik’

Fransjohan Pretorius (gebore in 1949) het veral vanweë sy kennis van die Anglo-Boereoorlog (ABO) bekendheid as historikus verwerf, bv sy boek, Kommandolewe tydens die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902 (Kaapstad: Human & Rousseau, 1991, 491p). Sy jongste boek is onlangs gepubliseer: Terugblik: 80 sketse uit ‘n ryk verlede (Pretoria: Protea Boekhuis, 2020, 283p, R200). Die teks is ‘n herpublikasie van sy Beeld-rubrieke. Hy bied gesaghebbend en op ‘n toeganklike manier grepe uit ons geskiedenis aan. Inligting oor party van die onderwerpe is wyer bekend as ander, maar dit is goed om ‘n mens se geheue te verfris. Ek volstaan met enkele fragmentariese opmerkings.

In die eerste skets noem Pretorius dat die Fenisiërs reeds omstreeks 600 vC op ‘n drie jaar lange reis suksesvol van oos na wes om die Kaap gevaar het. Die Ottomaanse Turke het ná 1453 die Europeërs se oorlandse handelsroete na Indië en China in die Midde-Ooste geblokkeer. Dit het as aanleiding gedien vir pogings om van wes na oos om die Kaap na die Ooste te vaar. Vasco da Gama het in 1498 hierin geslaag.

Jare gelede is daar gespekuleer dat die Khoi-Khoin (Hottentotte) en veral die San (Boesmans) van Chinese oorsprong kon wees; dat hulle die nasate van Chinese skipbreuklinge is. Deesdae word ingevolge DNS-toetse polities korrek beweer dat die Khoi-San altyd hier gewees het. In die Amerikaanse idioom kan die Khoi-San en die hedendaagse bruin mense dus aanspraak op “First Nation”-status maak. Die blankes het oor die see die land uit die suidweste binnegekom en die swartes oor land uit die noordooste. Sowel die blankes as die swartes is in hierdie sin dus indringers. Maar dit het die anti-blanke en veral anti-Afrikaner Cyril Ramaphosa nie verhoed om onlangs in Natal te beweer dat die Zoeloes vryheidsvegters en die Boere indringers is nie. Wat van deurslaggewende belang is, is nie wie eerste op ‘n grondgebied was nie, maar wat op daardie grond tot stand gebring is. Die San het wilde diere gejag en die Khoi-Khoin het hulle vee laat wei en brandhout versamel. Hulle het nie die land ontwikkel nie; eerder roofbou toegepas. Die swartes, soos die destydse slawe, het ‘n mate van arbeid verrig, maar dit is die kundigheid, toewyding, ens, van die blankes wat die land ontwikkel het (bv deur infrastrukuur te skep) en dit vóór 1990/94 suksesvol en welvarend gemaak het. Rommelstatus is ‘n erflating van die ANC.

Pretorius gebruik die afkorting VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) terwyl ek met die afkorting HOIK (Hollandse Oos-Indiese Kompanjie) grootgeword het. Wat my van die geskiedskrywing oor daardie tyd hinder, is dat baie mense onder die indruk is dat bv Jan van Riebeeck in 1652 uit een van die later bekende Nederlandse hawens vertrek het, terwyl hy in werklikheid van die eiland Texel af sy seereis aangepak het. ‘n Ander historiese feit waaroor onkunde heers, is dat die Portugese hulle nie van vroeg af in die suide van Mosambiek by Lourenço Marques (Maputo) gevestig het nie, maar in die noorde op Mosambiek-eiland. Wat ook minder bekend is, is dat die Britte en Duitsers agteraf gekonkel het oor hoe hulle Mosambiek tussen hulle sou verdeel as die Portugese nie doeltreffend beheer oor die land kon uitoefen nie. Die Britte se oogmerk was onder meer om te verhoed dat die Boere-republieke ‘n eie toegang tot die see kry.

Dit is goed dat Pretorius noem dat die State-Generaal nie ‘n persoon was nie, maar die destydse Hollandse parlement (p 17).

Met verwysing na die Slagtersnek-rebellie (1815-1816) word Freek Bezuidenhout as “‘n ruwe karakter van geen goeie inbors nie” beskryf (19). Wat ek my afvra, is: Sou hedendaagse historici (of ander mense) deesdae dieselfde van ‘n swarte sê? Die Slagtersnek-gebeure, bv die blankes se verset teen gewapende pandoers (Khoi-Khoin-soldate), word sonder meer as “‘n wanklank in die ontwikkeling van die Afrikaanse [Afrikaner-?] nasieskap” bestempel (20). Was die blankes/Afrikaners nie jare later op soortgelyke verset teen veral swart terroriste aangewese nie?

“Nasionalisme was eerder ‘n gevolg as ‘n oorsaak van die Groot Trek” (24). Maar vóór hierdie gebeure was daar, indien nie ‘n eenheidsgevoel nie, sekerlik ‘n (sterk) bewustheid van kulturele verwantskap (bv ras, taal en godsdiens) by die Boere, asook afkeuring van die Britse bewind.

“In 1952 het die Nasionale Party-regering … die naam Dingaansdag [16 Desember] in Geloftedag verander om nie rassebetrekkinge te skaad nie” (35). Wat die blanke bewind gedoen het, is in die oë van die ANC-regime nooit goed genoeg nie, met die uitsondering van FW de Klerk se mandaatlose magsoorgawe. 16 Desember word deesdae Versoeningsdag genoem. Die ANC-regime het teen groot koste ‘n museum by Bloedrivier as teenhanger vir die Boere-museum en -monument opgerig. Die gewoonte het posgevat om die uitsonderlike suksesvolheid van Bloedrivier as ‘n Afrikanermite te bestempel. Leopold Scholtz se insig is dat Afrikaners die Slag van Bloedrivier nie meer as ‘n oorwinning mag vier nie. Die klem moet deesdae, ooreenkomstig die ANC se wens, glo eerder op versoening geplaas word. Dít terwyl Jonathan Jansen kraai van die lekkerkry wanneer hy skryf dat die Afrikanerdom twee keer die stryd verloor het, naamlik die ABO en De Klerk se 1994-verraad. As daar een ding is wat die ANC en sy meelopers beter as die Afrikners kan doen, is dit miteskepping. Pretorius verwys bv na “die klaarblyklik fiktiewe Tshwane” (68). ANC-kornuite wil hê dat die administratiewe hoofstad van die land eerder na ‘n fiktiewe swarte as na ‘n Boer vernoem moet word.

Oor die Slag van Bloedrivier skryf Pretorius: “Veghekke van hout wat vooraf gemaak is, word onder die waens vasgemaak sodat die Zoeloes nie onderdeur kan deurkruip nie” (37). Laertrek was die Boere se behoud. Vóór die Slag van Isandlwana in 1879 het lord Chelmsford “nie laer getrek nie – al het Boere hom gewaarsku om dit te doen” (43). Die gevolg was groot lewensverlies aan die Britse kant. Deesdae word (feitlik) alles wat met die Boere, Afrikaners en blankes te make het, verdag gemaak. Daar moet glo “ontlaering” plaasvind. Kulturele ontlaering word gepropageer deur diegene wat die ondergang van die Afrikaner begeer.

Pretorius gebruik die verwarrende benaming “Emigrante-Boere” (bv 51, 55, 57). Aanvanklik het ek as leser nie geweet wat bedoel word nie. Hierdie term kon immers die indruk wek dat die Boere nie in die binneland van Suid-Afrika hoort nie. Dit blyk toe dat hy daarmee die Voortrekkers bedoel (55, 57). Waarom nie met die benaming “Voortrekkers” volstaan nie? Pretorius verwys ook na “die Brits-Transvaalse Oorlog (Eerste Anglo-Boereoorlog)” (73; ook 97). Pleks van sy terrorisme te erken, druk die ANC die benaming “Bevrydingsoorlog” in ons kele af. As teenhanger behoort Afrikaners voort te gaan om die oorlog van 1880-1881 die Eerste Vryheidsoorlog te noem, soos Pretorius later doen (207). Dit het om die bevryding van die Afrikaners van Britse gesag en kolonialisme gegaan. Net soos in die geval van Bloedrivier behoort ons voort te gaan om die Majuba-oorwinnning te vier. Volgens persberigte was daar op 16 Desember 2019 ‘n groot oplewing in die bywoning van die Bloedrivier-herdenkingsbyeenkomste.

Alfred Milner word tereg “die leidende aanstigter van die Anglo-Boereoorlog” genoem (86). Ook dat diegene wat die beeldegroep, onder meer van Paul Kruger, op Kerkplein in Pretoria wil verwyder “nie die Afrikaner sy kultuurerfenis gun nie” (85). Kruger se bekendste woorde word soos volg aangehaal: “Soek in die verlede al die goeie en skone, vorm daarna [daarvolgens] u ideaal en probeer om daardie ideaal te verwesenlik” (92). Afrikaners sal die goeie in die verlede (veral) vóór 1990/94 vind. ‘n Ander bekende uitspraak van Kruger, hierdie keer vóór die ABO, in 1899, aan Milner, is: “Dis nie die stemreg [vir Uitlanders] nie, dis my land wat jy wil hê” (108); maw Britse imperialisme is die dryfveer (107).

Kerkstraat-Wes in Pretoria heet deesdae WF Nkomostraat (99). Jacob Maréstraat in Pretoria is nou Jeff Masemolastraat (103) en Andriesstraat het Thabo Sehumestraat geword (173). Hierdie strate is almal na ANC- of PAC-kornuite vernoem wat ‘n rol in die “bevrydingstryd” gespeel het. Die National English Liberary Museum in Grahamstad het in Junie 2019 die Amazwi South African Museum of Literature in Makhanda geword. Soos die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl is die Amazwi, wat stemme of woorde beteken, ‘n agenskap van die ANC se Departement Kuns en Kultuur. Albei inrigtings streef daarna om inklusief wees. Vir die museum in Makhanda gaan nie meer net om Engels nie en vir die ATM gaan dit nie uitsluitlik om Afrikaans nie. Ek dink hierdie naams- en funksieveranderings is ‘n onreg en skande wat glad nie dikwels en luid genoeg veroordeel word nie.

By Spioenkop het die Boere op 24 Januarie 1900 ‘n gedenkwaardige oorwinning oor die Britte behaal (98, 125-126). Die foto van Jan van Hoepen van gesneuwelde Britse soldate in ‘n Spioenkop-loopgraaf (124) is “waarskynlik … die bekendste foto van die oorlog” (156). Pretorius meld dat Van Hoepen se foto’s soms van foutiewe byskrifte voorsien is. ‘n Voorbeeld hiervan kan in Rebecca West se boek, 1900 (London: Weidenfeld & Nicolson, 1982/1996, 192p) gevind word. Dieselfde foto van Britse gesneuweldes wat in Pretorius se boek gereproduseer is (124), verskyn in West se boek (p 10), maar met hierdie byskrif: “Boer dead after the fierce and confused fighting at Spion Kop, Natal” (11).

“Die algemene spreektaal was reeds Afrikaans” gedurende die ABO, bv “die woord ‘baie’ en die dubbele negatief” (169). Afrikaans was iets meer (bv vindingryk, skeppend) en anders as “verhaspelde” (171), dus verknoeide, Nederlands (171).

Pretorius besin oor historiografie/geskiedskrywing. Een van die eienskappe waaroor ‘n historikus behoort te beskik, is verbeelding (187, 191). Maar dit spreek eintlik vanself dat dit binne perke moet geskied. “In die Afrikanernasionale geskiedskrywing tot minstens die 1970’s is swart en bruin mense as “‘n probleem’ of ”n vraagstuk’ beskou … Met die afname in Afrikanernasionalisme het meer gebalanseerde en meer objektiewe Afrikanergeskiedskrywing na vore getree” (187-188). “Sedert 1948 word swart nasionale geskiedskrywing deur ‘n radikale benadering gekenmerk. Dit vind sy inspirasie in die dekolonisasie van Afrika en die aftakeling van apartheid. Die wit man word nou as die ‘probleem’ gesien. Swart nasionale geskiedskrywing of die strugglegeskiedenis oorheers die skoolsillabusse. Die strugglegeskiedenis is nou die geskiedenis van Suid-Afrika” (188). “‘n Kritiese inslag en objektiwiteit is noodsaaklik” by geskiedskrywing (192). Die ANC heg egter geen waarde hieraan nie. By die ANC gaan dit om propaganda. Die kamerade het geen beswaar daarteen dat die verlede en hede met die oog hierop skeefgetrek word nie. Boonop gaan die ANC sy getransformeerde Suid-Afrikaanse en Afrika-geskiedenis as ‘n onontwykbare verpligte vak aan al die plaaslike skoolkinders opdring.

Pretorius noem hierdie dinge bloot. Hy versuim om die ANC se transformasie van ons geskiedenis daadwerklik te verdoem. Die naaste wat hy hieraan kom, is wanneer hy skryf: “In die lig van die regering se plan om geskiedenis [oftewel ANC-propaganda] as vak verpligtend tot matriek te maak, is dit belangrik om hierdie gevaar van eensydigheid by die kurrikulumskrywers tuis te bring” (201). Afrikaners het ons geskiedenis veel minder skeefgetrek as wat ANC-kornuite en hulle meelopers deesdae doen. Die blankes is en bly die land se grootste bate en die swartes gaan voort om ongetwyfeld die grootste probleme te veroorsaak. Hoe doelbewus skeef die ANC se geskiedenisbeskouing is, kan uit die volgende afgelei word. Wat word deesdae by voorkeur en amptelik oor die Eerste Wêreldoorlog deur die ANC-regime verkondig? Dat die SS Mendi in 1917 met 607 swart arbeiders aan boord gesink het (226).

Die hoogaangeskrewe historikus, George McCall Theal (1837-1919), het volgens Pretorius “die hardnekkige persepsie (mite) geskep dat die Xhosa alleen verantwoordelik was vir die probleme aan die Oosgrens” (195). ‘n Objektiewer beskouing sou wees dat hoofsaaklik die Xhosas vir hierdie probleme verantwoordelik gehou kan word, soos tewens die swart bevolking kollektief vir die land se historiese en huidige probleme. Pleks daarvan word die skuld deesdae kollektief op die blankes, veral die Afrikaners, gepak.

“Al die jare was Brit en Afrikaner onbewus van die bestaan van swart konsentrasiekampe en swart sterftes” tydens die ABO (198). Ek dink dit is ‘n oordrewe stelling. Die Britte het die bestaan van blanke en nie-blanke konsentrasiekampe sover moontlik amptelik verswyg sodat hulle beeld nie skade ly nie. “Die Britse Konserwatiewe minister Jacob Rees-Mogg het onlangs ook maar lekker klei getrap met sy standpunt dat die Britse konsentrasiekampe in die Anglo-Boereoorlog opgerig is vir beskerming van die Boereburgerlikes en om hulle van kos te voorsien omdat die mans op kommando was en nie vir hulle kon sorg nie. Dit is die opvatting waarmee die Britte groot geword het” (202-203). Die Boere was om ander redes as die Britte ongeneë om die konsentrasiekampe vir swartes aan die groot klok te hang; enersyds sodat die lyding van Afrikaners, veral vroue en kinders, beklemtoon kon word en andersyds omdat die nie-blankes, veral die swartes, oor die algemeen so uiters pro-Brits en dislojaal teenoor die Afrikaners was.

“Hoe skaam-verkeerd was ek nie! Opgelei in ‘n Afrikaner-nasionale paradigma waar die Afrikaner sentraal in die geskiedenis gestaan het, is ons nooit geleer watter rol swart mense in die Anglo-Boereoorlog gespeel het nie; trouens, dis waarom sommige historici die benaming Suid-Afrikaanse Oorlog verkies” (203). Tot Pretorius se eer verkies hy darem nog steeds die ABO-benaming, met as alternatief die Tweede Vryheidsoorlog (207). Daar word deesdae van die blankes, veral die Afrikaners, verwag om hulle oor allerhande dinge te skaam. Dit is onnodig dat Pretorius en sy mede-Afrikaners hulle skaam. Dit is eerder die skeppers van die getransformeerde ANC-geskiedenis wat hulle behoort te skaam. Het julle al ooit gehoor dat ANC-kornuite hulle vir hulle terrorisme skaam en verskoning vra vir die dood en vernietiging wat hulle gesaai het en daarby veral onder hulle mede-swartes?

Hoe fundamenteel gemeen die ANC-regime is, kan afgelei word uit die geskiedenis van die Ou Fort op Constitutional Hill (Grondwetheuwel?) in Johannesburg. Afrikaner-rebelleleiers, soos Christiaan de Wet, is in 1915 daar aangehou. Later was daar gevangenes soos Mohandas (Mahatma) Gandhi, Nelson (Madiba) Mandela, Joe Slovo, Albertina Sisulu en Winnie Mandela (227). Laasgenoemde anti-blanke elemente word deesdae in daardie konteks onthou en nie ‘n Afrikaner soos De Wet nie. Die ANC-regime het die vleuel van die Ou Fort waarin nie-blanke gevangenes aangehou is, as die setel van die Konstitusionele Hof ingerig (229). Wat (moontlik) daaruit afgelei kan word, is dat die ANC-regime verwag dat daardie hof pro-swart en anti-blanke uitsprake moet lewer.

Die Spaanse Griep of Groot Griep van 1918, waarin my een oupa dood is, het sy oorsprong in China gehad. “Die terugkeer van Suid-Afrikaanse soldate en arbeiders het plaaslik tot die epidemie gelei” (231). Die huidige grieppandemie het ook in China ontstaan. Dit kan plaaslik versprei word by die terugkeer van veral die groot getal swart studente wat om nie-akademiese redes bo ander studente met studiegeleenthede in China en ander lande bevoordeel word.

‘n Baanbreker op die gebied van die Afrikaanse kunslied, S(tephanus) le Roux Marais (1896-1979), die komponis van bv “Heimwee”, is in 1946 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns met die toekenning van ‘n erepenning vereer. “Marais [het] Afrikaans tot ‘n sangtaal verhef” (241). Prof Wilhelm FC Arndt (1889-1951), ‘n wiskundedosent aan Grey-kollege in Bloemfontein, het by daardie geleentheid die woord gevoer (240). Wat ek interessant vind, is dat dr Reinhard Richard (Rein) Arndt (1929-2020), eens die president van die WNNR en voor dit ‘n dosent in skeikunde aan die Randse Afrikaanse Universiteit, op Nuwejaarsdag oorlede is (Rapport Weekliks, 2.02.2020, p 2). Hy was klaarblyklik ‘n seun van Wilhelm Arndt. Voortreflike Afrikaners soos die Arndts word deesdae nie meer afdoende gehuldig nie.

Oor die Springbok-rugbyspan se oorwinning oor die All Blacks in 1995 in die Wêrekdbeker-eindstryd skryf Pretorius: “Ons verlekker ons elke keer as ons op TV sien hoe pres Nelson Mandela met sy nr 6-Springboktrui die beker aan die kaptein, Francois Pienaar, oorhandig en sy arms triomfantelik die lug in pomp” (245); dieselfde arms waarmee hierdie vredesikoon en baasversoener telkens ‘n gebalde vuis die lug in gepomp het. Verlekker Afrikaners hulle daarin om Mandela só by die rugby te sien of besef hulle dat Mandela besig was om hulle te sus oor die politieke magsverlies wat deur swart terrorisme asook verraad uit eie kring aan hulle opgedring is?

Tydens die eerste JBM Hertzog-gedenklesing in 1971 het Wennie du Plessis aangevoer “dat die Anglo-Boereoorlog ‘n baie beslissende fase in ‘n deurlopende proses vir die Afrikaner was” (251). Volgens André Wessels was “selfbeskikking ‘n leitmotief in Hertzog se openbare loopbaan … Eers het hy vir selfregering vir die verslane Boere-republieke gestry; later vir soewereine onafhanklikheid vir die verenigde Suid-Afrika” (253). In 1990/94 het ‘n absolute breuk in die Afrikaner se geskiedenis gekom. Het hedendaagse Afrikaners die moed om die stukke bymekaar te maak en iets sinvols daaruit te bou?

Leon Lemmer: Wie het ons vaderland opgedonder?

In die Suid-Afrikaanse geskiedenis is daar ‘n Brit (eintlik ‘n Ier wat die groot Ierse hongersnood van 1847 beleef het) wie se nagedagtenis nie in afdoende mate in Afrikanergeledere gehuldig word nie. Op die vooraand van die Anglo-Boereoorlog (ABO) het William Francis Butler (1838-1910), die plaaslike bevelvoerder van die Britse magte, gewag gemaak van “‘n kolossale sindikaat vir die sistematiese verspreiding van valse berigte” (Klaus Dieter Vaqué, Verraad teen Suid-Afrika, Pretoria: Varama Uitgewers, 1989, p 45). Butler was gekant teen die Britse imperialistiese planne om bv die mineraalrykdom (veral diamante en goud) van die Boere-republieke in te palm. “Dit wat hy waargeneem het, was vir hom so walglik, dat hy uit sy pos bedank het” (45). “Die hoofinstrument vir ‘sistematiese verspreiding van valse berigte’ is ook vandag weer die pers [bv Naspers/Media24] (met ondersteuning van radio en televisie [bv die SABC]” (45).

Butler was by die Zoeloe-oorlog (1879) betrokke en het as die Britse hoëkommissaris van die Kaapkolonie waargeneem (Desember 1898 tot Februarie 1899) toe Alfred Milner op besoek aan Engeland was. Milner en die Britse regering wou ‘n insident skep wat aanleiding tot oorlog teen die twee onafhanklike Boere-republieke (die Oranje-Vrystaat en Transvaal) sou gee. Hiermee kon Butler as nasionalistiese Ier wat ten gunste van selfregering vir Ierland was, hom glad nie vereenselwig nie. Voor die uitbreking van die ABO het Butler na Engeland teruggekeer.

In 1877 het Butler met Elizabeth Thompson (1848-1933) getrou. Hulle het ses kinders gehad. Elizabeth en hulle drie jongste kinders het net die laaste vyf maande van William se plaaslike verblyf in 1899 saam met hom in hulle huis in Rosebank naby Kaapstad gewoon. Sy het twee boeke gepubliseer waarin daar interessante inligting oor plaaslike toestande is: Die een is From sketch-book and diary (Library of Alexandria, 1909/2009, 93p; Amazon Kindle $4,59). Die teks kan ook gratis in Kindle-formaat van Amazon verkry word. Hierdie feit word egter in so ‘n mate verdoesel dat ek toe reeds vir my weergawe betaal het. Elizabeth se ander boek is An autobiography (London: Constable, 1922, 238p; Amazon Kindle $0).

Elizabeth het veral bekendheid verwerf vir die oorlogstonele wat sy geskilder het, bv “The defence of Rorke’s Drift” (1880), ‘n gebeurtenis wat tydens die Zoeloe-oorlog plaasgevind het. Sy was nooit in Natal nie en het die toneel so realisties moontlik in Portsmouth probeer rekonstrueer. Hierdie skildery is deel van die Britse koninklike kunsversameling in die kasteel Windsor. Elizabeth het ‘n dagboek gehou en bv tydens haar reise olie- en waterverfskilderye gemaak. Die vyf maande wat sy plaaslik vertoef het, herinner aan die bykans vyf jaar (Mei 1797-Januarie 1802) wat Anne Barnard (1750-1825) ‘n eeu vroeër aan die Kaap deurgebring het. Andrew Barnard (1762-1807), die latere Britse koloniale sekretaris aan die Kaap, het in 1793 met Anne getrou. Soos Elizabeth het Anne in die hoogste geledere van die Britse bewind aan die Kaap beweeg, dagboek gehou, briewe geskryf en omgewingstonele geskilder. Van albei het daar skilderye bewaar gebly.

RM Ballantyne

Iemand anders wat ek hier wil aansny, is nog ‘n skrywer en skilder, Robert Michael Ballantyne (1825-1894). Sy een boek is: Six months at the Cape (1879, 94p; Amazon Kindle $0). Hy was in die tydperk tussen Anne Barnard en Elizabeth Butler aan die Kaap en veral begaan oor die lot van die Britse setlaars van 1820 en hulle nageslag. Hy skryf: “Thus, in 1820, was the land overrun and taken possession of by the ‘British Settlers.’ It had once been the land of the Hottentots, but had never at any time rightfully belonged to the Kafirs, who, after wrongfully entering it and rendering themselves by their thievish disposition and deceit an unbearable nuisance, were finally driven out of it in 1819. The idea of Government in sending the settlers out to occupy these vacated lands was that a convenient buffer might thus be placed on the frontier of the colony to keep the savages in check” (Kindle 300). Deesdae beset die swartes Suid-Afrika asof die hele land histories aan hulle behoort en maak hulle selfs aanspraak op (alles) wat die blankes danksy harde werk besit. “You are aware that Kafirs are terrible thieves? … and the Totties [Hottentots] are just as bad, if not worse” (556). Wat sommige swartes reeds destyds begeer het, was “‘drive the white men into the sea,’ – a favourite fate, in the Kafir mind, reserved for the entire colonial family” (1043). Kontrasteer daarmee die uitgangspunt van die blankes: “[The] only principle is wanted to make them [blacks] a respectable and useful portion of the human family” (1270). Met verwysing na ‘n groep “stout hardy descendants of the English, Scotch, or Dutch settlers” (126) skryf Ballantyne: “These reckless and jovial South Africans – European by extraction … were without a drop of black blood in their veins” (139). Dit is heeltemal anders as wat ons deesdae wysgemaak word, naamlik dat die plaaslike blankes na bewering heelwat nieblanke bloed in hulle are het.

Ballantyne het ook ‘n ander boek, The settler and the savage (1877, 223p; Amazon Kindle $0), geskryf. Daarin word ‘n Boer soos volg aangehaal: “From 1806 the [Cape] colony has been mismanaged by your [British] countrymen” (Kindle 166). Ook: “No savages ought to be trusted, as civilised men are trusted, till they cease to be savages” (183). “The main desire of the frontier settler is peace, while the chief delight as well as business of the Kafir is war” (214). “Have we not learned, when too late … that the black wretches have been at loggerheads with the white men ever since this was a colony, and is it not clear that gentle treatment and harsh have alike failed to improve them?” (999). Let op die volgende misplaaste optimisme – iets wat hom tans in ander gedaantes voordoen: “The land from which the white man comes will never suffer him to be driven out of Africa. England is rich in everything, and will send men to fill the places of those who fall. Besides, I think God is on the white man’s side, because the white man in the main intends and tries to do good” (2399). “A generous and well-meant effort on the part of Christians and philanthropists to give full freedom and rights to the Hottentots resulted to a large extent in vagabondism, with its concomitant robbery” (2958). “The Kafir hordes, variously estimated at from eight to fifteen thousand men, burst across the whole frontier, wrapped the eastern colony in the smoke and flames of burning homesteads, scattered the unprepared settlers, demolished the works of fourteen years’ labour, penetrated to within twenty miles of Algoa Bay, and drove thousands of sheep and cattle back in triumph to Kafirland” (2975).

Toe Nelson Mandela wou hê dat veral die swart meerderheid vir die heillose ANC moet stem, het hy beweer dat Suid-Afrika se bevolking sy grootste bate is. Na aanleiding van Ballantyne se uitbeelding kan ‘n mens jou afvra of bv die ondoeltreffendheid, vandalisme, moorddadigheid en anargie wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is, nie dalk eerder op die teenoorgestelde van Mandela se standpunt dui nie; dat die land nooit weer ‘n voorspoedige, beskaafde land sal wees nie weens onder meer die oorteenwoordigheid van werklose, plakkende, misdadige en parasiterende wettige en onwettige inwoners.

From sketch-book and diary (1909)

Elizabeth Butler se From sketch-book and diary bestaan uit vier afdelings. Elke afdeling bevat illustrasies van haar waarnemings. Sy begin in Ierland. Sy beskryf haar aangetrokkenheid tot bv die landskap. “I have never seen Ireland at all worthily painted. I think we ought to leave her to her poets and to the composers of her matchless music” (Kindle 240). Die tweede afdeling handel oor Egipte. Sy noem bv dat dit baie makliker is om ‘n kameel as ‘n perd te teken (355). Die vierde afdeling word aan Italië gewy, waar sy lang tye deurgebring het. Vervolgens beperk ek my aandag by die derde afdeling, met as onderwerp “The Cape”.

Sy het ‘n kok saamgebring Kaap toe omdat: “You must know that white servants are impossible to find at the Cape” (839). “If an artist wanted to accomplish that apparently impossible feat of painting Fairyland direct from Nature, without one touch supplied out of his own fancy, he would only have to come here. There are effects of light and colour on these landscapes that I never saw elsewhere” (909). Dit is gou duidelik dat Elizabeth haar man se afkeer van Britse imperialisme deel, asook sy teenkanting teen Britse oorlogsplanne jeens die twee Boere-republieke. “Would that all the evil brought to South Africa by the finding of the gold could be gathered together and burnt on that altar as a peace offering!” (925).

Die Butlers het in Rosebank gewoon. “On this Rosebank side there is nothing that jars with the majestic feeling of Table Mountain, but to see what we English have done at its base on the other side, at Cape Town, is to see what man can do in his little way to outrage Nature’s dignity. The Dutch never jarred; their old farm-houses with white walls, thatched roofs, green shutters, and rounded Flemish gables look most harmonious in this landscape. Wherever we have colonized there you will see the corrugated iron dwelling, the barbed-wire fence, the loathsome advertisement. We talk so much of the love of the beautiful, and yet no people do so much to spoil beauty as we do wherever we settle down, all the world over. I respect the Dutch saying: ‘The eye must have something’ – beauty is a necessity to moral health. A clear sky and a far horizon have more value to the national mind than we care to recognize, and though the smoking factory that falsifies England’s skies and blurs her horizons may fill our pockets with gold, it makes us poorer by dulling our natures. I am sure that a clear physical horizon induces a clear mental one” (925).

“I am told the Old Cape Town, when Johannesburg was as yet dormant, was a simple and comely place – its white houses, so well adapted to this intensely sunny climate, were deep set in wooded gardens, a few of which have so far escaped the claws of the jerry builder … But now the glaring streets … are lined with American ‘stores’ with cast-iron porticoes, above which rise buildings of most pretentious yet nondescript architecture, and the ragged outskirts present stretches of corrugated iron shanties which positively rattle back the clatter of a passing train or tram-car. And all around lie the dust bins of the population, the battered tin can, the derelict boot. No authorities seem yet to have been established to prevent the populace, white, brown, and black, from throwing out all their old refuse where they like. Some day things may be taken in hand, but at present this half-baked civilization produces very dreadful results … There is such a rush for gold, you see! No one cares for poor Cape Town as a town” (936). Rommelstrooiing is steeds ‘n lewenswyse by baie plaaslike inwoners.

“Altogether our Eden here is sadly damaged, and I am sorry it should be my compatriots who are chiefly answerable for the ugly patches on so surpassingly beautiful a scene. Our sophisticated life, too, is out of place in this unfinished country and we ought to live more simply, as the Dutch do, and not feel it necessary to carry on the same ménage as in London” (952). “One of the chief reasons, I find, as I settle down in my new surroundings, for the feeling of incompleteness which I experience, is the fact of this country’s having no history. We get forlorn glimpses of the Past, when the old Dutch settlers used to hear the roar of the lions outside Cape Town Fort of nights; and, further back, we get such peeps as the quaint narratives of the early explorers allow us, but beyond those there is the great dark void” (957). Die groter nag wat binne ‘n eeu vir die land voorgelê het, die heillose ANC-regime, kon sy onmoontlik voorsien het.

“This most paintable and decorative vegetation is not friendly to the intruder. These exquisitely toned shrubs with wild strong forms are full of repellent spikes which, like bayonets, they seem to level at you if, lured by the gentle perfume of their blossoms, you approach eye and nose too near. Depend upon it, this country was intended for thick-skinned blacks” (979). Al wat effens troos, is die feit dat die Butler-egpaar se simpatie ongetwyfeld aan die kant van die Nederlanders/Afrikaners/Boere was. “I can well understand the passionate love an Africander-born must feel for this country. I know none that has such strong, saturating local sentiment” (999). “I had sketching expeditions projected which never came off, with a clever Dutch lady, who did charming water-colours of beautiful Constantia and the striking country above Simon’s Bay, and the true ‘Cape of Good Hope’ beyond” (1010). “The wise Dutch who planted them [forests] had a law whereby any one felling one of these pines was bound to plant two saplings in its stead. We are doing a great deal of the felling without the planting” (989). Veral ANC-ondersteuners volg hierdie Britse voorbeeld slaafs na wanneer hulle brandhout versamel.

Elizabeth het die parlementsopening op 14 Julie 1899 bygewoon. “The proceedings were all on the lines followed at Westminster … The opening words of ‘the Speech from the Throne’ sounded hollow. They proclaimed amongst other things urbi et orbi, that we were at peace with the South African Republics. And now … Goodbye, South Africa, for ever! I am glad that in you I have had experience of one of the most enchanting portions of this earth! As you know that experience only lasted five months after all. We left on the 23rd August ’99 on a day of blinding rain, which, as the ship moved off, drew like a curtain across that country which I felt we were leaving to a fast-approaching trouble. The war cloud was descending. It burst in blood and fire a few weeks later and deepened the sense of melancholy with which I shall ever think of that far-away land” (1021).

An autobiography (1922)

Ná afloop van die Anglo-Boereoorlog (1899-1902), die dood van haar man (1910), asook die einde van die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918), skryf Elizabeth Butler in hoofstuk 22 van haar outobiografie oor haar verblyf aan die Kaap. Haar man, William, het op 12 November 1898 uit Engeland na Kaapstad vertrek om die opperbevelhebber van die plaaslike Britse troepe te word. Sy vrou en drie kinders het hom op 18 Februarie 1899 gevolg. “We little knew what a dark period in his life awaited him out there, brought about by the malice of those in power there and at home. It is too sacred and too painful a subject for me to record it here further than I have done” (Kindle 3213).

“Though I was filled with admiration for the beauty of our surroundings, I never felt the happiness which Italy, Egypt or Palestine had given me. Very absurd, no doubt, and sentimental, but my love of the old haunts made me feel resentful of the topsy-turvy state of things I found down there … There was, besides, a local melancholy in that strange beauty I cannot describe. All this may be put down to sentimentality, but a very real melancholy attaches to South Africa in my mind in connection with my husband, who suffered there for his honesty and devotion to the honour of the Empire he served. The authorities accepted his resignation of the Cape command which he tendered for fear of embarrassing the Government, and he accepted the command of the Western District in its place, which meant Devonport [Plymouth]. So on August 22nd [1899] we all embarked for Home” (3223). Die Anglo-Boereoorlog het op 11 Oktober 1899 uitgebreek.

“There [in Britain] we found the campaign of calumny, originated in South Africa against Sir William, in its acutest phase. The Press was letting loose all the poison with which it was being supplied, and I consequenty went through, at first, the bitter pain of daily trying to intercept the vilest anonymous letters, many of them beer-stained missives couched in ill-spelt language from the slums. Not all the reparation offered to my husband later on … ever healed the wound. His offence had been a frank admission of sympathy for a people tenacious of their independence and, knowing the Boers as he did, he knew what their resistance would mean in case of attack. He was appalled at the prospect of a war, not against an army but against a people, involving the farm-burnings and all the horrors which our armies would have to resort to. He would fain have seen violence avoided and diplomacy used instead, knowing, as he did, that the old intransigent Dopper element would die out in time, and the new generation of Boers, many of whom were educated at our universities, intermarrying with the English, as they were already doing, would have brought about that very union of the two races within the Empire which has been reached to-day through all that suffering. In case, however, war should be decided on he employed the utmost vigour allowed to official language to warn those in power of the necessity for enormous forces in order to ensure success. Some of his despatches were suppressed. The idea at Headquarters was an easy march to Pretoria. What I have alluded to as the malice which prompted the campaign of calumny had caused the report to be spread that our initial defeats were owing to his wilful neglect in not warning the directing powers of the gravity of their undertaking” (3228).

Slot

Die vraag kan gestel word: Wie het die land wat eens ons Afrikaner-vaderland was, opgedonder? Dit lyk asof daar agtereenvolgend drie groepe was wat die Afrikanerdom skade aangedoen het. Eerstens was daar die Britte wat in 1795 en 1806 met troepe hier aangekom het en later met ‘n leër teen die Boererepublieke opgeruk het om eie gierigheid te bevredig. Tweedens was daar FW de Klerk en sy onderhandelaars (veral Roelf Meyer, Leon Wessels en Dawie de Villiers), gesteun deur enkele ministers, wat ‘n volslae mislukkig van die grondwetlike onderhandelinge gemaak het. Pleks van politieke magsdeling te bewerkstellig, soos aan die blanke kiesers belowe is, is mandaatloos aan swart mag oorgegee. Derdens is daar die heillose ANC-regime wat in ondoeltreffendheid en korrupsie uitmunt. Pleks van self welvaart skep, word die een na die ander maatreël getref om blankes op ‘n suiwer rassistiese grondslag te benadeel en hulle van hulle besittings en selfs lewens te beroof.

Al drie hierdie groepe is in uitnemende mate moreel verwerplik, sodat dit moeilik is om te besluit wie die grootste sondebok is. Die Britte kan as verweer aanvoer dat hulle gedrag ingevolge die kolonialisme en imperialisme van destyds verduidelik (eerder as geregverdig) kan word. ANC-kamerade kan hulle terrorisme en ander gruweldade, asook die voortgesette geweldpleging tot op hede, probeer vergoeilik as gevestigde kultuuruitinge wat eerder instinktief as rasioneel gedrewe is. Die NP-groepie wat aan swart mag oorgegee het, kan kwalik ‘n verweer vir hulle skandalige gedrag uitdink, behalwe miskien dat hulle die “wêreldmening” ter wille was. Wat hulle gedoen het, is en bly vir my die verwerplikste gebeurtenis in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Hulle het in werklikheid niks positiefs bereik nie. Nie vrede nie. Nie ‘n voorspoedige land nie. Hulle het doelbewus en met oorgawe verraad teen die plaaslike blankes, veral die Afrikanerdom, gepleeg.

Jonathan Jansen oor sy moedertaal

'Ras/kleur is die aanjaer ('turbo') vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie." — ‘Ras/kleur is die aanjaer (‘turbo’) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.’

deur Leon Lemmer

In die nuwe Suid-Afrika is daar baie nuwe dinge waaraan gewoond geraak moet word. Een hiervan is die kitsrektor. Hierdie term verwys na iemand wat nie oor tyd deur die range (van junior lektor tot lektor tot senior lektor tot medeprofessor tot professor) gevorder en op elke vlak behoorlik ondervinding van die akademie opgedoen het nie. Nee, hierdie mense het hulle sommer gou in ‘n pos hoër as dié van professor (naamlik dekaan, viserektor of rektor) bevind. Op daardie senior vlakke is ‘n mens veronderstel om reeds grondige ervaring van en insig in die wese van die akademie te hê. Weens gebrekkige voorbereiding kan dit kwalik van kitsgevalle verwag word.

Dit is natuurlik moontlik om buitengewoon vinnig in die akademie te vorder as iemand akademies buitengewoon briljant is. In die nuwe Suid-Afrika gaan dit egter nie hierom nie. Dit gaan veel eerder om transformasie, wat insluit dat iemand op grond van ras/kleur en geslag vinnig na die boonste vlakke kan vorder; natuurlik mits hy/sy nie wit en manlik is nie. Dit kan op vordering in die akademie ten koste van die akademie dui.

Tradisioneel blanke Afrikaanse universiteite ly seker die ergste onder die kitsrektorverskynsel. Hierby kom ‘n tweede kenmerk eie aan die nuwe Suid-Afrika, naamlik dat die blanke rektore aan Afrikaanse universiteite plek vir bruin rektore moet maak. Hier geld veral twee oorwegings. Eerstens word gepoog om die indruk te wek dat ‘n bruin rektor ‘n mindere bedreiging as ‘n swarte vir die heil van Afrikaans as onderrigtaal inhou. Tweedens funksioneer die bruin rektor as oorgangsfiguur van die vorige wit rektore na die swart rektore wat noodwendig na die bruine kom. Eers met ‘n swart rektor in die stoel sal die transformasieproses volledig verwesenlik wees. Ras/kleur is die aanjaer (“turbo”) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.

Wat baie duidelik by die vulling van sodanige rektorskappe behoort te wees, is dat die politieke stert die akademiese hond swaai. Wat reeds net so duidelik is, is dat ‘n bruin rektor nie met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie. Daar is die klassieke voorbeeld van Jakes Gerwel, ‘n hoogleraar in Afrikaans, wat om politieke redes sy intreerede in Engels gelewer het en as rektor die Universiteit van Wes-Kaapland om politieke redes van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n uitsluitlik Engelse universiteit getransformeer het. Hoeveel te meer sal bruin rektore uit ander dissiplines as Afrikaans nie met oorgawe dieselfde paadjie bewandel nie? Hier onder vestig ek die aandag op drie sodanige rektore wat onderskeidelik as ‘n sielkundige, teoloog en opvoedkundige beskou word.

Daar is net een tradisioneel Afrikaanse universiteit waar Afrikaans (nog) nie (erg) agteruit boer nie en dit is die Potchefstroom-kampus. Die rede hiervoor is dat dit die enigste sodanige inrigting is wat steeds ‘n wit rektor het, maar sy pos word vir vulling in 2014 geadverteer. Aan universiteite is die stragegie om die universiteitsraad te transformeer, dus demografies meer verteenwoordigend te maak, en dan die rektorstoel teen wil en dank met ‘n nie-witte te vul.

Sedert 2009 is Cheryl de la Rey die rektor van die Universiteit Pretoria. Sy het in 1983 die graad BA behaal en eers in 1999 die doktorsgraad. Ná drie jaar as onderwyseres het sy wel deur die range van junior lektor tot professor en daarna tot viserektor gevorder. Maar sy het twee nie-akademiese voordele geniet, naamlik sowel ras/kleur as geslag. Die aankondiging van haar aanstelling as rektor is met ongeloof begroet. Sy kon dit aanvanklik self ook nie glo nie. Naas geslag onderskei ‘n ander faktor haar van die twee gevalle hieronder, naamlik dat sy Engelssprekend wil wees omdat sy naskools uitsluitlik aan Engelsmedium-universiteite (Durban-Westville en Kaapstad) studeer het. Daar moet nie verwag word dat sy uit haar pad sal gaan om Afrikaans as onderrigtaal te bevorder nie.

Russel Botman is sedert 2007 die rektor van die Universiteit Stellenbosch. Hy het in 1978 die graad BA verwerf en eers in 1994 die doktorsgraad. Hy was twaalf jaar lank predikant waarna hy in 1994 senior lektor, in 1999 medeprofessor, in 2000 professor en in 2002 viserektor geword het. Ras/kleur/transformasie (die onderwerp van sy doktorale proefskrif), dus politieke oorwegings, het skynbaar so ‘n groot rol in sy vinnige vordering in die akademie gespeel dat sy aktivistiese UDF/ANC-verlede eerder as ‘n bate pleks van, soos dit hoort, as ‘n absolute diskwalifikasie gefunksioneer het. Hy is deurgaans in Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland onderrig, waaruit egter nie afgelei moet word dat hy enigsins met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie.

‘Jonathan Jansen se doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne’

Jonathan Jansen is sedert 2009 die rektor van die Universiteit Vrystaat. Hy het die graad BSc in 1979 aan die Universiteit van Wes-Kaapland voltooi en ‘n biologie-onderwyser geword. Beurse het hom in staat gestel om ses jaar lank in Amerika te studeer, waar hy aan twee uiters linkse universiteite, Cornell en Stanford, studeer en onderskeidelik ‘n magister- en ‘n doktorsgraad (eers in 1991) voltooi het. Sy doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne. Hierna het hy vinnig gevorder tot professor in 1994, dekaan in 1997, eers aan Durban-Westville en van 2001 af aan die Universiteit Pretoria.

Hy is in Montagu gebore en is van huis uit Afrikaans en ‘n NG Sendingkerk-mens. Op grond van Jansen se ses jaar in Amerika en natuurlik opportunistiese politieke oorwegings het hy sy moedertaal versaak en Engels tot sy “eerste taal” verhef. Dan is die volgende stap maklik: As hy so goed is deur Engels te word, waarom kan almal nie maar verengels nie? Sy standpunt is dan soortgelyk aan dié van Alfred Milner (1854-1925) wat probeer het om die Transvaal te verengels. In sy aansoek om die rektorskap het Jansen egter onderneem om Afrikaans te bevorder. In sy intreerede het hy genoem dat hy iedere swart student wil dwing om Afrikaans te leer. Wat het van hierdie voorneme geword? In sy bespreking van Jansen se 2009-boek het Chris (Boetman) Louw Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem. Hy is nog nie verkeerd bewys nie.

Oor die rol wat ras/kleur in Jansen se bevordering gespeel het, kan daar min twyfel wees, al verkondig hy dat sy aanstelling uitsluitlik aan sy besondere akademiese voortreflikheid te danke is. In sy boek, Knowledge in the Blood (2009), vertel Jansen dat Johan van Zyl, toe die rektor van die Universiteit Pretoria en tans die uitvoerende hoof van Sanlam, glad nie in die blanke kandidate vir die dekaanspos belanggestel het nie. Die pos is toe deur Jansen gevul. Voordat Jansen as rektor in Bloemfontein aangestel is, het die destydse voorsitter van die raad van die Universiteit Vrystaat, regter Faan Hancke, verkondig dat die volgende rektor nie-wit sal wees. Sodanig was die nie-akademiese ingesteldheid weens al die politieke stof wat met die Reitz-video (2008) opgeskop is.

Op 18 September het Jansen die Percy Baneshik-gedenklesing gelewer. ‘n Verkorte,vertaalde weergawe is in Die Burger (3 deser, p 17) gepubliseer, met die volledige teks op daardie koerant se webwerf. Ek gebruik die oorspronklike teks, maar vestig die aandag op net enkele aspekte.

Jansen het dit tereg teen die sotlike strategie van bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) om Afrikaans en die “non-English languages under one political umbrella” te bring. Hy noem dit tereg “a very superficial scheme to advance” Afrikaans. ‘n Mens vra jou af: Waarom beywer al die taalaktiviste vir Afrikaans hulle nie ondubbelsinnig vir die heil van Afrikaans nie? Waarom die dekmantel van “ander inheemse tale” gebruik as hulle eintlike doel is (of behoort te wees) om Afrikaans te bevorder?

Jansen het dit tereg ook teen “black elites trumping the value of indigenous languages in schools while their own children attend … schools in English”. Dit laat my dink aan Wannie Carstens wat op 26 September in ‘n toespraak “gedroom” het van Afrikaanssprekendes wat “spontaan” hulle kinders na Afrikaanse skole stuur. (Die volledige teks is op 27 September op LitNet gepubliseer.) Maar dan bring Carstens terselfdertyd hulde aan mense wat reeds jare lank in die ATR dien en openlik dislojaal teenoor Afrikaans is omdat hulle hulle kinders in Engelse skole geplaas het.

Ingevolge sy droom behoort Carstens moreel verplig te voel om hom met woord en daad vir die ontsetelling van dislojale Afrikaanssprekendes in die ATR te beywer. Die beste beginpunt is immers om jou eie huis in orde te kry en die ATR is een van Carstens se huise. Waarom het hy nie die ruggraat om iets daadwerkliks hieraan te doen nie? Carstens se kernprobleem is dat hy te veel deur modegiere gebuig word. Ek verpes dit dat hy feminisme-onthalwe na Afrikaans as “haar”, dus vroulik, verwys. As taalkundige stel hy hier gewoon ‘n slegte voorbeeld. Dat Carstens van sy neo-linkse politieke etiket hou, val nie te betwyfel nie. Hy verwys na diegene wat hom met Piet Croucamp en Anton van Niekerk assosieer en vervolg dan: “Ek moet erken dis nie ‘n slegte geledere om te deel nie!” (Maroela Media, 2 deser).

Waar is die ATR se voorsitter, Michael le Cordeur, se kommentaar oor Jansen se jongste uitlatings? Hy het dikwels baie te sê oor Kaaps en politieke sake, maar swyg nou oor die dwase standpunt van Jansen, terwyl dit eintlik om verdoeming smeek. Op die ATR-webwerf word daar geen ATR-standpunt oor hierdie saak gestel nie. Lesers word bloot na kommentaar in ander bronne verwys.

‘Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore’

Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore. Hoe kan iemand wat klaarblyklik geen aanvoeling vir en simpatie met die Afrikaner, sy taal en die res van sy kultuur het aan die hoof van sodanige kultuur in enige respektabele onderneming staan? Titus funksioneer soms as regter in die ANC-regering se Menseregtekommissie. Daar het hy baie duidelik sy afsku van Afrikaners laat blyk. Hy is ook een van die Afrikaans-dislojales wie se teenwoordigheid reeds lank in die ATR geduld word.

Let op wat Titus oor Jansen se jongste uitlatings oor Afrikaans te sê gehad het. Titus sê: “Afrikaanssprekendes en Afrikaans het Jansen se uitlatings ondersteun. Hy het gesê mense moet na kritiese stemme soos dié van Jansen luister. ‘Afrikaans het inderdaad ‘n groot bydrae om te maak, al is dit net om van sy skynheiligheid ontslae te raak'” (Praag, 2 deser). Let op die vermetele en neerbuigende “al is dit net” en dan word die groot bydrae wat Afrikaans kan maak direk met skynheiligheid verbind. Hoe kan so ‘n element in die boesem van die ATKV en die ATR geduld word? Myns insiens het Titus hom in albei poste as uitnemend ongeskik bewys. In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte in glad te groot mate onder Afrikaners posgevat om beleefdheidshalwe alle beledigings, wat (grootliks) onverdiend na hulle kant toe kom, te verduur.

Jansen verwys in sy gewraakte toespraak na die voorbeeld wat die Universiteit Vrystaat stel. Daar is ‘n “trade-off” wat onderrigtaal betref. Swart studente aanvaar die nie-moedertaal Engels en Afrikaanse studente moet ingelyks dieselfde nie-moedertaal aanvaar. Hy hou dit as billik voor. Maar hy vergeet gerieflikheidshalwe dat diegene wat Engels as moedertaal het geen opoffering hoef te maak nie. “There is no discernible tension, anymore, about using English only in meetings of residences and other public meetings … by bringing black and white students into communion as human beings, and by transforming the learning commons (especially in the residences), the hard lines around rival language – English and Afrikaans – started to dissolve.” Hoekom? Omdat van die Afrikaanssprekendes verwag word om in FW de Klerk-modus toe te gee, dus Afrikaans te versaak en Engels as die primêre universiteitstaal te aanvaar.

Waarom nie tweetalige byeenkomste of om die beurt Afrikaanse en Engelse byeenkomste nie? Waarom voorkeur gee aan die voorkeurtaal van die nuwe indringers op die kampus en die voorkeurtaal van die groep wat die universiteit gestig en uitgebou het, minag? Is die speelveld gelyk as wit studente en dosente die grootste offers moet bring? Hulle sou akademies en kultureel veel beter daaraan toe gewees het as die universiteit eentalig Afrikaans gebly het. Waarom mag daar nie van die nuwe kampusbesetters ‘n billike teenprestasie verwag word nie, naamlik dat hulle Afrikaans moet aanleer as hulle kies om daar te studeer? Dit is immers presies hierdie vereiste wat dwarsoor die wêreld gestel word: Daar word van die student verwag om by die universiteit aan te pas en nie andersom nie.

‘n Soortgelyke ongebalanseerde en onbillike situasie doen hom in die breë Suid-Afrikaanse universiteitsituasie voor. Die tradisioneel Afrikaanse universiteite moet tweetalig of verkieslik eentalig Engels word, terwyl die tradisioneel Engelse universiteite ongesteurd soos voorheen kan voortgaan. Dit is net Afrikaans wat as ‘n uitsluitingsmeganisme geëtiketteer word, terwyl Engels in die praktyk dikwels op dieselfde manier funksioneer. Daarteen opper Jansen nie beswaar nie. Hy versuim ook om te noem dat dit net van die tradisioneel wit universiteite verwag word om nie-wittes op al hoe groter skaal te akkommodeer. Die tradisioneel swart universiteite mag maar sonder beswaar ongetransformeerd eksklusief swart bly.

Dieselfde onverkwiklike onbillikheid doen hom by skole voor. Nuwe indringers mag nie toegang tot tradisioneel wit skole geweier word nie en is in die gerieflike posisie dat hulle volle toegang verkry tot geriewe wat oor dekades deur wit onderwysers en wit ouers opgebou is. Mits hulle nie-wit en veral swart is, geniet hulle die verdere voordeel dat hulle nie verplig mag word om skoolgeld te betaal nie. Dit geskied alles in die naam van geregtigheid.

Christo Viljoen, ‘n viserektor van die Universiteit Stellenbosch (1993-1998), verwys na Jansen se “wasige logika”. As Jansen se redenasie tot sy volle konsewensies deurgevoer word en almal in dieselfde mate opofferings moet maak, het ons die volgende situasie: “Géén onderwyser/dosent mag in sy (die dosent se) moedertaal doseer nie, en alle studente moet in ‘n taal anders as hul moedertaal klas loop. Met dieselfde wasige logika stel ek voor: Kom ons voer Chinees in as enigste onderrigtaal in ons skole (en universiteite?). Chinees is per slot van sake die grootste wêreldtaal met verreweg die meeste huistaalsprekers. Dan is ons afgestudeerdes voorbereid daarop wanneer China die land klaar gekoloniseer het, en álle onderwysers en dosente én studente maak die opoffering om in ‘n ander taal as hul eie onderskeidelik onderrig te gee en te ontvang. Niemand word dus onbillik bevoordeel nie” (Die Burger, 5 deser, p 13).

‘Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule’ – Jansen

Jansen bied sy “one major solution to the long-term resolution of the crisis in education” in die volgende gevolgtrekking aan: “This is why Afrikaans-exclusive or even Afrikaans-dominant white schools and universities represent a serious threat to race relations in South Africa … it is English and not Afrikaans that could be the ‘taal van versoening’ … What English does is level the playing fields in the historically Afrikaans universities for common engagement … Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule.” Sy opsomming van ons geskiedenis is: “The scars of our violent past.” Die Jansen-ideaal is: “A school system that introduces English as early as possible, ideally in the Foundation Phase … this means making English a compulsory language course for all students.” Dat so ‘n verpligte kursus in Afrikaans die behoud van die eentalige Afrikaanse Universiteit Vrystaat van weleer kon verseker het, doen hom nie meer in Jansen se wasige logika voor nie.

Jonathan Jansen moet weens sy Afrikaansvyandigheid as rektor bedank

deur Dan Roodt

MEDIAVRYSTELLING DEUR PRAAG (PRO-AFRIKAANSE AKSIEGROEP) OP 2 OKTOBER 2013

Die lesing wat prof. Jonathan Jansen voor ‘n gehoor van die English Academy of South Africa gelewer het en waarin hy die afskaffing van Afrikaans as onderrigtaal bepleit, verteenwoordig ‘n skandalige miskenning van Afrikaans en universele taalregte. Daar is geen plek vir Jansen aan ‘n Afrikaanse universiteit soos dié van die Vrystaat nie en daarom behoort hy onverwyld sy bedanking as rektor in te dien.

Jansen is ‘n epigoon van Amerikaanse politieke korrektheid en sy vervelige, middelmatige sienings word tot vervelens toe deur die media uitgedra. Hy het nog nie agtergekom dat die Republiek van Suid-Afrika nie die Verenigde State van Amerika is nie; boonop verskil ons land se problematiek grondig van daardie land s’n.

Engels is maar die vierde mees gesproke taal in Suid-Afrika. Minder as 10% van die land se inwoners praat dit tuis, net effens meer as Sepedi. Boonop is die variant van Engels wat in Suid-Afrika gebesig word, gedeeltelik verkreoliseer en armoedig. Dat dié boewetaaltjie wat vir “Engels” moet deurgaan nou tot Suid-Afrika se enigste onderrigmedium verhef moet word, is nie net vergesog nie, maar sou ‘n rampspoedige uitwerking op onderwys hê.

Terwyl opvoedkundiges reeds dekades lank die saak vir moedertaalonderrig bepleit, is Brits-koloniale troglodiete soos Jansen besig om téén alle logika in die saak vir “slegs Engels” en “Engels is beter” te stel.

Dat die Engelse Akademie van Suid-Afrika boonop ‘n platform vir dié tipe chauvinistiese en platvloerse denke bied, spreek insgelyks boekdele. Historici het al die onverkwiklike anti-Afrikaanse rol van dié “akademie” uitgewys wat in die sewentigerjare kinders in Soweto teen Afrikaans opgesweep het, iets wat op die Soweto-onluste uitgeloop het. Kennelik is dié liggaam met sy eie klein Milner-filosofie besig en gebruik die ‘swart” Jansen om sy koloniale vuilwerk vir hom te doen.

Sowel die Engelse Akademie as Jansen se stompsinnige pleidooi vir ‘n Engelse monokultuur in Suid-Afrika moet verwerp word met die minagting wat dit verdien. Sedert die negentigerjare is die idee van taalregte internasionaal gevestig en daarom kan sowel Afrikaans as ander inheemse tale aanspraak maak op gelyke behandeling teenoor die koloniale taal, Engels.

Jansen is kwaadwilliglik besig om die onregmatige opperstatus wat Engels tans in ons land geniet, te misbruik om Afrikaans aan die Universiteit van die Vrystaat wesentlik te benadeel. Hy het reeds oor en oor bewys dat hy ‘n Afrikaner- en Afrikaanshater van die eerste water is.

Daarom moet hy onverwyld sy bedanking indien sodat ‘n meer bekwame persoon die leisels as rektor van die Vrystaatse Universiteit kan oorneem. Die Afrikanerverraaiers wat hom daar aangestel het, verdien om gestraf te word.

Terselfdertyd moet die Engelse Akademie van Suid-Afrika verantwoording doen vir sy terugkeer tot koloniale sienings wat tot die Milner-tydvak behoort en wat nie in ‘n moderne Suid-Afrika tuishoort nie.

PRAAG sal in ‘n aparte skrywe antwoorde van die Engelse Akademie verlang sover dit die chauvinistiese en inderdaad xenofobiese menings betref wat Jansen namens dié instelling uitspreek. Vir seker sal ons ook met die Engelse Akademie op Afrikaans kommunikeer en ‘n flink antwoord van die spul Milneriaanse zombies verlang.

Djonnitin Jansen se rassistiese nyd

deur Manfred Delport

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.

Djonnitin Jansen, rektor van Kovsies, voel klaarblyklik weer afgeskeep en / of verveeld, en het derhalwe besluit om sy gunstelingteiken, Afrikaners, by te kom. Kan ook wees dat Djonnitin groter politieke ambisies as ‘n blote rektorskap het, en watter geriefliker teiken is daar vir ‘n kruiper as ‘n Afrikaner, as jy politieke punte wil aanteken? Ek gebruik terloops doelbewus nie die term “blanke Afrikaner” nie, aangesien dit ‘n toutologie sou wees – Afrikaners is per definisie wit, en dus is ‘n Afrikanerskool, vir die doeleindes hiervan, ‘n skool met ‘n meerderheid Afrikaners, wat ook per definisie blankes is. Volgens Djonnitin hou Afrikanerskole kwansuis ‘n ernstige bedreiging vir rasseharmonie in ons Guptatopie in. Nee, regtig. Nou goed, ek besef dit: Logika, redelikheid en die feite is vir ‘n politieke aanstelling soos Djonnitin uitgediende, Eurosentriese konsepte. Kruiperige politieke gedienstigheid voor sy ANC-meesters is kennelik vir Djonnitin veel belangriker oorwegings as die blote feite en die waarheid, maar vergun my om korte mette te maak met Djonnitin se nonsens.

Eerstens vind ek dit absurd dat ‘n taal soos Engels Djonnitin se voorkeur as onderrigmedium sou wees. Engels, wat slegs vierde op die lys van die mees algemene huistale in Suid-Afrika is, vergelyk maar sleg met Zoeloe, Xhosa en Afrikaans (ja, Djonnitin, Afrikaans!) as die drie mees algemene huistale.

Mens moet maar ook skynbaar nie te diep krap oor Djonnitin se akademiese agtergrond nie, maar dit word allerweë erken deur al wat ‘n nie-regstellende-aksie-akademikus is, dat moedertaalonderrig ‘n kritieke suksesfaktor vir akademiese sukses is. Die topskole in Gauteng sluit gereeld Afrikanerskole soos die Hoërskool Waterkloof en Affies in. Hoe Djonnitin, wat op sy CV probeer beweer hy is ‘n kenner in die opvoedkunde, daardie spesifieke navorsing misgelees het tydens sy studies, sal net hy en sy voormalige dosente weet. Was hulle ook kwota-dosente wat om ander redes as akademiese uitnemendheid aangestel is?

As Djonnitin dan logies en konsekwent wou wees, en as hy iets van die opvoedkunde begryp het, iets wat mens weer eens nie redelikerwys van ‘n politieke aanstelling kan verwag nie, sou hy moes aandring op streeksgebonde moedertaalonderrig: Zoeloe en Xhosa aan die Ooskus, Afrikaans, Sotho en Tswana in die binneland, en Afrikaans in die Weskaap.

Voorts gaan sy argument dat Engels kwansuis ‘n wêreldtaal is, ook nie op nie. Daar is baie meer sprekers van Mandaryns as wat daar Engelse huistaalsprekers is, en as Djonnitin die vaagste benul gehad het van die ekonomiese realiteite van die 21ste eeu, en dan regtig kinders ‘n ekonomiese voorsprong wou gee, sou hy logieserwys op onderwys in Mandaryns moes aandring, want die 21ste eeu gaan ongetwyfeld aan die Ooste behoort in ekonomiese- en magsterme. Voorts is Engels geen waarborg van ekonomiese sukses nie – Duits word deur slegs sowat 100 miljoen mense gepraat (vergelyk dit met die miljard plus Chinese), maar nietemin is Duitsland steeds ‘n ekonomiese supermoondheid. Sou Djonnitin ook aan Kansellier Merkel aanbeveel dat sy Duits in haar land se skole moes afskaf, sodat die Duitsers meer mededingend moes raak?

‘n Veel ernstiger vraag, wat Djonnitin in sy tirade nie duidelik maak nie, is waarom spesifiek Afrikaanse skole rasseharmonie kwansuis sou bedreig. Waarom dan nie ook die relatief blanke Engelse skole soos Bishops of King Edward, of Rivonia Primary waaroor daar ‘n hofsaak was, uitsonder nie? Waarom nie pikswart Vendaskole in Thohoyandou nie? Is dit agv Afrikanerskole se sukses? Want, nes Bishops en King Edward, het die groot meerderheid Afrikanerskole ook anderskleurige leerlinge. Mens sou dit besonder moeilik vind om ‘n 100% blanke voormalige Model-C-skool op te spoor.

Kom ons erken nou maar wat Djonnitin so beserk maak van onsamehangende woede en afguns: Afrikanerskole is Suid-Afrika se oorpresteerders en uitblinkers, veral waar dit by staatskole kom. Alhoewel daar in elke skool soms probleme voorkom, is blanke, Afrikaanse skole met reg bekend vir hul goeie dissipline en akademiese uitnemendheid, veral vergeleke met die wanorde en anargie wat dikwels in die res van die Guptatopiese skole heers. Dit geld selfs vir meestal blanke, Engelse skole. Die onlangse voorval waartydens ‘n blanke kind beserk geraak het, en ‘n onderwyseres met ‘n besemstok aangerand het, het juis in ‘n Engelstalige skool plaasgevind, met swart klasmaats wat die belhamel aangemoedig het.

Is sulke voorvalle – kinders wat onderwysers te lyf gaan met besemstokke – vir Djonnitin egter meer aanvaarbaar as dat Afrikanerskole wat goeie dissipline en resultate lewer? Dit lyk tog so, en dit is inderdaad al gevolgtrekking wat mens uit sy onsamehangende tirade kan maak. Hieruit volg dat Djonnitin een of ander wroeging koester teen goeie prestasies en dissipline, maar slegs wanneer Afrikaners dit bereik. Daarom beweer hy dat Afrikanerskole se goeie voorbeeld op een of ander manier sou bydra tot rassespanning. So nie, sou hy ook te velde moes trek teen suksesvolle, Engelse privaatskole soos Michaelhouse.

En hiervoor is slegs een verklaring: Jaloesie. Rassistiese jaloesie. Anti-Afrikaner-, rassistiese jaloesie. Daar is dus wel rassehaat in SA, maar dit word aangeblaas deur haters soos Djonnitin.

Soos die kulturele marxis wat Djonnitin is, is sy sogenaamde oplossing egter nie om te poog om ook Zoeloe-, Xhosa- en Sothoskole na dieselfde vlak as Afrikanerskole op te hef nie. Nee; sy oplossing is eerder ‘n tipiese kulturele marxis s’n: gedwonge gelykheid. Die afbreek van dít wat goed funksioneer, en die verlaging van standaarde na dié van die laagste gemene deler.

Dit is moeilik om opheffingswerk te doen, daarom verkies Djonnitin eerder ‘n uitweg wat sy geliefde Engelse “a race to the bottom” sou noem. In weerwil van die oorweldigende getuienis dat moedertaalonderrig wesentlik belangrik vir akademiese prestasie is – kyk bloot hoe goed vaar Afrikaanse Model-C-skole elke jaar met hul matriekuitslae – kies Djonnitin eerder die maklike uitweg: Hy wil nie ander ophef nie, hy wil Afrikaners eerder na die ander se vlak afrem. Hy wil so maak deur Afrikanerkinders se skoolloopbane te bemoeilik, om my en jou kinders hul reg te ontsê om in ons eie taal onderrig te ontvang.

Rassistiese afguns, ou Djonnitin, is egter nie ‘n mooi ding om te aanskou nie. Ek het boonop nog slegter nuus vir jou, Djonnitin: Selfs al slaag jy daarin, soos ‘n wafferse Milner, om Afrikaans etnies uit ons kinders se skole te reinig, gaan Afrikanerkinders nog steeds die res uitstof. Wie gaan jy dan vir rassespanning blameer, Djonnitin?

[followbutton username=’ManfredDelport’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Volg Manfred op Facebook.