Klaas Waarzegger: Malema heel moontlik die volgende SA president

‘n Paar jaar gelede het ek ‘n stuk geskryf oor Julius Malema nadat hy uit die ANC geskors is, en Zuma se “Skaduweehandlangers” ‘n klomp (sommige ongeldige) sake teen hom oopgemaak het in ‘n poging om hom te diskrediteer. Baie Suid-Afrikaners het gedink dat dit die einde van die grootbek van Limpopo sou wees, maar ek onthou dat ek geskryf het dat hy nog ‘n groot rol in die SA politiek gaan speel. Nou besef ek dat ek reg was, maar ook dat ek hom totaal onderskat het.

Malema het met sy regterhand, Floyd Shivambu, ‘n politieke party gestig wat groot, alhoewel skrikwekkende invloed in die landspolitiek sou hê. Die feit dat hierdie groep swart nasionaliste die grootste identifiseerbare samevoeging van rassiste in die plaaslike politiek is, raak al hoe belangriker in die proses om die toekoms te ontleed.

Eers wou Malema moord pleeg vir Zuma, daarna wou hy Zuma vermoor, en toe begin hy ‘n belangrike rol speel daarin om Zuma na die rand van die politieke speelgrond te verdryf. Dit het hy reggekry deur vele hofsake teen Zuma, waarvoor niemand hom kan kritiseer nie. Hy het die knaters gehad om dit te doen toe meer ervare politici net gestaan en kreun en skree het soos varke met hardlywigheid. Sy optrede het uiteindelik die ander gedwing om ook aksies in te stel wat Zuma se regspan baie besig gehou het, en baie ryk gemaak het.

Malema se hoofrede om die EFF te begin, was om uiting te gee aan sy haat vir die man wat eens sy mentor en beskermheer was. Maar hy moes ‘n alternatief kry op die ANC se uitgediende beloftes en hulle gebrek aan enige geslaagde projekte en aksies. Gelukkig vir hom, het hulle (die ANC) vir hom ‘n oorvloed aan geleenthede gebied, soos byvoorbeeld Zuma en sy belhamels se diefstal en korrupsie, en hoofsaaklik die Marikana-slagting, wat net op die regte tyd gebeur het. Hy het “die man van die mense” geword.

Hy het ook sy eertydse mentor vervang met daardie reus van intellektuele onvermoë, Robert Mugabe. Die man wat Zimbabwe bestuur het van die broodmandjie van Afrika, tot die broodbedelaar van Afrika. Alles natuurlik in die naam van swart nasionalisme en ‘n weggesteekte haat vir alles wat wit of Europees is. En Mugabe se paradigma van die Afrikaparadys, pas vir Malema soos ‘n likrapakkie wat sfyf aan ‘n Olimpiese atleet span.

Laat my nou toe om ‘n diepgaande stelling te maak: Jy kan vir Julius Malema vertrou.

  • Jy kan hom vertrou dat hy die volgende Afrika despoot of tiran gaan wees.
  • Jy kan Malema vertrou dat hy die volgende staatsloper gaan wees na Zuma.
  • Jy kan hom vertrou dat hy ‘n uiterste swart nasionalis en ‘n superrassis is.
  • Jy kan hom vertrou om te strewe na sy eie weergawe van ‘n Afrikaparadys. Hierdie Afrika eden kan maar arm en leeg wees, solank daar geen witmense is nie. Hy sal die aartsengel van hierdie swart “utopie” wees. En oom Bob (Mugabe) was ryk, dus sal hy ook ‘n ryk man wees. Geen bekommernis in die verband nie – met al daardie myne wat genasionaliseer kan word? En soos die geval met Mugabe was, sal die Reserwebank sy persoonlike spaarvarkie wees.

Malema steek geen van die bogenoemde weg nie. Hy is eerlik oor wie en wat hy is. Maar wat wel gevaarlik is, is die spreekwoordelike wolf in ‘n skaapskleed.

En nou praat ons van Cyril Ramaphosa, die nuwe bevryder van die mensdom. Die “held” wat Suid-Afrika gaan lei uit die vallei van onheil. Hy is die liefling van die van die liberaliste, die media en die pers, ongeag die feit dat hy vir sewe jaar onbetrokke en stilswyend toegekyk het hoe Zuma en sy bende die land plunder. Ramaphosa is hulle nuwe heilige. Die nuwe Madiba.

Sint Cyril, wat doodstil en onbetrokke (weereens) gestaan en kyk het hoe die polisie sy sakebelange by Marikana beskerm. Sint Cyril, wat sedert sy vakbonddae bekend is as ‘n intelligente charismatiese man, wat sy opponente tot in die vergetelheid in kon debatteer en belieg. Die man wat vir Roelf Meyer en die hele Nasionale Partykabinet olifantsore aangesit het by die sogenaamde onderhandelingstafel. St Cyril, met reusebelange in die alternatiewe-energiesektor, wat skielik baie haastig sy minister van energiesake beveel om dadelik nuwe kontrakte met die privaat sektor in hierdie bedryf te sluit.

Nog ‘n diepgaande stelling: Jy kan Cyril Ramaphosa nie vertrou nie.

St Cyril steek sy verskuilde agendas en doelwitte weg agter sy fasade van charisma, redelikheid en betrokkenheid in sy rol as die hersteller van Zuma se plundering. Jy kan nie ‘n man vertrou wat eintlik net leier van sy mense is ter wille van die leierskap nie. Om later te kan sê: “Ek was die president van ‘n land.” Sy eie belange en welvaart is die enigste meesters aan wie hy lojaal is. Hierdie “heilige” wat op die direksie van Trillian gesit het tydens die begin van hulle onderduimse besigheidstransaksies, maar wat silwerskoon uitgestap het en kastig niks geweet het nie.

Dus, wat ons hier het, is twee “engel”-figure, wat albei ‘n belangrike rol  in die Suid-Afrikaanse politiek oor die volgende dekade gaan speel. Alhoewel politiek deurspek is van teenstrydighede en irrasionele optredes, sal hierdie twee “heiliges” ‘n aantal interessante verwysings in die toekomstige geskiedenishandboeke regverdig.

Maar – beide van hulle, Sint Cyril en die aartsengel, het groot probleme om steeds relevant te wees na die val van Jacob “ek-lag-terwyl-ek-jou-slag”-Zuma.

Zuma was deurslaggewend in die verval van die ANC se ondersteuningsbasis. Soos die swart middelklas meer en meer rykdom begin bymekaar maak, en besef dat ‘n gesonde en groeiende ekonomie belangrik is vir die behoud van hulle nuwe status en welvaart, begin hulle die hele dogma en grondslag van swart nasionalisme bevraagteken.

Mens moet versigtig wees om nie swart nasionalisme en swart bewussyn te verwar nie. Daar is ‘n groot verskil. Die Engelse tesourus definieer hierdie terme soos volg: (My vertaling)

Swart nasionalisme: ‘n Sosiale en politieke beweging wat die skeiding tussen wit en swart verkondig, en selfregering vir swartmense voorstaan.

Swart bewussyn: ‘n Beweging van die 1960’s, voortspruitend uit die “civil rights movement” van die 1950’s, wat die kulturele identiteit en trots van swartmense bevorder.

Maar meer hieroor later.

Hier is die twee here se probleem — en onthou, ‘n voël wat uit ‘n volstruiseier gebroei is, bly ‘n volstruis. Malema en sy politieke aspirasies is gebore in die ANC.

Die verlies aan ondersteuning is die ANC se post-Zuma-probleem. Nie die feit dat Zuma die staatskas besteel het, en die land tot rommelstatus bestuur het nie. Daar is ‘n baie realistiese montlikheid dat hulle met die volgende verkiesing hulle groot meerderheid kan verloor. En behalwe vir die Noordwesprovinsie, die Vrystaat en Natal, is daar ‘n kans dat hulle al die ander provinsies ook kan verloor.

Dit gaan alles oor die behoud van mag, en het niks te make met eerlike en verantwoordelike regering nie. Daarom moes hulle Zuma laat gaan, en iemand opvysel vir die wêreld om dit te laat lyk dat hulle nou korrupsie gaan aanvat. Mmmmm.

Malema se probleem is gesetel in die feit dat sy vyandskap met Zuma persoonlik was. Dit was die rede vir die bestaan van die EFF. Hulle kon alles en enige-iets op Zuma blameer, omdat hy (Zuma) en sy bende rowers die teiken was van die media. Hulle kon relevant bly deur hom hof toe te vat, op hom te skree in die parlement, en oor of op hom te tjorts in persvrystellings en konferensies. Deur hierdie rol as passasiers op die politieke trein wat hierdie populistiese slagspreuke kon skree, het hulle die “koning-makers” geword in die laaste verkiesing. Hulle het genoeg stemme gekry om die gekose vennote te wees in enige koalisie meerderheid met die DA of enige ander party.

Maar skielik was die vyand weg — in politieke terme: Persona non-grata. Vir die ANC was daar skielik ‘n dringende behoefte om verlore ondersteuning terug te wen, and vir die EFF, om relevant te wees, en ‘n rede te hê om nie terug te gaan na die ANC toe nie.

Hierdie twee groepe moes albei ‘n nuwe slagspreuk en agenda vind – ‘n nuwe visie wat die swart massas se ondersteuning kan opwek. Hulle het albei besef dat die swart middelklas vir hulle verlore is, en het dus, onafhanklik van mekaar, besluit op dieselfde idee: Grondonteiening.

Vir die ANC is dit maar net nog ‘n speletjie. Hulle gee nie ‘n snars om vir die armes en grondlose swartmense nie. Hulle sal enige strooihalmpie gebruik solank dit vir hulle stemme gaan bring. Hulle weet hulle het al die vorige agendas en projekte opgebruik en so opgeneuk, dat dit al is wat vir hulle oogebly het. En hulle sal daardie agenda dryf tot die uiterste, ongeag die gevaar wat dit inhou vir voedselsekerheid en/of die ekonomie. Elkeen van hulle droom sekerlik al klaar oor die persoonlike finansiële voordele wat hulle kan verkry deur winsgewende invoerkontrakte, sou voedselproduksie begin afneem.

Vir die EFF is dit eenvoudig. Hulle het besluit dat, as hulle “koning-maker” geword het met hulle populistiese agenda, hoekom kan hulle nie koning word nie? En as die grondkwessie nie belangrik is nie, sal hulle dit belangrik maak.

Die ergste is dat dit eenhonderdpersent inpas in hulle visie betreffende die swart Afrikaparadys. ‘n Wonderlike mooi land net vol swartmense. Indien daar wittes sou wees, moet hulle armlastige bedelaars wees wat vir die swart elite werk en moet hulle in plakkershuise bly. ‘n Wonderlike droom vir die swart nasionaliste.

Hierdie situasie was so komieklik, dat die hoë bome in die ANC besef het dat daar nou geen verskil tussen hulle en die EFF oorgebly het nie. Hulle het besef dat al die stemme wat deur hierdie nuwe agenda gemonster kan word, verdeel gaan word tussen die twee partye. Dus het die senior ANC-lede begin ernstig vry na Malema en sy leierskap, want as hulle kon regkry dat die EFF ontbind, kon hulle al die stemme verkry en so die mag behou.

Malema, skelm jakkals wat hy is, het egter tot dieselfde besef gekom. Maar vir hom pas dit soos ‘n handskoen. Hy het dus vir die ANC ‘n kous oor die kop getrek deur eerste die onderwerp van grondonteiening sonder vergoeding op die parlementêre agenda te plaas. Hiermee het hy hulle bluf geroep, en bewys hy is hulle ver voor.

Hy weet: As hierdie agenda werk en aansienlike getalle swartmense stem daarvoor, gaan die ANC en die EFF na die volgende verkiesing ‘n koalisieregering moet saamstel.

Dus wat ook al gebeur, gaan Malema wen. En as hy sy voorwaardes vir die ANC stel om in koalisie te tree, moet hulle bewus wees daarvan dat die grootbek van Limpopo heel moontlik die volgende president van Suid-Afrika gaan wees.

Ter afsluiting: Daar is spekulasie dat Sint Cyril net ‘n nagwag is, in krieketterme. Hy is net daar om die paaltjies oornag te beskerm.

Hy het die regte “middeweg”-verwysings om die gematigde swartmense, die wit liberaliste en die sakesektor te beïndruk. Hy kon die beeld van die verrotte swart regerende elite red. Hy kan hulle verskuilde agendas sonder probleme implementeer en mooi laat lyk. Hy is die nuwe Madiba.

Aan die ander kant is Malema, die aartsengel van die Afrikaparadys, en swart nasionalistiese rassis. Hy steek nie sy woorde, haat, agendas, optredes of veragting vir witmense weg nie. En juis om dié redes gaan hy enorm baie steun verwerf.

Beide hierdie here en hulle partye sien die wêreld in terme van “oeboentoe”, die eeue-oue Afrikalewensfilosofie. Oeboentoe rig swartmense se paradigma van die wêreld, hoe dit werk en hoe die lewe behoort te werk. Dit is tot ‘n mate ‘n bloudruk vir die Westerse idee van demokrasie, alhoewel dit fundamentele verskille bevat wat nie strook met hoe Europeërs die wêreld sien nie.

Was dit egter maar net Oeboentoe wat die swart leiers se riglyn was, sou daar hoop kon wees vir Suid-Afrika. Maar die fundamentele filosofie daarvan, dat “jy net ‘n mens is, deur ander mense” word besoedel deur die doktrines en dogmas van kommunisme, kapitalisme, demokrasie (sover dit meerderheidsregering betref) en suiwer swart nasionalisme. Swart nasionalisme is niks anders as apartheid nie.

Die swart elite is verward. Dié Afrika-elite hou die meeste van ‘n kombinasie van kommunisme en kapitalisme. Onder kommunisme hou jy die gepeupel arm en hopende op ‘n beter toekoms, terwyl die elite goed lewe. Kapitalisme se idee van persoonlike rykdom vir almal wat hard werk is goed, maar dit is vir hulle net op die elite van toepassing.

Mbeki het aan die begin van sy presidentskap gesê dat Afrika sy eie begrip en idee van demokrasie sal ontwikkel — in ‘n pan op ‘n stadige vuurtjie. Wel, daar het ons die eindproduk.

Die grootste gevaar van swart nasionalisme, is die idee dat swart Afrikane enigiets kan doen, en dit net so goed as witmense kan doen. Hulle benodig, en hou van die witman se idees en uitvindings, maar nie van die witman nie. Die feit dat daar in die postkoloniale Afrika voldoende bewys is dat hulle dit nie kan doen nie, gaan by hulle verby. En dan sit ons met die situasie dat geen witmens dit mag sê, skryf of bespreek nie, en dat die liberaliste dit as polities verkeerd (onaanvaarbaar) beskou om hieroor die waarheid te praat.

Om finaal af te sluit, ‘n woord van waarskuwing: Alle mense, wit, bruin en swart, wat nie ‘n toekoms vir hulle of hulle kinders wil hê waarin korrupsie, swart elitisme, armoede en ergere rassistiese diskriminasie en spanning gaan hoogty vier nie, moet Suid-Afrika verlaat. Die toekoms hier gaan nie lekker wees nie.

Jonathan Jansen is ’n wolf in skaapsklere, resensie

Wyle Chris Louw
Wyle Chris Louw

deur Chris Louw

As Kovsies glo dat hul nuwe rektor, Jonathan Jansen, hom gaan beywer vir die behoud van Afrikaans as onderrigtaal aan hul universiteit, gaan hulle lelik ontnugter word. Rassetransformasie is Jansen se primêre doelwit. Afrikaans is hoogstens ’n instrument om dié doel te bereik en aan die einde van die proses sal Afrikaans die slagoffer wees.

In Knowledge in the Blood vertel Jansen hoe hy as dekaan van die fakulteit opvoedkunde aan die Universiteit van Pretoria Afrikaans strategies ingespan het om Afrikaners se vertroue te wen terwyl hy terselfdertyd die grondreëls doelgerig so verander het dat die taal as onderrigtaal noodwendig moes kwyn en verdwyn.

Jansen se vertrekpunt is dat Afrikaner-kultuur so deurtrek is van rassisme dat dit eenvoudig moet plek maak vir die vollediger inklusiwiteit en toeganklikheid van Engels. Die kernvraag is hoe om dit te doen sonder om Afrikaners te vervreem.

Die boek bied ’n merkwaardige insig in Jansen se benadering tot Afrikaners en sal waarskynlik as ’n teleurstelling kom vir lesers van sy gereelde rubrieke in Afrikaanse koerante. Waar hy in dié rubrieke bekend geword het vir skerp maar regverdige kritiek, spreek die boek ’n totale veroordeling uit oor Afrikaners as onredbare rassiste – minstens in hul verband as herkenbare etniese groepering.
Jansen se argument kan in kort soos volg weergegee word:

In 1994 is Suid-Afrika bevry van die bose stelsel van apartheid, wat ’n misdaad teen die mensdom was. Swart nasionalisme het finaal ge­seëvier en Afrikaners – die vaandeldraers van wit meerderwaardigheid en rassisme – is oortuigend verslaan.

Terwyl die openbare lewe reeds grootliks getransformeer is, word die verskansing van Afrikaner­nasionalisme in wit kerke, skole en universiteite voortgesit. Hy sê Afrikaners klou desperaat vas aan dié laaste politieke ruimte om ras, kultuur en taal te verdedig. Dis juis hier waar die “kennis in die bloed” onkrities oorgedra en bevestig word.

Wat ter sprake is, skryf Jansen, is “oorgedraagde kennis” – in wese rassisme – van die ouer geslag na ’n jonger geslag wat nie self eerstehandse ervaring van die verlede het nie, maar in wie die ou vooroordele voortleef.

Dié “oordrag van kennis” berus op gebrekkige insigte in die verlede. “Daar bly ’n diepe ontkenning van ’n kriminele apartheidsverlede onder wit Afrikanerkinders en hul lewende ouers,” skryf Jansen.

Dit is moontlik omdat die Afrikanerkind die produk is van ’n intense stel geslote interaksies – taal, skool, kerk, boeke, tydskrifte, radio en televisie, wat dieselfde waardes voortdurend herbevestig.

Kultuurorganisasies en kunstefeeste soos die KKNK en Aardklop – en selfs die jaarlikse Oppikoppi-rockfees – staan volgens Jansen in diens van ’n eksklusiewe beves­tiging van die geslote Afrikaner-kultuur. Hier word “stryde en prestasies van die verlede” as “nostalgiese verheerliking [van] vervloë helde en gebeure” kragtig aan die nuwe geslag oorgedra.

Noudat kru rassisme nie meer aanvaarbaar is nie, vind dit volgens Jansen by Afrikaners uitdrukking in verwysings na kultuur, taal en groepsidentiteit.

Afrikaanse media soos Rapport, Die Burger, Beeld en Volksblad is volgens Jansen deurtrek van stories oor die bedreiging van die Afrikaner-identiteit; die aftakeling van die Afrikaanse taal; hoe Afrikaanse skole geteiken word; die verlies aan werksgeleenthede ten gunste van swart mense; en die einde van Afrikaanse plekname.

Etniese oervrese word vir kommersiële redes uitgebuit, met “skreeuende opskrifte” oor wreedaardige moorde op wit mense wat oor en oor herhaal word. So word misdaad voorgestel as volksmoord.

Die vraag is dan, volgens Jansen, hoe Afrikaners se ongewenste narratief verbreek kan word sodat lede van ’n eksklusiewe en geïsoleerde gemeenskap konstruktief in ’n nie-rassige samelewing geassimileer kan word. Anders gestel: Hoe kan die oorwonne Afrikaner-gemeenskap gelei word om sonder verset “tuis te voel” in die transformasie-agenda?

As akademikus val Jansen se fokus uiteraard op die rol van universiteite, en in dié geval die Universiteit van Pretoria. Sy ervaring by Tukkies word as ’n gevallestudie aangebied wat vermoedelik ook op ander universiteite van toepassing gemaak behoort te word.

In Jansen se argument was Tukkies die bakermat van ’n kultuur van wit meerderwaardigheid en Afrikaner-patriargie, wat in ’n sterk outoritêre ingesteldheid gegrond is. Die insulêre aard van die Afrikaner-kultuur – aangehelp deur jare van akademiese sanksies – het uiting gevind in die ondemokratiese bestuurstyl en ’n verstokte kurrikulum-inhoud.

Jansen se basiese vertrekpunt is dat die Afrikaner-kultuur in wese onhervormbaar is, maar dat dit strategies onvanpas is om dit direk te konfronteer. Hy glo elemente van dié kultuur – die respek vir meerderes en outoritêre besluitneming – moet eerder ingespan word as instrumente om die transformasie-agenda te bespoedig.

Implisiet aan dié argument is die wenslikheid daarvan dat die proses onder die leiding van ’n (generies) swart persoon moet geskied wat ’n deurleefde insig in nie-rassigheid het; ’n wit Afrikaner-leier loop die gevaar van opportunisme wat tot onegte transformasie en selfs onbedoelde aberrasies kan lei.

Die swart leier moet deur sy optrede ’n onberispelike voorbeeld stel. Afrikaners se rassevooroordeel sal op dié wyse ondergrawe word deur die respek vir gesag wat deel van hul kultuur is, en hulle sal inkoop by die agenda.

Afrikaners se aandrang op Afrikaans as onderrigmedium het, volgens Jansen, eintlik maar ten doel om ’n “language barrier” te skep; dis ’n dekmantel om wit bevoorregting te verskans en lede van ander rassegroepe op die kampus te vervreem.

Die groot kuns is hoe Afrikaners se goedgesindheid behou kan word terwyl ’n agenda deurgevoer word wat strydig is met ’n anachronistiese kultuur wat ondermyn moet word. Jansen se oplossing vir die dilemma is gesetel in die konsep van “beleefdheid”, wat hy as ’n kernbeginsel by Afrikaners ervaar. Beleefdheid as strategiese opsie behels ’n empatiese benadering tot Afrikaners se weerstand teen verandering.

Terwyl Afrikaans – minstens voorlopig – as onderrigmedium behou word, en mense in hul eie taal by gesprekvoering betrek word, word die konteks doelgerig verander: Swart studente met ’n voorkeur vir Engels word op groot skaal tot die universiteit toegelaat en dosente word van oral in die (Engelse) wêreld gesoek en aangestel op grond van bewese akademiese kundigheid.

Jansen sê in sy ervaring is die kwaliteit van universiteitsonderrig vir die meeste Afrikaner-­ouers ononderhandelbaar. Afrikaners is “voorwaardelike pragmatiste”; solank bepaalde standaarde en waardes verseker is, bly hulle lojaal.

In hierdie konteks was dit nie nodig om Afrikaans as onderrig­medium by Tukkies af te skaf en onwelkome konflik te skep nie. Die demografiese grondverskuiwing het ’n nuwe dinamika losgemaak en die reëls van die spel onherroeplik verander.

Engels, skryf Jansen, het markwaarde vir die nuwe mobiele en globale klas van kenniswerkers onder Afrikaners, en Afrikaner-pragmatisme sal in dié konteks self sorg vir die finale uitfasering van Afrikaans as universiteitstaal. By Tukkies was die taalvoorkeur van die meerderheid studente uiteindelik beslissend Engels.

“Geleë in een van die mees kosmopolitiese stede in Afrika, op die kruispaaie van vele internasionale kulturele strominge, sal die UP onafwendbaar in die rigting van ’n Engelsmedium-universiteit beweeg. Binne die volgende dekade sal daar baie min Afrikaans wees by hierdie eertydse bastion van Afrikaner-nasionalisme.”

Jansen sê wat hy by Tukkies veral roerend gevind het, was dat jong, wit Afrikaanse studente hom bedank het vir sy leidende rol in ’n postkonflik- pedagogie en die transforma- sie wat dit in hul lewe gebring het.

Dit is duidelik dat Jansen Afrikaner-studente in ’n dialoog wil betrek wat geen “oop gesprek” is nie. Hy het hulle by voorbaat kollektief aan growwe rassisme skuldig bevind. Wat hy bied, is ’n empatiese oor om hulle te lei na sy eie insigte.

Die afloop van die gesprek is reeds bepaal: Dat Afrikaners hulle taal en kultuur sal prysgee in die volle kennis van die sondigheid wat daarin vervat is sodat hulle kan opgaan in die ideaal van ’n Engels-georiënteerde nie-rassigheid soos deur swart nasionalisme versinnebeeld.

Knowledge in the Blood: Confronting Race and the Apartheid Past, deur Jonathan D. Jansen. UCT Press/Stanford University Press. 2009.

Hierdie resensie het in 2009 vir die eerste keer in Rapport verskyn.