Reitz-voorval – praag.co.za

Jonathan Jansen se swart-wit ding

Donna Bryson is ‘n swart Amerikaanse joernalis wat ‘n aantal jare in Suid-Afrika gewerk het. Sy het ‘n boek geskryf wat veral oor die Universiteit Vrystaat (UV) handel: It’s a Black-White Thing (Cape Town: Tafelberg 2014, 172p, R185; Amazon Kindle $13.67). Die boektitel is ontleen aan Jonathan Jansen se karakterisering van die Reitz-voorval (Kindle 868). Die Reitz-video (2007) het as aanleiding vir die boek gedien, “making UFS [University of the Free State] an international symbol of the persistence of racism in South Africa” (39). Dié gebeure word as ‘n mikrokosmos van die land in sy geheel uitgebeeld (33, 2730). [Dalk handel Bryson se volgende boek oor die twee swart gesmeerde Tukkiestudente (Praag 5 en 6 deser).]

Jacob Rooi het ‘n resensie geskryf waarin Bryson se boek gunstig voorgestel word: “Dit is ‘n verhaal van weerstand teen verandering, ingryping en geleidelike verandering wat aangehelp is deur die ervarings en nuwe insigte van studente in die groter, wye wêreld: een van hoop. Die skrywer kom tot die gevolgtrekking te veel mense dink steeds aan die UV as ‘n Afrikaner-enklave. Eerder, soos die res van Suid-Afrika, behoort die UV aan almal wat daar woon*. Die [gedwonge] samevoeging van mense uit verskillende kulture is nie maklik nie. Die wantroue en vrees vir die verlede is altyd soos ‘n spook teenwoordig, en die verlede kan nie uitgewis word nie” (Rapport 20 Julie). [*Oorgeneem uit die ANC se vryheidsmanifes van 1955: “South Africa belongs to all who live in it.” Die land behoort dus deesdae ook aan die miljoene onwettige inkommers.]

Heel aan die begin haal Bryson ‘n gedig aan waarin die “dark past” met die hoopvolle hede gekontrasteer word. Later verwys sy na “the horrors of the past” (60). Die eerste woord in die voorwoord is “sjambok”. Die outeur verduidelik dat dit ‘n Afrikaanse woord is wat “blunt and violent” klink. Daarna word dié sweep met ‘n Vrystaatse boer, dus ‘n Afrikaner, met “khaki shorts” geassosieer. Later verwys sy na “the sjambok-wielding … Afrikaner” (1053). Sommige van hierdie mense het glo “a reputation for brutal, intractable racism” (24), “as if bred into the DNA of the farmers” (30). Sommige van hulle kinders het “Dutch Reformed Church dominees” geword (30). “No corner of South Africa has escaped the burden of apartheid’s legacy” (54). Voorspelbaar kon Bryson as ‘n Amerikaanse swarte nie die voorwoord voltooi sonder om slawerny ook by te sleep nie. Sy verduidelik dat “sjambok” as Afrikaanse woord van die Maleise slawe afkomstig is. Dan kom sy by die UV uit: “The possibility of reinvention, that determination to turn a history of hate and racism into fuel to empower those committed to change, are perhaps nowhere so apparent as on the sprawling, tree-shaded campus of UFS” (60).

Na die lees van hierdie inleiding het die keurders van Tafelberg nie die boek afgekeur nie. Nee, hierdie Naspers-uitgewery het besluit om dit te publiseer. Die gesindheid wat uit die teks straal, is oor die algemeen pro-swart en anti-blank. Soos die gewoonte in die Amerikaanse joernalistiek is, steun die teks in groot mate op onderhoude wat gevoer is. Daardie indiwidue is meesal swart en oorwegend Engelssprekend. ‘n Beperkte getal gedrukte bronne is geraadpleeg, bv Bizos, Brink, Jansen, Krog, Mandela, Pakenham en Sparks; dus boeke met ‘n linkse politieke oriëntasie.

Die outeur is nie Afrikaans magtig nie en haar kennis van hierdie land, bv geskiedenis en Afrikanerkultuur, is uiters gebrekkig. Sy beweer bv sonder meer dat die NG Kerk die Belhar-belydenis verwerp het (1484) en sy dink die Vrede van Vereeniging is in 1902 in Vereeniging (en nie in Pretoria nie) gesluit (1559). Hierna bring sy, soos verwag kon word, Sharpeville (1960) te berde: “Police opened fire on peaceful demonstrators” (1581). Sy verwys na “the low-paid black maids, gardeners and farmworkers on whom the apartheid economy had been built” (1753). Daarby is sy dermate deurweek met vooroordele dat sy nie (self)krities kan wees nie. Apartheid word beskryf as “still a fresh scar” (1945). Desnieteenstaande bied sy haar teks aan as “A story of hope in a country desperate for good news” (2733). Vir Amerika sien sy hoop in die feit dat meer as die helfte van die babas wat deesdae daar gebore word nie-wit is (1187). Die Konfederale Vlag van die Suidelike Amerikaanse State is vir haar “a reminder of slavery and an icon of racism” (1739).

Bryson gebruik die woord “racist” baie kwistig; nie net telkens wanneer sy na die Reitz-video verwys nie, maar ook bv in die geval van die “Union Buildings, long a symbol of white racist rule” (100). Oor die video skryf Bryson: “Until I watched the Reitz video, I had never had the opportunity to see the world unfiltered through the eyes of a racist” (775). Wat glo in die video kortkom is die “sjamboks” (775). “Initiation traditions” in koshuise kom ook aan die bod (342); daar is mos nou die nuwe neiging om ontgroeningspraktyke as kenmerkend van die boosheid van net Afrikanerstudente voor te hou.

Herhaaldelik word beweer hoe sleg of minderwaardig Bantoe-onderwys onder apartheid was. Selfs: “A key element of apartheid was engineering an education system wat would ensure there were few black” graduandi (487). “It seems [blacks] only yesterday could never have aspired to be more than labourers on the white-owned farms” (507). “The ANC has pledged to uplift South Africa’s black and poor majority, and take them out of the poverty and ignorance created in large part by the deliberate inequalities of apartheid” (1516). Ek wonder hoe Bryson die feit kan verduidelik dat in 1960 tydens die Verwoerd-bewind daar nuwe universiteite vir swartes by Pieterburg en in Zoeloeland en ‘n universiteit elk vir bruines (Bellville) en Asiate (Durban) gestig is, terwyl die bestaande universiteit vir swartes, Fort Hare, deur die NP-regering oorgeneem is.

Een van die swartes met wie ‘n onderhoud gevoer is, reken “universities should teach universal, not narrow, group values and that university halls of residence should be places where people can live with one another” (145). Jonathan Jansen: “If you want to study here, then you’re going to have to learn to live together” (881). Dit gaan vir hom om “a new institutional and residential culture” (884); iets wat onlangs deur Leon Wessels oor die Potchefstroom-kampus ge-eggo is. Ek het gedink ‘n universiteitskoshuis is ‘n plek waar die omstandighede sodanig moet wees dat ‘n mens daar suksesvol kan studeer. ‘n Universiteit hoef nie wêreldburgers te lewer nie. Dit is myns insiens net mense wat skaam is oor wat hulle is wat wegskram van “discussion over identity” (372). Dit sou wonderlik wees as die UV daarin kon slaag om, soos voorheen, voorbeeldige Afrikaners te help vorm. Afrikaners het ‘n historiese reg op die kampus. Deesdae is daar Sotho’s wat die UV vir hulleself opeis (218). Feminisme word ook ingespan om swart mag te bevorder (265, 275).

Die UV was, soos die Universiteit Stellenbosch (US), aanvanklik ‘n Engelsmedium-inrigting, maar het mettertyd onderrig uitsluitlik in Afrikaans aangebied om, soos die US, in die nuwe Suid-Afrika weens transformasie al hoe meer te verengels. Soos aan die US word Afrikanername van die geboue op die UV-kampus verwyder “to make the campus a more inclusive place, where all South Africans can feel at home” (457). Dat dit Afrikaners uitgesluit en ontheem laat voel, skeel die transformeerders skynbaar glad nie.

Ek gee vervolgens ‘n aanduiding van die menings wat deur Bryson versamel is:

Magon Mouton is een van Bryson se gevallestudies. Sy is ‘n bruin UV-student wat van Upington kom en beweer rassisme aan die US en op die Potchefstroom-kampus is selfs erger as aan die UV (814). Hoewel sy Afrikaanssprekend is, verkies sy om in Engels te studeer (2171). “She now enjoys traditionally black African food” (2300). Mouton probeer dus om as ‘n neo-swarte te kwalifiseer.
Die Afrikaanssprekende Ladine van der Walt, ‘n mediese student, sê van diegene wat vasklou aan Afrikaans: “I think it’s really selfish” (2178).
Bernhard Louw, ook ‘n mediese student en Afrikaanssprekend, sê: “I want education in my own language” (2181).
Annette de Wet, wat nagraadse kwalifikasies in Afrikaans het, is verbonde aan die UV se taalburo. Sy dink Afrikaans is ‘n kreoolse taal (2190) en dat Engels Suid-Afrikaners kan verenig, terwyl Afrikaans tot ‘n omgangstaal afgegradeer word.
Daar word verwys na ‘n wit NGK-teologiestudent, Mias Nortier, wat Sotho leer en so oorverlig geword het dat hy meen die UV behoort ‘n eentalige Engelse universiteit te wees. “That would bring black and white students together on a campus that is now, practically speaking, divided in two – with Afrikaans classes for whites and English classes for blacks” (1509). Rasseskeiding was ook Russel Botman se hoofbeswaar teen parallelmedium-onderrig aan die US (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 205). Botman het verseg om hom primêr deur akademiese oorwegings te laat lei.
Lara Brown, ‘n arbeidsterapie-student, is wit en Engelssprekend en haar ouers het twee swart kinders aangeneem. Sy sê: “My oupa is Afrikaans” (2003). Dit is die soort mense wat inpas by die “progressiewe” denke wat Bryson voorstaan.
Eddie de Wet is ‘n sielkunde-student wat ‘n bruin man as maat het en wie se ma sê: “I love Prof Jansen” (1668). “She describes apartheid as ‘a time of racism'” (1684).
‘n Sielkunde-dosent, die bruin Willy Nel, was ‘n Afrikaans-onderwyser. As UV-koshuisvader roem hy op die volgende: “He addressed his first house meeting at Armentum in English. Nel tells me that he sees the use of Afrikaans in the reses as an attempt to impose old ways” (1800). In werklikheid is Nel veronderstel om hom te beywer vir “creating a sense of belonging for all” (2133). Nel se houding (soos dié van Magon Mouton hierbo) tipeer myns insiens die dislojaliteit teenoor Afrikaans by die oorgrote meerderheid ontwikkelde bruines. Dit is dus suiwer dwaasheid as diesulkes die septer bv in die Afrikaanse Taalraad of by die Afrikaanse Taalmuseum en -monument swaai.
Nthabiseng Khotseng, ‘n oud-UV-student, het jare gelede heel goed reggekom in Afrikaanse klassse omdat die handboeke in Engels was en sy toegelaat is om eksamen in Engels te skryf (2083). Sy “believes the experience has helped broaden her understanding of herself and her country … What are her thoughts on Afrikaner students who today still cling to Afrikaans? She feels it’s a shame” (2086). Bryson: “When white South Africans talked of wanting to preserve and protect their culture, black South Africans heard it as a stubborn, racist attempt to justify preserving the privileges apartheid had created for the country’s minority” (2121).

Stef Coetzee is een van die mense met wie Bryson ‘n onderhoud gevoer het. Hy was die UV-rektor van 1997 tot 2002. Daarna het hy die uitvoerende hoof van die Afrikaanse Handelsinstituut (AHi) geword. Hy het moontlik ‘n leidende gerol gespeel in die aanstelling van Christo van der Rheede as sy opvolger by die AHi. As UV-rektor wou Coetzee “a democracy on this campus” vestig (561). Hy besef blykbaar nie dat ‘n universiteit noodwendig ‘n hiërargiese inrigting is nie; wat betref sowel studente as dosente. ‘n Eerstejaarstudent is nie die akademiese gelyke van bv ‘n nagraadse student nie; net so min as wat ‘n junior lektor die akademiese gelyke van ‘n professor is.

“Inclusivity was Coetzee’s mantra” (590). Maar sy sug na inklusiwiteit geld net vir alle swartes, want daar was “a bunch of right-wingers that I didn’t want to be there” (603). “He called for at least a third of the places in each residence to be occupied by students of a race other than the majority race in the residence” (622). Jonathan Jansen het gedwonge koshuis-integrasie in 2009 na 50/50% opgeskuif (878), maar met die verdere verskil dat swartes maar in die meerderheid mag wees; dus net solank die wittes nie in die meerderheid is nie: “Integration in residences is still an incomplete journey, notably in some historically black residences” (911). Byvoorbeeld, die koshuis Khayalami “remains predominantly black” (2268). Wanneer doen die voortvarende Jansen iets hieromtrent?

Frederick Fourie het Coetzee as rektor opgevolg, Fourie was van 2003 tot 2008 die UV-rektor. Dit is tydens sy bewind dat die naam van die Verwoerd-koshuis in 2006 na Armentum verander is (1718). Fourie het uitgetree weens die buitensporige reaksie wat deur die Reitz-video opgesweep is (788, 2334). Sowel Coetzee as Fourie is ekonome en het hulle as oorverlig en liberaal aan Bryson voorgestel. Fourie sê bv van Jansen se F1-indoktrinasieprogram (kyk hieronder): “I think such student leadership development is a brilliant idea” (2317). Sowel Coetzee as Fourie kom, soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels, uit Sap-huisgesinne. Dit het natuurlik nie verhoed dat minstens sommige van hulle (sekerlik Esterhuyse en Wessels) Broeders geword het toe dit lonend en in die mode was nie. Fourie beweer dat hy nie ‘n Broeder was nie (661). Die rol wat histories Sap-gesindes gespeel het om die eens Europese Suid-Afrika te vernietig, kan ‘n interessante navorsingsonderwerp wees.

Wat was Fourie se beleid? “For him, the key element was to create the foundations for the growth of a culture in which no group would dominate. He was inspired, he says, by the spirit of a speech Nelson Mandela had made in 1964 to the court that would sentence him to imprisonment on Robben Island: ‘I have fought againt white domination, and I have fought against black domination'” (705). Ek kan my kwalik ‘n naïewer standpunt as dié van Fourie voorstel. Mandela het sekerlik misdadig en geweldadig teen wit dominansie geveg, maar hy lieg onbeskroomd as hy beweer dat hy teen swart oorheersing geveg het. Sy ideaal was dominante swart mag en hy het sy ideaal verwesenlik weens die ruggraatloosheid van ‘n klein groepie blankes, te wete FW de Klerk en sy meelopers.

Fourie beweer “he wanted to create a university at which no one would feel he or she was an outsider. ‘Nobody must dominate. There shouldn’t be a dominant group or culture or style'” (712). Sy woorde, soos die bogenoemde van Mandela, vind deesdae geen weerklank op die UV-kampus of in Suid-Afrika nie. Swartes, Engels en Afrikanisering domineer. Terwyl Coetzee die koshuise op die skaal van derde/tweederdes wou integreer, was Fourie se ideaal 30/70% teen 2008 en 50/50% teen 2010 (725). Ons groot era van vryheid, wat in 1994 aangebreek het, word dus gekenmerk deur gedwonge integrasie; dus verpligte onvryheid.

Daar word na “brainwashing” tydens die vorige politieke bedeling verwys (451). Op die UV-kampus sou indoktrinasie myns insiens egter sy hoogtepunt tydens die bewind van Jonathan Jansen, die eerste “swart” UV-rektor, bereik. “Jansen identifies himself as black” (930). Hy is Fourie se opvolger. In minstens een opsig is hy kenmerkend swart: “His staff complain about how difficult it is to start meetings on time” (891). “He’s like a favourite uncle with a very big brain” [ego?] (839). Bryson skryf: “Jansen took the bold step of forgiving the white students who had humiliated the black cleaning staff with the Reitz video, announcing the move in his inaugural address” (802). Desmond Tutu het hom hierin gesteun en gesê: “Foregiveness is not for sissies” (862); woorde wat op die voorkant van die boek herhaal word.

Jansen het sy intreerede as rektor, gelewer in 2009, aan die kommunis Bram Fischer (1908-1975) opgedra (894), wat duidelik toon tot watter uittartende uiterstes Jansen bereid is om te gaan. Jansen sê in sy intreerede: “I apologise to every black person on this campus and in this province for our long history of exclusion and marginalisation of black people within this institution. I apologise to every decent [!] white citizen of our university that you were shamed by the Reitz incident” (846). [Volgens Russel Botman aan die US kon wittes nooit genoeg verskoning vir apartheid vra nie (Praag 23 Junie).]

Jansen spesialiseer daarin om heeltemal oorboord te gaan met dinge waaroor hy sterk voel. In die plek van die Reitz-koshuis het die UV deesdae ‘n Institute for Reconciliation and Social Justice, “an attempt to forge new traditions at UFS” (2022). “The mandate of the institute is to research how to heal a nation torn apart by apartheid” (2025). Die instituut wil by voorkeur Engels wees. Aan die hoof is ‘n Afrikaanssprekende oud-onderwyser met ‘n UWK-agtergrond, André Keet, wat (soos bv Henry Jeffreys) graag Afrika-hempies dra (hy is ook lief vir rooi) om hom te help om van bruin tot swart te transformeer. Keet dien as een van Blade Nzimande se verteenwoordigers in die US-raad, waar hy verdere skade kan aanrig. Lees gerus oor hierdie instituut op die UV-webwerf. Mense soos Desmond Tutu, Allan Boesak en Leon Wessels is daar bedrywig. Pas het die instituut begin met die aanbieding van ‘n magisterleergang in Reconciliation and Social Cohesion. Die instituut vervul aan die UV ‘n funksie soortgelyk aan dié van die Sentrum vir Inklusiwiteit aan die US, naamlik om as stormram te dien vir die ideogiese voorkeure of vooroordele van hulle onderskeied rektore, Jansen en tot onlangs Botman.

Een van Jansen se vernaamste ideologiese skuiwe is die instelling van die “F1 (for first year) [dus ‘n Engelse benaming] … an overseas-study programme for first-year students, also known as Leadership for Change. Its goal is to broaden students’ knowledge, to influence them for good” (808). Dít is Jansen se doel as rektor: “Influencing students for good” (961) – “goed” volgens Jansen se verwronge, ideologie-deurdrenkte siening. Blykbaar beskou hy sy rol as rektor as dié van indoktrinasie. “Jansen knew that change was about more than enforcing … He wanted to implement change from the youngest, the newest, upwards” (968).

Wat in die praktyk gebeur, is dat beïnvloedbare eerstejaars aangemoedig word om aansoek te doen vir ‘n twee weke lange oorsese besoek. Die wat vatbaar vir breinspoeling is, word goedgekeur nadat hulle opstelle geskryf het en aan onderhoude onderwerp is. Hulle word veral na Amerika gestuur. Jansen beskou homself as ‘n navolgenswaardige toonbeeld: “His own activism developed when he travelled to the US to pursue his postgraduate studies” (946). Jansen wil klaarblyklik veral wit Afrikaanssprekendes eerder as ander studente verander: “Jansen devised a plan [F1] aimed at ‘complicating their cultural and linguistic and political lives'” (977). Wat swart F1-gangers myns insiens as “voorheen benadeeldes” ervaar, is bevestiging van ANC-ideologie, terwyl wittes as “onbillik bevoordeeldes” gekonfonteer word met verandering/transformasie van hulle “rassistiese” gesindheid.

In 2010 is 75 F1-studente na Amerika gestuur. Teen 2013 was dit 150. Enkeles is toe ook na Asië (bv Japan), Wes-Afrika en Europa gestuur. Maar buite Amerika is daar nie dieselfde entoesiasme om voorheen benadeelde swartes asook wittes met ‘n “aaklige rassistiese verlede” te ontvang nie. Wat ook nie deur Bryson genoem word nie maar wat ek elders gelees het, is dat dit omtrent net wit Amerikaners is wat bereid is om UV-studente (wit en swart) te huisves; nie swart Amerikaners nie. Dit is maar hoe ubuntu in die praktyk werk.

Bryson gee vir ons ‘n kykie in wat met F1-gangers aan Texas A&M University (TAMU) gebeur het.
[A&M verwys na die oorspronklike naam: Agricultural and Mechanical College.] Hulle moes bv ‘n lesing bywoon. “The lecture was given by A&M’s first African American prof. And it was some motivation very applicable to our programme on not only tolerance, but finally celebrating diversity and being able to [live] in an open society, as more diversity equals better success” (1100). “The students attended classes on African history, religion in the Middle East and Arabs in America” (1106). Daar was laatnag-sessies oor bv “race and gender discrimination” (1106). Nkosi Sikelel’iAfrika is by geleentheid gesing (1376). Stephanie Curs se lesing oor “global social-justice issues in agriculture” is ook bygewoon (1132). “The topic turned to parallels between the South African anti-apartheid and US civil-rights movements” (1138).

Van die dinge wat die F1-gangers ingegee word, is “the use of race as one of many ‘plus factors’ in an admissions program that considered the overall individual contribution of each candidate” (1213). ‘n Student verdien bv ‘n aantal toelatingspunte as sy reeds geboorte gegee het. Daar is ook na swart studente se stories geluister, soos die een wat redeneer: “Why would someone hate me, when, in fact, I should be hating them” [“them” = die wittes]. (1268). Daar word verwys na die “violence from racist whites” (1311), maar nie na iets soortgelyks by swartes nie. “How many of the black students would grow up unable to see whites as anything but violent and selfish?” (1350).

Jansen se eie opsomming van die temas wat UV-studente in Texas ervaar is: “racism, slavery, oppression. And, then, hope” (1340). Let op die blatante eensydigheid. Bryson: “The F1 leadership programme strives to teach students exactly this” (1340). Dit blyk dat die hele F1-program aan TAMU deur ‘n swarte, Danielle Harris, ontwerp is (1360). Dit gaan om blootstelling aan “liberal and progressive thinkers” (1446). Die F1-gangers word veral aan swartes (dosente en studente) blootgestel, terwyl tweederdes van TAMU se studente wit is (1911).

Terug in Suid-Afrika word daar van die F1-gangers verwag om hulle nuwe insigte en gesindhede soos ‘n virus op die kampus te versprei: “Attendance at monthly leadership forums is required, as is mentoring first-year students once the F1 students reach their second year” (990). Van hulle word ook verwag “to come up with at least two campus-wide projects designed to pass on what they have learnt. The F1 programme is at the heart of Jansen’s efforts to transform his university” (993). “He says that F1 students have become the political and intellectual centre of the campus” (2345). “They would complain about their professors” (2356). Jansen se doel met die F1-program is selfs “to change South Africa” (1094). Myns insiens is dit ‘n deurtrapte en slu-uitgedinkte indoktrinasieprogram wat die Nazi Joseph Goebbels (1897-1945) se suksesvolste pogings in die skadu kon stel.

Dosente word op dieselfde linkse ideologiese grondslag gewerf. Die doel is bv “to poach top professors from more liberal institutions” (1002). Jansen “brought world-famous black researchers to teach at the university. ‘You will not believe how [academic excellence] undermines racism and racial thinking'” (1005). Hou gerus die UV-webwerf dop om ‘n idee te vorm van die stroom swart en ander linkse elemente wat deesdae op ‘n deurlopende grondslag na die kampus gelok word om hulle linkse oortuigings op die studente en dosente los te laat. Geen poging tot ewewig of ideologiese neutraliteit is aan die Jansen-UV te bespeur nie. Die UV moet ‘n “African university” (1008) na die beeld van Jansen wees. Dit gaan nie primêr om objektiewe, wetenskaplike kennis en geleerdheid nie, maar om “engaged scholarship” (1011), dus inligting wat met bv ANC-ideologie deurweek is. [Plaaslik het “engaged”/betrokkenheid ‘n sterk, verderflike ANC-assosiasie. Kyk bv wat Hein Willemse pas uit sy militante hibriede-oogpunt geskryf het (LitNet 7 deser).]

Bryson geniet die staaltjies wat Jansen vertel. “Jansen found that black students at one residence were forced to take part in a decades-old tradition of honouring the bust of an Afrikaner founding father. ‘There you have black students bowing to a white guy they have no connection to. It’s racist,’ he says. ‘What has meaning for you doesn’t have meaning for the other guy. I’m trying to change the things that are borderline criminal and barbaric'” (1706). Sou dit vir Jansen aanvaarbaar wees as Mandela-verering deur wittes rassisties, feitlik krimineel en barbaars genoem word?

Jansen het vir haatpraak deur blankes, soos vir skynbaar enigiets anders, ‘n verduideliking. “He’s seen that fear in the faces of white South Africans in a class he teaches for first-year students. The topic is how to deal with a shared, violent past” (2032). “One text that Jansen sets is a letter that Martin Luther King Jr wrote from a jail” (2431). “Often, he [Jansen] says, white students write that going over the past just leaves them feeling shame and remorse” (2441). Daar word hier waarskynlik verwys na die verpligte indoktrinasiekursus wat Jansen vir alle UV-eerstejaars ingestel het. Nêrens is daar sprake dat swartes verleë moet voel oor hulle verlede van stamoorloë, leeglê, buitensporig aanteel, terrorisme, misdaad, roofbou met dongas, ens, nie.

In sy intreerede as rektor het Jansen gesê: “I am deeply committed to the promotion of Afrikaans and Sesotho … We will respect the history of this institution and its founding language” (2136). Daardie “founding language” is in werklikheid Engels. Let op hoe hy sy versekering oor Afrikaans verwater deur dit in dieselfde asem as Sotho te noem. Hierbo is ook aangedui hoe die essensie van Jansen se bewind juis die radikale verandering van die UV se institusionele kultuur is; van Afrikaans na Afrikaan. Volgens sy intreerede sou Jansen iedere swart student verplig het om Afrikaans te leer (2145). In werklikheid is dit Jansen wat outoritêr besluit het dat as daar Engelssprekendes by ‘n byeenkoms op die kampus teenwoordig is die voertaal net Engels mag wees. Jansen dink die onderrigtaal-kwessie “will ultimately be resolved in favour of English, as a matter of practicality” (2171). Dit behoort duidelik te wees waarom Chris (Boetman) Louw in 2009 Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem het.

Swartmag-manna in Potchefstroom

Het Obama in akademiese drag ook die Nazi-saluut gegee? Maar Beeld en Hannelie Booyens sê niks... — Het Obama in akademiese drag ook die Nazi-saluut gegee? Maar Beeld en Hannelie Booyens sê niks…

deur Leon Lemmer

Nelson Mandela is op Donderdag, 5 Desember, dood. Op Vrydag, 13 Desember, toe die Mandela-histerie op sy hoogtepunt was, is ‘n rubriek deur Hannelie Booyens gepubliseer. Ek het daaroor soos volg geskryf:

“Van die bedenklikste teks wat die afgelope tyd in Die Burger (en Beeld) gepubliseer is, is afkomstig van Hannelie Booyens, ‘n joernalistiekdosent, wat al die pro-Mandela-koerantvoorbladsye wil lamineer en monteer in die gange van die Skool vir Kommunikasiestudies van die Noordwes-universiteit [NWU]; klaarblyklik omdat sy ‘n groot Mandela-bewonderaar is.

“Sy is hoogs ontsteld dat honderde Potch-koshuisstudente, bv dié van Veritas, as deel van hulle ontvangs- en bekendstellingsritueel ‘n saluut gegee het wat haar aan die Nazi-saluut herinner. Dit is glo ‘n aanstootlike simbool van Ariese meerderwaardigheid en van ‘benouende denke’, ‘veral as dit gebeur op ‘n oorwegend wit en Afrikaanse kampus.’ Booyens sien seker uit na die verwagte verswarting en verengelsing van hierdie kampus.

“Sy vertel dat sy vroeg Vrydagoggend [6 Desember, na Mandela se dood die vorige aand], dus die dag toe die jongste Mandela-ophef in al sy felheid begin het, met verf en ‘n kwas na ‘n sypaadjie is waar daar ‘n swastika in die sement uitgekerf is. ‘Oor dié teken van haat het ek ‘n wit vredesduif geskilder met dié woorde: “Dankie, Madiba!”‘ Dit is ironies dat dit juis sy is wat in ‘n kampuspublikasie (13 Jun) teen impulsiewe gedrag gemaan het. Sy het sekerlik nie besin oor hoe die kampus sou lyk as almal op haar manier uitdrukking aan hulle politieke oortuigings gee nie. Aangesien daar tans nog orde op die kampus gehandhaaf word, hoop ek die universiteitsowerheid tree ferm teen haar op” (Praag 22 Des).

Hannelie Booyens, 'n selverklaarde linkse aktivis en 'Madiba-aanbidder' — Hannelie Booyens… ‘uiters links’ en ‘n Madiba-aanbidder

Let op dat Booyens teen die einde van die jaar verwys het na wat na bewering aan die begin van daardie akademiese jaar op die Potchefstroom-kampus van die NWU gebeur het. Dit is dus ‘n ou koei wat uitgegrawe is. Dit is gedoen enersyds weens Booyens se uiters linkse politiek en andersyds weens haar militante feminisme waarvolgens ou wit mans met grys skoene nie weet hoe om ‘n universiteit te bestuur nie. Dit is te betwyfel of hierdie jong mens veel van naziïsme verstaan, want selfs haar kennis van Suid-Afrika se onlangse geskiedenis, bv die terroriste se bedrywighede, is so gebrekkig dat sy onmeetlike waardering vir Mandela het. Mandela was in murg en been ‘n geweldenaar wat nooit geweld as politieke middel afgesweer het nie. Booyens verkies egter om hom met ‘n vredesduif te assosieer of simboliseer.

Booyens se skrywe is waarskynlik die oorsprong van die storm wat pas oor die NWU losgebars het. Wat sy reggekry het, is om die wit bestuur van die NWU sleg voor te stel. Die huidige veldtog teen die Potchefstroomse kampus van die NWU word gevoer in afwagting op die swart rektor, Dan Kgwadi, wat Theuns Eloff op 1 Junie sal vervang. Wat blykbaar beoog word, is dat wanneer Kgwadi om nie-akademiese redes (Praag 15 Des) beheer oorneem, dit moet lyk asof sy bewind ‘n verbetering op die tradisionele wit beheer gaan wees. Maar hierdie “verbetering” gaan van ‘n politieke, dus pro-ANC, aard wees. Akademies gaan dit sekerlik nie ‘n verbetering wees nie.

Vanjaar se bohaai het op 11 Februarie begin, ná die studente se ontvangs- en bekendstellingsprogram, toe die Potchefstroomse kampusrektor, Herman van Schalkwyk, op die NWU-webwerf berig het dat daar onbehoorlike praktyke by die manskoshuis Over de Voor en by die dameskoshuis Karlien was. Die betrokke huiskomiteelede is van hulle pligte onthef. Van sulke mense word verwag dat hulle hulle verantwoordelikhede teenoor die universiteit moet nakom. As daar menseregteskendings is, sal die kampusbestuur glo nie skroom om op te tree nie. Ooreenkomstig die mode word daar van koshuisstudente verwag om verpligte menseregtesessie by te woon. Heel teen die einde verwys Van Schalkwyk na “groetgebare … wat aanstoot kan gee.” Teen die betrokkenes is daar glo reeds opgetree.

Dit is bekend dat van die verantwoordelikste poste in die nuwe Suid-Afrika deur onbekwame, onverantwoordelike en, in sommige gevalle, misdadige elemente beklee word. Dit sou hoogs onbillik wees as Booyens se uitlatings die NWU aan die giere van diesulkes uitlewer. Diegene wat deesdae daarop roem dat hulle aan die “bevrydingstryd” deelgeneem het, het hulle nie net aan wandade skuldig gemaak nie, maar dikwels ook aan (ernstige) misdade. Daar kan geredeneer word dat die ANC se sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (op bevooroordeelde wyse) hierdie mense se misdaadrekords uitgevee het. Die feit bly dat hierdie mense se moraliteit sodanig was, en dalk steeds is, dat hulle bereid was of is om misdade te pleeg. ‘n Mens moet dus nie so dwaas wees om ‘n instansie soos die NWU aan beoordeling en verguising deur sulke ANC-elemente bloot te stel nie. Maar dit is presies wat weens die Booyens-geïnisieerde Nazi-saluut-storie gebeur het.

Maar daar is naas Booyens nog Afrikaanssprekende blankes wat gesorg het dat hierdie onbeduidende inisiasiegebruik tot iets verskrikliks deur die ANC opgeblaas kon word. Dit word wesenlik ‘n herhaling van die Reitz-voorval aan die Universiteit Vrystaat waarmee daardie rektor, Jonathan Jansen, hom met anti-blanke retoriek gate uit geniet het. Dit herinner ook aan Russel Botman, die rektor van die Universiteit Stellenbosch, se skandalige poging om daardie universiteit se eertydse departement volkekunde met Nazi-bedrywighede te assosieer. Al drie gebeure is tot die uiterste misbruik om blankes as Nazi-gesinde rassiste voor te stel.

Die eerste aanduidings van waarheen sake gedryf word, het op 21 Februarie in ‘n berig in Die Burger (p 3) gekom; ‘n berig wat sekerlik van Beeld oorgeneem is. Beeld het ‘n span van vier joernaliste saamgestel om die Potchefstroomse kampus van die NWU te diskrediteer. Kritiese lesers van die Naspers-koerante weet dat sulke joernalisspanne nooit na die toneel van bv ‘n plaasmoord gestuur word nie. Oor plaasmoorde word dikwels nie berig nie, of daar word doelbewus bitter min publisiteit aan gegee. As blankes van moord verdink word (Waterkloof-4, Griekwastad, Oscar Pistorius, ens), word geen onkoste egter deur Media24 ontsien nie en word dag na dag oor ‘n lang tyd omvattend oor die saak deur talle joernaliste berig. Die indruk word inderdaad deur hierdie koerante gewek dat die buitensporig hoë getal moorde wat in die nuwe Suid-Afrika gepleeg word aan wittes te wyte is.

My hipotese is dat Booyens met haar rubriek van verlede jaar, en/of deur aanhitsing sedertdien, Adriaan Basson oortuig het dat hier ‘n geleentheid is om die enigste universiteitskampus waar Afrikaanssprekende blankes nog in beheer en Afrikaans steeds die onderrigtaal is, naamlik Potchefstroom, so sleg moontlik voor te stel. Geen besware word teen die twee ander NWU-kampusse (Mafikeng en Vaaldriehoek) geopper nie, hoewel dit in albei gevalle akademies baie slegter as in Potchefstroom gaan. Sedert Booyens se genoemde rubriek van verlede jaar is verdere rubrieke van haar gepubliseer. Haar gesindheid en standpunt het dus guns in Media24-geledere gevind.

Daar is nog ‘n feit wat my hipotese onderskraag dat Booyens die bron van die huidige debakel is. In die berig van 21 Februarie staan daar: “‘n Dosent het onlangs ook op ‘n uitgekerfde swastika in sement afgekom. Met oudpres Nelson Mandela se dood het sy ‘n duif daaroor geverf.” Let op dat Booyens se naam (doelbewus) verswyg word; ook dat na die duif verwys word, maar die inskripsie “Dankie, Madiba!” word (doelbewus) verswyg. Booyens was hoogs waarskynlik dié kontakpersoon toe die joernaliste naarstiglik op soek na ‘n smeerstorie op die Potchefstroom-kampus besoek afgelê het.

In die berig word genoem dat The Higher Education Transformation Network “die universiteit as ‘n rassistiese instelling uitmaak. Die Noord-Gautengse hooggeregshof in Pretoria het ‘n dringende interdik aan die NWU toegestaan om ‘n Facebook-inskrywing waarin die swastika saam met die NWU se naam verskyn, te verwyder.” Herman van Schalkwyk besef dat die veldtog teen die NWU heeltemal oordrewe is: “Hy vind sprake van ‘n ‘Nazi-neiging’ op die kampus ‘belaglik’.”

Op 22 Februarie berig Die Burger (p 6) dat die departement hoër onderwys “geskok” oor die “Puk-groet” is. Die direkteur-generaal, Gwebs Qoonde, ‘n kommunis, het gesê hierdie saluut “druis in teen die grein van die demokratiese grondwet;” iets wat natuurlik elke keer beweer word as daar iets is waarvan die ANC nie hou nie. Dié departement het belowe om ‘n mediakonferensie oor hierdie saak te hou. Theuns Eloff, die NWU-rektor, “het gesê die ophef wat daar oor die groet gemaak word, is heeltemal gek … dis teleurstellend dat dit so buite verband geruk is.” Maar sowel Eloff as Van Schalkwyk “het gesê die instelling bied onvoorwaardelik verskoning aan en alle moontlike maatreëls is in plek om te verhoed dat dit weer gebeur.” Hierdie twee akademici weet dit is ‘n sotlike veldtog wat teen die NWU gevoer word, maar hulle besef ook dat die ANC ‘n (onverdiende) magsposisie in die nuwe Suid-Afrika beklee wat met die geringste aanleiding tot die uiterste teen wittes misbruik word.

In ‘n ander berig op dieselfde bladsy word genoem dat die kampusbestuur in die etensuur met studente oor die beriggewing gepraat het. “Die studente wat die amfiteater volgesit het, het uitgebars van die lag toe hulle hoor ‘n persepsie is in die media geskep dat ‘n Nazi-kultuur op kampus heers.” Ou videogrepe word glo in die pers gebruik. Rikus Fick, die studentedekaan, het gesê: “Ons vra onvoorwaardelik om verskoning as ons aanstoot gegee het.” Voorheen was die wittes goed genoeg om die land te ontwikkel. Waarvoor anders is hulle in die nuwe Suid-Afrika geskik, behalwe om as slaansak te dien en om om verskoning te vra?

Op 23 Februarie het News24 berig dat The Higher Education Transformation Network die minister van hoër onderwys versoek het om die bestuur van die NWU oor te neem. Die woordvoerder, Hendrick Makaneta, het gesê dat hulle bly is dat hulle nou grafiese bewyse van die “racist practices” het. Dat dit verouderde fotomateriaal is, maak geen verskil as hierdie swartes ‘n stok soek om blankes mee by te kom nie.

Thandi Modise, die premier van die provinsie Noord-Wes, het gesê die provinsiale regering monitor die gebeure op die Potchefstroom-kampus. “She said it was disturbing, because the incident demonstrated that segments of our young, white people were still vulnerable to ethnic and racial indoctrination.” Die beskuldigings het dus al tot indoktrinasie geëskaleer. Soos gebruiklik word net wittes rassiste genoem, hoewel daar op die foto’s ook swartes is wat die saluut gee.

Die Burger het op 24 Februarie (p 6) berig dat die NWU gevaar loop om deur Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys en die sekretaris-generaal van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, onder administrasie geplaas te word. Theuns Eloff, wat oor drie maande as rektor uittree en dus nie veel langer deur die ANC-regering geïntimideer kan word nie, het gesê die saluut is niks nuuts nie. “Die Romeine het dit al gedoen en die studente doen dit al jare lank. Die meeste weet nie van die Nazi-konnotasie nie.”

Op die 25ste het die aangewese rektor van die NWU van hom laat hoor (Die Burger, p 2). Dan Kgwadi se standpunt is, soos verwag kon word, soos dié van die ANC-regering. Hy “meen die Nazi-saluut is geheel en al nie in ooreenstemming met die burgerlike samelewing en sy aktiwiteite nie.” Daardie “burgerlike samelewing” verwys seker na wat in die nuwe Suid-Afrika graag “die mense” (“the people”), dus die swartes, genoem word. Hulle woord is deesdae mos wet. Volgens wet “kan Nzimande by die NWU … ingryp deur ‘n bepaalde opdrag aan die instelling te gee oor aksies wat by die instelling geneem moet word.” Nzimande het ‘n verslag van die NWU aangevra.

Dit lyk asof daar in die praktyk weinig sprake van akademiese vryheid en universitêre outonomie in die nuwe Suid-Afrika is. Op 28 Februarie was Kgwadi se standpunt op RSG dat (wit) rassisme op die Potchefstroom-kampus voorkom. Let ook op hoe Kgwadi sonder meer van die veronderstelling uitgaan dat dit ‘n Nazi-saluut is. Dit lyk nie asof daar veel objektiwiteit, akademiese en wetenskaplike gesofistikeerdheid en doodgewone insig van hom verwag kan word nie.

Die storie van die Nazi-saluut is, soos hierbo aangedui, blykbaar deur Booyens begin. In Die Burger (25 Feb, p 16) verduidelik ‘n leser waarom beweer word dat die saluut uit die Romeinse tyd kom. Benito Mussolini het dit via die skrywer Gabriele D’Annunzio (1863-1938) vir gebruik deur die Italiaanse fasciste oorgeneem. “Hitler en die Nazi’s het dit weer afgekyk van die Italiaanse fasciste … aangesien die Romeinse Ryk die suksesvolste wêreldryk nóg was, het dit besonderse byval by Hitler se beskouing van die geskiedenis gevind. As die yl Romeinse verbintenis wel aanvaar word, is Nzimande mos nou eintlik geskok oor ‘n kultuur wat die wêreld ‘n veel ryker plek gemaak het as Hitler en sy Nazi’s. Dis tog ook so jammer hy sien nie die skreiende ironie in sy eie uitgediende Kommunistiese Party (asook ons regerende party en die grootste spul unies) se mildelike gebruik van die term ‘comrade’ vir mekaar nie. Die term is tog gebore in die Russiese revolusie en ‘n staat wat die wêreld nie net aan die hel van kommunisme blootgestel het nie, maar ook leiers soos Joseph Stalin wat man alleen die dood van meer van sy eie mense veroorsaak het as enige iemand voor of ná hom.”

Op 26 Februarie het Die Burger (p 5) berig dat Gwebs Qonde op ‘n nuuskonferensie gesê het dat die NWU nie met verduidelikings moet kom nie, maar moet optree. Uit hierdie aanmatigende houding van kommuniste soos Nzimande en Qonde blyk dat hulle meen die verhouding tussen die departement hoër onderwys en universiteite is dié van baas teenoor klaas. Ek vind dit bedroewend dat geen universiteit nog die akademiese integriteit gehad het om bewaar teen hierdie soort kommunistiese dominansie te maak nie. Tradisies wat vir “sommige op die oppervlak na kulturele en spanbou-geleenthede lyk, dra by tot ‘n kultuur van uitsluiting en die voortbesrtaan van stereotipes oor ras, geslag en seksualiteit,” aldus Qonde. Met kenmerkende kommunistiese sluheid het Qonde “die NWU gekap oor bewerings van intimidasie en viktimisering van studente en personeel wat uitpraat oor onaanvaarbare praktyke. ‘Die universiteit moet verseker dit gebeur nie en nié op ‘n heksejag gaan nie’.” Dit is ‘n duidelike poging om tugstappe teen diegene wat die NWU diskrediteer en onrus stook by voorbaat te probeer saboteer.

In ‘n berig in Beeld (27 Feb) spreek Hoër Onderwys Suid-Afrika (Hesa – voorheen die Komitee van Universiteitshoofde) hom sterk uit teen die NWU-gebeure. “‘Universiteite moet menswaardigheid en menseregte beskerm en bevorder. Dit moet ook beslissend optree waar sulke waardes in die gedrang gebring word’ … Hesa is daartoe verbind om met sy lede (universiteite) saam te werk om institusionele kulture te bou wat teen rassisme en seksisme is en sosiale insluiting en respek vir diversiteit bevorder … Hesa verwelkom die erns waarmee die NWU-leiers die kwessies op sy kampus gepak het en hoop dat daar op aksies besluit sal word wat die waardes van die Grondwet versterk.” Dit is duidelik dat Hesa die ANC se standpunt onderskryf. Dít verbaas nie, want binne drie maande sal net een blanke rektor (van die Universiteit Kaapstad) inspraak in Hesa hê.

Aan die begin het ek genoem dat Booyens beswaard oor beweerde Ariese meerderwaardigheid is. As ‘n mens objektief na die geskiedenis kyk, is daar heelwat wat op die moontlike meerderwaardigheid van sekere (etniese) groepe, bv die Duitsers en Jode, kan dui. Wat sekerlik waar is, is dat alle groepe, geoordeel aan hulle prestasies, nie ewe talentvol of voortreflik is en in daardie sin gelyk of eenders kan wees nie.

As dit belangrik geag word dat ons ons van fascisme moet distansieer weens sommige fasciste se wanprestasie, geld dit soveel te meer vir kommunisme. Fascisme was vir ‘n baie korter tyd as kommunisme ‘n beduidende faktor in die geskiedenis. Fascisme het die dood van baie minder mense as kommunisme veroorsaak. Nou kom Nzimande, die plaaslike hoofkommunis, en spreek sy verontwaardiging oor die gebruik van ‘n beweerde Nazi-saluut uit. Die Nazi’s het net in die buiteland dood en verwoesting gesaai. Die Nazi-saluut behoort dus plaaslik minder verontwaardiging te ontlok as die kommunisme, wat weens bv die UDF/ANC se terroristiese bedrywighede baie plaaslike mense op aaklige wyse gedood en vermink het. Die ANC-saluut, die swaai van ‘n gebalde vuis in die lug, wat so kenmerkend van die “vredesikoon” Nelson Mandela was, behoort as veel meer afkeuringswaardig as die Nazi-saluut beskou te word. Verder is daar ook die ANC se sterk standpunt teen Israel, wat sekerlik heelwat meer as ‘n skeut anti-semitisme bevat.

Deel van die destruktiewe rekord van die ANC is die afbrand van die biblioteek van die Universiteit van Zoeloeland. Talle kere is in die pers berig dat Nzimande daarop roem dat daardie daad van brandstigting volgens eie erkenning sy hoofbydrae tot die “bevrydingstryd” was. Dit is my oortuiging dat iemand wat so ‘n veragtelike daad gepleeg het hom lewenslank vir die bekleding van ‘n openbare pos gediskrediteer het. Myns insiens sou so iemand in geen beskaafde land in ‘n kabinetspos aangestel word nie; allermins in dié van hoër onderwys. Hoe kan Nzimande met enige morele gesag die leviete aan ‘n universiteit oor enige saak voorlees as hy skuldig is aan die vernietiging van soveel akademies waardevolle inligting en hy miljoene der miljoene rand se staatsgeld in vlamme laat opgaan het?

Maar daar is ook ‘n les in die klein vuurtjie wat Booyens gestook het en deur wittes soos die Naspers-joernaliste verder aangeblaas is. Daardie vuur moet in die kiem gesmoor gewees het. Kyk watter momentum het dit in die ANC se hande opgebou. Die ANC weet reeds dekades lank hoe om blankes met vuur en swael te beveg.

Die oorgawe of ondergang van blankes geskied nie sonder die medewerking van blankes nie. Swartmag regeer die land weens die ruggraatlose magsoorgawe van FW de Klerk, wat die hartlike samewerking van verloopte Afrikaners soos Roelf Meyer en Leon Wessels gehad het. Potchefstroom, as die laaste wesenlik blanke en Afrikaanse universiteitskampus in die land, gaan van 1 Junie af vinnig verswart en verengels weens die hartlike samewerking van blankes. Hoewel blanke akademici steeds in die meerderheid in die NWU se senaat is, het die meerderheid senaatslede ten gunste van die akademiese liggewig Dan Kgwadi (eerder as die egte akademikus Herman van Schalkwyk) as rektor gestem. Dit is in die akademiese belang van die NWU én in die openbare belang dat hierdie besluit dringend heroorweeg word.