praag.co.za

Tag: ATKV

  • Leon Lemmer: ‘Afrikaans: ‘n Visie vir 2030’

    Leon Lemmer: ‘Afrikaans: ‘n Visie vir 2030’

    Danny Titus is tans die hoof van korporatiewe aangeleenthede by die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV). Voorheen was hy die ATKV se hoof van kultuursake. Blykbaar het die besef deurgedring dat Titus geen werklike begrip van of simpatie met Afrikanerkultuur het nie. Hy kon hom nie namens die oorgrote meerderheid ATKV-lede, naamlik blanke Afrikaanssprekendes, sinvol oor hulle kultuur uitlaat nie. Wat opval, is dat die ATKV deesdae met oorgawe wroeg oor transformasie, oftewel ANC-gedienstigheid.

    Dit herinner aan die Afrikaanse Handelsinstituut, wat ná 1994 verkies het om eerder die AHi te wees, dus sy Afrikaansheid weg te steek, en daarna om liewer sy naam (in die meeste gevalle) te verander na SBi – Small Business Institute. Hermann Giliomee noem dat die AHi “nie die bevordering van Afrikaans as een van sy funksies beskou nie” (Die Afrikaners, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 627). Giliomee haal ‘n oudpresident van die AHi, Franklin Sonn, soos volg aan: “Ek is nie ‘n Afrikaner nie, ek was nog nooit een en ek wil ook nie een word nie” (627). Ek kan Sonn verseker dat Afrikaners dit met hom roerend eens is. Hierdie ANC-aktivis en -kameraad kwalifiseer glad nie vir Afrikanerskap nie. ‘n Ander AHi-president wat ‘n wig tussen hierdie instituut en Afrikaners en Afrikaans ingedryf het, is die oorverligte Stef Coetzee (1949-2018), wat as rektor van die Universiteit Vrystaat (1997-2002) hom buitensporig passievol vir transformasie beywer het.

    Insgelyks verkies die ATKV hierdie verkorting as sy naam, blykbaar nie bloot omdat dit korter is nie, maar omdat sy historiese Afrikaansheid daarmee verdoesel word. In die praktyk bevorder die ATKV deesdae by voorkeur die mengeltaal Kaaps en nie ordentlike of suiwer Afrikaans nie. Die ATKV is veral nie ‘n uitgesproke ondersteuner van Standaardafrikaans nie. Hierdie instansie weerhou hom deurgaans van wat absoluut noodsaaklik vir die sinvolle voortbestaan van Afrikaans is, naamlik pleidooie en veldtogte vir groter taalsuiwerheid in Afrikaans. Sy polities korrekte strategie is om nie sy nuwe hoofsimpatiegroep, die bruin mense met hulle voorliefde vir hulle brouseltaal Kaaps, aanstoot te gee nie.

    Sedert Augustus 2013 is Karien Brits, wat ‘n magistergraad oor die Tswana-taal voltooi het, die ATKV se bestuurder van taalaangeleenthede. In ‘n radio-uitsending oor Afrikaans (30.09.2018) het Brits die indruk gewek dat sy polities selfs meer radikaal links as Gerda Odendaal is. [Oor hierdie radiogesprek, lees Leon Lemmer se reaksie onderaan sy rubriek oor die Afrikaner-Broederbond (Praag 23.09.2018). Oor Gerda Odendaal, lees die Lemmer-rubriek: “Gerda Odendaal oor die herstandaardisering van Afrikaans” (Praag 2.02.2014).]

    Danny Titus

    Titus het euwelstatus in Afrikanergeledere (bv Praag 7.10.2015 en 7.09.2017). Onlangs het hy dit gestand gedoen met sy uitlatings oor “Afrikaans: ‘n Visie vir 2030” (voortaan AV30 genoem) (Netwerk24, 5.11.2018). Die opskrif van die artikel is: “Moenie die verlede herhaal.” Dit impliseer dat die verlede sleg was, anders sou herhaling nie ongewens gewees het nie. “Suid-Afrikaners moet ophou om vyande van mekaar te maak.” Vredevors Titus beweer dít is wat AV30 doen. Hy noem dan twee kenmerke van die slegte verlede, wat uiteraard veral aan Afrikaners toegeskryf word: “die vergrype van apartheid” en die (onnodige) destydse waarskuwings oor “die Rooi Gevaar.” ‘n Ander destydse euwel is glo die ontmensliking weens die Veiligheidspolisie, die paswette en die NG Kerk, met as beweerde salige teenvoeters Nelson Mandela en ANC-terroriste.

    Toe Mandela in 1994 president word, het die Totale Aanslag van die Rooi Gevaar glo “‘n groot grap geword.” Die wesenlike kommunistiese aard van die ANC word hiermee deur een van die hoofamptenare van die ATKV – en daarby sy luidrugtigste aktivis – ontken. “Die derduisende troepies het gevra of alles nodig was.” Die veiligheidsmagte waaroor Titus hom so neerhalend uitlaat, is dieselfde mense waarvoor hy en sy medestudente destyds so skytbang was dat hulle begin weghardloop het as hulle gehoor het dat die polisie op pad na die UWK-kampus was.

    Ons moet glo nie vyande soek nie, al is dit presies wat Titus soos gebruiklik doen. “Die Mandela-era bly steeds die templaat vir talle Suid-Afrikaners oor hoe ons mekaar kon vind en die land uit sy moeras na goeie regering kon neem.” Die moeras van die blanke of Afrikaner se politieke bewind word hier gekontrasteer met die goeie regering van die ANC. Daar is in werklikheid redelike eenstemmigheid dat Suid-Afrika vóór 1994 heelwat beter regeer is as wat sedert 1994 die geval is. Die Mandela-era was oënskynlik beter as wat daarna gevolg het bloot omdat selfs die ANC nie dadelik alles kon verbrou wat sedert 1652 plaaslik opgebou is nie. Daar word graag beweer dat Mandela swart-wit versoening bevorder het. In werklikheid het Mandela bloot die verontwaardigde blankes probeer paai oor die hemelskreiende verraad van magsoorgawe pleks van die plegtig beloofde magsdeling.

    “Groot was my verbasing verlede week toe ek ‘n dokument [AV30] lees wat sê vir die Afrikaanse gemeenskap sedert 1994 is die ‘aanpassing om te beweeg vanaf die binnekring van mag na ‘n stand van bykans politieke magteloosheid, ingrypend en selfs traumaties.’” Die onderwerp moes uiteraard die Afrikanergemeenskap gewees het. Oor Afrikaners se trauma het ek reeds geskryf: “Kulturele trauma en die Afrikanerdom” (Praag 13.10.2018). Iemand soos Titus is sedert 1994 buitensporig bevoordeel, gevolglik put hy eerder vreugde en welvaart as trauma uit die nuwe Suid-Afrika. Dat Afrikaners gegrief oor die ANC-owerheid se miskenning van Afrikaans asook die agteruitgang van (ordentlike) Afrikaans is, skeel vir Titus blykbaar min.

    Een van Titus se besware teen AV30 is van ‘n kwantitatiewe aard. Soos die ANC so graag doen, verhef Titus kwantiteit bo kwaliteit. “Dit is natuurlik onsinnig, want die meeste Afrikaanssprekendes was nie in die binnekring van die mag nie. Die verwysing na die ingrypende en selfs traumatiese politieke magteloosheid is nie my indrukke van talle Afrikaner-organisasies, kollegas en vriende nie.” Wat Titus hier doen, is om die mengeltaal Kaaps sonder meer as Afrikaans te beskou, sodat dit kan volg dat die meerderheid Afrikaanssprekendes bruin is. Hy maak ook die skuif van Afrikaanse na Afrikaner-organisasies.

    Die ATKV wás vóór 1994 ‘n Afrikaner-organisasie wat Afrikaans, insluitende taalsuiwerheid, bevorder het. Die ATKV het weens transformasie ontaard in ‘n Afrikaanse sowel as nie-Afrikaanse organisasie wat taalsuiwerheid nooit openlik bevorder nie; eerder die brouseltaal Kaaps. Soortgelyke ontaarding is ook by ander eens Afrikaner- en Afrikaanse instansies waarneembaar, hoewel dikwels nie in dieselfde buitensporig oordrewe mate as by die ATKV nie.

    Ek vra my af: Behoort die ATKV nie eerlikheidshalwe die AHi se voorbeeld te volg deur sy naam te verander en Afrikaans daaruit weg te laat nie? Ek is in my siel oortuig dat die benaming Meertalige Multikulturele Vereniging (MMV) baie duideliker uitdrukking gee aan wat die ATKV sedert 1994 geword het: meertalig, bv Afrikaans en Kaaps; multikultureel, bv christelik en Moslem. Die letternaam MTMKV kan ook oorweeg word. Al is dit langer as MMV, het dit die voordeel dat MK daarin voorkom, wat kan help om die soort medeburgers te lok waarna enige egte ANC-gedienstige instansie behoort te streef.

    AV30 “praat verder van die ‘ingrypendheid van wegbeweeg vanaf die verlede en die eise wat elke dag bring, is so sterk en oorweldigend.’ Daar is nie kans om vorentoe te kyk vir die Afrikaanse taal se behoud en bevordering nie, aldus die dokument. Daarom dan ‘n nuwe visie, ‘n strategie en projekte. Liewe krismis! Wat van al die bestaande projekte? Wat ‘n terugwaartse stap. En dit nogal in die naam van Afrikaans. Die wegbeweeg van die verlede ingrypend? Terug na die vyandsbeelde?”

    Wat is dit wat aan Titus se getransformeerde siel knaag en hom so negatief stem oor ‘n opregte poging, soos AV30, om Afrikaans te bevorder? Myns insiens is die kern van Titus se misnoeë dat dit drie Afrikaanssprekende blankes is wat daardie dokument oor Afrikaans opgestel het. Aangesien die meerderheid Afrikaanssprekendes, volgens Titus se siening van Afrikaans, bruin is, moet bruines volgens sy insig vanselfsprekend by enige Afrikaansprojek betrek word. Die bruines moet verkieslik ook in die meerderheid wees, sodat die heil van Kaaps pleks van Standaardafrikaans gedien kan word; dus ‘n opset soos in die raad van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument: Naas die direkteur, Michael Jonas, “vyf bruin lede, een swarte, een Indiër en een blanke. Bruin mense oorheers die raad teen ‘n koers van ses uit nege” (Praag 12.08.2018). Daarby is die enigste blanke raadslid nie ‘n taalkundige nie, maar ‘n sosioloog en terselfdertyd ‘n militante ANC-aktivis. Myns insiens is dit die soort opset wat Titus vir Afrikaans verkies bo die drie blanke Afrikaanssprekendes wat AV30 opgestel het. Wat vir Titus ook onvergeeflik is, is dat Kaaps nie as die gesalfde toekoms van Afrikaans in AV30 opgehemel word nie. Trouens, Kaaps word nie eens genoem nie.

    Jaco Kirsten

    In sy boek, Maties en Afrikaans: ‘n Besondere verhouding, 1911-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, 261p, R150), skryf Pieter Kapp: “Leopold Scholtz se stelling dat vir bruin mense Afrikaans ‘n instrument is, maar vir Afrikaners ‘n deel van hulle identiteit, is iets wat nie geïgnoreer kan word nie” (p 186). Hiervolgens is Afrikaans vir Titus bloot iets wat soms bruikbaar kan wees, maar andersins opsioneel is, bv as skoolonderrigmedium vir sy kinders. Vir Afrikaners, daarenteen, is Afrikaans ‘n noodsaaklike deel van hulle identiteit; myns insiens die kern van hulle kultuur. Om hierdie rede is daar baie groter erns en opregte besorgdheid oor Afrikaans by Afrikaners as by bruin mense.

    Kapp noem: “Die bruin middelklas verengels vinnig” (186). In die AV30-dokument (p 4) word die “vinnige verengesing van die bruin middelklas” ook genoem. Kapp skryf verder: “Min bruin Afrikaanssprekendes is bereid om in die openbaar ongekwalifiseerd standpunt vir Afrikaans in te neem” (186). Bruines maak egter alewig aanspraak op die reg om by alles betrek te word wat met Afrikaans te make het. As blankes dan besorgdheid oor die stand en toekoms van Afrikaans uitspreek, is die kenmerkende reaksie uit bruin geledere dat alles wel met Afrikaans is. Dit geskied in die bruines se klimaat van die opsionaliteit/ontbeerlikheid/versaakbaarheid van Afrikaans en natuurlik ook omdat die bruin elite die ANC as bevryders verheerlik, wat insluit bevryding van Afrikaners se politieke mag asook die prominensie van (ordentlike) Afrikaans.

    Jaco Kirsten

    Dit bring my by die joernalis, Jaco Kirsten. “Tydens Kirsten se optrede op die Woordfees [in Stellenbosch in 2010] het ‘n bruin joernalis hom dit verkwalik dat hy gesê het dat Engafrikaans [bv Kaaps] hom grief. Dit impliseer [glo] dat suiwer Afrikaans diskriminerend is en deur Afrikaners gebruik word om hul wit bevoorregting te verskans” (186). Dit is die soort substansielose, retoriese twak waarmee ‘n mens deesdae om iedere hoek en draai gekonfronteer word.

    Kirsten antwoord: “Wie se skuld is dit dat die aktiviste vir Afrikaans tans oorwegend uit wittes bestaan? Is dit Afrikaners se skuld of diegene s’n wie se vooroordeel opregte bedoelings verdag maak? As mense se agterdog (of is dit afkeer?) jeens Afrikaners groter as hul liefde vir Afrikaans is, moet mens jouself afvra of sulke mense nie self ‘n soort kulturele apartheid wil bevorder nie. Asof hulle ‘n taal die rug sal toekeer eerder as om hande te vat met Afrikaners. Kulturele spiteful-geit, enigiemand? Ek wens opreg dat ‘n paar pro-Afrikaanse bruin kommentators in die openbaar sal vra: ‘Hoe kan ek ‘n bydrae lewer?’ In plaas van: ‘Ag, dis al weer die Boere wat kerm,’ of die al hoe meer verdagte: ‘Dis eintlik ons taal!’” (186-187).

    Dit is veral die Afrikaanstaalkundige, Christo van Rensburg (1938-2018), wat sedertdien nuwe stukrag gegee het aan die versinsel dat bruin mense Afrikaans geskep het. Ek moet Van Rensburg se jongste boek nog bespreek: Van Afrikaans gepraat (Pretoria: Lapa Uitgewers, 2018, 155p, R250). Mense soos Danny Titus en Christo van der Rheede word na een Afrikaansbyeenkoms na die ander genooi om “saam te praat” oor Afrikaans asof hulle Afrikaanslojaal is en gesaghebbend tot die gesprekke kan bydra. In werklikheid het hulle doelbewus verseker dat hulle kinders Engelse skole bywoon. Ek noem hulle en ander diesulkes valse profete van Afrikaans. Vir Afrikaans is daar geen heil te vinde as hierdie soort meelopers betrek word nie. Uit wat hier bo oor Titus se artikel gesê is, is dit baie duidelik dat hy, wat AV30 betref, besig met boikottaktiek is; iets wat so kenmerkend van die politiek van bruines in veral die jare tagtig was.

    Ander reaksies

    Voordat ek die AV30-dokument in besonderhede bespreek, gee ek ‘n aanduiding van die ander reaksies. AV30 is ‘n uitvloeisel van ‘n beraad van Afrikaanse instansies wat in 2017 plaasgevind het. Die AV30-gespreksdokument, gedateer 1 September, is vroeër vanjaar op die internet gepubliseer. Dit is aan die begin van November in Clubview tydens ‘n opvolgbyeenkoms van Afrikaanse instansies bespreek. Wat ontstellend is, is die geringe belangstelling wat die AV30-dokument en hierdie byeenkoms ontlok het. Min nabetragting kan op die internet of elders opgespoor word. Afrikaans as sodanig wek deesdae kommerwekkend min belangstelling in die hoofstroom-inligtingsmedia. Hou gerus dop hoe bitter min berigte oor Afrikaans en nog minder reaksies daar op Netwerk24 is. Wat was die reaksie van die Afrikaanse koerante op AV30? “Ek hou my doof, ek hoor niks, ek hou my stom, ek maak my mond nie oop nie” (Psalms 38:14).

    Tydens die Clubview-byeenkoms is tot die gevolgtrekking gekom dat daar slegs in drie van die nege provinsies, naamlik die Wes-Kaap, Noord-Kaap en Gauteng, ‘n groot genoeg konsentrasie van Afrikaanssprekendes is om die oorlewing van Afrikaans aldaar as ‘n realistiese moontlikheid te beskou. Die oorlewing van Afrikaanse skole kan deur privatisering moontlik gemaak word. Afrikaanse skole word nie en sal na verwagting ook nie deur die owerheid bevorder word nie. In hierdie verband is na Namibië verwys, waar die staatskole verengels het en daar min privaat Afrikaansskole voortbestaan.

    Die ANC-bewind word tereg gekarakteriseer as sosialistiese staatsnasionalisme. Uit hierdie oord kan geen steun vir Afrikaans verwag word nie. Die ANC-regering is so ondoeltreffend dat hy nie eens in die basiese behoeftes van sy ondersteuners voorsien nie. Afrikaners as nie-ondersteuners van die ANC is dus op eie inisiatief en privaat hulpbronne aangewese vir wat hulle ten behoewe van mede-Afrikaners en Afrikaans wil vermag.

    Hierdie gevolgtrekkings onderskryf wat in die AV30-dokument (p 9) staan: “Enige formele staatshulp of staatsfinansiering aan Afrikaanse taal- en kultuurgebaseerde openbare instellings soos skole, aftreeoorde, verenigings en klubs sal die uitsondering of heeltemal afwesig wees” en op bladsy 10: “Gemeenskappe sal toenemend na hul eie belange in hul woonbuurt of dorp moet omsien.”

    AV30-dokument

    Die AV30-dokument is deur Bertus de Villiers, Deon Geldenhuys en Heinrich Matthee opgestel. Die teks en illustrasies beslaan 16 bladsye. Albei Titus se aanhalings kom van die eerste bladsy en nie een van die twee is akkurate weergawes nie. Baie van die inligting in AV30 het nie direk met Afrikaans te make nie en dien veel eerder as agtergrond of breër konteks. Besware wat geopper kan word, is eerstens dat nie omskryf word wat onder Afrikaans verstaan word nie. Dit is myns insiens noodsaaklik dat die brouseltaal Kaaps uitgesluit word omdat daar geen heil te vinde is in ‘n stryd om die behoud van ‘n taal wat nie duidelik van Engels onderskei kan word nie. ‘n Noodlottige gevolg is dat die noodsaaklikheid van suiwer(der) Afrikaans glad nie in AV30 genoem word nie. Geen pleidooi vir taalsuiwerheid word gelewer nie terwyl dit noodsaaklik is dat Afrikaans uit eie reg, dus as wesenlik ‘n nie-Engelse taal, naas Engels moet voortbestaan.

    In AV30 word die potpourri/mengelmoes-benadering van nóg vis nóg vlees gevolg: “Die breë Afrikaanse taal- en kultuurgemeenskap bestaan uit verskeie subgroeperinge aangesien Afrikaans een taal is met vele subkultuurgemeenskappe. Vanweë die historiese uniekheid van die Afrikaanse taal en kultuur is daar ‘n wye verskeidenheid groepe wat elk ‘n eiesoortige bydrae tot die Afrikaanse taal en kultuur maak – byvoorbeeld die Kaapse Klopse, kunstefeeste, AfriForum, Orania en die ATKV se unieke bydraes. Die Afrikaanse taal en kultuur is ‘n model van veelheid eerder as eenheid. ‘n Pragmatiese benadering kan meebring dat verskeie Afrikaanse taal- en kultuurbelangegroepe uit verskeie gedeeltes van die land hul prioriteite rondom die Afrikaanse taal en kultuur kan ontwikkel en nastreef” (p 11). Hierteenoor kan gestel word: Eenheid eerder as verskeidenheid bevorder mag; ook in die geval van ‘n taal wat in ‘n bose omgewing deur ondergang bedreig word.

    Tweedens is daar die afgewisselde gebruik van “Afrikaanse” en “Afrikaner-” wat die teks blootstel aan die die soort kritiek wat deur Titus uitgespreek is. Afrikaanse kultuur (in soverre daar so iets is) is meer omvattend as Afrikanerkultuur. Dit kan nie sonder meer aangeneem word dat alle lede van die Afrikaanse kultuur so vreedsaam sal saamleef en saamwerk soos lede van Afrikanerkultuur nie. Daar word in AV30 ‘n eendersheid en harmonie veronderstel wat nie (noodwendig) daar is nie. Veral onder die bruin elite is Afrikaans nie so ‘n belangrike faktor dat dit politieke verskille sal oorbrug en hulle tot “hande vat” met blankes sal aanspoor nie. In AV30 word ‘n ander en myns insiens onrealitiese standpunt gehuldig: “Alhoewel daar verskillende groeperinge binne die algemene Afrikaanssprekende gemeenskap is, moet Afrikaans as ‘n samebindende faktor gebruik word terwyl na verskillende behoeftes omgesien kan word” (p 11).

    Wat in die stryd om die behoud van Afrikaans aanvaar moet word, is dat Afrikaners nie op ondersteuning van enersyds die ANC-regering en andersyds bruin mense (veral die elite) kan staatmaak nie. In die konteks van die AV30-dokument sou dit klaarblyklik hoogs funksioneel wees om eeder die term Afrikaner sonder voorbehoude te gebruik en liewer Afrikaners en Standaardafrikaans as uitgangspunte te aanvaar. Dan word ‘n verskerpte fokus en konkreter resultate moontlik.

    Die teks begin met die korrekte waarneming dat die land/inwoners in ‘n oorgangsproses verkeer. Van ‘n suksesvolle land wat ‘n sterk Europese aanskyn/inslag gehad het, word sedert 1994 fluks gevorder na die droewige status van ‘n onmiskenbaar tipiese Afrika-land. Swart oorheersing/”supremacism” is nie in die belang van die land en die meeste van sy inwoners nie. “Geeneen kan met enige akkuraatheid voorspel waarheen die proses vir die Afrikaanse taal en kutuurgemeenskappe lei nie” (p 1). Wat myns insiens met stelligheid gesê kan word, is dat die blankes, insluitende die Afrikaners en daarmee saam Afrikaans, tot agteruitgang en uiteindelike vernietiging gedoem is tensy doeltreffende stappe sonder versuim gedoen word.

    “Die kern van Visie 2030 is om by te dra tot ‘n gesprek oor ‘n volhoubare toekoms vir die Afrikaanse taal en kultuur, oftewel die versekering van taal- en kulturele vryheid wat mense toelaat om hul taal te kies en te benut en hul kultuur te ontwikkel om sodoende ‘n lewe te lei wat hulle verkies” (p 1). Daar is geen rede om aan die opregte bedoelings van die opstellers te twyfel nie. ‘n Eerlike poging word aangewend om Afrikaans te bevorder. Die uitkoms is gebrekkig, maar dit is baie makliker om die opstellers te kritiseer, soos Titus doen, as om met beter voorstelle vorendag te kom.

    Die kernprobleem is die onverkwiklike situasie waarin Afrikaners hulle, sonder hulle eie toedoen, sedert 1994 bevind. Die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief en verwerplik en saboteer in groot mate pogings om binne hierdie opset ‘n beter bedeling vir Afrikaners en Afrikaans te bewerkstellig. In hierdie stelsel is die enigste heilsame weg blykbaar groter militantheid; om duidelik, kragdadig en konfronterend/hardegat (eerder as versoenend/paaiend) die Afrikaner se saak te stel en op resultate aan te dring; dus om te eis waarop ons geregtig is. Maar omdat die land op ‘n grondig verkeerde en dwase grondslag funksioneer, lê die uiteindelike heil vir Afrikaners buite hierdie stelsel, bv in selfbeskikking in ‘n eie tuisland.

    Daar is te veel tekens van politieke byderwetsheid in AV30. In die laaste paragraaf op bladsy 1 is daar ‘n kniebuiging na feminisme, “In haar verskeidenheid”, en op bladsy 3, “in haar breedste”, pleks van “in sy verskeidenheid/breedste.” ‘n Nie-politieke, inklusiewe benadering (“die breedste moontlike spektrum” – p 1) word nagestreef, wat in die praktyk reeds telkens as nutteloos vir Afrikaans bewys is. Die opstellers poog selfs om die “historiese verdeeldheid binne die Afrikaanse gemeenskap te oorbrug” (p 1) deur die modieuse breë weg van inklusiwiteit te bewandel. Dit is fataal, soos later blyk: “Die bevordering en ontwikkeling van Afrikaans as spreek- en onderrigtaal vereis inklusiwiteit” (p 11). Dit word nie van Engels vereis nie. Waarom dan van Afrikaans? Afrikaans kan eksklusief ontwikkel word, veral wat betref die grootste moontlik onafhanklikheid van Engels. Aan tale wat in groter mate aan Afrikaans verwant is, soos Nederlands en Duits, kan, soos voorheen, na goeddunke, met die oog op oorname of aanpassing, ontleen word.

    “Visie 2030 rus op twee pilare. Eerstens berus dit op internasionale ervarings wat die erkenning en beskerming van taal- en kultuurgroepe se regte betref en tweedens moet dit vir die verskillende gemeenskappe wat hulle met die Afrikaanse taal- en kultuurgemeenskap vereenselwig prakties en finansieel haalbaar wees … Visie 2030 is dus daarop gemik om ‘n breë visie te ontwikkel wat hopelik algemene steun onder Afrikanerorganisasies, Afrikaanssprekendes en Afrikaanse belanghebbendes kan genereer ongeag hul politieke oortuigings” (p 2). Amptelike internasionale regte, bv minderheidsregte, word egter nie in die ná-1994 Suid-Afrikaanse konstitusionele oerwoud erken nie. Die net word inklusiwiteitshalwe ook so wyd gespan dat sinvolle resultate kwalik behaal kan word. Die ATKV en Praag kan nie in dieselfde keurslyf gedruk word nie. Eersgenoemde is op die breë weg na die verderf terwyl laasgenoemde op die smalle weg na uitmuntendheid is. By AV30 is ‘n minder ambisieuse benadering wenslik deur eerder op onmiskenbaar Afrikaner- en (Standaard)Afrikaanse belange te konsentreer.

    Op bladsy 3 toon die samestellers heldere insig in wat die 1990/94-ramp vir Afrikaners en Afrikaans meegebring het (maar let op die steurende afwisseling van “Afrikaanse … kultuur” – te breed – en “Afrikaners”): “Daar is ongetwyfeld ‘n persepsie van uitgesluit word, van onsimpatiekheid en selfs vyandigheid teenoor die Afrikaanse taal en kultuur, en ‘n gevoel dat die waardes waarvoor Afrikaners staan, telkens geminag word. Ons besef dat Visie 2030 nie die politieke klimaat kan verander nie, maar dit kan wel ‘n basis bied vir gemeenskappe om na hul eie behoeftes om te sien ter bevordering van die Afrikaanse taal en kultuur. Ons vertrou dat Visie 2030 hoop en fokus kan bied aan almal wat Afrikaans as hul taal van keuse praat en wat deel voel van die Afrikaanse kultuurgemeenskap.” Daar word dus gepoog om die beste van ‘n slegte saak te maak, wat (prysenswaardige) moed en selfs ‘n mate van optimisme weerspieël.

    “Visie 2030 is nie daarop gemik om die Afrikaanse taal en kultuur in opposisie tot ‘n nasionale patriotisme en liefde vir Suid-Afrika te ontwikkel nie” (p 3). Inklusiwiteit word hier dermate aan die orde gestel dat dit selfs by Titus guns sal vind. Ons word aangesê om patrioties en lief vir die nuwe Suid-Afrika te wees al is dit vir Afrikaners onmoontlik. Die opsie van ‘n eie tuisland vir die vrye uitlewing van Afrikanerkultuur word glad nie ter sprake gebring nie. Die Afrikaner is glo “onlosmaaklik deel … van Suid-Afrika … [en] die kontinent van Afrika” (p 3).

    “Die moderne wêreldtendens is juis dat state ‘n gemeenskaplike patriotisme bevorder deur taal- en kultuurverskeidenheid te erken … Die erkenning van taal- en kultuur-uniekheid is … ‘n basis om gesamentlike patriotisme te bevorder” (p 3). Maar dit is tog baie duidelik dat die ANC-regering Afrikaans en alles wat met Afrikanerkultuur te make het, minag, gevolglik is dit misplaas om patriotisme en liefde vir die nuwe Suid-Afrika van Afrikaners te verwag. Afrikaners word “ware Afrikane” genoem terwyl Tuisland-Afrikaners hulle nie noodwendig aan Afrika gebonde voel nie. Dit kan vir Afrikaners hoogs bevrydend wees om as etniese groep op ‘n ander kontinent in herwonne vryheid wortel te skiet.

    Op bladsy 5 staan: “Die politieke dinamika van die staat is tans nie dié van ‘n gesonde demokrasie nie.” Ons sit met “‘n de facto-eenpartyregering.” In werklikheid is hierdie “demokrasie” fundamenteel ‘n misbaksel. “Daar is wel goeie tekens in die onafhanklikheid van die media.” In die hoofstroom sing almal egter die deuntjie van politieke korrektheid en kulturele marxisme. Daar is glo ook gevalle van “robuustheid van die regbank te sien” maar dan word dit tereg dadelik soos volg gekwalifiseer: “Die regbank was tot dusver nie in die algemeen simpatiek teenoor die behoeftes van taal- en kultuurgemeenskappe nie. Afrikaanssprekendes sal toenemend op hul eie vindingrykheid en hulpbronne aangewese moet wees om hul taal en kultuur in die privaat milieu te bevorder en kan nie berus op politieke steun nie” (p 5).

    Op bladsy 11 word gepoog om informele selfbeskikking (maar nie daadwerklike/statutêre outonomie of ‘n Afrikaner-tuisland nie) as ‘n moontlikheid voor te hou. Weer word die (ydele) hoop op internasionale voorbeelde gevestig, terwyl ander maatstawwe in Afrika en veral die nuwe Suid-Afrika geld. Byvoorbeeld, rassediskriminasie, raskwotas en onteiening sonder vergoeding word as algemeen geldige en aanvaarde praktyk ten koste van blankes gepropageer en gewetenloos toegepas. Die sosiale ingenieurswese van die ANC waarvolgens blanke gemeenskappe, bv hulle woongebiede en inrigtings soos skole, tot multikulturaliteit gerysmier word, word glad nie afdoende in AV30 in ag geneem nie.

    “‘n Vorm van formele outonome ‘regering’ vir die Afrikaanse gemeenskap of ‘selfbeskikking’ in ‘n formele sin van die woord in 2030 lyk tans onwaarskynlik en die klem sal waarskynlik val op privaat inisiatiewe en die werksaamhede van nie-regeringsorganisasies. Dit is waarskynlik dat Afrikaners en/of ander Afrikaanse gemeenskappe wat belangstel in die praktyk groeiende selfbestuur deur hul gemeenskapsorganisasies sal geniet – of dit nou amptelik erken word, polities aanvaar word of bloot ‘n werklikheid is wat gevestig is. Dit bly egter ‘n moontlikheid (en hoop) dat die grondwetlike beloftes van artikels 185(1)(c)* en 235** ten opsigte van gemeenskapsrade in die Wes-kaap of in ander dele van die land prakties beslag sal kan kry. Daar is veelvoudige internasionale voorbeelde waar taal- en kultuurgemeenskappe informele magte bekom om na hul taal- en kultuurerfenis om te sien. Selfs indien formele gemeenskapsrade nie opgerig word nie, kan die Afrikaanse gemeenskap by wyse van informele plaaslike komitees en verenigings na hul eie taal- en kultuurbelange omsien en in die proses selfs dienste aan die breë plaaslike gemeenskap verskaf. Internasionale gevallestudies bewys hoe self-inisiatief bevorderlik is vir taal- en kulturele oorlewing en ontwikkeling. Verskillende plaaslike gemeenskappe kan met mekaar saamwerk; hulpbronne en fasiliteite deel; en hul eie leefomstandighede verbeter” (p 11). Blankes word reeds toegelaat om soms op eie inisiatief bv paaie te herstel en vullis te verwyder omdat die onbekwame en korrupte owerhede versuim om dit te doen. Dit is heel moontlik die enigste soort “selfbeskikking” wat aan die blankes gegun sal word: om ter wille van (veral) die ander op te offer deur (gedwee en gratis) diensbaar te wees.

    [* Artikel 185(1)(c): “to recommend the establishment or recognition, in accordance with national legislation, of a cultural or other council or councils for a community or communities in South Africa.”

    ** Artikel 235: “The right of the South African people as a whole to self-determination as manifested in this Constitution, does not preclude within the framework of this right, recognition of the notion of the right of self-dermination of any community sharing a common cultural and language heritage, within a territorial entity in the Republic or in any other way, determined by national legislation.”]

    Wat AV30 voorsien en bepleit, is selfgefinansierde Afrikaanse kleuter-, laer-, sekondêre en hoërskole (p 13) terwyl ek dink dat sterker druk op die ANC-regering geplaas behoort te word vir genoeg sulke staatsgefinansierde Afrikaanse skole in ruil vir die reuse belastingbydrae wat Afrikaners teen wil en dank lewer. Dit geld ook vir tersiêre onderwys, bv universiteite, wat glad te geredelik toegelaat word om te verengels, met misleide, verloopte Afrikaanssprekende blankes wat die voortou in die onderploeging van Afrikaans neem. Hierdie elemente op eens Afrikaanskampusse word glad nie genoegsaam verguis en gestigmatiseer nie. Daar word in AV30 voorgestel dat sakelui verblyfgeriewe vir bv Afrikaanse leerlinge en studente op ‘n kommersiële grondslag voorsien (p 14). Eksklusief blanke of Afrikaanse koshuise, ouetehuise, ens, word egter nie deur die ANC-regering geduld nie. Verpligte rasse- en taalintegrasie (nie uitsluitlik wit en nie uitsluitlik Afrikaans) word afgedwing. Daar is in AV30 nie genoeg tekens van ‘n duidelik besef van die fundamentele boosheid van die ANC nie.

    Daar is glo “meriete om ‘n nasionale Afrikaanse forum te skep waar organisasies en verenigings ten minste jaarliks met mekaar gesels; mekaar ondersteun en bemoedig; kennis uitruil; projekte bespreek, uitstallings hou; uitvoerings aanbied; ensovoorts. ‘n Afrikaanse forum kan selfs saamval met taal- en kunstefeeste wat in streke aangebied word. Die Afrikaanse Taalraad [ATR] kan byvoorbeeld so ‘n funksie vervul” (p 15). Dat AV30 hom daarvan weerhou van die stigting van nog ‘n Afrikaansinstansie aan te beveel, word verwelkom. Om vertroue in die ATR te stel om die funksie van ‘n nasionale Afrikaanse forum te vervul, is egter om ‘n uiters flou perd op te saal.* Wat Afrikaans broodnodig het, is minder maar beter liggame; dus gesuiwerde Afrikaansinstansies. Byvoorbeeld, die ATKV kan ‘n positiewe rol vir Afrikaans en Afrikaners vervul mits hy hergetransformeer word tot die soort instansie wat hy eens was. Daar is tans nie ‘n enkele Afrikaansinstansie wat ‘n veldtog vir taalsuiwerheid voer nie. By hulle almal weeg politieke oorwegings swaarder as die belange van Afrikaans. Polities korrek word nie beswaar teen geradbraakte, Engelsbesoedelde “Afrikaans”, bv Kaaps, gemaak nie omdat dit veral bruin sprekers aanstoot kan gee. ‘n Gesuiwerde Afrikaansinstansie sou eenvoudig van alle Afrikaanssprekers vereis/verwag om Afrikaans so suiwer moontlik te praat en te skryf.

    [* Die Afrikanerbond het kommer “uitgespreek oor die feit dat die Afrikaanse Taalraad nie altyd die voorvegter vir Afrikaans is nie … dat van die standpunte soms polities korrek is, sonder dat die belang van Afrikaans bevorder word” (OJO Ferreira, Broederskap: Eeufeesgeskiedenis van die Afrikaner-Broederbond en die Afrikanerbond, 1918-2018, Randburg: Die Afrikanerbond, 2018, p 224 – Praag 23.09.2018). Hierdie kritiek is veral toepaslik op die ATR se oorentoesiastiese bevordering van Kaaps eerder as Standaardafrikaans.]

    “Indien ‘n duidelike visie vir 2030 ontwikkel word, kan die Afrikaanse gemeenskap met die regering in gesprek tree om ‘n kultuurakkoord – ‘n kontrak, ‘n verbintenis – te sluit. Die oogmerk van so ‘n kultuurakkoord is enersyds om die Afrikaanse gemeenskap se landsgebondenheid aan en patriotisme vir Suid-Afrika te bevestig en andersyds om regeringsteun en -begrip te kry vir Visie 2030 en die operasionalisering van aspekte van die Grondwet wat dormant gebly het. Een van die oogmerke van die kultuurakkoord kan wees om praktiese beslag te gee aan artikels 185 en 235 van die Grondwet en om die informele aard van selfregering en die voordele daarvan te erken. Die kultuurakkoord kan ook as basis dien vir ‘n jaarlikse finansiële bydrae deur die regering aan Afrikaanse onderwys en ander gemeenskapsdienste wat andersins deur die regering gelewer sou moes word” (p 15).

    Hiermee word erkenning aan die ANC-regering gegee terwyl my standpunt is dat die blanke kiesers nooit tot politieke magsoorgawe ingestem het nie. In hierdie sin is die ná-1994-regering onwettig. Daar kan geredeneer word dat al is die ANC-regering nie de jure nie, dit de facto is en dat ons daarom maar vir lief moet neem om dit as ‘n magsfaktor te erken. AV30 is waarskynlik ooroptimisties oor die moontlikheid om ‘n kultuurakkoord met die regering aan te gaan. Of die ANC daartoe instem of nie, het die geskiedenis bewys dat die ANC hom nie noodwendig steur aan wat ook al met wie ook al ooreengekom is nie. Tydens wat eufemisties “die oorgangsproses” (1990/4) genoem word (eintlik die ondergangsproses van die blanke bewind en die land), is by meer as een geleentheid ‘n akkoord met die ANC aangegaan waarvolgens hy sy geweld sou opskort. Die ANC is egter toegelaat om vol te hou om onverminderd geweld te pleeg (sy “People’s War”) en terselfdertyd met grondwetlike onderhandelinge voort te gaan. Dit sou goed en reg wees as Afrikaners die koste van bv privaat Afrikaansonderwys van die staat terugeis. As belastingbetalers is hulle immers op Afrikaans-staatsonderwys geregtig maar hulle word dit grootliks en daarby toenemend ontsê. Daar was egter al talle pogings om bv die reuse bedrae wat instansies en individue aan veiligheid bestee van die hoogs ondoeltreffende owerheid terug te eis, maar sonder enige sukses. Ten behoewe van Afrikaans sal seker nie beter gevaar word nie.

    Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) is op 14 Augustus 1875 in die Paarl gestig. Al hoe meer mense huldig 14 Augustus as Afrikaansdag. AV30 is te polities byderwets om dit voor te stel, maar Afrikaners as bedreigde etniese groep behoort terselfdertyd ook Afrikanerdag te vier. Ons kan dan drink op die gesondheid van die Afrikaner. Hy het dit nodig.

  • Suidpunt: Ek is nou klaar met Afrikaanse tydskrifte

    Suidpunt: Ek is nou klaar met Afrikaanse tydskrifte

    Dis al diep in Aprilmaand en ek is besig om my boekrak en kartonbokse te takel. Tydskrifte en boeke word sorgvuldig krities bekyk, resorteer en sorteer: herwinningsak, biblioteek, antikwariaat of vriende/familie?

    Daar is ‘n tyd om te kom, ‘n tyd om te gaan: my sin vir Afrikaanse tydskrifte is nou op.

    DIE AANLOOP

    Die eerste wat onder my weggeehamer beland is die Taalgenoot. Hulle kry my suster. Sy het daarvoor gevra.

    Die Taalgenote het ek by my haarkapster op die dorp gekoop. Haar bejaarde vader [nou in sy saliger rus] was tot sy dood lid van die ATKV. Hy het die kwartaallikse tydskrif gereeld na sy dogter gebring. En sy het die kopie weer vir my gegee. Al om die 70 dae+ wanneer ek daar ‘n draai maak. En, soos mens maar is, wil jy ook niks verniet hê nie. Hulle het ook die geld nodig. Vir brood en so. Op daardie stadium het ek weer die leesstof benodig, omrede die Afrikaanse kultuurwêreld daarin bespreek is [soos resensies, agter-die-skerms-kyke, nuwe genres, die stand van vertaling, boekverkope, ens.]. Die universiteit het geen nuwe eksemplaar meer aangekoop nie (mens wonder seker hoekom?). Om buitendien ‘n fotostaat by die universiteit aan te vra van ouer kopieë is ‘n omslagtige en tydrowende marteling – dan moet die tydskrif maar liewer in my besit wees.

    Om dieselfde rede het ek ‘n ander hopie leesstof gekoop; die Tydskrif vir Letterkunde uit 1988 tot 1990. Hul geskiedenis loop terug na Mosselbaai. Ek weet nie of dit net ‘n Hartenbos-Mosselbaai-ding is nie, nè, maar met ons het die inwoners vreeslik geselserig geraak. Hulle vis ongemerk uit oor jou agtergrond, waar jy bly, wat jou beroep is, kyk ongemerk waar pappie se motor staan; maar jy steur jou nie daaraan nie, want jy is in ‘n vakansiebui. En dis immers “Suid-Kaapse vriendelikheid”. Die goeie ou waardes, dink jy nog. Nou kyk, met my moeder het dit by ‘n haarsalon gebeur, en met my by ‘n boekekraampie. Die prys is by die haarkapster so taks opgestoot (nadat die hare reeds gekap en die prys voorheen afgespreek is!), en ek, as verleë student, moes R300,00 vir 10 papierdun tydskriffies opdok by ‘n boekekraampie [van tweedehandse boeke] wat boonop vir liefdadigheid geskenk is! Die ou boekekraamvrou het so ‘n regte steekbaard gehad; die ou heks van Endor uit die Kinderbybel in lewende lywe. Van die boeke wat ek toe koop sê sy sommer die prys wat voorin staan is verkeerd en maak dit hoër. Dis mos Boerebedrog!

    Vandag is ek spyt ek het nie summier op my hakke omgedraai en uitgeloop nie [as onderhandelingstaktiek om die prys te laat daal]. Maar hei, jy is verleë, jy het die goed nodig vir jou studies. Die Wet van Transvaal geld ook hier onder in die Kaap. Ek begin al meer dink Afrikaners is daarop uit om mekaar te bedonder en uit te roei.

    Die teerling is gewerp: na die biblioteek toe met julle.

    ‘n Ander hopie, die De Kat-tydskrifte, het ek by die biblioteek teen R1,00 stuk gekoop. Hulle toekoms is nog duister.

    Nou terwyl ek op 10 April besig was om deur die tydskrifte vir oulaas na inligting te sif, kom ek af op ‘n lesing van Hennie Aucamp.

    Hy praat oor alles en nog wat. Daarin trek hy te velde teen enige sensuur, ook kommunistiese boeke wat verbrand of verban word [hy praat van ‘Anna Seeghers’ en ‘Lion Feuchtwanger’ wat ‘gelukkig’ nog gelees word – name waarvan ek nog nooit gehoor het nie. Is dit ‘naamsmousery’?].

    Maar hy bepleit ook vir ‘n vryer ontdekkingstyd in die laerskool en later. Kinders moet Nederlands speel-speel op laerskool kry met heerlike avontuurverhale; kinders moet toegelaat word om Rooi Jan-, Tarzan– en Keurboslaanboeke te lees en te geniet (en onderwysers moet hul bek daaroor hou), anders grens dit aan indoktrinering en permanente vervreemding van die letterkunde. Hy dink glad nie seunskinders sal “‘n trek na hoogs verfynde styl in hul laerskooljare” hê nie. [Eintlik probeer hy net sê: laat hulle soveel van hierdie verstrooiingsliteratuur lees totdat hulle genoeg daarvan gehad het. En klaar is met die dinge van ‘n kind.]

    Hy vra hom af of die Afrikaanse letterkunde ruim genoeg is om te voorsien in die behoeftes van mense wat Afrikaans lees, soos Afrikaans-, Engels- of Duitssprekendes, maar ook Xhosa- en Zoeloesprekendes.

    In dieselfde troonrede vra hy egter terselfdertyd groot asseblief dat Afrikaans aangevul moet word met vertalings, want aai, “[o]ns kan dit nie bekostig om geslag na geslag leerlinge op die skraal dieet van nostalgie groot te maak nie.” […] “Kan die Engelsman ooit respek vir die Afrikaanse boek ontwikkel as hy ruggraatlose storietjies voorgeskryf kry? Gee vir hom Raka, sê ek, dat hy kan voel: dis die moeite werd om hierdie teks te verower, want dit is groots gedink” (p.32).

    En dan, die volgende paragrawe (p. 33):

    Wat vertalings betref, het Afrikaans oor die afgelope dekades bestendig agteruitgeboer. Die populêre tydskrifte van my jeug, Die Huisgenoot, Die Naweek, Die Huisvrou en Die Brandwag het hul ontspanningstaak ruimer gesien as die hedendaagse tydskrif. Hulle het gereeld vertalings geplaas uit Duits, Frans, Sweeds, Noorweegs, Italiaans. Ek het De Maupassant, Deledda en Pirandello in my laerskooljare leer ken in populêre Afrikaanse tydskrifte. Dit het ‘n spontane absorbering van letterkunde beteken. Op grond van tydskrif-vertalings het ek en my suster vertalings begin koop met ons spaargeld, want ons het gevoel: hier is dinge wat ons ánders, várser, na die wêreld laat kyk. Wie vroeg genoeg wêreldletterkunde ontdek, sal die lewe nooit weer met die oogklappe van kleinburgerlikheid kan aankyk nie. Dalk is dit die grootste euwel van ons tyd: dat daar te veel van alles beskikbaar is; ook leesstof. Die kans dat jy die goeie ding kan misloop, is nou soveel sterker. Want waar sal jy die goeie ding soek? Nie meer in populêre tydskrifte nie. Die draers van populêre kultuur, soos Die Huisgenoot en Rooi Rose, probeer alles vermy wat na elitisme sweem.

    Vertalings is nou tot letterkundige tydskrifte verban. Het Volk sal nie meer aan buitelandse kieme blootgestel word nie. Het Volk sal kragtig gedy op ‘n roomys-en-roomkoekdieet. Wat ‘n ironie: dat tegnologie – die tydskrif, T.V., video’s, – ‘n laer om ons begin trek wat ons visie versper. Want ons kyk ons vas teen uiterlikhede: teen Dallas en die Britse Vorstehuis.

    Volgende blad:

    Maar waar, o waar, moet die stem van die Afrikaanse kritikus vandag opklink? Standpunte is opgedoek, wat vir my die treurigste voorbeeld bly van ‘n kultuur wat homself verraai het.

    Hy gaan op dieselfde bladsy dan behoorlik te kere oor kritici wat in dagblaaie publiseer, weens ‘n gebrek aan ruimte in literêre tydskrifte, glo hy. Die meeste akademici is skynbaar bitter moeilik te speen van die allerjongste literêre –ismes en hul geskriffies is gewoonlik bo die gemiddelde leser se jakkals.

    En dan, uiteindelik, die volgende relaas (p. 37):

    Maar die Afrikaanse tydskrif – op De Kat na – sien sy kultuurverpligting teenoor Afrikaans nie meer in so ‘n ernstige lig nie. Ek dink hier spesifiek aan Die Huisgenoot en die Sarie.  Die Sarie kondig nou, o, so Amerikaans, boeke aan: ‘n foto van ‘n boekomslag, ‘n paar sentimeter teks, en daarmee basta. En eenmaal, in geseënder tye, het Rykie van Reenen, onder die skuilnaam Elizabeth Tradoux, kolomme geskryf in Sarie oor die jongste Opperman en Van Wyk Louw, in toeganklike Boere-Afrikaans, en só die ”groot kanonne” met gemak aan haar lesers verkoop.

    Praat jy met tydskrifredaksielede oor die vervlakking wat hul tydskrifte ondergaan het, kyk hulle jou meewarig aan. ”Die tye waarvan jý praat, is vir altyd verby”, sê hulle dan, ”ons gee die publiek wat hulle vra.” Is skitterskyn werklik al wat die publiek wil hê, of wil hulle nou hê waaraan hulle gewoond gemaak is: diepdruk en glanspapier en internasionale perskopie? Hoekom is De Kat dan só ‘n sukses? Bewys dit nie dat daar ‘n behoefte is aan ‘n Suid-Afrikaanse tydskrif vir denkende mense nie; ‘n brug tussen massakultuur en opperkultuur?

    ‘n Paar bladsye terug skryf hy (p. 34):

    Dis ook Uys [Krige] wat voortdurend waarsku teen die onoordeelkundige gebruik van die kwalifikasie groot binne die Afrikaanse kritiek. ‘n Mens hoor te dikwels van boeke wat ”briljant”, ”verbluffend”, of  ‘n ”kragtoer” is, waar hierdie boeke hoogstens verdienstelik is. Die Afrikaanse boek mag uiteindelik hieronder ly – ‘n publiek wat keer op keer mislei word, gaan ophou koop. ‘n Hollandse vriendin wat ál die pieke in Afrikaans meegemaak het, weier om langer Afrikaanse poësiedebute te koop of selfs te lees. Elke keer die ”fanfare”, sê sy, en as jy die bundel oopmaak, dan maar weer ‘n ”pubergeklodder”.

    Hierdie rede is nie kort voor Aucamp se dood in 2014 gelewer nie. Dit was op 7 Oktober 1987 op Welkom voor leeskringlede en bibliotekarisse, ”gereël deur die Suid-Afrikaanse Instituut vir Biblioteek- en Inligtingswese (Vrystaat-tak), in samewerking met H.A.U.M. (literêr), die Direktoraat Kultuursake, en De Kat. ” Die volledige teks kan jy vind by Tydskrif vir Letterkunde, Mei 1988 (XXVI:2), bl. 26 e.v.

    Ek dink dit is hoog tyd vir ‘n ordentlike resensie.

    DIE AFWATERING

    As jy vandag die ATKV-Taalgenoot naas die huidige De Kat plaas, kan mens kwalik enige verskil sien.

    Jy sien, op bl. 60 van die ATKV se Taalgenoot van September 2006 staan daar nog uitdruklik:

    Een van die ATKV se waardes lui soos volg: ‘Die ATKV baseer sy aktiwiteite op ‘n Christelik-Bybelse grondslag’. Wanneer ‘n persoon om lidmaatskap aansoek doen, verklaar hy onder meer dat hy ál die waardes van die ATKV onderskryf en nastreef […] die voornemende lid […] aanvaar dat die ATKV die Christelike boodskap uitbou. In die verlede het lede verklaar dat hulle aan die Christelike geloof behoort. In praktyk het dit dikwels beteken dat die persoon slegs aan ‘n Christelike kerk behoort en nie werklik Christelike waardes uitlééf nie.  Met die nuwe formulering van hierdie voorwaarde verklaar die lid dat hy of sy die Christelik-Bybelse waardes ondersteun, respekteer en bowenal nastreef. Verder aanvaar die lid dat die ATKV die Christelike boodskap uitdra. Die ATKV is dus steeds onbeskaamd Christelik en ‘n aflegging en verbreking van hierdie verklaring is ‘n gewetenskwessie van die betrokke lid.

    Dit was nou in die jare van Johan van Schoor aan die stuur. Die tydskrif het eintlik baie aan die Vrouekeur van destyds herinner. Gewoonlik ook ligte leesstof passend by die vakansieluim by een van sy oorde.

    Teen omtrent nege jaar later het die organisasie die Christendom en die Afrikaner se edele ideale by die agterdeur uitgesmyt, en BOKPOOT met dekadensie en marxisme vrye toegang by die voordeur gegee. O nee, ek lieg, want by die aansoekvorm  staan daar die volgende reliek heel onder: ”Ek verklaar hiermee, namens myself en my gade, dat… Ons die uitlewing van die Christelike waardes van die ATKV respekteer en aanvaar dat die ATKV die Christelike boodskap uitbou.” O, ek sien – op ‘n tegniese puntjie is julle nie meer fundamentalisties nie: die ‘Christelik-Bybelse waardes’ het gewaai. Geen kommer, geen kommer, die Voortrekkers se Verkennerhandleiding uit 1983 (derde druk) is véél minder inklusief as julle s‘n:

    As jy nie ‘n gelowige Christen is nie, sal jy nie tuis voel in Die Voortrekkers nie. Die geloof in die drie-enige God is die lewenskrag van die Beweging, en een van sy doelstellings is om dié geloof by jou in te skerp. As verkenner sal jy by elke Voortrekkerbyeenkoms deel wees van ‘n groep mense wat die Christelike godsdiens met dankbare vreugde beoefen. Gebruik die geleentheid wat die Voortrekkers jou bied om die liefde tot God en jou naaste oral en altyd te laat geld.

    As jy nog nie seker is wat die bogenoemde Voortrekkerreël (p.6) van destyds behels nie:

    Om God te eer

    Ons begin by ons verhouding tot God. As ‘n Voortrekker oor God praat, bedoel hy dié God wat die Vader van Jesus Christus is en wat sy Heilige Gees aan ons gegee het. Hy is die drie-enige God: die Vader, die Seun en die Heilige Gees.

    Ons ken Hom omdat Hy Hom aan ons geopenbaar het.

    Die Bybel bevat die getuienis oor sy openbaring.

    […]

    Wat ons aan Hom verskuldig is, leer ons in die Bybel.

    Dis net ironies dat die ATKV te midde van hierdie marxistiese tydskrif [lees verder] vir die Bybelgenootskap stap ter fondsinsameling (nog in 2016 laas, verneem ek).

    Maar terug by die minder elitistiese, onfascistiese tydskrifte.

    Nou die Taalgenoot-tydskrif, wat eens vreeslik op sy agterpote was oor byvoorbeeld liberale wetgewing rondom homoseksualiteit en aborsies (April 2005, p. 13-16), nogal getiteld ”Regstelsel sonder remme?”, skryf tans ewe onbeskaamd oor die vreugdes en stigma van homoseksualiteit, veral ‘koekstamp en giggel’ [om nou uit die Gayle-leksikon aan te haal]. So nou en dan word ‘n paar uitspattige foto’s van ”fopdossers” [hulle gebruik die woord, nie ek nie] en transvestiete geplaas, sommer vir die grap. En hier dag ek heeltyd homoseksuele trek maar heel alledaags aan, soos die res van ons sterflinge. Verder: kleurblinde verhoudings, vroue-chauvinisme [of, soos die kommentator Jared van Niekerk dit stel, mannetjiesvroue wat al hoe meer lyk soos die einste spesie wat hulle verag (mans!), nie feministe wat maar gewoon ‘selfde werk’ = ‘selfde geld’ = ‘selfde respek’ = ‘selfde regte’ wil hê nie], seks [of dan, erotiese kapitaal] – laat waai maar. Toevallig doen De Kat dit ook.

    Die geweldige obsessie met randfigure en minderhede ken egter sy perke. Want ” ‘n klein randgroepie” – dis nou PRAAG-skrywers/-lesers volgens ‘n woordvoerder van AfriForum, Kallie Kriel, luidens die RSG-nuusbulletin op 13 November 2014 om 13:00 – sal nooit hul voorblaaie haal nie.

    Albei is glanstydskrifte met PICA-benoemings (of -pryse). Albei behandel Zef- of swak, onooglike agterbuurtdekor (roes) as iets verhewe of alternatief teenoor die logiese, rasionalistiese denkwyse wat vorm, funksie, skoonheid, suiwerheid en eenvoud adellik nastreef. Laasgenoemde is seker te elitisties – nee, nivellering moet plaasvind. Net soos die onderskeid tussen suiwer en onsuiwere taal nou dadelik moet uitgewis word ( https://dekat.co.za/afrikaans-is-cool-my-bra/ ).

    Albei tydskrifte gesels met ‘n marxistiese ingesteldheid oor die Afrikaner se geskiedenis; dog hunker hulle ewe onbeskaamd terug na die glorieryke Britse koloniale tye toe alles glo beter was. Die helde is Amerikaans, met inligting wat jy ewe lui-lui van die Engelse Wikipedia kon afgetrek het.

    * “Identiteitskrisis”,

    * “die kuns van wit manlikheid”,

    * “Geweld: ‘n Afrikaner-erfenis?”,

    * “Die taal van ‘n revolusie – Nasionalisme kaap die taal”,

    * Afrikaanse popmusiek wat tydens Apartheid soos die Schlagermusiek van Duitsland was: Apartheid het juis die lirieke deur sensuur oppervlakkig gemaak net soos die Nazi-Duitsland se Kraft durch Freude… [KULTUURMARXIS-BINGO! DAAR KRY HULLE DIT WÉÉR REG!] met die uitstaanskrif: ”In teenstelling met poëtiese lirieke, wat introspeksie vereis, verlei Afrikaanse popmusiek” [vernaamlik seker deur Afrikaners gesing?] ”sy gehoor tot vlak ekstase wat bydra tot die ontkenning van ongemaklike realiteite in Postapartheid-Suid-Afrika”.

    Al hierdie aanvalle, ekskuus, byderwetse perspektiewe moet die niksvermoedende leser op sy vakansie op sy opblaasmatrassie op Klein Kariba vir lief van kennis neem. Taalgenoot. Lente-uitgawe 2016, met Nicola Hanekom op die voorblad langs die Azaniëvlag. Tema op die rugkant: Erfenis. Eintlik: Die sondes van die vaad’re. Ironies genoeg het Japie Gouws, die destydse besturende direkteur, dit goed gedink om in hierdie ”kwartaallikse pragtydskrif”, soos hy dit stel, op bladsy 79 van dieselfde uitgawe te skryf: ”Die ATKV se doelwitte is om taal en kultuur te gebruik sodat mense mekaar kan verstaan.”

    excreta tauri astutos frustrantur

    Skynbaar het hierdie aantygings niemand ontstel nie, soos jy later sal sien met die sirkulasiesyfers. Ek kom nog daarby.

    Maar so gepraat van identiteitskrisis, ek het iets uit Aucamp se lesing vergeet (p. 37):

    Ons is ‘n oorgangsgeslag, het dr. Con de Villiers gesê, en ons weet dit. En dan het hy hom op Keiser en Galileër van Ibsen beroep, ‘n grootse drama oor die oorgang van „die ou heidense sekerheid“ na die nuwe ideologie, die Christendom. Die eerste Christelike keiser sê op ‘n keer: „Die oue is nie meer mooi nie, maar die nuwe is nog nie waar nie.“

    En dis waar die Afrikaner vandag is: op die grens tussen die ou en die nuwe. Die nuwe, naamlik Suid-Afrikanerskap is nog nie mooi óf waar nie, want niemand weet presies hoe dit gaan wees nie. Jonger skrywers begin hulle pad invoel in die onbekende in; ouer skrywers staan dikwels terug, nie omdat hulle onsimpatiek is nie, maar omdat hulle nie energie vir die oortog het nie.

    Antjie Krog het eenkeer in Stellenbosch die dilemma van die jong Afrikaner gestel. Haar ouers en Van Wyk Louw, het sy gesê, het geweet wat ‘n Afrikaner is, en kon vanuit dié gerustheid skryf; maar sý weet nie meer mooi wat ‘n Afrikaner is nie.

    Onthou ook hierdie stuk, ek kom later daarnatoe terug. Terug na die tydskrifte.

    So nou en dan as naskrif word darem ietsie oor die natuur se agteruitgang genoem. Om die puntekaart vol te maak. Of dit nou kurkdroog is vir twee jaar, net om die volgende twee jaar oorvloedige reën te kry; nee, selfs al is die weer DOODNORMAAL – jy sal dit hoor: dis klimaatsverandering/aardverwarming/kweekhuiseffek. Op skool het ons geleer klimaat = láááángtermynweerstoestande (oor 50 jaar+), nie elke uur van yr.no se webverfrissings nie.

    Albei tydskrifte bestaan uit meer foto’s as skryfwerk. Meer opinies as feite. Albei gaan grawe in vervalle hole en krotbuurte waar [dikwels] vroeër Afrikaners gebly het, maar laasgenoemde die wyk geneem het – miskien om die leser skuldig te laat voel en ‘n geldjie te laat gee in die verkruppelde leefruimte? Of nee, daar word gewys hoe kosmopolities kleurryk die plek nou is, met ‘n ander gee-gee-gee: “Geborge GemeenskapsGevoel”. Ander kere gaan hulle op hol oor gentrifikasie in die hartjie van Johannesburg (en die arme, arme uitgesetenes), min wetende in Amsterdam (ja, ek lees ook soms Het Parool, https://www.parool.nl/4531110 ) is daar ‘huisjesmelker(s)’ [iemand wat leef op huurgeld, of buitensporig baie huurgeld vra en soms weekliks die geld gaan opeis] wat tot 1.600 adresse (lees: eiendomme, woonstelle, meenthuise) BESIT! Ek probeer steeds kloutjie by die oor kry wat die sin van ‘gentrifikasie’ in ‘n Afrikaanse tydskrif werklik is – want duidelik, vergeleke die Hollandse ‘kapitalistiese grondvergrype’, verkeer Suid-Afrika in ‘n sosialistiese paradys. Daardie berigte in Taalgenoot en De Kat is duidelik nie op mý van toepassing nie. Ek besit nie eens eiendom nie. So waarom moet ek dit lees? Hulle moet die EFF eerder Amsterdam toe stuur. Die bottelblond van GroenLinks sal hulle met ope arms verwelkom. Liewe Taalgenoot en De Kat: Wat julle skryf mors net spasie en spreek van jul eie onkunde. Asseblief, skeur uit. Gooi weg. Dis soos advertensies van KanTong, Mmmm…Fresh! en Vanilla Coke in die jaar 2018 – nie een is meer met ons nie.

    Taalgenoot adverteer LAPA eksklusief (wel, duh, in Oktober 1996 het die ATKV vir J.P. van der Walt en Seun gekoop en die naam verander na Lees Afrikaans Praat Afrikaans), De Kat adverteer weer onbekostigbare luukshede en handelsmerke. Waaronder mnr. Rupert se elegante Cartier-kroonjuwele, toe ek laas nog gelees het.

    En so nou en dan kry jy as bonus (half)naaktheid op die voorblad van albei tydskrifte. Of sommer net gephotoshopte tiete tussen die riete. Selfs die slegste staatsmatras sou bloos oor die onsmaaklikheid. Als by die prys ingesluit. Ongelukkig het selfs opelyf-Loslyf gevou, maar siende blind moet ons nou nog ‘n dèjá-vu hiervan kry. Eintlik verbasend in ons heelal waar pornografie, ekskuus weer, KUNS, so maklik bekómbaar is.

    Maar 69 111 kopieë, van Kwartaal 4, 2017, soos die sirkulasiesyfer toon van Taalgenoot (waarvan die meerderheid lede, wat min of meer R1.000,00 per annum betaal, die vier eksemplare jaarliks gratis ontvang), kan tog sekerlik nie verkeerd wees nie. Die sirkulasiesyfer word uitdruklik so gestel op Marklives.com ( http://www.marklives.com/2018/02/abc-analysis-q4-2017-the-biggest-circulating-consumer-mags-in-sa/ ). Hoewel my niggie, ook lid, erken sy het nie geweet van die [destyds onlangse] ontwikkeling op Hartenbos nie; sy prop die tydskrif (nog in sy plastieksakkie) gewoonlik êrens in ‘n laai en vergeet daarvan. Sy kry skaars tyd om te lees, sê sy.

    Maar nietemin, Hennie Aucamp (rus in vrede) sou seker steeds trots gewees het op die uitsonderlike akademiese verdienstelikheid en allerlei onderwerpe oor hogere kuns. Sy aspirasies vir De Kat, en seker ook Taalgenoot, brand in die redaksies nog hoog. Die vlam staan onuitblusbaar sommer ‘punt in die wind’. Daar word mos in diepte gesels oor die relevansie van Loci Communes Theologici as deel van ons Nederduits Gereformeerde én Hervormde kerke se erfenis? Nee? Of wat van hoe bruikbaar die Antidotarium Gandavense (aptekersboek van Gent) uit 1663 nog vir ons is? Ook nie? Goed, kom ons maak dit maklik: hoe lyk Nielsen BookData se verkoopsyfers in Afrikaans? Ek weet resepteboeke en outobiografieë gaan weer bo-aan die topverkoperlys wees, want die Afrikaner het vergange jare gelede al die koring van die kaf geskei wat bruikbaarheid betref. Maar kyk, nè, ons moet darem iets bruikbaar vir die laer-/hoërskool leerlinge én nagraadse studente ook hê, man.

    Maar nee, ons het hier twee identiese klone (verskoon my pleonasme). Ek wonder net watter uitgewer gaan watter een nou eerste aanvat oor hierdie skaamtelose kopieregskending wat idees betref. Ek wag in spanning.

    DIE SLOTSOM

    Uit alles wat ek tot dusver geskryf het, merk ek die volgende:

    1. Dit  is nie meer vir my lonend om deur 99,99% van die excreta rond te dool en delf na 00,01% bruikbare artikels nie. Nog minder om die excreta onder my bed soos konyne aan te hou.
    2. Populêr-wetenskaplike tydskrifte in Afrikaans kan twee uiterste rigtings inslaan waarvan Aucamp gepraat het: of volkome akademisering [en dikwels verengelsing], of verdere afwatering en verloedering. En die lesers dring nie aan op beter onderwerpe nie? Waarom nie? ‘n Derde rigting bestaan ook wel: die uitgewer maak toe en trek die tydskrif saam na sy geldgraf.
    3. Waar godsdiens uit die Afrikaanse tydskrifte verwyder of afgewater word, ly die sekularisering by die glanstydskrifte noodwendig tot marxistiese onderwerpe. Met Standpunte se geval, ‘n literêre tydskrif, het André P. Brink by ‘n vergadering gesê hy wil dit in ‘n militante blad omskep, dat letterkundige gehalte nie die enigste maatstaf sal wees nie, maar ook sosiale en politieke oorwegings (J.C. Steyn, 1980, Boekewêreld, p. 441). Aai, aai, aai. Blykbaar bestaan daar nie iets in die Afrikaanssprekende taalruimte van ‘n ontspanne libertynse gees [NIKS (bo in die hemel of onder op die aarde) is my baas nie, maar haai, ek het die vryheid om te kan vlieg! Kom ek kyk hoe hoog!] of verdere distillering van die beste uit die verlede of veredeling of verhoging van die hele mensdom tot ‘n halfgoddelike wese nie. Daar is net géén middeweg nie. Dis alles net bergaf. Alles uit die verlede is uit die staanspoor uit die bose en moet ongedaan gemaak word. Trouens, die tydskrifte bly eenvoudig net in die verlede vassteek – by Apartheid. Uit verveling raak ek weg in ‘n dagdroom oor ander onderwerpe.

    Dié tafereel: Ek droom oor ‘n palmtakskuiling op ‘n tropiese eiland stoksiel-salig-alleen tussen twee reuse kokosneutpalms met ‘n oneindigende sandstrand. ‘n Hangmat met knoop-en-doop-patrone. En hier lê jy: ‘n Hooftooisel vrugte soortgelyk aan Carmen Miranda s’n. ‘n Papegaaibont oopknoophempie met losse skeloranje baaibroek. Hibiskus agter die oor. Seerower-oorbelle, opsioneel. Goue ketting om die nek. Nee, maak dit blommekrans van frangipani-blommetjies. ‘n Glas yskoue vrugtesap met ‘n rietjie en oopvousambreeltjie. Sandjies en skoenlappertjies tussen die toontjies. ‘n Swartluiperd op die klapperhaarbed vir geselskap wat RRRAU sê (ek los maar eers my slang in sy mandjie). Branders breek teen ‘n waterkonstante 28ºC. Seesproei. Kristalhelder water, blouselblou in die ope lug met net hier en daar ‘n stapelwolkie teen die gesigseinder. ‘n Ligte roering in die oggendlug. Temamusiek van Brandon Fiechter (‘Coral Reef’) – Ware Eilandmusiek. En daar het jy dit: die strewe na eenvoud moet vooropgestel word. Neem hierdie streekproef in jou motorhuis… Watter kartondose staan in ons pad na eenvoud? Almal hou tog van hierdie idilliese beeld? Dalk nie:

    Na een jaar begon het eentonige leven [in Tahiti] sommigen te vervelen. Zij [de matrozen] misten hun rum en zij dachten aan Londen (Arthur Schendel, Eiland in de Zuidzee, 1936, 115).

    Nou maar goed, dan. Volgende.

    Of: ‘n futuristiese gebou iewers in 2025. Dystewels, katpak en handskoene wat pas asof hulle aangegiet is. Die elektriese motor staan by die laaipunt. 98% klaar, sê jou tablet. Kliniese daktuine in wolkekrabbers wat stiptelik-gerekenariseerd hulself die soveelste keer benat en reguleer met dieselfde water wat in 2022 nog  ingetap is. Skaars ‘n druppel gaan verlore. Slaaiblare word binnenshuis verbou en geoes vir die minimark benede. Proefplase wat goed in Singapoer ontvang is (soos Sky Greens), brei uiteindelik hierheen uit.

    Dít terwyl Taalgenoot en De Kat magspraatjies hou oor die skaduwee van Apartheid? Geen wonder die ATKV moet leesprojekte konstant van stapel stuur nie – die jeug wil nie meer lees nie. En mens wonder tereg hoekom.

    1. Die redaksielede en moontlik lesers self sit met ‘n identiteitskrisis. Wanneer word hierdie spul adolessente in hul 30’s, 40’s, 50’s, 60’s+ nou ‘n slaggie groot? My liewe genade (!), net pubers onder 25 spring nog tussen Cybergoth- en Furry-subkulture rond. Op 21 (ook al 7 jaar terug) was ek in ‘n geweldige depressiewe put van ellende oor die sin-van-die-lewe, nie oor Afrikanerskap of identiteit nie! Die dood was permanent voor my deur: baie dankie aan die rigtinglose, liberale skool- en universiteitsopleiding hiervoor. C.J. Langenhoven het toevallig presies dieselfde gevoel op universiteit – dat die lewe maar bloot ‘n siek spel is. Seker genoeg om ‘n genie soos hy na die drank en die pen te dryf. Gelukkig, te midde van die momento mori, sien mens tog op die ou end nut in jou hande, en as jy sien iemand gebruik jou werk met die grootste blydskap, maak dit mens gelukkig. En spoor jou aan om selfs iets nuttigers te doen. Nie dat jy onvervangbaar is nie, maar dis iets bruikbaars waarop ander kan voortbou. En dan begin jy belangstel in die patroonmatigheid van mense: dieselfde probleme wat kort-kort opduik. Kort voor lank begin jy ‘n effense utilistiese ingesteldheid kry, en begin gou insien wanneer praatjies afstuur op ‘n dooie punt. Daarom is dit vir my onnodig, selfs onsinnig, om nog derms te ryg oor iets so abstrak soos Afrikanerskap, of Boere-identiteit. Kortom kom dit maar net neer op: jou woord is jou eer (en middelvinger vir die globaliste). En dis dit.

    Dalk is dit omrede my grootouers aan vaderskant Hollanders is, en ek miskien bietjie nader aan ‘n Europeër voel, maar oor so iets gaan ek nie my polse sny nie. Wat my betref is die hele Afrikaneretos (van 28 bladsye) vervat in Verkennerlewe van die Voortrekkers. Daar is ook referate gehou in die 1960’s soos ‘Die Waardes van die Afrikaner’ ens. As jy dus nog nie weet wat ‘n Afrikaner is nie, moet jy teruggaan laerskool toe – want duidelik kan jy nog nie lees nie.

    1. ‘Suid-Afrikanerskap’ is maar net ‘n vae herinnering aan nasionalisme. Dit het niks om die lyf nie: juis omrede jou Suid-Afrikaanse identiteitsdokument en paspoort nie soveel voordele inhou soos ‘n Duitse een nie. Mense het praktiese wesens geword: hulle hou nie daarvan om perdedrolle vir sitroene verkoop te word nie. Wat my betref het die Afrikaners post-1994, hetsy apaties, hetsy sinies, hetsy opportunisties, hetsy etnogesentreerd, hetsy rasgesentreerd geword, én party kots (teen hul beterwete) nog steeds ‘n sierlike reënboog en poep nootvas op maat van die Shosholoza ‘n skittery 1994-eenhorings in hul rubrieke.
    2. Nou sal mense dikwels, soos Japie Gouws in twee tydskrifte geskryf het, sê ”ons moet gesels en gesprekke voer”. Die doel is glo om brûe te bou tussen die onderskeie kulture. Want so leer ons mekaar mos ken. In teorie. Maar wat is daar nog oor om te sê? Gaan ons gesels oor die wetenskap? Oor die uitsonderlike geleenthede wat X bied? Gaan ons gesels oor die nuutste tegnologiese ontwikkelinge? Gaan ons gesels oor die watervoorraad wat opgebou moet word? Gaan ons gesels oor damme wat geskrop moet word vir die volgende reëns in die Wes-Kaap? Nee. Ons gaan gesels oor ras. En klas. En die onreg van die verlede. En blanke bevoorregting. So is dit nou eenmaal op die kussings borduur. (Nou is ‘n gulde geleentheid om na my denkbeeldige eiland te vlug).

    Ek kry al hoe meer die idee ons word doelbewus, ambagtelik bearbei; aan die gesels of skel/vloek gehou. Waarom? Hou hulle besig; die gesprekke lei tog nêrens heen nie. Waarom? Om hulle aandag van nuttiger werk af te weer. Waarom? Sodat hulle te besig is met wrewel op te bou as om hul staal as volk te wys. Waarom? Want waarom sal jy wil deel wees van daardie morrende kwynende klakous-volk? Goeie vraag.

    Dr. Dan Roodt het reg: kultuurmarxisme is soos sifilis. Dalk eerder soos vigs.

    Deur direkte oorlogverklaring sonder rede kan die bevolkings mense nie verminder word nie – dis onmenslik. Maar waarom nie mense universeel verdom nie? Waarom mense nie onredelik maak nie? Hul skool- en universiteitskurrikula wêreldwyd verswak nie? Hul desensitiviseer deur onmenslike geweld op TV en videospeletjies uit te beeld nie? Waarom mense nie ongeduldig maak nie [vergelyk die prikkelbaarheid van doodgewone mense in ‘n Leon Schuster-fliek van destyds en onlangs]? Waarom mense nie oorsensitief maak vir woorde soos die uiters doeltreffende ‘kreupelsorg’ wat ek sommer nou die dag in die destydse Panorama lees (‘wat ‘n vieslike naam kon die Apartheidregering nie bedink het nie!’), maar minder sensitief vir die uiters swak diens vir ‘gestremdes’ in staatshospitale nie (‘ag, dis maar orals so’)? Dis amper soos: kies tussen ‘n uiters doeltreffende ‘ouetehuis’ tydens Apartheid, of minder doeltreffende ‘tehuis vir bejaardes’ van vandag. Sulke sagte woordjies om die pyn mee te verdoof, my liefie.

    Maar waarom nie mense teenoor mekaar opsweep nie? Waarom nie tweedrag saai nie? Waarom twee keiharde stene [kultuurstelsels] wat nie saam kan maal nie, juis met mekaar laat slaags raak nie?

    Ook hiervan is die heilige, morgenrood-soete-dou Afrikaans duidelik nie vry nie.

    Speel ons uiteindelik in die hand van die globaliste?

    As jy nog nie die stilprent Metropolis van Fritz Lang gekyk het nie, beter jy dit spoedig doen. Op die ou end kry die globaliste tog wat hulle wil hê, deur die robot-weergawe van Maria. Versinnebeeldend van die dekadente media van die 1920‘s. En 2020’s.

    Ek dink die poeletjie Afrikaanse tydskrifte het vir my te klein geword.

    SUIDPUNT SE NUWE PAADJIE

    Ek kan my heelwat hooggeplaastes indink wat ‘n ertjie gaan kraam oor mense soos ek wat hul neuse optrek vir Afrikaanse goed. Maar, Meneer, Mevrou, Dominee, Professor, u Majesteit, U Heiligheid die Pous – met alle respek, dit-moi, lisez-vous vraiment cette merde?

    Je voudrais m’excuser pour mon français qui n’est pas sans fautes, mais ce n’est pas ma langue maternelle. C’est pourquoi j’apprends le français. J’ai alors décidé de chercher de nouveaux horizons.

  • Brief: Die rubicon wat Afrikaans moet oorsteek

    Brief: Die rubicon wat Afrikaans moet oorsteek

    Ek het my al voorheen op Praag se welwillendheid beroep wanneer ek weens sensuur nie toegelaat word om my mening op LitNet te lug nie. Ek hoop ek kan dit hierdie keer weer doen. Op LitNet geniet politieke korrektheid voorkeur bo die bevordering van Afrikaans. Daar is bv ‘n LitNet-rubriekskrywer, Bettina Wyngaard, wat uitstekende Standaardafrikaans kan skryf, soos blyk uit sommige van haar rubrieke. Maar daar is by haar, soos ongelukkig by baie van haar etniese genote, wat Afrikaans betref nie taaltrots of taalgetrouheid nie. In sommige rubrieke gebruik sy doelbewus talle Engelse woorde om in oordrewe mate met Afrikaans te mors. Ek ervaar sulke teks as aanstootlik en vra dan dat LitNet op suiwerder Afrikaans moet aandring. Dit is die soort opmerking wat onpubliseerbaar geag word en waaraan geen gevolg gegee word nie. Polities korrek mag blankes aanstoot gegee word maar nie bruin mense nie. Blykbaar mag niemand in die voorheen benadeelde of nie-wit sektor gekritiseer of tereggewys word nie.

    Aansluitend hierby is daar die koestering van Kaaps, wat myns insiens – sonder om te oordryf – tot die ondergang van Afrikaans kan lei. LitNet bevorder Kaaps met ‘n passie. Byvoorbeeld, tans word lesers aangemoedig om dele van die Bybel in Kaaps te vertaal. Instansies soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) bevorder by voorkeur Kaaps eerder as Standaardafrikaans. Ter regverdiging hiervan word aangevoer dat die meeste sprekers van Afrikaans bruin is en die toekoms van Afrikaans dus van bruin mense afhang. Polities korrek word dus voorkeur aan bruines bo blankes gegee. Maar dit is ‘n politieke keuse wat taalgewys nie sin maak nie omdat Kaaps, anders as Afrikaans, wesenlik ‘n mengeltaal met ‘n groot komponent Engelse woorde is. Kaaps is ‘n taal wat nie op Afrikaanse bene staan nie, maar op sowel Afrikaanse as (blykbaar in toenemende mate) Engelse bene. Kaaps kan nie sonder kennis van Engels verstaan word nie. In daardie sin is dit nie ‘n taal uit eie reg nie maar wesenlik ‘n mengeltaal.

    My beswaar is nie gemik teen die nie-Engelse komponent van Kaaps nie. Daar is woorde, uitdrukkings en segswyses in Kaaps wat Afrikaans verryk. Maar die onkritiese koestering van Kaaps in sy geheel veroorsaak dat polities korrek geen voorbrand vir korrekte of suiwer Afrikaans gemaak word nie. Sedert 1994 het die gehalte van Afrikaans onrusbarend agteruitgegaan, by uitstek vanweë die gebruik van onnodige Engelse woorde. Onder die blankes het geradbraakte Afrikaans vastrapplek gekry omdat baie van hulle weens bv ANC-propaganda hulle selfrespek verloor het, insluitende hulle respek vir wat eie aan hulle is, soos hulle moedertaal Afrikaans. Veral ontwikkelde bruin mense het nog nooit in Afrikaanslojaliteit uitgemunt nie. Baie van hulle gee voorkeur aan Engels en in soverre hulle bereid is om Afrikaans te wees, het hulle geen werklike beswaar teen die mengeltaal Kaaps nie. Die minder ontwikkelde bruines is geneig om die voorbeeld van die bruin elite na te volg. In sowel blanke as bruin geledere het geradbraakte Afrikaans in heeltemal te veel gevalle aanvaarbaar, selfs die norm, geword.

    Die genoemde Afrikaansinstansies voer nooit ‘n veldtog ter bevordering van taalsuiwerheid nie. Sodra die wenslikheid van taalsuiwerheid geopper word, word met die skynargument vorendag gekom dat geen taal suiwer is nie. Die ergste is dat geen Afrikaanstaal- of letterkundige bereid is om ‘n kruistog vir suiwer Afrikaans én teen Kaaps (in soverre dit Engels is) te voer nie. Dit behoort tog duidelik te wees dat as voorbrand vir suiwer (of nie-Engelse) Afrikaans gemaak word, sowel blankes as bruines tereggewys of gekritiseer word. In so ‘n geval word op hulle almal ‘n beroep gedoen om aan eerbare Afrikaans beslag te gee. Om suiwerder Afrikaans te bepleit, hoef dus nie as polities inkorrek beskou te word nie.

    Die situasie waarin Afrikaans hom bevind, is een van die wrange vrugte van die politieke magsoorgawe in 1994. FW de Klerk se foutiewe uitgangspunt was dat hy met terroriste en kommuniste kon onderhandel sonder dat hulle geweld afsweer. Ook dat al die onderhandelaars waardes deel, bv betroubaar is. Vir De Klerk was dit belangrik om hom van sy voorvanger, PW Botha, te onderskei deur nie ‘n sekurokraat te wees nie. Hy het gevolglik die veiligheidsmagte (weermag en polisie) grootliks geneutraliseer en grensbeheer verslap. De Klerk se verwaarlosing van paraatheid het van hom ‘n aanvaarbare gespreksgenoot vir die ANC gemaak. Derduisende opgeleide terroriste het met hulle wapens die land binnegekom. Uiteindelik was De Klerk verplig om grootliks aan die vyand se eise toe te gee. Sy strategie was verkeerd en het katastrofiese gevolge gehad.

    Die strategie wat sedert 1994 vir die oorlewing van Afrikaans gevolg word, is insgelyks verkeerd en het reeds katastrofiese gevolge. Alle uitdrukkinge waarin Afrikaans voorkom, bv Kaaps, word sonder meer as aanvaarbaar beskou en aangemoedig. Geen daadwerklike poging word aangewend om suiwer Afrikaans te bevorder nie. Pas het die uitsonderlike egter gebeur toe Rian Cloete, ‘n bruin mens, tot sy eer vir suiwer Afrikaans in die bres getree het. Daarenteen het die blanke Magdaleen Kruger, die hoof van RSG, tot haar oneer geredeneer dat Afrikaans nie korrek gebruik hoef te word nie; dat Afrikaans daar is om bv vermaak te verskaf (Netwerk24, 14 November). As Afrikaans al hoe meer verengels en toenemend in geradbraakte vorm voortbestaan, is dit nie meer ‘n taal uit eie reg nie en is die voortbestaan daarvan eerder ongewens as gewens. Dan is ondergang verkieslik bo oneerbare voortbestaan.

    In belang van die behoud van agbare Afrikaans is daar ‘n rubicon wat oorgesteek móét word. Afrikaansinstansies, -taalkundiges en -letterkundiges sal die boodskap moet uitdra dat taalsuiwerheid nie ‘n mite is nie maar daadwerklik bevorder moet word as die voortbestaan van Afrikaans vir ons erns is. Kaaps, in soverre dit Engels is, sal as bondgenoot in hierdie oorlewingstryd ondubbelsinnig verwerp moet word. Alle Afrikaanssprekendes sal moet verenig ter bevordering van ‘n agbare taal wat so duidelik moontlik van Engels onderskeibaar is. Openlike steun vir hierdie standpunt van instansies en individue word ingewag.

    Uiteindelik kom ek by die aanleiding vir my skrywe. Op 8 November is Tom McLachlan se verdienstelike artikel, “Oor Afrikaans en sy veelbesproke voortbestaan,” op LitNet gepubliseer. Op dieselfde dag het ek op ‘n myns insiens omsigtige manier daarop gereageer. Na verloop van ‘n week is dit duidelik dat LitNet my mening as onpubliseerbaar beskou. My uitsluitlike oogmerk is om die heil van Afrikaans te bevorder. Vir my is dit duidelik dat LitNet, wat tog seker veronderstel is om Afrikaans te bevorder, ten minste in hierdie geval weens sy voorkeur vir die euwel van politieke korrektheid die ondergang van Afrikaans aanhelp. In die res van hierdie brief word my gewraakte skrywe aan LitNet woordeliks en volledig aangehaal.

    “Tom McLachlan is een van die min Afrikaanstaalkundiges wat dikwels in die openbaar vir Afrikaans in die bres tree. Daarvoor het ek groot waardering. Tereg ondersteun hy Standaardafrikaans as dié variëteit waarmee Afrikaans sy toekoms ten beste kan verseker. Ook dat Standaardafrikaans so suiwer moontlik gehou moet word. By uitstek moet Engelse invloed vermy word. Alle variëteite is glo taalkundig gelykwaardig. Dit is ‘n standpunt wat geen spreker aanstoot gee nie. McLachlan vermy ook die sogenaamde eienaarskapkwessie, bv watter groep of individue die grootste bydrae tot Afrikaans gelewer het. Politiek, bv die rol van nasionalisme in Afrikaans, word ook gesystap. Taallojaliteit of (soos Jaap Steyn sê) taalgetrouheid, taaltrots en die selfrespek van sprekers speel ‘n belangrike rol in die behoud van ‘n taal.

    “Die tema van hierdie artikel is die voortbestaan van Afrikaans. Suiwer taalkundig en ook na aanleiding van McLachlan se ondersteuning van ‘n (sover moontlik) nie-Engelse Standaardafrikaans durf ons nie toelaat dat die toekoms van Afrikaans van die mengeltaal Kaaps afhang nie. Afrikaans het ‘n toekoms as ‘n taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is slegs as uitdruklik teen verkaapsing gewaarsku word. Demografies dra Kaaps die kiem van die ondergang van ‘n Afrikaans wat duidelik van Engels onderskeibaar is in hom om. Die potensieel fatale fout wat sommige Afrikaanstaalkundiges en party Afrikaansinstansies die afgelope twee dekades polities byderwets begaan, is om enersyds die netelige kwessie van Kaaps te vermy (soos in hierdie artikel) of andersyds (en erger) Kaaps te beskou as ‘n variëteit wat help om die voortbestaan van Afrikaans te verseker. Hein Willemse gee duidelikheid oor wat die resultaat kan/gaan wees: “Die bruisende toekoms van Afrikaans … reeds in ons veeltalige stedelike strate soos dié van Kaapstad en sy townships vorm aanneem” (Kaaps in fokus, p 75).

    “Diegene vir wie die oorlewing van Afrikaans erns is, sal vir Standaardafrikaans en teen Kaaps kant moet kies en daadwerklik ‘n veldtog vir taalsuiwerheid moet begin voer. Elke Sondagoggend word op RSG beweer: “Dit maak nie saak hoe jou Afrikaans klink nie.” Dit maak saak. Dit is van deurslaggewende belang. Afrikaans moet so suiwer moontlik gepraat en geskryf word anders is sy oorlewing nie die moeite werd nie en is sy verswelging deur Engels onvermydelik.”

    — Johannes Comestor

  • Leon Lemmer: Afrikaans in taalhistoriese perspektief

    Leon Lemmer: Afrikaans in taalhistoriese perspektief

    Daar is mense wat kamerade bewonder wat dood en verwoesting deur sabotasie en moord met behulp van bv plofstof, landmyne en AK47-gewere gesaai het. Die oogmerk was glo geregtigheid. Ek vind dit onmoontlik om waardering vir sulke mense te hê. Diesulkes het eerder liggaamlik as geestelik gefunksioneer. Ek verkies woordenaars bo moordenaars. Ek is geneig om hoë agting vir eg geestelike prestasies te hê, soos skrywers wat boeke van buitengewone kulturele waarde gelewer het, bv James Boswell se The life of Samuel Johnson (1791). As ‘n mens aan hedendaagse skrywers dink en by Engels bly, is daar bv Simon Sebag Montefiore (Jerusalem, the biography, 2011), Charles Murray (The bell curve, 1994) en Peter Watson (Ideas, a history, 2005). Anders as Boswell het die laasgenoemdes talle boeke geskryf wat buitengewone substansie het. Soms loop skryfprestasie in ‘n familie. Harold Nicolson en Vita Sackville-West het albei ‘n besonder verdienstelike literêre nalatenskap, wat deur hulle seun Nigel voortgesit is. Sy werk word op sy beurt deur sy seun Adam voortgesit. ‘n Soortgelyke geval is Evelyn Waugh, sy seun Auberon en dié se seun Alexander.

    Maar ek skryf vandag oor Nicholas Ostler (gebore in 1952) se monumentale boek, Empires of the word: A language history of the world (London: HarperCollins, 2005, 640p; Amazon Kindle $6,83). Ostler het hierdie werk opgevolg met boeke oor bv Latyn (2007) en Engels (2010). Dit lyk asof hy heelwat simpatie met gekoloniseerde inheemses het; moontlik weens sy blootstelling aan ‘n linkse leermeester soos Noam Chomsky. Ostler se boek bestryk die hele aardbol en al die prominentste tale vanaf die vroegste taalrekords tot aan die begin van hierdie eeu. “This book traces the history of those languages which, in the part of human history that we know, have spread most widely” (Kindle 146). “The task of this book is to chart some of the histories of the language traditions that have come to be most populous, ones that have spread themselves in the historic period over vast areas of the inhabited world” (206).

    In die boek is daar interessante inligting, bv in 1560 skryf Fray Tomás ná die Spanjaarde se besetting van Peru in 1532: “Once when I asked a chieftain in a certain province if he was a Christian, he said ‘I am not yet quite one, but I am making a beginning.’ I asked him what he knew of being Christian, and he said: ‘I know how to swear to God, and play cards a bit, and I am beginning to steal’” (5763).

    In Indië het ‘n mismoedige (en bevooroordeelde) sendeling D MacKinnon in 1801 geskryf: “I could not discover one particle of classical taste, of the knowledge of mathematical truth, or of genuine moral or religious principle in any class nor in any individual of the human species born and educated in Hindostan or even in all Asia. The dark races appeared and do appear to me, buried in darkness, moving like mere mechanism and utterly void of those sentiments which dignify and ennoble our species and entitle us to claim kindred with the Gods. All my speculations were at last reduced to two simple propositions. (1) That the natives of India cannot be illuminated by their own languages, nor by the Books now existing in those languages. (2) That therefore they must be enlightened by the acquisition of other languages & by reading Books capable of forming their taste & of teaching them useful & solid knowledge as well as genuine moral and religious principles … I compiled a Grammar of the English language … published in 1791” (8606). Moontlik is dít een van die hedendaagse resultate: “English is universal in South Asia as the lingua franca of the educated” (8668).

    Daar word beweer dat daar hier en daar foute in Ostler se boek ingesluip het, wat verstaan- en verskoonbaar is as ‘n mens die omvang en aard van hierdie navorsingsprojek in ag neem. ‘n Mens dink onwillekeurig aan Robert Browning se woorde: “A man’s reach should exceed his grasp.” Dit is ‘n onbegonne taak om die inhoud van hierdie boek in hierdie rubriek weer te gee. Al wat ek gaan doen, is om die aandag op enkele aspekte te vestig; veral met verwysing na Afrikaans.

    Taal help ons om te dink en gee ons toegang tot inligting wat ons tot kennis kan verwerk en dan tot ons voordeel kan aanwend (8). Soos Ludwig Wittgenstein dit gestel het: “The limits of my language are the limits of my world” (281). Taal stel ons in staat om die verlede te leer ken – “the readiest medium for preserving a group’s history” (171) – en ons sodoende in ons kulturele kontinuum te plaas. Taal is uiteraard ‘n inherente deel van ons identiteit (17); “it necessarily defines a community” (180). “Every language defines a community, the people who speak it and can understand one another. A language acts not just as a means of communication among them but a banner of their distinct identity, often to the despair of national governments trying to forge a single identity for all their different language communities” (352). Dink aan die ANC-regering wat by voorkeur handel asof Engels die nasionale en enigste amptelike taal is.

    “It cannot be a matter of indifference which language we speak, or which languages our ancestors spoke. Language frame, analyse and colour our views of the world. ‘I have three hearts,’ claimed Ennius, an early master poet in Latin, on the strength of his fluency in Latin, Greek and Oscan” (361). “In some sense … when one language replaces another, a people’s view of the world must also be changing” (281). “English is not seen everywhere as a neutral medium of access to wealth and global culture” (9398). Soms word Engels beskou “as the global bully’s language of choice” (9406)

    Wanneer Engels, soos tans, aan Afrikaanssprekendes opgedring word, gaan dit om meer as bloot die gebruik van ‘n ander taal. Dit gaan om die opdringing van ‘n ander kultuur, ‘n ander geestesingesteldheid, ‘n ander lewens- en wêreldbeskouing. “For the world’s leading lingua franca [English], the whole concept of a language community begins to break down” (493). Deesdae kan enigeen ‘n Engelssprekende wees. Engelssprekendheid dui nie meer op ‘n spesifieke identiteit en kultuurgroep nie. Die internasionale prominensie van Engels is deel van die globalisering van die mens se leef- en denkwêreld. By implikasie word die identiteit, nasionaliteit, kultuur/volkseie van gemeenskappe weens die Engels-oorheersing verwater. Om kosmopolitaans te wees, is om wêreldburgers te wees (585).

    “The fundamental question of this book is to ask how – in what circumstances and with what dynamics – language communities have come to flourish in the past, as well as how some of them have declined and even met their ends. The most straightforward way in which a language can come to flourish could be called the Farmer’s Approach. All the community needs to do is stay united, and grow its population. This is Organic Growth … How have languages that follow such a policy been able to defend themselves from foreign communities, which might be tempted to invade and disrupt their steady growth? The disruption would come, by its nature, from language communities following a less placid path: they may be called the Merger and Acquisition languages (M&A), by analogy with the offensive players in the modern business world. If Organic Growth is the strategy of farmers, this alternative could rather be called the Hunter’s Way. Such change, resulting from direct contact between communities, is sometimes characterised as one of three types: Migration, where a language community moves bodily, bringing a new language with it; Diffusion, where speakers do not actually move in large numbers but where speakers of one community come to assimilate their language to that of another with whom they are in contact; and Infiltration, which is a mixture of the former two. The progress of English into North America and Austalia is a case of Migration; into India and Scandinavia, of Diffusion; and into South Africa, of Infiltration. It is only, for example, through Diffusion or Infiltration that a language can become a lingua franca [verkeers- of gebruikstaal], a language of wider communication: for this, a language must have been taken up by people who did not speak it natively” (372). Die lingua franca kan dus iets anders as die moedertaal of daaglikse omgangstaal/”vernacular” van die spreker wees.

    Taal is eers net gepraat en later, in sommige gevalle, gerekordeer. Vir die skepping van taalrekords is taaltegnologie nodig, bv ‘n simboolstelsel, soos ‘n alfabet, en rekorderingsmateriaal, soos papier en ink. Taalrekords is inligtingsdraers wat dit moontlik maak om baie meer oor die verlede te wete te kom as wanneer bloot op nie-linguistiese argeologiese materiaal gesteun moet word. Met behulp van taal en taalrekords kan kultuur vinniger en oor ‘n groter area versprei word. “Cultural dominance was almost wholly a matter of having been the leaders in a shared language technology” (1109). Dink aan die groot kulturele invloed wat Brittanje, veral voorheen, en Amerika tans vanweë inligtingsmassamedia uitoefen. Ostler lys die volgende tegnologiese elemente wat taalverspreiding aanvanklik moontlik gemaak het: “the ship, the shoe, the wheel, the road, the horse, and writing” (3962).

    Hoekom het Hollands aan die Kaap Afrikaans geword? “It is a commonplace of historical linguistics that related languages diverge when contact ceases between groups” (214). Voorheen was dit baie moeiliker as tans om groot afstande te oorbrug. Hollands sou met verloop van tyd in elk geval aan die Kaap veranderings ondergaan het vanweë die relatiewe isolasie van sy sprekers. Die ontstaan van Afrikaans kan dus nie sonder meer aan die aanwesigheid van Khoi toegeskryf word soos polities byderwetse Afrikaanstaalkundiges sedert 1994 so graag doen nie.

    “The language of trade is, after all, perforce that of the customer, rather than that of the merchant” (1364). Byvoorbeeld: “In 1666, after three generations of French colonial presence [in Canada] … [the] minister for the colonies … complained that Frenchmen who wanted to trade – mostly for furs – still had to communicate in the natives’ language” (7117). As dit so is, het die Hollanders aan die Kaap in hulle onderhandelings vir bv vee Khoi probeer praat eerder as wat die Khoi-Khoin Hollands probeer praat het. Hierdie verskynsel verswak die argument van die polities byderwetse Afrikaanstaalkundiges wat beweer dat die oorsprong van Afrikaans by Khoi te vinde is. Ostler skryf later: “Trade is usually accounted the first factor that set English on the road to becoming a world language” en oor vroeë Arabiese handelaars aan die ooskus van Afrika (Kenia, Tanzanië) skryf hy: “Swahili, the major Bantu language, shows heavy signs of Arabic influence” (1847; ook 9199). Die beïnvloeding is dus eerder van die taal van die handelaars na dié van die inheemses as andersom.

    Die vroegste taalrekords is in Mesopotamië op kleitablette aangebring. In antieke Egipte, daarenteen, is paripus (‘n grassoort) as skryfmateriaal gebruik. Min paripusrekords het bewaar gebly omdat papirus nie so ‘n duursame materiaal soos klei is nie. Papirus is hoogs vlambaar terwyl vuur veroorsaak dat kleirekords, net soos bakstene, sterker en gevolglik duursamer word (577). Die latere skryfmateriaal papier is ook hoogs brandbaar. Ek het al gedink dat in ‘n land soos Suid-Afrika, waar die afbrand van bv biblioteke neig om ‘n nasionale sport te word en maklik draagbare items soos boeke gesteel word, dit oorweeg kan word om terug te gaan na klei as skryfmateriaal, in die vorm van swaar tablette, omdat dit in daardie opsigte in ons misdadige milieu ‘n meer geskikte rekordmateriaal as papier kan wees

    Daar is ‘n teorie dat Oosterlinge, bv Chinese, eerste om die suidpunt van Afrika gevaar het en dat sulke skipbreuklinge die eerste San/Boesmans was. Ostler verwys egter na “the first circumnavigation of Africa (on behalf of the Egyptian pharoah)” (585). Maar die Fenisiese seevaarders het blykbaar nie verder suid as Gaboen gevorder nie (1345). Ek wonder dus hoeveel waarheid in die stelling oor die Egiptiese farao se omseiling van die Kaap steek. As dit waar sou wees, kon dit nuwe stukrag aan die slagspreuk, “Afrika vir die Afrikane,” gee. In Nelson Mandela se outobiografie word die piramides en ander prestasies van die antieke Egiptenare aan die gevorderdheid van Afrikane toegeskryf.* Mandela vergeet gerieflikheidshalwe dat Egipte en Suid-Afrika tradisioneel nie as (tipiese) Afrikalande beskou is nie. Egipte is geografies deel van Afrika, maar kultureel is dit veel eerder ‘n Midde-Oosterse land. Suid-Afrika is geografies deel van Afrika, maar voorheen was dit beskawings- of kultuurgewys in prominente opsigte ‘n Europese land.

    [* Mandela skryf: “As a student, I had fantasized about visiting Egypt, the cradle of African civilization, the treasure chest of so much beauty in art and design, about seeing the pyramids and the sphinx … I flew to Cairo. I spent the whole morning of my first day in Cairo at the museum, looking at art, examining artifacts … it is important for African nationalists to be armed with evidence to refute the fictitious claims of whites that Africans are without a civilized past that compares with that of the West. In a single morning, I discovered that Egyptians were creating great works of art and architecture when whites were still living in caves” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 353). Mandela beweer dat Afrika lank gelede beskawingsgewys meer ontwikkeld as die Westerse lande was. Wat hy nie verduidelik nie, is waarom Afrika sedertdien so ver agter geraak het. Hiervoor sou hy ongetwyfeld vir blankes (kolonialisme, imperialisme, slawerny, rassesegregasie, apartheid) die skuld gegee het en nie vir swart Afrikane nie.]

    Egipte is in 641 deur Moslems, dus Arabiese sprekers, verower (2810). Die inheemse Egiptiese taal, Kopties, is daarna net in hulle eiesoortige christelike godsdiens gebruik (2818). “Ultimately, Egyptian [Coptic] could not sustain itself when it ceased to be a majority language in its one and only environment, the land of Egypt. The language, like the pharaonic religion, had been a symbol of Egyptian identity. Egyptian could survive a government speaking a foreign language [Greek], as long as its religion was based in Egypt. It could not survive a foreign [Arab] government and a truly cosmopolitan religion [Islam], for its speakers had nothing national left as a focus for their identity. They might as well become Arab Muslims, just like all the rest” (2826).

    Die toepassing van hierdie gebeure op Suid-Afrika, Afrikaners en Afrikaans is ontstellend. Afrikaners is nie meer in die meerderheid onder die kiesers nie. Daarby het baie Afrikaners sedert 1994 afvallig van die Afrikaanse kerkgenootskappe geword, onder meer omdat hierdie Kerke al hoe meer met die linkse, humanistiese Wêreldraad van Kerke assosieer en die leerstellings van alle religieuse gelowe postmodern toenemend in dieselfde mate as waar beskou word; dus dat hulle almal ‘n geldige weg tot saligheid of die hemel is. Sonder beduidende politieke mag en sonder ‘n eiesoortige godsdiens kan sowel die Afrikaners as Afrikaans tot identiteitloosheid en ondergang gedoem wees. Des te meer omdat die al hoe groter meerderheid Afrikaanssprekers bruin mense, dus nie-Afrikaners, is en daar by die bruines, soos in die geval van rasvermenging, skynbaar geen algemene of sterk weerstand teen taalvermenging en toenemende verengelsing is nie.

    “Interbreeding soon blurred the borders, linguistic and cultural” (9304). Die grootste moontlike mate van ras- en taalsuiwerheid is vir sowel die identiteitsbehoud as voortbestaan van Afrikaners en Afrikaans noodsaaklik. Desnieteenstaande word rasvermenging in die Afrikaanse hoofstroom-inligtingsmedia as voortreflik byderwets voorgestel, terwyl taalsuiwerheid deesdae glad nie meer deur Afrikaanstaalkundiges gepropageer word nie. Oor Sanskrit is gesê: “Man’s one true embellishment is language kept perfected … eternal [is] the refinement of fine language” (3672). Die blanke grondwetlike onderhandelaars het in 1990/94 ‘n dwase strategie gevolg, wat die ondergang van blanke politieke mag tot gevolg gehad het. Tans volg die Afrikaanstaalkundiges insgelyks ‘n dwase strategie, wat die ondergang van sowel ‘n onderskeibare Afrikanerdom as ‘n onderskeibare Afrikaans tot gevolg kan/gaan hê. Sedert die Anglo-Boere-oorlog hou Afrikaners nie daarvan om Engeland (of Brittanje) na te volg nie, maar daardie land stel tog hierdie navolgenswaardige voorbeeld: “England was not just a government. It was a nation, increasing felt to have a distinctive character, and a part to play in the world, and hence needing a distinctive, and distinct, voice” (8048).

    Wat kenmerkend van Chinees is (in sy hedendaagse vorm veral as Mandarin bekend), is “the maintenance of a distinct centre of identity and loyalty within the language community” (2913). Vir Afrikaans beteken taalidentiteit onder meer dat dit duidelik van Engels onderskeibaar moet wees. By Kaaps is dit glad nie die geval nie. Kaaps het ‘n verdere probleem. Van Koiné, ‘n gebruiksvariëteit van antieke Grieks, word gesê: “For all its utility, it had no class” (4406). Afrikaans moet respek afdwing, eerbaar wees, as daar lojaliteit teenoor Afrikaans verwag word. Vir die mengeltaal Kaaps, daarenteen, kan daar kwalik redes vir respektabelheid opgediep word.

    “If the community lost its identity, or its distinguished customs, the language would disappear” (5119). Dít is wesenlike gevare waaraan Afrikaners en Afrikaans sedert 1994 blootgestel word. Vir ons is daar die voortreflike voorbeeld van die Baske (in Noordoos-Spanje en Suidwes-Frankryk) en hulle eiesoortige taal, wat hulle nie agtereenvolgens deur die Romeine (en Latyn), die Wesgote/”Visigoths” (en Goties), die Moslems (en Arabies), of die Spanjaarde (met Spaans) laat onderploeg het nie: Baskies “has survived everything else that history has thrown at it in the last two thousand years. It is a special case, par excellence, of European language history, since it pre-dates all the Indo-European languages” (5233). As Baskies ‘n uitsondering op die reël is, kan en behoort Afrikaners te verseker dat Afrikaans ook so ‘n uitsondering blyk te wees. Op die oomblik is daar glad te min tekens van verset en dryfkrag onder Afrikaners en is Afrikaans besig om saam met die Afrikanerdom te taan. Maar soos ‘n optimistiese Catullus (84-54 vC) dit gestel het: “Suns can set en can come back again” (5698).

    Die papheid van veldtogte ten bate van Afrikaans kan toegeskryf word aan die kruipsug wat so kenmerkend van Afrikaansinstansies soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) geword het. Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) is sterker pro-Afrikaner en pro-Afrikaans gesind, maar by hulle is daar ook ruimte vir verbetering. Ostler verwys na die Académie Française, wat sedert 1635 bestaan en spesifiek daarop ingestel is om oor die belange van die Franse taal te waak: Volgens sy statuut “to render it pure, eloquent and capable of treating the arts and sciences” (7047). Hierdie instituut is gekant teen bv (1) die gebruik van Engelse woorde in Frans, (2) die vervrouliking van terminologie om bv feministe te behaag en (3) die bevordering van taalvariëteite omdat daar wyslik uitdruklik voorkeur aan Standaardfrans gegee word (Wikipedia).

    Aan al drie die pasgenoemde euwels ly die ATR, ATKV en ATM in erge mate, terwyl die SA Akademie en FAK baie duideliker en sterker teen hierdie euwels behoort te stry. Die Académie Française het ook die amptelike Franse woordeboek onder sy vleuels. Nie net die Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS) nie, maar ook die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) behoort onder die SA Akademie te ressorteer; des te meer omdat die WAT ter wille van politieke gewin openlik taalverarmende sensuur ten koste van Afrikaans toepas. Soos in die geval van die WAT word daar deesdae op die tipies vermetele ANC-manier van die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) verwag om meer take te verrig, ten spyte van verminderde owerheidsubsidiëring. Soos by die WAT moet swart taalbelange deesdae ook geakkommodeer word. Dit is die onverkwiklike werklikheid by iedere Afrikaansinstansie wat van owerheidsubsidie afhanklik is. Die verbroude grondwetlike onderhandelings van 1990/94 werp ‘n skadu nie net oor die toekoms van Suid-Afrika se blankes nie, maar ook oor die heil en voortbestaan van Afrikaans. Ten bate van albei is daadwerklike optrede dringend nodig.

  • Brief: Danny Titus moet kortgevat word

    Brief: Danny Titus moet kortgevat word

    Danny Titus, die ATKV se uitvoerende direkteur: kultuur, diskrediteer in sy amptelike hoedanigheid reeds jare lank blankes, veral Afrikaners, en Standaardafrikaans. In sy jongste skrywe loof hy onlangse byeenkomste waar die rol van bruin mense in Afrikaans erg oordryf word en daar glad nie afdoende erkenning aan die bydrae van blankes gegee word nie. Titus sluit sy betoog soos volg af:

    “Mag die stryd tussen standaardtaal en dialek spoedig tot ‘n einde kom. Dit is tog so dat ‘n dialek eintlik maar ‘n standaardtaal sonder ‘n weermag is. Die sogenaamde standaardtaal het vir dekades ‘n weermag en ‘n polisiemag gehad. Mag Afrikaans nou daarsonder klaarkom” (Netwerk24, 6 September).

    Die “sogenaamde” standaardtaal waarna Titus verwys, is Standaardafrikaans. Die dialek waarna hy verwys, is klaarblyklik Kaaps. Wat hy skynbaar wil hê, is dat die onderskeid tussen Standaardafrikaans en Kaaps uitgewis moet word; dat hulle een en dieselfde moet wees. Dit beteken dat die plaasvervanger-standaardtaal maar oorvloediglik met onnodige Engels besoedel kan wees. Dit is bekend dat Titus sterk ten gunste van Engels is. Hy het, as ek reg onthou, sy werkstukke tydens sy studie in Nederland in Engels voltooi en daarna sy kinders in Engelse skole in Suid-Afrika geplaas.

    Dit is louter onsin dat ‘n dialek gedefinieer kan word as ‘n “standaardtaal sonder ‘n weermag.” Kaaps is ‘n dialek juis omdat dit nie ‘n standaardtaal is nie. Dit is verder ‘n feit dat dialekte wêreldwyd sonder ‘n weermag bestaan. Wat Titus impliseer, is dat Kaaps die status van standaardtaal sou gehad het as dit nie was dat Kaaps tydens die blanke politieke bewind met die militêre mag van die Suid-Afrikaanse weermag en polisie onderdruk is nie. Noudat sowel die weermag as die polisie grootliks in onmag verval het, skep dit volgens Titus blykbaar die geleentheid dat Kaaps die plek van Standaardafrikaans kan en behoort in te neem. As feitlik alles in die land besig is om agteruit te gaan en te verval, waarom nie ook Afrikaans nie?

    Sedert 1930 was die ATKV aanvanklik veronderstel om ‘n instansie te wees wat die belange van Afrikaanssprekende blankes, dus Afrikaners en Afrikaans, bevorder. Sedert 1994 is die ATKV getransformeer om ook nie-wittes as lede toe te laat en word daar nie meer openlik vir Afrikaners geskerm nie. Maar lidmaatskap van die ATKV is nog oorweldigend sowel blank as Afrikaanssprekend. Dit is voor die hand liggend dat die ATKV nie kan bekostig om die meerderheid van sy lede te vervreem nie.

    Dit is uiters onvanpas en onwys dat Titus as die kultuurhoof funksioneer van ‘n instansie wat by uitstek sensitief vir die belange van Afrikaanssprekende blankes en Standaardafrikaans behoort te wees. Desnieteenstaande word Titus toegelaat om in sy amptelike hoedanigheid telkens met militante en hoogs omstrede politiekgelaaide uitlatings voor ‘n dag te kom. In belang van die ATKV, die meerderheid van sy lede en Afrikaans as ‘n taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is, sal Titus se onverkwiklike bedrywighede weens sy misplaasde aktivisme daadwerklik kortgevat moet word. Dit behoort die verpligting in te sluit dat hy sy aktivistiese uitlatings in sy persoonlike eerder as amptelike hoedanigheid moet doen.

    — Johannes Comestor

  • Leon Lemmer: Kruipsug by die hoëpriesters van Afrikaans

    Leon Lemmer: Kruipsug by die hoëpriesters van Afrikaans

    CJ Langenhoven (1873-1932) het ‘n deurslaggewende rol in die 1925-erkenning van Afrikaans as amptelike taal gespeel. Deesdae sou hy as ‘n taalbul bekend gestaan het. Oor Afrikaans het Langenhoven geskryf: “Hij is die enigste witmanstaal wat nie onmiddellik oor die see kom nie” (JC Kannemeyer, Langenhoven: ‘n Lewe, Kaapstad: Tafelberg, 1995, p 269). Let op die “hij” – nie “sij” nie. Afrikaans is “ons kostelikste roem, ons hoogste besitting: die één enigste witmanstaal wat in Suid-Afrika gemaak is en nie oor die seewater klaar gekom het nie, wat die spore van lief en leed dra van alles wat ons vadere hier deurleef en deurworstel en deurtriomfeer het; die één band wat ons as nasie aanmekaar heg; die uitgedrukte siel van ons volk” (331-332). Vir vollediger inligting kyk: “CJ Langenhoven oor Afrikaans: ‘My pêrel van grote waarde’” (Praag 16.05.2015).

    Deesdae word Langenhoven verguis omdat hy Afrikaans ‘n witmanstaal (of witmenstaal) genoem het. Dit is egter ‘n feit dat Afrikaans die taal van blanke Afrikaanssprekendes is en nie soos bv Engels klaargemaak oor die see gekom het nie. Langenhoven het nie gesê Afrikaans is uitsluitlik die taal van wit mense nie, al is dit die waarheid dat hoofsaaklik blankes aan Afrikaans beslag gegee het. ‘n Hedendaagse neiging is dat sodra blankes en veral Afrikaners op prestasies of eiendomsreg aanspraak maak, ‘n koor van protes opklink, bv dat die toekoms van Afrikaans om kwantitatiewe redes by bruin sprekers berus. Daar is selfs taalkundiges wat die ontstaan van Afrikaans aan Khoi-beïnvloeding toeskryf eerder as aan die natuurlike vervorming wat Nederlands waarskynlik mettertyd plaaslik grootliks vry van beïnvloeding deur inheemse tale sou ondergaan het. In die huidige politieke klimaat moet daar blykbaar goeie (en net goeie) invloed aan die inheemses en die slawe toegeskryf en hulle benadeling deur blankes beklemtoon word.

    Dit is bekend dat Langenhoven rede gehad het om nie baie beïndruk met sy enigste kind, Engela (1901-1975), te wees nie. Anders as Langenhoven was Engela “‘n vrou sonder ‘n missie” (217-218). Engela en haar gesin wou nie in die skaduwee van hulle Langenhoven-verbintenis loop en deel van bv Sarah Goldblatt (1889-1975) se “Langenhoven-industrie” wees nie (43). Willemien Brümmer (gebore in 1974) is Engela se enigste kleindogter (672). Brümmer is ‘n joernalis wat bekend is vir haar politieke byderwetsheid, wat dikwels in smartvraatberigte uiting vind. Dit is dalk die onvanpaste nagloed van Langenhoven wat aanleiding tot haar bespreking van die jongste uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls (Kaapstad: Pharos, 2017, xxxiv, 757p, R450) gegee het (Die Burger, 5 Augustus, p 11). In hierdie proses bevorder sy agterkleinkind kwalik ‘n positiewe beeld van Langenhoven se nalatenskap.

    Brümmer begin haar bespreking op ‘n feministiese noot: “Vir die eerste keer in ‘n 100 jaar het Afrikaans haar borstrok uitgetrek en word sy nou amptelik in al haar kleurryke en verleidelike variëteite opgeneem in die bybel van Standaardafrikaans, die Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS).” Dit is myns insiens ongewens om ‘n artikel oor Afrikaans met verwysing na vroue-onderklere te begin, des te meer omdat Afrikaans nie vroulik is nie. Met die woord “borstrok” gee Brümmer valslik te kenne dat Afrikaans ‘n eeu lank ingeperk is; dat die “kleurryke en verleidelike” variëteite van Afrikaans nou vir die eerste keer in Standaardafrikaans toegelaat word. Onderliggend is daar die gewilde maar valse insinuasie dat Standaardafrikaans, soos Afrikaners, (minstens) ‘n eeu lank benepe was. Volgens die HAT beteken “benepe”: benoud, beklemd, bekrompe, kleinsielig. Vergelyk bv Brümmer se ongunstige uitbeelding van Afrikaners in haar drama, Braai (2014).

    Die waarheid is dat Standaardafrikaans, soos enige ander standaardtaal, nog altyd uit sy variëteite saamgestel is. ‘n Standaardtaal kom nie van nêrens nie. Wat uit die jongste AWS blyk, is dat die lede van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns polities byderwets in groter mate as voorheen woorde uit bv Namibiese Afrikaans en Oranjerivierafrikaans in Standaardafrikaans opgeneem het. Ooreenkomstig haar linkse politieke ingesteldheid noem Brümmer hierdie variëteite “susters” van Standaardafrikaans. Eintlik is hulle maar net voedingsbronne. Daar is nog ‘n “suster,” by uitstek ‘n bruin suster, want Brümmer voeg by: “en natuurlik Kaaps.”

    Soos talle van die huidige hoëpriesters van Afrikaans stel Brümmer Kaaps sonder meer gunstig voor. Dit is glo een van Afrikaans se “kleurryke en verleidelike variëteite.” Kaaps kan Afrikaanssprekers egter tot die onnodige en oorvloedige gebruik van bv Engelse woorde verlei. Taalsuiwerheid is blykbaar deel van die borstrok waarvan maar ontslae geraak kan word. Waarom het die Afrikaans-indoenas nie die elementêre moed om te sê dat die Engelsbesoedeling van Kaaps verwerplik is nie? Omdat die voortbestaan van Afrikaans van bruin mense afhanklik is? Dan soveel te meer moet Afrikaans so duidelik moontlik van Engels onderskei word.

    “Die AWS was baie jare lank die domein van wit mans.” Brümmer noem dit ‘n “slang in die gras,” sonder om te erken dat daardie mans uitstekende werk gedoen het. ‘n Ander slang is glo die term “Standaardafrikaans.” Die polities byderwetse voorsitter van die Taalkommissie, Gerhard van Huyssteen, verkies die term “Algemene Afrikaans,” ‘n frase wat in vaagheid uitmunt, maar dit voldoen aan sy politiek-gemotiveerde vereiste van inklusiwiteit. Sowel algemeenheid as inklusiwiteit druis egter in teen die tradisionele en noodsaaklike normerende rol van die AWS. Maar ons lewe in ‘n tyd waarin norme misken word en wanorde toeneem. Die benaming “Standaardafrikaans” sê presies wat bedoel word. Die beswaar daarteen is polities gemotiveerd. Norme bevorder ordelikheid maar doen glo inbreuk op vryheid. Norme, eintlik enige vorm van gesag, mag deesdae nie meer deur blankes uitgeoefen word nie. Maar dwarsoor die wêreld stel blankes navolgingswaardige voorbeelde op talle terreine en in baie opsigte.

    Dit was feitelik korrek toe voorheen van Algemeen-beskaafde Afrikaans gepraat is, juis omdat die spreektaal van die opperklas wêreldwyd grootliks die standaardtaal bepaal. Maar in die nuwe Suid-Afrika is dit deesdae taboe omdat blankes en veral Afrikaners polities byderwets nie as maatstaf aanvaarbaar is nie. Deesdae word teen die feite in gepoog om almal feitlik in alle opsigte gelyk en eenders te verklaar. Hiërargieë is uit. Voorheen het Christo van Rensburg tereg geskryf: “Standaardafrikaans [is] eintlik ‘n dialek wat bokant Afrikaans se dialekte [of variëteite] staan” (So kry ons Afrikaans, Pretoria: Lapa Uitgewers, 2012, p 117) en “‘n bodialektiese standaardtaal … dwing … dialekte altyd meer en meer na die standaardtaal” (125). Maar dit sal nie gebeur as bv Kaaps pleks van Standaardafrikaans deurlopend en ongekwalifiseerd verheerlik word nie.

    Deesdae munt Van Rensburg uit in die toepassing van politieke oorverligtheid op Afrikaans. Volgens hom het Afrikaans al voor 1652 aan die Kaap ontstaan, danksy die omgang van die vindingryke Khoi-Khoin met Seemansnederlands. En Ernst Kotzé beweer dat Kaaps die bakermatvorm van Afrikaans is (Praag 11 Februarie). Sommige Afrikaanstaalkundiges dring aan op die herstandaardisering van Afrikaans. Daar word beweer dat die soort Afrikaans wat nie-wittes praat tradisioneel dermate uit Standaardafrikaans geweer is dat (ingrypende) herstandaardisering moet plaasvind.

    Ons het in 1990/94 ‘n roem- en mandaatlose politieke revolusie beleef. Nou moet blykbaar op ‘n soortgelyke ingrypende manier met Standaardafrikaans gehandel word. Voorheen het blankes besluit oor wat eerbare of ordentlike Afrikaans is. Nou is dit die beurt van die nie-wittes om die kitaar te slaan. Die blanke De Klerk-kornuite kruip agterna, buig agteroor om eerder linkse politiek as die heil van Afrikaans ter wille te wees. Brümmer haal aan wat Van Rensburg oor die doel van hierdie herstandaardisering van Afrikaans te sê het: “sodat sy dialekte – die manier van praat in die Kaap, die manier van praat van die Griekwas, die manier van praat in die Karoo – ook in beginsel weerspieël word en nie vanweë politieke oorwegings uitgehou word nie.” Die teenoorgestelde is nou waar: Politieke oorwegings pleks van taaloorwegings gee deesdae (deurslaggewend) aanleiding tot insluiting in Standaardafrikaans; én uitsluiting – dink aan die talle “rassistiese” Afrikaanse woorde wat deurlopend geïdentifiseer en in die ban gedoen word. Dit verarm die seggingskrag van Afrikaans.

    By die allernoodsaaklikste voorbehoud oor Kaaps kom die Afrikaans-indoenas nie uit nie. Woorde en uitdrukkings in Kaaps kan waar nodig of wenslik in Standaardafrikaans opgeneem word, maar myns insiens slegs as hulle met die taaleie versoenbaar is; dus (verkieslik net) in soverre hulle nie Engels is nie. Wat hard en duidelik gesê moet word – en ek wag reeds lank en skynbaar tevergeefs dat een of verkieslik meer van die Afrikaanshoëpriesters dit doen – is dat Kaaps in soverre dit Engels is suiwer taalkundig (dus nie-polities) vir Afrikaansgetroues verwerplik is; dat die gebruik en voortbestaan van Kaaps in sy huidige Engelsbesoedelde toestand nie bevorderlik vir die toekoms van Afrikaans is nie. Polities byderwets klink geen sodanige beswaar teen Kaaps op nie.

    Die gevolg is dat instansies soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) voortgaan om by uitstek Kaaps te bevorder en nie Standaardafrikaans nie. Wat Afrikaans betref word die kwessie van taalsuiwerheid soos gif vermy. Daarmee dra die ATR, ATKV en ATM met oorgawe by tot die sabotering van die toekoms van Afrikaans as ‘n taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is. Die gesindheid by hierdie drie instansies is sodanig dat die lojaalste ondersteuners van Afrikaans, te wete die regse of nie-verloopte Afrikaners, vervreem word.

    ‘n Vollediger weergawe van Brümmer se teks is op Netwerk24 (4 Augustus) gepubliseer. Daaruit blyk dat van haar politiek-geïnspireerde gif uit die berig in Die Burger gelaat is, bv “‘n eeu waarin veral die donkerder dialekte van Afrikaans vir ‘n lang tyd in ballingskap was.” “Ballingskap” is ‘n toespeling op bv ANC-kamerade wat tydens apartheid in die buiteland vertoef het. “‘n Groot keerpunt in die geskiedenis van die AWS het in 1991 gekom met die onkeerbare vernuwing wat in Suid-Afrika en wêreldwyd voortgestu het.” Dus, die oneerlike omverwerping van die blanke bewind in Suid-Afrika is blykbaar ongekwalifiseerd goed, maar daar word by implikasie darem erken dat die AWS deur politiek op sleeptou geneem is. Langenhoven was ongekwalifiseerd ten gunste van die blanke bewind en ‘n groot ondersteuner van Barry Hertzog. Brümmer, daarenteen, wek die indruk dat sy (ongekwalifiseerd) ten gunste van swart oorheersing en die (slaafse) navolging van internasionale neigings is.

    Die feministiese Brümmer skryf: “Die achilleshiel van die AWS was dat dit baie jare lank die domein van die spreekwoordelike grysskoen-wit mans was.” Ingesluit by hierdie mans, wat skynbaar deur Brümmer geminag word, is haar oupagrootjie, JC Langenhoven. “Die ander slang in die klitsgras was natuurlik die woordjie ‘Standaardafrikaans’ wat vir baie in ons wye en droewe land ‘n vloekwoord geword het.” Dit is uitsluitlik in nie-Afrikanergeledere, waarby Brümmer haar klaarblyklik skaar, dat Standaardafrikaans ‘n vloekwoord kan wees. “Vloekwoord” is myns insiens in elk geval ‘n hoogs oordrewe etikettering. Brümmer verwys ook (smalend) na die “taalbulle” en “heilige koeie wat bly bulk.” Die voortreflike voorbeeld wat Langenhoven as een van die eerste Afrikaanse taalbulle gestel het, dien myns insiens steeds as inspirasie vir diegene wat die moed het om hulle vir die heil van Afrikaans te beywer en wat ‘n gesonde afkeer het van diegene wat weens vlakheid en opportunistiese linksheid die teenoorgestelde doen.

    Die leuse, “Eendrag maak mag,” het ontstaan toe Nederlandse gebiede eeue gelede staatkundig saamgevoeg is. Hierdie frase is voor in die Statebybel gepubliseer en het op hierdie manier algemene inslag in Suid-Afrika gevind. Anders as in die geval van Engels word die variëteite van Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika voortdurend beklemtoon pleks van uit te gaan van die standpunt dat eendrag ook wat Afrikaans betref bemagtigend kan wees. Vir diegene wat erns met die voortbestaan van Afrikaans maak, behoort Standaardafrikaans die enigste vorm van Afrikaans te wees wat aktief bevorder word. In sodanige saamstaan sal daar optimale krag wees. Die Afrikaans-indoenas besing egter nie net die voortreflikheid van Afrikaansvariëteite – Brümmer se “kleurryke en verleidelike variëteite” – nie; hulle verswak selfs die fokus op Afrikaans in sy geheel deur eerder die wenslikheid van meertaligheid te bepleit pleks van die ononderhandelbare noodsaaklikheid van Afrikaans.

    Wat hierdie mense gerus moet besef, is dat meertaligheid Afrikaans kan uitsluit. Een van die besonge helde in (oor)verligte Afrikaansgeledere is die oud-Robbeneiland-prisonier, Neville Alexander (1936-2012), wat in sy persoonlike hoedanigheid Afrikaansdislojaal was. Hy het geskryf: “I have no doubt that the generations born in the 2020s and after will be completely trilingual, in that all children, besides being fluent in their home language, will – if this language is not English – also learn English and another important South African language, usually from the Nguni or the Sotho cluster” (Thoughts on the new South Africa, Auckland Park: Jacana, 2013, p 163). Afrikaans word nie eens genoem nie. Dit toon meertaligheid hoef nie Afrikaans in te sluit nie. Waarom volhard die hoëpriesters van Afrikaans dan met hulle pleidooie vir meertaligheid terwyl hulle hulle tyd en arbeid liewer aan die bevordering van Afrikaans behoort toe te wy?

    ‘n Ander bedenklike neiging by die Afrikaanshoës is om Afrikaans by voorkeur as ‘n Afrikataal voor te stel. Die Europese, bv Nederlandse, wortels van Afrikaans word dikwels verswyg en die Khoi- en slawe-invloed op Afrikaans word om opportunistiese politieke redes (oor)beklemtoon. Wat het dit vir diesulkes in die sak gebring? Onlangs het die ANC-regering dit onomwonde gestel dat hy “voorheen gemarginaliseerde amptelike Afrikatale” wil bevorder (Netwerk24, 7 Julie). Daardie bewoording is sorgvuldig gekies om Afrikaans doelbewus uit te sluit. Die ANC sal ongetwyfeld voortgaan om Afrikaans sover moontlik te benadeel. Geen kruipery deur Afrikaanshoëpriesters sal ‘n duit verskil hieraan maak nie. Waarom dan nie eerder wegbreek van politieke byderwetsheid en Afrikaans suiwer as voortreflike taal (dus nie-polities) bevorder nie?

    Ek kyk nie televisie nie en op RSG luister ek feitlik net die nuusbulletins. Jare lank het ek die gehalte van Afrikaans op RSG probeer verbeter deur teksboodskappe oor taalfoute aan RSG te stuur, bv stappe neem pleks van doen, op komitees dien pleks van in, en die laakbare neiging om voorletters Engels pleks van Afrikaans uit te spreek. In Engels sal Van der Merwe se voorletters sekerlik nie Afrikaans uitgespreek word nie. Die neiging om voorletters Engels uit te spreek in Afrikaanse nuusbulletins dui op ‘n gebrekkige aanvoeling vir Afrikaans by sommige omroepers. My kommentaar is feitlik deurgaans deur RSG geïgnoreer, gevolglik het ek onlangs besluit om nie verder lugtyd en dus geld hierop te mors nie.

    RSG se gesindheid jeens Afrikaans blyk duidelik uit die titel van die Sondagprogram, “Die tale wat ons praat.” Meertaligheid word geïmpliseer. RSG se voorliefde vir Afrikaansvariëteite blyk ook duidelik uit hierdie program. Die ATKV adverteer graag sy polities byderwetse benadering tot Afrikaans in ‘n advertensie wat hierdie program voorafgaan. Hierdie advertensie het al dermate geradbraakte Afrikaans ingesluit dat ek dit liewer nie wou hoor nie. Tans word gesê: “Dit maak nie saak hoe jou Afrikaans klink nie,” waarmee geradbraakte Kaaps weer eens by implikasie goedgepraat word. Dus, mors maar met Afrikaans, die ATKV hou in elk geval daarvan.

    Diegene in die voorste gestoeltes van Afrikaans moet in belang van die heil van Afrikaans dringend besin oor die weg wat hulle ingeslaan het. Politiek-gemotiveerde oogmerke soos versoening en meertaligheid sal moet plek maak vir voorkeur aan Afrikaans. Wat Afrikaans betref behoort evolueerende Standaardafrikaans pleks van bv Kaaps ondersteun te word. Standaardafrikaans is die enigste vorm van Afrikaans wat doeltreffende verskansing teen verswelging deur Engels kan bied. Ek beskou Kaaps eerder as ‘n mengeltaal as ‘n Afrikaansvariant. Dit is ‘n erflating van pro-Britse en anti-Afrikanersentiment onder bruin mense. Kaaps stel aan Afrikaanssprekendes ‘n bedenklike voorbeeld van taalgebruik. Die verheerliking van Kaaps deur verskeie vooraanstaande taalkundiges dien as aanmoediging vir Afrikaanssprekers om ewe loslit, dus sonder borstrok, hulle taal met onnodige Engels te besoedel.

    Die Afrikaans-indoenas sal ook dringend hulle aanvoeling vir taaleie-Afrikaans moet verbeter. In die jongste AWS word ‘n woord soos “kompleks” (p i, v) pleks van ingewikkeld en “konsep” (p x) pleks van begrip (p xix) redaksioneel gebruik. Ter wille van die behoud van Afrikaans moet hy op so ‘n manier gebruik word dat hy so duidelik moontlik van Engels onderskei word.

    FW de Klerk en sy onderhandelaars het weens ‘n dwase strategie die politieke mag aan swartes oorgegee en wel op so ‘n manier dat nóg Afrikaans nóg die blankes afdoende beskerm word. Die strategie wat die hoëpriesters van Afrikaans sedertdien volg, gaan insgelyks katastrofiese gevolge vir Afrikaans hê as hulle voortgaan om vir meertaligheid pleks van Afrikaans en vir Kaaps pleks van Standaardafrikaans te veg. Hulle benadeel ook die regmatige aanspraak van Afrikaners op Afrikaansmediumonderrig deur paternalisties slegs van sodanige behoefte by bruin mense gewag te maak.

    Ontwikkelde bruines het hulle in baie (selfs die meeste) gevalle as dislojaal teenoor Afrikaans bewys. In die Gelyke Kanse-hofsaak, wat handel oor die status van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch, is aangevoer dat “slegs 37% van bruin studente aansoek gedoen het om in Afrikaans onderrig te ontvang” (Netwerk24, 17 Augustus). By Afrikaanssprekende blankes is daar in groter mate Afrikaansgetrouheid as by bruines. Afrikaners se behoefte aan en reg op Afrikaans behoort beklemtoon te word. As die hoëpriesters van Afrikaans hulle nie die verwyt op die hals wil haal dat hulle soos De Klerk die oorlewingskanse van Afrikaans beduiwel het nie, sal hulle dringend hulle huidige dwase strategie moet verander.

  • Brief: Ander tale gaan einde van ATKV beteken

    Brief: Ander tale gaan einde van ATKV beteken

    Die ATKV wil nou ander tale ook inbring by die organisasie om dit glo meer inklusief te maak. Hul gaan blykbaar nog steeds omsien na Afrikaans en glo Afrikaans sal nie benadeel word deur hierdie veranderings nie. Die vraag is waarom doen die ATKV hierdie dinge? Hul is tog ’n Afrikaanse organisasie wat die belange van die Afrikaanse taal op die hart moet dra en dit maak geen sin om ander tale ook te betrek nie. Ander tale kan seer sekerlik na hulself omsien en hul eie organisasies stig of hoe?

    Waarom probeer die ATKV iets vir almal wees, want uiteindelik gaan hul niks vir niemand beteken nie. Hierdie stap gaan die einde van die ATKV wees as ’n Afrikaanse organisasie en weereens is die groot verloorder die Afrikaanse taal. Dis kommerwekkend om te sien hoe Afrikaans oral uitgewerk word en vertrap word. Iets sal gedoen moet word om Afrikaans te beskerm want ons kan nie toelaat dat ons taal so stelselmatig vernietig word nie.

    —Frik Lotz

  • Leon Lemmer: Danny Titus help die Afrikaanse Taalraad om Afrikaans skeef voor te stel

    Leon Lemmer: Danny Titus help die Afrikaanse Taalraad om Afrikaans skeef voor te stel

    Die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was in die vorige eeu, dus van huis uit sedert sy stigting in 1930, ‘n Afrikanervereniging en daarby spesifiek vir christene. Die Afrikaans wat voorgestaan en aktief bevorder is, was Standaardafrikaans. In die nuwe Suid-Afrika is die ATKV egter getransformeer van ‘n Afrikaner- na eerder ‘n Afrikaanse vereniging; eintlik ‘n vereniging vir Afrikaanses, met die klem op die Afrikaanssprekendes wat nuut bygekom het. Dit het die weg vir iemand soos Danny Titus gebaan om as kultuurhoof van die ATKV aangestel te word, al is hy as ANC-meeloper en deeltydse menseregtekommissaris skepties oor, of afsydig van, Afrikaners. Die punt is: Daar is ‘n onmiskenbare etnies-kulturele kloof tussen Titus en Afrikaners.

    Die situasies waarin Titus hom as ATKV-kultuurhoof laat geld, is wanneer die stert die hond swaai, dus wanneer die rol van die nuut bygesleepte Afrikaanses oorbeklemtoon en die tradisionele Afrikanersektor (grootliks) geïgnoreer word en die Afrikaanses hulle nuut gevonde vryheid moedswillig en eensydig (dus teen die geskiedenis en feite in) vier. In daardie milieu word eerstens Standaardafrikaans, tweedens Afrikaners as gesonde kulturele Afrikaanskern en derdens die werklike groot geeste van Afrikaans (bv taalkundiges, letterkundiges, historici, kultuurleiers, politici) almal doelbewus verswyg en by implikasie geminag. Hierdie ignorering spreek uit Titus se skrywe (Die Burger, 6 deser, p 10), gepubliseer onder die opskrif: “Vars lug waai oor Afrikaans”; dus: Weg is die Afrikanerbedompigheid van Afrikaans, oftewel: Nou gaan ons lekker loslit aanneuk met die mengeltaal Kaaps (met sy onbeperkte Engelse bagasie) en Standaardafrikaans soveel moontlik diskrediteer.

    Titus skryf oor die Afrikaanse Taalraad (ATR) se Erfenisdagberaad wat op 24 September in Kaapstad gehou is. Let op watter mense Titus uitlig of by die naam noem. “Tony Ehrenreich was deel van die Afrikaanse stemme.” Afgesien van die politieke opsweping waaraan Ehrenreich hom dikwels skuldig maak, gebruik hy ‘n mengsel van Afrikaans en Engels wanneer hy “Afrikaans” praat. Titus opper nie beswaar teen so ‘n kwalitatief gebrekkige “Afrikaanse” stem nie. Seker omdat Ehrenreich se politiek guns in sy oë vind.

    Daarna noem Titus die name van Lynette Francis, Steward van Wyk en Open Stellenbosch (OS), wat aan Van Wyk die geleentheid bied om aan te voer dat die beweerde uitsluiting weens Afrikaans waaroor OS kla, verband hou met (of soortgelyk is aan) die 1976-skole-opstand. Die skurke in albei verhale is Afrikaners. “Van Wyk sê Afrikaans moet vennootskappe met ander tale sluit … Ons moet Afrikaans ‘n vriendelike taal maak.” Anne-Marie Beukes, die voorsitster van die ATR, het redelik onlangs ook klem op vriendelike Afrikaans gelê (Praag 24 Augustus); dus nie ‘n bedompige, kwalitatief respekteerbare taal wat aan voorgeskrewe norme voldoen nie. ‘n Lekker opneukers-Afrikaans dus, soos Kaaps, wat onbeperk Engels-vriendelik is. Dit is waarom dit ‘n onbegonne taak is om die woordeskat van Kaaps te standaardiseer: enige Engelse woord is werklik of potensieel ‘n Kaapswoord.

    Dan gebeur die verwagte, wat die status van die onvermydelike in die nuwe Suid-Afrika geniet: verwysings na die slawe, die Bo-Kaap en Distrik Ses, asof hierdie drie randeiers die noodsaaklike kern van enige gesprek oor Afrikaans moet wees. Wat van die Afrikaans wat in die middestad van Kaapstad en in sy blanke woonbuurte en aan bv die Oosgrens gepraat is (en van daar danksy die Groot Trek dwarsoor Suid-Afrika en selfs na ander lande, bv Namibië, Zimbabwe en Kenia, versprei is) en die Stellenbosch van weleer wat dikwels die bakermat van Afrikaans genoem is en die Paarl met sy Genootskap van Regte Afrikaners? Pleks daarvan skryf Titus oor ‘n Moslem, Fatima Allie, en die kos van die Bo-Kaap.

    Maar Titus is nie die enigste wat die juk van eensydigheid dra nie: “Ons moet werk aan versoening deur Afrikaans, sê ‘n Potchefstroomse professor. [Dit klink vir my soos Wannie Carstens.] Hy vertel hoe hy die oggend by Distrik 6 verbygery en dit as ‘n skandvlek van Afrikaans beleef het.” Dié professor kan gerus verduidelik hoe Afrikaans die groepsgebiedewet veroorsaak het. Daar is algemene eerstemmigheid dat Distrik Ses ‘n krotbuurt en ‘n misdaadnes was. Verval kan dwarsoor die wêreld in middestede voorkom en daardie gebiede word dan na owerheidsingryping vernuwe. So ‘n proses hoef niks met apartheid te make te hê nie. In die geval van Distrik Ses was een van die deurslaggewende oorwegings dat die krotte in die pad van voorgestelde snelweë was. Die Bo-Kaap was nie in die pad nie en ook nie so vervalle nie en het dus behoue gebly.

    Die “skandvlek” Distrik Ses is dus opgeruim, maar glad nie sonder deernis van die owerheid nie. Beter huisvesting is elders teen billike voorwaardes voorsien. Die meeste inwoners van Distrik Ses was in elk geval huurders. Daar was in hulle geval dus geen opsegging van erflatings nie. Vergelyk dit met blanke boere wat geslagte lank op plase woon. As hulle nie voortydig uitgemoor word nie, kan hulle plase (wat gekoop of as erflating bekom is en van niemand gesteel is nie) deur die owerheid sonder realistiese vergoeding onteien word. Ek vind die opmerkings wat aan ‘n anonieme Potchefstroomse professor toegedig is hoogs skandalig. Die blankes, veral Afrikaners, word tot vervelens toe oor Distrik Ses verwyt. My standpunt is dat as die Distrik Ses-verskuiwings die ergste is waaroor bv bruines kan kla, het hulle in historiese en wêreldperspektief bitter min om oor te kla. Hoeveel keer het ANC-kamerade al verontwaardiging oor plaasmoorde uitgespreek en om verskoning gevra? Het die Potchefstroomse professor en Titus al hierdie moorde skandvlekke genoem?

    Titus verwys ook na ‘n Xhosa en ‘n Namibiër, asook na Farid Esack en Debra Meyer. Wat hulle, naas Afrikaanssprekendheid, gemeen het, is dat hulle almal nie-wit is. “Die ander African-Afrikaanssprekers is so verfrissend om na te luister. Maak die tonge los, sê Mathews Phosa,” ‘n ANC-“vryheidsvegter”. In Titus se weergawe van hierdie ATR-beraad word nie ‘n enkele naam van ‘n Afrikaner of blanke genoem wat werklik in en vir Afrikaans saak maak nie. Vir my lyk my beskuldiging van eensydigheid by Titus en by die ATR dus geregverdig. Titus en die ATR kyk nie werklik na “die vele gesigte en stemme van Afrikaans” nie. Polities korrek kyk hulle hoofsaaklik na die nie-wit sektor. Daarmee word die histories en kwalitatief belangrikste Afrikaanse kultuurgroep, die Afrikaners, ‘n onreg aangedoen.

  • Leon Lemmer: Afrikanertaal en -kultuur: ‘n Bestekopname

    Leon Lemmer: Afrikanertaal en -kultuur: ‘n Bestekopname

    Dit is nie moontlik om in ‘n enkele rubriek reg te laat geskied aan so ‘n omvattende onderwerp soos die Afrikaner se taal en kultuur nie. Al wat ek gaan doen, is om te reageer op wat onlangs by twee eens Afrikanerinstansies te kenne gegee is. Die radikale, verdoemende uitsprake waarmee deesdae oor Afrikanersake vorendag gekom word en wat meesal kritiekloos verbygaan, sou in die vorige eeu ondenkbaar gewees het. Hierdie verdwaaldheid en ontaarding kom voor by instansies wat voorheen deel van die hartklop van die Afrikanerdom was, te wete die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM).

    Danny Titus

    Danny Titus is die ATKV se hoof van kultuursake. Hy het met uitsprake vorendag gekom waaruit sy gesindheid duidelik blyk. Dit word ook weerspieël in wat hy ampshalwe by die ATKV en as deeltydse menseregtekommissaris doen. Ek verwys na sy opstel, “Ons het ons verlede vergeet” (LitNet, Menings, Seminare en essays, 17 deser). Titus sê nie hy skryf in sy persoonlike hoedanigheid nie. Geen instansie het hom (sover ek weet) gedistansieer van wat hy kwytgeraak het nie. Daar word dus aanvaar dat sy polities korrekte standpunt (grootliks) met dié van die ATKV ooreenstem. Dit is ‘n kwade dag om so ‘n element in die Afrikanermidde te hê. Wanneer gaan die ATKV ‘n regsomkeer maak en sê: Genoeg is genoeg?

    Die deel van Titus se kultuurbewustheid wat na vore kom, is dat “Madibadag”, Vrouedag en Menseregtedag ooreenkomstig die (ANC se) bedoeling daarmee gevier moet word. Diegene wat op sulke dae “braai, woer en rumoer” is glo besig om “ons geskiedenis” uit te vee. Sulke verwysings na braai het ‘n metoniem vir Afrikaners geword. Hy stel hom dus as anti-Afrikaner op en gaan dan pro-bruin voort.

    Hy pleit vir groter bewustheid van die bruin studente in die Wes-Kaap se betrokkenheid by die “struggle”. Hy haal Russel Botman se woorde tydens ‘n massabyeenkoms aan: “Vir wat moet ek bid?” en “‘n Revolusionêr het nie gebede nodig nie, hy het aksie nodig!” Dít komende van iemand wat aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in die teologie, met onder andere Jaap Durand as dosent, gestudeer het, daarna predikant was en later die eerste “swart” rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) geword het. Titus het klaarblyklik ongekwalifiseerde bewondering vir Botman gehad, selfs toe albei nog studente was. “Die tokkelokke het sterk leiding geneem. Duidelik die teken van die dinamika van Christenwees onder ‘n verdrukkende regering en heersende kerkorde.” Dit is die soort “christelikheid” wat by die Kairos-konkelaars, Belhar-propagandiste en Allan Boesak-nalopers in die VGK aangetref word; meesal nie by Afrikaners nie.

    Titus is beswaard omdat blankes in beheer van die land was. Hy bestempel dit as ‘n “erge polisiestaat”. “Die NG Kerk was ‘n voorloper van die regverdiging van die onchristelike bestel. Die regeringgesinde universiteite het allerlei akademiese fundamente [grondslae?] vir rasseskeiding uitgekraam. Vandag word die rassiste van vroeër besing vir hul goeie deugde vanuit afgetrede historici en uitgediende politici. Vir die slagoffers van die onmenslike stelsel was hulle gewoon bewuste oortreders en skenders van fundamentele menseregte.”

    Hy was in Worcester op skool. Daar het Titus se politieke (oor)bewustheid begin. Oor die skoliere sê hy: “Tog het ons bly presteer*, voortdurend geglo in ons menswees, veral in ons Christenwees … Ons het ons vryheid begin proe te midde van die hardste onderdrukking en polisiëring.” [* Dit is ‘n sydelingse kompliment aan homself; ook kenmerkend van etniese genote soos Michael le Cordeur (‘n “gerespekteerde” dosent) en Zelda Jongbloed (‘n “gerespekteerde” joernalis).] Die skoliere het linkse politieke propaganda (onkrities) verorber en Titus het dié leefwyse aan die UWK voortgesit. Hy haal Nelson Mandela goedkeurend aan: “The struggle is my life.” Wat hulle aangestig het, is glo nie “onluste” nie maar “opstande”. Hy verlustig hom daarin dat die onbeskaafde vernietigingsdrang van die UWK-kampus af wyer uitgesprei het: “Die Wes-Kaap ontbrand met ‘n passie.” Die jongmense het glo opgestaan “teen ‘n magtige sisteem van bevoordeling, van rassisme, van brutaliteit.”

    Waarteen Titus dit veral het, is teen die polisie, die “bliksems”, die “donners”, “die Vorster-boewe”, wat wet en orde probeer handhaaf het. Ek hoop hy is tevrede met die chaos, misdaad en onvrede wat so kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is. In die Afrikaans van hierdie ATKV-kultuurhoof is daar plek vir woorde soos “nurste” en “polieste”. Hy probeer om homself voor te stel as een van die lofwaardige bydraers tot die “struggle”. Hy beweer selfs: “Ons het baie om ons jongmense te bied.” Hierdie “ons” vewys veral na die bruines wat gehelp het om die swartes aan die bewind te kry. Een van Titus se griewe is dat die bruines se bydrae tot die terreur nie genoeg erkenning by die swart swartes kry nie. Hy karakteriseer die swart swartes se houding as: “blacks in general and Africans in particular.” Daarmee verskuif die nuwe bewindhebbers se bevoordelingsklem van bruin swartes na swart swartes. Hiervan hou ‘n bruin swarte soos Titus glad nie. Hy wil hê bruines moet in nog groter mate baat by die misdade wat teen apartheid gepleeg is.

    Titus is sekerlik geregtig op die politieke oriëntasie wat hy verkies. As individu is hy vry om sy vriende en helde te kies en hom te verlustig in hulle en sy eie wandade. Wat ernstig bevraagteken moet word, is of hy naasteby geskik is om as ATKV-kultuurhoof te funsioneer. Die ATKV is in 1930 gestig om die Afrikaanse taal en kultuur te bevorder, wat toe sinoniem met Afrikanertaal en -kultuur was. In die ou Suid-Afrika is die lidmaatskap tot blanke christene beperk en veral op spoorwegwerkers toegespits. In die nuwe Suid-Afrika is die lidmaatskap wyer oopgestel. In ‘n poging om hom van sy verlede te distansieer, is daar ‘n sterk neiging by die getransformeerde ATKV om toe te laat dat sy nuwe stert, waarvan Titus deel is, die hond swaai. Wesenlik is en bly die ATKV wat lidmaatskap betref (en duidelik onderskeibaar van die geluide wat sy bestuurslede en ander amptenare deesdae maak) ‘n organisasie van blanke Afrikaanssprekendes. Hulle kan gerus ‘n regsomkeer by die ATKV afdwing.

    Ek beskou dit as vergesog dat ‘n aktivis soos Titus die taal en kultuur van blanke ATKV-lede kan bevorder. Hy het klaarblyklik geen aanvoeling hiervoor nie. Erger, met die gesindheid wat hy in sy jongste skrywe baie duidelik openbaar, posisioneer hy hom ondubbelsinnig as vyandig teenoor blanke Afrikaanssprekendes, oftewel Afrikaners. Die volgende lakmoestoets kan gebruik word: Hoe tuis voel Titus in die ATKV se museum op Hartenbos? Kan hy as ATKV-kultuurhoof ‘n groep Afrikaners daar begelei en hulle sinvol, waarheidsgetrou en met deernis aan hulle geskiedenis en kultuur bekendstel? Afrikanerkultuur is ‘n hartsaak gebaseer op deurleefde ervaring. Titus is ‘n buitestander in Afrikanergeledere wat seker, soos Conrad Sidego destyds by Die Burger, “soos ‘n koejawel in ‘n piesangboom” voel (Lizette Rabe, ‘n Konstante Revolusie, 2015, Kindle 1690).

    Die ATM-taaldag

    Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) het op 14 deser “Taaldag” gevier; nie Afrikaansdag soos dit hoort nie. Dit was ‘n drieledige viering: die erkennig van Afrikaans as amptelike taal 90 jaar gelede, die inwyding van die Afrikaanse Taalmonument 40 jaar gelede en die stigting van die Vriende van Afrikaans (VVA) 21 jaar gelede. Die VVA is in Stellenbosch gesetel met Amanda de Stadler aan die hoof. Die VVA beywer hom veral vir die bevordering van Afrikaans onder nie-wittes. In hierdie konteks is selfs ‘n besoek aan die Hector Pieterson-gedenkteken en -museum gebring, waarmee die VVA regimiteit aan amptelike anti-Afrikaansmites verleen het. Pieterson het postuum roem verwerf omdat hy tydens die Soweto-opstand in 1976 stokkiesgedraai en in die pad van ‘n dwaalkoeël beland het. De Stadler het die ATM-taaldag bygewoon en geen kritiek op daardie dag se verrigtinge gelewer nie; veel eeder hartlik saamgestem. (Ek het voorheen oor die VVA geskryf, bv Praag 16.02.2014.)

    Die VVA se voorkeur vir Afrikaansaktiwiteite met nie-wittes word ook by die ATM aangetref. Dit kan toegeskryf word aan onder meer die ATM se afhanklikheid van owerheidsubsidiëring. Die ATM is volgens sy webwerf ‘n “agentskap van die Departement Kuns en Kultuur”. Die betrokke ANC-minister stel die ATM-direkteure na ANC-goeddunke aan (Praag 8 Maart). Vandaar die benaming Taaldag pleks van Afrikaansdag; almal moet welkom voel, nie net Afrikaanssprekendes nie. By implikasie word die klem wat op Afrikaans behoort te val (en op geen ander taal of tale nie), verwater. Aansluiting word dus by die Afrikaanse Taalraad (ATR) se meertaligheidsmanie gesoek, met die gevolg dat sowel die ATM as die ATR Afrikaans nie kompromisloos dien nie.

    Maar daar is ‘n ander kanker wat hier voortwoeker. Wat word onder “Afrikaans” verstaan? Gaan dit om Afrikaans in sy agbare, algemeen-beskaafde vorm, te wete Standaardafrikaans, of word die term “Afrikaans” so wyd verwring dat dit ‘n mengeltaal soos die koeterwaalse Kaaps insluit? Erger, dit gaan by uitstek om die propagering en bevordering van mengeltaal wat moedswillig en oordrewe met Engelse woorde en uitdrukkings besoedel is. Daarmee word die gekose en verkose benaming Taaldag pleks van Afrikaansdag verstaan- en verklaarbaar maar nie minder verwerplik nie. Kaaps is in groot mate nie-Afrikaans; soms selfs ‘n parodie van Afrikaans. [Parodie: “belaglik makende nabootsing” (HAT).] Kaaps word soms misbruik om Afrikaners te tart op ‘n wyse soortgelyk aan Antjie Krog se uitgesproke erkenning dat sy doelbewus onnodige Engelse woorde in Afrikaanse teks gebruik. Sy het aan Daniel Hugo gesê: “Ek gebruik Engelse woorde om daardie [Standaard-] Afrikaans van jou te ondermyn.” Hugo noem Krog se Afrikaans “Strugglekaans” (LitNet 28.11.2000).

    Ek ontken nie die bestaan van Afrikaansvariëteite nie. Ek beweer ook nie dat absolute taalsuiwerheid in Afrikaans moontlik is nie. Waarvoor ek pleit is dat Afrikaansinstansies soos die ATKV, ATM, VVA en ATR hulle nie deur politieke oorwegings moet laat lei nie, maar deur taalkundige oorwegings. Dan sal hulle besef dat Afrikaans, as die oorlewing daarvan vir hulle erns is, so suiwer moontlik van Engelse beïnvloeding gehou moet word. Dan sal hulle ook besef dat Kaaps, in die vorm wat ongebreideld Engels toelaat (bv Son-Afrikaans), nie ‘n verskansing teen toenemende verengelsing bied nie. Die voortbestaan van Afrikaans word bedreig deur verswelging deur Engels. Die voortbestaan van Afrikaners word bedreig deur verswelging deur swartes. Die hoogagent vir hierdie tweevoudige verswelging is die ANC. Afrikaans- en (eens) Afrikanerinstansies wat pro-Kaaps en pro-ANC ingestel is, bevorder ongetwyfeld die ondergang van sowel Afrikaans as Afrikaners. Ongelukkig is dít presies wat die ATKV, ATM, VVA en ATR kenmerk.

    ‘n Verslag oor die ATM se Taaldag, geskryf deur Jean Oosthuizen en Izak de Vries, is onder die opskrif “Wie se Afrikaans?” op LitNet (18 deser) gepubliseer. Nico Koopman het ‘n leidende rol in die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch (US) se Fakulteit Teologie gespeel. Hy is nou ‘n US-viserektor en ontken dat Afrikaans hoër funksies hoef te hê (Rabe 4055). Wat hom betref hoef Afrikaans dus nie as onderrigtaal aan die US behoue te bly nie. Maar dit is juis hy wat deur die ATM as spreker na die Taaldag genooi is; nie om hom te kritiseer en te looi nie, maar eerder om polities korrek met hom saam te stem.

    Koopman is gepreokkupeer met hibriditeit. Die subteks is dat hy homself vanweë sy hibridiese etnisiteit as ‘n toonbeeld aan ander voorhou. Na analogie van etniese hibriditeit propageer hy taalhibriditeit; nie vir Engels (bv Cockney) nie, maar vir Afrikaans (bv Kaaps). [Hibried: “Dier of plant voortgespuit uit die kruising van individue van verskillende rasse, variëteite of soorte; baster” (HAT).] Breyten Breytenbach word soos volg aangehaal: “Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap.” Elders het Breytenbach geskryf dat “ons gewaande stamidentiteit” gestol moet word.

    Breytenbach se standpunt word as agtergrond vir Koopman se uitlatings aangebied. Koopman pleit vir ‘n “maksimalistiese identiteit van hibriditeit, van verbasterdheid.” Hy noem homself “‘n hibridiese, maksimalistiese kosmopolitaan”; dus iemand wat beskou kan word as maksimaal van die Afrikanerdom verwyderd en by implikasie eintlik ook van Afrikaans. Van iemand wat soos Koopman in die waan verkeer dat hy so identiteitloos soos ‘n wêreldburger is, moet daar nie verwag word dat hy Afrikaans sal koester nie. Op die ATM-webtuiste is Koopman se Facebook-inskrywing (15 deser) gepubliseer waarin hy punt vir punt en natuurlik deels in Engels herhaal wat hy by die ATM-taaldag te sê gehad het, asof dit iets is waarop hy met reg trots kan wees.

    Janine van Rooy het Koopman ge-eggo met: “Ons is ‘n bastertaal en proud daarop.” Michael le Cordeur het gesê: “Ek voel nou so goed ek is sommer lus en spring in die lug en bly daar.” Almal wat daar teenwoordig was, is blykbaar sielsgelukkig daar weg. Dit is nou amptelik bekend: Daar mag maar met Afrikaans gemors word, want dit geniet die seën van die ATM. Karien Brits van die ATKV was ook een van die sprekers (hoewel daar niks afstootliks is in wat oor haar toespraak gerapporteer is nie) en kultuurhoof Danny Titus was ook daar om aan hierdie myns insiens tragiese gebeure groter drakrag en trefwydte te gee.

    ‘n Ander verslag oor die ATM-taaldag is op die ATKV-webtuiste (17 deser) gepubliseer. Daarin word verwys na ‘n Afrikaans wat “geherdifinieer” word. Dit is ‘n “inklusiewe taal” en klem word ook op die “diversiteit” van mense en taal geplaas. Wat hier bykomend oor Koopman se uitlatings genoem word, is: “As ons Afrikaans … gaan probeer beskerm … beteken dit ons sê iets is verkeerd. Dan baklei ons met mense. As ons egter veeltaligheid preek, dan werk ons saam.” Soos Henry Jeffreys (Rabe, 4055) sê Koopman dus dat Afrikaans nie (teen verdringing deur Engels) beskerm moet word nie en dat Afrikaans se (mate van) suiwerheid ook nie beskerm moet word nie. Ook dat die US nie Afrikaans as enigste onderrigtaal moet hê nie. Koopman voorsien nie net die voortgesette besoedeling van Afrikaans met Engels nie, maar ook dat dit gaan toeneem en hy hou hiervan: “Afrikaans is van Afrika. Afrikaans is ‘n bastertaal en die ready mix gaan uitbrei. Afrikaans is dus ‘n model vir mense. Dit neem van ons besit en deur Afrikaans ontdek ons nuwe wêrelde.” Soos Koopman probeer Le Cordeur om, indien nie die Europese oorsprong van Afrikaans te ontken nie, die nie-wit wortels van Afrikaans te oorbeklemtoon: “Die komvandaan [van Afrikaans] is nie uit hogere Nederlandse kringe nie.” Hy probeer Afrikaans tot ‘n laer of die laagste vlak neerhaal.

    Die stereotipering van Afrikaans, Afrikaners en natuurlik apartheid waaraan party van hierdie mense hulle in gesprek na gesprek en artikel na artikel skuldig maak, is vir my weersinwekkend. Daar is geen blyke van ‘n gebalanseerde benadering nie. Elementêre vrae soos die volgende word nie gevra nie. Is die bevordering van taalsuiwer nie dalk ‘n bate nie? Is Standaardafrikaans nie ‘n besondere prestasie wat lofwaardige funksies vervul nie? Wanneer word die onoortroffe bydrae van Afrikaners tot die ontwikkeling van Afrikaans erken en geloof? Behoort Afrikaansinstansies nie eerder erns te maak met die identifisering en uitroeiing van die faktore wat die voortbestaan van Afrikaans bedreig nie? Les bes: Waarom rek julle nie julle bekke oor die afskaling en selfs verdwyning van Afrikaans in bv die openbare sektor, skole en universiteite nie? Daar is ‘n taalstryd ten behoewe van Afrikaans op die ATM se Paarlse drumpel aan die gang, bv aan die Landboukollege Elsenburg en die US, en julle swyg soos die graf en bewonder eerder ondermynende elemente. Dit is vir my duidelik dat die genoemde Afrikaansinstansie hulle aan skandalige versuim skuldig maak en dat hulle gebrekkige toewyding aan Afrikaans verdoem behoort te word.

  • Moenie Afrikaans die skuld gee

    Op bladsy 6 van ​Die Burger van 3 Maart word prof. Wannie Carstens aangehaal as sou hy gesê het: “Ons moenie vergeet dat Afrikaans baie foute in die verlede gemaak het nie.”

    Ek hoop van ganser harte dat hy verkeerd aangehaal is of dat dit nie is wat hy eintlik wou sê nie. As dit egter korrek is dat hy dit gesê het, moet ek, met alle respek aan my vriend en oud-Taalkommissie-kollega, sê dat dit die louterste onsin is. Die taal Afrikaans kan nie “foute maak” nie.

    Dit is juis sulke stellings – veral komende van iemand wat vanweë sy (in die berig genoemde) verbintenis met die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, wat reeds meer as ’n eeu lank Afrikaans bevorder en help standaardiseer, en vanweë sy publikasies, hoogleraarskap en gereelde radio-onderhoude deur ’n groot deel van die Afrikaanssprekende gemeenskap waarskynlik as ’n gesaghebbende beskou word – wat meehelp dat die “gemeenskap . . . sy vertroue in die taal verloor het”.

    As ’n mens so ’n beskuldiging wil maak, moet jy die baba op sy naam noem. Sê dan dat dit die SA Akademie deur sy optrede of sy Taalkommissie deur sy wyse van standaardisering van die ortografie van Afrikaans in die 10 verskene uitgawes van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls was. Of dalk was dit die taalstryders van ouds, of die eertydse NP, of die destydse Afrikaner-Broederbond of al die wit Afrikaanssprekendes wat al die vermeende foute gemaak het. Of die FAK of die ATKV of woordeboekmakers of terminologieskeppers. Wie ook al die foute sou gemaak het waarna die polities korrekte vingers deesdae so dikwels gewys word, noem hulle, maar moenie die taal die sondaar maak nie. Of was dit altemit Engels wat die vroue en kinders en bejaardes (van watter ras ook al) tydens die ABO in die konsentrasiekampe laat sterf het? Of Duits wat die Sjoa gepleeg het? Of Frans wat in die Napoleontiese oorloë Rusland binnegeval het? Of Arabies wat gyselaars onthoof?

    Dit is tog onsin. Dit is mense wat ’n bepaalde lewensbeskouing het of ’n bepaalde beleid aanhang of bepaalde doelstellings het en toevallig ’n taal soos Afrikaans, Engels, Duits, Frans of wat ook al praat wat die “foute maak”. En dalk maak hulle foute in of met of ten opsigte van die taal, maar dit is gewis nie die taal se foute nie.

    Gelukkig weet ek dat Carstens waarskynlik nie bedoel het wat hy glo gesê het nie; maar mense met sy agtergrond moet hul woorde dalk ’n bie­tjie beter tel. Afrikaans as volwaardige kultuurtaal is onder genoeg druk om nog die skuld gegee te word vir foute wat mense wie se (moeder)taal dit is, dalk gemaak het.

    Tom McLachlan, Onrusrivier

    McLachlan is ‘n vorige ondervoorsitter van die Akademie se Taalkommissie

  • Afrikaanse pianis wen ATKV klassieke musiek-kompetisie

    Die pianis, Willem de Beer is aangewys as die algehele wenner van die nasionale instrumentale klassieke musiek-kompetisie, ATKV Muziq, het RSG berig.

    De Beer is ‘n student aan die Universiteit van Pretoria en het die algehele prys van R48 000 en die klavier kategorieprys van R10 000 ontvang.

    Ander wenners was onder andere Hertus van Rooyen vir orrel en Ryan Kierman met tromboon.

  • ATKV, SAUK verbind tot samewerking vir alle tale

    Die SAUK en die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging, die ATKV, het hulle daartoe verbind om saam te werk om te verseker dat die belange van alle tale waaronder ook Afrikaanse “op en van die lug af goed verteenwoordig word”.

    Die twee partye het vergader om die ATKV se kommer oor Afrikaanse programme te bespreek, insluitende die verskuiwing van die Afrikaanse nuus van SABC2 na SABC3, het RSG berig.

    Die openbare uitsaaier sê die kwessie van taal is nie net beperk tot Afrikaans nie, omdat hy altyd daarna streef om te verseker dat “al die amptelike tale goed verteenwoordig is op al sy platforms”.

  • Beeld-redakteur prys ATKV vir sy multikulturele Afrikaans

    Nadat Beeld vanjaar ‘n veldtog teen die laaste Afrikaanse kampus, dié van die Noordwes-universiteit te Potchefstroom, gevoer het, vind die redakteur, Adriaan Basson, dit Saterdag goed om die ATKV te loof vir sy bevordering van multikulturele Afrikaans.

    Hier volg ‘n uittreksel uit Adriaan Basson se rubriek:

    Die stille sukses van die ATKV

    “Terwyl die taalvure opnuut brand, is daar ’n organisasie wat stil-stil waarskynlik meer vir Afrikaans doen as al die ander saam.

    “Dit is nie ’n organisasie wat groot politieke uitsprake maak of mense bangpraat of valse propaganda links en regs versprei nie. Hulle bou eerder. Hulle vernietig grense en neem Afrikaans na nuwe plekke en monde.

    “‘Trots Suid-Afrikaans in Afrikaans’ is nie verniet hul leuse nie.

    “Ek het hierdie week weer aan die ATKV gedink toe ek met Marno Swart en Mericia Els van die Hoërskool Waterkloof gepraat het oor hul deelname aan vanjaar se ATKV-debats- kompetisie. Ek het met nostalgie teruggedink aan my eie deelname aan die einste kompetisie, asook die ATKV se redenaars- en tienertoneelkompetisies.

    “Ek onthou die opwinding as die ATKV die jaar se onderwerpe vir redenaars bekend gemaak het. Die spoeg het gespat as ons klomp puisiegesigte losgetrek het oor “grense”, “die toekoms van Afrikaans” of “die rol van geloof”.

    “En ek onthou die strawwe mededinging van die toneelkompetisie en hoe ongelooflik ernstig ons onsself en ons eie toneelstukke opgeneem het. Maar: Dit het ons verhoogervaring gegee en geleer hoe om voor mense te praat. Dit het ons selfbeelde gebou en ons blootstelling gegee aan mense wat nie soos ons lyk of klink nie.

    “Ek kon hoor in Marno en Mericia se stemme hoe ernstig hulle die debat beskou en hoe goed voorbereid hulle was.

    “En ek het gedink: wat ’n puik inisiatief! En gewonder: Sê mense ooit vir die ATKV dankie vir wat hulle vir ons mense en veral ons kinders doen?

    “Daar is nie ’n ATKV in Zoeloe of Sotho of Xhosa nie. Dis jammer. Hierdie taalgroepe kan gerus by Japie Gouws en sy span leer hoe om ’n inklusiewe, dinamiese organisasie te bou wat hom veral toespits op die ontwikkeling van ons jongmense.

    “Die ATKV maak Afrikaans cool en bevorder die taal, eerder as om alewig die taal te wil beskerm teen een of ander verbeelde gevaar.

    “Luister ’n bietjie na hul lys van projekte: Applous, Korekompetisie, Liedjieslypskool, Filmfundi, Jeugberaad, Leierskapsontwikkeling, Muziq, Rieldans, Universiteitesêr, Tienertoneel, Debat, Leesprojek, Olimpiade, Redenaars, Meertaligheid, Onderwyskopskuif en Handevat. En dis maar net ’n paar.

    “Onlangs is ek genooi na ’n geselligheid van die ATKV op die Universiteit van Johannesburg (UJ) se Soweto-kampus. Ek kon ongelukkig nie gaan nie.

    “Die volgende dag skryf my kollega Pauli van Wyk in Beeld: ‘Afrikaans sal volgende jaar die eerste keer op die UJ se Soweto-kampus gedoseer word.’ Ek val amper van my stoel af.

    “Hier sit en wroeg ons alweer (sic) oor Afrikaans se voortbestaan en in Soweto groei die taal.”

    * * *

    Intussen het dit nóg moeiliker geraak om Beeld aanlyn te lees. Tot dusver kon ‘n mens die koerant lees deur die koekies van jou blaaier af te skakel, maar blykbaar is dié skuiwergat nou toegemaak want ‘n mens ontvang nou ‘n boodskap wat jou verplig om die koekies aan te skakel. Beeld weet ook nie wat die Afrikaanse woord vir ‘n “cookie” is nie en gebruik dit op Engels.

    Naspers, die eienaars van Beeld, het volgens ‘n onlangse aankondiging R7,5 miljard se kontant aan nuwe e-handel-webblaaie bestee waaruit hy blykbaar nog geen sent wins gemaak het nie, maar kan nie sy Afrikaanse dagblaaie vir lesers dwarsoor die wêreld beskikbaar maak nie.

  • Twee dekades van demokrasie en vryheid?

    Twee dekades van demokrasie en vryheid?

    'n Halssnoermoordtoneel... Met sulke metodes het die ANC-SAKP sy mag in SA gevestig
    ‘n Halssnoermoordtoneel… Met sulke metodes het die ANC-SAKP sy mag in SA gevestig

    deur Leon Lemmer

    Verlede naweek, op 27 April, is wyd verkondig dat twintig jaar van demokrasie en vryheid gevier word. Kom ons besin, ten aanvang en agtereenvolgend, kortliks oor “demokrasie” en “vryheid”.

    Eerstens, wat beteken “demokrasie” in hierdie konteks? Omdat algemene stemreg in ‘n eenheidstaat aan alle Suid-Afrikaners bo 18 jaar toegestaan is, beteken dit dat die meerderheid kiesers, sonder enige verdere kwalitatiewe oorwegings, besluit watter politieke party(e) die land regeer. Geen vereistes oor ontwikkeling/beskawing, formele onderrig, geletterdheid, ingeligtheid, insig, intelligensie, prestasie, ondervinding, ens, word gestel nie. Ten spyte van ooglopende bewyse van die teendeel, is alle burgers gelyk verklaar. Die gevolg is dat Suid-Afrika sedert 1994 aan die tirannie van die meerderheid uitgelewer is. In die praktyk kom dit daarop neer dat die lot van ons almal in die hande van swart mag is.

    In hierdie opsig is daar geen sprake van FW de Klerk se beloofde magsdeling nie. In soverre swartes saamstaan, is die nie-swartes (wittes, bruines, Asiate) grootliks magteloos, bloot omdat die oorgrote meerderheid inwoners swart is; nie omdat swartes bv beter weet nie.

    In baie ander lande, bv in talle Amerikaanse state, ontbeer misdadigers tydelik of permanent hulle stemreg. In Suid-Afrika is stemreg ‘n onvervreembare mensereg; ook vir misdadigers, al beteken “misdaad” dat teen die samelewing gesondig is, dus dat die heil van ‘n land in geen mate aan misdadigers toevertrou behoort te word nie. Selfs wat misdadigheid betref, word daar dus by kiesers geen kwalitatiewe onderskeid gemaak nie; heel moontlik omdat so baie van diegene wat tans hoë poste beklee, ‘n misdaadrekord het (bv eufemisties “struggle-“geskiedenis genoem) of dit amptelik behoort te hê. (Die president het die grondwetlike reg om iemand se misdaadrekord uit te vee en hy het hierdie mag al gebruik.)

    Soos in die geval van Nelson Mandela is die algemene neiging om demokrasie sonder meer as iets goeds voor te hou. Demokrasie is nie noodwendig goed nie. In die konteks van ontwikkelde/beskaafde lande kan algemene stemreg tot skaflike regering lei. Tradisioneel het dit in die Westerse of eerstewêreldse lande gegeld; nie in die kommunistiese of tweedewêreldse lande nie.

    In die derde- en vierdewêreld lewer sodanige demokrasie dikwels onbevredigende resultate. “Some writers have begun to distinguish between the Third World, which they confine to those developing countries with rich natural resources such as the oil-producing states of the Middle East, and the Fourth World, in which are counted all the other underdeveloped countries which have no such resources and little if any prospect of development” (The Fontana Dictionary of Modern Thought, London: Fontana/Collins, 1977, p 635).

    Die toenemende onvermoë om weens bv arbeidsonrus natuurlike hulpbronne te benut, laat die nuwe Suid-Afrika die gevaar loop om vierde- pleks van derdewêrelds te word, terwyl die ou Suid-Afrika in baie opsigte eerstewêrelds was. In die ou Suid-Afrika was bv die middestede en -dorpe, asook die blanke woonbuurte, skole en universiteite, onmiskenbaar Europees. Sedert 1994 het alles feitlik onherkenbaar verander en het verval die plek van ontwikkeling ingeneem. Dit is omdat die blankes in hulle geboorteland deur verraad in eie kring ontheem is. Neem gerus waar in watter mate Europese beskawing binne twee dekades plek vir die brutalisering van die openbare lewe gemaak het. Verfynde, beskaafde Europeërs kan onmoontlik so iets vier.

    Hoe sien Danny Titus die 1994-verkiesing? “Die regse mobilisering en bomme kon dit nie keer nie, die brutale geweld en slagtings ook nie” (LitNet 30 April). Hy assosieer (blanke) regses met geweld; nie die ANC en PAC wat by uitnemendheid gewelddadige “bevrydingsbewegings” was nie. Hy verwys na die “naakte rassisme” van die verlede. Hy skryf oor “meneer Mandela” en “Madiba” sonder enige sweem van distansiëring; wél met duidelike, ongekwalifiseerde bewondering. Hierdie prulteks is waarskynlik in werktyd gekraam. Dit kom ampshalwe van die hoof van kultuur van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV). Daardie kultuur was eens Afrikanerkultuur. Deesdae is die ATKV tot hoogstens ‘n Afrikaanse kultuur-instansie getransformeer. Maar waarom sou Titus oor die wondere van die nuwe Suid-Afrika skryf sonder enige verwysing na Afrikaans of die Afrikaanse kultuur? As dít is hoe die ATKV ontaard het, dra dit by tot die gevoel van ontheemding van Afrikaners.

    In die konteks van derde- en vierdewêreldsheid kan demokrasie ‘n destabiliserende onding wees. “In 2005, the United States declared it was abandoning its policy of supporting stability at the expense of democracy and that it would now support the democratic aspirations of all people” (Humphrey Hawksley, Democracy Kills: What’s so Good about the Vote? London: Macmillan, 2009, p 2). Demokrasie word dus deur Westerse lande en veral die VSA verabsoluteer, selfs al sou dit teen die belange van minder ontwikkelde lande indruis. “To them, it seemed to be more about creating a mirror of our own societies than solving the problems of the developing world” (p 6). “Much evidence indicates that voting to appoint a government in the developing world can lead to war, disease and poverty” (p 1).

    Aan die einde van sy boek vestig Hawksley by implikasie die aandag op die kolossale onnoselheid van Suid-Afrika se skielike (1990-1994) oorgang na ‘n demokratiese bestel: “Building institutions to make a country safe for democracy should be counted in decades not years. The Allies waited ten years after the Second World War before returning sovereignty to Germany and seven years for Japan. It could easily take Bosnia a quarter of a century from the end of its war in 1995” (p 382). In die ou Suid-Afrika is swartes wat aan die regering deelgeneem het, bv op plaaslike vlak, sover moontlik sistematies deur veral ANC-aktiviste uitgemoor. Dit was vir ANC-kamerade ‘n prestige-saak om die politieke mag in die land oor te neem en Suid-Afrika dan sonder enige ondervinding van regering te bestuur, vandaar die klaaglike mislukking. Waaroor ernstig besing moet word, is: Behoort ons trots op ons jong demokrasie te wees? Lyk die regeringsrekord sedert 1994 belowend?

    Tweedens, wat beteken “vryheid” in die nuwe Suid-Afrika? Die kern van wat tans plaaslik onder vryheid verstaan word, is dat die land vry van apartheid is. Maar implisiet hierin is die eintlike rede vir die feesviering dat die land van die blanke bewind bevry is. Europese beskawing het plek vir afrikanisering gemaak. Is dit iets waaroor gejuig moet word? Is die bewese rekord van Europa oor baie eeue nie veel beter as dié van Afrika nie? Kan hieruit nie maklik afgelei word dat daar sedert 1990/1994 agteruit geboer is nie?

    Onder vryheid verstaan die ANC en sy meelopers dus bevryding van sowel apartheid as blanke oorheersing. In die plek van verpligte rasseskeiding het egter nie vryheid gekom nie maar gedwonge rasse-integrasie. Daar het ook baie ander soorte onvryheid oorgebly. Die land is bv nie bevry van rassediskriminasie nie. Aanstellings en bevorderings word oogluikend op rassistiese en seksistiese gronde gedoen; dermate dat dienslewering deurlopend agteruitgaan. In die grondwet word rassediskriminasie uitdruklik toegelaat, mits dit teen blankes gepleeg word. Die ANC-regering kan glad nie op ‘n nie-rassistiese grondslag funksioneer nie. Regstellende aksie, swart bemagtiging en nie-wit (veral swart) bevoordeling is die kern van die ANC-regering se beleid, wat nie sonder rasseklassifikasie en -diskriminasie uitgevoer kan word nie.

    Die land is ook geensins van kommunisme bevry soos FW de Klerk valslik in die vooruitsig gestel het nie. Destyds het De Klerk goeie raad in die wind geslaan en dit wys geag om met terroriste te onderhandel, al het hulle geweier om geweld af te sweer. Die gevolg was dat elke keer wanneer die ANC en sy meelopers nie hulle sin gekry het nie, hulle met die hervatting van hulle terreurbedrywighede gedreig het. Weens hierdie afdreiging is die grondwetlike onderhandelings deurlopend gekenmerk deur toegewings aan die kant van De Klerk en sy onderhandelaars.

    Die gevolgtrekking wat hieruit deur die massa gemaak is, is dat geweld/misdaad lonend is. Die ANC se geweldstradisie word tot op hede voortgesit en steeds word die een sukses na die ander behaal, bv tydens of na stakings en diensleweringsbetogings. Dit is dus nog ‘n prominente voorbeeld van onvryheid in die nuwe Suid-Afrika: Die land is nie vry van geweld nie; dit is veel eerder toenemend ‘n gewelddadige misdaadnes.

    Is ons vry om die landsvlag van die ou Suid-Afrika in die openbaar te laat wapper? As ek so ‘n vlag na ‘n sportbyeenkoms neem, sal ek nie net dadelik verwyder word nie, maar heel moontlik permanent verbied word om verdere sodanige byeenkomste by te woon. Die land is ook nie vry van korrupsie nie, ens. Behoort al hierdie soorte onvryheid gevier te word?

    Maar kom ons kyk hoe instansies wat met Afrikaans gemoeid is en dus sensitief vir Afrikanerbelange en Europese beskawing behoort te wees tydens hierdie twintigjarige viering van demokrasie en vryheid gereageer het. Ek bepaal my aandag (benewens die ATKV-verwysing hierbo) by twee instansies, die Afrikaanse Taalmuseum en -Monument (ATM) en die Afrikaanse Taalraad (ATR), soos gesimboliseer deur Michael le Cordeur as boosdoener.

    Le Cordeur is die ondervoorsitter van die ATM en die voorsitter van die ATR. Wannie Carstens is die voorsitter van die ATM en die ondervoorsitter van die ATR. Hierdie twee mense kan dus by uitstek verantwoordelik vir die manewales van hierdie twee instansies gehou word. Carstens is nie ‘n Dopper nie, maar daar is ‘n sterk streep doppertunisme (Praag 13 April) en kastraatmentaliteit (Praag 1 en 8 September 2013) by hom.

    Die publiek is uitgenooi om “20 jaar van vryheid” op Sondag, 27 April, by die ATM te vier. Die tema was: “Suid-Afrika: ‘n beter plek om in te leef – ons storie is ‘n goeie storie” (Die Burger, 25 April, p 13). Deel van die program was ‘n uurlange praatjie deur “Drakenstein Transformasie.” Waarop dit neerkom, is dat die ATM hom propagandisties aan die kant van die ANC en sy meelopers skaar; dat wat die afgelope twee dekades gebeur het, volgens hom goed is. Die ATM is egter veronderstel om Afrikaans te bevorder, terwyl die ANC-regering alles in sy vermoë doen om Afrikaans te benadeel. Hoe bring die ATM die kloutjie by die oor?

    Volgens die webwerf wil die ATM Afrikaans inklusief in ‘n meetalige konteks by al die bevolkingsgroepe bevorder. Die ATM maak hiermee ‘n bespotting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) wat hom ten doel gestel het “om te staan vir ons Taal, ons Nasie en ons Land” (AP Grové, Letterkundige Sakwoordeboek vir Afrikaans, Kaapstad, Nasou, 1964, p 30). Uit die GRA-leuse spreek onverdunde Afrikaner-nasionalisme. Die GRA was sowel ‘n Afrikaans- as ‘n Afrikaner-gesentreerde onderneming. Soos by die ATR is daar by die ATM egter ‘n opvallende skuheid om hom openlik by die (nie-verloopte, dus egte/ware) Afrikaners en Standaardafrikaans te skaar.

    Afrikaans is myns insiens die kerneienskap van die Afrikaner. Die ATM is veronderstel om die heil van hierdie Afrikaner-kleinood te bevorder. Die dwaasste manier om dit te doen, is om ANC-gedienstig te wees. Wat soek die ATM ongevraagd op die terrein van ideologie en politiek as hy daardeur klaarblyklik strydig met die beste belange van Afrikaans en Afrikaners handel? Afrikaners behoort weer beheer oor hierdie belangrike deel van hulle erfenis, die ATM, te kry.

    Waarmee die voor- en ondervoorsitters van die ATM en ATR, Wannie Carstens en Michael le Cordeur, besig is, is om Afrikaans los van Afrikaner-nasionalisme te probeer maak. Hulle verwag van Afrikaners om vry van hulle eie nasionalisme sonder meer by ‘n geafrikaniseerde nuwe Suid-Afrika in te skakel. Met die oog hierop word Afrikaans gereduseer tot ‘n taal van versoening; dus om ‘n polities korrekte en ANC-gedienstige funksie te vervul. Pleks daarvan behoort Afrikaans erken te word as die onontbeerlike middel waarmee uitdrukking aan die kern, die siel, die kultuur, die identiteit,van die Afrikaner gegee word. Deur die nasionalistiese onafhanklikheidstrewe van Afrikaners te verwerp, word die deur vir die sloping en uiteindelike vernietiging van agbare Afrikaans oopgelaat. Dit is waarom die ATM en die ATR geen woord rep oor die besoedeling van Afrikaans met Engelse woorde nie en waarom selfs sover gegaan word om eerder ‘n mengeltaal soos Kaaps te bevorder.

    Laat ek wat hier gebeur met ‘n konkrete voorbeeld illustreer. John Kannemeyer noem in sy biografie oor JM Coetzee dat “the Coetzees of his father’s generation, an Afrikaans riddled with English words” gebesig het (JC Kannemeyer, JM Coetzee: A Life in Writing, Johannesburg: Jonathan Ball, 2012, p 51). Dit het gebeur omdat die Coetzees afsydig teenoor Afrikaner-nasionalisme en -patriotisme, dus wat uit die “volksmond” kom, gestaan het. Dit is dan wanneer ongetemde verengelsing van Afrikaans plaasvind. Die tragedie is dat dit presies is wat by implikasie tans deur sowel die ATM en die ATR nagestreef word.

    Soos sy gewoonte is, is Michael le Cordeur se jongste artikel op drie plekke gepubliseer: die ATR-webtuiste, LitNet en Die Burger (26 April, p 11). Ek gebruik laasgenoemde teks. As drie instansies ‘n teks publiseer, impliseer dit seker dat dit goed is. Kom ons kyk watter pêrels die outeur uitrol.

    Die hele teks is so naïef pro-Mandela soos kan kom. Daar word 8 keer na “Mandela” verwys (veral aan die begin) en 11 keer word die troetelnaampie “Madiba” gebruik (veral namate die teks vorder en Le Cordeur emosioneel opgesweep raak). Le Cordeur noem Mandela “ons geliefde Madiba,” ‘n “grootse staatsman” en verwys na “die byna histeriese reaksie” na sy dood. Hy onderskei “tussen ‘n vryheidsvegter en ‘n terroris.” Hy regverdig dan Mandela se gedrag met die bekende verskoning “dat die gewapende stryd as ‘n laaste uitweg gekies is.” Daarom verkwalik Le Cordeur, met ‘n uitroepteken, iemand wat Mandela ‘n terroris genoem het.

    Maar die terroris-betiteling is nie so vergesog soos Le Cordeur probeer voorgee nie. Dit is immers maklik voorstelbaar dat mense vir vryheid kan veg sonder om hulle tot gewelddadige, misdadige terrorisme te wend, wat onskuldige mense in die slag laat bly en ‘n land afbreek pleks van opbou. Nie net is hierdie nie-gewelddadige vryheidsvegtery voorstelbaar nie, dit is en word wydverspreid in die praktyk aangetref. Daar is baie mense wat nie die geweldsopsie kies nie. Mandela was vry om geweld of nie-gewelddadigheid te kies. Niemand het Mandela gedwing om geweld te kies nie. Desnieteenstaande verwys Le Cordeur na Mandela se “versoenende boodskap;” iets wat Mandela eers begin predik het toe hy in sy doel, naamlik politieke magsoorname deur die swartes, geslaag het.

    Mandela was so verknog aan geweld dat hy dit nooit afgesweer het nie. Hy het graag op kenmerkende wyse sy gebalde vuis in die lug rondgeswaai, maar vir sikofante soos Le Cordeur is hy ‘n vredesikoon. Ronnie Kasrils noem dat Mandela persoonlik die ANC se besluit om die Bhisho-slagting aan te hits, bekragtig het (Die Burger, 1 deser, p 11). Hierdie gebeurtenis het op 7 September 1992 plaasgevind, dus meer as twee jaar na Mandela uit die tronk vrygelaat is. 29 mense is gedood. Dit toon dat selfs na die gevangenisstraf van 27 jaar, waaroor Le Cordeur kla, Mandela steeds nie tevrede was dat hy genoeg dood en verwoesting gesaai het nie. Dit staan uiteraard vir Le Cordeur vry om iemand soos Mandela te bewonder as dit met sy moraliteit versoenbaar is. Wat ek ontken, is Le Cordeur se reg om die ATR as voertuig vir die propagering van sy persoonlike politieke oortuigings te misbruik. Dit kan onmoontlik bevorderlik vir die heil van Afrikaans wees.

    Mandela wou selfs hê dat 14-jariges moet kan stem. Hier was sy uitgangspunt heel moontlik die bekende feit dat veertienjariges uitstekende terroriste kan wees. As sulke jeugdiges kan help om die (kommunistiese) ideaal van politieke verandering te bewerkstellig, is dit uit hierdie oogpunt onbillik om hulle stemreg te ontsê. Soos sy geliefde Mandela, is Le Cordeur ook radikaal gesind. Nadat sy skool, die Hoërskool Bergrivier in Wellington, in 1976 afgebrand is, het Le Cordeur net die hoogste lof vir hierdie terreurdaad gehad. Feitlik al sy mede-opvoedkundiges sal sodanige onbeskaafde gedrag as anti-opvoedkundig beskou; dat dit teen die grein van opvoeding gaan; dat dit iets is wat nie met opgevoedheid versoenbaar is nie.

    ‘n Mens moet nie oorspronklike denke by Le Cordeur verwag nie. Twee keer verwys hy na ons “jong demokrasie.” Ons word opgeroep om van demokrasie en nasiebou ‘n sukses te maak. Ons moet “die spoke van die verlede [dus apartheid, die slegte wittes] verjaag en as ‘n nasie begin saamstaan.” Le Cordeur betreur die feit dat dit die eerste “Vryheidsdag” is wat ons sonder Mandela moet vier. Hy doen aan die einde van sy teks ‘n beroep dat ‘n nuwe Mandela moet “ontluik” of “opstaan,” klaarblyklik om die goeie vorige een te (probeer) vervang.

    Reëlreg teen wat ek hierbo oor vryheid geskryf het, haal Le Cordeur goedkeurend iemand aan wat beweer dat Mandela 27 jaar in die tronk was “sodat ons kan vry wees.” Hy noem natuurlik nie dat Mandela sy tronkstraf aansienlik kon verkort het as hy bereid was om geweld af te sweer nie. Pleks daarvan borduur Le Cordeur soos volg voort: Mandela “het ons geleer om saam met hom te droom van ‘n nuwe Suid-Afrika waarin almal vry kan wees en elke mens hierdie land sy eie kan noem.” Vir wittes is dit steeds ‘n droom en dit sal ‘n droom bly so lank daar bv rassisties teen hulle gediskrimineer word en hulle geen sekerheid oor bv hulle eiendomsreg en selfs hulle reg op lewe het nie.

    Wat ek buitengewoon narsisties vind (dus as ‘n uiting van selfliefde), is dat Le Cordeur homself tot ‘n navolgenswaardige toonbeeld verhef. Hy het al verskeie kere vertel hoe goed hy was om ‘n swarte te help om aan die Universiteit Stellenbosch te studeer. Nou doen hy ‘n beroep op ons gewone of mindere siele om iets soortgelyks te doen. Le Cordeur se gebaar sal by my groter trefkrag hê as sy filantropie of ubuntu’s wittes insluit. Dit sal mos in ooreenstemming wees met die “inklusiwiteit” waartoe die ATM en die ATR hulle geroepe ag.

    My grootste beswaar teen Le Cordeur se skrywe is dat hy sy uitgesproke pro-ANC-propaganda in die naam van sy ATR-voorsitterskap bedryf: “As voorsitter van die Afrikaanse Taalraad ag ek dit my plig om die naasbestaandes van Madiba verskoning te vra dat 99,9% van alle negatiewe, en soms blatante rassistiese kommentaar, in Afrikaans gespreek is. Dit maak al ons werk om Afrikaans as ‘n taal van versoening te bevorder, ongedaan.” Myns insiens behoort die ATR onverwyld teen die blatante politiekery van sy voorsitter op te tree.

    Soos gebruiklik het Le Cordeur dit teen “die stereotipe dat Afrikaans deur sommige steeds as ‘n witmanstaal gesien word.” In die voorwoord by Christo van Rensburg se So Kry Ons Afrikaans (Pretoria: LAPA, 2012), spreek Le Cordeur die hoop uit dat “die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem [ge]smoor” sal word (p 10). Wat Le Cordeur in woord en daad doen, is om ‘n wig tussen Afrikaners en Afrikaans te probeer indryf. Dit behoort nie geduld te word nie.

    Wanneer Le Cordeur met swartes en die ANC saamspan ten behoewe van “ons jong demokrasie” en “nasiebou,” en wanneer hy “inklusiwiteit” by die ATM en ATR bedryf, gaan dit om eenheid, uitgaande van die veronderstelling dat daar in eenheid krag is. (“Eendrag maak mag.”) Wanneer Le Cordeur egter by Afrikaans kom, dan predik hy verskeidenheid, noem hy Standaardafrikaans “maar net een van die variëteite van Afrikaans” en probeer hy alles in sy vermoë om Engels-besoedelde Kaaps te bevorder. Hier breek hy dus die moontlikheid van eenheid af, wat realisties net in Standaardafrikaans gevind kan word.

    Le Cordeur se vyandigheid teenoor en/of geringskatting van Standaardafrikaans is myns insiens geleë in die feit dat dit die trotse produk van hoofsaaklik blanke arbeid is. Terselfdertyd verduidelik Le Cordeur se etnisiteit sy fanatieke voorkeur vir Kaaps, wat egter geen skild teen toenemende verengelsing bied nie. Hy behoort hom ten minste van Kaaps te distansieer in soverre onnodige Engelse woorde gebruik word. Inklusiwiteit moet grense hê. Byvoorbeeld, dit lê sekerlik op die weg van die ATM en die ATR om hulle vir ordentlike oftewel Standaardsafrikaans op kykNET, RSG en in Afrikaanse koerante, tydskrifte, boeke en op webwerwe soos LitNet te beywer.

    Wat by Le Cordeur ontbreek, is ewewig. Hy gee gemaklik erkenning aan die hoofsaaklik swart “vryheidsvegters” wat die nuwe Suid-Afrika tot stand gebring het. Waarom nie insgelyks erkenning gee aan Afrikaners wat tereg op Standaardafrikaans as een van hulle prestasies aanspraak kan maak nie? Aanvaar die historiese feit dat die arme slawe nie Afrikaans in ‘n kits in die kombuise van wittes geskep het nie. Die slawe het Nederlands bloot skeef en krom gepraat. Dit kan een van die faktore wees wat aanleiding tot die ontstaan van Afrikaans gegee het, maar dit was nog nie Afrikaans nie; hoogstens voor- of proto-Afrikaans.

    Die nuwe Suid-Afrika is polities grootliks ‘n ANC-produk waarvoor Le Cordeur net lof het. Standaardafrikaans is ‘n prestige-produk van hoofsaaklik Afrikaners, waaraan Le Cordeur gerus welwillende erkenning kan gee. Hy en sy etniese groep behoort met die nodige dankbaarheid van Standaardafrikaans gebruik te maak. Iemand sonder hierdie elementêre erkentlikheid hoort nie in die ATR nie.