Leon Lemmer: J A Froude oor Britse kolonialisme

Na my bespreking van twee biografieë oor James Anthony Froude (1818-1894) (Praag 13.06.2020 en 27.06.2020) kom Froude in hierdie rubriek en ten slotte self aan die woord in twee van sy boeke. Die een boek handel onder meer oor sy drie besoeke aan Suid-Afrika. ‘n Mens sal ver moet soek na ‘n Brit wat so krities oor Britse kolonialisme in Suidelike Afrika was en terselfdertyd so ‘n groot bewondering vir die Boere/Afrikaners gehad het. In sy ander boek, oor die Wes-Indiese Eilande, belig hy talle sake van aktuele belang in die nuwe Suid-Afrika. Daar word dinge gesê wat deesdae polities byderwets nie meer gehoor word nie.

Oceana: England and her colonies

Froude het baie in Britse kolonialisme belang gestel. Van hom is die volgende boek gepubliseer: Oceana: England and her colonies (1886/2018; Amazon Kindle $1,14). As Engelsman en entoesiastiese Britse imperialis het Froude in 1874, 1875 en 1885 besoeke aan Suid-Afrika gebring. In laasgenoemde geval het hy daarna ook Australië, Nieu-Seeland en Amerika besoek. In die hoofstuk wat handel oor sy skeepsreis na Kaapstad in 1885 skryf Froude: “In 1852 we had discovered that wars with the natives and wars with the Dutch were expensive and useless; that sending troops out and killing thousands of natives was an odd way of protecting them” (Kindle 580). Hy verwys na die onafhanklikheid wat die Britte aan die Transvaal (1852) en Oranje-Vrystaat (1854) toegeken het, net om dit kort daarna te berou toe eers diamante en daarna goud ontdek is. In die daarop volgende twee hoofstukke beskryf Froude sy besoeke aan Suid-Afrika; eers hoofsaaklik die 1874- en 1875-besoeke en in die daaropvolgende hoofstuk sy 1885-besoek. As ‘n gerekende historikus het hy toegang tot belangrike mense gehad en onderhoude met hulle gevoer. Sy besoeke in 1874 en 1875 het boonop die finansiële ondersteuning van die Britse regering se departement van kolonies geniet.

Reeds met die intrapslag klink Froude pro-Boer/Afrikaner: “Better colonists or more successful did not exist than the Dutch” (601). Froude is krities oor die Britse koloniale bewind. “They [the Dutch] have had fewer native wars than we have had. There has been less violence and bloodshed” (601). Dit verduidelik waarom Jan Smuts so dikwels na hierdie boek verwys in sy Eene eeuw van onrecht (Praag 14.03.2020). Oor die Britse benadering van die nie-blankes, insluitende die manier waarop die slawe vrygestel is, skryf Froude: “The Dutch … were regarded in England as slave-owners at heart, as barbarians and tyrants, as illiterate savages … The unfavourable impression of them became a tradition of the English press, and unfortunately of the Colonial office. We had treated them unfairly as well as unwisely, and we never forgive those whom we have injured” [!] (634).

Froude verwys spesifiek na die manier waarop die Britte die Oranje-Vrystaat van die diamentveld ontneem het. “The annexation had been a swindle and a trick” (754). “Tens of thousands of guns and rifles were distributed in two or three years among the surrounding tribes as a direct menace to the Dutch, who had now a semicircle of armed men drawn outside them from Kimberley to Zululand. Naturally there was the greatest alarm and the greatest indignation among them. They were threatened with invasions and inroads of savages set on and countenanced by the British Government” (741). “From that day no Boer in South Africa has been able to trust to English promises” (715). “We justified our action, by posing before the world as the protectors of the rights of native tribes, whom we accused them of having wronged” (722).

Wat baie Britte nie besef het nie is “that the Dutch were still the majority, and a very large majority, in the [Cape] colony itself. Nor were they only the majority, but they were doing all the work which was really valuable” (688). “We persisted in a policy which threefifths of its white inhabitants detested” (942). Verder: “The Colonial Office had undervalued the Dutch as a fighting power” (768). Dan kom Froude met ‘n karakterisering wat destyds algemeen in Britse geledere aangetref is: dat Afrikaners stadig [slapgat?] is: “The Dutch are slow to move, but when moved are moved effectually” (728). John Molteno (1814-1886), die eerste minister van die Kaapkolonie (1872-1878), “told me that he was as sorry as I could be; that he had himself opposed the annexation [of Griqualand West, the Daimond Fields] (762). Uiteindelik is ₤90 000 skadevergoeding aan die Oranje-Vrystaat betaal. “The Dutch of South Africa, though obstinate as mules, are emotional and affected easily through their feelings” (802). “We took note of their faults; we forgot our own” (861).

Froude verwys na die “philanthropists [eg missionaries] whose mission in life is the championship of innocent negroes” (867). “The country has been the prey of well-intentioned philanthropists” (3194). Dit lyk nie asof Froude werklik die plaaslike verdeling in swart stamme verstaan het nie, want hy skryf van “Caffres [Xhosas?], Basutos, Zulus” (815; ook 1043), wat op kruisklassifikasie neerkom. Hy noem die Transvaalse Boere “a brave and honourable people” (848). “The origin of all the anger in the Transvaal had been the arming [of] the native chiefs against them from the Diamond Fields” (854). “The chiefs whom we called our friends had been drawn into an attitude of open menace against the Boers” (861). “Public opinion in England would certainly not permit a war of extermination against the Cape Dutch, and the alternative might easily arise between a war of this description [civil war, whites against blacks] and the evacuation of the country” (900).

“If South Africa is to rule itself under a constitutional system, we must cease to impose English views of what is expedient on a people unwilling to act upon them” (907). Die Britse regering “had despised the Boers – had not treated them with ordinary honesty” (962). “The Boers had been so systematically abused and misrepresented that the English scarcely regarded them as human beings to whom they owed any moral consideration” (969). “If we could think more of the wrong things which we have done ourselves, and less of the wrong things which we accuse the Boers of having done, I believe that would be considerably more effective” (975). Froude verwys na Suid-Afrika as “that country being a most signal example of all the faults in the past methods of colonial management” (3181).

“The success of the Dutch in the Free States – a small monority of whites in the midst of twenty times their number of warlike blacks – proves that a modus vivendi can be found under which the two races can live side by side, and the white man can acquire his natural ascendency. But if we withdraw, it will be the Dutch method which will be adopted all over the country, and not the English. I should not myself object to this. The Dutch method, in the long run, is the more merciful of the two. We have killed hundreds of natives where the Dutch have killed tens. But the Dutch, who are the majority [of whites], would be virtually masters of South Africa. They look on themselves as the lawful owners, and on us as intruders” (3201).

In Nieu-Seeland het Froude in 1885 besoek aan George Grey (1812-1898, goewerneur van die Kaapkolonie 1854-1861) gebring. Grey was toe ‘n Nieu-Seelandse parlementslid. Voor dit was hy die goewerneur (1845-1854 en 1861-1868) en eerste minister (1877-1879) van Nieu-Seeland. “His own large experience and thorough knowledge of South Africa confirmed the views which I had myself formed. He understood the Boers. He had gone to the Cape with the prejudice against them generally entertained in England, and he found the Boer of the English newspapers and platform speeches a creature of the imagination which had no existence in ‘space and time’. The Boers were simply the Dutch gentlemen and farmers from whose fathers and grandfathers we had taken the colony. Many of them had been Sir George’s subjects, and in his opinion, as in mine, they were a quiet, orderly, industrious, hard-working people, hurting no one if let alone, but resentful of injuries and especially of calumnies against their character. They were accused of cruelty to the native races. Had the charge been true, Sir George Grey, of all men, would have been the last to pardon it; but it was no more true of them than it was true of us and, necessarily, of all colonists who come in collision with the original owners of the soil, and he thought our perpetual interference with them to be foolish and unjust. Our interference alone had created all the troubles in South Africa” (4303).

“The Dutch were the majority, and a harmonious administration in South Africa was politically impossible unless we were prepared to treat the Dutch as honourable men, to meet them on their own ground, and leave them the same liberties which we do not think of refusing to the Australians or Canadians” (4309). Maar hou in gedagte dat Grey destyds nie ‘n tipiese Brit was wat rassesegregasie voorgestaan het nie. Grey se beleid was “civilisation through mingling” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 242). Froude was teen rasvermenging gekant.

The English in the West Indies

Froude het ook somminge Britse kolonies in die Wes-Indiese eilande besoek en die volgende boek gepubliseer: The English in the West Indies; or, The bow of Ulysses (1888/2019, Goodpress, 122p; Amazon Kindle $1,14). Hy het teen die einde van 1886 per skip uit Engeland vertrek en sy 1887-indrukke van die Wes-Indiese Eilande te boek gestel. Baie van sy opmerkings is vir Suid-Afrikaners ter sake en het steeds aktualiteit, bv “It does not follow that because people of the same race and character are drawn together by equality and liberty [eg whites in South Africa], people of different races and different characters, who have quarrelled for centuries, will be similarly attracted to one another [eg whites and blacks in the Caribbean]” (Kindle 81).

Barbados, die oudste Britse kolonie in Wes-Indië, onafhanklik sedert 1961, was die eerste eiland wat Froude besoek het, gevolg deur Grenada (onafhanklik sedert 1974) en Trinidad (saam met Tobago onafhanklik sedert 1962). Hierna is hy terug na Barbados en het agtereenvolgens Dominica (onafhanklik sedert 1978 – nie St Domingo/Dominikaanse Republiek nie) en Jamaika (onafhanklik sedert 1962) besoek, asook die nie-Britse kolonie Kuba – “Cuba had been governed as a province of Spain” (4144). Onderweg na Jamaika en terug van Kuba af na Barbados is by Haiti (onderskeidelik die Jacmel- en Port-au-Prince-hawe) aangedoen omdat “I much wished to see this paradise of negro liberty” (2523). “Hayti, as everyone knows who has studied the black problem, is the western portion of Columbus’s Española, or St Domingo, the largest [West Indian island] after Cuba and the most fertile in natural resources of all the islands of the Caribbean Sea. It was the earliest of the Spanish settlements in the New World” (2530).

Haiti is sedert 1804 onafhanklik ná ‘n suksesvolle slawe-opstand teen die Franse koloniale bewind waarin al die blanke inwoners vermoor is. Dit was die begin van meer as twee eeue se chaos, agteruitgang en agterlikheid. “Perhaps nothing better could be expected from a liberty which was inaugurated by assassination and plunder” (2550). “Republics which begin with murder and plunder do not come to much good in this world” (4666). Kan ons beter van die die nuwe Suid-Afrika verwag ná die ANC aan die bewind gekom het weens dekades van hoogs onbeskaafde terrorisme? Die ou en nuwe Suid-Afrika kan bv soos volg gekontrasteer word: “Communities … have existed where people have thought more of their obligations than of their ‘rights’, more of the welfare of their country, or of the success of a cause [eg spreading European/Western civilisation] to which they have devoted themselves, than of their personal pleasure or interest [eg corruption]” (5016).

“What is the use of the colonies to us? The colonies are a hundredfold multiplication of the area of our own limited islands. In taking possession of so large a portion of the globe, we have enabled ourselves to spread and increase, and carry our persons, our language and our liberties, into all climates and continents. We overflow at home; there are too many of us here already; and if no lands belonged to us but Great Britain and Ireland, we should become a small insignificant power beside the mighty nations which are forming around us. There is space for hundreds of millions of us in the territories of which we and our fathers have possessed ourselves. In Canada, Australia, New Zealand we add our numbers and our resources … The sections of men on this globe are unequally gifted. Some are strong and can govern themselves; some are weak and are the prey of foreign invaders or internal anarchy; and freedom, which all desire, is only attainable by weak nations when they are subject to the rule of others who are at once powerful and just” (2867) – soos Brittanje, volgens Froude.

Sedertdien het Brittanje die grootste deel van Ierland verloor en al die Wes-Indiese kolonies wat Froude besoek het. Baie van hierdie eilande en selfs nie-Britse kolonies, soos Mosambiek, is in die Statebond opgeneem, maar sonder dat Brittanje effektief beheer oor hulle kan uitoefen. Wat Froude onmoontlik kon voorsien het, is dat die Wes-Indiese eilande nie meer die bestemming vir Britse immigrante is nie, maar dat die migrante-verkeer ná die Tweede Wêreldoorlog in die teenoorgestelde rigting is. Agtereenvolgende Britse regerings het toegelaat dat derduisende Wes-Indiërs en ander nie-blankes uit eens Britse kolonies hulle in Brittanje vestig, met aanvanklik feitlik net ‘n enkele Brit, Enoch Powell (1912-1998), wat die aandag op bv die nadelige kulturele gevolge hiervan gevestig het (Praag 30.04.2016). Wat sedert 1994 opval, is dat Suid-Afrika nie meer soos voorheen in dieselfde asem as Australië en Nieu-Seeland as ‘n tuiste van Westerse of Britse beskawing genoem word nie. Froude het Suid-Afrika reeds in 1887 uit hierdie lysie weggelaat weens die oorwig van swartes, maar hy het vertroue in die toekoms van Kanada as ‘n oorwegend blanke land gehad; ‘n vertroue wat deur veral die Trudeaus, Pierre en Justin, as staatshoofde geskend is. Hulle het as ideaal dat Kanada se inwoners die wêreldbevolking moet weerspieël. Daarmee kan die wêreld se probleme vrywilliglik op ‘n enkele land afgelaai word.

Vanweë kulturele verwantskap, indien nie eendersheid nie, kon Britse kolonies soos veral Australië en Kanada maklik hulle bande met Brittanje behou en as bestemming vir Britse immigrante dien. Dit geld ook in groot mate vir Nieu-Seeland en in mindere mate vir Suid-Afrika. Die situasie word problematies wanneer ‘n blanke minderheid, soos die Britte in die Wes-Indiese Eilande, dieselfde grondgebied met ‘n oorweldigende swart meerderheid, wat kultureel hemelsbreed van hulle verskil, moet deel. “The white minority could not be trusted with the exclusive possession of political power. The blacks could not be trusted with the equally dangerous supremacy which their numbers would insure them” (2887). “The Europeans would not remain to be ruled under a black representative system; nor would they take any part in it when they would be so overwhelmingly outvoted and outnumbered. They would sooner forfeit all that they had in the world and go away” (2657). Dit herinner aan die deurlopende uittog van Suid-Afrikaanse blankes sedert 1990.

“Although it is undesirable or impossible for the blacks to be ruled by the minority of the white residents, it is equally undesirable and equally impossible that the whites should be ruled by them” (1246). Dit volg dat iemand soos FW de Klerk skynbaar die onmoontlike reggekry het. “There are two parties to every bargain” (1508). Die nuwe Suid-Afrika is nie ‘n wen-wen situasie nie. Die blankes is die groot verloorders. Van swart meerderheidsregering word gesê: “It will be a rule by the blacks and for the blacks” (1726). “Nature has made us unequal, and Acts of Parliament cannot make us equal” (3255). “Whites and blacks may be nominally equal; but from the enormous preponderance of numbers the equality would be only in name, and such English people, at least, as would be really of any value, would refuse to remain in a false and intolerable position” (1252). Vandaar Afrikaners se ideaal van ‘n eie tuisland. “The forced equality of the races before the law made more difficult the growth of any kindly feeling” (1488). Plaaslik word daar egter van die blankes verwag om hulle met sulke haglike omstandighede te versoen.

“The gulf which divides the colours is not arbitrary prejudice” (1740). “The two races are not equal and will not blend. If the white people do not depart of themselves, black legislation will make it impossible for any of them to stay who would not be better out of the way” (1726) – dink bv aan regstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging en grondonteiening sonder vergoeding; dus in vele opsigte blatante rassediskriminasie ten koste van die blankes. “Our own Anglo-Norman race has become capable of self-government only after a thousand years of civil and spiritual authority” (1753). Maar die swartes, bv ANC-kornuite, wou ten alle koste uitsluitlike politieke mag dadelik oorneem. “But it does not follow that what can be done eventually can be done immediately” (1740). Die ANC het hom vóór 1994 herhaaldelik tot “ready to govern” verklaar maar maak sedertdien ‘n klaaglike mislukking daarvan.

Volgens Froude moet nóg die swartes nóg die blankes toegelaat word om in so ‘n situasie te regeer omdat die regerende rasgroep sy belange ten koste van die ander een sal bevorder. As oortuigde kolonialis en imperialis is Froude se oortuiging dat Brittanje in sulke omstandighede moet bly regeer ten einde onpartydig aan albei groepe se belange reg te laat geskied. Hy het ‘n imperiale (kon)federasie bepleit. “It seems so easy. You have only to form a new parliament in which the colonies shall be represented according to numbers, while each colony will retain its own for its own local purposes” (5029). Maar as verteenwoordiging volgens die bevolkingsgetalle geskied, sal die nie-blankes noodwendig (spoedig) die blankes oorheers. In hierdie opset word die kolonies dan eerder provinsies van die moederland, soos in die Franse koloniale model. Die gevaarlike tendens wat hy opgemerk het, is dat die Britse regering geneig was om al hoe laer vereistes vir stemreg te stel, met die gevolg dat swart oorheersing, veral op die langer termyn, al hoe meer ‘n voldonge feit geword het. Dit het meegebring dat ingesete blankes geneig was om die wyk te neem en dat plaasvervangende blanke immigrante ongeneë was om hulle in die Karibiese gebied te vestig. Bowendien het die hoë geboortesyfers by swartes die blanke minderheid al hoe meer verswelg.

In die Britse kolonies waar die blankes in die meerderheid is (Australië, Kanada, Nieu-Seeland), was daar nie groot probleme nie. In Suid-Afrika is daar ‘n substansiële blanke bevolking (Afrikaans- en Engelssprekendes), maar omdat die blankes kultureel verskil, is samewerking problematies. Dit is eintlik net die Britte wat imperiaal ‘n eenheid kon vorm. “The British people everywhere intend to remain one. With the same blood, the same language, the same habits, the same traditions, they do not mean to be shattered into dishonoured fragments” (87). Naas die kolonies wat ‘n oorwegend Britse karakter gehad het en selfonderhoudend was, was daar kolonies, soos dié in Wes-Indië, wat ‘n finansiële las vir die Britte geword het; des te meer nadat rietsuiker nie meer lonend geproduseer kon word nie vanweë die mededinging met beetsuiker. “I could not help asking myself of what use such a possession could be either to England or the English nation. We could not colonise it, could not cultivate it, could not draw revenue from it … We might have spared ourselves so unnecessary a conquest” (945). ‘n Kolonie kon alleenlik Brits gemaak word as ‘n afdoende getal Britse immigrante hulle permanent daar vestig.

Ná die vrystelling van die slawe is welvaart ook aan bande gelê omdat daar grootskaalse onwilligheid by die swartes was om arbeid te verrig (591). Die Karibiese blankes wou eerder na die moederland (“a stepmother” – 314) terugkeer of ekonomiese en politieke aansluiting by Amerika soek. “All the whites in the islands wished at the bottom of their hearts to be taken into the Union [USA]; but the Union Government was too wise to meddle with them. The trade would fall to America of itself” (1939), onder meer vanweë die nabyheid van Amerika en die groot afstand tussen enersyds Wes-Indië en andersyds Brittanje en Europa. Anders as die blankes begeer die swartes politieke onafhanklikheid, maar volgens Froude is hulle nie in staat om doeltreffend te regeer nie. “The black and white races had not amalgamated and were not inclining to amalgamate” (134). Die vrystelling van die slawe het hierdie twee groepe nie nader aan mekaar gebring nie. “[They] were further apart than ever” (147). Amerika is glad nie geneë om die Wes-Indiese Eilande te annekseer nie. Finansieel sou dit eerder nadele as voordele inhou. Ook: “They did not wish to absorb another million and a half of blacks and as many Roman Catholics, having enough already of both” (1515).

Oral waar Froude gekom het, was daar tekens van agteruitgang en verval. Dit is ‘n geval van “burnt his house to roast his pig; such waste was never seen” (3300). Oor Grenada skryf hy: “Round us when we landed were unroofed warehouses, weed-choked courtyards, doors gone, and window frames fallen in or out. Such a scene of desolation and desertion I never saw in my life save once, a few weeks later in Jamaica … Nature and the dark race had been simply allowed by us to resume possession of the island” (767). In Dominica “the grass was growing between the stones, and the houses generally were dilapidated and dirty” (2137). “It is the same as in Grenada: the whites … have lost heart, and cease to struggle against the stream. A state of things more helplessly provoking was never seen. Skill and capital and labour have only to be brought to bear together, and the land might be a Garden of Eden” (2222). “Kingston [Jamaica] is the best of our West Indian towns, and Kingston has not one fine building in it” (4000). In Havana, Kuba, daarenteen, was daar “the numerical preponderance of the white element” (4170), gevolglik: “The buildings are all good in Havana” (4286).

Oor Jacmel, Haiti, skryf Froude: “The streets were filthy and the stench abominable” (2584). Van Port-au-Prince, Haiti, sê hy: “Long before we came to shore there came off whiffs … of active dirt fermenting in the sunlight … We were in a Paris of the gutter” (4693). “My prejudices, if I have any, had not blinded me to the good qualities of the men and women in Dominica. I do not think it was prejudice wholly which made me think the faces which I saw in Hayti the most repulsive which I had ever seen in the world, or Jacmel itself, taken for all in all, the foulest, dirtiest, and nastiest of human habitations” (2610). Hy het terug op die skip geklim. “I had to strip and plunge into a bath and wash away the odour of the great negro republic of the West which clung to my clothes and skin” (2617).

Die keuse was duidelik: “Either an English administration pure and simple … or a falling eventually into a state like that of Hayti, where … no white man can own a yard of land” (801). “As it has been in Hayti, so it must be in Trinidad if the English leave the blacks to be their own masters” (1381). “One felt it strange that with so beautiful a possession lying at our doors, we should have allowed it to slide out of our hands” (808). “The plant of civilisation as yet has taken but feeble root” (801). “The continued civilisation of the blacks depends on the maintenace there of English influence and authority” (838). Oor Trinidad skryf Froude: “Of sanitary arrangements there seemed to be none … Dirt of every kind lies about freely” (918). In Jamaika “odours … from open drains reminded me of Jacmel. The streets … looked dirty and the houses shabby” (2734).

Wat vir Froude opgeval het, was hoe tevrede die swartes met hierdie situasie was: “Singing, dancing, and chattering all night long, as radiant and happy as carelessness and content could make them” (692). “If the West Indies are going to ruin, Barbados, at any rate, is being ruined with a smiling face” (551). “My poor downtrodden black brothers and sisters, so far as I could judge from this first introduction [in Barbados], looked to me a very fortunate class of fellow-creatures” (631). “The blacks there [in Dominica], as everywhere, are happy with their yams, and cocoa nuts and land crabs. They desire nothing better than they have” (2027). “The earth does not contain any peasantry so well off, so well cared for, so happy, so sleek and contented as the sons and daughters of the emancipated slaves in the English West Indian Islands” (1101). “They are perfectly happy … They have no aspirations to make them restless. They have no guilt upon their consciences” (712). “[Slavery] descendents … have nothing now to do save to laugh and sing en enjoy existence” (719). “The inheritance [is] turned into a wilderness” (2391).

Later verwys Froude weer na “the boundless happiness of the black race. Under the rule of England in these islands the two million of these poor brothers-in-law of ours are the most perfectly contented specimens of the human race to be found upon the planet … If happiness be the satisfaction of every conscious desire, theirs is a condition which admits of no improvement were they independent … Under the beneficent despotism of the English Government, which knows no difference of colour and permits no oppression, they can sleep, lounge, and laugh away their lives as they please, fearing no danger” (1128). “Orderly habits are not immediately lost, but the effect of leaving the negro nature to itself is apparent at last. In the English islands they are innocently happy in the unconsciousness of the obligations of morality. They eat, drink, sleep, and smoke, and do the least in the way of work that they can. They have no ideas of duty, and therefore are not made uneasy by neglecting it. One or other of them occasionally rises in the legal or other profession, but there is no sign, not the slightest, that the generality of the race are improving either in intelligence or moral habits; all the evidence is the other way” (4767).

Oor die swartes skryf Froude: “They would have been slaves in their own country if they had not been brought to ours, and at the worst had lost nothing by the change” (692). “Slavery itself was the first step of emancipation” (1395). “As life goes he has been a lucky mortal. He was taken away from Dahomey and Ashantee – to be a slave indeed, but a slave to a less cruel master than he would have found at home” (1134). “They lived better than the honest day-labouring man in England, without doing a fourth part of his work in a day, and I am fully convinced that the negroes in our islands are better provided for and live better than when in Guinea” (1141). “The blacks would not work for wages more than three days in the week, or regularly upon those, preferring to cultivate their own yams and sweet potatoes” (2935). “The chief complaint [of the whites] is the somewhat weary one of the laziness of the blacks, who they say will work only when they please, and are never fully awake except at dinner time. I do not know that they have a right to expect anything else from poor creatures whom the law calls human, but who to them are only mechanical tools, not so manageable as tools ought to be, with whom they have no acquaintance and no human relations, whose wages are but twopence an hour and are diminished by fines at the arbitrary pleasure of the overseer” (1871).

Sosiale gebruike, soos slawerny en rasse-segregasie, is nie uitsluitlik goed of net sleg nie. Slawe het bv nuttige werk verrig en dus nie so maklik of dikwels in ledigheid en misdaad verval nie. “The name of slavery is a horror to us; but there must have been something human and kindly about it, too, when it left upon the character the marks of courtesy and good breeding” (3394). In die gedrukte en massa-inligtingsmedia word daar meesal slegs van swart slawe melding gemaak en nie van die talle blankes wat gedwonge arbeid in die vroeë Amerikaanse en Karibiese geskiedenis verrig het nie. In die hoofstuk oor Barbados staan: “There were some thousands of wretched Irish, who had been transplanted thither after the last rebellion, and were bound under articles to labour. These might be counted on to rise if an invading force appeared” (584).

In Trinidad is Indiërs as kontrakwerkers vir die suikerplantasies ingevoer omdat hulle beter arbeiders as die swartes is. Soos in Natal het hulle in die land aangebly pleks van na hulle geboorteland terug te keer. “Without them sugar cultivation in Trinidad and Demerara [Guyana] would cease altogether” (1080). “They are proud … and will not intermarry with the Africans” (1046). “[The Asiatic] comes to work. The negro does not want to work, and both are satisfied. But if there is no jealousy there is no friendship. The two races are more absolutely apart than the white and the black. The Asiatic insists the more on his superiority in the fear perhaps that if he did not the white might forget it” (1087). Die Indiërs en swartes woon in aparte buurte (1067). Woongebiedskeiding op ‘n rassegrondslag is iets natuurliks. Dit is nie iets wat slegs vanweë rasse-segregasie of apartheid aan mense opgedring word nie. “Between whites and blacks no relations remained save that of employer and employed. They lived apart. They had no longer, save in exceptional instances, any personal communication with each other. The law refusing to recognise a difference, the social line was drawn the harder, which the law was unable to reach” (1488).

Oor die aanwesigheid van rassisme by swartes, wat deesdae graag ontken word, bestaan daar geen twyfel nie. “The blacks hate the mulattoes” (1368; ook 2961). “The mulattoes despised the blacks, and would not intermarry with them” (2961). “The black does not love the mulatto, and despises the white man who consents to be his servant” (1246) – soos bv verloopte Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika doen. Dit is ‘n geval van “social exclusiveness increasing with political equality” (2961). “In Hayti the black republic allows no white man to hold land in freehold. The blacks elsewhere with the same opportunities will develop the same aspirations” (1259). Dít kan die onderliggende motief van die ANC-regime se beleid van die onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom wees.

“The future of the blacks and our own influence over them for good, depend on their being protected from themselves” (1273). “The blacks whom, in a fit of virtuous benevolence, we emancipated, do not feel that they are particularly obliged to us. They think, if they think at all, that they were ill treated originally, and received no more than was due to them, and that perhaps it was not benevolence at all on our part, but a desire to free ourselves from the reproach of slaveholding” (1705). Insgelyks word geredeneer dat die nuwe Suid-Afrika nie aan FW de Klerk se goedertierenheid te danke is nie. Hy het glo geen ander keuse gehad nie. “[The blacks] were persuaded that they were an oppressed people and required fuller liberties” (2249).

“[In] the West Indies … the negro vote would make a residence there for an energetic and self-respecting European less tolerable than in any other part of the globe. The republic of Hayti not only excludes a white man from any share of the administration, but forbids his acquisition or possession of real property in any form” (2310). “The presence of Europeans in any form is barely tolerated. A few only are allowed to remain about the ports” (2563). “They are called ‘white trash'” (4707). Hierdie frase, wat deesdae vryelike in anti-blanke literatuur gebruik word, kom dus uit die verre verlede. “There is a saying in Hayti that the white man has no rights which the blacks are bound to recognise” (2670). “I had left that miserable cross-birth of ferocity and philanthropic sentiment [Hayti]… The ninety years of negro self-government have had their use in showing what it really means” (4734). Dit lyk asof die nuwe Suid-Afrika streef na die voorbeeld wat Haiti stel. Blankes word grootliks uit die staatsdiens geweer en grondonteiening sonder vergoeding is in aantog.

“The possession of a vote never improved the character of any human being and never will” (2317). As aktiewe terroriste was die ANC moreel reeds bankrot genoeg. Die ANC as regime bevestig herhaaldelik al die vrese wat die blankes van hom as terroristiese monster gehad het. Dink aan hoe sommige ANC-kornuite verstik in merietelose oorvergoeding en ongebreidelde korrupsie. “Democracies are always extravagant. The majority, who have little property or none, regulate the expenditure. They lay taxes on the minority, who have to find the money, and have no interest in sparing them” (3002). In Suid-Afrika is dit by uitstek die nie-swartes wat eiendomsbelasting en vir munisipale dienste betaal. Elke jaar ruk hierdie situasie al hoe meer handuit sodat die befondsing op die vlak van plaaslike regering glad nie volhoubaar is nie. “The blacks object to taxes. As long as there are white men to pay them, they will be satisfied to get the benefit of the expenditure” (3202). Onlangs is daar in Soweto getoog vir die reg op gratis elektrisiteit.

“The Radical faith is this: all men are equal … Right is right because the majority so declare it, and justice is justice because the majority so declare it” (3481). Daarenteen is Froude se standpunt: “We have no … right to make the emancipated slave his master’s master in virtue of his numbers” (3891). “[The blacks should be] allowed such freedom as they are capable of using [wisely]; they can be allowed more as they are better educated and more fit for it” (3898). “I presume no one can seriously expect that an orderly organised nation can be made out of the blacks, when, in spite of your schools and missionaries, sixty per cent of the children now born among them are illegitimate” (4579). Dit is bekend dat die meeste swart kinders in Suid-Afrika in enkelouergesinne grootword. Ten spyte van alles bly Froude idealisties optimisties: “You can do for the West Indies … what you do for the East [eg India]; you can establish a firm authoritative government which will protect the blacks in their civil rights and protect the whites in theirs … By keeping the rule in your own hands you will restore the white population to their legitimate influence; the blacks will again look up to them and respect them as they ought to do … in such following and obedience their only hope of improvement lies” (4579).

“As for the West Indies there are but two genuine alternatives: one to leave them to themselves to shape their own destinies, as we leave Australia; the other to govern them as if they were a part of Great Britain with the same scrupulous care of the people and their interest with which we govern Bengal, Madras [Chennai], and Bombay [Mumbai]. England is responsible for the social condition of those islands. She filled them with negroes when it was her interest to maintain slavery, she emancipated those negroes when popular opinion at home demanded that slavery should end. It appears to me that England ought to bear the consequences of her own actions, and assume to herself the responsibilities of a state of things which she has herself created” (4874). In hierdie konteks verwys Froude na die newetitel van sy boek: “The bow of Ulysses [the hero of Homer’s Odyssey] is sound as ever; moths and worms have not injured either cord or horn; but it is unstrung and the arrows which are shot from it drop feebly to the ground” (4901).

Die kern van Froude se boodskap is: “The theory of constitutional government is that the majority shall rule the minority, and as long as the qualities, moral and mental, of the parties are not grossly dissimilar, such an arrangement forms a tolerable modus vivendi. Where in character, in mental force, in energy, in cultivation, there is no equality at all, but an inequality … to expect that the intelligent few will submit to the unintelligent many is to expect what has never been found and what never ought to be found. The whites cannot be trusted to rule the blacks, but for the blacks to rule the whites is a yet grosser anomaly” (3602). Op grond hiervan kan geredeneer word dat die ou Suid-Afrika beter was as wat die nuwe Suid-Afrika is.

Ten spyte van al die ontnugtering wat Froude in Wes-Indië te beurt geval het, het hy merkwaardig optimisties gebly. “The equality between black and white is a forced equality and not a real one, and nature in the long run has her way, and readjusts in their proper relations what theorists and philanthropists have disturbed” (3400). Froude het hom in vele opsigte vir verlore sake beywer. Ten minste in hierdie sin het hy aan my en hopelik aan (baie) ander Afrikaners ‘n navolgenswaardige voorbeeld gestel. “Even when a cause is lost utterly, and no rational hope remains, I would still go down, if it had to be so, with my spirit unbroken and my face to the enemy” (2664). Dit is ongerieflik om ‘n Afrikaner-bittereinder te wees, maar dit is nie verkeerd nie.

Froudacity

Froude se boek oor die Wes-Indiese eilande is heftig aangeval, veral deur swart Wes-Indiërs. Die bekendste kritiek het uit Trinidad van John Jacob Thomas (1841-1889) gekom in sy boek, Froudacity: West Indian fables by James Anthony Froude (Good Press, 1889/2019, 142p; Amazon Kindle $3,20). Soos verwag kon word, word Froude van rassisme, beswaddering, laster, paternalisme, kwaadwilligheid, roekeloosheid, eensydigheid, gemeenplasigheid, onkunde, ens, beskuldig; ook van vermetelheid (“audacity”) – dit is immers waarop die hooftitel van die boek sinspeel. Froude word selfs “this apostle of skin-worship” (Kindle 1173) en “this prophet of evil” (1193) genoem. Maar Thomas is deur mede-swartes verwyt dat hy nie radikaal genoeg pro-swart en anti-blank is nie. ‘n Opsomming van Thomas se kritiek is onder die opskrif “Froudacity” op Wikipedia gepubliseer. Eintlik gebruik Thomas sy boek nie net om Froude af te kam nie, maar ook om in besonderhede sy besware teen bv die (blanke) Britse goewerneurs, regters en magistrate te lug.

Ek het in besonderhede oor Froude se boek geskryf omdat hy idees verkondig wat deesdae onderdruk word. Thomas, daarenteen, propageer al die oorbekende drogredenasie waarmee ons daagliks gekonfronteer word. Sy boek toon hoe lank reeds dieselfde argumente herhaal word. My kernbeswaar is dat Thomas oor en oor beweer dat die verskil tussen blankes en swartes bloot velkleur (“mere colour” – (926), dus pigmentasie (“purely epidermal” – 989), is; ook genoem “skin-prejudice” (894) en “skin-superiority (1102). “Are we to be grateful that the colour difference should be made the basis and justification of the dastardly denials of justice?” (855). Die blankes word verwyt vir “the cheap condition of showing a simple bodily accident erected by themselves into an evidence and proof of superiority” (1442).

In werklikheid gaan dit nie om velkleur nie maar om die (groot) kulturele verskille tussen blankes en swartes, dus verskille in lewenswyse, hoe daar gedink en gehandel word; ook ontwikkelingsverskille. Soos ek dink Thomas dat ontwikkelings/prestasie-verskille ‘n sikliese verskynsel kan wees: “In the past different races have successively come to the front, as prominent actors on the world’s stage” (1765). Maar hy oordryf heel moontlik: “The European world is looking with wonder and admiration at the progress made by the Negro Race – a progress unparalleled in the annals of the history of any race” (1938). Ras is nie ‘n ignoreerbare konstruk wat onnodig uitgedink is nie. Ras is deel van die onontwykbare werklikheid. Waarom is daar sedert 1994 geen sprake van ‘n nie-swart president, vise-president of nie-swarte in watter hoë (politieke) pos ook al nie? Omdat swartes die werklikheid van ras erken. Omdat swartes (ten alle koste) mede-swartes in topposte wil hê, dus mense wat soos hulle dink en doen. As pigmentasie die enigste verskil tussen blankes en swartes was, sou dit om ‘t ewe gewees het of bv ‘n blanke of ‘n swarte die president van Suid-Afrika was.

Thomas is erg neerhalend en beledigend teenoor Froude. Hy word bv smalend oor en oor ‘n profeet of filosoof genoem. Soos verwag kon word, word die blankes vir die “hideous atrocities of slavery” verwyt (54) – “the trade in African flesh and blood” (1277). Haiti is reeds meer as drie eeue lank die toonbeeld van swart rassisme, maar Thomas noem die besware wat Froude teen Haiti opper “perversity gone wild in the manufacture of analogies” (80). Mungo Park (1771-1806) word genoem as een van die blanke ontdekkingsreisigers wat “the natural friendliness of the Negro in his ancestral home” ervaar het (1153). Maar Park het in Wes-Afrika verdrink omdat hy deur vyandige swartes aangeval is. Froude is oortuig daarvan dat rasseskeiding natuurlik is. Thomas verwys egter na “the inevitable atttaction of one race to the other by the sentiment of natural affection” (1823). Die result is “Mulattos” (1836). Die Britse immigrante wat hulle in Wes-Indië gevestig het, dink anders as Thomas oor ras: “That class of them [Anglo-Saxons] who had left Britain were likelier than the more refined of their nation to exhibit in its crudest and cruellest form the innate jealousy and contempt of other races that pervades the Anglo-Saxon bosom” (1856).

Volgens Thomas “the Negro voter would elect representatives whom he knew he could trust for competency in the management of his affairs, and not persons whose sole recommendation to him would be the possession of the same kind of skin” (1347). Is ons ondervinding in die nuwe Suid-Afrika dat die meerderheid kiesers glad nie kleurbewus is nie? “No one can deserve to govern simply because he is white, and no one is bound to be subject simply because he is black” (1436). Maar in die nuwe Suid-Afrika regeer die swartes bloot omdat die meerderheid kiesers swart is en die blankes is teen wil en dank die onderdane of tweedeklasburgers omdat hulle die minderheid is. “At present most officials are appointed (locally at least) according to their merit, and not to their epidermis” (1442). In die nuwe Suid-Afrika, daarenteen, word baie, waarskynlik die meeste, aanstellings en bevorderings deurslaggewend op grond van ras (swart) en geslag (vroulik) gedoen pleks van bekwaamheid.

Die polities verligte Julia Markus (Praag 27.06.2020) hou van Thomas se verweer. Hy “accurately described Froude’s quick and incorrect assessment of different island peoples … Yet it is the subtitle of another book of criticism [by Davis N Darrell, 1888], Mr Froude’s negrophobia, that best describes Froude in the West Indies: Don Quixote as a Cook’s tourist. It could not be said better” (4974).

Leon Lemmer: Oor imperialisme en kolonialisme

Volgens die ANC/SAKP se siening het kolonialisme nie in 1910 plaaslik tot ‘n einde gekom nie. Omdat hierdie kamerade kolonialisme met blanke heerskappy assosieer, was Suid-Afrika van 1910 tot 1994 na bewering onder die juk van ‘n spesiale soort kolonialisme. Dit is, soos so baie van die ANC/SAKP-ideologie, rasgebaseerd; indien nie rassisties nie. Anders as by hierdie kamerade is dit vir my doeleindes belangrik om duidelik tussen die werklike kolonialisme (tot 1910) en die al hoe meer soewereine blanke bewind (vanaf 1910) te onderskei. Daar is aspekte van die werklike kolonialisme wat veral deur Afrikaners veroordeel kan en moet word, bv die Anglo-Boereoorlog en alles wat daarmee saamhang.

Wat egter ten gunste van sowel die Hollandse as die Britse kolonialisme gesê kan word, is dat dit die grondslag vir Europese beskawing en blanke kultuur in Suidelike Afrika gelê het. Ná 1910 het hierdie beskawing voortreflike wasdom bereik deurdat Suid-Afrika in talle opsigte by verre die uitnemendste Afrikaland geword het. In so ‘n mate dat dit jaloesie en vyandigheid by agterlike en relatief prestasielose Afrikalande gewek het. Anders as die bedenkinge wat ek oor vóór-1910 koester, is daar baie in Suid-Afrika se latere geskiedenis (tot omstreeks 1989) wat my met bewondering en trots vervul. Suid-Afrika was ‘n land waarin ek tuis gevoel het. In 1990/94 het daar weens ongekende dwaasheid ‘n radikale breuk in ons geskiedenis gekom, met katastrofiese gevolge wat heel moontlik onherstelbare skade berokken het. Suid-Afrika het ‘n land geword waarin ek glad nie tuis voel nie.

Jeremy Black (gebore in 1955) se jongste boek is Imperial legacies: The British empire around the world (New York: Encounter Books, 2019, 216p; Amazon Kindle $17.24). Hy is ‘n deurwinterde historikus wat as dosent aan die University of Exeter verbonde is. Black het dosyne gesaghebbende boeke gepubliseer. Hierdie boek is ‘n distillasie van die beste insigte waartoe hy in staat is. Hy is veral sensitief vir besware wat uit Indië opklink: “The amnesia essentially on the part of the newly independent” (Kindle 446). “‘Amnesia’, however, is a term that is not only employed selectively, but has also been ‘weaponized’ as a term of criticism” (453). Black probeer nie om imperialisme en kolonialisme ten alle koste te verdedig nie. Hy poog eerder om aan te toon dat ander regeringsvorme nie noodwendig (altyd en in alle opsigte) beter is nie. “The intention is not to ignore drives for economic, geopolitical, and military benefit, which are more generally true of imperialism and, indeed, of governmental policy as a whole” (2601).

Dink aan hoe dikwels blankes tydens die WVK-verrigtinge van gerieflike geheueverlies beskuldig is, maar die ANC/UDF/SAKP-terrorisme is sover moontlik aan die vergetelheid toevertrou. Black gee sy afkeur van politieke byderwetsheid duidelik te kenne. Hy skaar hom aan die kant van nasionalisme en teen globalisme. “The transnational world can be presented as resulting in a new type of empire and new forms of imperialism. This was allegedly the case with the new international order devised in the 1940s, with bodies such as the World Bank, the International Monetary Fund, and the United Nations. The order at once offered liberal international values, such as free trade, and reflected what can be seen as an imperial conceptual order on behalf of the United States” (1161).

Black is opvallend still oor Suid-Afrika. Dit kan wees dat hy nie so sleg van apartheid/rasseskeiding dink as wat van hom verwag word nie. Maar soms noem hy ‘n verskynsel te maklik rassisties. Hy verwys wel na die Rhodes Must Fall/RMF-beweging (616) en die gesindheid van die RMF-voorbokke, naamlik: “We are looking at how to decolonise knowledge and in particular decolonise our literature and pedagogy” (626). “It constituted ‘historical revisionism for what is a crime against humanity'” (642). Hy noem ook dat “the treatment of detainees in the Boer War” soms as ‘n voorbeeld van “Britain’s gulag” opgehaal word (649) – gulag: “Russian term for the system of prisons and labour camps used to silence dissidents and opponents of the Soviet regime.”

Wanneer aan ‘n imperiale ryk gedink word, is die Britse Ryk meesal op die oog. As na kolonialisme verwys word, word daar gewoonlik aan Britse kolonies gedink. Dit is ten minste in die Engelssprekende wêreld en in Engelstalige tekste die geval. Black is ‘n konserwatiewe gees wat as ‘n versigtige pleitsbesorger vir die Britte optree. “This book considers this imperial legacy from the British perspective, and from those elsewhere” (77). Oordrewe kritiek teen die Weste en die blankes is hoog in die mode. “In practice, ‘decolonization’ is frequently a call for a hostile engagement with the supposed legacy of the past” (3184).

Black poog om sommige sodanige aantygings met historiese feite te weerlê. Byvoorbeeld: “The habit of blaming the Atlantic slave trade simply on Europeans rather than allocating due agency to enslavement and sale of Africans by Africans” (2038), asook “The British, although earlier the most active of the slave traders, were instrumental in ending the slave trade and slavery” (118). “Furthermore, those who deploy hindsight might be better served directing their energy toward urgent present abuses, which include a continued slave trade and slavery” (129), bv in hedendaagse Mauritanië en die Soedan (2541).

As leser het ek Black as outeur soms jammer gekry. Apartheid, dus die blankes, kry die skuld vir alles wat in die nuwe Suid-Afrika verkeerd is, al is baie van die huidige plaaslike probleme ongetwyfeld die maaksel van die ANC-regime. Insgelyks word die Britte se imperialisme en kolonialisme dikwels op ‘n uiters vyandige en oordrewe manier die skuld gegee vir wat ná politieke afhanklikheid in die eertydse kolonies verkeerd geloop het. Byvoorbeeld: “The government of Zimbabwe, when under Mugabe from 1980 to 2017, tended to present its difficulties as derived from the legacy of British imperial control and the continuing reality of British economic pressures; rather than addressing serious issues in its government composition, policies, and structures” (2278).

Dit maak skynbaar glad nie saak hoe baie tyd sedert die beëindiging van kolonialisme verloop het nie. “Many of the works that are published on empire are certainly very politically committed, as are their presentation. This establishes norms within which further works are written, presented, published, and considered” (522). Naas die Britse imperiale gewelddadigheid is daar “the unethical violence of pre- and postclonial governments and societies” waarop die aandag ewewigtigheidshalwe ook gevestig moet word (83).

In hierdie konteks gaan dit deesdae dikwels om anti-Westerse en anti-blanke retoriek. “It can be an aspect of the ‘virtue signaling’ of conspicuous morality. This signaling is a process that is highly important to individual and political assertion, and notably so given the emphasis on feelings as a way to validate attitudes and to justify policies: ‘I feel’, rather than ‘I think’. The cult of the victum is also pertinent” (144). Onderliggend het ons dus maar weer met die geykte polities byderwetse twak uitgedruk in oorbekende retoriek te make, bv marxisme: “Imperialism serves for many critics as an equivalent to, or surrogate for, capitalism” (709).

Omdat die gesindheid wesenlik anti-Westers en anti-blank is, word naas Brittanje noodwendig ook die Verenigde State van Amerika betrek. “The transfer of blame to the British Empire and/or to the United States was all to typical of a postcolonial failure to accept responsibility” (396). Black merk tereg op: “Indeed, empire is an aspect of the culture wars” (72). “It is normal to present the energy and power of imperialism as directed against non-Western peoples and thus as racist” (2691).

In die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) word imperialisme (afgelei van empire) beskryf as “politieke beleid van ‘n staat om ander gebiede onder sy mag en invloed te bring” en kolonialisme as “ekonomiese, politieke en maatskaplike beleid waardeur ‘n groot moondheid sy kontrole [beheer] oor ander landstreke en volke handhaaf of uitbrei; beleid waardeur kolonies verkry en behou word.” Aan die woord empire kleef daar ‘n onverkwiklike geurtjie. Die Afrikaanse vertaling, ryk, proe en ruik seker nie so sleg nie. “Notably among the young across the political spectrum, and increasingly so, commitment to empire was perceived as the antithesis of what is meant to be ‘modern’, as an obstacle to economic reform, and emblem of oudated social values, and a view out of kilter with democratic political values” (3012). Die woord empire word (nog) nie as ‘n Afrikaanse woord in die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS, 11de uitgawe, 2017) erken nie. Die progressiewe HAT (6de uitgawe, 2015) lys Empaaier. ‘n Oorverligte gees soos Willie Esterhuyse gebruik empire en ryk afwisselend in sy boek, Oorlog en vrede (Naledi, 2019, 353p).

Sodra Amerika in hierdie konteks naas Brittanje betrek word, word dit nodig om tussen ‘n formele ryk (soos histories dié van Brittanje), dus egte kolonialisme, en ‘n informele ryk (soos dié van Amerika), dus “neo-colonialism” (396), te onderskei. “‘Informal’ empire fitted the American trajectory more so than that of Britain” (840). “Informal empire can serve, for example, to discuss the speading economic and military power of China, or the interventionist conduct of Russia and India in neighboring states, or the attempts of Brazil, Nigeria and South Africa to act as regional powers” (1207). Aan die woord imperialisme kan dus meerdere betekenisse geheg word. “The range of types of rule described and critized, or described through criticism, as imperial or imperialism is very extensive. It operates as a catchall phrase for the external imposition of power, although external, imposition and power are all subject to varied understandings and usage” (1192).

Australië is bv al hoe meer deel van die informele Amerikaanse ryk ter vervanging van sy historiese verbintenis met die formele Britse ryk. “Growing cultural affinity between the United States and Australia was an important part of the changing situation. In so far as imperial legacies were concerned, Australia had increasingly to adapt to the informal American empire, rather than the formal British one” (2129). Die Australiese bevolking is oorwegend Westers, maar geografies is hy in die Ooste geleë. Die land is dus op Oosterse handelsbetrekkinge aangewese, maar terselfdertyd het hy, ter behoud van sy tradisionele kultuur, die diplomatieke en militêre ondersteuning van Amerika nodig.

“The [British] empire was seen as being transformed into the Commonwealth, rather than lost” (2987). Omtrent al wat substansieel van die Britse Ryk oorgebly het, is die Gemenebes (“Commonwealth”) van 16 lande, hoewel daar steeds 14 ander Brits-afhanklike maar minder beduidende geografiese gebiede is. Laasgenoemdes kan “vasalstate” genoem word; ‘n term wat Esterhuyse dikwels gebruik. Die Australiese Aboriginals gebruik die term “Stolenwealth” (1990), asook die frase “Stolen Generations” (2011), as deel van hulle “grievance industry” (2033). Die Gemenebes word nie eens meer die Britse Gemenebes genoem nie. Soos by mense het hier gelykheid ingetree, sodat die leiding nie meer (noodwendig) van die Britte uitgaan nie. Die Britse monarg het darem (voorlopig) haar posisie as die formele hoof van die Gemenebes behou. “The Commonwealth did not meet British hopes that it would serve as a continuation of imperial cohesion. The creation of an equal partnership proved a goal that was incompatible with British leadership” (3060).

Die Amerikaners is bekend/berug daarvoor dat hulle graag beweer dat hulle geen ryk of kolonies het nie. “As with [the expansionism of] India, Indonesia, and China, it is an irony unappreciated by most Americans and resented by many of them that the United States was itself to be regarded as an imperial power. It certainly took an imperialist course in North America in the nineteenth century at the expense of Native Americans, Spain, and Mexico, and in attempts to conquer Canada and later to limit its expansion” (829).

Indonesië het soveel moontlik eilande in die omgewing van Java probeer inpalm, bv Oos-Timor (1975-1999). Oor Indië en China skryf Black: “Indians denouce British imperialism and then defend their own conduct in Kashmir; and their Chinese counterparts do the same over Tibet” (922). Van groot aktuele belang is die “‘inchoate [wordende] imperialism’ in modern Islamic geopolitics” (927). Rusland se formele ryk (die eertydse Sowjetunie) en voortgesette informele ryk is algemeen bekend. “Soviet policy in Eastern Europe was definitely imperial” (1079). “Communism … ruthlessly exploited anti-imperialism while suppressing it in the Soviet Union” (1157).

Maar naas Amerikaanse uitbreiding in aangrensende geografiese gebiede, is daar baie lande wat in meerdere of mindere mate bv ekonomies en/of militêr van Amerika afhanklik is. Insoverre hulle afhanklik is – dus nie werklik onafhanklik is nie – is hulle vasalstate. Dit geld veral vir state in of naby die Amerikas (Noord-, Sentraal en Suid-Amerika). “American policy in Central America and the Caribbean was frequently seen by critics as imperial in character … as with the American invasions of the Dominican Republic in 1965, Grenada in 1983, and Panama in 1989, and with American pressure on Cuba from the 1960s and on Nicaragua in the 1980s” (1079).

Die oorsprong van hierdie Amerikaanse inmenging in die sake van buurlande is die “Monroe Doctrine: declaration by the US president James Monroe [1758-1831, 5th president 1817-1825] in 1823 that the USA would not tolerate any European nation trying to establish a colony in the Americas, and that any attempt to do so would be regarded as a threat to US peace and security … The doctrine, subsequently broadened, has been a recurrent theme in US foreign policy” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 622). Die Sowjetunie/Rusland het in 1962 tydens die Kubaanse missielkrisis agtergekom dat hy ingesluit word by die Europese lande wat nie in die VSA se dampkring/invloedsfeer/geografiese omgewing mag inmeng nie. Haïti is sedert 1804 polities onafhanklik ná ‘n geslaagde en dikwels geromantiseerde slawe-opstand teen Frankryk as die koloniale moondheid. Maar agtereenvolgende regerings was so onbekwaam dat Amerika bv van 1915 tot 1934 beheer oor Haïti geneem het.

Ná die Tweede Wêreldoorlog het Amerika ongetwyfeld die leidende Westerse moondheid geword. Brittanje moes voortaan tweede viool speel. Uitgaande van die (skynheilige) veronderstelling dat hy nie kolonies het nie, het Amerika hom kragdadig vir dekolonisering beywer, asook vir die vestiging van demokrasie in sulke lande. “This process of continuing American hostility to empire, notably to that of Britain, was encouraged by the extent to which many immigrants to the United States fled imperial rule elsewhere … This was the case with Jews leaving Russia … The Irish diaspora in the United States is instructive in this light. The devastating Irish Famine that occurred between 1845 and 1852 and the resulting large-scale emigration … attract lasting attention, and thus characterize the Irish experience of the British Empire in a very hostile light” (Black 810).

Daar is ‘n Amerikaanse teenhanger vir Jeremy Black se boek, naamlik Daniel Immerwahr se How to hide an empire: A history of the greater United States (2019, 528p; Amazon Kindle $17.24). Aanvanklik was dit my voorneme om Immerwahr se boek saam met dié van Black te bespreek, maar dit is op die oomblik ongewens omdat ‘n hersiene, ietwat verkorte uitgawe (416p, $14.46) op 27 Februarie 2020 gepubliseer gaan word. Intussen kan daar egter kennis geneem word nie net van lof vir hierdie boek nie, maar ook van die substansiële kritiek wat deur bv Howard Hills in die Kindle-katalogus uitgespreek word.

Black skryf: “Between 1750 and 1900, Britain became the foremost power in the world, both territorially and economically” (101). “Empire was in part supported and defended on the grounds that it provided opportunities for the advance of civilization” (105) – ‘n regverdiging wat hedendaagse kulturele marxiste glad nie wil hoor nie. Polities byderwets mag aan ‘n hiërargie van beskawings, lande, rasse, etnisiteite, individue, ens, eintlik nie gedink word nie. Lank gelede is aanvaar dat die aarde plat is. Deesdae het dit evangelie geword dat alles wat met die mensdom te make het gelyk, dus nie-hiëragies, is. Iets soos ‘n elite, dus meerderwaardige mense – mense wat bv intellektueel of moreel beter as ander mense is – bestaan glo nie meer nie. Gevolglik word die wil by bv die gepeupel om te verbeter, gesaboteer.

‘n Belangrike deel was die Westerse imperiale beskawingsinisiatief was om inheemses in die kolonies tot die Christendom te bekeer. Maar die rol wat religie, oftewel sendingywer, in hierdie konteks gespeel het, het met verloop van tyd radikaal verander. “Attitudes toward Christian trusteeship were significant, in Britain, the United States, and elsewhere, in encouraging support, first and foremost, for imperial rule and then for decolonization” (972). Op ‘n soortgelyke manier is die christelike religie voorheen ter regverdiging van rasseskeiding gebruik terwyl dit die afgelope dekades ingespan word om (gedwonge) rasse-integrasie aan te moedig. Insgelyks is die Bybel voorheen gebruik om homoseksualiteit te veroordeel terwyl dit deesdae al hoe meer gebruik word om (feitlik) enige vorm van seksualiteit te regverdig. Tradisionele waardes word dus in hulle teenoorgesteldes omgekeer.

In die konteks van vermeende Britse meerderwaardigheid gee Black nogal heelwat toe. Afrikaners is immers goed met die hooghartigheid van die Britte bekend. “There was a clear sense, with England (from 1707, Britain) as of other empires, of superiority to lesser societies and of value, both to England and in world-historical terms, of bringing them under control and, through the plantation system of establishing settlers, of using the land in a more fruitful fashion … There was a clear attempt to present Western civilization as not only superior to other civilizations, but also as defining the de-civilized nature of these civilizations” (160). Die benutting van grond, bv vir produktiewe landbou, behoort vir boere ‘n sterker reg op daardie grond te vestig as dié van nomadiese inheemses wat vóór hulle daar rondgetrek het. Dit is ‘n beginsel wat bv in Australiese howe aanvaar is.

Daar is onder meer twee dinge wat Black bekemtoon. Eerstens dat geskiedkundige gebeure in die konteks van hulle tyd beoordeel moet word. Byvoorbeeld, “The modern criterion of equality is not a terribly helpful one when considering values prior to the twentieth century” (441). Wat om ideologiese redes deesdae gebeur, is dat “the appropriate contextualization is generally absent” (344). In die imperiale/koloniale konteks het ontwikkeling (“development”) iets anders beteken as die hedendaagse klem op “self-determination, democracy, and human rights” (695).

Tweedens dat geskiedenis glad te dikwels geskep of aangepas word “to serve a modern narrative” (290); dus “to present the past in order to satisfy current mores” (344). Dit is wat die ANC met oorgawe in bv skoolgeskiedenisboeke doen. Die regime vind spreekwoordelike nuttige idiote onder historici, wat in ruil vir geld doen wat polities byderwets van hulle verwag word. Naamsverandering van bv stede, dorpe en strate en die verwydering van standbeelde is van die aanstootlike maniere waarmee die ANC die geskiedenis herskryf.

Malcolm Turnbull, die Australiese eerste minister (2015-2018), het gesê: “A free country debates its history – it does not deny it. It builds new monuments as it preserves old ones, writes new books, not burns old ones” (1980). In Australië, soos deesdae in Suid-Afrika, is ‘n linkse vertolking van die geskiedenis aan die orde van die dag. Byvoorbeeld, byna ongelooflik: “In 2018, the national airline Qantas issued instructions to its staff that they were to refer not to the settlement of Australia but to its invasion” (2084).

Die Britte is nie die uitvinders van rykskepping nie. Vóór die Britse Ryk het daar talle ryke bestaan. “Britain generally was not the conqueror of native peoples ruling themselves in a democratic fashion, but, instead, overcame other imperial systems, and that the latter themselves rested on conquests” (300). Met die “generally”-kwalifisering word erken dat daar uitsonderings was.

Vergelykenderwys het die Britte na bewering (soms) beter as ander veroweraars/besetters gevaar. “Germany, earlier in the 1900s, followed policies in East and South West Africa that were far harsher than those of Britain, as were those of the Congo when King Leopold II of Belgium ruled it. Moreover, the brutality used by the Italians in the 1920s and 1930s to suppress resistance in Libya and to conquer Ethiopia, and that of the Japanese in Korea and, even more, in China, were far worse than that seen with the British Empire in the same period, or possibly any period” (309).

Daar is hierdie interessante opmerking: “Libyan troops considered themselves white Arabs closer to Italians than to black Ethiopians” (325). Dwarsoor die wêreld behou ‘n ligte vel sy prestige-waarde op grond van hierdie groep se bewese prestasies, ten spyte daarvan dat blankes meer as enige ander kleurgroep veroordeel word. Omgekeerd: “In Brazil, Cuba, and Venezuela … in what have been termed ‘pigmentocrasies’, those with a darker skin found themselves discriminated against, a situation that is still very much the case” (2460).

“A negative account of British imperialism was necessary not only to give additional meaning to the process of national liberation, but also in order to provide a stronger logic for nation, country, and state” (377). Byvoorbeeld, die ANC se strategie is om die plaaslike blanke bewind in propaganda so sleg moontlik voor te stel, sodat die huidige opset vergelykenderwys nie so sleg daarby afsteek nie.

Die volgende verskynsel is ook maklik in die nuwe Suid-Afrika herkenbaar: “Independence movements pledge to preserve freedom but then frequently acted to limit it … These movements claimed to reject the imperial state, but in practice sought to take it over and maintain its power” (386). In die nuwe Suid-Afrika word sowel liggaamlike vryheid (bv om veilig in die land te woon) as geestelike vryheid (bv om te dink en sê wat jy wil) al hoe meer aan bande gelê.

Daar is hierdie waarheid: “Corruption appears to have gotten worse since imperial rule ended in many countries” (417). Dit herinner aan die keer toe Thabo Mbeki die waarheid kwytgeraak het: “Bevryding van ‘n diktatorskap [bedoelende diktatuur; na bewering die “apartheidsregime”] bring noodwendig [!] ook korrupsie mee” (Willie Esterhuyse, Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 166); iets wat Suid-Afrika sedert 1994 in buitensporige mate ervaar.

“Critics sometimes underplay the extent to which the Mau Mau Uprising in Kenya in the 1950s and early 1960s involved murderous attacks on other Africans, who indeed made up the bulk of the victims” (458). Plaaslik vind soortgelyke verdraaiing plaas. ANC/UDF/SAKP-terroriste het baie meer swartes as blankes gedood. Dit is gedoen om die swartes te intimideer sodat hulle die “bevrydingsbeweging” steun en vanaf 1994 daarvoor stem. Desnieteenstaande word voorgegee, of ten minste geïmpliseer, dat kamerade se bloed uitsluitlik gevloei het om van die blanke “juk” ontslae te raak. Uiteraard kan hierdie ANC-benadering nie op oorspronklikheid aanspraak maak nie. Byvoorbeeld, op ‘n herdenkingsplakkaat in Indië staan: “This place is saturated with the blood of those Indian patriots who were martyred in a nonviolent struggle to free India from British domination” (1376).

Mohandas Gandhi (1869-1948) kon net so min soos Desmond Tutu met reg daarop aanspraak maak dat die “onafhanklikheidstryd” nie-gewelddadig, dus vreedsaam, gevoer is. Byvoorbeeld, as deel van die Indiese “bevrydingstryd het Udham Singh in 1940 vir Michael O’Dwyer vermoor. “The murderer was treated as a hero by many Indian contemporaries … There is a museum dedicated to him … and he has been the subject of films. The day of his death is a public holiday” (1412). Dieselfde gebeur in die nuwe Suid-Afrika. Moord en terrorisme geld nie as diskwalifikasie vir die bekleding van ‘n hoë pos nie. Museums word ingespan, selfs uit die grond uit opgerig, om die ANC-regime se ideologie te propageer, bv die Slawe-, Robbeneiland- en Apartheidsmuseum. Ná 1994 is meerdere openbare vakansiedae ingestel spesifiek met die doel om ANC-mitologie te voed. “Collective grievance thus becomes empowering” (1524).

Dubbele standaarde is aan die orde van die dag. ‘n Imperiale moondheid soos Brittanje kan kwalik van volksmoord in sy multi-kulturele ryk aangekla word, maar (oorheersend) monokulturele lande kom (grootliks) kritiekloos daarmee weg. “‘Ethnic cleansing’, or, at least, control, is logical from the perspective of ethnically based states, such as Turkey, Serbia, and Myanmar [Burma]; but not from that of polyglot empires, or not to the same extent” (1115). “From the perspective of many groups, such as Copts and Jews, empires such as those ruled by the Ottomans, Habsburgs, and Britain were frequently more benign than the ethnically based nation-states that succeeded them. The harsh plight of the East African Indians once British rule ended, such as life in Uganda [and Kenya]” (1131), het Brittanje verplig laat voel om die instroming van derduisende Indiër immigrante toe te laat.

Dit verduidelik deels waarom die meeste plaaslike Indiërs nie die ANC-regime steun nie; des te meer omdat daar in vergelyking met swart swartes teen hulle gediskrimineer word. Eintlik word die multi-rassigheid en -kulturaliteit van die Suid-Afrikaanse bevolking in baie opsigte deur die ANC-regime misken. Daar word by voorkeur geregeer asof Suid-Afrika ‘n mono-rassige swart bevolking het. Sommige waarnemers sluit die voorkoms van volksmoord, bv in die geval van plaasaanvalle op blankes, veral Afrikaners, nie uit nie.

Ras- en etniese kwessies kom opvallend min in die boek voor, behalwe: “Australian-born John Curtin, prime minister from 1941 to 1945, declared: ‘This nation will remain forever the home of sons of Britishness who came here in peace to establish an outpost of the British race. Our laws have proclaimed the standard of a White Australia … We intend to keep it, because we know it to be desirable.’ Also Australian-born, Harold Holt, the immigration minister from 1949 to 1956 (and prime minister in 1966-67), declared in 1950: ‘This is a British community, and we want to keep it a British community living under British standards and by the methods and ideals of British parliamentary democracy.’ Also Australian-born, Robert Menzies, prime minister from 1939 to 1941, and from 1949 to 1966, claimed, ‘A migrant from Britain to Australia is not lost to Britain; he merely serves the true interest of Britain in another part of the British empire'”(2129).

“Close to 1.5 million Britons immigrated to Australia from 1947 to 1981. However, in contrast to the earlier dominance of immigration by Britons, notably as late as the 1970s, the principle groups of immigrants are now Asian. The same change has occurred with Canada with resulting shifts in notions of nationality and identity accordingly. By die 2010s, the quesion in Australia was rather that of competition between two informal empires, those of the United States and China. The British legacy remained, notably in institutions and in the family connections of many individuals, but was largely individual; there was pressure for an end to the link represented by a shared monarch, and a widespread belief that it would end after the death of Elizabeth II. So also, albeit not to the same extent, with New Zealand. Empire had passed and the imperial legacy has become much weaker” (2139).

Ras is ook prominent in die hedendaagse vertolking van slawerny. Die blankes word as die skurke en die swartes as die enigste slagoffers voorgestel. In werklikheid was daar iets soos blanke slawerny, bv in Berberse (“Barbary”) Noord-Afrika (van die16de eeu tot die middel van die 18de eeu – kyk “Barbary slave trade” (Wikipedia). Die verslawing van blankes het ook in die Amerikas voorgekom. Byvoorbeeld: “Indentured labor … had been plentifully used in the seventeenth and eighteenth centuries,” toe baie blanke werkers na Noord-Amerika gestuur is (2475). “Although ‘white slavery’ existed in the British world, notably in the 1650s in Barbados, including for Irish prisoners, slavery, as a condition, was increasingly affected by racial attitudes. This approach served to preserve Englishness at the expense of Africans, who were the key labor supply for plantation agriculture; and, to a far more ambivalent extent, at the expense of Native Americans” (2448).

Ná 1994 is die Maleisiese voorbeeld van rassediskriminasie telkens vir Suid-Afrika aanbeveel. “It is the Malaysian government, in its consistent affirmative action policies (in effect, positive discrimination [?]) towards the Muslim Malays, that has very much disadvantaged the native Chinese and Indian populations, both of whom did well under British rule” (2165). Van Suid-Afrika kan gesê word dat die blankes en Indiërs beter as die bruines en veral die swartes onder die Britse en latere blanke bewind gevaar het. Deesdae word veral die swartes deur die ANC-regime bevoordeel en veral die blankes, maar in toenemende mate ook die Asiate, brutaal benadeel. Rassediskriminasie was glo die groot euwel vóór 1994. Waarom is rassediskriminasie dan nie in die nuwe Suid-Afrika absoluut verbode nie? Dit is maar net nog ‘n opsig waarin die NP se grondwetlike onderhandelaars klaaglik misluk het. Die resultaat is ‘n mislukte staat met rommelstatus.

Soos in Suid-Afrika word die koloniale verlede in polities onafhanklike lande sleg voorgestel of gerieflikheidshalwe aan die vergetelheid oorgelaat, sodat die era ná onafhanklikwording vergelykenderwys nie so sleg daaruit moet sien nie. “To visit … national museums is … instructive. Indeed, this is very much a case of amnesia. The impact of empire, and certainly of the British Empire, is underplayed, and notably so if the impact was in practice positive. The major extent of accommodation to empire also tends to be ignored. The theme, instead, is one of opposition and liberation. History, thereby, becomes both one-dimensional and adversarial” (2184).

Die konstruksie van ‘n nuwe gedekoloniseerde nasie “inevitably come with nationalistic conceits” (2189). Dit is waarom die ANC-regime die aanvang van die geskiedenis van “ons nasie” op 1994 stel. Die gebeure vóór 1994 wat beklemtoon word, is hoe die swartes glo hulle kosbare bloed in hulle stryd teen die bose blankes opgeoffer het. Die bloed wat in swart-op-swart geweld gevloei het en steeds vloei, word doelbewus buite rekening gelaat. “The strength and villainy of [the imperial/colonial/white power] have to be inflated in order to enhance the value of overcoming it, and thus the inheritable and inherited virtue of this achievement” (2248). In hierdie proses word skurke, bv moordenaars en terroriste, as helde opgehemel. Suid-Afrika het talle voorbeelde hiervan opgelewer.

Teen die einde van die boek kom Black by die weerslag van imperialisme en kolonialisme uit. “There is also major change in Britain as a consequence of demographic transformation” (3168). Pleks van sy tradisioneel redelik kultureel-homogene bevolking sit die Britte deesdae met snel goeiende etniese minderheidsgroepe. “The rise in ‘New’ Commonwealth immigration, from the arrival of West Indians on the Empire Windrush in 1948, meant empire ‘coming home’ in ways which certain politicians (and some of their constituents) found distinctly troubling. The British Nationality Act of 1948 gave citizenship of the UK and Colonies to all people living in either, and the right of entry and settlement in the UK” (3018).

Die probleme wat vir Brittanje hieruit voortgespruit het, is aanvanklik deur die meeste Britte en veral die politici en joernaliste ontken of verswyg. Mettertyd is al hoe meer tot die besef gekom dat die tradisionele Britse kultuur groot skade ly; skade wat voorkombaar was. Baie politici is steeds lugtig om die situasie openlik aan te spreek. Daar is darem bv ‘n 2009-verhoogstuk van Richard Bean (gebore in 1956), England People Very Nice (3023), wat uitgesproke oor die inkommers is, bv “accusing the Bangladeshis of being ‘curried monkeys'” (3028). Dit is duidelik dat daar groter uitdrukkingsvryheid in Brittanje as in die nuwe Suid-Afrika is. “The prospect of the Thames running ‘with blood’ is frequently mentioned in the play. The ability of England to cope with its diversity is left unclear, but room for optimism is limited” (3028). Die verwysing is na Enoch Powell (1912-1998) se beroemde/berugte 1968 “Rivers of Blood”-toespraak.

Leon Lemmer: Guadeloupe as parasiterende kolonie

Guadeloupe is ‘n Leeward-eiland, met die buitelyne van ‘n skoenlapper, in die Kleiner Antille in die Karibiese See. Die eilandjie La Désirade is oos daarvan, ‘n groter eiland, Marie-Galante, is suid van Guadeloupe, met nege eilandjies, Les Saintes, waarvan twee bewoon word, wes van Marie-Galante. Die westelike helfte van Guadeloupe word Basse-Terre en die oostelike helfte Grande-Terre genoem; streng gesproke twee eilande wat met brûe verbind is. Christopher Columbus was daar in 1493. Hierdie eilande is sedert 1635 Franse besittings, maar met onderbrekings weens Britse besettings. In 1813/14 was Guadeloupe 15 maande lank selfs Sweedse eiendom. Anders as in die geval van die suksesvolle slawe-opstand in Haïti (1791-1804) was ‘n soortgelyke opstand in 1793 in Guadeloupe nie geslaagd nie. Piesangs en suiker is die vernaamste uitvoerprodukte. Toerisme is ‘n belangrike bron van werkverskaffing en inkomste. Frans is die amptelike taal en die meeste inwoners is swart en Rooms-Katoliek.

Die vorige paragraaf is ontleen aan ‘n rubriek wat ek oor vergete blanke stamme geskryf het (Praag 30.04.2017). In die geval van Guadeloupe het dit gegaan oor die verarmde sowat 400 Blancs Matignon van Franse oorsprong wat nie met die béké, die welvarende blanke elite op die eiland, meng nie. Hierdie keer skryf ek oor Guadeloupe as ‘n Franse kolonie wat sy koloniale status behou het omdat dit vir die inwoners voordelig is; nie dat die swart meerderheid die Franse owerheid koester nie. Ek gebruik die volgende boek van Yarimar Bonilla, Non–sovereign futures: French Caribbean politics in the wake of disenchantment (University of Chicago Press, 2015, 248p; Amazon Kindle $17,39).

Bonilla is van gemengde afkoms, dus ‘n mulatto, maar volgens die HAT is dit ‘n rassistiese term. Sy kom van Puerto Rico, wat sedert 1898 ‘n Amerikaanse besitting is. Die inwoners het eintlik die beste van twee wêrelde: Amerikaanse burgerskap sedert 1917 en politieke selfbeskikking. Die reg op ‘n Amerikaanse paspoort gee hulle vrye toegang tot Amerika, bv tot daardie land se universiteite. Baie Puerto Ricane het hulle in Amerika gevestig. Bonilla is een van hulle. Sy is ‘n dosent in antropologie aan Rutgers University. Ten einde hierdie boek te skryf, moes sy naas Spaans en Engels ook Frans en die plaaslike Kreools onder die knie kry. Danksy duidelike formulering en goeie sistematisering is die teks hoogs leesbaar. Die veldwerk is van 2002 tot 2013 gedoen en word gerugsteun deur baie geraadpleegde bronne.

Bonilla ly egter aan dieselfde kwaal as wat ek by twee ander kulturele antropoloë uitgewys het (Praag 3 Junie 2017 en 13 Januarie 2018). Aksiomaties word die kant van swartes teen blankes gekies. Bonilla noem dit “theorize with them” (Kindle 260). Pleks van akademies-wetenskaplik so objektief moontlik te probeer wees, vereenselwig sy haar met die swartes se wense en strewes. Haar perspektief “is not predicated on the study of otherness. This book is thus purposefully framed not as a story about an exotic ‘them’ but as a story about and for ‘us’: those of us interested in the legacies of colonialism, those of us who wonder what forms of activism are necessary and possible … Throughout the text, I privilege both the concepts and the arguments of those I study and theorize closely alongside them” (293).

Sy het geen poging aangewend om die standpunt van blankes en mulatto’s op Guadeloupe in te win nie. Slegs ‘n enkele Indiër, Michel Madassamy, is betrek en dit bloot omdat hy ‘n rol in die swartes se opstandigheid gespeel het. Sy het by voorkeur geassosieer met swartes wat arbeidsonrus in Guadeloupe stig. Soos in Suid-Afrika is dit opvallend hoe gebeure in die Amerikaanse politiek slaafs in die Karibiese eilande nagevolg word. Hoewel rashiërargie ingevolge kulturele marxisme taboe is, is dit in Guadeloupe soos wat dit tradisioneel in Suid-Afrika was. In die praktyk is die rashiërargie: blank, Indiër, swart. Nelson Mandela gee erkenning hieraan: “I feared the influence of Indians” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 142). “They would tend to dominate the ANC, in part because of their superior education, experience and training” (124).

Die hoofrede vir die Karibiese swartes se huidige ontevredenheid is en bly die destydse slawerny. “What was slavery if not the commerce of humanity?” (2203). In 1794 is slawerny in Guadeloupe afgeskaf, in 1802 heringestel en in 1848 finaal afgeskaf. Terselfdertyd het al die inwoners volle Franse burgerskap ontvang. Van 1854 tot 1880 is 42 000 Indiërs as kontrakwerkers uit Franse en Britse kolonies ingevoer om op die suikerplantasies te werk. In 1923 is ook aan hulle volle Franse burgerskap toegestaan. “But economic power remained firmly under the control of the white planter class [békés]” (716), wat glo ‘n “plantocracy” is (728). In 1925 het swart en Indiese werkers saam aan ‘n staking deelgeneem. Hierdie neiging tot samespanning/solidariteit teen die blankes word tot op hede voortgesit.

In hierdie stryd is daar ‘n rashiërargie. Die swart meerderheid ag hulle struggle-status as hoër omdat die Indiërs nooit slawe was nie (2593, 3084). Myns insiens is slawerny van lank gelede ‘n twyfelagtige grondslag vir roem of prestige en ‘n patetiese rede vir ongedurigheid, maar dit is die hoofstrooihalm waarna gegryp word om skuldgevoelens by die blankes te wek en voordele af te dwing. Die hoofsaaklik swart vakbond het die Indiër Madassamy minder entoesiasties gesteun as wat hulle in die geval van ‘n mede-swarte sou gedoen het. “The union found itself at the crossroads during the Madassamy affair. It was unable to react [in 2004] with the same strength and speed as it had in 2001” (2353). Later word na “the lack of a stronger response” verwys (2662).

In 1946 het Guadeloupe, Martinique, Frans-Guiana en Réunion buitelandse departemente van Frankryk (eerder as kolonies) geword, met ‘n groot mate van selfregering en verteenwoordiging in die Franse parlement. Sedert 2011 het Mayotte, wat in 1975 (anders as die ander Comoros-eilande) teen onafhanklikheid gestem het, dieselfde status. Sedert 1946 “almost immediately … Antilleans began pouring into mainland France to study, work” (806). Wanneer daar onrus in sy Karibiese gebiede was “the French government sought to calm the growing dissatisfaction by promoting migration to the mainland” (827). Van 1963 tot 1981 het meer as 160 000 inwoners van die buitelandse departemente hulle as werkers in Frankryk gevestig (827).

Die Algerynse oorlog (1954-1962), die Kubaanse revolusie (1959) en die Viëtnamese oorlog (1964-1973), asook die Verenigde Nasies se aanmoediging in 1960 dat kolonies onafhanklikheid moet eis (“self-determination as a fundamental human right” – 806), dien in Guadeloupe as spoorslag vir voortgesette burgerlike ongehoorsaamheid. In 1963 het Frankryk ingestem dat die afskaffing van slawerny jaarliks in Mei gedenk word. In 2001 is verder gegaan en is slawerny tot ‘n misdaad teen die mensdom verklaar, met blankes in die visier (nie die Arabiese slawehandelaars of die swart Afrika-stamhoofde wat swartes verkoop het nie). Soos in die geval van Suid-Afrika is daar uiteraard heelwat klassieke en kulturele marxisme in die Guadeloupse (arbeids)aktivisme, bv die idees van Antonio Gramsci (1891-1937) (1906). Die vakbondlede spreek mekaar as kamerade aan (2485, 2534). Daar is ‘n Kommunistiese Party en ‘n ewe linkse Groen Party (3294).

Bonilla trek Guadeloupe se staatkundige status vir haar aan omdat Puerto Rico ook nie-onafhanklik en nie-gedekoloniseerd is. “My project has always been driven by an interest in the affinities I share with my informants rather than our differences” (282). Maar daar was en is talle inwoners wat vir Guadeloupe dieselfde politieke status as Puerto Rico begeer, dus ‘n voordelige verwantskap met Amerika eerder as Frankryk. Amerika is bv veel nader as Frankryk. Een van die groot griewe is dat Franse ingevoerde goedere ongeveer 30% duurder in Guadeloupe as in Frankryk is, met as implikasie dat verwag/geëis word dat Franse belastingbetalers die vervoerkoste oor 7 000 kilometer moet dra of ten minste subsidieer. Die swart meerderheid in die oorsese departemente voel glo gemarginaliseer, buite en apart van Frankryk, asof blankes die geografiese werklikheid kan verander.

Wat nodig is, is dat die inwoners van hierdie gebiede ekonomies in dieselfde mate as blankes in Frankryk moet presteer as hulle dieselfde vlak van welvaart wil bereik. Hoekom doen hulle dit nie? Die standaardverweer is dat dit só is weens die nalatenskap van slawerny en die uitbuiting van kolonialisme. Die swartes begeer “equalization” (in voordele of lewensstandaarde) en nie (kultureel-etniese) “sameness” nie (762). Werkloosheid op die eiland word op 30% gestel. Hulle almal ontvang ingevolge Franse goedertierendheid ‘n welsynstoelae “that allows citizens who do not qualify for unemployment benefits to be ‘inserted’ into the economy” (2731). Dit is hierdie belastinggesubsidieerde leeglêers wat die groot molesmakers is wanneer die vakbonde protesoptogte hou.

Seker die lofwaardigste insig van Bonilla in die Karibiese streek in sy geheel is: “The majority of Caribbean polities are non-sovereign societies; even those that have achieved ‘flag independence’ still struggle with how to forge a more robust project of self-determination … how to assert control over their entanglements with foreign powers and how to stem their disappointment with the unfulfilled promises of political and economic modernity” (184). Daardie “unfulfilled promises” verwys eintlik na die groot mate van onontwikkeldheid, selfs agterlikheid, wat ten spyte van politieke (eerder as ekonomiese) onafhanklikheid steeds in die Karibiese streek bestaan, met Haïti (polities onafhanklik sedert 1804) as die sprekendste voorbeeld.

Een van die faktore wat staatkundige onafhanklikheid in die Karibiese streek kortwiek, is die “Monroe doctrine: declaration by US president James Moroe in 1823 that the USA would not tolerate any European nation trying to establish a colony in the Americas, and that any attempt to do so would be regarded as a threat to US peace and security … The doctrine, subsequently broadened, has been a recurrent theme in US foreign policy” (Collins world encyclopedia, 2003, p 622). Amerika het voorheen Haïti militêr beset (1915-1934 en 1994-1995), asook die Dominikaanse Republiek (1916-1924), Kuba (1898-1902), Grenada (1983) en Suriname (1941). Karibiese nasionaliste “don’t understand the power of a country like the United States and how it rules the region” (1139).

Ook in ander opsigte is daar skynonafhanklikheid. “The Caribbean also holds a large number of non-sovereign enclaves: military bases, privately owned islands, semi-autonomous tourist resorts, free-trade zones, tax havens, wildlife preserves, satellite launching stations, detention centers, penal colonies, floating data centers, and other spaces of suspended, subcontracted, usurped, or imposed foreign jurisdiction that challenged the principles of bounded territorial authority associated with the Westphalian order [1648]” (538). “We can imagine the Caribbean region itself as a non-sovereign archipelago – a ‘discontinious conjunction’ within which certain socio-economic patterns of constrained sovereignty can be said to ‘repeat themselves’ [Antonio Benitez-Rojo]” (551). Gevolglik beskryf Bonilla die swartes van Guadeloupe se “political project as the search for a non-sovereign future” (653). “You’re always dependent on something: on those who are more powerful, on those who have what you need. Political independence has no meaning without economic independence” (1139).

In Suid-Afrika word terroriste sedert 1994 herbedink en hervoorgestel as vryheidsvegters. ‘n Moeilikheidmaker/Rolihlahla en kwaad- en onrusstoker het selfs die status van vredesikoon verwerf. Op ‘n soortgelyke manier het marone* (destyds veral prominent in Jamaika, Suriname en Brasilië), dus slawe wat gedros het (bv weens werkskuheid of diefstal) die status van struggle-helde in die Karibiese streek verwerf. “It was not until the 1960s that the figure of the maroon was refashioned as a symbol of pride and an emblem of resistance” (1258). “Marronage has served as a metaphor for thinking through the possibilities of sovereignty, autonomy, and self-determination in the Caribbean and show how its narrative contours have changed over time in keeping with the shifting political landscape” (663). In Haïti is daar ‘n monument vir die “unknown maroon” (1288). [* “Maroons were Africans who had escaped from slavery in the Americas and mixed with the indigenous peoples of the Americas, and formed independent settlements” (Wikipedia).]

Madassamy, wat skuldig aan misdade soos vandalisme en sabotasie bevind is, is deur arbeidsaktiviste herontwerp as “a person of conviction, principles and political commitment” (2583). Omdat hy ‘n Indiër is, is hy met Mohandas Gandhi (1869-1948) vergelyk, al het hy hom hoogs gewelddadig gedra. Soos in Afrika is die betrekkinge tussen Karibiese swartes en Indiërs nie altyd na wense nie. Bonilla probeer dit egter so goed moontlik plooi: “Contrary to parts of the English-speaking Caribbean where Indo- and Afro-Caribbean relationships have been characterized by histories of violence and antagonistic struggle over political power, the French Caribbean is thought to have relatively harmonious ethnic relationships. Some scholars have attributed this presumed harmony to the Indian community’s relatively small size” (2610). Daar is bykans 50 000 Indiërs op Guadeloupe in ‘n bevolking van 420 000 (4625). Soos verwag kon word, woon die Indiërs apart van die swartes (4674). Hulle handhaaf hulle tradisionele leefwyse. Die Indiërs word dus gekarakteriseer as “culture bearers” teenoor die swartes as “culture creators” (4687).

Gebeure op Martinique en Guadeloupe beïnvloed mekaar. Byvoorbeeld, ‘n staking op die een eiland lei tot ‘n staking op die ander. Martinique is die geboorteplek van sowel Aimé Césaire (1913-2008) as Frantz Fanon (1925-1961), hoewel albei hulle politieke aktivisme eerder in Frankryk en elders (bv in Algerië in die geval van Fanon) uitgeleef het. Césaire het nooit politieke onafhanklikheid vir Martinique bepleit nie, terwyl Fanon (wat baie ANC-aanhangers het) gereken het “only a full-scale revolution would do” (707). Daar is talle ander swart Karibiese aktiviste. Hulle almal “imagined colonialism as a temporary stage rather than a lasting condition” (707). Césaire was teen assimilasie gekant: “Assimilation is a form of alienation … What the people really wanted was equality with the French” (762). Franse blankes is in owerheidsposte op die Karibiese eilande aangestel terwyl van daardie swart inwoners as werkers na Frankryk gelok is. “Césaire decried this combination of government-sponsored outward migration of young Antillean workers and inward migration of French fonctionnaires as ‘genocide by substitution'” (857).

Voor die 1994-verkiesing in Suid-Afrika is daar skielik op groot skaal “geletterdheidsklasse” vir swartes deur ANC-aktiviste aangebied en het “gemeenskapsbiblioteke” (eintlik verspreidingsentrums vir propagandistiese politieke lektuur) op baie plekke asof uit die niet opgeduik. In Guadeloupe is daar soortgelyke bedrywighede. Geletterdheidsveldtogte word gevoer “to politisize the peasantry” (897). Soos in die geval van arbeidsaktivisme word dit as “revolutionary pedagogy” beskou (929). Kreools en gwoka-musiek (“old black people’s music” – 961) en dans word ter bevordering van swart nasionalisme ingespan. Dit kan die vorm van “drumming parties” aanneem (971). Europese musiek word met “the more ‘authentically African’ strands of Guadeloupean music” vervang (971). “Both children and adults could gain Creole literacy along with political training” (939).

‘n Eie vlag met die afbeelding van ‘n gebalde vuis (ook kenmerkend van die vredesikoon Nelson Mandela) en ‘n trom daarop is geskep. Soos in Suid-Afrika gebeur het, help religieuse instansies om die blanke bewind te ondergrawe. Daar is bv “Catholic groups … spearheading the development of a Guadeloupean version of liberation theology” (983). Daar was “sixty bombings throughout the Antilles and mainland France during the early 1980s” (1033). Die ideaal van sommige radikales is “to not be French” (1117). Maar: “They are unable to articulate a strong case for political independence but still rally behind it as the only existing alternative to ‘being French'” (1117).

In Suid-Afrika het die ANC die swart massa geïndoktrineer om wetsongehoorsaam te wees. Omdat swartes destyds nie die wette gemaak het nie, is hulle aangemoedig om onwettig op te tree. Sedert 1994 gaan baie swartes egter voort om wetteloos te wees. Daar is steeds ‘n sterk neiging om nie vir bv elektrisiteit, water en ander munisipale dienste, asook vir televisie, te betaal nie. In Guadeloupe is die situasie soortgelyk. “This detached relationship to the law is said to lead Guadeloupeans to systematically avoid ‘legalizing’ their lives, prefering to remain on the margins of the legal system. As a result, acts such as squatting, or appropriating land, constructing illegal or unapproved housing, driving without a lisence or car insurance, and … unreported labor and income all become acceptable and normalized forms of behavior. What matters is not abiding by the law, but being able to elude it” (1424). ‘n Inwoner stel dit só: “We interpret them [French laws] in our own way, we instrumentalize them for our own benefit, never having the feeling that they are the product of our sovereignty or our own legislative power” (1424).

Bonilla skryf: “Although its activists often use French labor laws to justify their claims, they also often demand (and receive) rights and benefits that go beyond the presciptions of the French labor code. Thus on the one hand they will demand egalité (equality) with mainland French workers when it is materially beneficial – such as in the case of the thirty-five-hour workweek that was established in France under François Mitterrand [1981-1995]. Yet at other times they will insist that the specificité (particularity) of Guadeloupean workers be recognized through the implementation of local holidays (such as Abolition Day, Carnival Week, and Whitmonday) … Employers frequently fault the union for this selective use of the legal code” (1437). Vir die swartes gaan dit by voorkeur, selfs uitsluitlik, om “the law as long as it serves us” (1447).

Die volgende klink bekend: “During strikes workers also set up roadblocks by placing bins, lumber, rocks, and any thing else they can gather in the middle of the road” (1608). Ook voertuigbuitebande (3621) – soos in Suid-Afrika. Besighede word geplunder. Sake-ondernemings is in die meeste gevalle in die besit van blankes (“grandchildren of slaveholders” – 2194, ook 3527). In 2009 het ‘n staking oor die hoë lewenskoste die eiland 44 dae lank ontwrig. Dit is deur ‘n vakbond gereël maar met politieke motiewe. Hierdie kamerade “sought societal change without seeking state power” (3263).

Soos die gewoonte by sommige kwaadstokers is (bv Martin Luther King in Amerika en Desmond Tutu in Suid-Afrika), is aanvanklik voorgegee dat alles vreedsaam gaan verloop. “The 2009 activists claimed to be acting jantiman – a Creole term that means gently or politely” (3359). Spoedig is verbete eise gestel in die trant van “whether they want it or not” (3379) – soos Cyril Ramaphosa oor die beoogde owerheidsdiefstal van plase gesê het. “When people saw that acting jantiman did not obtain results, they became willing to support other methods of action” (3389).

Die leuse “Guadeloupe, it is ours” is gebruik (3389). “Despite the lack of any explicit racial reference, many whites émigrés from France, local white béké elites, and light-skinned residents of mixed descent felt that the slogan carried a message of racial exclusion and intolerance. They argued that the seemingly unmarked “us” referred exclusively to the Afro- and Indo-Guadeloupean population” (3400). ”’Guadeloupe is ours / Guadeloupe is not theirs’ might seem like an anticolonial, anti-imperial slogan of a colonized ‘us’ versus a colonizing ‘them'” (3410).

In 2009 was Élie Domota die vakbondleier; ‘n “lighter skinned” swarte (3490). “Interestingly, in pictorial representations of Domota during the strike – in newspaper illustrations, cartoons, and Internet memes – his skin was increasingly darkened and his Afro-Caribbean features were accentuated as the strike intensified” (3500). Die stadium van “no more jantiman” is spoedig bereik (3612). Daar is toe oorgegaan tot “looting and arson” (3621). Dan volg tonele soos die volgende om simpatie vir die misdadigers te wek: “heavily armed French troops confronting unarmed local protesters … young people with ski masks throwing rocks through clouds of tear gas” (3631). Tydens die grondwetlike onderhandeling in 1990/94 in Suid-Afrika het die ANC beweer dat hy sy gewelddadigheid eerder opgeskort as afgesweer het maar dit toe in werklikheid vererger. Op ‘n soortgelyke manier is geweld ná die 2009-staking in Guadeloupe “‘suspended’ rather than concluded” (3678).

In 2002 is die eerste “memory walk” gehou. Dan word “slave uprisings, labor strikes, and anticolonial struggles” deur aktiviste in herinnering geroep (2892). Hulle lei belangstellendes op staproetes en wys dan beweerde historiese plekke uit, bv “the trees where slaves were hung” (3146). ‘n Blanke, Victor Schoelcher (1804-1893), het ‘n groot rol in die afskaffing van slawerny in veral die Franse Karibiese gebiede gespeel. Deesdae word sy rol onderbeklemtoon of verswyg en eerder gewag gemaak van wat swart slawe, soos die maroons, gedoen het. “The cult of Schoelcher was tackled head on” (2937).

In Schoelcher se plek “a new series on local heroes emerged … There are few traces of these figures in the archives, but through the work of activists, [politically engaged – 3010] historians, and novelists … these names came to hold a prominent place in the contemporary imagination” (2937). Monumente word vir hulle opgerig en strate na hulle vernoem (2946). Aan nasionalistiese verbeelding word vrye teuels gegee: “One could argue that the importance of collective histories does not lie in their accuracy or even veracity” (2985). Soos ‘n historikus, Raymond Gama, dit stel: “We make facts” (3032). Die doel van hierdie “new forms of historical production” is “to forge new inventive and ‘prophetic’ visions of the past” (2999). Dit is al “postcarding of the past” genoem, “through which ‘memories of oppression, inequality, and struggle are replaced by nostalgia, complicity and celebration'” (2956).

Die geskiedenis wat geskep word, is “not one of victimhood, trauma, and subjugation, but of resistance, perseverance, and bravery” (4216). Om politieke redes word fiktiewe figure in die verlede geskep met die oog op “making new men” (3021) in die hede en vir die toekoms. Die begrip “new man” word aan Ernesto Che Guevara (1928-1967) toegeskryf (4602), maar dit kom ook voor in die geskrifte van Frantz Fanon. “The Antilles experienced a ‘memory boom,’ as narratives of slave resistance were revisited and reshaped to address the concerns of the present” (3733). Dit is soortgelyk aan die ANC se herskrywing en vervalsing van Suid-Afrika se geskiedenis.

Naas Guadeloupe is daar talle ander kolonies wat steeds daarin berus om nie-onafhanklik te wees, omdat dit voordelig vir hulle eerder as vir die koloniale moondheid is. Dit toon dat kolonialisme nie net sleg kan wees nie. Ingevolge kulturele marxisme word kolonialisme egter verdoem omdat slegs blanke lande as koloniale moondhede beskou word. Die primêre kenmerk van die (arbeids)onrus op Guadeloupe is die anti-blanke gesindheid daarvan. Dit kan toegeskryf word aan die Afrika-DNS van die meeste inwoners. Daar word deurlopend gekerm oor bv slawerny, kolonialisme en die beweerde veronregting wat daarmee gepaard gaan terwyl die swartes geen poging aanwend om te erken dat hulle huidige situasie hulle in werklikheid bevoordeel nie. Aan die ander kant is die polities onafhanklike Haïti ‘n land waarop geen swarte, trouens enige mens, trots kan wees nie.

In propaganda en retoriek bestempel die ANC die nie-koloniale, polities onafhanklike Suid-Afrika van 1910 tot 1994 as ‘n spesiale soort kolonie. Dit is moontlik dat die land in baie opsigte beter daaraan toe sou gewees het as daardie einste soort koloniale status behou is; dus as ons nooit “bevryding” ervaar het nie. Dit was en is in deurslaggewende landsbelang dat Jan van Riebeeck en sy “troepe”* in 1652 hier aangekom het. [* “The arrival of Jan Van Riebeeck and his troops in 1652” – Cyril Ramaphosa in sy huldigingstoespraak vir Winnie Madikizela-Mandela op 13 April (Politicsweb 15.04.2018). Nogeens ‘n doelbewuste vervalsing van die geskiedenis deur die ANC.]

Brief: Cor Ehlers antwoord liberaal-marxis Christi van der Westhuizen

Die feminis en liberaal-marxis, Christi van der Westhuizen, het onlangs kritiek op Helen Zille se twiets oor kolonialisme op die linkse webblad Netwerk24 gelewer. Sy meen dat kolonialisme en “liberalisme” (waaronder sy liberalisme sónder ‘n marxistiese sous verstaan) nog altyd “kop in een mus” was. Sy maak ook die afrosentriese stelling: “Die denkfout hier is die gedagte dat Afrika nooit deel van moderniteit kon wees sonder kolonialisme nie.” Hierteenoor verdedig mnr. Cor Ehlers, ‘n voorstander van Afrikanerselfbeskikking, Zille se uitsprake en meen dat daar miljarde “vir post-koloniale Afrika… in die vorm van ontwikkelingshulp veral sedert 1945 deur die Weste ingepomp is en waar daar weinig tekens is van ontwikkeling of omarming van moderniteit”.

Cor Ehlers skryf verder in antwoord op Christi van der Westhuizen:

Hoe lank nog moet Blankes, wat minder as 10% van die bevolking in SA verteenwoordig, inboet om die “ongelykheid” warvan Van der Westhuizen praat uit te skakel? Een van die historiese feite wat dikwels deur linkses soos sy genegeer word is dat milarde rande, ook in die vorm van innovasie, energie en Westerse middele in minder as drie dekades ter wille van ontwikkeling in voormalige swart tuislande ingepomp is, sonder enige noemenswaardige sukses. Dieselfde geld vir postkoloniale Afrika waar miljarde in die vorm van ontwikkelingshulp veral sedert 1945 deur die Weste ingepomp is en waar daar weinig tekens is van ontwikkeling of van omarming van moderniteit.

Helen Zille se gewraakte twiet oor kolonialisme

Van der Westhuizen sê: “In die twiets waarvoor Zille voor stok gekry word, het sy spesifiek meritokrasie genoem as een van die redes waarom Singapoer ten spyte van sy koloniale geskiedenis goed vaar. Sy vat dit toe selfs verder en noem die ‘positiewe aspekte van die koloniale nalatenskap’ as een van die ander redes. Die aspekte wat sy noem, het almal te make met moderniteit, byvoorbeeld vervoer-infrastruktuur en gespesialiseerde mediese versorging. In ‘n onderhoud noem sy intussen ook universiteite.”

Waar mense nie op basis van meriete aangestel word om die leiding te neem in samelewings nie, lei dit dikwels tot middelmatigheid en is daar selde sprake van ontwikkeling in mense se kultuur. Die Afrikaner Broederbond was ‘n toonbeeld hiervan. In post-apartheid SA, net soos in post-koloniale Afrika, lei ‘n gebrek aan meritokrasie veral tot grootskaalse korrupsie en uitbuiting. Die agtergeblewe burgers van sulke lande vind niks baat by nivellering of die uitskakeling van meriete nie. Solank mense nie op grond van ras uitgesluit word nie, is daar niks fout met meriete as basis vir leidinggewing nie.

Van der Westhuizen skryf: “Die denkfout hier is die gedagte dat Afrika nooit deel van moderniteit kon wees sonder kolonialisme nie”

Dit is nie ‘n denkfout nie. Burundi is een van die lande in Afrika waar kolonialisme haas geen invloed gehad het nie omdat dit van kortstondige duur was. Vandag is Burundi en ander lande, soos Papua-Nieu-Guinee in die Verre-Ooste, veel agterliker as enige van die Afrikalande wat wel gekoloniseer is.

En verder: “Dit suggereer ook dat geen elemente van modernisering in Afrika ontstaan het nie”

Gee vir my een voorbeeld van modernisering wat wel in Afrika suid van die Sahara ontstaan het en wat enigsins noemenswaardige invloed op die ontwikkeling van Afrika se mense gehad het.

Ook sê sy: “Dit wil sê, hoewel Zille in haar twiets ook ‘globalisme’ noem as ‘n rede vir Singapoer se sukses, neem sy nie in ag dat mense se natuurlike prosesse van globalisering oor die eeue heen beteken dat geen ontwikkeling net op een plek geïsoleer bly nie. Afrika was van die begin deel van moderniteit.”

Vanaf watter begin? Reeds in die 1300’s het die Portugese d.m.v. handel (nie kolonisering nie) in Wes-Afrika se Kongogebied die wiel aan Swartes bekend gestel. Dit was niks anders as ‘n vorm van globalisering nie. Alhoewel Afrikane in daardie deel van Wes-Afrika die wiel vir bykans ‘n eeu hoofsaaklik vir handels- en militêre doeleindes aangewend het, het hierdie belangrike westerse tegniese skepping binne enkele dekades totaal en al verdwyn nadat die Portugese opgehou het om met Wes-Afrika handel te dryf. Teen die tyd van kolonisering in die 19de eeu (d.w.s. meer as 400 jaar later) was daar geen teken van die wiel meer oor in die gebied nie.

Sy sê ook: Maar deur die geweld van kolonialisme is Afrikane in ‘n onderdanige posisie in die wêreldhiërargie geforseer en daarom smaak net sommige, in plaas van almal, vandag die voordele van modernisering (let wel, nie kolonialisme nie).

Die Romeine het 2000 jaar gelede die Germane dwarsoor die hele Europa met uiterste geweld in ‘n onderdanige posisie geforseer, maar die Germane het relatief snel al die voordele wat die Romeinse besetting met hulle saamgebring het deel gemaak van hul eie kultuur en waardestelsel en daarop voortgebou. Dit was ten spyte van bykans 400 jaar Romeinse oorheersing. Kolonialisme het wat Swartes in SA betref minder as 200 jaar geduur, sou ons apartheid as deel daarvan beskou. Behalwe vir sekere Westerse tegniese skeppinge, wat hoofsaaklik vir statusdoeleindes aangeneem word deur baie Swartes – soos selfone, motors, TV’s, ens. – is daar nie veel deur hulle oorgeneem uit die res van ons Westerse kultuur en waardestelsels nie.

Selfs tydens die stagnasieperiode in die Middeleeue het Europiërs voortgegaan om massiewe strukture soos kerke, katedrale, regeringsgeboue, ens. op te rig. Daarna het die Renaissance gevolg wat daartoe gelei het dat Westerlinge tot vandag toe ligjare voor die res van die wêreld is op vele terreine van tegnologiese ontwikkeling en vaardighede. Ons as Westerlinge skroom nie om te erken dat dit alles te danke is aan die (Grieke) en Romeine wat ons grondgebied meer as 2000 jaar gelede gekoloniseer het nie. Vandag is die Duitsers en ander Europeërs van Germaanse afkoms meer welvarend en innoverend as die Italianers, wat die direkte nasate is van die Romeine. Dit was juis die kolonisering van Europa deur gemelde hoogkulture waaruit moderniteit voortgespruit het.

Noord-Afrikane en volke aan die Europese kant van die Middelandse See, soos die Portugese, is met afgryslike geweld deur die Arabiere (More) eeue gelede ingeforseer tot minderwaardigheid. Nietemin het hulle die Arabiese oorheersing te bowe gekom en vandag erken hulle nie net die slegte goed wat Arabiese kolonialisme vir hulle meegebring het nie, maar ook die voordele daarvan. Ek lees ook selde van die gevolge van Arabiese kolonisasie in Oos-Afrika wat vir eeue lank gegeld het – veel langer as kolonisasie deur Westerse lande in Afrika. Ook in hierdie geval het kolonialisme nie net slegte gevolge vir Oos-Afrika gehad nie.

Puik voorbeelde van hoedat moderniteit aan sommige Swartes in SA verbygaan is oudpresident Mbeki en sy aanhangers soos prof. Pityana – afgetrede rektor van Unisa. Mbeki kan skaars as ‘n slagoffer van kolonialisme of apartheid beskou word, want hy het in Engeland skoolgegaan, daar gestudeer en ‘n groot deel van sy volwasse lewe tot in 1990 daar gewoon. Tydens sy presidentskap het Mbeki geweier om die grondliggende oorsake van die verspreiding van HIV VIGS onder Swartes te erken, synde bepaalde seksuele gedragspatrone. Hy het verkies om binne sy swart tradisionele kultuurraamwerk eksterne lokusse van kontrole te blameer soos armoede, ens. wat natuurlik volgens hom en sy mutual admiration society alles die skuld van kolonialisme en apartheid is. So sterk het hy daarin geglo dat hy ‘n minister van gesondheid aangestel het wat almal in SA probeer oortuig het dat Afrikawortel en beet die siekte kan genees. Mbeki se ontkenning van Westerse mediese (wetenskaplike) bewyse vir die verspreiding van die siekte en sy geloof aan tradisionele Afrika-medisyne het daartoe gelei dat meer as 300 000 Suid-Afrikaners voortydig dood is aan die siekte, want hulle is deur die Mbeki-administrasie weerhou van ARV-medisyne wat in die Weste (kolonialiste) ontwikkel is.

Ten spyte van globalisering is daar ook in SA ‘n duidelike terugkeer na Afrikakultuur en –waardestelsels. Voorbeelde hiervan is besnydenisrituele, kommunale grondgebruik, ens. Ek sien nog nie waar dit tot enige ontwikkeling vir mense in SA lei nie, laat staan nog die skepping van gevorderde tegnologie of die ontwikkeling van tegnologiese vaardighede.

Zuma (en waarskynlik die oorgrote meerderheid Swartes in SA) glo dat korrupsie ‘n westerse begrip is waaraan Swartes in Afrika hulle nie hoef te steur nie. Zuma het self in die openbaar gesê dat dit ‘n westerse begrip is. Ten minste is hy eerlik hieromtrent. Geen wonder die ANC, EFF en hul ondersteuners beskou Mmusi Maimane, met sy uitgesprokenheid teen korrupsie, as ‘n token Black in die DA nie.

Van der Westhuizen meen: Zille is dus feitelik verkeerd. Verstrik in liberalisme se dekontekstualisering en dehistorisering, is sy oënskynlik blind vir die werklike verhouding tussen modernisering en kolonialisme. Die vraag is altyd: Wat is die effek van ‘n argument? In dié geval is dit die regverdiging van kolonialisme, ‘n stelsel wat gepaardgegaan het met grootskaalse, barbaarse slagtings van dermiljoene mense – ‘n holocaust in eie reg – en die vernietiging van unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde en onvervangbare ekologiese stelsels.

Nonsens. Die ware holocaust het gepaard gegaan met die georkestreerde slagting van meer as 6 miljoen Jode deur die Nazi’s in minder as 4 jaar (1941-1945). Ten spyte hiervan het die oorblywende Jode in 1948 die staat Israel in die woestyn gaan ontwikkel wat in minder as vyf dekades uitgegroei het tot ekonomies onafhanklike en een van die mees gevorderde state van die wêreld op tegnologiese vlak.

Selfs na twee eeue se blootstelling aan moderniteit in ‘n geglobaliseerde wêreld kan Swartes in Afrika met al sy natuurlike hulpbronne, goud, minerale, olie, aardgas, ens. nie eers vir hul eie mense sorg nie. Hulle is steeds afhanklik van VN- en ontwikkelde lande se hulp en bystand net om te kan oorleef. SA is na 23 jaar van swart meerderheidsregering vinnig oppad na dieselfde afhanklikheid van die internasionale gemeenskap.

Ek is nie bewus van enige ontwikkeling van enige aard wat die “unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde” van Afrikane teweeg gebring het nie. In ruil vir hul “onvervangbare ekologiese stelsels” is hulle aan die lot van natuurelemente soos ernstige droogtes, weerlig, storms, ens. oorgelaat wat histories tot die dood van miljoene mense gelei het omdat hulle nie oor die tegnologiese vlak van ontwikkeling van Westerse lande (koloniseerders) beskik het nie. Hongersnood tydens die mfecane kan o.a. toegeskryf word aan langdurige periodes van droogte wat die tydperk (1815-1835) voorafgegaan het en wat tot die dood van honderdduisende mense binne enkele jare in suidelike Afrika gelei het. Hulle unieke filosofiese en estetiese wêreldbeelde en onvervangbare ekologiese stelsels het hulle nie gered nie, want ten grondslag daarvan lê ‘n bestaansekonomie wat hoegenaamd nie produksie-georienteerd is nie en wat dus nie voorsiening maak vir sulke natuurrampe nie.

Dekades nadat Afrika gedekoloniseer is sterf daar jaarliks tienduisende mense wat juis deels toegeskryf kan word aan hul sogenaamde onvervangbare ekologiese stelsels en wat deur die eeue niks anders as o.a. oorbeweiding deur sulke mense se vee insluit nie. Die gevolge hiervan was voortdurende etniese imperialisme op basis van “survival of the fittest” wat tot grootskaalse menseslagtings gelei het ten einde beheer oor grondgebied en waterbronne te verkry – so kenmerkend van die massamigrasies van Swartes vanuit die Groot Meregebied tussen 400 en 1600 nC. Dit was lank voor kolonialisme. Dieselfde geld vandag in groot dele van ‘n gedekoloniseerde Afrika waar sulke tradisionele praktyke aan die orde van die dag is.

Ons sien hoedat Swartes se veekuddes dikwels tot vandag toe in SA, selfs na 200 jaar van kolonisasie en ten spyte van globalisering, gekenmerk word deur swak genetika en ondervoeding. Dit is omdat vee se waarde nie in terme van swartes se kultuur opgesluit lê in die gehalte van die diere nie, maar in die getalle wat die eienaar besit. Terselfdertyd het beeste steeds lobola-waarde en word dit veral tydens tradisionele rituele soos by troues en begrafnisse geslag. In ‘n geglobaliseerde handelswêreld lei sulke waardes wat betref die besit van vee tot armoede en verval, want daar kan nie op grond van die gehalte van die diere en hul vleis- of melkproduksiewaarde meegeding word nie.

Dekades na die dekolonisasie van Sentraal-Afrika het militante Tutsi’s meer as 800 000 Hutu’s en gematigde Tutsi’s binne 3 maande uitgemoor in 1993. Hierdie etniese slagtings duur intussen voort dwarsoor post-koloniale Afrika. Wat het dit met kolonialisme te make? Dit is lankal wetenskaplik bewys dat dit juis sulke etniese konflikte is wat daartoe gelei het dat Bantoetaalsprekendes die Groot Meregebied van Afrika veral na 400 nC verlaat en suidwaarts gemigreer het tot in suidelike Afrika. Onderweg daarheen en in SA self het hulle net sulke menseslagtings gepleeg, o.a. teen die ware first nations van SA, naamlik die Khoi en San wat tot ‘n totaal ander rassegroep behoort as Bantoetaalsprekers. Hierdie plundering en menseslagtings deur Swartes het voortgeduur tot en met die mfecane (1815-1835) wat deur die koms van Voortrekkers in 1836 tot halt geroep is. Sedertdien is per kapita (van SA se bevolking) meer Wittes as Swartes deur Swartes uitgemoor, terwyl net in die afgelope twee dekades nagenoeg 500 000 mense van alle rasse (meer as 70 000 hiervan is Wittes) in post-apartheid SA deur Swartes uitgemoor is. Wat deesdae as Xenofobiese geweld beskryf word, is niks anders as etniese moorde nie. Die groot etniese slagting lê waarskynlik nog voor vir SA – count my words.

Toe Blankes (Afrikanerpioniers) vir die eerste keer in 1836 in noemenswaardige getalle met Swartes in die binneland van Suid-Afrika in aanraking gekom het, was dit juis a.g.v. die voorafgaande mfecane (1815-1835) dat meer as ‘n miljoen Swartes en Bruines deur tiranne soos Shaka en Dingane van die Zoeloes, Mzilikazi van die Matabeles, Mantathisi van die Tlokwas en Jan Bloem en die Bergenaars van die Khoi voortydig dood is. Toe was daar nog geen sprake van kolonisering nie. Die linkse prof. Cobbing van Rhodes (waarskynlik in opdrag van die ANC) het in die 1990’s gepoog om die mefcane tot ‘n mite te probeer verklaar, maar danksy gerespekteerde antropoloë van dwarsoor die wêreld insluitend die anti-apartheidsaktivis Omer-Cooper, is Cobbing se drogredenasies ontbloot. Selfs die linkse prof. Delius van Wits ontken nie die mfecane of die totale verwoesting en menseslagtings waartoe dit gelei het nie (sien dokument aangeheg). Dit is alles gebeure wat in SA afgespeel het voordat Swartes se tradisionele grondgebied deur Westerlinge (Blankes) gekoloniseer is. Vreemd genoeg erken die Basotho’s van Lesotho openlik in hul staatsbronne dat hulle as ‘n koninkryk in die Malutiberge tot stand gekom het na aanleiding van veral die mfecane.

Sy skryf voorts: “Dit is hier waar die blindheid ‘n rassedimensie aanneem. Die ramp wat kolonialisme was, is destyds geregverdig deur rassisme. Zille se aanmerkings suggereer dat Afrika van nature primitief, agterlik en intellektueel minderwaardig is, ‘n situasie wat net deur kolonialisme gewysig kon word.”

Dit is nie hoe ek Zille verstaan nie. Ek lees nêrens dat Zille beweer of suggereer dat Afrika as kontinent primitief, agterlik of intellektueel minderwaarðig is nie. Hoe kan ‘n stuk aarde (kontinent) in elkgeval oor sulke eienskappe beskik? Ek lees ook nêrens dat Zille meld dat die situasie “net deur kolonialisme”gewysig kon word nie. Ek lees en begryp wel dat Zille aanvoer dat kolonialisme nie net slegte goed vir SA meegebring het nie.

Vd Westhuizen verval in dieselfde redenasie waarvan die oorgrote meerderheid Bantoetaalsprekende swartes in Afrika deel is, naamlik ‘n geloof in eksterne lokus van kontrole. Alles en almal kry die skuld vir die agterstand waarin Swartes hulleself bevind, behalwe die mense self. Totdat Swartes nie soos Westerlinge en ander beskawings persoonlike (individuele) verantwoordelikheid deel maak van hul eie kultuur en waardestelsel nie, en nie aanspreeklikheid aanvaar vir hul eie doen en late nie, sal hulle aanhou om alles en almal die skuld te gee vir hul agtergeblewenheid. Implisiet (dit is Vd Westhuizen se afleiding en dit pas miljoene Swartes se kultuur waarvolgens mense se lot uitgelewer is aan eksterne lokusse van kontrole) “is die mense wat met Afrika geassosieer word – swart mense – dus ook van nature agterlik en minderwaardig, in teenstelling met die kolonialiste, wat wit was.” Dit is presies hoe linkses mense se woorde verdraai om rassisme te probeer bewys. Mense in hul genetiese manifestasie, ongeag van welke ras ookal, is nie van nature agterlik of minderwaardig nie – of ten minste is dit nog nooit wetenskaplik bewys nie. Ek twyfel sterk of Zille haar enigsins aan hierdie tipe van rassisme skuldig maak. Sekere kulture of volke het wel ‘n empiries bewysbare agterstand wat betref tegniese skeppinge en tegnologiese vaardighede. Saam met die ontwikkeling van Westerse tegnologie en tegnologiese vaardighede het daar ook nuwe waardes en norme ontwikkel wat daartoe lei dat sulke kultuureienskappe in stand gehou en verder ontwikkel word.

Kolonialisme het spesifiek in SA se geval na alle waarskynlikheid meer bygedrae tot die ontwikkeling van die land as wat dit tot die uitwissing van miljoene mense gelei het, soos wat Vd Westhuizen in haar artikel suggereer en probeer veralgemeen. Sonder kolonialisme sou daar teen hierdie tyd waarskynlik miljoene meer mense in SA omgekom het as wat reeds die geval is. Dit is nie net omdat kolonialisme ‘n milieu geskep het waarin Swartes in SA die afgelope 200 jaar soos konyne kon aanteel nie, maar ook omdat baie meer mense van alle rasse deur Swartes op wreedaardige wyse om die lewe gebring sou gewees het – soos wat bewys word sedert hulle in 1994 politieke beheer oor die land geneem het. Begrippe soos demokrasie, wet en orde en ‘n regstaat is alles Westerse (koloniale) konsepte wat nie bestaan in tradisionele Afrikakultuur nie. Ons Germaanse voorouers het dit reeds 2000 jaar gelede by die Romeine (en voor dit by die Grieke) oorgeneem en deel gemaak van ons eie kultuur. Ons hoef net te gaan kyk hoe sake gestaan het kort voor kolonialisme onder tradisionele gesagstrukture van mense soos Shaka, Dingane, Mzilikazi, ens.

Behalwe vir tegniese skeppinge en tegnologiese vaardighede kan geen ander faset van menslike kultuur empiries bewys word as meerderwaardig of minderwaardig nie. Sonder kolonialisme sou Westerse skeppinge en vaardighede, wat bewysbaar beter is as dit wat Afrikane self opgelewer het, nie in SA tot die mate bestaan het wat lankal reeds die geval is nie. Daar sou ook nie sprake gewees het van tegnologiese ontwikkeling tot op die vlak wat SA in 1994 geken het en wat toe op ‘n skinkbord aan Swartes se politieke beheer oorgegee is nie. Hieroor het ek werklik geen twyfel nie.

Van der Westhuizen val terug op die idee van “stereotipes”: “Dit is niks minder as ‘n opgewarmde stel koloniale stereotipes wat Zille aan ons aanbied asof dit neutvars is. Nostalgiese wit revisionisme is die term daarvoor.”

Linkses is lief daarvoor om sulke drogredenasies name te gee en dit dan as evangelie te verkondig aan hul eie mutual admiration societies.

Sy vervolg dan: “Wat wel vars in Suid-Afrikaanse liberalisme is, is Maimane se aandrang, soos verwoord in S’thembiso Msomi se biografie oor hom, dat ‘As jy nie sien dat ek swart is nie, sien jy my nie.’ Soortgelyk vernuwend was die DA se steun vir die Wysigingswetsontwerp op Gelyke Indiensneming in 2013 in die parlement, onder leiding van Lindiwe Mazibuko. Soos een naamlose swart DA-leier destyds aan die media gesê het: ‘Daar is nie ‘n manier waarop jy ‘n probleem wat deur ras veroorsaak is, kan oplos sonder verwysing na ras nie.’ Mazibuko en haar koukus is in die bek geruk en sy is uiteindelik heeltemal uitgeskuif.”

Ag tog, hoe politiek korrek kan een mens nie wees nie – en dít onder die vaandel van akademiese insig. Gelukkig sien al hoe meer Westerlinge dat slegs Wittes rassiste kan wees in die oë van baie Swartes (en volgens ‘n beperkte groepie linkse Wittes); omgekeerde rassisme bestaan volgens laasgenoemde groepe nie. Nog so ‘n drogredenasie onder linkses.

Christi van der Westhuizen sluit af deur te sê: “Die DA staan voor ‘n waterskeidingsoomblik. Die opkomende geslag swart leiers breek met die liberale ontkenning van die geskiedenis en die effek van ras. Mense soos Maimane en Mazibuko opper die moontlikheid – weliswaar nog in embrio-vorm – van ‘n nuwe soort Afrika-liberalisme wat nie ras-blind is nie, wat eerlik oor kolonialisme is, en miskien selfs die gevolge van rassisme en kolonialisme op daadwerklike wyse kan aanpak. Gegewe Suid-Afrika se geskiedenis en die huidige werklikheid van ras-gebaseerde ongelykheid, moet Zille besluit of sy een van die struikelblokke wil wees wat die DA en uiteindelik die politieke moontlikheid van ‘n nuwe liberalisme in Suid-Afrika pootjie.”

Nêrens elders in die wêreld word Regstellende Aksie en Ekonomiese Bemagtiging deur ‘n meerderheid op ‘n minderheid afgeforseer nie, en dan nog so toenemend intensief ook soos in SA nie; laat staan nog deur ‘n oorweldigende meerderheid op so ‘n klein minderheid.

As dit inderdaad Maimane en Mazibuko se ideale is, voorspel ek dat sulke Afrika-liberalisme net so ‘n stil dood sal sterf soos Mbeki se Afrika-Renaissance. Renaissance beteken HER-lewing. Binne die konteks van Swartes in Afrika suid van die Sahara is daar niks wat kan herleef nie, want daar het nog nooit in hul beskawing enige noemenswaardige vlak van “ontwikkeling” bestaan nie. What culture is there in a clay jug?

Zille kruip láág, maar nie laag genoeg vir swart joernaliste

Die voormalige leidster van die DA, Helen Zille, het vanoggend om 11:00 weereens om verskoning gevra vir haar gewraakte twiets oor die positiewe aspekte van kolonialisme. Sy en die huidige leier van die party, asook haar eertydse protégé, Mmusi Maimane, het by ‘n perskonferensie verskyn waartydens sy ‘n voorbereide verskoning voorgelê het.

Zille het gesê:

“Ná ‘n tyd van debat en besinning, erken ek die aanstoot wat my twiet op 16 Maart 2017 aangaande die erfenis van kolonialisme veroorsaak het. Ek vra daarom onvoorwaardelik om verskoning aan die Suid-Afrikaanse publiek wat aanstoot geneem het weens dié twiet en my daaropvolgende verduideliking daarvan.”

Agterna is slegs vyf vrae toegelaat. ‘n Swart joernalis van Enca, Thulasizwe Simelane,  het gesê dat “kolonialisme tot apartheid gelei het, wat die dood van ontelbare (countless) swartmense veroorsaak het”. Hy het apartheid ook met nazisme vergelyk en Zille kwalik geneem dat sy nie met die gelykstelling van apartheid en nazisme saamstem nie.

‘n Gesette swart joernaliste van City Press het ook ‘n aggressiewe houding teenoor Zille ingeneem.

Volgens ‘n interne partybyeenkoms wat bereik is, gaan sy geen pos meer in enige besluitnemingsliggaam van die DA beklee nie, waaronder die federale uitvoerende komitee, die federale raad en die provinsiale raad. Sy sal egter as premier van die Wes-Kaap aanbly totdat haar termyn oor 18 maande verstryk. Enige kommunikasie wat sy namens die provinsie onderneem – en waartoe sy beperk sal wees – sal onderhewig wees aan goedkeuring deur die party.

Verder sal sy as lid van die DA aanbly.

Dr. Dan Roodt van PRAAG het in sy kommentaar vanoggend droogweg opgemerk:

“Tagtig persent van blankes stem vir die DA, maar slegs ses persent van swartes. Om ‘n aantal swart twittereerders ter wille te wees, wat heel moontlik nie eens vir die DA stem nie, het die party die tagtig pesent vervreem.”

Tony Leon raai Zille aan om te bedank

Die voormalige DA-leier, Tony Leon het die Wes-Kaapse premier, Helen Zille aangeraai om te bedank.

Zille het tot môre tyd om redes aan die DA te verskaf waarom sy nie uit die party geskors moet word hangende die uitkoms van haar tugverhoor nie.

Zille word aangekla omdat sy kolonialisme verdedig het. Leon sê hy sou Zille aanraai om te luister na die leierskap van haar party.

Die wit Suid-Afrikaanse opposisie-leier is Saterdag geskors ná twiets waarin sy gesê het dat kolonialisme positiewe resultate gehad het.

Zille, sê die DA-leier, Mmusi Maimane, was te haastig toe hy aangekondig het dat haar skorsing onmiddellik sou wees omdat Maimane die party se grondwet misverstaan ​​het. Die DA het Zille bedien met ‘n kennisgewing van voorneme om haar lidmaatskap op te skort, na aanleiding van haar twiets.

Die premier het ook ontken dat sy spesiale behandeling ontvang het bó ‘n swart DA-LP Mbali Ntuli. Beide staar klagte in die gesig oor hul kommentaar op sosiale media. Sommige beweer dat Mbali binne dae van haar oortreding aangekla is, terwyl die party te lank met Zille se saak gevat het.

Die ANC in die Wes-Kaap het gevra dat Zille, onmiddellik bedank as provinsiale leier en as premier. Die ANC se waarnemende voorsitter in die Wes-Kaap, Khaya Magaxa sê Zille het die provinsie en sy mense in die verleentheid gestel deur haar voortdurende aanvalle op bruin en swart mense.

Hy sê haar uitlatings oor kolonialisme het nie net die DA nie, maar ook die gemeenskap in twee geskeur. Zille het intussen oor haar hangende skorsing gesê sy wil die kans gegun word om haar saak te stel.

Die DA-leier, Mmusi Maimane, het klaarblyklik voortydig aangekondig dat Zille uit alle partybedrywighede geskors word, hangende haar tugverhoor. Die party se federale raad het haar tot môre tyd gegee om voorleggings te maak oor waarom sy nie geskors moet word nie.

Zille probeer intussen haar twiet verdedig. Sy sê nou dat sy “nooit kolonialisme verdedig of geregverdig het nie” en dit nou ten sterkste veroordeel. “Ek het altyd gesê dat kolonialisme absoluut diabolies was,” het sy gesê.

Sy het onvoorwaardelik om verskoning gevra op sosiale media maar bygevoeg: “In my verskoning gaan ek nie skuld erken aan oortredings wat ek nie glo ek het gepleeg nie.”

Zille het in Maart gesê dat die koloniale erfenis nie net negatief was nie, met verwysing na “ons onafhanklike regbank, vervoerinfrastruktuur, waterstelsel, ens.”.

Die swart lede in die DA wil van sy wit leier ontslae raak omdat hulle haar as primêr verteenwoordigend van Suid-Afrika se wit liberale minderheid beskou. Sy sê self daar was ‘n sterk poging binne in die DA om van haar ontslae te raak sonder ‘n verhoor. Zille sê sy dring daarop aan om aangekla te word en deur ‘n behoorlike verhoorproses te gaan.

Die voormalige joernalis en anti-apartheid-aktivis wat gewapende ANC-terroriste in haar huis laat skuil het, Zille, is besig om te ontdek dat sy nie liberaal en links genoeg is om die party te lei nie.

Zille is van Joodse afkoms en is in Johannesburg gebore nadat haar ouers van Duitsland na die Tweede Wêreldoorlog na Suid-Afrika verhuis het.

Leon Lemmer: Is die kulturele verskille tussen wit en swart mense oorbrugbaar?

Attie van Niekerk was ‘n sendeling en kom uit ‘n sendelingfamilie. Sy pa was ‘n dosent aan die Stofberg-gedenkskool, waar predikante vir die NG Kerk in Afrika sedert 1908 by Vereeniging opgelei is. Hierdie opleiding is van 1960 af by die Universiteit van die Noorde (tans Limpopo) voortgesit, met Attie van Niekerk as dosent en mettertyd as die hoof daarvan. Hy ken swartes en het groot begrip vir hulle. Daar is seker min mense wat beter toegerus is om die moontlike raakpunte tussen wit en swart mense maar ook die bodemlose kulturele verskuiwingslyn (“fault line”) uit te wys.

Sáám in Afrika

Op die vooraand van die nuwe Suid-Afrika is die volgende boek van Van Niekerk gepubliseer, Sáám in Afrika (Kaapstad: Tafelberg, 1992, 119p). Aan die begin van die eerste hoofstuk staan: “Die Weste met sy woelige, amper woedende, aktivisme, sy energie, sy begeerte om alles te ondersoek, te beheers, te verander en te vernuwe, is in wese vreemd aan Afrika se tradisionele verlange om die harmonie en ewewig van dinge te handhaaf … Westerse leiers se geduld en gewete raak ‘opgebruik’ deur al die beskuldigings teen en eise aan hulle, terwyl die een projek in Afrika na die ander hom te pletter loop teen korrupsie, apatie, ‘n onbeteuelde bevolkingsaanwas en natuurrampe” (p 5).

Dit is eintlik ‘n koloniale blik: Die blankes wat as bouers iets tot stand bring en die swartes vir wie jare en dekades maar sonder daadwerklike ontwikkeling verby kan gaan. Sedertdien het verandering wel plaasgevind deurdat koloniale of blanke bewinde omvergewerp en dinge al hoe meer na die wense van swartes geskik is. Die fundamentele kulturele verskille tussen wittes en swartes het egter bly voortbestaan. “Dit is die werklikheid dat daar in Suid-Afrika twee wêrelde, twee geesteswêrelde, is en dat ons nog geen oplossing het vir die vraag hoe hulle binne dieselfde ruimte geakkommodeer moet word nie” (6). Van Niekerk erken dat “die werklikheid van verskil” onontwykbaar is (6). “Ons is nie dieselfde nie … Ons uitdaging is … om ‘n verhouding te vind met die ander” (7). Ek dink dat dit wel die gesindheid was toe die blankes nog in beheer was. Sedert die swartes die politieke mag in 1994 bekom het, maak hulle by voorkeur soos hulle wil, sonder om blanke belange in ag te neem; selfs om sonder skroom blankes doelbewus te benadeel.

Van Niekerk soek “‘n basis vir saambestaan” (8) en ek betwyfel nie sy eerlikheid nie. Realisties vra hy die vraag: “Het swart mense self nie ook ‘n aandeel aan hul haglike omstandighede nie?” (15). Armoede is ‘n groot probleem in Afrika. “Net een deel van die oorsaak – die blankes se aandeel – word ernstig opgeneem. So word die swart gemeenskap aangemoedig om die blankes vir alles die skuld te gee” (17). Van Niekerk “besef dat baie linkses nie veel van swart werklikhede weet nie en, erger nog, nie werklik daarin belang stel nie” (15). “Hoe verder mense van Afrika af is, hoe meer links – maklike, selfgenoegsame links – is hulle dikwels; hoe nader sulke mense dan aan Afrika kom, hoe meer regs word hulle” (84). Dit is waarskynlik steeds die geval ten spyte van die oorverligte front wat die meerderheid plaaslike blankes deesdae voorhou.

Geboortebeperking is ‘n taboe onderwerp in die nuwe Suid-Afrika. Maar wat is die tradisionele Afrika-denke daaroor? “Hoe slegter dit gaan – hoe meer honger en siekte en geweld daar is – hoe belangriker is dit om nuwe lewe te skep” (15-16). “Hoe meer kinders daar is hoe beter is die kans dat daar onder hulle ‘n goeie een sal wees” (55). “Hoekom verwoes swart mense hul eie goed, hul biersale, hul skole?” (39). “Vernietigingswellus” vind aansluiting “by oeroue tradisionele denkpatrone … vernietiging [is] eintlik ‘n voorvereiste vir nuwe lewe” (39). Byvoorbeeld, internasionale sankies is destyds bepleit “wat Suid-Afrika se ekonomie tot in die grond boor, met die verwagting dat ‘n heerlike nuwe toekoms uit die gevolglike armoede en werkloosheid sal opstaan” (40). Waarom word op blankes se plase, ens, beslag gelê? Tradisioneel glo/aanvaar swartes “‘n mens se besittings is tot beskikking van ander” (50).

Daar is ‘n grondliggende verskil in denkwyse. “Die empiriese, waarneembare werklikheid is vir my [‘n blanke] deurslaggewend, maar vir hom [‘n swarte] nie” (25). Vir swartes is aanpassing by ontwikkel tradisioneel problematies. “Mense sal selfs ‘n duur stoof koop, die brandhout daarin bêre en nog op die grond vuurmaak” (107). Van Niekerk lê heelwat klem op die rol wat “bose geeste en towery” steeds in die swart gemeenskap speel (14). ‘n Swart vrou het die groot boom wat oor haar huis was, afgekap. “Sy sê sy het die boom se skadu geniet, maar die boom het die wind laat waai en sy was bang haar huis sou ‘wegvlieg'” (109). “Mense is bang om bome te plant, want hulle glo: hoe langer die boom se skaduwee word hoe korter word jou lewe” (15).

Toe Van Niekerk ‘n sendeling was, het sy vrou die vroue in die gemeente geleer om naaldwerk te doen. Die produkte is verkoop en elkeen het geld ontvang ooreenkomstig haar produksie. Op ‘n dag sê “die vrou wat gewoonlik die minste kry, ons moet die inkomste gelykop verdeel tussen almal … Almal stem saam dat hulle gelykop deel – selfs die vrou wat sowat vyf maal meer kry as die swakste een. Is dit nodig om te sê dat die hele projek kort daarna doodgeloop het?” (54). “Die mag van die groep is oorweldigend in die swart gemeenskap. Die individu dreig om te verdwyn in die groep” (29). Maar hierdie ingesteldheid word misbruik as ‘n meganisme om alle individue van blaam te onthef as groepsgewys verkeerd gedoen is (kyk hier onder).

Kan waarde geheg word aan FW de Klerk se raad dat blankes moet vasklou aan hulle beweerde grondwetlike regte? Swartes “voel nie gebind deur hulle eie besluite nie” (28; ook 39). “Op ‘n manier is die ‘ek’ wat nou een ding sê, nie die ‘ek’ wat netnou ‘n ander storie praat nie” (34). As dosent het Van Niekerk ervaar dat swart studente, dus van die ontwikkeldste mense in daardie gemeenskap, “persoonlike verantwoordelikheid, die oortuigingskrag van empiriese bewyse en die interpretasie van gebeure volgens natuurlike oorsaak en gevolg heeltemal in die wind … slaan … dan is die moontlikhede vir ontwikkeling in Afrika op Westerse patroon maar klein. Anders gestel: die Westerse kultuur is nie die oplossing vir Afrika se probleme nie” (17).

In verligte geledere word oorywerig op die ooreenkomste by mense gewys; ons is mos almal mense, almal se bloed is rooi, ens. Van Niekerk toon aan dat daar daadwerklike kultuurverskille tussen wit en swart mense is; dat hierdie twee groepe verskillende maniere van dink en doen het. In die nuwe Suid-Afrika mag ‘n mens nie meer beweer dat een rasgroep beter as ‘n ander is nie. Kohler Barnard mag haar selfs nie in enige opsig positief oor PW Botha uitlaat nie. Insgelyks mag Helen Zille nie die voor die hand liggende waarheid verkondig dat daar soms ook iets goeds in kolonialisme (bv die skepping van infrastruktuur) was nie. Rassesegregasie, bv apartheid, was ongetwyfeld in sommige opsigte goed. Wat in Suid-Afrika gesê mag word, word egter toenemend deur die meerderheid mense, die swartes, bepaal. Daarom mag blankes nie beweer dat hulle ras in sy geheel of in sekere opsigte beter as ander rasse is nie. Dit is ‘n sprekende voorbeeld van die tirannie van die meerderheid.

Anderkant die reënboog

Kort na Suid-Afrika se “bevryding” is nog ‘n boek van Van Niekerk gepubliseer, Anderkant die reënboog (Kaapstad: Tafelberg, 1996, 137p). Die outeur was toe verbonde aan NOVA (Navorsing vir die Opheffing en Voorkoming van Armoede). Aan die begin van hoofstuk 1 skryf hy: “Omdat die erkenning van kultureel-etniese verskille in die verlede dikwels met die vloekwoord rassisme vereenselwig is, is hierdie verskille óf geromantiseer óf angstig onder die mat gevee … Die uitdaging is om patrone vir saambestaan te vind” (p 2). Daar is “diepgaande kulturele verskille wat oorbrug moet word” (23).

Die fundamentele verskil in die wêreld- en lewensbeskouing van blankes en swartes word soos volg verwoord. “Die dominante geestes[s]troming die afgelope eeue in die Weste was die geloof in vooruitgang; die gedagte dat die mens met sy rede beheer oor die natuurlike wetmatighede van die kosmos kan verkry en dat hy daardeur ‘n beter wêreld kan bou. Sy tydsbegrip is lineêr, ‘n reguit lyn vorentoe, opwaarts: ‘n pyl. Vir Afrika is die beeld die sirkel, wat spreek van die hunkering om binne een groot kosmiese orde tuis te wees, om alle teenstrydighede daarbinne te versoen – nie om dit te beheer nie. Sy ritme is die sirkelgang van die seisoene, sy sterkste gewaarwording wat Es’kia Mphahlele noem ‘the interconnectedness of all things’ – ‘n naatlose geheel van verlede, hede en toekoms, van die lewendes en die dooies” (3); en ook die ongeborenes (103).

“Teenstrydige benaderings word almal ‘n plek gegun, dikwels sonder enige sigbare moeite” (35). “Die sirkel impliseer dat teenstellings gehandhaaf en aanvaar word; dat dit wat was, weer sal wees; dat daar balans en eenheid en harmonie moet wees – eerder as beheer en vooruitgang … Die doel is om te behoort, nie om vooruit te gaan nie” (115). “In Afrika kry die aarde ‘n mitiese gestalte waarin die mens sentraal staan en die Westerse tegnologie dikwels verwerp word” (13). In ten minste sekere opsigte kan die verskil gereduseer word tot rasionaliteit teenoor irrasionaliteit. Maar selfs dit mag eintlik nie gesê word nie. Simon Barber verstaan waarom Afrika as besprekingsonderwerp liefs vermy word. Dit is ‘n geval van “without straying into a continent about which it is impossible to argue rationally en not risk charges of racism” (137). Dink bv aan Helen Zille se standpunt dat (blanke) kolonialisme nie net sleg was nie.

“Afrika se gerigtheid op die verlede, die afwesigheid van ‘n toekomsvisie en die gevolglike gebrekkige toekomsbeplanning, die houding dat tyd nie gemors kan word nie omdat tyd eintlik net bestaan as iets gebeur, is reeds dekades gelede … beskryf. Hierdie gerigtheid op die verlede [bv slawerny, kolonialisme, imperialisme, rassediskriminasie, apartheid] waarin Afrika vasgevang is, word dikwels as een van die redes genoem waarom ontwikkeling in Afrika nie slaag nie. Daarteenoor beroem die Weste hom op sy toekomsgerigtheid en beplanning” (42). “Dit is die gees van die moderne Weste. Begrip van die natuurlike orde moet lei tot beheer oor die natuur – ook beheer oor ons menslike natuur [bv voortplanting] – en dit moet vooruitgang meebring” (58). “Beheer en vooruitgang is nie die dryfvere van die Afrikabeskawing nie” (59).

In verset teen kolonialisme en blanke invloed strewe swartes “na die herstel van ‘n eie Afrika-identiteit … na kulturele bevryding, wat op sy beurt inhoud aan politieke bevryding moet gee” (4). “Selfs die ekonomiese ellende van Afrika word volgens hierdie denkpatroon toegeskryf aan die kulturele oorheersing deur die Weste. Uganda se president, Yoweri Museveni, sê in Time van 7 September 1992 dat Afrika weer sy selfrespek moet herwin deur terug te keer na die jaar 1500, toe die Europeërs Afrika binnegekom en sy kultuur en totale sosiale struktuur ontwrig het. Ons moet weer die drade gaan optel by die jaar 1500, sê Museveni, ‘where we left off building an economy integrated in itself, able to produce its own food, its own tools, its own weapons'” (6). Hy noem nie waar die luukse motors en vliegtuie en selfone vandaan sou kom waaraan swart politici so geheg geraak het nie. Jaco Zuma sluit aan by Museveni deur te beweer dat al Suid-Afrika se probleme in 1652 met die aankoms van Jan van Riebeeck en sy blanke geselskap begin het. Sodanige benadering kan die sleutel tot die agterlikheid van Afrika bied. Die redenasie is soortgelyk aan dié in islamitiese lande wat insgelyks deur agterlikheid gekenmerk word omdat hulle ingevolge hulle godsdienstige oortuigings terughunker na die 7de eeu toe hulle profeet, Mohammed (570-632), gelewe het.

Van Niekerk noem sommige van dieselfde absurditeite as in sy vorige boek. “In die apartheidstryd van die tagtigerjare was daar ‘n sterk neiging om te glo: om te bou, moet ek eers afbreek; met die afbrand van skole en poskantore, stakings en sanksies wat die bestaande ekonomie vernietig, bou ons die nuwe deur die oue uit te wis” (9) … “die slegte bring die goeie, die slegste bring die beste, probleme [uitdagings?] skep oplossings, vernietiging dwing vernuwing af” (10). Die Bybel word vir hierdie doel misbruik. Ngugi wa Thoing’o beskou in sy boek, A grain of wheat (1967), die apostel Paulus se “stelling oor Christus – dat die korringkorrel moet sterf om vrug te dra – as inspirasie vir die Mau-Mau-opstande [1952-1960] teen Britse kolonialisme” (118) in Kenia.

“In sy boek oor ‘n denkbeeldige land onder ‘n swart regering [A hot country, 1983] beskryf Shiva Naipaul [1945-1985, ‘n etniese Indiër] die stelselmatige vernietiging van alles wat die Westerse koloniale mag agtergelaat het. Die swart leiers gaan hulle mense voor in die vernietiging, omdat hulle begryp wat die mense ten diepste wil hê: hulle wil hulle eie identiteit, waarvan hulle beroof is, terughê” (20). Maar die slaggate in paaie word meer en kom nie vanself reg nie en afgebrande huise en skole rig hulleself nie weer op nie.

Beskikbare studiebeursgeld moet volgens tradisionele Afrika-redenasie nie volgens finansiële behoefte toegeken word nie, maar gelykop verdeel word. “As lid van ‘n groep is ek geregtig op alles, my individuele verantwoordelikheid verdwyn. Die staat of die kerk of die gemeenskap moet sorg – soos die stamhoof van ouds moes sorg toe hý die oppergesag was” (11). “Die tradisionele Afrikasiening laat hom geld waar swart gemeenskappe op [huise en] dienste soos water en elektrisiteit aanspraak maak en dan verwag dat die staat dit moet verskaf – selfs al betaal hulle nie daarvoor nie. Hierdie siening word dwarsoor Afrika gepropageer” (28). Die solidariteit van die groep word bo die vryheid van die individu gestel. Dit gaan “om eenheid te soek en kontinuïteit te handhaaf eerder as vernuwing, om op instink en gevoel te vertrou eerder as op redelike [bedoelende: rasionele] denke” (12).

“Hier word individualiteit in ‘n mistieke eenwording opgehef” (14). Dit het in die “bevrydingstryd” tot uitdrukking gekom in groepe wat saam vandalisme en sabotasie pleeg en terrorisme bedryf het; groepe wat “doelbewus sáám optree om persoonlike aanspreeklikheid te voorkom … sodat ‘niemand’ dit gedoen het nie” (27). Byvoorbeeld, ‘n swarte vertel: “As iemand weens ouderdom of siekte ‘n te groot las word vir die stam, het ons hom voor die beeskraal gaan sit. Dan gaan almal saam en jaag die trop beeste oor hom; dan het niemand dit gedoen nie” (27).

Ubuntu beteken “die eienskap van menswees, menslikheid … medemenslikheid … Dat hierdie eienskap van Afrika in een asem met die verskriklikste wreedheid teenoor die ewemens genoem moet word, is ‘n paradoks wat die Westerling maar vir lief moet neem en waardeur ‘n alte romantiese siening van die Afrikamens getemper moet word” (14). Byvoorbeeld, wat is onderliggend aan ‘n halssnoermoord? “As hy net doodgemaak word, kan sy gees voortgaan om kwaad te doen. Verbranding vernietig sowel gees as liggaam” (24). Daar is dubbele standaarde: “As swart mense in Afrika ‘n halwe – of ‘n hele, maak dit saak? – miljoen ander swart mense doodmaak, is daar bitter min reaksie uit Afrika self of uit die buiteland. Wanneer wit en swart mekaar doodmaak, is daar ‘n opskudding” (125).

Nog ‘n voorbeeld van nie-medemenslikheid: “Veel minder as ‘n derde van huishoudings in Gautengse townships betaal vir dienste …[omdat] baie mense hulleself nie deel voel van ‘n samelewing wat bestaan uit mense met geleerdheid, geld, werk, eiendom, mag en geleenthede nie. Dit is vermoedelik nog meer so by dié wat nie huise of werk het nie. Hulle ervaar die samelewing se geldende norme en waardes en wette, die bestaande regstelsel, nie as hulle eie nie. As hulle oortree, voel hulle nie daaroor skuldig nie” (27). “Die swart Amerikaanse skrywer, [James Arthur] Baldwin [1924-1987], het in die sestigerjare sy liberale vriende geskok deur te verklaar: ‘Yes, baby, I mean burn. We will burn your cities down'” (120). Wat die blankes wettig besit, mag maar ingepalm word. Byvoorbeeld, Afrikateologie “soek ‘n herstel van die Afrikakultuur, wat spesifiek die tradisionele Afrikagodsdiens insluit. Dit eis, byvoorbeeld, weer die grond terug, omdat gemeenskap met die voorouers plaasvind deur die grond waarin hulle begrawe is” (45-46).

“Daar is wesenlike verskille tussen die basiese waardes van die moderne onderwys en dié van tradisionele Afrika. Die onderwys is gerig op die individu wat ontwikkel, wat studeer, wat presteer of misluk” (55). “Individualisme is ‘n afwyking van die [swartes se] groepsnorm … Die verset teen die stelsel wat die individu bo the groep plaas, laat studente eis: ‘Pass one, pass all; an injury to one is an injury to all.’ As ‘n student druip, is dit nie sy skuld nie. Dit is ‘n onreg (‘injury’) wat hom, en dus ook die ander, aangedoen is … As so ‘n gees posvat, word moderne onderwys onmoontlik. ‘n Universiteit, byvoorbeeld, kan net tot op ‘n punt aanpas en nog ‘n universiteit wees. As dit verder verander word, dan is opleiding en onderwys, soos ons [as blankes] dit ken, daar nie meer moontlik nie” (56). Dit is duidelik waarom bv matriekslaagsyfers en -standaarde so drasties verlaag word: sodat feitlik al die swart skoliere kan slaag. “Ons Westerse mense het gedoen wat ons as goed beskou. Ons het ‘n standaard gestel wat ander nastreef, maar wat baie [swartes] tot dusver nie kan bereik nie. En ons kan hulle dit nie laat bereik nie” (61).

In Afrika is dit moeilik om Westerse maniere van doen suksesvol na te doen. Jan du Plessis “waarsku dat demokrasie in baie lande ‘n oorsaak van konflik geword het en tot die ‘mislukte staat’-verskynsel lei. Dit gebeur wanneer kulturele of rasseminderhede in ‘n stelsel beland waar hulle wel stemreg het, maar waar hulle stem geen verskil kan maak nie en hulle saak verdag gemaak word” (89). Dit is waarom die ANC, by name Jacob Zuma, die blankes vryelik aanstoot gee en hulle belange vertrap. Du Plessis voeg by: “Sulke magtelose minderhede kom maklik in verset” (89). Daardie sin is in 1996 gepubliseer. Meer as twee dekades later in die nuwe Suid-Afrika is daadwerklike blanke verset egter steeds ‘n ydele hoop. Volgens Du Plessis “is die drie funksies van die staat [reeds in 1995] besig om te disintegreer: die Parlement lyk deurmekaar en onbekwaam; die howe is oorlaai en daar is nie genoeg ervare [bekwame?] regslui nie; en die uitvoerende strukture is aan die verkrummel: wette word gemaak, maar die staat kan hulle nie uitvoer nie” (90). Daar is klaarblyklik fundamentele verskille tussen die funksionering van ‘n swart en ‘n blanke politieke bewind.

Van Niekerk voeg by: “Die moderne ekonomie kon Afrika tot dusver nie na sy pype laat dans nie en demokrasie het haas nêrens op die vasteland nog opvallend suksesvol posgevat nie” (90). “Net die tyd sal leer of ‘n demokratiese kultuur uit geweld kan groei” (94). “Die lewegewende waardes van ‘n demokratiese kultuur sluit in respek vir die mens, respek vir die wet, aanvaarding van persoonlike aanspreeklikheid, die oop gesprek wat ander se standpunte aanvaar en gerig is op wedersydse oortuiging, die eerbiediging en handhawing van ooreenkomste – sulke dinge” (96). Hiervan is daar in die nuwe Suid-Afrika weinig sprake.

Die boodskappe in Van Niekerk se twee boeke is eintlik dieselfde. Hy bly idealisties en naïef-hoopvol dat die fundamentele verskille tussen wittes en swartes oorbrug kan word; dat albei partye danksy uitreiking na mekaar, oftewel handevat, bevoordeel kan word. In sy 1996-boek skryf hy: “Ons hoop lê nie in ánder kulture nie, maar in ‘n nuwe gestalte wat die goeie uit ons bestaande kulture op sinvolle wyse sal saambring” (106). Die uiteinde daarvan kan wees wat die Franse filosoof, Pierre Teilhard de Chardin (1881-1995) voorsien het, naamlik dat “alle kulture op een geheel afstuur” (117), dus ‘n wêreldkultuur en dalk ook wêreldburgerskap. Van Niekerk het self nie ‘n konkrete oplossing vir die oorbrugging van die kulturele verskuiwingslyn tussen wit en swart nie. Hy is verplig om hom ten slotte op bonatuurlike ingryping te beroep: “Ons verwag dat God alles nuut sal maak, ons hoop op nuwe dinge in die toekoms” (111).

Oor die studente-onrus

Onlangs het Van Niekerk sy idees op die plaaslike studente-onrus toegepas in ‘n artikel onder die opskrif, “Verstaan ons studente se verset?” (LitNet, Menings, Universiteitseminaar, 2 Februarie). Hy begin op ‘n vals noot deur Donald Trump se verkiesing, soos dit gebruiklik in die massa-inligtingsmedia is, as die uiting van “populisme” af te maak. Wat Van Niekerk gerus kan besef, is dat wanneer linkses verkiesingsoorwinnings behaal, dit nie “populisme” (die meerderheid is mislei) genoem word nie maar “demokrasie” (die meerderheid weet die beste). Dus, konserwatiewe word doelbewus en moedswillig ongunstig en liberaliste gunstig geëtiketteer.

Wat Van Niekerk voorspelbaar doen, is om by uitstek blanke kommentators oor die studente-onrus aan te haal en dan te verklaar dat hulle “die diskoers binne die raamwerk van Westerse denke en die Westerse leefwêreld hou.” Twee swartes, Sabelo J Ndlovu-Gatsheni en Everisto Benyera, vind meer guns in Van Niekerk se oë omdat hulle die onderwerp uit die oogpunt van swart kultuur benader. “Volgens hulle is die MustFall-beweging deel van swart mense se strewe om hulle eie toekoms te ontwerp – vir hulle bied die Westerse kultuur blykbaar nie ‘n ‘beter lewe’ nie.” Daardie “eie toekoms” impliseer myns insiens (grootliks) die uitsluiting van blankes. Later vra Van Niekerk hierdie vraag: “Wat is ‘n beter lewe en watter soort mense wil ons word?” Teen die gelyk- of eendersheidsmanie in, wil ons, myns insiens, seker(lik) nie almal eenderse mense wees nie en gevolglik ook nie dieselfde soort “beter lewe” lei nie.

Ndlovu-Gatsheni en Everisto skryf: “Saam beskou is die MustFall-beweging ‘n aanklag teen ‘n spesifieke Noord-Europese en Amerika-sentriese beskawing wat [die Wes-Indiër], Aimé Césaire [1913-2008], reeds in 1955 in sy Discourse on colonialism as dekadent, siek, sterwend en onverdedigbaar beskryf het.” Daar is geen aanduiding dat swartes aan hierdie soort Westerse “siekte” wil ly nie. “Ndlovu-Gatsheni en Benyera verwys na die erfenis van ‘geldige kennisstelsels’ in Afrika en vra vir ‘n hersiening van die idee van ‘n universiteit.” Daardie “geldige kennisstelsels” sluit towery, toordokters en anderhande bygelowe in, wat Westerse wetenskaplike bevindings moet vervang. Die sielkundige en rubriekskrywer, Wilhelm Jordaan, beweer desnieteenstaande: “Daar is ‘n gesprek moontlik tussen hierdie [swart] denkers en Westerse denkers, oor gemeenskaplikhede én verskille, gedra deur respek en begrip.”

Van Niekerk verwys vervolgens na Clapperton Mavhunga wat redeneer “dat dit nie verkeerd is om Westerse denke of produkte [AK47’s, handgranate, kleef- en landmyne?] te gebruik as wapens om kolonialisme mee te beveg nie. Die voorgeslagte het immers dieselfde wapens wat gebruik is om hulle te koloniseer, gebruik om vir vryheid te veg; hulle het dieselfde opleiding in sendingskole wat gebruik is om hulle tradisies te vernietig, gebruik vir die bevryding van daardie tradisies.”

Ter ondersteuning van hierdie standpunt word daar na Samuel Huntington (1927-2008) se boek, The clash of civilizations (1993), verwys (Praag 5.11.2016). “Daarin beskryf Huntington hoe nie-Westerse gemeenskappe die Westerse waardes – politieke bevryding, demokrasie, menseregte – as wapens gebruik het om mag te kry. ‘Nadat hulle onafhanklikheid gekry en ekonomiese sukses behaal het, het hulle dieselfde Westerse waardes waarmee hulle aan bewind gekom het met hulle eie waardes vervang.'” Daarvolgens is die demokratiese elemente in ons “jong demokrasie” nie in staal gegiet nie. Sowel demokrasie as universiteite is Westerse uitvindings wat in Afrika in so ‘n mate aan transformasie onderhewig is dat hulle onherkenbaar kan word.

Volgens die Ghanees Kofi Awoonor is die enigste aanpassing wat Afrika-denke kan of behoort te ondergaan nie om (fundamenteel) te verander nie, maar om die sirkel (waarna hierbo verwys is: Anderkant die reënboog, 2de en 3de paragraaf) groter te maak. “Die nuwe, [bv] die Christelike geloof, word in die denkpatroon nie verwerp nie. Dit word opgeneem in die sirkel van die tradisionele Afrika-denke. Dit is ‘n goeie voorbeeld van Kofi Awoonor se sirkel wat groter gemaak word sodat jy die nuwe kan aanvaar sonder om die oue te los.” “So kan jy die nuwe aanvaar en vooruitgaan sonder om die oue te los of jou identiteit te verloor. Nuwe teenstrydighede en paradokse word steeds in die sirkel opgeneem en versoen. Die nuwe word gebruik, maar die strewe na ‘an authentically African standpoint’ word nie prysgegee nie. ‘Widening the circle … ultimately will constitute the only human progress.'” Waarop dit myns insiens neerkom, is die ononderhandelbaarheid van die swart standpunt; dat akkommodering van Westerse elemente eerder skyn as fundamenteel transformerend is, behalwe in gevalle waar Westerse uitvindings ter bestryding van Westerse invloed aangewend kan word.

“Awoonor het hom nie juis bekommer daaroor dat die rekbaarheid van die sirkel sy perke het nie, of dat die teenstrydighede en paradokse dalk nie versoen kan word nie, maar onhoudbare spanninge mag skep.” Dit kan dui op agterdog jeens die Weste en dus op halfhartige, sleepvoetende toelating van blanke invloed. Die gesprek gly verder oor die afgrond met hierdie erkenning: “Ons rasionaliteit is hier nie deurslaggewend nie: paradokse kenmerk ons hele land en ons moet dit leer hanteer.” Myns insiens is dit ‘n onverkwiklike situasie wat in 1990/94 mandaatloos aan ons opgedring is. Selfs die betekenis van die begrip rasionaliteit word daarna skynbaar ondergrawe: “Ons almal saam moet bepaal wat ons rasionaliteit is.”

“Maar in die strewe na ‘an authentically African standpoint’ moet die gevaar van so ‘n strategie duidelik in gedagte gehou word: dit kan maklik gebeur dat die wapens wat jy gebruik, jou intrek in hulle magsfeer en jy jouself koloniseer. Dit is hierdie soeke na ‘an authentically African standpoint’ wat belangrik is en keer op keer voorkom in die werke van Afrika-skrywers. En ook by sommige studente.” In Afrika is daar andersom heel moontlik groter gevaar: dat blanke kultuur (grootliks) geafrikaniseer kan word. Soos Willem de Klerk reeds in 1994 voorsien het: dat die nuwe Suid-Afrika mettertyd niks meer nie as “‘n Europees-getinte Afrosentriese kultuur” sal hê (Van Niekerk se 1996-boek, p 4). Dit word in die hand gewerk met opmerkings soos dié van Breyten Breytenbach “wat waarsku teen ‘n vaste opvatting van identiteit … Identiteit bly altyd in beweging.” In Afrika kan sodanige beweging blanke kultuur oor die afgrond stuur.

Die voorafgaande lei Van Niekerk tot die volgende slotsom: “Ek het begrip daarvoor dat mense uit Afrika nie met Westerse wetenskaplike denkwyses en insigte verklaar wil word nie, dat hulle gehoor wil word soos wat hulle hulleself verstaan. As Westerse wetenskaplikes slegs hoor wat in hulle eie denkwyses inpas en mense in Afrika die Westerse waardes – politieke bevryding, demokrasie, menseregte – slegs as wapens gebruik om mag te kry, solank die Westerse en Afrika-identiteite elkeen binne hulle eie raamwerke bly, sit ons met ‘n voortdurende magstryd en is ‘n ontmoeting, ‘n gesprek, onmoontlik. Ons moet mekaar en onsself erken soos elkeen sigself verstaan, volgens elkeen se eie verwysings en dan ‘n kreatiewe gesprek probeer ontwikkel.” Maar so ‘n gesprek sal myns insiens niks nie of bitter min oplewer as dit beteken dat die Afrikaan kompromisloos in die kokon van sy (vergrote) sirkel bly en aan sy tradisionele kultuur bly vasklou. Dan sal dit eerder van die blanke verwag word om sy kultuur te versaak, wat vir hom nie sinvol sal wees nie.

Hoe problematies die oorsteek van die Weste/Afrika-verskuiwingslyn is, blyk uit die volgende; ook hoedat daar dan ten gunste van die Afrika-benadering toegegee word, wat reeds kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika is: “Vroeër vanjaar trek ‘n student van Ikeys heelwat aandag met haar uitspraak dat Westerse wetenskap in sy geheel (‘the whole thing’) afgeskryf moet word omdat dit, onder andere, nie kan verklaar hoe mense dit regkry om weerlig te stuur om iemand te tref nie. Toe iemand sê dat mense wat beweer dat hulle dit doen, lieg, het die voorsitter hom gebied om om verskoning te vra of die vertrek te verlaat. Sy beweer: ‘Western knowledge is totalising’ en gee daarom aan kritiese gesprek geen plek nie. Dit is ‘n voorbeeld van waar die twee wêrelde nie tot ‘n gesprek kom nie.” Waarop dit neerkom, is “dat daar in Afrika ‘n tradisie leef wat die wêreld anders verstaan en ervaar as sekulêre Westerlinge” en ook dat daar by (sommige) Afrikane “geen onderskeid gemaak word tussen wat ‘n Westerling as mitiese bygelowe en as wetenskaplike kennis beskou nie.”

In laaste instansie, soos hier bo geïmpliseer, is dit nie net (1) rasionaliteit, (2) wetenskaplik-gefundeerde kennis, (3) hoedanig die universiteit in sy kern moet wees en (4) die vastigheid wat Westerse kultuur bied, wat in die poging tot dialoog met die Afrikaan ondergrawe word nie, maar ook (6) doodgewone, objektiewe waarheid – soos bv Helen Zille onlangs agtergekom het. Van Niekerk noem in sy 1992-boek: “Negatiewe en onaanvaarbare dinge mag nie direk [deur die blanke aan die swarte] gesê word nie” (35). Daarmee verskans swartes hulle in groot mate teen kritiek en ook teen verandering, wat verbetering kan insluit. Nou behoort die ernstige implikasies van die volgende stelling van Van Niekerk duidelik te wees: “Om iets te verstaan en ernstig op te neem, beteken nie om te dink dis ‘waar’ nie, maar wel om te besef dat daardie lewenservaring vir die mense wat dit ervaar ‘n saak van erns is en dat daar ‘n manier gesoek moet word om sinvol daarmee in verhouding te tree.” Subjektiewe waarheid (bv Beethoven was swart) word hiermee langs objektiewe(r) waarheid (bv Beethoven was wit) staangemaak (Praag 10 Desember).

Die beproefde Westerse manier van (wetenskaplike) kennisversameling is onderrig/opvoeding op skool en universiteit. Dít is wat die geestelike lig in mense laat opgaan. “Plotselinge insig, duidelikheid: Daar het ‘n lig vir my opgegaan” (HAT). Maar daarteen kan Van Niekerk opwerp: “Ons onvermoë om buite ons eie denkraamwerk te kan dink en die Ander te ontmoet” en “Moderne instellings is nie ontwerp vir die Afrika-konteks nie en word nie sommer net so oorgeplant in Afrika nie. Dit geld ook skole en universiteite. ‘n Mens moet verset verwag as daar bloot van Afrika-mense verwag word om die moderne instellings en denke net so oor te neem.”

Die kern van hierdie nuwe probleem (wat universiteite betref) is dat mense soos FW de Klerk, Roelf Meyer en Leon Wessels in 1990/94 nie die skikking wat nodig was, beding het nie. Wat nodig was en steeds is, is selfbeskikking vir wittes en swartes, sodat elkeen optimaal sy kultuur kan uitleef. In plaas daarvan was daar algehele oorgawe aan swart mag. Uit die voorafgaande uiteensetting blyk dit myns insiens onteenseglik dat die kultuurkloof tussen wit en swart onoorbrugbaar is. Wat wel plaaslik sinvol is, is aparte Westerse en Afrika-universiteite; dus dat daar ten minste aanvaar moet word dat sommige van ons universiteite Westers- en ander Afrika-georiënteerd mag wees en dat albei soorte toegelaat moet word om ongesteurd as sodanig voort te gaan. ‘n Mens kan ‘n brug oor ‘n rivier suksesvol voltooi slegs as daar ‘n wal aan die ander kant is.

Zille is die nuwe Penny Sparrow

Die Wes-Kaapse provinsiale wetgewer sal na verwagting ‘n debat hou oor die premier, Helen Zille se twiets wat kolonialisme regverdig.

Zille het intussen om verskoning gevra omdat sy getwiet het dat die nalatenskap van kolonialisme nie slegs negatief is nie, maar die ANC in die provinsie sowel as swartes in die haar eie party, wil hê Zille moet as premier afgedank word.

Die ANC-lid in die wetgewer, Khaya Magaxa het die debat aangevra. Die DA se regskommissie ondersoek intussen of Zille se twiets die party se grondwet geskend het.

Prince Mashele sê Zille wortels gaan terug na die kolonialiste wat hulself in Suid-Afrika gevestig het onder die voorwendsel dat hulle hier was om barbaarse inboorlinge beskaaf te maak.

Moderne infrastruktuur is nie ‘n bewys van die welwillendheid van kolonialisme nie, sê hy. Dit is bedoel om die geheue van swart mense uit te wis, en te laat vergeet van die groot-skaalse grondonteiening.

Vandag leef swart mense soos sardientjies in krotte en townships weens kolonialisme en Zille se apartheid, volgens hom.

“Gaan na ‘n myn in Suid-Afrika vandag en jy gaan sukkel om ‘n wit persoon ondergronds te vind,” sê Mashele.

Die feit dat Zille bomplanters, ANC-terroriste, in haar huis laat skuil het in die verlede voor die organisasie ontban is, is blykbaar vergete. Mashele het Zille reeds met die ander opspraakwekkende groot rassis, Penny Sparrow vergelyk.

Die media is ook taamlik stil oor die swart “kunstenaar” wat Zille sonder ‘n broek geskilder het.

Swart heksejag teen Zille kom omdat sy kolonialisme verdedig

Wes-Kaapse premier, Helen Zille, sal aan ‘n dissiplinêre proses onderwerp word oor haar twiets oor kolonialisme, het die DA-leier, Mmusi Maimane, gister gesê.

As gas op 702, na aanleiding van ‘n oproer oor die twiets, het hy homself gedistansieer daarvan en het gesê dit is onaanvaarbaar.

Zille het glo die sosiale mediabeleid van die party oortree, het hy gesê.

“Dit is bedoel om ‘n dissiplinêre proses te wees. Ek het as ‘n Suid-Afrikaner gekom en veroordeel dit. Die bewoording is onverdedigbaar.”

Hy het gesê ‘n lid wat sosiale mediabeleid van die party oortree kan beboet word, of hul lidmaatskap verloor.

Vroeër het Zille getwiet: “Op ‘n vliegtuig en sal nie op die Wi-Fi wees sodat ek diegene af kan sny wat dink elke aspek van koloniale nalatenskap was sleg nie.”

“Vir diegene wat beweer nalatenskap van kolonialisme was net negatief, dink aan ons onafhanklike regbank, vervoerinfrastruktuur, lopende water ens,” het sy geskryf.

Sy het later om verskoning gevra.

DA-LP Dianne Kohler Barnard se partylidmaatskap is beëindig aan die einde van Oktober 2015, nadat sy joernalis Paul Kirk se Facebook-pos gedeel het.

“Kom asseblief terug PW Botha – jy was veel meer eerlik as enige van hierdie [African National Congress] skurke, en jy het ‘n baie beter diens aan die publiek gelewer,” het dit gelees.

Na ‘n dissiplinêre verhoor, waar sy skuldig gepleit het, is haar skorsing opgehef ná ‘n appèl. Die party het besluit om haar in haar posisie tot aan die einde van die vyfde Parlement te hou, op voorwaarde dat sy nie enige oortreding gedurende daardie tydperk begaan nie.

Onthou Majuba!

Die Boere van die ZAR (Transvaal) het te Majuba op 27 Februarie 1881 ’n klinkende oorwinning oor die Britte in die laaste veldslag van die Eerste Vryheidsoorlog behaal.

Op 12 Februarie 1877 annekseer Groot-Brittanje die Zuid Afrikaansche Republiek tot ’n kolonie van Brittanje. Brittanje het daardeur nie bloot die Sandrivier Konvensie van 1854 waarin die ZAR se vryheid gewaarborg verbreek nie, maar ook die Boere se vryheidstrewe ernstig aangetas. Ongeveer drie jaar opper die Boere protes teen die Engelse bewind maar word aan hul eise nie gehoor gegee nie. Op 10 Desember 1880 vergader 10 000 Boere by Paardekraal (Krugersdorp) en die besluit word geneem om tot ’n gewapende vryheidstryd oor te gaan.

Britse garnisoene is regoor Transvaal deur Boeremagte beleër terwyl ’n Britse konvooi by die Slag van Bronkhorstspruit op 20 Desember 1880 verslaan is. Die Boeremagte was bykans deurgaans in die minderheid en met meestal uitgediende wapentuig. ’n Deel van die burgers is aan die grens tussen Transvaal en Natal (destyds ’n Britse kolonie) geplaas om die opmars van die Britse Generaal George Colley wat die Britte in Transvaal weer moes ontset te stuit. Die onderskeie slae van Laingsnek (aan die suidelike hange van Majuba berg) asook Skuinshoogte het aan die begin van 1881 daarop gevolg. In beide veldslae het die Boeremagte as oorwinnaars uit die stryd getree, maar is die oorlog nie beslissend ten gunste van die Boere beklink nie.

Ten einde die Boeremagte te Laingsnek te omseil het Generaal Colley gedurende die nag van 26 Februarie 1881 met ongeveer 405 manskappe die berg Majuba vanuit Mount Prospect aan die suidekant bestyg. Weens die steilte en die nag was die bestyging van die berg uiters moeilik. Die Britse manskappe is op die kruin van die berg geplaas ten einde met die hoogte en ligging daarvan ’n strategiese oorwinning oor die Boere te kon behaal.

Die Boere het eers die oggend van 27 Februarie 1881 besef dat die Britse mag die berg bokant hul stellings beset het. Die Boere het egter nie gevlug nie maar onder aanvoering van Generaal Nicolaas Smit georganiseer en so gou doenlik die berg bestorm. Veldkornet Fanus Roos en sy manne het reguit op na Gordon’s Knoll beweeg. Kommandant Joachim Ferreira en sy manne het parallel met Roos aan sy westekant teen die berg opgeklim. Veldkornette Malan en Trichardt met hulle manne het parallel met Roos aan sy oostekant die berg bestyg. Die kruin is gevolglik vanuit drie rigtings deur die jonger Boere bestorm, terwyl burgers oor die ouderdom van 50 jaar oor ’n lang afstand vanaf die groot terras teen die berg met akkurate vuur die Britte op die kruin onder druk geplaas het. Generaal Smit se opdrag was dan ook dat elke Engelsman wat sy kop oor die kruin steek onder lood gesteek moes word.

Die Britse magte was magteloos teenoor die moordende vuur wat die Boere op hul losgelaat het en het konsternasie uitgebreek toe die jonger Boere bykans gelyk vanuit die ooste, noorde en weste die kruin bereik het. Generaal Colley het midde die geveg op die kruin gesneuwel. Die Britte het suidwaarts oor die kruin begin vlug, soms blindelings van vrees na hul dood. Die Britse verliese was groot: Van die 405 het net 118 ongeskonde oorgebly. Die 120 Skotte het die swaarste gely – slegs 24 kon van die Boere se koeëls ontsnap. Die Slag van Majuba was ’n reuse-terugslag en verleentheid vir Brittanje.

Ongeveer 350 Boere het aan die slag deelgeneem, waarvan slegs 2 gesterf het. Na afloop van die Slag is die ZAR en die Boerevolk se vryheid met ’n vredesverdrag aan die hange van die berg in O’Niell se kothuis onderteken weer herstel.

Bron: Majubatrust

Frankryk se ‘verkiesing van onbekendes’ met Le Pen

Marine Le Pen het veld gewen teen haar teenstanders omdat kommer oor veiligheid toeneem. “Hierdie naweek was ‘n totale, hardloop-vir-jou-lewe saak,” sê Yves-Marie Cann, hoof van politieke studies by navorser Elabe. Hy het met Bloomberg gepraat oor hoe die ander kandidate in die moeilikheid is teen Le Pen.

“Meer as ooit, is dit nou ‘n presidensiële verkiesing van onbekendes,” sê Cann.

Le Pen se kanse om te wen in die verkiesing in Frankryk het drasties verbeter want Emmanuel Macron het kwaai kritiek getrek met sy kommentaar – ook van die sentrum en links – oor die Franse koloniale verlede en Frankryk se “misdade teen die mensdom”, maar Bloomberg berig dat die Franse markrisikopremie aan die toeneem is met die opkoms van die FN-leier.

Le Pen vernou die gaping met haar teenstanders. OpinionWay toon Macron sal Le Pen verslaan met 58 persent teen 42 persent in die tweede ronde, maar sy voordeel het gehalveer in minder as twee weke. “Dit gaan alles oor sekuriteit,” sê Bruno Jeanbart, direkteur van OpinionWay. “Le Pen kon voordeel trek uit die feit dat hulle almal besig is om óf te kibbel of nie in staat is om hulself los te wikkel uit hul talle kontroversies nie.”

Maandag se daaglikse OpinionWay peiling toon anti-immigrasie kandidaat Le Pen loop voor met tot 27 persent, met Macron en Republikeinse kandidaat Francois Fillon onveranderd op 20 persent elk. OpinionWay meen Sosialistiese Benoit Hamon op 16 persent en Kommunis Melenchon op 12 persent, kan beteken dat ‘n gekombineerde kandidatuur dit kan maak tot die tweede ronde teen Le Pen.

Maar Le Pen se harde oordeel oor die rasonluste wat opgevlam het in Frankryk verlede week, oënskynlik teen “polisiebrutaliteit”, het haar kanse verhoog. Die Front Nasional-leier het die swart en Arabiese jeugdiges veroordeel wat in verskeie stede in Frankryk vir dae lank onluste gepleeg het nadat ‘n swart misdadiger genaamd “Theo” beweer het dat hy deur die polisie “verkrag” is tydens ‘n dwelmklopjag.

In ‘n aparte Harrispeiling is Le Pen beskou as beste geplaas weens vrese oor sekuriteit, ná meer as 200 mense gedood is in terroriste-aanvalle in net meer as twee jaar en hierdie maand het ‘n soldaat in die Louvre vyf skote op ‘n swart aanvaller afgevuur wat gewapen was met ‘n panga en “Allah Akbar” geskree het.

Eric Woerth, ‘n voormalige minister van begroting en ondersteuner van Fillon, het Macron ‘n “televisie-evangelis” op RTL Radio genoem met sy rasdwepery oor kolonialisme.

Valerie Pecresse, wat Parys se plaaslike regering hoof is, het gesê op RMC radio dat Macron nie die “karakter” het om op te staan ​​teen wêreldleiers nie en Thomas Piketty, ‘n ekonoom wat Sosialistiese kandidaat Benoit Hamon adviseer, het aan BFM TV Sondag vertel Macron verteenwoordig “die ou Europa van die verlede”.

Na sy mislukte besoek aan Algerië verlede week waar hy die twak oor kolonialisme kwytgeraak het, was Macron in Londen Dinsdag. Le Pen is tans in Libanon waar sy met President Michel Aoun Maandag vergader het, en Hamon was in Portugal oor die naweek. Aoun is die laaste Christen-president in die Midde-Ooste en ‘n ondersteuner van Sirië se president Assad.

Tydens haar besoek, het Le Pen dit duidelike gemaak dat sy nie die regime-verandering in Sirië steun nie en gesê Assad moet bly. Die Angelsaksers wil van hom ontslae raak.

Die eerste ronde van die Franse verkiesing vind plaas op 23 April, met die twee top kandidate wat op 7 Mei meeding.

Leon Lemmer: Die beredeneerde regsheid van Samuel Francis

Die Amerikaner en trotse Suiderling, Samuel Francis (1947-2005), was ‘n historikus en joernalis wat met sy regse en ander geskrifte nasionale aansien verwerf het. Wanneer ‘n mens sy tekste lees, tref die diepte en oortuigingskrag daarvan jou dadelik. Hy het nie gewildheid gesoek nie en soms met sy onbesproke rasionaliteit sy vlakker en meer opportunistiese geesgenote teleurgestel, bv deur met redenasies aan te toon dat ‘n tuisland van Amerikaanse blankes nie realisties haalbaar is nie. Hieroor skryf ek volgende keer.

In regse geledere is daar groot ondersteuning vir Francis se standpunt dat rasse ingevolge persoonlikheid, gedrag en ook intelligensie verskil. Vandaar die tradisionele Amerikaanse beleid van rassesegregasie. Maar hy het blankes nie beter as ander rasse geag nie; bloot dat blankes anders is, bv dat wittes omstandighede skep waarin hulle (en ander rasse) meer tuis voel as die omstandighede wat deur die leefwyse van nie-wit rasse daargestel word; vandaar die uittog van nie-wittes uit hulle woonbuurte en hulle intog in tradisioneel blanke gebiede. “Non-whites may indeed create a different civilization of their own, but it will not be the same as the one we as whites created and live in, and most of us (or even most non-whites today) would not want to live in it” (Francis, bron hier onder, Kindle 2162).

Daar is ‘n omvattende versameling van Francis se geskrifte beskikbaar: Shots fired: Sam Francis on America’s culture war (FGF Books, 2006, 361p; Amazon Kindle $11,39). In hierdie rubriek bepaal ek my egter by sy politiek soos weerspieël in sy Essential writings on race (New Century Foundation, 2007, 119p; Amazon Kindle $5,64), met ‘n inleiding deur Jared Taylor.

Met verwysing na die Bybel verklaar Francis prontuit: “Neither ‘slavery’ nor ‘racism’ as an institution is a sin” (116). Albei is immers eeue lank algemeen as normaal in ontwikkelde of beskaafde samelewings aanvaar. Dieselfde geld rassediskriminasie of “apartheid and colonialism” (123). Laasgenoemde twee bestaan nie meer in Suid-Afrika nie, maar rassediskriminasie is sekerlik nog met ons, maar hierdie keer word dit met oorgawe in die naam van regstelling, transformasie, of watter eufemisme ook al, ten koste van blankes bedryf.

In die na-koloniale era “we see the transfer of power in almost every dimension of public and private life. Thus far, the transfer is more cultural than it is political or economic” (161). Francis verwys hier na Westerse lande. In die meeste voormalige kolonies is die eens blanke politieke mag aan nie-wittes afgestaan. “In South Africa, the transfer has already been completed” (154).

Vir Francis gaan dit uiteraard hoofsaaklik oor Amerikaanse toestande. Oor kulturele magsoordrag aldaar skryf hy:

“The Martin Luther King [public] holiday [introduced] in 1983 was the first and most important instance of the trend but by no means the last; indeed, it can be argued that the King holiday was merely the legitimizing agent of the attacks on other symbols that have occurred since. Attacks on the display of the Confederate battle flag and on other Confederate and Southern white symbols are now commonplace,* but the Alamo in San Antonio is another traditional white symbol that is also under attack – by Hispanics. The Custer battlefield in Montana now celebrates the Indian victory, although what is historically memorable about the battle of the Little Big Horn is not the victory of several thousand Indians over a small American cavalry detachment but rather the defeat of whites at the hands of non-whites” (161). [* “Attacks on the Confederacy really are: the opening salvo in an assault on everything that is distinctively European” (1478).]

Die swartes wil nie hê dat die vlag wat die Suidelike state in die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) gebruik het in die openbaar vertoon word nie omdat dit glo aan die era van slawerny herinner. “Only with the advent of the ‘civil rights’ era [1960s] and of mandated racial equality have the Confederate flag and all other symbols associated with the Confederacy been singled out for attack, and of course the reason is that these flags and symbols are the emblems of a government and culture that was based on slavery and racial inequality. In an age in which the egalitarian imperative is absolute and ‘racism’ is virtually a religious taboo, continuing to honor and display these symbols in public – especially by state and local governments – constitutes an outright act of resistance to the dominant egalitarian orthodoxies” (1492). “It is now open season on all things Confederate” (1558). “The rejection of the Southern and American past was implicit in signs carried by black anti-flag demonstrators last winter [1999-2000] that read, ‘Your Heritage Is Our Slavery'” (1571). Wat die swartes verlang of eis is “the total extirpation of those parts of the Southern past they find ‘offensive’ (ie anything that does not glorify blacks) and the rewriting of the past to magnify and glorify the achievements of their own race” (1577).

In Suid-Afrika matig nie-wittes en hulle blanke meelopers hulle die reg aan om ‘n verbod op die openbare vertoon van die vorige Suid-Afrikaanse vlag by bv sportbyeenkomste te plaas omdat dit glo aan apartheid herinner, asof die era van apartheid net sleg was. Daar is egter geen verbod op lof vir die afgryslike barbaarsheid en misdadigheid wat bv ANC/UDF- en PAC-terrorisme gekenmerk het nie. Ter verduideliking van wat hier bo staan: By Alamo is 180 blankes in 1836 deur Hispaniste gedood in die stryd om Texas se onafhanklikheid van Meksiko te verkry. Nie-wittes se oorwinning oor blankes by Alamo en by Custer mag gevier word maar nie blankes se oorwinnings oor Hispaniste en Indiane nie. Nie-wittes het in hierdie sin die kultuurstryd gewen. Die rede hiervoor is dat Hispaniste en Indiane, soos swartes en Asiate, etniese minderheidsgroepe in Amerika is en op grond daarvan as benadeeldes, as slagoffers van blanke boosheid, beskou word. Insgelyks mag die Voortrekkers se oorwinning by Bloedrivier eintlik nie meer gevier of selfs herdenk word nie omdat dit glo in nie-wit geledere aanstoot sal gee. Ook in die nuwe Suid-Afrika is die veralgemenende persepsie gevestig dat nie-wittes en veral swartes goed en blankes en veral Afrikaners sleg is. Op hierdie manier dring nie-wittes in Amerika en veral swartes in Suid-Afrika hulle wensbeeld van die geskiedenis aan die blankes op.

“The holidays, public anniversaries, flags, songs, statues, museums, symbols, and heroes that a people shares are fundamental to its identity and its existence as a people. What we are witnessing on the official level of public culture in the attacks on these traditional symbols and their displacement by the symbols of other races is the effective abolition of one people and the gradual creation of another” (168). Dit is aan hierdie soort kultuurmoord wat Max du Preez meedoen as hy skryf dat Cecil Rhodes se standbeeld maar gerus verwyder kan word want hy het nooit van Rhodes gehou nie. Du Preez het nie die visie om te besef dat dit in ‘n reeksaksie teen standbeelde van blankes sou ontaard nie. Insgelyk het Wim de Villiers van die verwydering van die laaste oorblyfsel van wat eens die Verwoerd-gebou was ‘n openbare spektakel gemaak om die ANC en Open Stellenbosch ter wille te wees. Mense soos Du Preez en De Villiers, met hulle Hugenote-vanne en anders as Francis, het nie die insig om te besef dat kultuurmoord die aanloop tot die uitwissing van die blankedom kan wees nie.

“Western movies now routinely define the whites as the villians and the Indians and Mexicans – or, even more fantastically, blacks – as the heroes or martyrs … It is routine also to display almost all criminals – rapists, murderers, robbers – as whites, though the statistical truth, of course is that violent crime in the United States is largely the work of non-whites” (175) al is hulle demografies die minderheid. Francis verwys na Mel Gibson se Lethal Weapon-reeks. “The second installment … depicted white South Africans – today’s Hollywood version of Nazis, no doubt – as masterminding drug smuggling into the United States” (181). Wanneer ek sodanige misleidende uitbeelding aanskou, dink ek: As rolprente en televisieprogramme en -advertensies die werklikheid weerspieël, het lande soos Amerika en Suid-Afrika glad nie ‘n ernstige misdaadprobleem nie.

“While the explicit racial hatred of whites expressed in black-directed films is well known, an increasingly common theme in mainstream television and film is that of the dangers represented by hordes of violent and vicious white supremacists, skinheads, neo-Nazis, paleo-Nazis, and racist terrorists who seem to lurk in every city, behind every storefront, in every small town throughout the country, everywhere, all the time. Recently [1994], in the ABC-TV production of the eight-hour film of Stephan King’s The Stand, a tale of the final struggle at the end of the world between supernatural forces of good and evil, the personification of goodness and of God was an elderly black woman, while the devil was portrayed as a blue-eyed, blond-haired white man, whose evil followers waved the Confederate flag. Even at the end of the world, it seems, Hollywood cannot rid us of white racism” (181).

“Today anti-white themes … provide the background and the context of popular entertainment” (195). “This is a calculated tactic aimed at seizing cultural legitimacy and cultural hegemony and ultimately coercive political power on behalf of non-whites at the expense of whites … It offers a conspirational interpretation of history in which whites are systematically demonized as the enemies of the black race, and a myth of black racial solidarity and supremacy. ‘Afro-racism’ is the ideological and political apparatus by which an explicit race war is prepared against the white race and its civilization, not as part of ‘rage’ nor as a response to ‘injustice’ and ‘neglect’ but, like any war, as part of a concerted strategy to acquire power” (201).

Francis haal die volgende groot waarheid op: “Of course non-whites are by no means the only peddlers of anti-white racism. One of the most remarkable features of our interesting times is the degree to which whites themselves help dig their own racial and civilizational grave” (208). Die nuwe Suid-Afrika is ‘n skandalige toonbeeld hiervan. Verlooptes redeneer dikwels “that race is merely a social invention rather than a fact of nature and argues for the abolition of the concept of race as applied to whites. Racial identity is forbidden for whites but not for non-whites (or at least blacks)” (208), wat op dubbele standaarde neerkom. “Of course the explicit goal is to destroy white civilization by doing away with the symbols and institutions of the collective consciousness that defines the race and is the foundation of the culture” (215).

“We know from the population projections by die US Census Bureau last year [1993] that by the middle of the next century [ie 2050] the present white majority of the United States will have dwindled to a minority in its own country, and given that fact and the increasing legitimization of anti-white racism in the United States, the situation in this country for whites is not going to get any better, to say the least. Of course, the revolution could not have succeeded or gone as far as it has without the active assistance of whites” (250).

Bill Clinton is een van die wittes wat die anti-wit-revolusie in woord en daad aanhelp. Omdat die meerderheid Amerikaners teen 2050 na verwagting nie-wit gaan wees, het Clinton blankes gewaarsku om goed vir nie-wittes te wees anders gaan hulle vorentoe bars. Sy naïewe veronderstelling is dat as blankes bv swartes op die hande dra en hulle oorvergoed, hulle dieselfde teenoor blankes sou doen as hulle politieke beheer kry. Dit is egter dwaas om te veronderstel dat daar wederkerigheid gaan wees. In Suid-Afrika het die nie-wittes en veral die swartes tydens apartheid steen en been oor rassediskriminasie gekla omdat dit oneties en ‘n euwel is. Desnieteenstaande is rassediskriminasie nie in die nuwe Suid-Afrika verbied nie en word dit met oorgawe toegepas, maar hierdie keer ten koste van blankes. Tydens apartheid het nie-blankes geëis dat politiek uit sport gehou moet word. In die nuwe Suid-Afrika is politieke inmenging in sport meer as ooit tevore aan die orde van die dag. Die “apartheidsregering” het tuislande aan etniese groepe gegun maar die ANC-regime gun nie ‘n tuisland aan blankes of Afrikaners nie. Blankes word deur swartes uitgesonder vir verguising en nie vir verering vir alles wat hulle tot stand gebring het nie. Ek kan steeds nie die onoortrefbare dwaasheid glo dat toegelaat is dat alles wat sedert 1652 plaaslik opgebou is grootliks onverdiend in die skoot en beheer van die swartes beland het en dat daar geen greintjie (amptelike) dankbaarheid of selfs blote erkentlikheid uit daardie oord jeens blankes is nie.

Volgens Francis is “the pervasive venom of universalism” (256) die onderliggende euwel. “In the universalist world-view, there is neither history nor race nor even species, neither specific cultures nor particular peoples nor meaningful boundaries. Therefore there are no concrete duties to race, nation, community, family, friend, or neighbor and indeed no distinctions to be drawn between neighbor and stranger, friend and foe, mine and thine, us and them. In the happyland of universalism, we owe as much to the children of Somalia – indeed more – than we do to the hapless citizens of Los Angeles … Even to invoke ‘our’ identity, our interests, our aspirations is to invite accusations of all the ‘isms’ and ‘phobias’ that are deployed to prevent further discussions and to paralyze the formation or the retention of a common consciousness that might at some point swell up into actual resistance to our dispossession (263).

Max du Preez is een van diegene wat van ander mense (eerder as homself) verwag om die onderskeid tussen “ons” en “hulle” uit te wis. Daar is ook Wim de Villiers met sy globale benadering waarvolgens die Universiteit Stellenbosch eerder ‘n Afrika- en wêrelduniversiteit moet wees as een wat aan die groepbelange (soos die tradisies, geskiedenis, kultuur en taal) van Afrikaners reg laat geskied. Francis huldig die teenoorgestelde standpunt:

“What we as whites must do is reassert our identity and our solidarity, and we must do so in explicitly racial terms through the articulation of a racial consciousness as whites” (283).

“The reassertion of our solidarity must be expressed in racial terms for two major reasons. In the first place, the attack upon us defines itself in racial terms and seeks through the delegitimization of race for whites and the legitimization of race for non-whites the dispersion and destruction of the foundation of our solidarity, while at the same time consolidating non-white cohesivemess against whites” (283). “Secondly, we need to assert a specifically racial identity because race is real … I do not suggest that race as a biological reality is by itself sufficient to explain the civilization of European man – if race were sufficient, there would be no problem – but race is necessary for it, and it is likely that biological science in the near future will show even more clearly how necessary racial, biological, and genetic explanations are to understanding social and historical events more fully” (290).

“The civilization that we as whites created in Europe and America could not have developed apart from the genetic endowments of the creating people, nor is there any reason to believe that the civilization can be successfully transmitted to a different people.* If the people or race who created and sustained the civilization of the West should die, then the civilization also will die. A mere cultural consciousness, then, that emphasizes only social and cultural factors as the roots of our civilization is not enough, because a merely cultural consciousness will not by itself conserve the race and people that were necessary for the creation of the culture and who remain necessary for its survival. We need not only to understand the role of race in creating our civilization but also to incorporate that understanding in our defense of our civilization. Until we do so, we can expect only to keep on losing the war we are in” (296).

[* Dink aan hoe woongebiede, skole, universiteite en wat ook al wat blankes opgebou het vir nie-wittes en veral swartes onaanvaarbaar is en opsluit verander/getransformeer moet word om eerder vir hulle as vir blankes te pas.]

Francis kom tot die gevolgtrekking “whites do not act cohesively or think of themselves as a unit, that whites have no racial consciousness … In the United States today, whites exist objectively but do not exist subjectively, and that is in my view the fundamental racial problem they face, the basic reason they (I should say ‘we’) are losing the racial war against us … the spineless abnegation of their own country and culture that is at the root of white male paranoia offers proof of the absence of a subjective existence” (310). “As long as whites continue to avoid and deny their own racial identity, at a time when almost every other racial and ethnic category is rediscovering and asserting its own, whites will have no chance to resist their dispossession and their eventual possible physical destruction” (317).

Blankes wêreldwyd het myns insiens meer om op trots te wees as waaroor hulle skaam hoef te wees. Hulle moet hulle nie laat breinspoel deur nie-wittes wat hulle kritiseer met eensydige voorstellings waarvolgens blankes net sleg is en dat hulle skuldig daaroor moet voel nie. Ek was voorheen (soms) geneig om eerder kultuur- as rasverskille te beklemtoon, maar Francis maak ‘n oortuigende saak daarvoor uit dat blankes in hulle eie belang rasbewus moet word en dat hulle hulle nie moet laat intimideer deur bv swartes wat rasbewustheid by blankes as “rassisme” etiketteer nie. Rasbewustheid kom in groot mate by swartes voor en behoort as teenvoeter ook algemeen by blankes aangetref te word.

Na aanleiding van die invalle van “barbare” in die Romeinse Ryk verwys Francis na “the Roman poet Juvenal’s [60-140 nC] famous line that ‘the Orontes [the main river of ancient Syria] empties its garbage into the Tiber” (942), die rivier by Rome in Italië. Gebeur iets soortgelyks dalk tans in veral Duitsland weens die instroming van immigrante uit die Midde-Ooste en van elders in die Derde Wêreld?

“The perversion of our strengths into weaknesses is exploited against us and our rivals seek victory through our back doors. European Man can survive today only if he begins to recognize that victory through honorable combat is not enough; he must also be prepared to meet the challenges on the level of cultural combat, and the only way he can do so is through recovery of his racial heritage, the roots of who we are and where we come from as a people” (949).

“Jared Taylor noted … ‘There is increasing evidence that personality traits … are under genetic control’ … we now know and are increasingly learning about the role of genetic forces (and therefore race) in shaping personality (and therefore culture)” (962). “Europeans have shown a tendency to neglect their own racial interests and … they find developing their own racial consciousness … difficult. As Jared Taylor noted … every other race tends to think in terms of its own race and group, and ‘Only whites pretend that pluralism and displacement are good things and that measures necessary to ensure group survival may be immoral.’ We tend to think that way because we are naturally prone to transcend subjective and particular interests and to idealize what is objective and universal” (989).

Sedert die jare sestig gee die Amerikaanse regering, anders as voorheen, voorkeur aan immigrante uit die Derde Wêreld; dermate dat deesdae beweer word “America is a ‘nation’ defined by no particular racial or ethnic identity” (1150). Ben Wattenberg het hierdie nuwe realiteit soos volg geformuleer: “America is the ‘first universal nation'” (1150). Bill Clinton noem dit “an embrace of our common humanity” (1164). Hierdie selfverklaarde Amerikaanse etniese en kulturele identiteitloosheid hinder hom nie. Francis skryf: “The idea that America is or has been a universal nation, that it defines itself through the proposition that ‘all men are created equal’,* is a myth. Indeed, it is something less than a myth, it is a mere propaganda line invoked to justify not only mass immigration and the coming racial revolution but also the erosion of nationality itself in globalist free trade and a One World political architecture. It also justifies the total reconstruction and re-definition of the United States as a multi-racial, multi-cultural, and transnational swamp” (1185). Later vra Francis: “If they are born or created equal, do they remain equal?” (1198). [* Die tweede sin van die Amerikaans Onafhanklikheidsverklaring (1776) lui: “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal …” Francis noem dit “one of the most arcane – and one of the most dangerous – sentences ever written, one of the major blunders of American history” (1205).]

‘n Grondwetkenner word soos volg aangehaal: “Black freedom and equality were, and are, a revolutionary change in the original constitutional system” (1232). Francis skryf: “We are not and never were a ‘universal nation’ … defined by the equality clause of the Declaration” (1329). “A universal nation is … a total rejection of the American past and the national identity as we have always known it. Racial universalism is not simply an adjustment or a ‘reform,’ let alone a continuation of the proper direction of American history, but a revolutionary reconstruction of the American identity” (1336). “Without the common blood that made us a nation in the first place, there will be no American nation” (1383). In Amerika neem die ras- en kulturele revolusie sulke afmetings aan dat daar van die “new America” gepraat word (1798, 2121), wat uiteraard aan die frase “nuwe Suid-Afrika” herinner. Bill Clinton verwelkom die nuwe Amerika en noem hierdie proses “the third great revolution in America” (2114).

“There are three general reasons why a revival of white racial consciousness and identity is needed. In the first place … race deeply affects and shapes cultural life” (2190). “What kind of society and how much civilization a people creates is now clearly known to be related to what kind of race they are, and the decline or disappearance of the white race can be anticipated to impoverish what remains of Western civilization” (2197). “Second, regardless of the role of biologically based racial differences in accounting for behavioral and cultural differences, whites, like any race, should wish to survive and flourish simply for their own sake … whatever their merits or flaws. Even the minimal rationale for racial survival is denied to whites today because of the constant demonization of whites that non-whites and whites themselves heap on them and because of the blindness of whites … to their own racial identity. And third, white racial consciousness is necessary simply as a means of self-protection. White racial identity is an integral component of the historic identity of America as a culture and a nation. The emergence of an explicit racial consciousness among non-whites in a country that remains (so far) majority white and in which whites have constituted the culturally defining and dominant race creates tensions that are already obvious and threaten to become far more dangerous and destabilizing in the future” (2203). Voorheen “white supremacy was able to exist at all only because whites possessed a powerful racial consciousness, and non-whites did not. Today, that situation is reversed – with ominous implications for the dwindling white population” (2250).

Deesdae klink die BLM-frase, “Black Lives Matter,” dikwels op. Plaaslik is ons grusame ervaring dat baie blankes jaarliks in ons stede en dorpe en op ons plase vermoor word, dikwels deur swartes. Het dit nie tyd geword dat ons die BLIK-frase, “Blanke Lewens Is Kosbaar,” tot vervelens toe ophaal nie? Ons weet dit is die waarheid. Waarom word dit nie gesê nie? Dit is myns insiens hoogs onwaarskynlik dat ‘n Afrikaanse koerant weens die sug na politieke korrektheid hom in ‘n hoofartikel positief oor BLIK sou uitlaat. As Max du Preez net lof vir swart bewussyn het, word ruimte graag daaraan afgestaan; selfs aan sy verregaande bewering: “swart landgenote sedert 1994 méér as ons moes aanpas en toegee” (Netwerk24, 13 September). Vir blankes sal Du Preez nie ‘n lansie breek nie. Ewewig is nie in sy aard nie.

Die lengte van hierdie rubriek is sodanig dat ek een van die belangrikste sake wat Francis beredeneer, die moontlikheid van ‘n tuisland vir blankes, nie kon insluit nie. Ek hoop om hierdie kwessie volgende naweek in my rubriek aan die orde te stel.

Grondgrypwetsontwerp aanvaar

Die gevreesde Onteieningswetsontwerp is Donderdag deur die parlement aanvaar met die wysigings wat deur die Nasionale Raad van Provinsies aangebring is.

Al die opposisiepartye behalwe die EFF het daarteen gestem.

Pres. Zuma het die tweede fase van grondgryp wat sal binnekort begin, geloof as die einde van armoede.

Die minister het dus die mag verkry om eiendom te vat indien dit in die “openbare belang” is.

Die DA, die Vryheidsfront Plus, die UDM en die ACDP het teen die wetsontwerp gestem omdat die minister van Openbare Werke nou by magte sal wees om grond namens staatsinstansies te onteien, ook sonder vergoeding.

Die grootliks tandelose opposisie meen die wetgewing voldoen nie aan die bepalings van die Grondwet nie.

Die wetsontwerp word nou na President Jacob Zuma gestuur vir promulgering.

Die Openbare Werkekomitee het vroeër die Onteieningswetsontwerp met kosmetiese wysigings deur die Nasionale Raad van Provinsies aanvaar.

Die Raad het die maatreël verlede week aanvaar en na die Nasionale Vergadering teruggestuur vir goedkeuring omdat hy veranderings aan die oorspronklike wetsontwerp aangebring het wat deur die Nasionale Vergadering goedgekeur is.

Die voorsitter van die komitee, Ben Martins, sê die komitee is “tevrede” met die onbenullige veranderings wat in klousule 19 van die wetsontwerp deur die Nasionale Raad van Provinsies aangebring is.

Die oorspronklike maatreël het daarvoor voorsiening gemaak dat die publiek en betrokke partye 20 dae het om te reageer op enige onteieningsproses.

Die tydperk is nou tot 30 dae verleng.

In die geval waar eiendom onteien word, het die publiek nou 20 dae om “navraag” te doen.

Maar aangesien die hele Wetsontwerp ‘n politieke klug is, sal die besware daarteen op ‘n klugtige wyse besleg word, meen ontleders.

Al die provinsies behalwe die Wes-Kaap waar die DA aan beheer is, het ten gunste daarvan gestem.

President Jacob Zuma het gesê die regering sal sy pogings verskerp om te verseker dat grondverkryging dringend aandag kry.

Hy het vroeër op Skukuza in die Nasionale Krugerwildtuin 84 miljoen rand aan ses gemeenskappe van Mpumalanga en Limpopo oorhandig vir die grond wat in 1913 deur die destydse Unieregering onteien is.

Volgens hom sal armoede nou iets van die verlede wees.

Georganiseerde landbou het die regering se nuutste grondherverdelingsplanne gekritiseer en gesê hulle sal die Grondwethof nader daaroor.

As grond teen minder as markverwante pryse gekonfiskeer word, sal GraanSA sowel as AgriSA dulke stappe in die hof beveg, het landbouleier gesê.

Die vakbondfederasie Cosatu het die parlement geloof vir die aanvaarding van die Wetsontwerp.

Matthew Parks sê Cosatu steun die artikels in die wetgewing wat voorsienig maak vir die onteiening van grond en ander eiendom om die nalatenskap van apartheid en kolonialisme reg te stel.

Ivoorkus-leier se verhoor kan tot nuwe spanning lei

Die voormalige president van die Ivoorkus, Lau­rent Gbagbo, het op die eerste dag van sy verhoor in die Internasionale Strafhof (ICC) skuld op alle aanklagte teen hom ontken.

Gbagbo het gesê hy is steeds die slagoffer van “neokoloniale inmenging” deur Frankryk.

Die verhoor kan tot hernude spanning in die Ivoorkus lei waar Gbagbo steeds gewild is onder sekere stamme.

Hy is Vrydag deur aanklaers beskuldig van die orkestrasie van “redelose geweldpleging”, waaronder moord en bendeverkragting deur sy ondersteuners, ten einde sy amp te behou nadat hy ’n verkiesing verloor het.

Dit het tot ’n burgeroorlog in sy land gelei.

Gbagbo (70) se medebeskuldigde, die jeugleier Charles Ble Goude (44), het ook skuld ontken en gesê hy erken nie die aanklagte nie.

‘n Burgeroorlog het in 2011 in die Ivoorkus gewoed vir vier maande lank toe Gbagbo geweier het om uit sy amp te tree.

Nagenoeg 3 000 mense het omgekom in gevegte. Frankryk, die voormalige koloniale heerser, is genoodsaak om militêr in te gryp om die wenner van die verkiesing, Alessane Ouattara, as president te kon inhuldig.

Die ICC-aanklaer, Fatou Bensouda, het gesê Gbagbo en sy binnekring het Moslems en mense van ander etnisiteite geteiken.