Die Suid-Afrikaanse hoofstroommedia wat in navolging van die liberale Amerikaanse media ‘n obsessie oor ras en rassisme onderhou, se jongste slagoffer is Vanessa Hartley, ‘n inwoner van Houtbaai naby Kaapstad wat ‘n rassistiese uitlating op haar Facebook sou gemaak het. Sy het naamlik gekla dat daar te veel swart plakkers (“Africans”) op Houtbaai toesak.
Die ANC in die Wes-Kaap het intussen besluit om ‘n klag van rassisme by die SA Menseregtekommissie aanhangig te maak. In ‘n verklaring sê die ANC:
“Vanessa Hartely, ‘n inwoner van Houtbaai, het ‘n aanstootlike Facebook-plasing geskryf waarin sy sê: ‘Hulle is soos dom diere. Ons behoort ‘n tou aan hulle vas te maak. Te veel Afrikane sak op Houtbaai toe. Stel ‘n petisie op. Binnekort sal daar niks van Houtbaai oor wees nie’.
“As die ANC in die Wes-Kaap verseg ons om te aanvaar dat dié provinsie tragies aan die boosheid van rassisme verbonde moet wees dat die broederskap wat die mosaïek van die provinsie behoort te wees nooit verwesenlik kan word nie. Ons verwerp Vanessa Hartley se rassistiese geteem as beide ‘n verwronge siening van waaroor die land gaan en sekerlik nie verteenwoordigend van die meerderheid mense in die provinsie nie. Rassistiese sal nie die laaste woord inkry nie.
“Ons versoek dat die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie die maksimum straf- en korrektiewe maatsreëls binne hul domein sal toepas ten eidne te verseker dat dié tipe gedrag verwerp en agtergelaat word,” lui die verklaring.
Tans verskyn daar allerlei bestekopnames in die media oor die lys “rassestorms” van die jaar. Dr. Dan Roodt voer vanoggend ‘n onderhoud hieroor met die TV-kanaal ENCA by die eTV-ateljee wat later uitgesaai sal word.
“My standpunt is dat Suid-Afrika sonder rassestorms kan klaarkom,” sê hy.
Die eienaar van ‘n kantoorgebou in Louis Trichardt het om verskoning gevra omdat kleedkamers by sy besigheid op grond van velkleur geskei is, het RSG berig.
Die Menseregtekommissie se bestuurder in Limpopo, Victor Mavhidula sê die eienaar van die gebou het die gebruik reeds gestaak.
Die eienaar van ‘n ander besigheid word intussen ook ondersoek vir dieselfde diskriminasie.
Mavhidula sê die MRK is bekommerd oor toenemende berigte van rassisme en vra die publiek om dit aan te meld.
Die Menseregtekommissie het die joernalis Nechama Brodie, die navorser Lisa Vetten, die webblad Africa Check en prof. Naeema Abrahams van die Mediese Navorsingsraad gelyk gegee nadat Sunette Bridges ‘n klag teen hulle ingedien het.
Africa Check is berug vir eensydige “ondersoeke” wat ‘n bepaalde agenda nastreef.
Bridges het vroeër vanjaar ’n lys van vermoorde wit vroue as deel van ’n klag teen ’n groep akademici by die Menseregtekommissie ingedien. Steve Hofmeyr het haar ondersteun.
Die academici het bevind dat wit Suid-Afrikaanse vroue ‘n groter kans staan om deur hul liefdesmaat vermoor te word as deur ‘n onbekende swart man.
Verkragting en moord het dramaties toegeneem in Suid-Afrika sedert 1994 maar die span se ondersoek was spesifiek gerig teen wit mans, nie ‘n noemenswaardige persentasie van die algehele bevolking nie.
Luidens ’n brief deur die MRK het Bridges-hulle aangedring dat “alle verklarings in die openbaar teruggetrek moet word”; “dat Brodie en Vetten verskoning aan alle wit Suid-Afrikaanse mans moet maak”; “dat Africa Check behoorlike studies oor vroulike moorde moet handhaaf”; en dat “hulle moet ophou om sulke verklarings oor wit Suid-Afrikaanse mans te maak”.
Die MRK het bevind dat die klagte ongegrond is. Die bevinding bevestig egter dat die hoë moordkoers waarskynlik te danke is aan swart mans wat vroue van alle rasse vermoor, aangesien die moordkoers vir wit mans baie laer is as vir swart mans.
In die nuwe Suid-Afrika is daar baie nuwe dinge waaraan gewoond geraak moet word. Een hiervan is die kitsrektor. Hierdie term verwys na iemand wat nie oor tyd deur die range (van junior lektor tot lektor tot senior lektor tot medeprofessor tot professor) gevorder en op elke vlak behoorlik ondervinding van die akademie opgedoen het nie. Nee, hierdie mense het hulle sommer gou in ‘n pos hoër as dié van professor (naamlik dekaan, viserektor of rektor) bevind. Op daardie senior vlakke is ‘n mens veronderstel om reeds grondige ervaring van en insig in die wese van die akademie te hê. Weens gebrekkige voorbereiding kan dit kwalik van kitsgevalle verwag word.
Dit is natuurlik moontlik om buitengewoon vinnig in die akademie te vorder as iemand akademies buitengewoon briljant is. In die nuwe Suid-Afrika gaan dit egter nie hierom nie. Dit gaan veel eerder om transformasie, wat insluit dat iemand op grond van ras/kleur en geslag vinnig na die boonste vlakke kan vorder; natuurlik mits hy/sy nie wit en manlik is nie. Dit kan op vordering in die akademie ten koste van die akademie dui.
Tradisioneel blanke Afrikaanse universiteite ly seker die ergste onder die kitsrektorverskynsel. Hierby kom ‘n tweede kenmerk eie aan die nuwe Suid-Afrika, naamlik dat die blanke rektore aan Afrikaanse universiteite plek vir bruin rektore moet maak. Hier geld veral twee oorwegings. Eerstens word gepoog om die indruk te wek dat ‘n bruin rektor ‘n mindere bedreiging as ‘n swarte vir die heil van Afrikaans as onderrigtaal inhou. Tweedens funksioneer die bruin rektor as oorgangsfiguur van die vorige wit rektore na die swart rektore wat noodwendig na die bruine kom. Eers met ‘n swart rektor in die stoel sal die transformasieproses volledig verwesenlik wees. Ras/kleur is die aanjaer (“turbo”) vir transformasie; verandering wat geensins verbetering hoef te wees nie.
Wat baie duidelik by die vulling van sodanige rektorskappe behoort te wees, is dat die politieke stert die akademiese hond swaai. Wat reeds net so duidelik is, is dat ‘n bruin rektor nie met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie. Daar is die klassieke voorbeeld van Jakes Gerwel, ‘n hoogleraar in Afrikaans, wat om politieke redes sy intreerede in Engels gelewer het en as rektor die Universiteit van Wes-Kaapland om politieke redes van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n uitsluitlik Engelse universiteit getransformeer het. Hoeveel te meer sal bruin rektore uit ander dissiplines as Afrikaans nie met oorgawe dieselfde paadjie bewandel nie? Hier onder vestig ek die aandag op drie sodanige rektore wat onderskeidelik as ‘n sielkundige, teoloog en opvoedkundige beskou word.
Daar is net een tradisioneel Afrikaanse universiteit waar Afrikaans (nog) nie (erg) agteruit boer nie en dit is die Potchefstroom-kampus. Die rede hiervoor is dat dit die enigste sodanige inrigting is wat steeds ‘n wit rektor het, maar sy pos word vir vulling in 2014 geadverteer. Aan universiteite is die stragegie om die universiteitsraad te transformeer, dus demografies meer verteenwoordigend te maak, en dan die rektorstoel teen wil en dank met ‘n nie-witte te vul.
Sedert 2009 is Cheryl de la Rey die rektor van die Universiteit Pretoria. Sy het in 1983 die graad BA behaal en eers in 1999 die doktorsgraad. Ná drie jaar as onderwyseres het sy wel deur die range van junior lektor tot professor en daarna tot viserektor gevorder. Maar sy het twee nie-akademiese voordele geniet, naamlik sowel ras/kleur as geslag. Die aankondiging van haar aanstelling as rektor is met ongeloof begroet. Sy kon dit aanvanklik self ook nie glo nie. Naas geslag onderskei ‘n ander faktor haar van die twee gevalle hieronder, naamlik dat sy Engelssprekend wil wees omdat sy naskools uitsluitlik aan Engelsmedium-universiteite (Durban-Westville en Kaapstad) studeer het. Daar moet nie verwag word dat sy uit haar pad sal gaan om Afrikaans as onderrigtaal te bevorder nie.
Russel Botman is sedert 2007 die rektor van die Universiteit Stellenbosch. Hy het in 1978 die graad BA verwerf en eers in 1994 die doktorsgraad. Hy was twaalf jaar lank predikant waarna hy in 1994 senior lektor, in 1999 medeprofessor, in 2000 professor en in 2002 viserektor geword het. Ras/kleur/transformasie (die onderwerp van sy doktorale proefskrif), dus politieke oorwegings, het skynbaar so ‘n groot rol in sy vinnige vordering in die akademie gespeel dat sy aktivistiese UDF/ANC-verlede eerder as ‘n bate pleks van, soos dit hoort, as ‘n absolute diskwalifikasie gefunksioneer het. Hy is deurgaans in Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland onderrig, waaruit egter nie afgelei moet word dat hy enigsins met die heil van Afrikaans vertrou kan word nie.
‘Jonathan Jansen se doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne’
Jonathan Jansen is sedert 2009 die rektor van die Universiteit Vrystaat. Hy het die graad BSc in 1979 aan die Universiteit van Wes-Kaapland voltooi en ‘n biologie-onderwyser geword. Beurse het hom in staat gestel om ses jaar lank in Amerika te studeer, waar hy aan twee uiters linkse universiteite, Cornell en Stanford, studeer en onderskeidelik ‘n magister- en ‘n doktorsgraad (eers in 1991) voltooi het. Sy doktorale proefskrif van skaars 200 bladsye handel oor ‘n dekade van Zimbabwe se skoolleerplanne. Hierna het hy vinnig gevorder tot professor in 1994, dekaan in 1997, eers aan Durban-Westville en van 2001 af aan die Universiteit Pretoria.
Hy is in Montagu gebore en is van huis uit Afrikaans en ‘n NG Sendingkerk-mens. Op grond van Jansen se ses jaar in Amerika en natuurlik opportunistiese politieke oorwegings het hy sy moedertaal versaak en Engels tot sy “eerste taal” verhef. Dan is die volgende stap maklik: As hy so goed is deur Engels te word, waarom kan almal nie maar verengels nie? Sy standpunt is dan soortgelyk aan dié van Alfred Milner (1854-1925) wat probeer het om die Transvaal te verengels. In sy aansoek om die rektorskap het Jansen egter onderneem om Afrikaans te bevorder. In sy intreerede het hy genoem dat hy iedere swart student wil dwing om Afrikaans te leer. Wat het van hierdie voorneme geword? In sy bespreking van Jansen se 2009-boek het Chris (Boetman) Louw Jansen ‘n wolf in skaapsklere genoem. Hy is nog nie verkeerd bewys nie.
Oor die rol wat ras/kleur in Jansen se bevordering gespeel het, kan daar min twyfel wees, al verkondig hy dat sy aanstelling uitsluitlik aan sy besondere akademiese voortreflikheid te danke is. In sy boek, Knowledge in the Blood (2009), vertel Jansen dat Johan van Zyl, toe die rektor van die Universiteit Pretoria en tans die uitvoerende hoof van Sanlam, glad nie in die blanke kandidate vir die dekaanspos belanggestel het nie. Die pos is toe deur Jansen gevul. Voordat Jansen as rektor in Bloemfontein aangestel is, het die destydse voorsitter van die raad van die Universiteit Vrystaat, regter Faan Hancke, verkondig dat die volgende rektor nie-wit sal wees. Sodanig was die nie-akademiese ingesteldheid weens al die politieke stof wat met die Reitz-video (2008) opgeskop is.
Op 18 September het Jansen die Percy Baneshik-gedenklesing gelewer. ‘n Verkorte,vertaalde weergawe is in Die Burger (3 deser, p 17) gepubliseer, met die volledige teks op daardie koerant se webwerf. Ek gebruik die oorspronklike teks, maar vestig die aandag op net enkele aspekte.
Jansen het dit tereg teen die sotlike strategie van bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) om Afrikaans en die “non-English languages under one political umbrella” te bring. Hy noem dit tereg “a very superficial scheme to advance” Afrikaans. ‘n Mens vra jou af: Waarom beywer al die taalaktiviste vir Afrikaans hulle nie ondubbelsinnig vir die heil van Afrikaans nie? Waarom die dekmantel van “ander inheemse tale” gebruik as hulle eintlike doel is (of behoort te wees) om Afrikaans te bevorder?
Jansen het dit tereg ook teen “black elites trumping the value of indigenous languages in schools while their own children attend … schools in English”. Dit laat my dink aan Wannie Carstens wat op 26 September in ‘n toespraak “gedroom” het van Afrikaanssprekendes wat “spontaan” hulle kinders na Afrikaanse skole stuur. (Die volledige teks is op 27 September op LitNet gepubliseer.) Maar dan bring Carstens terselfdertyd hulde aan mense wat reeds jare lank in die ATR dien en openlik dislojaal teenoor Afrikaans is omdat hulle hulle kinders in Engelse skole geplaas het.
Ingevolge sy droom behoort Carstens moreel verplig te voel om hom met woord en daad vir die ontsetelling van dislojale Afrikaanssprekendes in die ATR te beywer. Die beste beginpunt is immers om jou eie huis in orde te kry en die ATR is een van Carstens se huise. Waarom het hy nie die ruggraat om iets daadwerkliks hieraan te doen nie? Carstens se kernprobleem is dat hy te veel deur modegiere gebuig word. Ek verpes dit dat hy feminisme-onthalwe na Afrikaans as “haar”, dus vroulik, verwys. As taalkundige stel hy hier gewoon ‘n slegte voorbeeld. Dat Carstens van sy neo-linkse politieke etiket hou, val nie te betwyfel nie. Hy verwys na diegene wat hom met Piet Croucamp en Anton van Niekerk assosieer en vervolg dan: “Ek moet erken dis nie ‘n slegte geledere om te deel nie!” (Maroela Media, 2 deser).
Waar is die ATR se voorsitter, Michael le Cordeur, se kommentaar oor Jansen se jongste uitlatings? Hy het dikwels baie te sê oor Kaaps en politieke sake, maar swyg nou oor die dwase standpunt van Jansen, terwyl dit eintlik om verdoeming smeek. Op die ATR-webwerf word daar geen ATR-standpunt oor hierdie saak gestel nie. Lesers word bloot na kommentaar in ander bronne verwys.
‘Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore’
Die aanstelling van Danny Titus as die kultuurhoof van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) was ten minste net so ‘n onvanpaste transformasieskuif as die aanstelling van die bogenoemde drie bruin rektore. Hoe kan iemand wat klaarblyklik geen aanvoeling vir en simpatie met die Afrikaner, sy taal en die res van sy kultuur het aan die hoof van sodanige kultuur in enige respektabele onderneming staan? Titus funksioneer soms as regter in die ANC-regering se Menseregtekommissie. Daar het hy baie duidelik sy afsku van Afrikaners laat blyk. Hy is ook een van die Afrikaans-dislojales wie se teenwoordigheid reeds lank in die ATR geduld word.
Let op wat Titus oor Jansen se jongste uitlatings oor Afrikaans te sê gehad het. Titus sê: “Afrikaanssprekendes en Afrikaans het Jansen se uitlatings ondersteun. Hy het gesê mense moet na kritiese stemme soos dié van Jansen luister. ‘Afrikaans het inderdaad ‘n groot bydrae om te maak, al is dit net om van sy skynheiligheid ontslae te raak'” (Praag, 2 deser). Let op die vermetele en neerbuigende “al is dit net” en dan word die groot bydrae wat Afrikaans kan maak direk met skynheiligheid verbind. Hoe kan so ‘n element in die boesem van die ATKV en die ATR geduld word? Myns insiens het Titus hom in albei poste as uitnemend ongeskik bewys. In die nuwe Suid-Afrika het die gewoonte in glad te groot mate onder Afrikaners posgevat om beleefdheidshalwe alle beledigings, wat (grootliks) onverdiend na hulle kant toe kom, te verduur.
Jansen verwys in sy gewraakte toespraak na die voorbeeld wat die Universiteit Vrystaat stel. Daar is ‘n “trade-off” wat onderrigtaal betref. Swart studente aanvaar die nie-moedertaal Engels en Afrikaanse studente moet ingelyks dieselfde nie-moedertaal aanvaar. Hy hou dit as billik voor. Maar hy vergeet gerieflikheidshalwe dat diegene wat Engels as moedertaal het geen opoffering hoef te maak nie. “There is no discernible tension, anymore, about using English only in meetings of residences and other public meetings … by bringing black and white students into communion as human beings, and by transforming the learning commons (especially in the residences), the hard lines around rival language – English and Afrikaans – started to dissolve.” Hoekom? Omdat van die Afrikaanssprekendes verwag word om in FW de Klerk-modus toe te gee, dus Afrikaans te versaak en Engels as die primêre universiteitstaal te aanvaar.
Waarom nie tweetalige byeenkomste of om die beurt Afrikaanse en Engelse byeenkomste nie? Waarom voorkeur gee aan die voorkeurtaal van die nuwe indringers op die kampus en die voorkeurtaal van die groep wat die universiteit gestig en uitgebou het, minag? Is die speelveld gelyk as wit studente en dosente die grootste offers moet bring? Hulle sou akademies en kultureel veel beter daaraan toe gewees het as die universiteit eentalig Afrikaans gebly het. Waarom mag daar nie van die nuwe kampusbesetters ‘n billike teenprestasie verwag word nie, naamlik dat hulle Afrikaans moet aanleer as hulle kies om daar te studeer? Dit is immers presies hierdie vereiste wat dwarsoor die wêreld gestel word: Daar word van die student verwag om by die universiteit aan te pas en nie andersom nie.
‘n Soortgelyke ongebalanseerde en onbillike situasie doen hom in die breë Suid-Afrikaanse universiteitsituasie voor. Die tradisioneel Afrikaanse universiteite moet tweetalig of verkieslik eentalig Engels word, terwyl die tradisioneel Engelse universiteite ongesteurd soos voorheen kan voortgaan. Dit is net Afrikaans wat as ‘n uitsluitingsmeganisme geëtiketteer word, terwyl Engels in die praktyk dikwels op dieselfde manier funksioneer. Daarteen opper Jansen nie beswaar nie. Hy versuim ook om te noem dat dit net van die tradisioneel wit universiteite verwag word om nie-wittes op al hoe groter skaal te akkommodeer. Die tradisioneel swart universiteite mag maar sonder beswaar ongetransformeerd eksklusief swart bly.
Dieselfde onverkwiklike onbillikheid doen hom by skole voor. Nuwe indringers mag nie toegang tot tradisioneel wit skole geweier word nie en is in die gerieflike posisie dat hulle volle toegang verkry tot geriewe wat oor dekades deur wit onderwysers en wit ouers opgebou is. Mits hulle nie-wit en veral swart is, geniet hulle die verdere voordeel dat hulle nie verplig mag word om skoolgeld te betaal nie. Dit geskied alles in die naam van geregtigheid.
Christo Viljoen, ‘n viserektor van die Universiteit Stellenbosch (1993-1998), verwys na Jansen se “wasige logika”. As Jansen se redenasie tot sy volle konsewensies deurgevoer word en almal in dieselfde mate opofferings moet maak, het ons die volgende situasie: “Géén onderwyser/dosent mag in sy (die dosent se) moedertaal doseer nie, en alle studente moet in ‘n taal anders as hul moedertaal klas loop. Met dieselfde wasige logika stel ek voor: Kom ons voer Chinees in as enigste onderrigtaal in ons skole (en universiteite?). Chinees is per slot van sake die grootste wêreldtaal met verreweg die meeste huistaalsprekers. Dan is ons afgestudeerdes voorbereid daarop wanneer China die land klaar gekoloniseer het, en álle onderwysers en dosente én studente maak die opoffering om in ‘n ander taal as hul eie onderskeidelik onderrig te gee en te ontvang. Niemand word dus onbillik bevoordeel nie” (Die Burger, 5 deser, p 13).
‘Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule’ – Jansen
Jansen bied sy “one major solution to the long-term resolution of the crisis in education” in die volgende gevolgtrekking aan: “This is why Afrikaans-exclusive or even Afrikaans-dominant white schools and universities represent a serious threat to race relations in South Africa … it is English and not Afrikaans that could be the ‘taal van versoening’ … What English does is level the playing fields in the historically Afrikaans universities for common engagement … Afrikaans has, rightly, been the target of political ridicule.” Sy opsomming van ons geskiedenis is: “The scars of our violent past.” Die Jansen-ideaal is: “A school system that introduces English as early as possible, ideally in the Foundation Phase … this means making English a compulsory language course for all students.” Dat so ‘n verpligte kursus in Afrikaans die behoud van die eentalige Afrikaanse Universiteit Vrystaat van weleer kon verseker het, doen hom nie meer in Jansen se wasige logika voor nie.
Twee parallelle gebeurtenisse speel hulle nou af. In die Vrystaat is ‘n skikking tussen Vrystaat Landbou en die regering verkry wat daarop neerkom dat die regering nou sy grondwetlike plig teenoor Vrystaatse grensboere met Lesotho gaan nakom. Die staat – oftewel – die belastingbetalers – gaan die regskoste betaal.
Die staat het na drie jaar kopgegee en uiteindelik besluit om sy verweerskrif te onttrek, en nou uiteindelik ‘n probleemgrens te beveilig.
Terselfdertyd spreek Afriforum sy regspan, nadat die Suid-Afrikaanse regering weer versuim het om Suid-Afrikaanse boere in Zimbabwe te beskerm wat deur grondbesetters bedreig word. Die regering het teen die spertyd nie op Afriforum se kommunikasie hieroor reageer nie. Die aanloop is ook dat die regering op die laaste nippertjie geskik het toe hy van plan was om boere uit ‘n bilaterale ooreenkoms met Zimbabwe te sluit. Nou staar die regering waarskynlik weer regsoptrede in die gesig.
Terwyl die regering met die mond kliphard nasiebou predik, faal dit en sy tentakels as dit by die daad kom. Veral sommige lede van die nasie is skynbaar bestem om tweedeklas-lede te wees, en volgens huidige uitsprake, onbepaald so te bly. Die strategie van voetskietery maak nie sin gegewe die bekpraatjies nie.
Die tweede aspek wat onder die loep kom, is dat die howe nie net ‘n waghondfunksie oor die regering moet vervul nie, maar gereeld regeringsfunksies moet oorneem. Ook in die Vrystaat moes die hof byvoorbeeld ingryp en nie net tenders tersyde stel nie, maar hertoeken.
Terwyl dit goed is dat die howe hierdie soort funksies kan vervul, en bereid is om dit te vervul, sleep dit ook die howe by die politiek in, wat al hoe meer grondwetkenners maan die howe se aansien kan benadeel. Veral as dit tot die partypolitieke vlak begin daal, soos waar die howe by herhaling in die Cope-sage moes ingryp.
Die howe moes terselfdertyd ingryp in die Julius Malema-sage. In lande soos Australië is ‘n debat aan die gang oor hoe ver die oppergesag van die grondwet, en daardeur die howe, moet strek. Uiteindelik, so word geargumenteer, word die kiesers hul demokratiese reg om hulself te regeer deur ‘n onverkose liggaam ontneem.
Die debat neem trek egter ‘n geheel ander baadjie aan as dit om ‘n heterogene land handel met ‘n grondwet wat vir ‘n homogene land ontwerp is. Dan kan daar geen twyfel wees dat die howe se rol onontbeerlik sal wees nie, soos nou in Suid-Afrika by herhaling bewys word. Om nou die howe se sogenaamde inmengery te bevraagteken is ‘n erkenning dat die grondwet nie aan sy demokratiese aard voldoen nie, en ook nie kan voldoen nie.
Dit word vererger deur die disfunksionele en / of partydige grondwetlike beskermingsliggame, soos die Menseregtekommissie en Openbare Beskermer. So lank die howe soos onafhanklike howe handel, so lank verdien hul bereidheid om reg te maak waar sake skeefloop, nie om onder verdenking geplaas te word nie.
So lank die regering ook nie leer om self sy burgers ewehandig te hanteer nie, moet hy ook nie verbaas wees as die wat hy minder gelyk as ander behandel, hulle tot die howe wend nie. En solank dit gebeur is nasiebou deur euforie soos om Tik teen armoede in te span. So lank moet die bou van die land se beeld deur die prisma van ‘n patetiese regering geskied.
Terwyl die Nederlandse regering se energie deur koalisiegesprekke opgeneem word, sorg daardie regering nog vir sy oranje rokdraende burgers. Hierdie regering moet deur die howe tot orde geroep word om dieselfde te doen.
As deel van die grondwetlike wigte en teenwigte het die Menseregtekommissie tot stand gekom. Tog kon dié kommissie selde oortuig, en veral die Bloemfonteinse kantoor is voortdurend in die spervuur. Nou is die Kommissie ook daarvan beskuldig dat dit die skikkingsproses rondom die Reitz-vier doelbewus laat skipbreuk ly het, en dit is moeilik om tot ‘n ander gevolgtrekking te kom dat daar ‘n mate van nydigheid betrokke is.
Die Menseregtekommissie se beeld is vroeg reeds geknou toe dit halsstarrig geweier het om die slagspreuk, Kill the Boer, kill the farmer, tot haatspraak te verklaar. Eers na ‘n appèlproses waaraan eksterne kundiges deelgeneem het, is dié standpunt gewysig.
In vandag se Volksblad meen die bekende prof. Herman Giliomee dat die reputasie van die kommissie bygedra het daartoe dat die skikking waarop die grondwet bebou is, sy aansien verloor het. Hy skryf die ANC het hierdie kommissie en die ander sg. Hoofstuk 9 liggame gebruik as instellings om die aandag van die regering weg te trek, of met die fokus op rassisme, die spervuur op die minderhede te hou.
Boonop het die regering die vorige Openbare Beskermer as voorsitter van die Menseregtekommissie herontplooi. As Openbare Beskermer het hy na twee hofsake wat verloor is, waaronder die Petro-SA- saak, nie ‘n wafferse reputasie van sukses gehad nie. Sake by die OB is tot 15 jaar nog uitstaande.
Onder die vreemdhede by die Bloemfonteinse kantoor van die MRK tel die netelige kwessie van die FS-nommerplate. Nadat Pansat jare gelede bevind het die gebruik van VS moet naas FS gemagtig word, het die destydse LUR vir Vervoer die saak op sogenaamde appèl na die Mensregtekommissie geneem. Toe daar na ‘n ruim tydsverloop niks verneem is nie, het die media die saak opgeneem, en vasgestel dat die saak na die Bloemfonteinse kantoor verwys is. Dié kantoor het bewusteloosheid oor die aangeleentheid gepleit.
Die media het dié saak periodiek opgeneem, en selfs die verwysingsnommer gekry waaronder die MRK die saak na sy Bloemfonteinse kantoor verwys het. Die Bloemfonteinse kantoor bly hieroor egter steeds so in die duister soos die Vrystaatstadion.
Hierteenoor het die kantoor baie gou die destydse Vrystaatse hoof van Veiligheid en Sekuriteit onskuldig bevind nadat Vrystaat Landbou hom vir haatspraak verkla het.
Twee sake wat die Vryheidsfront Plus in 2008 verwys het, kry nie aandag nie. In een geval kon die verklaagde glo nie opgespoor word nie, maar dit het Volksblad presies vyf minute geneem om haar telefonies op te spoor. In die ander geval het dokumentasie by herhaling uit die MRK se kantoor weggeraak.
Indien daar erns is dat die MRK sy rol as deel van die wigte en teenwigte voortspruitend uit die Rubicon-skikking wil speel, moet ernstig besin word en minstens ‘n behoorlike ondersoek na die werking van die Bloemfontein-kantoor gedoen word.
Tot tyd en wyl die Kommissie nie tot die teendeel oortuig nie, is die media en deesdae die internet waarskynlik die belangrikste wigte en teenwigte om die regering op sy tone te hou, en instansies soos Afriforum wat onder andere die howe inspan, die belangrikste instrumente wat sorg dat iets aan magsvergryp en die sabotasie van ewewigtige belange gedoen word.
Niemand, behalwe die soustreinryers self, sal probleme hê daarmee dat die ANC beplan om van die stelsel van uitvoerende burgemeesters ontslae te raak nie. Trouens, hoe gouer hoe beter, soos die TLU SA dit in effense ander woorde uitdruk.
Hierdie gedagte volg nie baie lank nie nadat die ANC nog kort-kort vlieërs opgestuur het oor die moontlikheid om die provinsiale bedeling af te skaf. Die gedagte was dan dat die vakuum minstens ten dele deur die munisipaliteite gevul sou word wat in nog groter monstrositeite omskep sou word.
Die grondwetlike beginsels waarop by Kemptonpark ooreengekom is, is egter oor hierdie sake baie duidelik. Punt XVI stel dat die regering op nasionale, provinsiale en plaaslike vlak gestruktureer sal wees. Die volgende punt stel dit dat die verteenwoordiging op elkeen van hierdie vlakke demokraties verkose sal wees. Grondwetkenners verskil oor die bindendheid van hierdie beginsels.
Met die planne om van die provinsiale bedeling ontslae te raak was daar egter min erg aan die bepalings van die grondwetlike beginsels. Wat is die posisie egter met die stelsel van uitvoerende burgemeesters?
Kritiek op die stelsel is wyd-uiteenlopend. In wese kos dit te veel en tweedens gee dit aan die burgemeesters en hul uitvoerende rade magte wat kundigheid vereis wat nie beskikbaar is nie. Dit word vererger deurdat hierdie ampte as aflaaiplek vir politieke ontplooiing dien sodat uitgediendes nie die soustrein verpas nie.
Die gevolg is ‘n peperduur stelsel wat weens lae betaalkoerse nie bekostig kan word nie, en in elk geval nie werk nie soos die OG-verslae jaar vir jaar bewys.
Boonop is die politieke partye aan bewind nie altyd in voeling met hul partye se nasionale beleid nie, wat regeerbaarheid ernstig kortwiek. ‘n Voorbeeld was byvoorbeeld toe die DA in die Vrystaat vuur gespoeg het oor die pogings van ‘n paar Vrystaatse munisipaliteite om voortydig grondbelasting op landbougrond te probeer hef, terwyl die DA-raad van Cullinan (Nokeng) dit self geïmplementeer het en dié onregmatige heffings nou blykbaar terugbetaal moet word.
Dit was egter die lengte van die soustrein wat soms verstom het. ‘n Vorige uitvoerende burgemeester van Mangaung (Bloemfontein en omstreke) staan nou tereg op aanklagte van onder meer rampokkery en korrupsie. Dit is egter die titels van sommige van sy mede-aangeklaagdes wat die oë laat rek – mense soos politieke adviseurs. Kritici op die stelsel wys onder meer daarop dat dit hom tot nepotisme en korrupsie met tenders leen. In die Mangaung-geval word die burgemeester se vrou se spysenieringsonderneming juis geïmpliseer.
Nog ‘n verstommende verskynsel is dat ‘n bitter klein munisipaliteit in die Karoo, met bykans geen inkomste nie, se burgemeester, raadslede en topamptenare die een ekskursie na die ander oorsee wou onderneem en dan uiters suur raak omdat belastingbetalersverenigings dan dispute verklaar en aandring dat die geld vir iets soos dienste aangewend moet word. Met riool wat die strate afloop is die aankoop van ‘n peperduur burgemeesterskar hoër op die agenda. Dis juis hierdie vuurwaens wat al die oë laat rek het – motors met ingeboude drankkabinette, en in die geval van Rustenburg, selfs ‘n satelliet-navigasiestelsel sodat, soos dit verduidelik is, die burgemeester nie dalk verdwaal as hy sy gemeenskap besoek nie. Een van die swakste Vrystaatse munisipaliteite het in ‘n stadium koeëlvaste motors op bestelling gehad, en dan tog die brandweer ingespan om die burgemeester se dogter van die skool na die huis te neem. ‘n Raadslid is uit die Raad gejaag weens sy taalgebruik toe hy opgemerk het dat ‘n burgemeesterskar wat afgeskryf is, net so gou in daardie toestand kon verval het as iemand dit deur sy agterent getrek het.
‘n Suid-Kaapse munisipaliteit het onder DA-beheer vir die onderburgemeester ‘n ampsmotor gehuur en voortgegaan om ‘n vervoertoelaag te betaal.
Die vraag is egter of daar nie op ander regeringsvlakke ook groot besparings moontlik is nie. Is pres. Zuma se vergrote Kabinet nie buitensporig nie? Is dit werklik nodig dat die kleiner provinsies se Uitvoerende rade uit ‘n premier en tien lede moet bestaan, terwyl die provinsiale departmentshoofde in elk geval veronderstel is om kundiges te wees?
Is dit werklik nodig dat Suid-Afrika naas die Menseregtekommissie ook ‘n Kommissie vir geslagsgelykheid moet hê? Is vroueregte dan nie menseregte nie? Het die Kommissie vir die Beskerming en die Bevordering van Taal-, Godsdiens- en Kultuurregte in sy huidige gedaante en wetlike beperkings hoegenaamd nodig, en hoekom is Pansat deesdae so stil te midde van ooglopende vergrype teen taalregte by skole?
Die lakmoestoets bly egter: geskikte mense moet in ampte dien en in poste dien, anders gaan die gemors net so groot bly, maar darem teen ‘n laer tarief.
Kommersiële boere in die Noordwesprovinsie en die SA menseregtekommissie het ooreengekom om om saam te werk waar gevalle van menseregteskendings ter sprake is, het die landbou-organisasie Agri-Noordwes gister gesê.
President Andries Beyers het gesê die liggaam sal in die toekoms in kennis gestel word van alle nuwe plaasverwante menseregteskendings in die provinsie wat by die SAMRK aanhangig gemaak word.
"Ons sal help met die verskaffing van feite en inligting om hulp te verleen by die betroubaarheid en meriete van klagtes," het Beyers in 'n verklaring gesê.
Die uitvoerende beampte van Agri-Noordwes, Boeta du Toit, het gesê die regte van boere, hul werkers en gesinne sou die beste beskerm word indien ondersoeke na menseregteskendings objektief geskied.
"Organe van die staat soos die MRK moet objektief en onpartydig gedurende ondersoeke wees."
Agri-Noordwes het gesê die kongres van SA vakbonde, oftewel Cosatu, het in die verlede lasterlike aantygings in die provinsie gemaak en kwaadwillige gerugte oor boere versprei.
Du Toit het gesê die boerderyliggaam beskou sulke bewerings in 'n ernstige lig aangesien hulle op haatspraak neerkom en 'n klimaat vir plaasaanvalle skep.
Die ANC in die Wes-Kaap het intussen besluit om ‘n klag van rassisme by die SA Menseregtekommissie aanhangig te maak. In ‘n verklaring sê die ANC: