praag.co.za

Tag: Geloftedag

  • Sydney Gregan: Word jy nog begeester deur 16 Desember?

    Sydney Gregan: Word jy nog begeester deur 16 Desember?

    Op 16 Desember sal die Afrikanervolk weer die Gelofte herdenk. Dit wil somtyds voorkom of baie volksgenote die dag herdenk asof hulle blomme op ‘n geliefde se graf gaan plaas. Of dalk om hulle gewete te sus. Want wat na die 16de gebeur, vertel wat talle Afrikaners betref, ‘n verhaal van traak-my-nie-agtigheid en argeloosheid oor die erfenis en toekoms van die Afrikaner. So asof die doodsklok vir die volk van weleer gelui het en daar nou maar bloot na ‘n ekonomiese leefruimte in die veelrassige nuwe Suid-Afrika gesoek moet word.

    Dit is dán wanneer ‘n mens besef dat die diepgang van die gebeure van 16 Desember by baie verbygegaan het. Dit is die diepte van die gebeurtenis wat langdurige waarde daaraan gee en nie die blote feit van ‘n militêre oorwinning oor die Zoeloes op daardie dag nie. Bloot militêr gesien is daar selfs die skeptici en kritici wat beweer dat die 469 manne beter toegerus was as die sowat 12 000 Zoeloes en derhalwe nie eers aan daardie faset veel waarde wil heg nie.

    Daarom behoort die militêre van die historiese dag nooit in afsondering gesien te word nie, want dít alleen kan nie langdurige begeestering by ‘n volk opwek nie. Die gebeure wat Bloedrivier voorafgegaan het, het ewigheidswaarde vir diegene wat bereid is om dit in te sien en deel van hulle lewens- en wêreldbeskouing te maak. Bloedrivier is nie ‘n dag nie, maar die kulminasie van ‘n strewe wat in God sy hoogtepunt gevind het.

    Die trekkers in Natal was op die vooraand van 16 Desember op ‘n geestelike laagtepunt. Die gebeure rondom Italeni, Bloukrans en Weenen; die bloedvergieting, leiertwis, pessimisme, angs en nood, het die hele Groot Trek op ‘n mespunt laat balanseer. Kaalvoet oor die Drakensberge ja, maar was alles dan verniet? moes seker die vraag by baie van daardie mense gewees het.

    En dan is die vraag watter faktore het dan die deurslag bepaal? Eerstens glo ek die onwrikbare geloof by daardie mense wat geanker was in, soos hulle dit self gestel het, die “Almagtige God”. By al hulle gebreke en al die kritiek wat mens kan lewer moet moet mens eenvoudig in stomme verbasing en verwondering staan dat hulle moed en hoop so vas geanker was in hulle geloof. Hulle het in totale afhanklikheid van God gelewe. Dit was ‘n opregte Godsgeloof en nie ‘n platvloerse klein- of bygeloof nie. Ja, geen sakpasgeloof nie. Dit was die grondslag van hulle hele bestaan.

    Tweedens, en omdat hulle geloof so sterk was, kon hulle die terugslae en die storms weerstaan. ‘n Ewigheidsgeloof kan die daaglikse houe hanteer en sal, selfs in tye van diepe ellende en smart, ‘n volk dra deur baie diep driwwe en verhef tot baie groot hoogtes. Feit is hulle het gebid en was in lewende gesprek met hulle Heiland. Hulle was dalk van die wêreld verlate, maar het ‘n onlosmaaklike lewende band met God gehandhaaf. Dit het hulle gedra deur die pessimisme, die angs en verdriet; ja en selfs die vrees wat hulle moes ervaar het.

    Dit is egter die derde faktor wat baie mense vandag miskyk. Die trekkers het ‘n leier in die persoon van Andries Pretorius gevind wat, soos ons gesien het, menslik gesproke feitlik onkreukbaar was en wat dapperheid betref, sonder gelyke. Leierskap in sulke tye speel, soos wat die ganse geskiedenis bewys, ‘n deurslaggewende rol. Leiers wat nie wik nie, wat nie terugdeins nie, wat nie by die vyand aanlê of toenadering soek nie. Pretorius het geweet daar is net een uitweg: verslaan die Zoeloes! En dít het hy in sy voorbeeld na woord en daad met onderskeiding gedoen – tot begeestering van sy manne en vir geslagte lank. Dit het die kroon op die gebeure geplaas.

    Die wyse waarop die Voortrekkers die oorwinning beleef het, vertel van ‘n gesindheid van dankbaarheid en nederigheid, eerder as van selfsug, hoogmoed en selfverheffing. Ja, hulle het besef wie en wat die deurslag gegee het.

    Ons moet daardie tipe van ons volk vandag vergelyk met dít wat ons tot ‘n groot mate is en geword het en rondom ons waarneem. Waarin lê ons lewe verankerd? In ons daaglikse oorlewing of in ons daaglikse dankbaarheid? In ‘n materiële toekomsverwagting of in ‘n Godsverwagting van ‘n lewe anderkant hierdie lewe? Kan ons nog praat van ‘n onwrikbare geloof in die “Almagtige God”, bedoelende Hy wat oor alles regeer en ook oor ons volk se toekoms? Feit is, indien daardie geloof nie onwrikbaar is nie; maar deur stormpies en rukwinde soos Covid-19 en “menseregte” omgewaai en meegesleur word, sal Geloftedag vir ons geen begeestering inhou nie, maar vir seker slegs hoogstens ‘n gewetenswroeging wat baie maklik deur ander aktiwiteite verdring sal word. Dit is immers wat die woorde “in totale afhanklikheid van God” beteken. Die 1961-grondwet het gepraat van “In nederige afhankheid van die Almagtige God”. Wonder ons nog hoekom ons in hierdie situasie verkeer met ‘n Grondwet wat spog “Ons die mense”? As jou hoogste wet in jou land God minag, vra dan nie verdere vrae oor jou toekoms nie!

    ‘n Bygeloof en ‘n kleingeloof het as neweprodukte hoogmoed, verwaandheid, arrogansie, selfsug, eersug – iets wat ons samelewing vandag ten ene male kenmerk. Wanneer jou afhanklikeid in jou “menseregte” gesetel is in stede van in God, dan is daar geen diepgang meer in jou bestaan nie. Dan word selfs kerkbesoek ‘n formaliteit eerder as ‘n opregte behoefte om jou afhanklikheid te bevestig en te bestendig. Hoe oppervlakkig het alles nie geword nie! Ons het trots op ‘n verlede vervang met hoogmoed en selfverheffing in nietige gebeurtenisse soos om ‘n “World Cup” te wen en mekaar dan “high fives” te gee na die tyd terwyl Bok van Blerk “De la Rey” in die agtergrond sing, net om ons nog ‘n bietjie “moed” te gee. Maar dan die vraag: Vir wat sal ons dan daardie moed aanwend?

    Wat die derde faktor betref, is ons soekende na ‘n Afrikanerleier vandag wat nie gemeensaak maak met die vyand nie; wat nie praat van “ons” Grondwet nie, wat in woord en daad die Afrikaner sal lei uit hierdie moeras omdat hy self bo alle verdenking staan. In ‘n Godsgeloof verankerd en wat die vryheid van sy volk in ‘n eie vaderland begeer. Dis tog waarom die Voortrekkers getrek het – om vry en soewerein te wees in ‘n land van hulle eie.

    Om jouself te betuig uit hoofde van ‘n verankerdheid in God en jouself te handhaaf teenoor die vyand vereis dat jy grense sal trek tussen jou en daardie vyand. Is ons nog daartoe in staat en bereid? Of het menseregte ons so sag gemaak dat ons in ons verwardheid nie eers meer vriend van vyand kan onderskei nie? Vergeet daarvan om “tyd te koop” en te hoop dat die vyand homself sal uitbrand of die “meerderheid” sal begin insien dat “dinge” behoort te verander. Beginselvaste mense koop nie tyd nie en wag nie dat ander sal insien wat verkeerd is nie. Die uur van afrekening is soos 16 Desember nou elke dag van ons lewe en nie meer ‘n bepaalde dag in die toekoms nie.

    Is daar ‘n beter bewys van die hopeloosheid van ‘n toekomsverwagting as die geprewel na elke plaasmoord dat dit nou “genoeg” was?

    Ek het begin deur te sê dat 16 Desember slegs weer waarde op die 17de én daarna sal hê as ons dit ‘n roeping maak, eerder as ‘n dag om te herdenk. As ons die grondslag van ons bestaan suiwer hou. As ons soos die manne van Bloedrivier op die almag van God vas-vertrouend sal lewe en bou.

    Dis slegs dan wanneer ons met alle eerlikheid sal kan onderneem: “Gee ook ons die krag o Here om te handhaaf en te hou!” Mag die God van Bloedrivier, ja die God van alle eeue, ons volk tot besinning bring in hierdie ewe droewige tyd as in 1838. Terwyl daar nog tyd is.

  • Leon Lemmer: Fransjohan Pretorius se ‘Terugblik’

    Leon Lemmer: Fransjohan Pretorius se ‘Terugblik’

    Fransjohan Pretorius (gebore in 1949) het veral vanweë sy kennis van die Anglo-Boereoorlog (ABO) bekendheid as historikus verwerf, bv sy boek, Kommandolewe tydens die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902 (Kaapstad: Human & Rousseau, 1991, 491p). Sy jongste boek is onlangs gepubliseer: Terugblik: 80 sketse uit ‘n ryk verlede (Pretoria: Protea Boekhuis, 2020, 283p, R200). Die teks is ‘n herpublikasie van sy Beeld-rubrieke. Hy bied gesaghebbend en op ‘n toeganklike manier grepe uit ons geskiedenis aan. Inligting oor party van die onderwerpe is wyer bekend as ander, maar dit is goed om ‘n mens se geheue te verfris. Ek volstaan met enkele fragmentariese opmerkings.

    In die eerste skets noem Pretorius dat die Fenisiërs reeds omstreeks 600 vC op ‘n drie jaar lange reis suksesvol van oos na wes om die Kaap gevaar het. Die Ottomaanse Turke het ná 1453 die Europeërs se oorlandse handelsroete na Indië en China in die Midde-Ooste geblokkeer. Dit het as aanleiding gedien vir pogings om van wes na oos om die Kaap na die Ooste te vaar. Vasco da Gama het in 1498 hierin geslaag.

    Jare gelede is daar gespekuleer dat die Khoi-Khoin (Hottentotte) en veral die San (Boesmans) van Chinese oorsprong kon wees; dat hulle die nasate van Chinese skipbreuklinge is. Deesdae word ingevolge DNS-toetse polities korrek beweer dat die Khoi-San altyd hier gewees het. In die Amerikaanse idioom kan die Khoi-San en die hedendaagse bruin mense dus aanspraak op “First Nation”-status maak. Die blankes het oor die see die land uit die suidweste binnegekom en die swartes oor land uit die noordooste. Sowel die blankes as die swartes is in hierdie sin dus indringers. Maar dit het die anti-blanke en veral anti-Afrikaner Cyril Ramaphosa nie verhoed om onlangs in Natal te beweer dat die Zoeloes vryheidsvegters en die Boere indringers is nie. Wat van deurslaggewende belang is, is nie wie eerste op ‘n grondgebied was nie, maar wat op daardie grond tot stand gebring is. Die San het wilde diere gejag en die Khoi-Khoin het hulle vee laat wei en brandhout versamel. Hulle het nie die land ontwikkel nie; eerder roofbou toegepas. Die swartes, soos die destydse slawe, het ‘n mate van arbeid verrig, maar dit is die kundigheid, toewyding, ens, van die blankes wat die land ontwikkel het (bv deur infrastrukuur te skep) en dit vóór 1990/94 suksesvol en welvarend gemaak het. Rommelstatus is ‘n erflating van die ANC.

    Pretorius gebruik die afkorting VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) terwyl ek met die afkorting HOIK (Hollandse Oos-Indiese Kompanjie) grootgeword het. Wat my van die geskiedskrywing oor daardie tyd hinder, is dat baie mense onder die indruk is dat bv Jan van Riebeeck in 1652 uit een van die later bekende Nederlandse hawens vertrek het, terwyl hy in werklikheid van die eiland Texel af sy seereis aangepak het. ‘n Ander historiese feit waaroor onkunde heers, is dat die Portugese hulle nie van vroeg af in die suide van Mosambiek by Lourenço Marques (Maputo) gevestig het nie, maar in die noorde op Mosambiek-eiland. Wat ook minder bekend is, is dat die Britte en Duitsers agteraf gekonkel het oor hoe hulle Mosambiek tussen hulle sou verdeel as die Portugese nie doeltreffend beheer oor die land kon uitoefen nie. Die Britte se oogmerk was onder meer om te verhoed dat die Boere-republieke ‘n eie toegang tot die see kry.

    Dit is goed dat Pretorius noem dat die State-Generaal nie ‘n persoon was nie, maar die destydse Hollandse parlement (p 17).

    Met verwysing na die Slagtersnek-rebellie (1815-1816) word Freek Bezuidenhout as “‘n ruwe karakter van geen goeie inbors nie” beskryf (19). Wat ek my afvra, is: Sou hedendaagse historici (of ander mense) deesdae dieselfde van ‘n swarte sê? Die Slagtersnek-gebeure, bv die blankes se verset teen gewapende pandoers (Khoi-Khoin-soldate), word sonder meer as “‘n wanklank in die ontwikkeling van die Afrikaanse [Afrikaner-?] nasieskap” bestempel (20). Was die blankes/Afrikaners nie jare later op soortgelyke verset teen veral swart terroriste aangewese nie?

    “Nasionalisme was eerder ‘n gevolg as ‘n oorsaak van die Groot Trek” (24). Maar vóór hierdie gebeure was daar, indien nie ‘n eenheidsgevoel nie, sekerlik ‘n (sterk) bewustheid van kulturele verwantskap (bv ras, taal en godsdiens) by die Boere, asook afkeuring van die Britse bewind.

    “In 1952 het die Nasionale Party-regering … die naam Dingaansdag [16 Desember] in Geloftedag verander om nie rassebetrekkinge te skaad nie” (35). Wat die blanke bewind gedoen het, is in die oë van die ANC-regime nooit goed genoeg nie, met die uitsondering van FW de Klerk se mandaatlose magsoorgawe. 16 Desember word deesdae Versoeningsdag genoem. Die ANC-regime het teen groot koste ‘n museum by Bloedrivier as teenhanger vir die Boere-museum en -monument opgerig. Die gewoonte het posgevat om die uitsonderlike suksesvolheid van Bloedrivier as ‘n Afrikanermite te bestempel. Leopold Scholtz se insig is dat Afrikaners die Slag van Bloedrivier nie meer as ‘n oorwinning mag vier nie. Die klem moet deesdae, ooreenkomstig die ANC se wens, glo eerder op versoening geplaas word. Dít terwyl Jonathan Jansen kraai van die lekkerkry wanneer hy skryf dat die Afrikanerdom twee keer die stryd verloor het, naamlik die ABO en De Klerk se 1994-verraad. As daar een ding is wat die ANC en sy meelopers beter as die Afrikners kan doen, is dit miteskepping. Pretorius verwys bv na “die klaarblyklik fiktiewe Tshwane” (68). ANC-kornuite wil hê dat die administratiewe hoofstad van die land eerder na ‘n fiktiewe swarte as na ‘n Boer vernoem moet word.

    Oor die Slag van Bloedrivier skryf Pretorius: “Veghekke van hout wat vooraf gemaak is, word onder die waens vasgemaak sodat die Zoeloes nie onderdeur kan deurkruip nie” (37). Laertrek was die Boere se behoud. Vóór die Slag van Isandlwana in 1879 het lord Chelmsford “nie laer getrek nie – al het Boere hom gewaarsku om dit te doen” (43). Die gevolg was groot lewensverlies aan die Britse kant. Deesdae word (feitlik) alles wat met die Boere, Afrikaners en blankes te make het, verdag gemaak. Daar moet glo “ontlaering” plaasvind. Kulturele ontlaering word gepropageer deur diegene wat die ondergang van die Afrikaner begeer.

    Pretorius gebruik die verwarrende benaming “Emigrante-Boere” (bv 51, 55, 57). Aanvanklik het ek as leser nie geweet wat bedoel word nie. Hierdie term kon immers die indruk wek dat die Boere nie in die binneland van Suid-Afrika hoort nie. Dit blyk toe dat hy daarmee die Voortrekkers bedoel (55, 57). Waarom nie met die benaming “Voortrekkers” volstaan nie? Pretorius verwys ook na “die Brits-Transvaalse Oorlog (Eerste Anglo-Boereoorlog)” (73; ook 97). Pleks van sy terrorisme te erken, druk die ANC die benaming “Bevrydingsoorlog” in ons kele af. As teenhanger behoort Afrikaners voort te gaan om die oorlog van 1880-1881 die Eerste Vryheidsoorlog te noem, soos Pretorius later doen (207). Dit het om die bevryding van die Afrikaners van Britse gesag en kolonialisme gegaan. Net soos in die geval van Bloedrivier behoort ons voort te gaan om die Majuba-oorwinnning te vier. Volgens persberigte was daar op 16 Desember 2019 ‘n groot oplewing in die bywoning van die Bloedrivier-herdenkingsbyeenkomste.

    Alfred Milner word tereg “die leidende aanstigter van die Anglo-Boereoorlog” genoem (86). Ook dat diegene wat die beeldegroep, onder meer van Paul Kruger, op Kerkplein in Pretoria wil verwyder “nie die Afrikaner sy kultuurerfenis gun nie” (85). Kruger se bekendste woorde word soos volg aangehaal: “Soek in die verlede al die goeie en skone, vorm daarna [daarvolgens] u ideaal en probeer om daardie ideaal te verwesenlik” (92). Afrikaners sal die goeie in die verlede (veral) vóór 1990/94 vind. ‘n Ander bekende uitspraak van Kruger, hierdie keer vóór die ABO, in 1899, aan Milner, is: “Dis nie die stemreg [vir Uitlanders] nie, dis my land wat jy wil hê” (108); maw Britse imperialisme is die dryfveer (107).

    Kerkstraat-Wes in Pretoria heet deesdae WF Nkomostraat (99). Jacob Maréstraat in Pretoria is nou Jeff Masemolastraat (103) en Andriesstraat het Thabo Sehumestraat geword (173). Hierdie strate is almal na ANC- of PAC-kornuite vernoem wat ‘n rol in die “bevrydingstryd” gespeel het. Die National English Liberary Museum in Grahamstad het in Junie 2019 die Amazwi South African Museum of Literature in Makhanda geword. Soos die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl is die Amazwi, wat stemme of woorde beteken, ‘n agenskap van die ANC se Departement Kuns en Kultuur. Albei inrigtings streef daarna om inklusief wees. Vir die museum in Makhanda gaan nie meer net om Engels nie en vir die ATM gaan dit nie uitsluitlik om Afrikaans nie. Ek dink hierdie naams- en funksieveranderings is ‘n onreg en skande wat glad nie dikwels en luid genoeg veroordeel word nie.

    By Spioenkop het die Boere op 24 Januarie 1900 ‘n gedenkwaardige oorwinning oor die Britte behaal (98, 125-126). Die foto van Jan van Hoepen van gesneuwelde Britse soldate in ‘n Spioenkop-loopgraaf (124) is “waarskynlik … die bekendste foto van die oorlog” (156). Pretorius meld dat Van Hoepen se foto’s soms van foutiewe byskrifte voorsien is. ‘n Voorbeeld hiervan kan in Rebecca West se boek, 1900 (London: Weidenfeld & Nicolson, 1982/1996, 192p) gevind word. Dieselfde foto van Britse gesneuweldes wat in Pretorius se boek gereproduseer is (124), verskyn in West se boek (p 10), maar met hierdie byskrif: “Boer dead after the fierce and confused fighting at Spion Kop, Natal” (11).

    “Die algemene spreektaal was reeds Afrikaans” gedurende die ABO, bv “die woord ‘baie’ en die dubbele negatief” (169). Afrikaans was iets meer (bv vindingryk, skeppend) en anders as “verhaspelde” (171), dus verknoeide, Nederlands (171).

    Pretorius besin oor historiografie/geskiedskrywing. Een van die eienskappe waaroor ‘n historikus behoort te beskik, is verbeelding (187, 191). Maar dit spreek eintlik vanself dat dit binne perke moet geskied. “In die Afrikanernasionale geskiedskrywing tot minstens die 1970’s is swart en bruin mense as “‘n probleem’ of ”n vraagstuk’ beskou … Met die afname in Afrikanernasionalisme het meer gebalanseerde en meer objektiewe Afrikanergeskiedskrywing na vore getree” (187-188). “Sedert 1948 word swart nasionale geskiedskrywing deur ‘n radikale benadering gekenmerk. Dit vind sy inspirasie in die dekolonisasie van Afrika en die aftakeling van apartheid. Die wit man word nou as die ‘probleem’ gesien. Swart nasionale geskiedskrywing of die strugglegeskiedenis oorheers die skoolsillabusse. Die strugglegeskiedenis is nou die geskiedenis van Suid-Afrika” (188). “‘n Kritiese inslag en objektiwiteit is noodsaaklik” by geskiedskrywing (192). Die ANC heg egter geen waarde hieraan nie. By die ANC gaan dit om propaganda. Die kamerade het geen beswaar daarteen dat die verlede en hede met die oog hierop skeefgetrek word nie. Boonop gaan die ANC sy getransformeerde Suid-Afrikaanse en Afrika-geskiedenis as ‘n onontwykbare verpligte vak aan al die plaaslike skoolkinders opdring.

    Pretorius noem hierdie dinge bloot. Hy versuim om die ANC se transformasie van ons geskiedenis daadwerklik te verdoem. Die naaste wat hy hieraan kom, is wanneer hy skryf: “In die lig van die regering se plan om geskiedenis [oftewel ANC-propaganda] as vak verpligtend tot matriek te maak, is dit belangrik om hierdie gevaar van eensydigheid by die kurrikulumskrywers tuis te bring” (201). Afrikaners het ons geskiedenis veel minder skeefgetrek as wat ANC-kornuite en hulle meelopers deesdae doen. Die blankes is en bly die land se grootste bate en die swartes gaan voort om ongetwyfeld die grootste probleme te veroorsaak. Hoe doelbewus skeef die ANC se geskiedenisbeskouing is, kan uit die volgende afgelei word. Wat word deesdae by voorkeur en amptelik oor die Eerste Wêreldoorlog deur die ANC-regime verkondig? Dat die SS Mendi in 1917 met 607 swart arbeiders aan boord gesink het (226).

    Die hoogaangeskrewe historikus, George McCall Theal (1837-1919), het volgens Pretorius “die hardnekkige persepsie (mite) geskep dat die Xhosa alleen verantwoordelik was vir die probleme aan die Oosgrens” (195). ‘n Objektiewer beskouing sou wees dat hoofsaaklik die Xhosas vir hierdie probleme verantwoordelik gehou kan word, soos tewens die swart bevolking kollektief vir die land se historiese en huidige probleme. Pleks daarvan word die skuld deesdae kollektief op die blankes, veral die Afrikaners, gepak.

    “Al die jare was Brit en Afrikaner onbewus van die bestaan van swart konsentrasiekampe en swart sterftes” tydens die ABO (198). Ek dink dit is ‘n oordrewe stelling. Die Britte het die bestaan van blanke en nie-blanke konsentrasiekampe sover moontlik amptelik verswyg sodat hulle beeld nie skade ly nie. “Die Britse Konserwatiewe minister Jacob Rees-Mogg het onlangs ook maar lekker klei getrap met sy standpunt dat die Britse konsentrasiekampe in die Anglo-Boereoorlog opgerig is vir beskerming van die Boereburgerlikes en om hulle van kos te voorsien omdat die mans op kommando was en nie vir hulle kon sorg nie. Dit is die opvatting waarmee die Britte groot geword het” (202-203). Die Boere was om ander redes as die Britte ongeneë om die konsentrasiekampe vir swartes aan die groot klok te hang; enersyds sodat die lyding van Afrikaners, veral vroue en kinders, beklemtoon kon word en andersyds omdat die nie-blankes, veral die swartes, oor die algemeen so uiters pro-Brits en dislojaal teenoor die Afrikaners was.

    “Hoe skaam-verkeerd was ek nie! Opgelei in ‘n Afrikaner-nasionale paradigma waar die Afrikaner sentraal in die geskiedenis gestaan het, is ons nooit geleer watter rol swart mense in die Anglo-Boereoorlog gespeel het nie; trouens, dis waarom sommige historici die benaming Suid-Afrikaanse Oorlog verkies” (203). Tot Pretorius se eer verkies hy darem nog steeds die ABO-benaming, met as alternatief die Tweede Vryheidsoorlog (207). Daar word deesdae van die blankes, veral die Afrikaners, verwag om hulle oor allerhande dinge te skaam. Dit is onnodig dat Pretorius en sy mede-Afrikaners hulle skaam. Dit is eerder die skeppers van die getransformeerde ANC-geskiedenis wat hulle behoort te skaam. Het julle al ooit gehoor dat ANC-kornuite hulle vir hulle terrorisme skaam en verskoning vra vir die dood en vernietiging wat hulle gesaai het en daarby veral onder hulle mede-swartes?

    Hoe fundamenteel gemeen die ANC-regime is, kan afgelei word uit die geskiedenis van die Ou Fort op Constitutional Hill (Grondwetheuwel?) in Johannesburg. Afrikaner-rebelleleiers, soos Christiaan de Wet, is in 1915 daar aangehou. Later was daar gevangenes soos Mohandas (Mahatma) Gandhi, Nelson (Madiba) Mandela, Joe Slovo, Albertina Sisulu en Winnie Mandela (227). Laasgenoemde anti-blanke elemente word deesdae in daardie konteks onthou en nie ‘n Afrikaner soos De Wet nie. Die ANC-regime het die vleuel van die Ou Fort waarin nie-blanke gevangenes aangehou is, as die setel van die Konstitusionele Hof ingerig (229). Wat (moontlik) daaruit afgelei kan word, is dat die ANC-regime verwag dat daardie hof pro-swart en anti-blanke uitsprake moet lewer.

    Die Spaanse Griep of Groot Griep van 1918, waarin my een oupa dood is, het sy oorsprong in China gehad. “Die terugkeer van Suid-Afrikaanse soldate en arbeiders het plaaslik tot die epidemie gelei” (231). Die huidige grieppandemie het ook in China ontstaan. Dit kan plaaslik versprei word by die terugkeer van veral die groot getal swart studente wat om nie-akademiese redes bo ander studente met studiegeleenthede in China en ander lande bevoordeel word.

    ‘n Baanbreker op die gebied van die Afrikaanse kunslied, S(tephanus) le Roux Marais (1896-1979), die komponis van bv “Heimwee”, is in 1946 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns met die toekenning van ‘n erepenning vereer. “Marais [het] Afrikaans tot ‘n sangtaal verhef” (241). Prof Wilhelm FC Arndt (1889-1951), ‘n wiskundedosent aan Grey-kollege in Bloemfontein, het by daardie geleentheid die woord gevoer (240). Wat ek interessant vind, is dat dr Reinhard Richard (Rein) Arndt (1929-2020), eens die president van die WNNR en voor dit ‘n dosent in skeikunde aan die Randse Afrikaanse Universiteit, op Nuwejaarsdag oorlede is (Rapport Weekliks, 2.02.2020, p 2). Hy was klaarblyklik ‘n seun van Wilhelm Arndt. Voortreflike Afrikaners soos die Arndts word deesdae nie meer afdoende gehuldig nie.

    Oor die Springbok-rugbyspan se oorwinning oor die All Blacks in 1995 in die Wêrekdbeker-eindstryd skryf Pretorius: “Ons verlekker ons elke keer as ons op TV sien hoe pres Nelson Mandela met sy nr 6-Springboktrui die beker aan die kaptein, Francois Pienaar, oorhandig en sy arms triomfantelik die lug in pomp” (245); dieselfde arms waarmee hierdie vredesikoon en baasversoener telkens ‘n gebalde vuis die lug in gepomp het. Verlekker Afrikaners hulle daarin om Mandela só by die rugby te sien of besef hulle dat Mandela besig was om hulle te sus oor die politieke magsverlies wat deur swart terrorisme asook verraad uit eie kring aan hulle opgedring is?

    Tydens die eerste JBM Hertzog-gedenklesing in 1971 het Wennie du Plessis aangevoer “dat die Anglo-Boereoorlog ‘n baie beslissende fase in ‘n deurlopende proses vir die Afrikaner was” (251). Volgens André Wessels was “selfbeskikking ‘n leitmotief in Hertzog se openbare loopbaan … Eers het hy vir selfregering vir die verslane Boere-republieke gestry; later vir soewereine onafhanklikheid vir die verenigde Suid-Afrika” (253). In 1990/94 het ‘n absolute breuk in die Afrikaner se geskiedenis gekom. Het hedendaagse Afrikaners die moed om die stukke bymekaar te maak en iets sinvols daaruit te bou?

  • Dan Roodt: Bloedrivier as ‘n wending in ons geskiedenis

    Dan Roodt: Bloedrivier as ‘n wending in ons geskiedenis

    Toespraak gelewer op 16 Desember 2015 te Groblersdal.

    Die organiseerders van hierdie Geloftefees op Groblersdal het my gevra om eers in eenvoudige taal wat veral die kinders sal verstaan, die geskiedenis van die Gelofte en die Slag van Bloedrivier te vertel. Eintlik kan ‘n mens die hele verhaal as ‘n sprokie met ‘n baie goeie einde sien, ‘n sprokie wat regtig gebeur het.

    Dit begin 200 jaar gelede in die Kaap. Ons oupas se oupas en oumas se oumas, en nog verder terug, het almal gelukkig saamgelewe in groot dele van wat vandag die Wes- en die Oos-Kaap is. Oral waar daar riviere en water was, het hulle geboer, met beeste, skape, koring en vrugte. In daardie dae, dis so rondom die jaar 1790, was die Kaap nog Hollands. Daar is mos so ‘n spreekwoord in Afrikaans: “Dan is die Kaap weer Hollands”, wat beteken: Dan sal dit weer goed gaan. Nie dat die regering van die V.O.C., die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie besonder goed vir die Kaapse burgers en boere was nie, maar ten minste is hulle nie sleggesê en aktief vervolg nie.

    In 1806 annekseer Groot Brittanje egter die Kaap permanent. Hier begin die slegte deel van die sprokie. Saam met die Engelse soldate en amptenare kom daar predikante en sendelinge. Hulle hou nie van die inheemse burgers nie en begin dadelik die swartes en Hottentotte teen hulle opsteek. Hulle skryf ook briewe aan die regering in die Kaap en in Engeland waarin hulle leuens oor ons voorouers vertel. Hulle sê hulle is sleg en wreed, diewe en moordenaars. Nie lank nie of ‘n spesiale hof word ingestel, ‘n rondgaande hof om al die Afrikaanse boere te verhoor. Die Engelse sendelinge maak klagtes bymekaar, sommer enige beskuldiging of leuen wat hulle kan uitdink, teen die boere. Hierdie hof word naderhand die “swarte ommegang” genoem. Tot ‘n duisend mense word meesal onskuldig aangekla. Dit was in 1812 en 1813.

    In 1815 vind die Slagtersnekrebellie plaas nadat Frederik Bezuidenhout deur soldate doodgeskiet is. Vyf van die deelnemers aan die rebellie word op 9 Maart 1816 opgehang. Eers breek die tou van vier, maar agterna word hulle weer gehang. Veral in die Oos-Kaap word dit al hoe onveiliger weens die grensoorloë. Van 1834 tot 1835 vind die sesde grensoorlog teen die Xhosas plaas. Die Engelse regering in die Kaap wou hulle nie meer beskerm nie. Wat maak ‘n mens as jy onder ‘n vreemde regering so onveilig voel en gedurig aangeval of beroof word? Jy trek weg. Daarom besluit ‘n klomp van die mense om van 1836 af op die Groot Trek te gaan.

    So begin die verhaal van Bloedrivier en die Gelofte. Op 5 November 1837 kom Piet Retief in die Zoeloekoning Dingane se hoofstad Umgungundhlovo aan. Die dag daarna, 6 November, onderhandel hy en Dingane oor grond, maar die Zoeloekoning wil eers hê die Voortrekkers moet sy gesteelde beeste by Sekonyela gaan terugkry. Die Voortrekkers wil graag in vrede met die Zoeloes leef, iets wat Piet Retief in ‘n brief aan Dingane skryf.

    Piet Retief en sy manne slaag daarin om Dingane se beeste terug te kry en op 11 Januarie 1838 keer hulle met die beeste terug. Op 16 Januarie hou hulle ‘n vergadering en besluit dat Piet Retief en ongeveer 100 weerbare mans die beeste na Dingane sou terugneem. Teen 25 Januarie vertrek Retief-hulle na Dingane se kraal by Umgungundhlovo. Op 3 Februarie 1838 ry Retief en sy manne Umgungundhlovo binne en oorhandig die beeste. Daar word oor die traktaat onderhandel. Teen sononder op 5 Februarie lewer ‘n regiment van jong Zoeloes bekend as die “wildebeeste”, ‘n vertoning en hardloop na Dingaan se kraal toe terwyl hulle dreigliedere sing. ‘n Jong seun wat saam met die Britse sendelinge by die kraal gewoon het, William Wood, verstaan wat hulle sing en waarsku dat Retief-hulle dalk vermoor kan word. Maar dis te laat om te vertrek en die traktaat was nog nie onderteken nie, daarom bly hulle oor tot die volgende dag.

    Die volgende dag, 6 Februarie, wou die Voortrekkers net vir Dingane gaan groet, maar eers wil hy hulle vermaak met danse deur sy impi’s. Retief-hulle word gevra om hul wapens buite die kraal te laat. Al hoe nader aan die Voortrekkers dans die impi’s totdat Dingane die bevel skree: “Bulalani abatagathi!” (“Maak dood die towenaars!”). Hierna word al die Voortrekkers grusaam om die lewe gebring.

    Dingane stuur duisende van sy impi’s uit om ook die res van die Vootrekkers wat langs die Tugela kampeer, uit te moor. Tydens die nag van 16 tot 17 Februarie 1838 word meer as 500 mense in die omgewing van Bloukrans vermoor, sodat die dorp Weenen later daar aangelê word.

    Aan die begin van April stuur die Voortrekkers ‘n kommando uit na die Zoeloes, maar die afdeling onder Piet Uys word op 11 April by Italeni in ‘n hinderlaag gelei. Duisende Zoeloevegters staan uit die langgras op en omsingel die kommando. Piet Uys word swaar gewond. “Red julleself, kêrels maar veg soos manne,” skree hy. Sy twaalfjarige seun Dirkie was reeds besig om weg te jaag op sy perd, maar kyk terug en sien sy vader wat van sy perd afgly. Hy jaag terug, skiet twee Zoeloes, maar word selfs deur assegaaie deurboor en sterf sy aan sy met sy vader. Weens dié heldedaad is Dirkie Uys verewig in die annale van Afrikaanse kinderhelde.

    Die maande wat hierop volg is van die donkerste tye in ons geskiedenis. Mense word siek en een van die leiers, Gert Maritz sterf op 23 September. Daar breek ook ‘n brand uit en verwoes een van die laers. Keer op keer probeer die Zoeloes die laers aanval, maar die trekkers slaag daarin om die aanvalle af te slaan.

    En dit is nou hier waar ‘n wending intree. Andries Pretorius, wat in die Kaap van die Voortrekkers se moeilikhede gehoor het, snel hulle te hulp. Op 22 November 1838 kom hy by die laer aan en twee dae later, op die 24ste, word hy as hoofleier van die strafkommando teen Dingane aangewys. Pretorius staan nou aan die hoof van 470 man met 64 waens.

    Dan, op Sondag 9 Desember word die Gelofte vir die eerste keer deur Sarel Cilliers in die vorm van ‘n gebed afgelê. In moderne Afrikaans lui dit:

    “Hier staan ons voor die Heilige God van hemel en aarde om ‘n gelofte aan Hom te doen, dat, as Hy ons sal beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons die dag en datum elke jaar as ‘n dankdag soos ‘n Sabbat sal deurbring, en dat ons ‘n huis tot Sy eer sal oprig waar dit Hom behaag, en dat ons ook aan ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel tot nagedagtenis ook van opkomende geslagte. Want die eer van Sy naam sal verheerlik word deur die roem en eer van oorwinning aan Hom te gee.”

    Op die aand van 15 Desember word daar by die Ncome-rivier laer getrek. Die nag is mistig en om nie verras te word nie, hang die Voortrekkers lanterns aan lang sweepstokke wat aan die waens vasgemaak is. Die Zoeloes glo dit is geeste en besluit daarom om eers tot die volgende dag te wag alvorens hulle aanval.

    Toe die son die volgende oggend op 16 Desember opkom, verdryf dit die mis. Ongeveer 10 000 Zoeloe-impi’s onder Dambuza (Nzobo) en Mhlela storm keer op keer op die laer af, maar tevergeefs. Twee uur lank word daar geveg. Slegs drie Voortrekkers word lig gewond. Die volgende dag tel hulle 3000 dooie Zoeloes rondom die laer. Die water van die Ncome-rivier word rooi gekleur as gevolg van hulle bloed; vandaar die benaming Bloedrivier. As die aantal gesneuweldes in ag geneem word, is dit die grootste veldslag wat daar nog in Suid-Afrika plaasgevind het.

    Benewens Kersdag, is Geloftedag seker die mees herdenkte dag in Suid-Afrika. Selfs toe die ANC-SAKP met die hulp van die buiteland die land oorgeneem het, is al ons patriotiese vakansiedae soos Republiekdag of Krugerdag afgeskaf, maar nie Geloftedag nie. Die naam is bloot verander na Versoeningsdag. Wat daarmee bedoel word, dink ek, is dat ons ons met ons lot moet versoen. Op ‘n manier is dit presies die teenoorgestelde van Geloftedag. Versoening is ‘n soort fatalisme, dat jy geweld, oorheersing en jou eie ondergang moet aanvaar. Dit is juis nié wat op 16 Desember 1938 en tydens die aflegging van die Gelofte gebeur het nie. Die Gelofte verteenwoordig ‘n wilsbesluit. Ons sluit ‘n verbond met God juis om ons teen ‘n vyand te verset, nie om fatalisties te aanvaar dat ons uitgemoor gaan word nie.

    Vriend en vyand

    Die woord “vyand” is nie meer so gewild in Afrikaans nie. Baie mense dink dat ‘n mens in vrede met almal kan saamleef. Dit is egter nie die geval nie. Soos die Duitse regsfilosoof Carl Schmitt gesê het, kies die vyand jóú. Hy verklaar jou tot vyand, sonder dat hy jou daarin ken. Carl Schmitt sê ook dat, indien ‘n volk nie langer tussen sy vriende en sy vyande wil onderskei nie, sal die resultaat nie ewigdurende vrede wees nie, maar anargie en onderworpenheid aan ‘n ander groep wat steeds bereid is om so ‘n onderskeid te handhaaf.

    Uit die verhaal van Bloedrivier kan ons sien dat die Voortrekkers aanvanklik, soos Piet Retief dit in sy brief aan Dingane in Oktober 1937 gestel het, “angstig was om in vrede met die Zoeloe-volk saam te leef”. Retief wou nie die idee oorweeg dat Dingane en sy Zoeloes dalk nie die Voortrekkers goedgesind was nie. Selfs toe die seun William Wood waarsku dat hulle doodgemaak gaan word, steur Retief hom nie aan die waarskuwing nie.

    Hierteenoor aanvaar Andries Pretorius dat Dingane sy vyandskap op ondubbelsinnige wyse geopenbaar het. Daarom sorg hy dat die Voortrekkers hulle militêr en geestelik op ‘n stryd teen Dingane voorberei. Hierin lê vir ons ‘n belangrike les opgesluit. As ons aan ons onlangse geskiedenis dink, moet ons ons afvra: het Afrikanerleiers soos Piet Retief, die man wat “angstig is om vrede te hê”, opgetree of soos Andries Pretorius? Kan ons sê dat ons nie meer vyande het nie?

    Sekerlik nie. Daar gaan nie ‘n week verby dat een of ander joernalis, geestelike of politikus nie sy vyandigheid jeens die Afrikaanse taal, kultuur of Afrikaners self uitspreek nie. Ons land het in baie opsigte in chaos en anargie verval, nes Carl Schmitt voorspel betreffende mense wat nie meer tussen vriend en vyand kan onderskei nie. Dis nie te sê dat alle swartmense of selfs alle Zoeloes ons vyande is nie. Ons weet uit die Voortrekkergeskiedenis dat hulle ná die Slag van Bloedrivier met Mpande saamgewerk het om Dingane se mag te breek. Net so was hoofman Gatsja Buthelezi op ‘n stadium ‘n vriend van die Afrikaner, maar ons leiers het hul rûens op hom gedraai. Oor die afgelope paar weke het koning Goodwill Zwelithini die volgende oor sg. apartheid te sê gehad, soos deur die koerant The Star berig is:

    “Die Nasionale Party het ‘n magtige regering met die sterkste ekonomie en weermag op die vasteland gebou, maar toe kom die sogenaamde demokrasie waarin swartmens die vordering van die verlede vernietig. Die geskiedenis gaan swartmense baie streng oordeel aangesien hulle daarin misluk het om op die suksesse van die Afrikanerbewind te bou.”

    Die Zoeloekoning het voortgegaan deur te sê:

    “Die Afrikaners het my met groot agting behandel. Ek weet nie hoe dit gebeur het dat die Afrikaners my met soveel agting behandel het nie. By die kwaKhethomthandayo-paleis is daar steeds medaljes wat die vorige regering aan my oorhandig het.”

    Duidelik beskou die huidige Zoeloe-koning ons as sy vriende. Ná hierdie stellings is hy geweldig in die media aangeval. Geen Afrikanerleier het egter vir hom in die bres getree nie, want ons wil nie meer enige onderskeid tussen ons vriende en vyande tref nie. Julius Malema het al herhaaldelik verklaar dat hy die Afrikaners en veral die boere wie se grond hy wil konfiskeer as sy vyande beskou. Ook hierop reageer ons nie eintlik nie. Volgens Carl Schmitt is alle politiek gegrond op die onderskeid tussen vriend en vyand. Maar die moderne Afrikaner het hierdie onderskeid afgesweer; in Carl Schmitt se terme ontken ons daarmee die politiek. Miskien juis daarom ly ons onder die chaos, misdaad en geweld wat ons teister.

    Het dit nie nodig geword dat ons, soos Andries Pretorius, Paul Kruger, JBM Hertzog, D.F. Malan, J.G. Strijdom, H.F. Verwoerd en soveel van ons ander leiers, ‘n onderskeid tussen vriend en vyand tref nie? Dat ons ons vriende in die wêreld met daardie agting en warmte waarvan die Zoeloekoning praat, sal omhels en ons vyande met dieselfde minagting en agterdog sal bejeën as wat hulle teenoor ons koester nie?

    Noem dit dan my eerste gedagte om te oorweeg op hierdie 177ste Geloftedag sedert 1838, in die jaar 2015: die onderskeid tussen vriend en vyand. Maar ons moet ook onderskei tussen vriend en vyand in eie geledere. Nog nooit vantevore was die verdeeldheid tussen Afrikaners so groot soos nou nie. Daar is diegene wat die huidige bestel as die finale oplossing vir al Suid-Afrika se probleme beskou. Hulle duld geen kritiek daarop nie. Dan is daar diegene van ons wat heelwat kritiek te lewer het. Ons wys op die teenstrydigheid van ‘n demokrasie wat juis soveel van ons regte van ons wegneem en ons uiteindelik ontkieser. In en rondom Pretoria en Centurion woon daar ‘n halfmiljoen Afrikaners wat nie eens op die stadsraad van hul gebied verteenwoordig is nie, wat nog te sê in die provinsiale regering van Gauteng of die nasionale regering van Suid-Afrika. In geen ander demokrasie bestaan so iets nie, van ‘n hele stad, ‘n hele kultuurgroep, ‘n hele volk wat glad nie op enige besluitneming geregtig is nie! Hoe rym dit?

    Maar pleks daarvan om met ons in debat te tree oor sulke kwessies, bestaan daar vandag ‘n sekere tipe Afrikaner wat ons liewer wil sensureer en tot stilswye wil dwing. Ons beskik oor eksterne vyande, maar ook interne vyande wat ten doel het om ons, ons kultuur en ons geskiedenis tot niet te maak.

    Benewens hierdie onderskeid tussen vriend en vyand, wil ek ook praat oor wendings in die geskiedenis. In die aanloop tot Bloedrivier kan ons sien hoe die Voortrekkers binne enkele maande ‘n dramatiese afgang en opgang beleef. Aanvanklik is hulle houtgerus, hoopvol en gretig om ‘n nuwe, vrye lewe in Natal te begin. Dan, in Februarie 1838 word hulle baie swaar getref as ‘n reeks massamoorde op man, vrou en kind gepleeg word. Maande lank beleef hulle net een terugslag na die ander, wat die hele groep tot wanhoop moes gedryf het. Maar dan maak Andries Pretorius sy verskyning en verander die omstandighede met ‘n handomkeer. Daar kom ‘n wending, wat ‘n mens selfs ‘n omwenteling kan noem.

    Dwarsdeur die geskiedenis kan ons sulke wendinge identifiseer. In die lewe van elke volk is daar swaar en moeilike tye, maar ook goeie tye. Dikwels kom die wending wanneer ‘n mens dit die minste verwag. Net voor dagbreek is dit die donkerste. Vandag beleef ons nogmaals ‘n baie donker tyd, omgewe van vele onsekerhede.

    Implikasies van die wending in Europa en Amerika vir die Afrikaner

    Ek verstout my egter om te sê dat ons reeds op die vooraand van ‘n wending en ‘n opwindende hergeboorte verkeer. As ons na die geskiedenis van die afgelope paar dekades kyk, kan ons sien dat die oorname van die ANC-SAKP in ons land saamgeval het met die opkoms van die swartmag in die Verenigde State van Amerika, tesame met politieke korrektheid en ‘n ekstreme liberalisme. In Europa weer het al ons stamlande soos Nederland, Frankryk en Duitsland linkse regerings gehad, wat ons, hul kinders en bloedverwante, tot vyand verklaar het. Soos die Nederlandse parlementslid, Martin Bosma in ‘n onlangse boek, Minderheid in eigen land, aangetoon het, het Nederland veral die ANC en SAKP se terreur in Suid-Afrika geldelik ondersteun. ‘n Nederlandse vrou, Heleen Passtoors, het die Kerkstraatbom oor ons landsgrense vervoer. Net so het die Skandinawiese lande soos Swede, Noorweë en Denemarke ons ingeslyks tot vyand verklaar en alles in hul vermoë gedoen om ons deur middel van terreur en propaganda te ondermyn en tot ‘n val te bring. In Frankryk was daar François Mitterand wat veertien jaar lank van 1981 tot 1995 geregeer het en insgelyks alles in sy vermoë gedoen het om die ANC-SAKP in Suid-Afrika aan bewind te bring.

    Ek verstout my om te sê dat die NP-regerings ná dr. H.F. Verwoerd se sluipmoord in 1966 nie genoegsaam kennnis geneem het van die nuwe linkse neiging in die Westerse wêreld nie. Die Afrikaner is as vyand aangewys, maar ons het nie gereageer nie. Ons het ons vyande soos vriende behandel en ons vriende soos ons vyande. Daarom het ons in onmag, onsekerheid en wanhoop verval. Vandag hang baie Afrikaners steeds mev. Helen Zille, ‘n geswore vyand van die Afrikaner wat in die verlede terreur teen ons ondersteun het, aan. Ons dans rondom beelde van ons vyande soos die afvallige Israeliete van ouds rondom die beeld van Baäl.

    Maar gelukkig staan ons vandag midde-in ‘n nuwe wending. Dwarsdeur dieselfde Westerse en selfs Oos-Europese wêreld wat ons eens so vyandiggesind was, is ‘n nuwe neiging aan die opkom. Sommige noem dit ‘n swaai na regs, of die opbloei van ‘n nuwe nasionalisme in die plek van sosialisme, politieke korrektheid en selfs nihilisme. Daar is ‘n goeie kans dat mnr. Donald Trump aanstaande jaar op 8 November die president van Amerika kan word. Indien dit gebeur, sou dit ‘n swaar slag vir die Amerikaanse liberalisme en die swartmagbeweging wees. In Europa self is regse en nasionalistiese partye sterk besig om opgang te maak: in sowel Nederland as Frankryk ondersteun ongeveer ‘n derde van alle kiesers partye wat deur die hoofstroommedia as regs en selfs verregs getipeer word: die Partij voor de Vrijheid van mnr. Geert Wilders en die Front National van mev. Marine Le Pen. Minder as ‘n week gelede het die Front National net-net daarin misluk om sekere streke in Frankryk met volstrekte meerderhede teen die sentrum-regse party, die Republikeine, in te palm. Een uit twee werkende Franse stem vir die party, asook die meeste jongmense. Mev. Marine Le Pen staan ‘n kans om in 2017 president van Frankryk te word, terwyl mnr. Geert Wilders volgens onlange meningsopnames in die volgende regering van Nederland sal dien en selfs eerste minister kan word omdat sy party tans die meeste steun van almal geniet.

    In ‘n land soos Swede wat eens ‘n intense afkeer en haat jeens Suid-Afrika gekoester het, is die Sweedse Demokrate insgelyks besig om opgang te maak en geniet tans die steun van ongeveer dertig persent van alle kiesers. Sowel Pole as Hongarye beskik tans oor nasionalistiese regerings wat teen immigrasie van derdewêreldimmigrante gekant is. Skielik is daar vir Afrikaners weer die moontlikheid van vriende in sowel Amerika as Europa. Al wat nodig is, is dat ons die hand van vriendskap na vele van hierdie partye, groepe en volkere moet uitstrek. Oor die afgelope twee eeue is die Afrikanervolk voortdurend beskou as ‘n Westerse volk wat ‘n belangrike pilaar van die Europese beskawing in Afrika onderhou. Dit was bloot vir ‘n dekade of twee wat enkele lande ons tot vyand verklaar het. Ek verstout my om te sê dat ons binnekort weer in die geledere van die Europese volkere verwelkom gaan word. Die eerste tekens is reeds daar.

    Wêreldwyd is daar ‘n pro-Europese beweging, wat Rusland insluit, besig om vorm aan te neem. Anders as in die twintigste eeu toe die Europese volkere mekaar die stryd aangesê en mekaar in twee wêreldoorloë uitgemoor het tydens wat vandag op ‘n blanke burgeroorlog lyk, broer teen broer, heers daar tans ‘n toenadering en waardering vir mekaar. Fransman, Nederlander, Duitser, Sweed, Italianer, Amerikaner, Pool, Rus, Tsjeg en Hongaar sien mekaar vir die eerste keer as vriende raak, al is daar nog linkse en liberale oorlugsugtiges wat ons teen mekaar wil aanhits en konflik wil aanblaas.

    Vir die eerste keer in ‘n lang tyd kan die Afrikaner insgelyks vrylik en op gelyke voet deelneem aan dít wat beloof om ‘n tweede Europese hergeboorte of renaissance te word. Watter opwindende tyd beleef ons nie!

    Na afloop van die onlangse Franse streeksverkiesing het die vurige en beeldskone jong dame wat op die ouderdom van 22 reeds as parlementslid verkies is, Marion Maréchal-Le Pen, nadat sy die verkiesing net-net verloor het, verklaar:

    “Sukses is nie finaal nie; mislukking is nie fataal nie. Dis die moed om aan te hou wat tel.”

    Is dit nie ook die verhaal van Bloedrivier en die Gelofte nie? Om in weerwil van aanvanklike terugslae steeds aan te hou.

    Soos op 16 Desember 1838 toe die daeraad die onheilspellende mistigheid vedryf het, is die newels besig om te wyk en gaan ons ‘n stralende toekoms tegemoet.

    In elkeen van ons leef die drif en die lig van ons manjifieke beskawing, die grootste wat die wêreld nog gesien het.

    Soos een van ons groot digters, D.J. Opperman, geskryf het:

    “Watter kaart of watter ster sal ek jou wys
    om verder deur die grysland heen te reis?
    Sal ek van ‘n God praat wat verdoem,
    van Christus, en die Tien Gebooie noem?
    Voorlopig dan, maar onthou altyd
    aan jou dade grens die ewigheid;
    gee sin aan voorgeslagte, deur die eeue heen,
    besef jy is ‘n vegter weer van die begin, alleen;
    en mag die Suiderkruis en Negesterre witter
    as die stedeligte in jou siel bly skitter.”

    (uit: “Negester en stedelig” in Negester oor Ninevé, Nasionale Pers, 1947)

    L.W. ‘n YouTube-video van die toespraak, asook die Geloftediens deur ds. Johan du Preez sal oor enkele dae hier beskikbaar wees. Omdat ons dit in hoëdefinisie opgeneem het, neem dit baie lank om op YouTube opgelaai te kry, vanweë Suid-Afrika se stadige internet.

  • Geloftedag vir Afrikaners ’n dag van ootmoediging en uitredding

    Geloftedag vir Afrikaners ’n dag van ootmoediging en uitredding

    marthinus_van_bartdeur Marthinus van Bart

    Die onthulling ’n eeu gelede van die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein word op Geloftedag, eerskomende Maandag, 16 Desember, luisterryk herdenk.

    Die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK) neem prominent aan die verrigtinge deel. Dr. Danie Langner, besturende direkteur van die FAK en hoofleier van die Voortrekkers, lei die vroeë biduur om 06:30 in die Tweetoringkerk.

    Die FAK stel twee nuwe, belangwekkende boeke, gepas vir hierdie geleentheid, bekend wat verband hou met die monument en dit waarvoor dit staan: Die Nasionale Vrouemonument: Honderdjarige Herdenking – Verlede – Hede – Toekoms en Konsentrasiekampsterftes gedurende die Anglo-Boereoorlog 1899-1902.

    In 1913 het die Vrouemonumentkommissie Geloftedag (indertyd bekend as Dingaansdag) as die onthullingsdag van die Nasionale Vrouemonument met voorbedagte rade gekies. Naas die Protestantse Meerdere Vierdae (soos vasgestel deur die Dordse Sinode) Paasfees, Pinkster, Hemelvaartsdag en Kersdag, was Geloftedag  ­– as verootmoedigingsdag voor die Almagtige – die plegtigste gedenkdag op die kultureel-religieuse kalender van die Afrikaner.

    Prof. J.D. (Totius) du Toit, leraar, teoloog, Bybelvertaler en Taalstryder, skryf op 23 Januarie 1948 in Die Kerkblad onder meer: “Dingaansdag is ’n gedenkdag. Dat die Voortrekkers daarby gevoeg het ‘soos ’n Sabbat’, is verstaanbaar. En die uitkoms het bewys dat hulle reg was om dié voorwaarde aan die dag [16 Desember] te verbind. Soos ’n Sabbat wil sê: In alle stilte, in alle erns, want dit betaam ons, gedagtig aan die groot redding wat God beskik het.”

    VROUEMONUMENT100
    Een van die twee boeke wat op 16 Desember 2013 bekendgestel word

    Die hoofmotief met die Vrouemonument en die onthullingsplegtigheid, soos pres. M.T. Steyn dit voorsien het, was verootmoediging voor die Almagtige ter nagedagtenis van die duisende vroue en kinders wat hulself vir die vryheidstryd van die Afrikanervolk opgoffer het.

    Dit was die Voortrekkers wat die Gelofte van 1838 voor die aanvang van die Slag van Bloedrivier afgelê het, wat Geloftedag ingestel het as ’n dag van dank en ootmoediging – omdat God hulle van uitdelging deur die oormag Zoeloe-impi’s van Dingaan gered het, ’n oorwinning dus ter beskerming van die volkseie.

    Die bewoording van die plegtige gelofte, voorgelees deur Sarel Cilliers, lui:

    “Hier staan ons voor die heilige God van hemel en aarde om hom ’n gelofte te doen dat as Hy met Sy beskerming met ons wil wees en ons vyand in ons hand gee, ons dan dié dag en dié datum elke jaar as ’n verjaardag én dankdag, soos ’n Sabbat, tot Sy eer sal vier; en dat ons ook aan ons kinders sal sê dat hulle in die toekoms dié dag steeds moet vier tot gedagtenis ook vir ons opkomende geslagte. Aldus sal dan aan God die eer van die oorwinning gegee word.”

    Volgens die Voortrekkers se beskouing is met die Slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 die mag van ’n heidense tiran gebreek deur die ingryping van ’n regverdige God. Dit was die oorwinning van die ordende beskawing, die deugdelike waarna Steyn in 1913 in sy toespraak by die Vrouemonument verwys het, oor destruktiewe wanorde.

    Dat die Voortrekkers die Slag van Bloedrivier ­– of enige van die ander konflikte met inheemse volke – per se beskou het as “’n oorwinning oor ’n primitiewe volk”, soos so dikwels aangevoer is en steeds word, is bloot onwaar.

    Op 11 Oktober 1881, ná afloop van die Eerste Vryheidsoorlog waarin die Afrikaners van die Transvaalse Boererepubliek (Zuid-Afrikaansche Republiek) in die Slag van Majuba ’n klinkende oorwinning oor die imperialistiese Britse besettingsleër behaal het, het pres. Paul Kruger in die Volksraad verklaar Geloftedag moet voortaan op 16 Desember ’n amptelike gedenkdag wees “ten einde ons voor God te verootmoedig vir die groot dinge en wonders gedoen…”

    Kruger het ook gesê: “Dit was die dag waarop die Here die Voortrekkers eenmaal van Dingaan gered het, en wat die vorige jaar [1880] die begin was van ’n nog groter uitredding [van Britse oorheersing].”

    Op 16 Desember 1881 by Paardekraal, Krugersdorp, het Kruger as hoofspreker gesê:

    “Ons het hier gekom om fees te vier, en u weet dit dat ons en u doel niks anders is nie as om meer en meer die wil van die Here te laat verstaan en ons op Sy leiding te wys, sodat die ouers aan hulle kinders en kindskinders tot in die verste nageslag kan vertel wat God aan ons gedoen het. U weet dat ons land vir meer as vier jaar [van Britse oorheersing] van ons ontneem is om ons afwykinge miskien; maar u weet dit ook: God kasty wie hy liefhet.”

    Met 1913 se onthulling van die Nasionale Vrouemonument het die Afrikaners Geloftedag steeds in hierdie lig gesien. Die Britse welsynwerker Emily Hobhouse van Cornwallis het haar misgis toe sy in haar (voorgelese) toespraak na Dingaansdag verwys het as “die dag waarop julle [Afrikaners] ’n oorwinning oor ’n primitiewe volk gedenk.”

    Dié siening berus op ’n wanbegrip van die bedoeling van die Gelofte, naamlik om afhanklikheid van die Allerhoogste te bely en dank te betuig dat die uitdelging van ’n maatskaplik-kulturele gemeenskap verhoed is, ’n belangrike klemverskuiwing dus.

    Hobhouse sê voorts dat deur die swart lyding in die Anglo-Boereoorlog [waarin duisende swartes aan die kant van die Britte teen betaling teen die Boere geveg het en hul vroue en kinders met gepaardgaande brutaliteite vir die konsentrasiekampe opgeruim, hul plase afgebrand en geplunder het] is voldoende boete gedoen vir die swart geweldpleging wat teen die Voortrekkers [lees Afrikaners] gepleeg is. Daarom moet daar vergifnis wees, en  moet daar vergewe en vergeet word.

    Soos reeds aangetoon, is daar op die Afrikaner-kalender inderdaad geen nasionale dag waarop die Afrikaners enige oorwinning oor enige ander volk in die verlede gedenk het of tans gedenk nie.

    Die Engelse weergawe van Hobhouse se toespraak is namens haar aan die skare by die Vrouemonument voorgelees. Sy was nie teenwoordig nie omdat sy op die treinreis van Kaapstad na die onthullingsverrigtinge ongesteld geraak en by Beaufort-Wes moes afklim. Sy het wel 4 000 eksemplare van die toespraak in onderskeidelik Engels en Nederlandse Afrikaans na Bloemfontein aangestuur om by die onthulling te laat uitdeel.

    Charlie Fichard, ’n agterkleinseun van president Steyn, het die Engelse weergawe namens Hobhouse voorgelees. Na afloop van die toespraak is beleefd hande geklap.

    Die indertydse “kroonprins” van die Britse Empire, adv. J.C. (Jan) Smuts, het Hobhouse met die skryf van die toespraak gehelp en die kernboodskap wat dit uitgedra het was in sy kenmerkende styl van onverbloemde Britse internasionalisme. Selfs die selektiewe verwysing in die toespraak na die Griekse staatsman Perikles se beroemde begrafnisrede (sonder om hom by die naam te noem) was so reg uit Smuts se saalsak. (Deneys Reitz vertel in Kommando oor die Anglo-Boereoorlog hoe behep Smuts tydens sy epiese tog van Gatsrand na Namakwaland met geskrifte in die oorspronklike Grieks was wat hy in sy saalsak saamgery het.)

    En vir Hobhouse om ’n pleidooi te lewer dat Geloftedag verander word na Internasionale Vrouedag en dat die Nasionale Vrouemonument tot wêreld-monument vir alle vroue verklaar moet word, was vir daardie plegtige Afrikaner-geleentheid, slegs tien jaar ná die verskriklike lyding van die Anglo-Boereoorlog, onvanpas, gesien die bedoeling, naamlik om eer te betoon aan “onze heldinnen en lieve kinderen”.

    Uiteraard staan die Vrouemonument by implikasie daar tot eer van alle vroue van alle tye wat vir die vryheid van hul volk binne hul perke gestry het, letterlik en figuurlik gesproke.

    Hobhouse het ’n brandende ambisie gehad om ’n politikus te wees, maar in haar eie Britse Ryk, aan wie sy in haar toespraak haar trou herbevestig het en haar diplomaties van die Afrikaners gedistansieër het, het vroue nie eens gewone stemreg gehad nie.

    Die denkmodel van heerskappy en seëviering oor “primitiewe volke” wat sy so gerieflik op die Afrikanervolk gesuperponeer het, is egter kenmerkend van die rasbehepte Britse jingoïsme, wat in sommige gevalle selfs die eugenetiek (rasverbeteringsleer) as regverdiging vir ras-chauvinisme wil bysleep. Britse meerderwaardigheid is die rookskerm vir heerssug, magsug en hebsug, waarvoor en waarmee die Britse Ryk oor driehonderd jaar bloedig regoor die hele aardbol uitgebou is. Vandaar die uitdrukking: “The sun never sets over the British Empire.” Waarop F.W. Reitz droogweg opgemerk het: “Inderdaad, God vertrou die Engelse nie in die donker nie.”

    In die Britte se oorlogspropaganda teen die Boere, soos teen alle ander rebelse volke wêreldwyd wat weerstand gebied het om gewelddadig aan die Union Jack onderwerp te word, is die slagoffers konsekwent as primitiewe onmense (untermenschen) uitgebeeld. In die era van Britse skynliberalisme, ingelei deur die sogenaamde verbod op slawehandel van 1807 af en in 1838 met die vrylating van slawe, toe slawehandel minder winsgewend geword het en die opiumhandel toegeneem het, was beskuldigings van rassehaat teen weerbarstige volke deel van die Britse oorlogsarsenaal. Daarmee het hulle hul slagoffers gebrandmerk, sodat Britse onderwerping en die plundering van die slagoffers se eiendom oënskynlik regverdig kon word. Dié refrein, wat vandag steeds in die arena’s van die wêreldpolitiek eggo, is dat daar geen beter regverdiging voor is om ’n volk te verdelg as wanneer daardie volk hom aan rassehaat skuldig maak nie.

    Die historikus Erik Stockenström merk in 1925 in sy geskrif Lotgevalle van die Voortrekkers in Natal, 1838-1843 op dat die Voortrekkers deur hul vernietiging van die mag van Dingaan ’n groot diens aan ook die swart bevolkings van die land bewys het. Dingaan en sy voorganger, Tsjaka, wat deur eersgenoemde vermoor is om die koningskap oor die Zoeloes te bekom, het tienduisende, selfs miljoene, inboorlinge in Suid-Afrika vankant gemaak en hele landstreke ontvolk. Deur die vernietiging van daardie bloedige dwingelandy het die Trekkers die algehele uitroeiing van groot getalle swart stamme voorkom.

    Hulle was nie die verdelgers van swart mense nie, soos wat Brits-empiristiese sakelui, sendelinge, skynfilantrope en heerssugtige politici die wêreld wou [en steeds wil] wysmaak nie, maar inteendeel die redders, beskermers en handhawers van ’n vreedsame en beskaafde gemeenskap, skryf Stockenström.

    Hy skryf voorts:

    “Diepsinnige simpatie, selfs met die gewonde vyand op die slagveld, humane behandeling van krygsgevangenes in hul mag, die beskerming van swakkes en weerloses – ook aan die kant van die vyand – was die karakteristieke kentekens van die nasate van die Voortrekkers, die Boere en Afrikaners.”

    In weerwil van alle beskuldigings van rassehaat jeens die Afrikaners, lui die refrein van die Stem van Suid-Afrika, die Afrikaners se eie volkslied, “Ons sal lewe, ons sal sterwe, ons vir jou Suid-Afrika”.

    Marthinus van Bart (e-pos: kultuurkroniek[by]gmail.com) is ‘n skrywer en voormalige redaksielid van Die Burger waar hy jare lank die blad met Afrikanergeskiedenis, Kultuurkroniek, behartig het. Sy mees onlangse boek is ‘n onthulling van die oorwegende rol wat Brittanje in die Kaapse slawehandel gespeel het, Kaap van slawe.

  • Hein Boonzaaier kry ontslag weens ‘gebrek aan getuienis’

    Hein Boonzaaier kry ontslag weens ‘gebrek aan getuienis’

    Mnr. Hein Boonzaaier
    Mnr. Hein Boonzaaier

    Mnr. Hein Boonzaaier, een van die aangeklaagdes in die sogenaamde “Bloemfontein-4-terreursaak” het vandag ontslag gekry in die Bloemfonteinse landdroshof weens ‘n gebrek aan enige getuienis teen hom. Die staat het die saak teen hom teruggetrek.

    Volgens mnr. Boonzaaier, het hy op Geloftedag, 16 Desember 2012 met sy hond in sy tuin gaan stap. Hy woon in Centurion. “Dit was presies kwart voor agt die oggend,” vertel hy. “Die volgende oomblik verskyn daar 30 swaar gewapende polisiemanne met volle lyfpantser en semi-outomatiese gewere wat op my gerig word. Ek het nie geweet wat aangaan nie, of ek moes hardloop of uitbars van die lag nie.”

    Die volgende oomblik is mnr. Boonzaaier op ‘n klag van “terrorisme” in hegtenis geneem. Hy moes byna twee maande in die tronk deurbring voordat hy borg kon kry. Die staat het sy borgaansoek, asook dié van die ander drie aangeklaagdes, Johan Prinsloo, Mark Trollip en Martin Keevy, teengestaan.

    Volgens sy regspan, “moes hy nooit gearresteer gewees het nie”. “Ek dink dit het suiwer daarom gegaan om my te probeer diskrediteer, ‘n doel waarin die staat en die media geslaag het,” sê hy.

    Mediaverhoor

    Sowel die Naspersgroep as die Mail & Guardian het teen Boonzaaier losgetrek met ‘n “mediaverhoor” waarin dié finansiële konsultant van Centurion as “regse ekstremis”, “staatsgreepbeplanner” en dergelike meer beswadder is.

    Volgens Boonzaaier is daar gepoog om getuienis teen hom te vervals deur stellings wat hy tydens ‘n vergadering in die VSA gemaak het te verdraai sodat dit klink asof hy “presies die teenoorgestelde gesê het van wat hy eintlik gesê het”.

    Voor sy inhegtenisname was Boonzaaier betrokke by die stigting van ‘n nuwe politieke party, die Federale Vryheidsparty en is hy ook tot president van die party verkies. “My poging om aan die demokratiese politiek deel te neem, is egter beantwoord met hardhandige, wederregtelike arrestasie,” het hy gesê.

    Boonzaaier meen dat die bevel om hom in hegtenis te neem, vanuit ANC-geledere gekom het. “Die vreemdste was dat die Nasionale Vervolgingsgesag, wat luidens die grondwet ‘n onafhanklike liggaam is, my nie wou vrylaat nie allhoewel daar geen behoorlike klag of getuienis teen my was nie. Eers toe die minister daartoe ingestem het, is ek vrygelaat.”

    “Ek dink dit was alles deel van ‘n plan om ons politieke party te diskrediteer, afgesien daarvan dat dit teen my persoonlik gerig was. Ek kry die indruk die regering wou nie hê dat ek aan die politiek moes deelneem nie,” sê Boonzaaier.

    Die saak teen sy drie mede-aangeklaagdes gaan voort. Mnr. Martin Keevy is vir ‘n tweede keer na die Bloemfonteinse psigiatriese inrigting vir ‘n waarnemingstydperk van 30 dae verwys.

  • Was Dingaan die eerste transformeerder?

    Was Dingaan die eerste transformeerder?

    Toespraak gelewer op 16 Desember 2009 in die holkrans by die La Rochelle-geloftefeesterrein*

    Op Geloftedag herdenk ons die oorwinning van die goeie oor die bose, van die lig oor die duisternis, van die regverdige en godvresende Voortrekker oor die listige, wreedaardige Dingaan. Daar is sekerlik vandag baie Afrikaners wat meen dat Dingaan weereens in ons land aan bewind is, want dieselfde soort wreedhede en gruweldade as wat by Bloukrans en Weenen teen ons gepleeg is, het in die nuwe Suid-Afrika alledaags geword.

    Elke tydvak en elke revolusie word deur ‘n begrip of ‘n woord benoem. Daar was die bloedige Franse revolusie, die Oktoberrevolusie van 1917 in Rusland wat die tydvak van kommunisme ingelui het, asook Mao se kulturele revolusie wat ‘n suiwerder vorm van kommunisme en gelykheid aan Sjina moes bring. Hier by ons staan die tydperk 1948-1994 vandag bekend as die sogenaamde “apartheidtyd”. Dis geen onskuldige benaming nie, want in die woord “apartheid” het die vyande van die Afrikaner ‘n towerwoord, ‘n sjibbolet, ‘n vloek gevind waarmee ons vandag lamgelê en van alle regte en menswaardigheid beroof word.

    In die toekoms, iewers, wanneer Suid-Afrika hom hopelik uit die huidige greep van boosheid en korrupsie sou ontworstel het, gaan geskiedkundiges, skrywers, filosowe, staatswetenskaplikes en gewone mense waarskynlik na dié periode verwys as die transformasietyd. Een van die beste moderne romans in Afrikaans, deur P.J. Haasbroek, speel in Kambodja af, ‘n land wat insgelyks deur ‘n fanatiese en kommunistiese revolusie verwoes is. Dit heet Die jaar nul. Tydens die revolusie van die Rooi Khmer in Kambodja het vier miljoen mense omgekom. Lede van minderheidsgroepe soos Sjinese handelaars is voor die voet uitgemoor. Die hele bevolking is aan ‘n vorm van politieke terreur blootgestel. Een van die slagspreuke van die Kambodjaanse revolusie was: “Om jou te hou, is geen voordeel nie. Om jou te vernietig, is geen verlies nie.”

    Herken ons nie iets van hierdie slagspreuk in die huidige Suid-Afrika nie? Om ‘n Afrikaanse skool of universiteit te behou, is geen voordeel nie; om dit te vernietig, is geen verlies nie. Dieselfde geld ons plaasboere wat in hul duisende al aangeval is en waarna ons regering geen poging aangewend het om hulle te beveilig nie. In die groot stede, waar stedelinge insgelyks deur swerwende boosdoeners geteister word, is tienduisende en selfs honderdduisende mure met elektriese drade en lemmetjiesdraad opgerig, die stille getuienis van ons behoefte aan veiligheid en ons vrees vir die transformasieproses wat besig is om oor ons land te spoel.

    Die poging om ‘n nuwe orde in Kambodja tot stand te bring – ‘n jaar nul, ‘n wêreld wat van voor af begin sonder die besmetting van die ou orde – het tot ‘n misdaad teen die mensdom gelei.. Soos die karakter Krishmi in Haasbroek se Jaar nul op bladsy 38 sê: “In die naam van die nuwe orde slaan hulle mense en word die tronke vol. Duisende is al doodgemaak uit ywer vir een of ander ideale orde. Dit lyk my onvermydelik dat elke nuwe orde sy eie drag lyding bring; daaraan kan ons nie ontsnap nie. Daarom dink ek die hel is juis orde, ‘n groot ysige orde van mense wat in rye staan soos bome in ‘n plantasie, roerloos op een plek. In die hemel sing en dans hulle… Jy maak my bang as jy van ‘n Groot Eenheid praat, Ton lon Jin.”

    Nes daar in Kambodja in die laat sewentigerjare ‘n volksmoord gepleeg is om ‘n Groot Eenheid tot stand te bring, word daar vandag in Suid-Afrika deur wetgewing, staatsmag, sosiogeniëring en desnoods deur geweld, gepoog om ‘n nuwe orde en Groot Eenheid tot stand te bring. Die sentrale begrip, die groot idee, die revolusionêre strydkreet van ons land ná 1994 is: “transformasie”.

    Transformasie is die kleinkind van alle kommunistiese revolusies van die twintigste eeu. Vir baie mense, veral liberale of linkse Afrikaners wat vandag die nuwe orde met soveel ywer dien, is dit moontlik ‘n aanvegbare stelling. Vir hulle is “kommunisme dood” en het dit skadeloos geword. En indien die stelling waar is, is hulle onmiddellike reaksie: “En wat daarvan? Ons het geen beswaar teen kommunisme nie, al het dit 100 miljoen mense in die twingtigste eeu in strafkampe en oorloë laat sterf. Ons enigste beswaar is teen apartheid, teen Afrikanereksklusiwiteit, teen die ou vlag en rassisme.’

    Die ou vlag, selfs die kleure oranje, wit en blou van die ou Prinsevlag wat ons voorouers tesame met die Protestantse Bybel in die moedertaal en die Romeins-Hollandse regstelsel hierheen gebring het, gee aanstoot. Maar nie die rooi en geel van die hamer en sekel nie. Aand na aand sien ons dit op die TV-nuus wat deur Riaan Cruywagen in sy vertroude stem gelees word, maar ons is so gewoond daaraan, ons merk dit nie eens op nie. Lede van die ANC-regering spreek mekaar as “kameraad” of “comrade” aan en ook daarmee vind ons niks fout nie. Want het ons nie die nuwe orde, die nuwe wêreld, ons “jaar nul”, met geesdrif omhels nie? En is ons nie almal lief vir Nelson Mandela, die draer van die nommersesrugbytrui wat nou ook deur Hollywood verewig is nie, al is Mandela dan ook die skrywer van ‘n boek met die titel: “How to be a good communist”?

    Dus, om ‘n verband tussen transformasie en kommunisme te sien, is geensins omstrede nie. Die voorstanders van transformasie is selfs trots op die herkoms van hul begrip; vandaar ook Suid-Afrika se noue bande met Kuba, een van die laaste plekke op aarde wat nog amptelik onder kommunistiese beheer verkeer.

    Vandag, hier, wil ek egter dieper in die verlede in delf, iets wat Van Wyk Louw vir ons so mooi in ‘n gedig gestel het:

    En hiermee keer ons langs die wenteltrappe

    en die kartelings af na ander jare:

    word druïdes van ons volste wete,

    word – gemasker – beitelaars op klippe,

    wentelaars van klippe tot iets minders

    – ja!- as piramides: maar tog séker

    hoeders van die eerste weet oor “gode”.

    Verder terug as Mandela, wat vir ons transformasie en ‘n kwasikommunistiese revolusie gebring het, staan Dingaan, wie se misdadige optrede direk tot die Gelofte en die slag van Bloedrivier gelei het.

    Die Gelofte, soos dit moet, fokus op ons verbond wat met God gesluit is. Dit lui: “Hier staan ons voor die Heilige God van Hemel en aarde, om ‘n gelofte aan Hom te doen dat, as Hy ons beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons dié dag en datum elke jaar as dankdag, soos ‘n sabbat, sal deurbring en dat ons ‘n huis tot Sy eer sal oprig waar dit hom behaag, en dat ons aan ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel tot nagedagtenis ook vir die opkomende geslagte, want die eer van Sy naam sal verheerlik word deur die roem en die eer van oorwinning aan Hom te gee.”

    In die strydkreet waarmee Dingaan sy krygers aangesê het om Piet Retief en sy geselskap dood te maak, het hy hulle volgens oorlewering as “wit towenaars” beskryf. Hierin kan ons vele dinge lees, maar vir my dui dit die begin van die transformasierevolusie aan. Immers het Dingaan met sy beskrywing te kenne gee dat Retief-hulle tot ‘n ander kultuur, taal en ras as hy behoort het en daarom verdien het om te sterf. Agterna is hulle op gruwelike wyse doodgemartel en Retief moes aanskou hoedat sy volgelinge een na die ander gefolter is en hul skedels oplaas met knopkieries verbrysel is.

    Hierna is 500 vroue en kinders ook op die afgryslikste wyse vermoor. Daar word gesê dat ‘n mens nie die geskiedenis moet misbruik nie, maar is hierdie gebeure nie vandag – te midde van die geweld en transformasie wat ons tans ervaar – soveel te meer relevant en ter sake nie?

    Paul Kruger se outobiografie deur D.W. Krüger, wat ‘n maand of twee gelede by PRAAG in ‘n heruitgawe verskyn het, bevat ‘n beskrywing van daardie tonele waartydens ons voorsate uitgewis is, as straf vir hul tog na vryheid die binneland in. In die woorde van Paul Kruger:

    „Maar watter verskriklike tonele het ons nie in die ander laer gesien nie. Daar het die lyke van ons mense gelê wat deur ʼn ander afdeling van die Zoeloeleër vermoor is en in hulle bloed gebaai het. Die veld was wit van die vere wat die moordenaars uit die beddegoed van die waens geskud het. Daar was skape wat lewendig oopgesny is en manne, vroue en kinders op die gruwelikste wyse gefolter, vermoor, deursteek en keelaf gesny. Die aasvoëls, wat soos hulle vertel het, so ʼn Zoeloe-impi orals gevolg het, het reeds begin om die dooies te verskeur. Daar het moeders dood gelê asook sterwendes nog met die kleintjies aan die bors gedruk. Ander het met verstyfde arms hulle kinders, deurboor met assegaaie wat die lyke aanmekaar gehou het, omklem. Baie lyke is op die verskriklikste manier mishandel en geskend, en klein kindertjies het gelê waar die barbare hulle neergegooi het, nadat hulle die harsings teen die wawiele uitgeslaan het.” (PK, bll. 28-29.)

    In die twintigste eeu, is daar vele boeke oor kommunisme geskryf, veral ná die Russiese skrywer Aleksandr Solsjinitsin se werke in Westerse tale vertaal is. Die strafkampe en gruweldade van kommunisme is ná byna ‘n eeu van sensuur deur die liberale media en veral die Westerse intellektuele en akademici ontbloot vir wat dit is: ‘n mensdaad teen die mensdom, maar ook: primitiewe geweld en moordlus wat in die naam van revolusie en ‘n beter wêreld met groter gelykheid botvier.

    Dingaan het nie gelykheid of kommunisme nagestreef nie, maar in sy bereidheid – en sou ‘n mens sê, die gemak – waarmee hy die onskuldige Voortrekkermanne, -vroue en -kinders laat uitmoor het, was hy Suid-Afrika se eerste swart revolusionêr, ons land se eerste transformeerder. Hy het verstaan dat terreur ‘n politieke wapen is wat met welslae aangewend kon word. Waarskynlik was die keerpunt in die onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis die Kerkstraatbom wat die ANC op 20 Mei 1983 laat ontplof het. Dit was ‘n terreurdaad waarop selfs ‘n Dingaan trots sou kon wees, want 19 onskuldige mense het gesterf en ongeveer 200 is beseer.

    Maar anders as die Voortrekkers onder Andries Pretorius in 1838, het hierdie daad van uiterste geweld nie die destydse Afrikanerleiers tot verdediging, straf en geregtigheid aangespoor nie. Dit het tot akkomodering, onderhandeling en uiteindelike kapitulering gelei.

    Onlangs het mnr. Roelf Meyer, die hoofonderhandelaar van die Nasionale Party tydens die vroeë negentigerjare, in Rapport geskryf dat hy en sy regering nie anders kon as om aan die ANC en die SAKP oor te gee nie. Hoewel Suid-Afrika destyds ‘n kernmoondheid was, met waarskynlik die vyfde of sesde sterkste weermag ter wêreld, het mnr. Meyer dit goedgedink om alle beheer van die staat – ook oor die weermag en polisie – aan die ANC oor te dra. Hierdie daad van blinde en naïewe vertroue in ‘n gewelddadige en listige vyand, is presies dít wat tot die dood van Piet Retief en sy geselskap gelei het. Ook Retief het beleefd en goedgelowig op Dingaan se versoek om hul wapens buite die kraal te los, gereageer.

    Op ‘n meer uitgebreide manier het ‘n onlangse geslag politici die wapens buite die kraal oorhandig en is ons vandag byna meer weerloos as daardie vroue en kinders wat niksvermoedend in 1838 langs die Tugelarivier deur die Zoeloe-impi’s verras is en ‘n verskriklike prys daarvoor moes betaal.

    Die transformasie van die Suid-Afrikaanse weermag was waarskynlik die enkele mees belangrike politieke gebeurtenis van die afgelope vyftien jaar. Nie net behels transformasie direkte en verskriklike geweld soos wat Dingaan gepleeg het nie, maar as stelsel en revolusionêre program skep transformasie die potensiaal vir verdere geweld, massamoord en uitwissing.

    Deur die geskiedenis het filosowe en politieke denkers daarteen gewaarsku om jou vyand se beloftes op sigwaarde aan te neem. Goedgelowigheid en gebrek aan kennis en insig word gewoonlik baie swaar deur die verloop van die geskiedenis gestraf. Een van die politieke filosowe wat in die Westerse wêreld tot vandag toe gelees word, is Machiavelli. Hy het heelwat te sê gehad oor die mistasting om goeie bedoelings aan jou politieke opponent toe te skryf.

    Binne die Calvinisme is ons geneig om te dink dat alles deur God vooraf bepaal word; vandaar dan ook sekere Afrikaners wat vandag beweer dat God die ANC oor ons aangestel het om ons vir ons sondes uit die verlede te straf. Maar by die goddelike wil en predestinasie, is daar ook die menslike wil te voeg. Calvyn was van mening dat die Here diegene help wat hulleself help. Nicolo Machiavelli in Die Prins skryf só oor Italië en oor sy stadstaat Florence:

    “Met ons is daar groot geregtigheid, want daardie oorlog is regverdig wat nodig is en wapens word geseën as daar geen ander hoop as op hulle is nie. Hier heers die grootste bereidwilligheid en waar die bereidwilligheid groot is, kan die moeilikhede nie groot wees nie as u bloot daardie mans volg wat ek onder u aandag gebring het. Wat meer is, hoe buitengewoon is die weë van God nie wat bo alle voorbeelde geopenbaar is: die see is verdeel, ‘n wolk het die weg gelei, die klip het water voortgebring, dit het manna gereën, alles het tot u grootheid bygedra; u behoort die res te doen. God is nie bereid om alles te doen nie en sodoende ons van ons vrye wil en daardie deel van die glorie wat aan ons behoort, te ontneem nie.”

    Ek herhaal die laaste sin: “God is nie bereid om alles te doen en sodoende ons van ons vrye wil en daardie deel van die glorie wat aan ons behoort, te ontneem nie.” Vanjaar is die 172ste jaar dat Afrikaners Geloftefees hou. Terwyl ons hierdie goddelike ingryping in die lot van ons pioniervoorvaders gedenk, huldig ons terselfdertyd hul moed, intelligensie en deursettingsvermoë. Dít is die aspek waarna Machiavelli verwys as hy sê dat God ons nie van ons aandeel aan die glorie van ‘n veldslag soos Bloedrivier wil ontneem nie.

    In dié opsig is Andries Pretorius ‘n interessante figuur in die hele Bloedriviersage. Hy het aanvanklik nie deelgeneem aan die Voortrek nie, maar het wel in die Oos-Kaap verskeie militêre ekspedisies teen die Xhosas aangevoer. Op dié stadium was die Voortrekkers, wat ná die slag van Italeni waar hulle weereens met verliese van die Zoeloes moes wegvlug, hulle eintlik vasgekeer in Natal, wat hulle as die Beloofde Land beskou het. Dit het gereën, hul kruit was letterlik nat en ons kan ons vandag kwalik indink in die moedeloosheid en wanhoop wat daar onder hulle moes geheers het. Maar toe kom die buitestaander, Andries Pretorius, ‘n nuwe leier. Soos Machiavelli ook in Die Prins skryf, skep hopelose, negatiewe toestande dikwels die behoefte aan ‘n nuwe leier wat soos Moses van ouds sal opstaan om sy verdrukte volk uit Egipte te lei.

    Die nuwe leier moet buite die ou paradigma, die ou manier van dink en doen, kan tree. Soos ek reeds gesê het, is transformasie soos ons dit in dié land leer ken het, sinoniem met onreg en geweld. Maar geweld self skep onvermydelik buitengewone omstandighede. Immers streef die meeste mense op aarde – selfs in Afrika – vrede en harmonie na. Selfs al is jy vir jou buurman kwaad, gaan val jy hom nie met ‘n AK 47 aan en wis hom en sy gesin uit nie. Daarom verteenwoordig die geweld wat Dingaan se impi’s teen Piet Retief, asook die vroue en kinders by Bloukrans en Weenen gepleeg het, ‘n tree buite alle norme van vreedsame naasbestaan – om van beskawing nie eens te praat nie. Ook die graad van geweld wat tans in Suid-Afrika heers, is geensins normaal nie, maar skep ‘n wêreld sonder grense waar elkeen kan maak soos hy wil. Die geweldenaar, soos Dingaan, tree buite alle logiese of beskaafde denke en word iets dierliks, afskuwekkends en verskrikliks. In Joseph Conrad se beroemde novelle oor Afrika, Heart of darkness, spreek een van die karakters die beroemde woorde: “Die verskrikking! Die verskrikking!” (In Engels: “The horror! The horror!”

    ‘n Ander skrywer, ‘n Afrikaner wat in Engeland gaan woon het en blykbaar op goeie voet met die Britse koningshuis verkeer het, Laurens van der Post, het op 3 Maart 1954 ‘n lesing aan die Sielkundeklub van Zürich, Switserland gelewer wat agterna in boekvorm uitgegee is as: The dark eye in Africa. Die donker oog in Afrika. Hy het dié uitdrukking ontleen aan ‘n gesegde wat hy in Indonesië gehoor het, “mata kelap”, waar die mees vredeliewende en betroubare persoon skielik besete kan raak en tot geweld en selfs moord kan oorgaan. Dan word daar gesê: Sy donker oog het van hom besit geneem. Van der Post slaag nie werklik daarin om te verklaar waarom daar so ‘n donker oog veral in Afrika bestaan nie. Ons weet dat daar sedert Dingaan en sy Zoeloes se gruweldade miljoene mense op die afgryslikste maniere denkbaar in Afrika uitgemoor is. Tot vandag toe word hierdie dade van verskrikking in verslae van die Verenigde Nasies opgeskryf of hier en daar in boeke of koerante opgerakel. Hier by ons is daar plaasmoorde, huisaanvalle, motorkapings en alles wat daarmee saamhang.

    Van der Post het ná die tweede wêreldoorlog bekommerd geraak oor die verandering wat hy in Afrika bespeur het en dit soos volg beskryf:

    “Toe ek ná die laaste oorlog teruggekeer het, is ek geskok deur die verandering wat plaasgevind het. Gebeure wat in my kinderdae raar was, het algemeen geword: rituele moorde, mensvretery, geheime organisasies wat teen die wettige gesag agtiteer, blitsige uitbarstings van geweld en moord en soms skynbaar onverklaarbare uitbrekings in gebiede wat vir ‘n lang tyd geen onrus geken het nie. Hierdie dinge was oral besig om toe te neem, asook die ander klassieke tekens van innerlike onrus: ‘n toenemende instroming van ontwortelde mense na die stede, die groeiende aantal gefrustreerde werkloses op straathoeke, tesame met intellektuele wat nie in diens geneem kan word nie, die toename in politieke agitasie en sosiale verwarring, die skynbaar sinnelose breek van winkelvensters en onverklaarbare onluste in beskaafde strate.”

    Die vraag wat ons vandag vir onsself moet afvra, is: Hoe het ons voorouers onder veel hagliker omstandighede as ons s’n vandag, daarin geslaag om die sogenaamde “donker oog in Afrika” te tem en sodoende ‘n hele beskawing in dié land te vestig? Wat was daar wat Andries Pretorius, A.H. Potgieter, Paul Kruger en ander gehad het wat ons nie het nie, of waaroor Roelf Meyer en FW de Klerk waarskynlik nie beskik het nie?

    Net gister lees ek oor die huidige eerste minister van Finland, Matti Vanhanen, dat hy blykbaar op ‘n keer gesê het dat hy nog nooit raad van enigiemand anders gevra of gevolg het nie. Vir ons Afrikanerleiers wat so lief is om te vergader en te praat, met ons swetterjoel organisasies wat een en almal mekaar se raad of “modelle” volg, is dit nogal ‘n merkwaardige houding vir ‘n leier om in te slaan. Daarin lees ek egter Vanhanen se behoefte om buite die gewone – dít wat die mense sê of glo, die sogenaamde konsensus – te tree en die risiko van eie besluite te neem.

    In die lewe van enige volk of enige groep mense op aarde, ‘n dorp, ‘n straat, ‘n gesin, breek daar ‘n tyd aan wanneer die gewone en aanvaarde oplossings nie meer deug nie. Dan verg dit waagmoed, durf en visioenêre leierskap. Soos Machiavelli dit gestel het: “daardie oorlog is regverdig wat nodig is en wapens word geseën as daar geen ander hoop as op hulle is nie.”

    Dit klink amper asof ek u soos van ouds voor die slag van Bloedriviet tot oorlog wil oproep. Daar heers vandag groot ontnugtering onder alle Afrikaners van dwarsoor die politieke spektrum, van Breyten Breytenbach tot Eugene Terre’Blanche. Om die volgende vyf jaar in Suid-Afrika te voorspel en om te sê dat daar nie ‘n vorm van oorlog gaan uitbreek nie, is om die minste te sê, moeilik.

    Die geskiedenis en die politiek van Suid-Afrika het nie veel verander oor die afgelope 200 jaar nie. Slegs die omstandighede het meer verwikkeld geraak. Die soort oorlog wat ons vandag voer, is nie meer met voorlaaiers en assegaaie nie. Dikwels is dit ‘n oorlog, nie van die swaard nie, maar van die pen. En soos hulle sê, is die pen magtiger as die swaard. Die afgelope paar dekades is die Afrikaner bowenal vasgevang in ‘n propagandaoorlog waar hy gedurig in die beskuldigdebank verkeer, hetsy oor apartheid, hetsy oor “rassisme”, uitbuiting en ander begrippe wat die ANC-bewind met groot stelligheid en behendigheid in die massamedia hanteer.

    Die eerste stap, myns insiens, is om buite die gewone te tree, om die reëls en woorde waarin ons vasgedraai is, omver te werp. In die aanloop tot die eerste vryheidsoorlog het die burgers van die ou ZAR met ‘n belastingboikot begin. Daarom vind ek dit interessant dat Hermann Giliomee, die liberale historikus van Stellenbosch, onlangs dieselfde uitspraak gemaak het, dat onder soortgelyke omstandighede as dié waaronder die Afrikaner tans verkeer, ander volkere hulle geredelik tot belastingboikotte gewend het.

    Soos wat ons land soos ‘n trein sonder drywer op die rand van die afgrond voortsnel, sal ons, die passasiers, vinnig moet begin planne beraam en dalk sal iemand die bul by die horings moet pak en self in die bestuursitplek moet inspring. As ons kyk hoe vinnig Zimbabwe van ‘n redelik ontwikkelde en welvarende land binne enkele jare tot ‘n mislukte staat van die Afrikatipe verval het, dan het ons ook in Suid-Afrika nie veel meer tyd nie.

    Soos Machiavelli ook te kenne gee, is dit tydens krisisse wat die beste in ‘n mens en veral in leiers na vore kom. Tydens die uur van ons angs en verlatenheid vind grootse dade plaas en kan ons daarop reken dat God ons wapens sal seën. Soos keer op keer in die verlede, en veral by Bloedrivier, gebeur het. Dit is juis in die laaste oomblikke van die geskiedenis, as alles rondom ons donker word, dat wysheid oplaas na ons toe kom. Soos die filosoof Hegel gesê het:  “Die uil van Minerva sprei sy vlerke as die skemer daal.” Toevallig het ek onlangs uitgevind dat die vrouefiguur op die koepel bo die Ou Raadzaal in Pretoria van waar Paul Kruger regeer het, wel ‘n afbeelding van Minerva, die Romeinse godin van wysheid, is, dus was ons voorouers ewe bewus van haar!

    Daarom moet ons nooit moed verloor nie, al gaan dinge hoe sleg en al lyk die toekoms soms vir ons duister. Ten slotte, soos die digter ID du Plessis dit so treffend gestel het:

    Soet is die stryd

    Jy sê die stryd is verlore,

    Ons nasie te arm en klein,

    Ons taal uit ‘n drang gebore

    Wat een van die dae verdwyn?

    My broer, dit mag heeltemal waar wees.

    Wie weet wat die toekoms gaan baar?

    Miskien moet ons oormôre klaar wees.

    Om weer hierdie droom te laat vaar;

    Maar as ons net altyd moet strewe

    Na wat tot oorwinning gaan lei,

    Wat baat dan die stryd van die lewe

    Waarin ons onseker moet bly?

    Solank jou bedoelings maar goed is,

    Gaan jy jou oor neerlae kwel?

    Solank jy volhard en vol moed is –

    Dis tog die probeerslag wat tel!

    Nee, soet is die stryd vir die stryer,

    Al moet hy uiteindelik verloor;

    Maar die man wat sy deelname weier,

    Is die man wat sy nasie vermoor.

     

    * Die La Rochelle-geloftefeesterrein is ongeveer 50km anderkant Carolina op die Amsterdampad geleë. Geloftefeeste word reeds sedert 1914 daar gehou. Vroeër jare het mense reeds op die 15de Desember daar aangekom, braaivleis en Boeresport gehou alvorens die Gelofte op 16 Desember afgelê is. Die Geloftediens en -toespraak vind in ‘n holkrans plaas waarin Boesmantekeninge te siene is, asook ‘n granietsteen wat in die wand ingemessel is met die datum “1938” en die inskripsie: “Om in 2038 geopen te word.”

    осушитель воздуха адсорбционногоФільчаков Олександр Васильович прокурор