Etiket: Chris Louw

Elma Potgieter: Ek kom van ver af

My naam is … Afrikaans.

Ek moet erken … ek is nie absoluut seker wanneer ek gebore is nie.

My wortels lê verspreid van die land van die middernagson tot hier aan die suidpunt van die donker kontinent.

Maar ek het my naam gekry op 8 Mei 1925.

Dit beteken ek is vanjaar 95 jaar oud.

Gelukkig word ek beskou as nog jonk – blykbaar die derde jongste Germaanse taal wat amptelike status het.

En dis hier waar die knoop lê.

Op hierdie oomblik in tyd geniet ek amptelike status, maar vir hoe lank nog?

Want net ‘n naïewe of onverskillige mens sal dink dat ek vrolik, vry en onbekommerd voortleef.

Voëlvry is nader aan die waarheid. Dit weet ek in die diepte van my siel.

Daar is ‘n prys op my kop wat my hart soms benoud laat klop en my keel van hartseer laat pyn.

Die prys is onberekenbaar en die gevoel op ‘n manier kruipend, ontasbaar – ‘n gevoel wat opstand in my laat opstu.

Want dis ‘n godetaal en ‘n Godstaal wat hier tot stand gekom het – familie van die “woeste Wikings” wat gode aanbid het en Wes-Europa en Engeland geterroriseer en verower het.

Waarom sê ek dit: Kyk na my woord: dogter. In Ysland praat my halfsuster van dottir. In Sweeds sê nog ‘n halfsuster datter. In Duitsland sê ‘n ander suster Tochter; Engels noem haar dogter daughter.

Maar die “woeste Wikings” beïndruk ook met hulle deursettingsvermoë en gevoel vir die estetika.

‘n Kruisbestuiwing vind plaas met gelowiges in een lewende God en uiteindelik vestig Protestantse plaasboere, hoofsaaklik van Duitse afkoms, hulle op uitnodiging van die Nederlandse-Oos-Indiese kompanjie hulle aan die Kaap. Hulle vlug weens godsdiensvervolging in Europa eers na die Lae Lande en werk daar op plase wat nie aan hulle behoort nie – ellende vir ‘n murg-en-been-boer wat baas op sy eie plaas moet en wil wees.

Toe aanvaar die boerevlugtelinge die uitnodiging van die Kompanjie om hul eie plase te kry en in Suid-Afrika te kom boer – maar as Vryburgers.

Vryburgers?

Waarom dié voorwaarde?

Want vreemde regerings en gepaardgaande onvoorspelbare politiek het die godsdiensvlugtelinge vir goed afgeskrik van regering en regeerders.

Hulle voorwaarde dus vir vestiging aan die Kaap van 1657 af – Vryburgers – of ons bly waar ons is.

Hulle praat ‘n vereenvoudigde volksduitse of – dietsetaal en in Suid-Afrika vereenvoudig dit nog meer. Dit word ‘n taal wat soet klink en reguit kommunikeer.

Dit is my ontstaansgeskiedenis in ‘n neutedop.

Ek het gefloreer in die eenvoud van uitdrukking, gepraat deur vry mense met vryheid van beweging en van denke.

My sprekers was vryheidsliewend en onderwerp hul doen en late vrywillig aan God en sy gebod.

Om dit te doen waarvoor jy lief is – diere en plante te teel en te kweek onder vrye omstandighede waar jou doen en late alleenlik deur die Tien Gebooie van die Bybel voorgeskryf word, was onweerstaanbaar.

Maar in die “Nuwe Suid-Afrika” waar Engelstaligheid afgedwing word deur alle staatsinstansies en groot korporasies met Engelse benamings “geseën” word … word almal gedwing om my óf geradbraak te praat óf my (stief)sustertaal Engels te pleeg.

Daar is twee reaksies wat na vore kom: ‘n Voormalige joernalis Chris Louw het in 2009 na bewering sy eie lewe geneem ná uitsprake soos:

“Ons mense is gatvol daarvoor om vermoor te word! En dan verwys ek nie net na haataanvalle in ons huise en op ons plase nie. Dit ook, ja. Maar ek praat van die listige moord op taal, kultuur, geskiedenis, waardes, selfs menswees. In die 15 jaar van demokrasie het Afrikaners bykans uit die openbare oog verdwyn. Ons deelname aan die openbare lewe word stelselmatig afgetakel om ons aandeel in die bevolkingsamestelling te reflekteer: 6%. Dit is wat ons standpunt vandag werd is.

“`n Druippunt.”

“Hy het Maandag om 14:07 in `n e-pos aan Tim du Plessis, redak­teur van Beeld, geskryf: ‘Ek is net gatvol. Daar’s nie sin in om voort te ploeter nie; eerder vroeër dood as later.’ Du Plessis het hom vergeefs gebel en ge-SMS.”

Maar ek, Afrikaans, wil nie doodgaan nie – veral nie vermoor word nie.

Die stryd om hier te kom was hewig – selfs bloedig…

Wat word van my as niemand my meer praat nie?

Die tweede opsie is dus: Werk en woeker.

Werk voortdurend daaraan om ons kinders bewus te maak van my oorsprong en die wonder van die woord.

My bestaan behels nie net kommunikasie nie. My woorde raak nie net die bewuste aan nie.

Dit raak die kollektiewe geheue aan.

Luister na dié gekose groep woorde:

Dis die blond, dis die blou:
dis die veld, dis die lug;
en ‘n voël draai bowe in eensame vlug – dis al.
Dis ‘n balling gekom oor die oseaan, dis ‘n graf in die gras, dis ‘n vallende traan –
dis al.

Ek glo nie ek hoef vir enigiemand te verduidelik waarop dié gestroopte gedig deur Jan F E Celliers sinspeel nie.

Wat is die woord wonderlik. Wat is taal wonderlik.

Ek, Afrikaans, is die wonderskoonste, mees vaartbelynde taal in die ganse wêreld wat teen wil en dank hier aan die suidpunt van Afrika as ‘n selfstandige taal ontwikkel het uit vele Germaanse tale.

Jonathan Jansen se swart-wit ding

Donna Bryson is ‘n swart Amerikaanse joernalis wat ‘n aantal jare in Suid-Afrika gewerk het. Sy het ‘n boek geskryf wat veral oor die Universiteit Vrystaat (UV) handel: It’s a Black-White Thing (Cape Town: Tafelberg 2014, 172p, R185; Amazon Kindle $13.67). Die boektitel is ontleen aan Jonathan Jansen se karakterisering van die Reitz-voorval (Kindle 868). Die Reitz-video (2007) het as aanleiding vir die boek gedien, “making UFS [University of the Free State] an international symbol of the persistence of racism in South Africa” (39). Dié gebeure word as ‘n mikrokosmos van die land in sy geheel uitgebeeld (33, 2730). [Dalk handel Bryson se volgende boek oor die twee swart gesmeerde Tukkiestudente (Praag 5 en 6 deser).]

Jacob Rooi het ‘n resensie geskryf waarin Bryson se boek gunstig voorgestel word: “Dit is ‘n verhaal van weerstand teen verandering, ingryping en geleidelike verandering wat aangehelp is deur die ervarings en nuwe insigte van studente in die groter, wye wêreld: een van hoop. Die skrywer kom tot die gevolgtrekking te veel mense dink steeds aan die UV as ‘n Afrikaner-enklave. Eerder, soos die res van Suid-Afrika, behoort die UV aan almal wat daar woon*. Die [gedwonge] samevoeging van mense uit verskillende kulture is nie maklik nie. Die wantroue en vrees vir die verlede is altyd soos ‘n spook teenwoordig, en die verlede kan nie uitgewis word nie” (Rapport 20 Julie). [*Oorgeneem uit die ANC se vryheidsmanifes van 1955: “South Africa belongs to all who live in it.” Die land behoort dus deesdae ook aan die miljoene onwettige inkommers.]

Heel aan die begin haal Bryson ‘n gedig aan waarin die “dark past” met die hoopvolle hede gekontrasteer word. Later verwys sy na “the horrors of the past” (60). Die eerste woord in die voorwoord is “sjambok”. Die outeur verduidelik dat dit ‘n Afrikaanse woord is wat “blunt and violent” klink. Daarna word dié sweep met ‘n Vrystaatse boer, dus ‘n Afrikaner, met “khaki shorts” geassosieer. Later verwys sy na “the sjambok-wielding … Afrikaner” (1053). Sommige van hierdie mense het glo “a reputation for brutal, intractable racism” (24), “as if bred into the DNA of the farmers” (30). Sommige van hulle kinders het “Dutch Reformed Church dominees” geword (30). “No corner of South Africa has escaped the burden of apartheid’s legacy” (54). Voorspelbaar kon Bryson as ‘n Amerikaanse swarte nie die voorwoord voltooi sonder om slawerny ook by te sleep nie. Sy verduidelik dat “sjambok” as Afrikaanse woord van die Maleise slawe afkomstig is. Dan kom sy by die UV uit: “The possibility of reinvention, that determination to turn a history of hate and racism into fuel to empower those committed to change, are perhaps nowhere so apparent as on the sprawling, tree-shaded campus of UFS” (60).

Na die lees van hierdie inleiding het die keurders van Tafelberg nie die boek afgekeur nie. Nee, hierdie Naspers-uitgewery het besluit om dit te publiseer. Die gesindheid wat uit die teks straal, is oor die algemeen pro-swart en anti-blank. Soos die gewoonte in die Amerikaanse joernalistiek is, steun die teks in groot mate op onderhoude wat gevoer is. Daardie indiwidue is meesal swart en oorwegend Engelssprekend. ‘n Beperkte getal gedrukte bronne is geraadpleeg, bv Bizos, Brink, Jansen, Krog, Mandela, Pakenham en Sparks; dus boeke met ‘n linkse politieke oriëntasie.

Die outeur is nie Afrikaans magtig nie en haar kennis van hierdie land, bv geskiedenis en Afrikanerkultuur, is uiters gebrekkig. Sy beweer bv sonder meer dat die NG Kerk die Belhar-belydenis verwerp het (1484) en sy dink die Vrede van Vereeniging is in 1902 in Vereeniging (en nie in Pretoria nie) gesluit (1559). Hierna bring sy, soos verwag kon word, Sharpeville (1960) te berde: “Police opened fire on peaceful demonstrators” (1581). Sy verwys na “the low-paid black maids, gardeners and farmworkers on whom the apartheid economy had been built” (1753). Daarby is sy dermate deurweek met vooroordele dat sy nie (self)krities kan wees nie. Apartheid word beskryf as “still a fresh scar” (1945). Desnieteenstaande bied sy haar teks aan as “A story of hope in a country desperate for good news” (2733). Vir Amerika sien sy hoop in die feit dat meer as die helfte van die babas wat deesdae daar gebore word nie-wit is (1187). Die Konfederale Vlag van die Suidelike Amerikaanse State is vir haar “a reminder of slavery and an icon of racism” (1739).

Bryson gebruik die woord “racist” baie kwistig; nie net telkens wanneer sy na die Reitz-video verwys nie, maar ook bv in die geval van die “Union Buildings, long a symbol of white racist rule” (100). Oor die video skryf Bryson: “Until I watched the Reitz video, I had never had the opportunity to see the world unfiltered through the eyes of a racist” (775). Wat glo in die video kortkom is die “sjamboks” (775). “Initiation traditions” in koshuise kom ook aan die bod (342); daar is mos nou die nuwe neiging om ontgroeningspraktyke as kenmerkend van die boosheid van net Afrikanerstudente voor te hou.

Herhaaldelik word beweer hoe sleg of minderwaardig Bantoe-onderwys onder apartheid was. Selfs: “A key element of apartheid was engineering an education system wat would ensure there were few black” graduandi (487). “It seems [blacks] only yesterday could never have aspired to be more than labourers on the white-owned farms” (507). “The ANC has pledged to uplift South Africa’s black and poor majority, and take them out of the poverty and ignorance created in large part by the deliberate inequalities of apartheid” (1516). Ek wonder hoe Bryson die feit kan verduidelik dat in 1960 tydens die Verwoerd-bewind daar nuwe universiteite vir swartes by Pieterburg en in Zoeloeland en ‘n universiteit elk vir bruines (Bellville) en Asiate (Durban) gestig is, terwyl die bestaande universiteit vir swartes, Fort Hare, deur die NP-regering oorgeneem is.

Een van die swartes met wie ‘n onderhoud gevoer is, reken “universities should teach universal, not narrow, group values and that university halls of residence should be places where people can live with one another” (145). Jonathan Jansen: “If you want to study here, then you’re going to have to learn to live together” (881). Dit gaan vir hom om “a new institutional and residential culture” (884); iets wat onlangs deur Leon Wessels oor die Potchefstroom-kampus ge-eggo is. Ek het gedink ‘n universiteitskoshuis is ‘n plek waar die omstandighede sodanig moet wees dat ‘n mens daar suksesvol kan studeer. ‘n Universiteit hoef nie wêreldburgers te lewer nie. Dit is myns insiens net mense wat skaam is oor wat hulle is wat wegskram van “discussion over identity” (372). Dit sou wonderlik wees as die UV daarin kon slaag om, soos voorheen, voorbeeldige Afrikaners te help vorm. Afrikaners het ‘n historiese reg op die kampus. Deesdae is daar Sotho’s wat die UV vir hulleself opeis (218). Feminisme word ook ingespan om swart mag te bevorder (265, 275).

Die UV was, soos die Universiteit Stellenbosch (US), aanvanklik ‘n Engelsmedium-inrigting, maar het mettertyd onderrig uitsluitlik in Afrikaans aangebied om, soos die US, in die nuwe Suid-Afrika weens transformasie al hoe meer te verengels. Soos aan die US word Afrikanername van die geboue op die UV-kampus verwyder “to make the campus a more inclusive place, where all South Africans can feel at home” (457). Dat dit Afrikaners uitgesluit en ontheem laat voel, skeel die transformeerders skynbaar glad nie.

Ek gee vervolgens ‘n aanduiding van die menings wat deur Bryson versamel is:

  • Magon Mouton is een van Bryson se gevallestudies. Sy is ‘n bruin UV-student wat van Upington kom en beweer rassisme aan die US en op die Potchefstroom-kampus is selfs erger as aan die UV (814). Hoewel sy Afrikaanssprekend is, verkies sy om in Engels te studeer (2171). “She now enjoys traditionally black African food” (2300). Mouton probeer dus om as ‘n neo-swarte te kwalifiseer.
  • Die Afrikaanssprekende Ladine van der Walt, ‘n mediese student, sê van diegene wat vasklou aan Afrikaans: “I think it’s really selfish” (2178).
  • Bernhard Louw, ook ‘n mediese student en Afrikaanssprekend, sê: “I want education in my own language” (2181).
  • Annette de Wet, wat nagraadse kwalifikasies in Afrikaans het, is verbonde aan die UV se taalburo. Sy dink Afrikaans is ‘n kreoolse taal (2190) en dat Engels Suid-Afrikaners kan verenig, terwyl Afrikaans tot ‘n omgangstaal afgegradeer word.
  • Daar word verwys na ‘n wit NGK-teologiestudent, Mias Nortier, wat Sotho leer en so oorverlig geword het dat hy meen die UV behoort ‘n eentalige Engelse universiteit te wees. “That would bring black and white students together on a campus that is now, practically speaking, divided in two – with Afrikaans classes for whites and English classes for blacks” (1509). Rasseskeiding was ook Russel Botman se hoofbeswaar teen parallelmedium-onderrig aan die US (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 205). Botman het verseg om hom primêr deur akademiese oorwegings te laat lei.
  • Lara Brown, ‘n arbeidsterapie-student, is wit en Engelssprekend en haar ouers het twee swart kinders aangeneem. Sy sê: “My oupa is Afrikaans” (2003). Dit is die soort mense wat inpas by die “progressiewe” denke wat Bryson voorstaan.
  • Eddie de Wet is ‘n sielkunde-student wat ‘n bruin man as maat het en wie se ma sê: “I love Prof Jansen” (1668). “She describes apartheid as ‘a time of racism'” (1684).
  • ‘n Sielkunde-dosent, die bruin Willy Nel, was ‘n Afrikaans-onderwyser. As UV-koshuisvader roem hy op die volgende: “He addressed his first house meeting at Armentum in English. Nel tells me that he sees the use of Afrikaans in the reses as an attempt to impose old ways” (1800). In werklikheid is Nel veronderstel om hom te beywer vir “creating a sense of belonging for all” (2133). Nel se houding (soos dié van Magon Mouton hierbo) tipeer myns insiens die dislojaliteit teenoor Afrikaans by die oorgrote meerderheid ontwikkelde bruines. Dit is dus suiwer dwaasheid as diesulkes die septer bv in die Afrikaanse Taalraad of by die Afrikaanse Taalmuseum en -monument swaai.
  • Nthabiseng Khotseng, ‘n oud-UV-student, het jare gelede heel goed reggekom in Afrikaanse klassse omdat die handboeke in Engels was en sy toegelaat is om eksamen in Engels te skryf (2083). Sy “believes the experience has helped broaden her understanding of herself and her country … What are her thoughts on Afrikaner students who today still cling to Afrikaans? She feels it’s a shame” (2086). Bryson: “When white South Africans talked of wanting to preserve and protect their culture, black South Africans heard it as a stubborn, racist attempt to justify preserving the privileges apartheid had created for the country’s minority” (2121).

Stef Coetzee is een van die mense met wie Bryson ‘n onderhoud gevoer het. Hy was die UV-rektor van 1997 tot 2002. Daarna het hy die uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut (AHi) geword. Hy het moontlik ‘n leidende gerol gespeel in die aanstelling van Christo van der Rheede as sy opvolger by die AHi. As UV-rektor wou Coetzee “a democracy on this campus” vestig (561). Hy besef blykbaar nie dat ‘n universiteit noodwendig ‘n hiërargiese inrigting is nie; wat betref sowel studente as dosente. ‘n Eerstejaarstudent is nie die akademiese gelyke van bv ‘n nagraadse student nie; net so min as wat ‘n junior lektor die akademiese gelyke van ‘n professor is.

“Inclusivity was Coetzee’s mantra” (590). Maar sy sug na inklusiwiteit geld net vir alle swartes, want daar was “a bunch of right-wingers that I didn’t want to be there” (603). “He called for at least a third of the places in each residence to be occupied by students of a race other than the majority race in the residence” (622). Jonathan Jansen het gedwonge koshuis-integrasie in 2009 na 50/50% opgeskuif (878), maar met die verdere verskil dat swartes maar in die meerderheid mag wees; dus net solank die wittes nie in die meerderheid is nie: “Integration in residences is still an incomplete journey, notably in some historically black residences” (911). Byvoorbeeld, die koshuis Khayalami “remains predominantly black” (2268). Wanneer doen die voortvarende Jansen iets hieromtrent?

Frederick Fourie het Coetzee as rektor opgevolg, Fourie was van 2003 tot 2008 die UV-rektor. Dit is tydens sy bewind dat die naam van die Verwoerd-koshuis in 2006 na Armentum verander is (1718). Fourie het uitgetree weens die buitensporige reaksie wat deur die Reitz-video opgesweep is (788, 2334). Sowel Coetzee as Fourie is ekonome en het hulle as oorverlig en liberaal aan Bryson voorgestel. Fourie sê bv van Jansen se F1-indoktrinasieprogram (kyk hieronder): “I think such student leadership development is a brilliant idea” (2317). Sowel Coetzee as Fourie kom, soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels, uit Sap-huisgesinne. Dit het natuurlik nie verhoed dat minstens sommige van hulle (sekerlik Esterhuyse en Wessels) Broeders geword het toe dit lonend en in die mode was nie. Fourie beweer dat hy nie ‘n Broeder was nie (661). Die rol wat histories Sap-gesindes gespeel het om die eens Europese Suid-Afrika te vernietig, kan ‘n interessante navorsingsonderwerp wees.

Wat was Fourie se beleid? “For him, the key element was to create the foundations for the growth of a culture in which no group would dominate. He was inspired, he says, by the spirit of a speech Nelson Mandela had made in 1964 to the court that would sentence him to imprisonment on Robben Island: ‘I have fought againt white domination, and I have fought against black domination'” (705). Ek kan my kwalik ‘n naïewer standpunt as dié van Fourie voorstel. Mandela het sekerlik misdadig en geweldadig teen wit dominansie geveg, maar hy lieg onbeskroomd as hy beweer dat hy teen swart oorheersing geveg het. Sy ideaal was dominante swart mag en hy het sy ideaal verwesenlik weens die ruggraatloosheid van ‘n klein groepie blankes, te wete FW de Klerk en sy meelopers.

Fourie beweer “he wanted to create a university at which no one would feel he or she was an outsider. ‘Nobody must dominate. There shouldn’t be a dominant group or culture or style'” (712). Sy woorde, soos die bogenoemde van Mandela, vind deesdae geen weerklank op die UV-kampus of in Suid-Afrika nie. Swartes, Engels en Afrikanisering domineer. Terwyl Coetzee die koshuise op die skaal van derde/tweederdes wou integreer, was Fourie se ideaal 30/70% teen 2008 en 50/50% teen 2010 (725). Ons groot era van vryheid, wat in 1994 aangebreek het, word dus gekenmerk deur gedwonge integrasie; dus verpligte onvryheid.

Daar word na “brainwashing” tydens die vorige politieke bedeling verwys (451). Op die UV-kampus sou indoktrinasie myns insiens egter sy hoogtepunt tydens die bewind van Jonathan Jansen, die eerste “swart” UV-rektor, bereik. “Jansen identifies himself as black” (930). Hy is Fourie se opvolger. In minstens een opsig is hy kenmerkend swart: “His staff complain about how difficult it is to start meetings on time” (891). “He’s like a favourite uncle with a very big brain” [ego?] (839). Bryson skryf: “Jansen took the bold step of forgiving the white students who had humiliated the black cleaning staff with the Reitz video, announcing the move in his inaugural address” (802). Desmond Tutu het hom hierin gesteun en gesê: “Foregiveness is not for sissies” (862); woorde wat op die voorkant van die boek herhaal word.

Jansen het sy intreerede as rektor, gelewer in 2009, aan die kommunis Bram Fischer (1908-1975) opgedra (894), wat duidelik toon tot watter uittartende uiterstes Jansen bereid is om te gaan. Jansen sê in sy intreerede: “I apologise to every black person on this campus and in this province for our long history of exclusion and marginalisation of black people within this institution. I apologise to every decent [!] white citizen of our university that you were shamed by the Reitz incident” (846). [Volgens Russel Botman aan die US kon wittes nooit genoeg verskoning vir apartheid vra nie (Praag 23 Junie).]

Jansen spesialiseer daarin om heeltemal oorboord te gaan met dinge waaroor hy sterk voel. In die plek van die Reitz-koshuis het die UV deesdae ‘n Institute for Reconciliation and Social Justice, “an attempt to forge new traditions at UFS” (2022). “The mandate of the institute is to research how to heal a nation torn apart by apartheid” (2025). Die instituut wil by voorkeur Engels wees. Aan die hoof is ‘n Afrikaanssprekende oud-onderwyser met ‘n UWK-agtergrond, André Keet, wat (soos bv Henry Jeffreys) graag Afrika-hempies dra (hy is ook lief vir rooi) om hom te help om van bruin tot swart te transformeer. Keet dien as een van Blade Nzimande se verteenwoordigers in die US-raad, waar hy verdere skade kan aanrig. Lees gerus oor hierdie instituut op die UV-webwerf. Mense soos Desmond Tutu, Allan Boesak en Leon Wessels is daar bedrywig. Pas het die instituut begin met die aanbieding van ‘n magisterleergang in Reconciliation and Social Cohesion. Die instituut vervul aan die UV ‘n funksie soortgelyk aan dié van die Sentrum vir Inklusiwiteit aan die US, naamlik om as stormram te dien vir die ideogiese voorkeure of vooroordele van hulle onderskeied rektore, Jansen en tot onlangs Botman.

Een van Jansen se vernaamste ideologiese skuiwe is die instelling van die “F1 (for first year) [dus ‘n Engelse benaming] … an overseas-study programme for first-year students, also known as Leadership for Change. Its goal is to broaden students’ knowledge, to influence them for good” (808). Dít is Jansen se doel as rektor: “Influencing students for good” (961) – “goed” volgens Jansen se verwronge, ideologie-deurdrenkte siening. Blykbaar beskou hy sy rol as rektor as dié van indoktrinasie. “Jansen knew that change was about more than enforcing … He wanted to implement change from the youngest, the newest, upwards” (968).

Wat in die praktyk gebeur, is dat beïnvloedbare eerstejaars aangemoedig word om aansoek te doen vir ‘n twee weke lange oorsese besoek. Die wat vatbaar vir breinspoeling is, word goedgekeur nadat hulle opstelle geskryf het en aan onderhoude onderwerp is. Hulle word veral na Amerika gestuur. Jansen beskou homself as ‘n navolgenswaardige toonbeeld: “His own activism developed when he travelled to the US to pursue his postgraduate studies” (946). Jansen wil klaarblyklik veral wit Afrikaanssprekendes eerder as ander studente verander: “Jansen devised a plan [F1] aimed at ‘complicating their cultural and linguistic and political lives'” (977). Wat swart F1-gangers myns insiens as “voorheen benadeeldes” ervaar, is bevestiging van ANC-ideologie, terwyl wittes as “onbillik bevoordeeldes” gekonfonteer word met verandering/transformasie van hulle “rassistiese” gesindheid.

In 2010 is 75 F1-studente na Amerika gestuur. Teen 2013 was dit 150. Enkeles is toe ook na Asië (bv Japan), Wes-Afrika en Europa gestuur. Maar buite Amerika is daar nie dieselfde entoesiasme om voorheen benadeelde swartes asook wittes met ‘n “aaklige rassistiese verlede” te ontvang nie. Wat ook nie deur Bryson genoem word nie maar wat ek elders gelees het, is dat dit omtrent net wit Amerikaners is wat bereid is om UV-studente (wit en swart) te huisves; nie swart Amerikaners nie. Dit is maar hoe ubuntu in die praktyk werk.

Bryson gee vir ons ‘n kykie in wat met F1-gangers aan Texas A&M University (TAMU) gebeur het.
[A&M verwys na die oorspronklike naam: Agricultural and Mechanical College.] Hulle moes bv ‘n lesing bywoon. “The lecture was given by A&M’s first African American prof. And it was some motivation very applicable to our programme on not only tolerance, but finally celebrating diversity and being able to [live] in an open society, as more diversity equals better success” (1100). “The students attended classes on African history, religion in the Middle East and Arabs in America” (1106). Daar was laatnag-sessies oor bv “race and gender discrimination” (1106). Nkosi Sikelel’iAfrika is by geleentheid gesing (1376). Stephanie Curs se lesing oor “global social-justice issues in agriculture” is ook bygewoon (1132). “The topic turned to parallels between the South African anti-apartheid and US civil-rights movements” (1138).

Van die dinge wat die F1-gangers ingegee word, is “the use of race as one of many ‘plus factors’ in an admissions program that considered the overall individual contribution of each candidate” (1213). ‘n Student verdien bv ‘n aantal toelatingspunte as sy reeds geboorte gegee het. Daar is ook na swart studente se stories geluister, soos die een wat redeneer: “Why would someone hate me, when, in fact, I should be hating them” [“them” = die wittes]. (1268). Daar word verwys na die “violence from racist whites” (1311), maar nie na iets soortgelyks by swartes nie. “How many of the black students would grow up unable to see whites as anything but violent and selfish?” (1350).

Jansen se eie opsomming van die temas wat UV-studente in Texas ervaar is: “racism, slavery, oppression. And, then, hope” (1340). Let op die blatante eensydigheid. Bryson: “The F1 leadership programme strives to teach students exactly this” (1340). Dit blyk dat die hele F1-program aan TAMU deur ‘n swarte, Danielle Harris, ontwerp is (1360). Dit gaan om blootstelling aan “liberal and progressive thinkers” (1446). Die F1-gangers word veral aan swartes (dosente en studente) blootgestel, terwyl tweederdes van TAMU se studente wit is (1911).

Terug in Suid-Afrika word daar van die F1-gangers verwag om hulle nuwe insigte en gesindhede soos ‘n virus op die kampus te versprei: “Attendance at monthly leadership forums is required, as is mentoring first-year students once the F1 students reach their second year” (990). Van hulle word ook verwag “to come up with at least two campus-wide projects designed to pass on what they have learnt. The F1 programme is at the heart of Jansen’s efforts to transform his university” (993). “He says that F1 students have become the political and intellectual centre of the campus” (2345). “They would complain about their professors” (2356). Jansen se doel met die F1-program is selfs “to change South Africa” (1094). Myns insiens is dit ‘n deurtrapte en slu-uitgedinkte indoktrinasieprogram wat die Nazi Joseph Goebbels (1897-1945) se suksesvolste pogings in die skadu kon stel.

Dosente word op dieselfde linkse ideologiese grondslag gewerf. Die doel is bv “to poach top professors from more liberal institutions” (1002). Jansen “brought world-famous black researchers to teach at the university. ‘You will not believe how [academic excellence] undermines racism and racial thinking'” (1005). Hou gerus die UV-webwerf dop om ‘n idee te vorm van die stroom swart en ander linkse elemente wat deesdae op ‘n deurlopende grondslag na die kampus gelok word om hulle linkse oortuigings op die studente en dosente los te laat. Geen poging tot ewewig of ideologiese neutraliteit is aan die Jansen-UV te bespeur nie. Die UV moet ‘n “African university” (1008) na die beeld van Jansen wees. Dit gaan nie primêr om objektiewe, wetenskaplike kennis en geleerdheid nie, maar om “engaged scholarship” (1011), dus inligting wat met bv ANC-ideologie deurweek is. [Plaaslik het “engaged”/betrokkenheid ‘n sterk, verderflike ANC-assosiasie. Kyk bv wat Hein Willemse pas uit sy militante hibriede-oogpunt geskryf het (LitNet 7 deser).]

Bryson geniet die staaltjies wat Jansen vertel. “Jansen found that black students at one residence were forced to take part in a decades-old tradition of honouring the bust of an Afrikaner founding father. ‘There you have black students bowing to a white guy they have no connection to. It’s racist,’ he says. ‘What has meaning for you doesn’t have meaning for the other guy. I’m trying to change the things that are borderline criminal and barbaric'” (1706). Sou dit vir Jansen aanvaarbaar wees as Mandela-verering deur wittes rassisties, feitlik krimineel en barbaars genoem word?

Jansen het vir haatpraak deur blankes, soos vir skynbaar enigiets anders, ‘n verduideliking. “He’s seen that fear in the faces of white South Africans in a class he teaches for first-year students. The topic is how to deal with a shared, violent past” (2032). “One text that Jansen sets is a letter that Martin Luther King Jr wrote from a jail” (2431). “Often, he [Jansen] says, white students write that going over the past just leaves them feeling shame and remorse” (2441). Daar word hier waarskynlik verwys na die verpligte indoktrinasiekursus wat Jansen vir alle UV-eerstejaars ingestel het. Nêrens is daar sprake dat swartes verleë moet voel oor hulle verlede van stamoorloë, leeglê, buitensporig aanteel, terrorisme, misdaad, roofbou met dongas, ens, nie.

In sy intreerede as rektor het Jansen gesê: “I am deeply committed to the promotion of Afrikaans and Sesotho … We will respect the history of this institution and its founding language” (2136). Daardie “founding language” is in werklikheid Engels. Let op hoe hy sy versekering oor Afrikaans verwater deur dit in dieselfde asem as Sotho te noem. Hierbo is ook aangedui hoe die essensie van Jansen se bewind juis die radikale verandering van die UV se institusionele kultuur is; van Afrikaans na Afrikaan. Volgens sy intreerede sou Jansen iedere swart student verplig het om Afrikaans te leer (2145). In werklikheid is dit Jansen wat outoritêr besluit het dat as daar Engelssprekendes by ‘n byeenkoms op die kampus teenwoordig is die voertaal net Engels mag wees. Jansen dink die onderrigtaal-kwessie “will ultimately be resolved in favour of English, as a matter of practicality” (2171). Dit behoort duidelik te wees waarom Chris (Boetman) Louw in 2009 Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem het.

Jonathan Jansen is ’n wolf in skaapsklere, resensie

Wyle Chris Louw
Wyle Chris Louw

deur Chris Louw

As Kovsies glo dat hul nuwe rektor, Jonathan Jansen, hom gaan beywer vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal aan hul universiteit, gaan hulle lelik ontnugter word. Rassetransformasie is Jansen se primêre doelwit. Afrikaans is hoogstens ’n instrument om dié doel te bereik en aan die einde van die proses sal Afrikaans die slagoffer wees.

In Knowledge in the Blood vertel Jansen hoe hy as dekaan van die fakulteit opvoedkunde aan die Universiteit van Pretoria Afrikaans strategies ingespan het om Afrikaners se vertroue te wen terwyl hy terselfdertyd die grondreëls doelgerig so verander het dat die taal as onderrigtaal noodwendig moes kwyn en verdwyn.

Jansen se vertrekpunt is dat Afrikaner-kultuur so deurtrek is van rassisme dat dit eenvoudig moet plek maak vir die vollediger inklusiwiteit en toeganklikheid van Engels. Die kernvraag is hoe om dit te doen sonder om Afrikaners te vervreem.

Die boek bied ’n merkwaardige insig in Jansen se benadering tot Afrikaners en sal waarskynlik as ’n teleurstelling kom vir lesers van sy gereelde rubrieke in Afrikaanse koerante. Waar hy in dié rubrieke bekend geword het vir skerp maar regverdige kritiek, spreek die boek ’n totale veroordeling uit oor Afrikaners as onredbare rassiste – minstens in hul verband as herkenbare etniese groepering.
Jansen se argument kan in kort soos volg weergegee word:

In 1994 is Suid-Afrika bevry van die bose stelsel van apartheid, wat ’n misdaad teen die mensdom was. Swart nasionalisme het finaal ge­seëvier en Afrikaners – die vaandeldraers van wit meerderwaardigheid en rassisme – is oortuigend verslaan.

Terwyl die openbare lewe reeds grootliks getransformeer is, word die verskansing van Afrikaner­nasionalisme in wit kerke, skole en universiteite voortgesit. Hy sê Afrikaners klou desperaat vas aan dié laaste politieke ruimte om ras, kultuur en taal te verdedig. Dis juis hier waar die “kennis in die bloed” onkrities oorgedra en bevestig word.

Wat ter sprake is, skryf Jansen, is “oorgedraagde kennis” – in wese rassisme – van die ouer geslag na ’n jonger geslag wat nie self eerstehandse ervaring van die verlede het nie, maar in wie die ou vooroordele voortleef.

Dié “oordrag van kennis” berus op gebrekkige insigte in die verlede. “Daar bly ’n diepe ontkenning van ’n kriminele apartheidsverlede onder wit Afrikanerkinders en hul lewende ouers,” skryf Jansen.

Dit is moontlik omdat die Afrikanerkind die produk is van ’n intense stel geslote interaksies – taal, skool, kerk, boeke, tydskrifte, radio en televisie, wat dieselfde waardes voortdurend herbevestig.

Kultuurorganisasies en kunstefeeste soos die KKNK en Aardklop – en selfs die jaarlikse Oppikoppi-rockfees – staan volgens Jansen in diens van ’n eksklusiewe beves­tiging van die geslote Afrikaner-kultuur. Hier word “stryde en prestasies van die verlede” as “nostalgiese verheerliking [van] vervloë helde en gebeure” kragtig aan die nuwe geslag oorgedra.

Noudat kru rassisme nie meer aanvaarbaar is nie, vind dit volgens Jansen by Afrikaners uitdrukking in verwysings na kultuur, taal en groepsidentiteit.

Afrikaanse media soos Rapport, Die Burger, Beeld en Volksblad is volgens Jansen deurtrek van stories oor die bedreiging van die Afrikaner-identiteit; die aftakeling van die Afrikaanse taal; hoe Afrikaanse skole geteiken word; die verlies aan werksgeleenthede ten gunste van swart mense; en die einde van Afrikaanse plekname.

Etniese oervrese word vir kommersiële redes uitgebuit, met “skreeuende opskrifte” oor wreedaardige moorde op wit mense wat oor en oor herhaal word. So word misdaad voorgestel as volksmoord.

Die vraag is dan, volgens Jansen, hoe Afrikaners se ongewenste narratief verbreek kan word sodat lede van ’n eksklusiewe en geïsoleerde gemeenskap konstruktief in ’n nie-rassige samelewing geassimileer kan word. Anders gestel: Hoe kan die oorwonne Afrikaner-gemeenskap gelei word om sonder verset “tuis te voel” in die transformasie-agenda?

As akademikus val Jansen se fokus uiteraard op die rol van universiteite, en in dié geval die Universiteit van Pretoria. Sy ervaring by Tukkies word as ’n gevallestudie aangebied wat vermoedelik ook op ander universiteite van toepassing gemaak behoort te word.

In Jansen se argument was Tukkies die bakermat van ’n kultuur van wit meerderwaardigheid en Afrikaner-patriargie, wat in ’n sterk outoritêre ingesteldheid gegrond is. Die insulêre aard van die Afrikaner-kultuur – aangehelp deur jare van akademiese sanksies – het uiting gevind in die ondemokratiese bestuurstyl en ’n verstokte kurrikulum-inhoud.

Jansen se basiese vertrekpunt is dat die Afrikaner-kultuur in wese onhervormbaar is, maar dat dit strategies onvanpas is om dit direk te konfronteer. Hy glo elemente van dié kultuur – die respek vir meerderes en outoritêre besluitneming – moet eerder ingespan word as instrumente om die transformasie-agenda te bespoedig.

Implisiet aan dié argument is die wenslikheid daarvan dat die proses onder die leiding van ’n (generies) swart persoon moet geskied wat ’n deurleefde insig in nie-rassigheid het; ’n wit Afrikaner-leier loop die gevaar van opportunisme wat tot onegte transformasie en selfs onbedoelde aberrasies kan lei.

Die swart leier moet deur sy optrede ’n onberispelike voorbeeld stel. Afrikaners se rassevooroordeel sal op dié wyse ondergrawe word deur die respek vir gesag wat deel van hul kultuur is, en hulle sal inkoop by die agenda.

Afrikaners se aandrang op Afrikaans as onderrigmedium het, volgens Jansen, eintlik maar ten doel om ’n “language barrier” te skep; dis ’n dekmantel om wit bevoorregting te verskans en lede van ander rassegroepe op die kampus te vervreem.

Die groot kuns is hoe Afrikaners se goedgesindheid behou kan word terwyl ’n agenda deurgevoer word wat strydig is met ’n anachronistiese kultuur wat ondermyn moet word. Jansen se oplossing vir die dilemma is gesetel in die konsep van “beleefdheid”, wat hy as ’n kernbeginsel by Afrikaners ervaar. Beleefdheid as strategiese opsie behels ’n empatiese benadering tot Afrikaners se weerstand teen verandering.

Terwyl Afrikaans – minstens voorlopig – as onderrigmedium behou word, en mense in hul eie taal by gesprekvoering betrek word, word die konteks doelgerig verander: Swart studente met ’n voorkeur vir Engels word op groot skaal tot die universiteit toegelaat en dosente word van oral in die (Engelse) wêreld gesoek en aangestel op grond van bewese akademiese kundigheid.

Jansen sê in sy ervaring is die kwaliteit van universiteitsonderrig vir die meeste Afrikaner-­ouers ononderhandelbaar. Afrikaners is “voorwaardelike pragmatiste”; solank bepaalde standaarde en waardes verseker is, bly hulle lojaal.

In hierdie konteks was dit nie nodig om Afrikaans as onderrig­medium by Tukkies af te skaf en onwelkome konflik te skep nie. Die demografiese grondverskuiwing het ’n nuwe dinamika losgemaak en die reëls van die spel onherroeplik verander.

Engels, skryf Jansen, het markwaarde vir die nuwe mobiele en globale klas van kenniswerkers onder Afrikaners, en Afrikaner-pragmatisme sal in dié konteks self sorg vir die finale uitfasering van Afrikaans as universiteitstaal. By Tukkies was die taalvoorkeur van die meerderheid studente uiteindelik beslissend Engels.

“Geleë in een van die mees kosmopolitiese stede in Afrika, op die kruispaaie van vele internasionale kulturele strominge, sal die UP onafwendbaar in die rigting van ’n Engelsmedium-universiteit beweeg. Binne die volgende dekade sal daar baie min Afrikaans wees by hierdie eertydse bastion van Afrikaner-nasionalisme.”

Jansen sê wat hy by Tukkies veral roerend gevind het, was dat jong, wit Afrikaanse studente hom bedank het vir sy leidende rol in ’n postkonflik- pedagogie en die transforma- sie wat dit in hul lewe gebring het.

Dit is duidelik dat Jansen Afrikaner-studente in ’n dialoog wil betrek wat geen “oop gesprek” is nie. Hy het hulle by voorbaat kollektief aan growwe rassisme skuldig bevind. Wat hy bied, is ’n empatiese oor om hulle te lei na sy eie insigte.

Die afloop van die gesprek is reeds bepaal: Dat Afrikaners hulle taal en kultuur sal prysgee in die volle kennis van die sondigheid wat daarin vervat is sodat hulle kan opgaan in die ideaal van ’n Engels-georiënteerde nie-rassigheid soos deur swart nasionalisme versinnebeeld.

Knowledge in the Blood: Confronting Race and the Apartheid Past, deur Jonathan D. Jansen. UCT Press/Stanford University Press. 2009.

Hierdie resensie het in 2009 vir die eerste keer in Rapport verskyn.

Jonathan Jansen oor sy moedertaal

'Ras/kleur is die aanjaer ('turbo') vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie."
‘Ras/kleur is die aanjaer (‘turbo’) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.’

deur Leon Lemmer

In die nuwe Suid-Afrika is daar baie nuwe dinge waaraan gewoond geraak moet word. Een hiervan is die kitsrektor. Hierdie term verwys na iemand wat nie oor tyd deur die range (van junior lektor tot lektor tot senior lektor tot medeprofessor tot professor) gevorder en op elke vlak behoorlik ondervinding van die akademie opgedoen het nie. Nee, hierdie mense het hulle sommer gou in ‘n pos hoër as dié van professor (naamlik dekaan, viserektor of rektor) bevind. Op daardie senior vlakke is ‘n mens veronderstel om reeds grondige ervaring van en insig in die wese van die akademie te hê. Weens gebrekkige voorbereiding kan dit kwalik van kitsgevalle verwag word.

Dit is natuurlik moontlik om buitengewoon vinnig in die akademie te vorder as iemand akademies buitengewoon briljant is. In die nuwe Suid-Afrika gaan dit egter nie hierom nie. Dit gaan veel eerder om transformasie, wat insluit dat iemand op grond van ras/kleur en geslag vinnig na die boonste vlakke kan vorder; natuurlik mits hy/sy nie wit en manlik is nie. Dit kan op vordering in die akademie ten koste van die akademie dui.

Tradisioneel blanke Afrikaanse universiteite ly seker die ergste onder die kitsrektorverskynsel. Hierby kom ‘n tweede kenmerk eie aan die nuwe Suid-Afrika, naamlik dat die blanke rektore aan Afrikaanse universiteite plek vir bruin rektore moet maak. Hier geld veral twee oorwegings. Eerstens word gepoog om die indruk te wek dat ‘n bruin rektor ‘n mindere bedreiging as ‘n swarte vir die heil van Afrikaans as onderrigtaal inhou. Tweedens funksioneer die bruin rektor as oorgangsfiguur van die vorige wit rektore na die swart rektore wat noodwendig na die bruine kom. Eers met ‘n swart rektor in die stoel sal die transformasieproses volledig verwesenlik wees. Ras/kleur is die aanjaer (“turbo”) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.

Wat baie duidelik by die vulling van sodanige rektorskappe behoort te wees, is dat die politieke stert die akademiese hond swaai. Wat reeds net so duidelik is, is dat ‘n bruin rektor nie met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie. Daar is die klassieke voorbeeld van Jakes Gerwel, ‘n hoogleraar in Afrikaans, wat om politieke redes sy intreerede in Engels gelewer het en as rektor die Universiteit van Wes-Kaapland om politieke redes van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n uitsluitlik Engelse universiteit getransformeer het. Hoeveel te meer sal bruin rektore uit ander dissiplines as Afrikaans nie met oorgawe dieselfde paadjie bewandel nie? Hier onder vestig ek die aandag op drie sodanige rektore wat onderskeidelik as ‘n sielkundige, teoloog en opvoedkundige beskou word.

Daar is net een tradisioneel Afrikaanse universiteit waar Afrikaans (nog) nie (erg) agteruit boer nie en dit is die Potchefstroom-kampus. Die rede hiervoor is dat dit die enigste sodanige inrigting is wat steeds ‘n wit rektor het, maar sy pos word vir vulling in 2014 geadverteer. Aan universiteite is die stragegie om die universiteitsraad te transformeer, dus demografies meer verteenwoordigend te maak, en dan die rektorstoel teen wil en dank met ‘n nie-witte te vul.

Sedert 2009 is Cheryl de la Rey die rektor van die Universiteit Pretoria. Sy het in 1983 die graad BA behaal en eers in 1999 die doktorsgraad. Ná drie jaar as onderwyseres het sy wel deur die range van junior lektor tot professor en daarna tot viserektor gevorder. Maar sy het twee nie-akademiese voordele geniet, naamlik sowel ras/kleur as geslag. Die aankondiging van haar aanstelling as rektor is met ongeloof begroet. Sy kon dit aanvanklik self ook nie glo nie. Naas geslag onderskei ‘n ander faktor haar van die twee gevalle hieronder, naamlik dat sy Engelssprekend wil wees omdat sy naskools uitsluitlik aan Engelsmedium-universiteite (Durban-Westville en Kaapstad) studeer het. Daar moet nie verwag word dat sy uit haar pad sal gaan om Afrikaans as onderrigtaal te bevorder nie.

Russel Botman is sedert 2007 die rektor van die Universiteit Stellenbosch. Hy het in 1978 die graad BA verwerf en eers in 1994 die doktorsgraad. Hy was twaalf jaar lank predikant waarna hy in 1994 senior lektor, in 1999 medeprofessor, in 2000 professor en in 2002 viserektor geword het. Ras/kleur/transformasie (die onderwerp van sy doktorale proefskrif), dus politieke oorwegings, het skynbaar so ‘n groot rol in sy vinnige vordering in die akademie gespeel dat sy aktivistiese UDF/ANC-verlede eerder as ‘n bate pleks van, soos dit hoort, as ‘n absolute diskwalifikasie gefunksioneer het. Hy is deurgaans in Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland onderrig, waaruit egter nie afgelei moet word dat hy enigsins met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie.

‘Jonathan Jansen se doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne’

Jonathan Jansen is sedert 2009 die rektor van die Universiteit Vrystaat. Hy het die graad BSc in 1979 aan die Universiteit van Wes-Kaapland voltooi en ‘n biologie-onderwyser geword. Beurse het hom in staat gestel om ses jaar lank in Amerika te studeer, waar hy aan twee uiters linkse universiteite, Cornell en Stanford, studeer en onderskeidelik ‘n magister- en ‘n doktorsgraad (eers in 1991) voltooi het. Sy doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne. Hierna het hy vinnig gevorder tot professor in 1994, dekaan in 1997, eers aan Durban-Westville en van 2001 af aan die Universiteit Pretoria.

Hy is in Montagu gebore en is van huis uit Afrikaans en ‘n NG Sendingkerk-mens. Op grond van Jansen se ses jaar in Amerika en natuurlik opportunistiese politieke oorwegings het hy sy moedertaal versaak en Engels tot sy “eerste taal” verhef. Dan is die volgende stap maklik: As hy so goed is deur Engels te word, waarom kan almal nie maar verengels nie? Sy standpunt is dan soortgelyk aan dié van Alfred Milner (1854-1925) wat probeer het om die Transvaal te verengels. In sy aansoek om die rektorskap het Jansen egter onderneem om Afrikaans te bevorder. In sy intreerede het hy genoem dat hy iedere swart student wil dwing om Afrikaans te leer. Wat het van hierdie voorneme geword? In sy bespreking van Jansen se 2009-boek het Chris (Boetman) Louw Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem. Hy is nog nie verkeerd bewys nie.

Oor die rol wat ras/kleur in Jansen se bevordering gespeel het, kan daar min twyfel wees, al verkondig hy dat sy aanstelling uitsluitlik aan sy besondere akademiese voortreflikheid te danke is. In sy boek, Knowledge in the Blood (2009), vertel Jansen dat Johan van Zyl, toe die rektor van die Universiteit Pretoria en tans die uitvoerende hoof van Sanlam, glad nie in die blanke kandidate vir die dekaanspos belanggestel het nie. Die pos is toe deur Jansen gevul. Voordat Jansen as rektor in Bloemfontein aangestel is, het die destydse voorsitter van die raad van die Universiteit Vrystaat, regter Faan Hancke, verkondig dat die volgende rektor nie-wit sal wees. Sodanig was die nie-akademiese ingesteldheid weens al die politieke stof wat met die Reitz-video (2008) opgeskop is.

Op 18 September het Jansen die Percy Baneshik-gedenklesing gelewer. ‘n Verkorte,vertaalde weergawe is in Die Burger (3 deser, p 17) gepubliseer, met die volledige teks op daardie koerant se webwerf. Ek gebruik die oorspronklike teks, maar vestig die aandag op net enkele aspekte.

Jansen het dit tereg teen die sotlike strategie van bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) om Afrikaans en die “non-English languages under one political umbrella” te bring. Hy noem dit tereg “a very superficial scheme to advance” Afrikaans. ‘n Mens vra jou af: Waarom beywer al die taalaktiviste vir Afrikaans hulle nie ondubbelsinnig vir die heil van Afrikaans nie? Waarom die dekmantel van “ander inheemse tale” gebruik as hulle eintlike doel is (of behoort te wees) om Afrikaans te bevorder?

Jansen het dit tereg ook teen “black elites trumping the value of indigenous languages in schools while their own children attend … schools in English”. Dit laat my dink aan Wannie Carstens wat op 26 September in ‘n toespraak “gedroom” het van Afrikaanssprekendes wat “spontaan” hulle kinders na Afrikaanse skole stuur. (Die volledige teks is op 27 September op LitNet gepubliseer.) Maar dan bring Carstens terselfdertyd hulde aan mense wat reeds jare lank in die ATR dien en openlik dislojaal teenoor Afrikaans is omdat hulle hulle kinders in Engelse skole geplaas het.

Ingevolge sy droom behoort Carstens moreel verplig te voel om hom met woord en daad vir die ontsetelling van dislojale Afrikaanssprekendes in die ATR te beywer. Die beste beginpunt is immers om jou eie huis in orde te kry en die ATR is een van Carstens se huise. Waarom het hy nie die ruggraat om iets daadwerkliks hieraan te doen nie? Carstens se kernprobleem is dat hy te veel deur modegiere gebuig word. Ek verpes dit dat hy feminisme-onthalwe na Afrikaans as “haar”, dus vroulik, verwys. As taalkundige stel hy hier gewoon ‘n slegte voorbeeld. Dat Carstens van sy neo-linkse politieke etiket hou, val nie te betwyfel nie. Hy verwys na diegene wat hom met Piet Croucamp en Anton van Niekerk assosieer en vervolg dan: “Ek moet erken dis nie ‘n slegte geledere om te deel nie!” (Maroela Media, 2 deser).

Waar is die ATR se voorsitter, Michael le Cordeur, se kommentaar oor Jansen se jongste uitlatings? Hy het dikwels baie te sê oor Kaaps en politieke sake, maar swyg nou oor die dwase standpunt van Jansen, terwyl dit eintlik om verdoeming smeek. Op die ATR-webwerf word daar geen ATR-standpunt oor hierdie saak gestel nie. Lesers word bloot na kommentaar in ander bronne verwys.

‘Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore’

Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore. Hoe kan iemand wat klaarblyklik geen aanvoeling vir en simpatie met die Afrikaner, sy taal en die res van sy kultuur het aan die hoof van sodanige kultuur in enige respektabele onderneming staan? Titus funksioneer soms as regter in die ANC-regering se Menseregtekommissie. Daar het hy baie duidelik sy afsku van Afrikaners laat blyk. Hy is ook een van die Afrikaans-dislojales wie se teenwoordigheid reeds lank in die ATR geduld word.

Let op wat Titus oor Jansen se jongste uitlatings oor Afrikaans te sê gehad het. Titus sê: “Afrikaanssprekendes en Afrikaans het Jansen se uitlatings ondersteun. Hy het gesê mense moet na kritiese stemme soos dié van Jansen luister. ‘Afrikaans het inderdaad ‘n groot bydrae om te maak, al is dit net om van sy skynheiligheid ontslae te raak'” (Praag, 2 deser). Let op die vermetele en neerbuigende “al is dit net” en dan word die groot bydrae wat Afrikaans kan maak direk met skynheiligheid verbind. Hoe kan so ‘n element in die boesem van die ATKV en die ATR geduld word? Myns insiens het Titus hom in albei poste as uitnemend ongeskik bewys. In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte in glad te groot mate onder Afrikaners posgevat om beleefdheidshalwe alle beledigings, wat (grootliks) onverdiend na hulle kant toe kom, te verduur.

Jansen verwys in sy gewraakte toespraak na die voorbeeld wat die Universiteit Vrystaat stel. Daar is ‘n “trade-off” wat onderrigtaal betref. Swart studente aanvaar die nie-moedertaal Engels en Afrikaanse studente moet ingelyks dieselfde nie-moedertaal aanvaar. Hy hou dit as billik voor. Maar hy vergeet gerieflikheidshalwe dat diegene wat Engels as moedertaal het geen opoffering hoef te maak nie. “There is no discernible tension, anymore, about using English only in meetings of residences and other public meetings … by bringing black and white students into communion as human beings, and by transforming the learning commons (especially in the residences), the hard lines around rival language – English and Afrikaans – started to dissolve.” Hoekom? Omdat van die Afrikaanssprekendes verwag word om in FW de Klerk-modus toe te gee, dus Afrikaans te versaak en Engels as die primêre universiteitstaal te aanvaar.

Waarom nie tweetalige byeenkomste of om die beurt Afrikaanse en Engelse byeenkomste nie? Waarom voorkeur gee aan die voorkeurtaal van die nuwe indringers op die kampus en die voorkeurtaal van die groep wat die universiteit gestig en uitgebou het, minag? Is die speelveld gelyk as wit studente en dosente die grootste offers moet bring? Hulle sou akademies en kultureel veel beter daaraan toe gewees het as die universiteit eentalig Afrikaans gebly het. Waarom mag daar nie van die nuwe kampusbesetters ‘n billike teenprestasie verwag word nie, naamlik dat hulle Afrikaans moet aanleer as hulle kies om daar te studeer? Dit is immers presies hierdie vereiste wat dwarsoor die wêreld gestel word: Daar word van die student verwag om by die universiteit aan te pas en nie andersom nie.

‘n Soortgelyke ongebalanseerde en onbillike situasie doen hom in die breë Suid-Afrikaanse universiteitsituasie voor. Die tradisioneel Afrikaanse universiteite moet tweetalig of verkieslik eentalig Engels word, terwyl die tradisioneel Engelse universiteite ongesteurd soos voorheen kan voortgaan. Dit is net Afrikaans wat as ‘n uitsluitingsmeganisme geëtiketteer word, terwyl Engels in die praktyk dikwels op dieselfde manier funksioneer. Daarteen opper Jansen nie beswaar nie. Hy versuim ook om te noem dat dit net van die tradisioneel wit universiteite verwag word om nie-wittes op al hoe groter skaal te akkommodeer. Die tradisioneel swart universiteite mag maar sonder beswaar ongetransformeerd eksklusief swart bly.

Dieselfde onverkwiklike onbillikheid doen hom by skole voor. Nuwe indringers mag nie toegang tot tradisioneel wit skole geweier word nie en is in die gerieflike posisie dat hulle volle toegang verkry tot geriewe wat oor dekades deur wit onderwysers en wit ouers opgebou is. Mits hulle nie-wit en veral swart is, geniet hulle die verdere voordeel dat hulle nie verplig mag word om skoolgeld te betaal nie. Dit geskied alles in die naam van geregtigheid.

Christo Viljoen, ‘n viserektor van die Universiteit Stellenbosch (1993-1998), verwys na Jansen se “wasige logika”. As Jansen se redenasie tot sy volle konsewensies deurgevoer word en almal in dieselfde mate opofferings moet maak, het ons die volgende situasie: “Géén onderwyser/dosent mag in sy (die dosent se) moedertaal doseer nie, en alle studente moet in ‘n taal anders as hul moedertaal klas loop. Met dieselfde wasige logika stel ek voor: Kom ons voer Chinees in as enigste onderrigtaal in ons skole (en universiteite?). Chinees is per slot van sake die grootste wêreldtaal met verreweg die meeste huistaalsprekers. Dan is ons afgestudeerdes voorbereid daarop wanneer China die land klaar gekoloniseer het, en álle onderwysers en dosente én studente maak die opoffering om in ‘n ander taal as hul eie onderskeidelik onderrig te gee en te ontvang. Niemand word dus onbillik bevoordeel nie” (Die Burger, 5 deser, p 13).

‘Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule’ – Jansen

Jansen bied sy “one major solution to the long-term resolution of the crisis in education” in die volgende gevolgtrekking aan: “This is why Afrikaans-exclusive or even Afrikaans-dominant white schools and universities represent a serious threat to race relations in South Africa … it is English and not Afrikaans that could be the ‘taal van versoening’ … What English does is level the playing fields in the historically Afrikaans universities for common engagement … Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule.” Sy opsomming van ons geskiedenis is: “The scars of our violent past.” Die Jansen-ideaal is: “A school system that introduces English as early as possible, ideally in the Foundation Phase … this means making English a compulsory language course for all students.” Dat so ‘n verpligte kursus in Afrikaans die behoud van die eentalige Afrikaanse Universiteit Vrystaat van weleer kon verseker het, doen hom nie meer in Jansen se wasige logika voor nie.

Woorde, soos klere, vir elke plek en geleentheid

Pieter Mulder se boek Kan Afrikaners toyi-toyi? is ’n goeie present vir die Kerskous van vriende en familielede wat nog glo aan die utopie van vreedsame swart-wit naasbestaan. (Regdenkende vriende en familielede hoef natuurlik nie afgeskeep te word nie.) Dit roer gesonde verstand, gebore uit die ervaring van die praktyk, in die pappot van die mitiese reënboognasie. Hoewel die pappot seker lankal vervang is deur ’n emmer van die kolonel se gebraaide hoender, tjips en Coke.

Ek is al geruime tyd besig om die boek te lees (tesame met so ’n dosyn ander), en dis elke keer ’n groot lekkerte om dit weer op te tel en verder te lees. Dis ’n boek wat jy met potlood en liniaal lees, waar jy bladsye met plakkertjies merk, want dr. Mulder, leier van die Vryheidsfront Plus in die Parlement, trek die gordyn weg voor die vreemde en chaotiese weë van die voormanne en -vroue van ons melanienbevoordeelde landgenote.

Na alles ís ons nie dieselfde nie, dínk ons nie dieselfde nie, dóén ons nie dieselfde nie, ondanks die pienk broeders en susters se sterk aandrang dat daar net ’n pigmentverskil tussen wit en swart is. Nie dat enigeen met net ’n knypie gesonde verstand dit nog nie kon agterkom nie.

Een van die insiggewendste hoofstukke in dr. Mulder se boek gaan oor die waarde van woorde in die swart kultuur. Hy vertel van ’n keer toe dr. Mangosuthu Buthelezi van die Inkatha-Vryheidsparty by ’n jeugbyeenkoms op Ulundi in KwaZulu-Natal ’n woedende aanval op die ANC gedoen het. Die kern van sy boodskap was dat die ANC-leiers baie sleg vir Suid-Afrika is (wat’s nuut?). Wye publisiteit is aan sy toespraak gegee.

Die Maandag in die Parlement ys die blanke lede oor pres. Nelson Mandela se reaksie. Hul teekamer-gevolgtrekking is dat hy Buthelezi uit die Kabinet gaan skop en dat groot spanning en geweldpleging weer tussen ANC- en Inkatha-aanhangers gaan losbars.

Pres. Mandela sit egter ewe rustig en ontspanne in sy sitplek. Dr. Buthelezi kom ingestap. Toe hy verby Mandela loop, groet hy hom met die uiterste respek met sy hande in ’n gebedsposisie en ’n kopbuiging. Die twee wissel ewe gemoedelik woorde en deel selfs ’n grappie of twee.

Die blanke lede is stomgeslaan. Hoe nou? Later hoor dr. Mulder by ’n IVP-parlementslid dat sy “Westerse denke” oor die saak heeltemal verkeerd is. Hy kry toe die volgende lessie in Afrika-politiek:

“Meneer Mandela verstaan dat dáárdie plek, dit is nou Ulundi, vir daardie spesifieke woorde van die naweek gevra het en dat híérdie plek, die Parlement, vir ander woorde vra.”

As hy nie prof. Attie van Niekerk se boek Saam in Afrika gelees het nie, sou hy niks hiervan kon begryp nie, skryf dr. Mulder. Hy haal prof. Van Niekerk soos volg aan: “… dat taal dikwels nie gebruik word om feite en gevoelens waar en betroubaar te formuleer, om dit wat ons die werklikheid noem, presies weer te gee nie … Dit gaan … om voordeel te behaal – om mag, nie soseer om die waarheid nie. Daarom kan heftige woorde van een oomblik met handomkeer die volgende oomblik op hul kop staangemaak word as omstandighede verander. Daarin lê vir die Afrika-mens geen teenstrydigheid nie. Op ’n manier is die ‘ek’ wat nou die een ding sê, nie die ‘ek’ wat netnou ’n ander storie praat nie.” (Prof. Van Niekerk was jare lank sendeling, hoogleraar en studentedekaan by die Universiteit van die Noorde op Turfloop.)

In onderhandelinge kan dié dubbelpratery naïewe, goedbedoelende blankes tot groot nadeel strek. Prof. Van Niekerk verduidelik dat swartmense op een komitee of vergadering een standpunt of strategie geesdriftig ondersteun, terwyl hulle in ’n ander groep presies in die teenoorgestelde rigting werk – met ewe veel geesdrif. “Die teenstrydigheid kan ook oor lang tydperke volgehou word. Die een ding sluit die ander nie uit nie, soos ons dit wil hê,” skryf prof. Van Niekerk.

Is dit waarom die blankes in Suid-Afrika vandag kroonwild is? Omdat F.W. de Klerk en Roelf Meyer en kie naïewe idiote was met geen werklike kundigheid oor die Afrika-psige nie?

Is dit waarom Hansard, waarin die parlementêre debatte woordeliks en volledig aangeteken word, jare agter is? Watter nut het Hansard vir ’n swart regering? As gister se woorde nie vir vandag geld nie, is dit tog sinneloos om sorgvuldig boek te hou van wat gesê word.

’n Mens kan nie help om te dink aan George Orwell se Nineteen Eighty-Four nie, waar die diktatuur stelselmatig die feite in alle geskrewe rekords wat nie met die huidige omstandighede ooreenstem nie, aanpas of uitwis. Daar bestaan nie meer iets soos feite en waarheid nie – alles is relatief tot die gebeure van vandag tot voordeel van die regeerders.

Soos enigeen wat grootgemaak is in ’n Protestantse huis waar leuens verafsku is en jy eerder gestraf is oor ’n leuen as om met die stoutigheid vorendag te kom, is hierdie vertelling van dr. Mulder soos ys teen die rug af.

As jou woord nie jou woord is nie, is ’n beskaafde samelewing nie moontlik nie. Wette en waarborge is nie die papier werd waarop dit geskryf is nie. Reg en orde bestaan tot die mate dat die omkoopgeld genoeg is. Korrupsie en bedrog is relatief.

Elke goeie woordjie van Jacob Zuma gestrooi in die rigting van die Afrikaner, elke besoek van hom aan ’n armblanke kamp, is gestroop van enige integriteit. Blote politieke opportunisme.

In sy laaste rubriek het wyle Chris Louw vertel hoe hartlik hy en die ander “lefties” destyds met die uitgeweke ANC-leiers gesels en drome gedeel het van ’n vrye en regverdige Suid-Afrika. Hoe kón sulke gawe manne die “vyand” wees? Te laat het die ontnugterde idealiste ontdek hoe die Afrika-mens in ’n magsposisie (wan)funksioneer … terwyl die hele Afrika as voorbeeld daarvan dien.

In Louw se woorde: “Dinge het drasties anders verloop as wat ons sogenaamde verloopte Afrikaners se verwagtinge was toe ons in die 1980’s ons eerste ontmoetings met die ANC-in-ballingskap gehad het.

“Die gesprekke in Dakar en Parys en Lusaka en Harare het oor beginsels gegaan – demokrasie, menseregte, die onafhanklikheid van die regbank, ’n regstaat … 
Vandag voel dit of ons onverwante betekenisse aan dieselfde woorde geheg het.”

Lees Louw se hele artikel en die insiggewende kommentaar van lesers daarop by hierdie skakel: Gereduseer tot slegs 6%.

Ek, vir een, hou glad nie my asem op dat die ANC se erkenning van foute – bv. die Eskom-en-Godsell-debakel, uitkomsgerigte onderwys, korrupsie by die bou van laekostehuise – enigsins veel in die praktyk gaan verander nie. Ten eerste is ’n onbekwame, domastrante, geldsugtige swart amptenaar met ’n magsobsessie ’n koeël op soek na ’n teiken … en die Kabinet, staatsdiens en elke openbare instelling wemel van hulle. Ten tweede: Hoeveel beloftes het ons nie al van die ANC aangehoor wat in die mis van die verlede verdamp het nie? Ten derde: Dis net woorde. Die regte woorde vir die regte geleentheid.

“Integrity is the first fundamental of prosperity. Anyone who has worked closely with Africans for any length of time knows that integrity is virtually unknown amongst them.” – Aanhaling op dié webwerf.

большого размераФильчаков прокурор отзывы

Kosmopolitaanse fundamentalisme

Ek het wyle Chris Louw se laaste rubriek in die Beeld gelees. Louw se afsterwe is tragies en ek wonder hoeveel sy persoonlike wanhoop oor nie net sy persoonlike situasie nie, maar ook sy wanhoop oor die toekoms van die land, met sy selfmoord te make gehad het. (Wás dit selfmoord – waar kry hy ‘n AK-47, vra ek myself af?)

In sy laaste rubriek maak hy ‘n hele aantal geldige punte, maar hy skryf tog enkele dinge waarmee ek nie heeltemal saamstem nie, byvoorbeeld as hy die volgende sê: “Ek kan my kwalik voorstel dat ek wil gaan eet waar daar net Afrikaners is, amper soos Sondag se nagmaal by die Gereformeerde kerk op die loom Aranos van my jeug.” Voorts skryf hy “En daarby vind ek dit moeilik om my met wit rassiste – gewoonlik mense wat ’n volkstaat voorstaan – te identifiseer, bloot oor die stomme eenogigheid waaruit alle vooroordele spruit.”

Toe ek nog op skool was en afsonderlike ontwikkeling steeds amptelike beleid was, was daar tog enkele plekke wat “internasionaal” was. “Internasionaal” was ‘n eufemisme vir “veelrassig.” Van die restourante op die Jan Smutslughawe was veelrassig. So ook die restourant op die boonste verdieping van die Carltonsentrum in die middestad van Johannesburg, asook sekere plekke in Hillbrow. Mens kon ook by plekke soos Sun City in die voormalige tuislande vryelik met diegene van ander rasse meng.

Dit was vir ons wat in ‘n gesegregeerde samelewing grootgeword het, aanvanklik baie vreemd om te sien hoe sit swartes aan die tafel langs jou. Ek onthou hoe ek my verstom het aan die tafelmaniere by ‘n eetplek in die vroeë dae van Sun City, maar dit was tog op ‘n manier ‘n nuutjie gewees.

Daar is uiteraard diegene wat dit baie meer as net ‘n blote nuutjie gevind het, en selfs sover gegaan het om later van tyd met swart eggenotes te trou, en in swart of gemengde gebiede te gaan woon toe klein apartheid eers afgeskaf is.

Die probleem met alle nuutjies is egter dat dit gou oorwaai. Toe raswetgewing eers volledig geskrap is, het ons vinnig agtergekom dat daar ‘n hele aantal geweldige groot nadele is aan rassevermenging. Een enorme nadeel is die bykans ongelooflike toename in misdaad wat daarmee gepaard gegaan het. So ook het standaarde in baie gevalle in duie gestort agv die vermenging, byvoorbeeld in hospitale.

Ek kan vandag eerlikwaar sê dat ek nie saam met wyle Chris Louw stem nie. ‘n Kosmopolitiese samelewing hou slegs ‘n bekoring in vir ‘n besondere soort persoon, en dan slegs in samelewings waar die meerderheid blankes is. Londen en New York is kosmopolitiese stede wat leefbaar is omdat die meeste van die res van die land blank is, en omdat dinge gevolglik meestal werk en wette daar afgedwing word. Lagos is stellig ook kosmopolities maar daar is geen manier dat selfs die mees liberale blanke hom daar sal gaan vestig nie. Die groot meerderheid blankes, in Suid-Afrika, Europa en Noord-Amerika, verkies egter om in blanke gebiede te gaan woon. Dit was vir my wonderlik lekker om in voorstedelike Pennsylvania te woon vir ‘n ruk en dikwels nie een swart gesig die hele dag lank te sien nie.

In die VSA is daar ‘n bekende verskynsel bekend as “white flight.” Sodra die eerste paar swart of “Hispanic” gesinne ‘n gebied of skool binnekom, slaan die blanke inwoners op die vlug. Die buurt verloor blitsvinnig sy blanke inwoners, behalwe diegene wat te arm is om te trek. Ek twyfel of ál daardie Amerikaners potensiële Ku Klux Klan lede is. Dit is veel eerder ‘n heel natuurlike begeerte om jou te assosieer met mense wat soos jy lyk en wat jou waardes deel.

Ek kan eweneens sê dat ek geen haat vir swartes koester nie, maar dat dit vir my die mees natuurlike ding is om my met mense wat soos ek lyk, te wil assosieer. Kennelik vind sommige swartes blankes ook onaantreklik, maar die negroïede voorkoms staan my hoegenaamd nie aan nie. Ek voel geen aangetrokkenheid tot hetsy Afrikane, hetsy hulle kultuur nie. Dit geld nie slegs vir inwoners van Afrika nie. Ek sal dikwels die kanaal verander as ‘n Amerikaanse program of rolprent met swartes as die hoofkarakters op die kassie verskyn, meestal omdat ek glad geen aanklank by hulle en hul kultuur kan vind nie.

Bostaande geld selfs vir diegene wat die hoogste opgee oor hoe kwansuis nie-rassig hulle sou wees. Die optrede van die liberaliste weerspreek hul eie woorde dikwels. Hulle sal hoog en laag sweer oor hoe lekker dit sou wees om in ‘n township te kuier, hoe bykans al hul vriende swart is en hoe kleurblind hulle sou wees. Nietemin is hulle meestal met ‘n blanke getroud, en woon hulle in ‘n relatief-lelieblanke gebied. Daar is ‘n dissonansie tussen wat hoe die liberalis sê en hoe hy optree, met ander woorde.

Wat my aanbetref is Chris Louw verkeerd in dié opsig dat dit kwansuis rassisties sou wees om met jou eie soort te wil assosieer, al is dit binne ‘n volkstaat. Dit is ook so dat die liberales en linkses hul eie eenogigheid aankleef en inderdaad anti-blanke rassisme pleeg. Hiermee bedoel ek dat dit ‘n aartssonde is in die oog van ‘n liberalis om gehoor te gee aan jou natuurlike instink om met mense soos jy te wil assosieer. Vir die liberalis is die enigste toelaatbare lewensmodel ‘n multikulturele een, waar doelbewuste rassevermenging die enigste eerbare optrede is.

Op sy eie manier is hierdie ook ‘n soort fundamentalisme, en eintlik ook niks anders nie as anti-blanke rassisme nie, omdat dit eenvormige witheid verwerp en ‘n mengelmoes teen alle koste nastreef. Enige iemand wat kettery pleeg teen hierdie fundamentalisme word onmiddelik met die rassiswoordjie gebrandmerk.

 

радиоуправляемые вертолетикиФильчаков прокурор отзывы

Elkeen se Boetman-ervarings

‘n Ruk gelede was daar ‘n artikel oor navorsing oor die spesiale soort trauma waaraan baie Suid-Afrikaners ly – viktomonologie – post-traumatiese woede wat nie weggaan nie. Ek het self by hieroor geskryf.

By my het hierdie verklaring op vrugbare grond geval. Ek en ‘n destydse kollega het in ‘n stadium gevoel dis nie reg dat ons kontemporêre digters dit wat die Afrikaners / Afrikaanses se wese so ingrypend tref soos plaasaanvalle en plaasmoorde, ignoreer tot die mate dat dit nie deel van die Suid-Afrikaanse poësie uitmaak nie. Vorige ingrepe soos die Groot Trek, Bloukansmoorde en die Anglo-Boere-oorlog is immers poëties verewig.

Maar ons kon geen erkende digter kry om iets daaroor te skryf nie, en probeer toe maar op ons lomp manier self die wiele aan die rol sit. Dié projek het die Kerkblad gehaal, en toe ‘n dubbelblad in die Farmers Weekly (ja, in Engels).’n Paar van die “gedigte” is ook gepubliseer.

Maar toe, na die farmers Weekly-artikel, begin die mense bel. Familie van die slagoffers. Ontstellende verhale, skokkend ontstellend, en ek word bewus van en ontleed die saak – hier is met ‘n eiesoortige soort trauma te make. Die oorlewende slagoffers gaan na sielkundiges en psigiaters wat ewe-eens bel en sê: “Hier is iets diepers, iets anders …daar moet gespesialiseerde mense wees om hierdie aspek aan te spreek.”

Ons elkeen het sy eie Boetman-verhaal. Myne miskien dat ek reeds vroeg die slagoffer was toe ek moes plek maak vir ‘n Afrikaanse, wit manlike klerk op adjunk-direkteursvlak wat nou ‘n bekende en luidrugtige ANC-politkus is, terwyl my saak na omtrent 14 jaar “onafgehandel” by die Openbare Beskermer is. Na ‘n positiewe tussentydse verslag nou ook al ‘n hele klompie jare gelede is die “Openbare” Beskermer ‘n “Toe Beskermer” soos ‘n toegeklapte skulp, en kan skynbaar niks die verslag “loskry” nie. Nie eens Zuma se trieng-trieng nie, en die VN se Mensregteraad hanteer dit ook op ‘n wyse dat ‘n mens dit nie kan agterkom nie.

Intussen het die saak in sy maai in verjaar, en gaan dit net om daai dingetjie, “closure,” kry.

Want ‘n handves van menseregte werk nie baie lekker vir ‘n gestremde kind as sy pa nie kan werk kry nie.

Maar dan is daar nog mense, soos Mirida Fitzpatrick, wat sê wit mense kla met die brood onder die arm.

Spiek fôr jôrself, niggie.

Viktomonologie word nie net materieel gemeet nie. Verliese word ook aan waardigheid, byvoorbeeld, gemeet. Ontneem ‘n man sy vermoë om vir sy gesin te sorg, en dra vir hom geld en kospakkies aan, en kyk wat bly van sy waardigheid oor. Of gee vir hom ‘n slaappilletjie as hy nie raad weet oor waar om die geldjie te kry vir sy gestremde kind se broodnodige terapie nie. Of studiegeld vir sy ongestremde kind se studies in ‘n rigting wat hom minder blootstel as sy pa.

Want sy pa het ook loop luister na grootbek-politici wat gesê het van sekere dinge wat “nooit” gaan gebeur nie. Gaan studeer Politieke Wetenskap en sulke rigtings, want ons het mense soos julle so bitter nodig.

Wat my persoonlik verskriklik die bliksem in maak is dat die Kemptonparkers, met stywe pensioene, steeds kan ontken dat hulle ore aangesit is, dat hulle bitter baie mense uitverkoop het, en dat Roelf en Pik boonop nog openlik sê hulle stem vir die ANC.

Ja, mense, ek het buitemuurs in 1994 – dus in die nuwe grondwetlike bedeling, Staatsreg ook gaan swot, en moenie vir my kom wolhaarstories aandra dat ons nou die “beste grondwet in die wêreld het” nie en dat die kollektief van individuele regte “modern” is en die beste minderheidswaarborge bied.

En moenie vir my kom vertel ons grondwet is op die Indiese geskoei sonder om by te voeg dat dit wat die Indiese grondwet ingebou het om minderheidsregte te beskerm, in die Suid-Afrikaanse weggelaat is nie. In kort, moenie brouwerk met *&^stories probeer regverdig nie.

Want dit is onwaar. Indië se interne staatsgrense is aangepas – soos die Nigeriese, om met geografiese modelle beter beskerming aan groepe te gee. En ‘n paar setels op nasionale vlak is vir die pre-Indiese inboorlingbevolking gereserveer.

En gaan lees maar oor die regte – ook soos in kontemporêre regspraak neerslag vind, hoe die Amerikaners regte aan hul Indiaanse bevolking verskans. En ag ja, as julle moeite het om iets te vind, veral in Afrikaans, soek maar net op die uwe se blog.

Sê dit nie iets as die naïewer of gelaaide “regverdigings” vir die behandeling wat die Boetmans te beurt val van vroue kom nie – Ilse Bigalge, Zelda Jongbloed en nou Marida Fitzpatric.

Ja, ‘n jaar gelede het die uwe ‘n arbeidsregkursus met onderskeiding voltooi, en wat vreeslik vassteek en moeilik met die Staatsreg wat vroeër verwerf is afgaan, is dat almal vir regstellende aksie kwalifiseer, maar dat ongestremde, wit mans met wetgewing spesifiek uitgesluit word.

Wat beteken dit? Dat vroue wat dit wil regverdig nie kwalifiseer om menings te lug nie, want hulle is nie aan die ontvangkant daarvan nie.

Solank die Roelfs en die Pikke onboetvaardig is, so lank gaan Tim du Plessis preek dat dit nie help om die “blaming game” met daardie “onderhandelaars” te speel nie. Tim is reg dat dit nie help nie, en Tim is reg dat mens moet kyk hoe om dit ten beste aan te spreek. Dit neem egter nie die trauma van verlies weg nie, veral as ‘n mens weer en weer bloedneus kry nie.

En intussen moet jy ‘n fort in stand hou, en ‘n gewapende reaksiemag betaal om jou gesin te beveilig. ‘n Gesin wat jy geskep het toe sekere dinge “nooit” sou gebeur nie.

En om dan nog op ‘n mens se gevoel te speel oor “kyk net na die plakkerkampe” (weet Marida en kie hoeveel wit mense woon al daar?) laat my dink aan die laaste diens wat ek by ‘n vorige predikant bygewoon het.

Dié dag preek hy oor “stres” wat so verkeerd is want ‘n mens moet al jou vertroue in die Here stel. Maar iewers raak hy deurmekaar en al die “stres-simptome” wat hy noem is eintlik suiwer depressie. En gaan vertel nou vir iemand met depressie hy is eintlik besig om te sondig deur depressie te hê…

Dan gaan nog mense soos Boetman dit nie maak nie.

 

оборудование для обслуживанияДанильченко

Chris Louw se dood so tragies soos Verwoerd s’n

Die nuus dat Chris Louw vandag dood op sy plasie anderkant die Hartebeestpoortdam aangetref is ná ‘n skynbare selfmoord, het vir my persoonlik as ‘n geweldige skok gekom. Nie net omdat ek Louw goed geken het nie, maar omdat ek ‘n spesiale band met hom gevoel het.

In baie opsigte het ons ‘n gedeelde geskiedenis gehad: as rebelle of opstandelinge in die ou Suid-Afrika wat sterk krities teen die destydse Broederbond, Afrikaanse koerante en Nasionale Party was, maar wat toenemend ook deur die huidige bestel ontnugter is. Vandaar die feit dat PRAAG se heel eerste boekpublikasie in 2000 ‘n uitgawe van die volledige “Ope brief aan Willem de Klerk” was wat Louw destyds aan die broer van FW de Klerk gerig het.

Tydens gesprekke oor die afgelope weke was ek en Chris dit ook eens oor die huidige penarie waarin die Afrikaner hom bevind en ek het gevoel dat hy veel nader aan my eie standpunt beweeg het, dat ons as volk teen die geweld en verdrukking moet begin saamstaan. Hoewel hy dit volkome met my eens was, het hy gesê dat hy op die oomblik nie te regstreeks met PRAAG kon assosieer nie omdat sy “laaste bron van inkomste” die vryskutartikels was wat hy vir Rapport en Beeld geskryf het. Omdat hy bekend was met die sensuur en onverdraagsaamheid van Naspers en die verraderlike Afrikanerheersersklas, het hy geweet dat hy in sy woorde, “sy eie keel sou afsny” indien hy te ooglopend tot ons webblad sou bydra.

Ek het ook vir Louw gevra of ek van sy boekpublikasies aanlyn beskikbaar kon stel en hy het geredelik daartoe ingestem. Tesame met Patti Waldmeir, die voormalige Suid-Afrika-korrespondent van die Britse Financial Times, het Louw in Boetman en die swanesang van die verligtes die skryendste onthulling oor die jammerlike oorgawe van FW de Klerk en Roelf Meyer gepubliseer.  Louw, wat die onderhandelings by Kemptonpark bygewoon het, was ‘n persoonlike getuie van die naïwiteit, onbekwaamheid en boosheid van die Afrikanerheersersklas se verteenwoordigers wat ons volk aan die ANC en sy buitelandse prinsipale uitverkoop het.

Die eerste gedagte wat by my opgekom het toe ek van Louw se dood verneem het, was: “Die Afrikanerheersersklas het Louw vermoor.” Louw is geestelik en waarskynlik finansieel geknak deur die huidige bestel waaroor die oorblywende lede van die Afrikanerheersersklas en die ANC se bende korruptes soos aasvoëls waak en alle kritiese denke en dissidensie as bedreigings beskou wat met wortel en tak uitgeroei moet word.

Terwyl Louw by die SAUK as regisseur van die aktualiteitsprogramme Monitor en Spektrum werksaam was, het ons dikwels oor ‘n drankie of koppie koffie in Melville die korrupsie en onbekwaamheid by daardie instelling bespreek. Louw het ‘n persoonlike stryd teen Snuki Zikalala wat destyds nuushoof was, gevoer en was konstant aan die ontvangkant van maatreëls teen hom soos dissiplinêre verhore en allerlei besware wat uit die lug gegryp was. Zikalala was ‘n alkoholis wat onder andere in sy dronkenskap ‘n ongeluk in die parkeergarage van die SAUK gemaak het, iets waaroor geen haan gekraai het nie.

Vandag oor RSG het sy voormalige kollegas van hom ‘n polities korrekte en ‘n linkse probeer maak; watter belediging vir hom. In wese was Louw liberaal in sy uitkyk en daarom het hy geglo dat daar meer as een sy van die waarheid is. Maar Louw was ook ‘n onbeskaamde Afrikaner wat die beste uit ons onderdrukte Afrikaanse tradisie van vrye en onverskrokke denke verpersoonlik het. Hy het ‘n lewendige belangstelling in die Afrikanergeskiedenis gekoester en was lief om uit die dagboek van Louis Trichardt aan te haal.

In die onlangse tyd het Louw hom openlik met die boeregemeenskap van Brits vereenselwig en deelgeneem aan gemeenskapspatrollies teen geweldsmisdaad en plaasaanvalle. In enkele van sy laaste gepubliseerde kommentare in Beeld en Rapport het Louw diplomaties maar ondubbelsinnig sy mede-Afrikaners tot verset opgeroep deur die vraag te vra: “Wat lê anderkant kla?”

Persoonlik het ek gevoel dat Louw juis nou – in die Afrikaner se huidige krisis – soos ‘n verlore seun wat huis toe kom sy beste werk as joernalis en meningsvormer sou kon lewer.

Louw was nie iemand wat ek met selfmoord sou verbind nie; daarvoor was hy te lewenslustig, te moedig en te stoïsyns om ooit deur probleme ondergekry te word. Soos Lamé Ebersohn van Café Riche waar Louw onlangs ‘n filosofiekafee bygewoon het, aan my gevra het: “Watter Boereman wat in die ‘army’ was, skiet homself met ‘n AK-47?”

In alle opsigte is Louw se heengaan ‘n tragedie wat ‘n mens amper met die dood van Verwoerd kan vergelyk. Die moontlikheid van vuilspel, ook deur die staat en sy geheime vertakkings, is sekerlik nie uitgesluit nie. Louw het self besef dat sy beredeneerde aanval op Jonathan Jansen in Rapport een van die belangrikste oomblikke in sy hele loopbaan was en dat hy daarmee eintlik ‘n stuk kettery teen die nuwe orde gepleeg het. As ‘n mens verder dink aan die georkestreerde veldtog rondom die Reitz-vier, wat regstreeks tot Jansen se aanstelling by Kovsies gelei het, dan is hier dalk sprake van ‘n groter anti-Afrikanerkomplot wat agter geslote deure gesmee is. Wie weet of Chris Louw se Rapport-artikel nie ‘n andersins soomlose operasie in gevaar gestel het nie?

Indien dit wel selfmoord was, was dit geen fisieke mes wat deur ‘n Tsafendas gehanteer is nie, maar ‘n geestelike dolk wat die Judasgeslag van die De Klerks in sy siel gesteek en hom uiteindelik geknak het.

Louw was te reguit en te eerlik vir die nuwe Suid-Afrika. Hierdie koninkryk van leuens was sy woning nie; vandaar sy skielike en raaiselagtige dood.

In Louw se heengaan met ‘n AK-47 – teken van die verskrikkings van die Afrikakontinent – was daar iets simbolies, asof hy ook deur die toenemende barbarisme en hopeloosheid van hierdie land verteer is.

Dit sou egter verkeerd wees om sy dood as ‘n oproep tot oorgawe te beskou, want Louw se dissidensie – tóé en nóú – noop ons om sy vraag van onlangs ernstig op te neem: “Wat lê anderkant kla?”

Ons moet sy nagedagtenis eer deur sy borrelende en kritiese denke voort te sit. Persoonlik sal ek sorg dat Louw se geskrifte vir die Afrikaanse leser beskikbaar bly.

Die beweging wat met sy Boetmanbrief begin het, mag nie doodloop nie. Al is sy stem nou stil, sal sy woorde aanhou om by ons te spook en ons te inspireer.

справку пндДанильченео

‘Dakar-ganger se ontnugtering’

Dit is met groot skok dat ek verneem het van Chris Louw se skielike dood. Ek het deur die loop van jare talle sinvolle gesprekke met hom gehad as mediapersoonlikheid maar ook as vriend.

Die uitgesproke wyse waarop Chris Louw met Suid-Afrika se probleme geworstel het, het gemaak dat niemand koud teenoor hom kon staan nie. In sy laaste artikels het hy as oud-Dakar-ganger die ontnugtering van baie Suid-Afrikaners, wie se hoë verwagtinge van die nuwe Suid-Afrika nie gerealiseer het nie, verwoord.

Ek het groot waardering gehad vir die eerlike manier waarop hy andere, maar ook homself gekritiseer het. Die onverskrokke wyse waarop hy alles en almal wat hy as oneerlik beleef het, gestorm het, bly sy groot bydrae tot die Suid-Afrikaanse openbare debat.

My opregte simpatie gaan uit aan sy vrou en familie.

 

большого размераФильчаков Харьков

Chris ‘Boetman’ Louw skiet homself met AK-47

Chris LouwVolgens kollegas en vriende van die veteraanjoernalis Chris Louw het hy selfmoord gepleeg deur hom met ‘n AK-47 op die dak van sy huis te skiet. Blykbaar het Louw, ‘n voormalige redakteur van RSG se aktualiteitsprogramme Monitor en Spektrum, finansiële probleme gehad en is daar die afgelope tyd ook 40 keer by sy huis op ‘n kleinhoewe by Silkaatsnek tussen die Hartebeespoortdam en Brits ingebreek.

Louw het in die jaar 2000 vir ‘n opskudding gesorg toe hy ‘n ope brief aan Willem de Klerk, broer van FW de Klerk, geskryf het wat aanstons as die “Boetman”-brief bekendgestaan het. PRAAG het die volledige brief van 5 000 woorde in boekvorm uitgegee.

In die onlangse tyd het Louw meer en meer krities oor die huidige bestel begin raak, ook as gevolg van sy werk as vryskutlandbouskrywer en die toenemende inbrake en aanvalle op sy eie plasie by Silkaatsnek. Hy het skerp kritiek op prof. Jonathan Jansen, nuut aangestelde bruin rektor van die Vrystaatse Universiteit, gelewer in artikels wat in Rapport en in Beeld gepubliseer is. Onder andere het hy Jansen as ‘n “wolf in skaapsklere” bestempel wat beplan om Kovsies stelselmatig te transformeer en te verengels.

Hy laat sy vrou Johanita en twee kinders, ‘n seun en ‘n dogter, agter.

подвесные потолочныеданильченко юрій броніславович компромат