NP van Wyk Louw – praag.co.za

Leon Lemmer: ‘n ‘Slokkie’ met NP van Wyk Louw

Die volgende boek is onlangs gepubliseer, Vuur in sy vingers: Die verreikende invloed van NP van Wyk Louw (Hermanus: Hemel & See Boeke, 2020, 288p, R250), met Ampie Muller en Beverley Roos-Muller as bydraende redakteurs. Beverley was 22 jaar lank (p 14) Ampie se derde vrou, nadat hy die vorige twee aan die dood afgestaan het. Die boek het verskyn “ter herinnering aan die digter NP van Wyk Louw (1906-1970) in die vyftigste herdenkingsjaar van sy afsterwe” (5). Dit is seker vanjaar se enigste verdienstelike huldeblyk aan ‘n groot Afrikaner. Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het ‘n doodsonde gepleeg deur Jeremy Vearey, ‘n oud-Robbeneilander, te versoek om vanjaar se NP van Wyk Louw-gedenklesing te lewer. Daarin word Louw in Kaaps as “Boeta NP” aangespreek. Sy vriende het hom Wyk genoem. Ek volstaan met Louw.

Vearey se teks is op LitNet (19.06.2020) beskikbaar. Hierdie onbesonne uitnodiging toon hoe loslit die Akademie deesdae met Afrikaners en Afrikaans omgaan. Albei het klaarblyklik hulle heiligheid verloor. Ander sogenaamde Afrikaansinstansies het hulle al dermate van Afrikaners gedistansieer dat dit vir hulle onnodig geword het om Louw te gedenk. Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument het as ‘n agentskap van die ANC-regime se Departement van Kuns en Kultuur niks ter huldiging van Louw gedoen nie, al het Louw die ontwerp van die Taalmonument grondig beïnvloed.

Die boek is redaksioneel goed versorg en ‘n pragtige produk. Die teks word aangevul met tersaaklike foto’s. Aanduidend van die tyd waarin ons leef, was dit skynbaar onmoontlik om ‘n hoofstroom-uitgewery te vind wat bereid was om die boek te publiseer. Naspers/Media24 publiseer deesdae eerder ‘n prulboek oor ons geskiedenis, soos The lie of 1652 (Praag 10.10.2020), of die uitlatings van ‘n vlak wêreldburger, soos In my vel (Praag 1.09.2019), of ‘n boek waarin terrorisme verheerlik word, soos Jeremy vannie Elsies (Praag 26.05.18), om van Bird Island nie te praat nie. Soos deesdae dikwels met Afrikaanse nie-fiksie gebeur, is die publikasie van die Louw-huldigingsbundel deur ‘n subsidie van die LW Hiemstra Trust moontlik gemaak (4).

Diegene wat bydraes gelewer het, het Louw geken of is deur hom beïnvloed. Die samestelling van die bundel het in 2015 begin (14) en het jare in beslag geneem. Die gevolg is dat verskeie bydraes postuum gepubliseer is. Dit sluit vir Ampie Muller (1930-2019), Louw se skoonseun, in. Ek het vir Muller leer ken kort nadat hy, voordat hy 30 jaar oud was (41), tot professor in sielkunde bevorder is. Later was ons kollegas aan ‘n ander universiteit. Ek was ‘n enkele keer in die jare sewentig by hom aan huis in Tamboerskloof, toe hy met sy tweede vrou getroud was.

Ek onthou hoe geskok ons was toe Muller se eerste vrou, Ria (1932-1964), Louw se oudste kind, op 32-jarige ouderdom oorlede is. Muller moes toe na hulle drie klein kindertjies omsien. Reeds jare voor die Dakar-safari in 1988 het Muller hom vir toenadering tot die ANC beywer. Muller het klaarblyklik nie besef dat dit vir die ANC nie soseer om toenadering gaan nie, maar om algehele magsoorname. Sy derde vrou, Beverley, het as mede-verligte dit ook nodig gevind om met die ANC in ballingskap in 1989 in Lusaka kennis te maak (15). Sy skryf, soos deesdae die gewoonte is, van “our painful history” (62). Die Muller-egpaar se standpunt is: “Ons is … bewus van die behoefte aan transformasie en bowenal die insluiting van diegene wat voorheen uitgesluit was” (16).

Louw se mate van politieke verligtheid is glad nie met die Mullers se oorverligtheid vergelykbaar nie. Dit is ‘n hinderlike kenmerk van die boek. Byvoorbeeld, in die voorwoord word daar verwys na Louw se “weerlegging van die basiese beginsels van Afrikanernasionalisme” (11). Dit het glo tot gevolg gehad dat “hy deur die apartheidsregime ontken is” (11). Louw het seker nooit die latere smeerterm “apartheidsregime” gebruik nie. Hy is nie deur die Nasionale Party-regering ontken nie; hoogstens misken – gedagtig aan Hendrik Verwoerd se kritiek in 1966 op ‘n opvoering van Die pluimsaad waai ver (eers in 1972 postuum gepubliseer) en die afwesigheid van ‘n regeringsverteenwoordiger by Louw se begrafnis (11). Louw was krities oor enkele aspekte van die Nasionale Party-regering se beleid maar dit is (hoogs) oordrewe om te beweer dat hy die basiese beginsels van Afrikanernasionalisme weerlê het.

Hou ‘n elementêre feit in gedagte: Louw se politiek strek tot 1970 (‘n halfeeu gelede) en dié van sy skoonseun, Muller, tot verlede jaar. Ian Raper het Louw geken en verwys tereg na sy politieke ‘verligtheid’ tussen aanhalingstekens (168) omdat hy die graadverskil erken. Die ANC het in 2005 postuum aan Louw erkenning gegee met ‘n toekenning (11), glo vir “letterkunde en die bevordering van die regte van Afrikatale” (77) – “regte” en “Afrikatale” is tipiese ANC-voorkeure. Dié toekenning is gedoen kort ná die dood van Truida Pohl (1913-2004), Louw se tweede vrou. Ek dink nie sy sou tot die ANC se verering van Louw ingestem het nie. Huldiging deur die ANC-regime sou myns insiens eerder vir Louw in sy graf laat omdraai het. Die teks van die redakteurs van hierdie bundel kan die verregaande indruk wek dat Louw se politieke oortuigings nader aan dié van die ANC as die Nasionale Party was. Ek sou eerder beweer dat Louw se standpunt teen die terroristiese ANC soos volg, in Louw se woorde, geformuleer kon word: “dat ons nie kon gebuig word / soos húl geweld dit wou” (179).

Verloopte Afrikaners soos FW de Klerk en Leon Wessels dateer hulle verligtheid terug tot in hulle prille jeug toe hulle met bruin plaaskinders gespeel het. Die redakteurs van die boek haal dieselfde laai met Louw uit, met as bonus dat die klonkies “bruin Afrikaners” genoem word (11). Dit was destyds ‘n algemene verskynsel dat blanke en bruin kinders saam op plase gespeel het. Dit gee nie ‘n aanduiding van die verligtheid van die blanke kinders of hulle ouers nie.

Maar die redakteurs gaan verder: “Louw was met afgryse vervul deur die Nazi-besetting van Europa, wat enige oorblywende vrae wat hy nog oor die Nasionale Party gehad het, verwyder het” (11). Dit kan gelees word asof Louw hom reeds aan die begin van die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) van die Nasionale Party gedistansieer het. ‘n Kenmerk van die periode tussen die twee wêreldoorloë was dat intellektuele, plaaslik en elders in die Weste, onseker was of hulle hulle by die Nazi’s of die kommuniste moet skaar. Daar was toe immers nog nie duidelikheid oor hoedanig hierdie twee ideologieë in die praktyk sou funksioneer nie. ‘n Buitengewoon heldersiende intellektueel soos George Orwell (1903-1950) het aanvanklik die kommunisme omarm terwyl sy tydgenote, soos die Louw-broers – NP van Wyk en WEG (Gladstone) – aanvanklik heelwat simpatie met die Nazi’s gehad het. Dit het ook vir baie ander Nasionale Party-lede gegeld. Reeds in die aanloop tot die Tweede Wêreldoorlog is baie Afrikaners egter deur die Nazi’s ontnugter. Die Nasionale Party het homself spoedig neutraal in die stryd verklaar. Daar kan geen sprake wees dat Louw hom toe reeds van die Nasionale Party gedistansieer het nie.

Die redakteurs gaan egter polities byderwets voort om Louw so aanvaarbaar moontlik in die nuwe Suid-Afrika voor te stel. Die jongste waarborg vir onbesproke verligtheid by blankes is mos dat jy ‘n slavin, of ten minste ‘n nieblanke, as voorouer moet hê. Louw se “genetiese bande met die bruin mense”, sy “‘kleurvolle’ genealogiese agtergrond” kom dus ter sprake (12; ook 69). Ampie Muller se oudste kind, Anneke, het, ingebed in die verligte politiek van haar pa, glo “dekades lank” oor Louw se voorsate navorsing gedoen (12). Suid-Afrika word gekarateriseer as: “Land van kleurobsessies en geheime familiebande!” (76). “Om te kan bevestig dat die ‘Groot digter’ net soos al die ander taalgenote wat hom na aan die hart gelê het (die bruin Afrikaners) van gemengde afkoms was, is ‘n uiters belangrike historiese en literêre narratief” (77).

Beverley Muller gaan selfs verder: “Dit is die moeite werd om aan Breyten Breytenbach se woorde te dink, wat hy drie jaar ná Louw se dood uitgespreek het: ‘Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap” (78). Op grond waarvan word Louw tot ‘n baster verklaar? Anneke het bevind “dat minstens vyf van Louw se voorsate slawe was” (73). Waarop kom dit neer? “Van Wyk Louw se voorsate (in persentasies) … 2.15 slawe,” met geen ander nie-blanke bloed nie (72). Anders as Beverley en Anneke (en seker ook Breyten) verklaar ek Louw onbetwisbaar blank. Louw se afkoms word om hedendaagse politieke redes in hierdie boek doelbewus erg verdraaid voorgestel.

Die boek moet nie uitsluitlik beoordeel word vanuit die redakteurs se verligte invalshoek nie. Daarmee het hulle Louw polities probeer annekseer. Maar die boek in sy geheel is ‘n wonderlike leeservaring waarin ‘n mens Louw as mens en as kunstenaar, dosent, ens, leer ken. Hy was aanvanklik ‘n dosent in die opvoedkunde aan die Universiteit Kaapstad (1929-1949), maar vir die doeleindes van hierdie boek is van belang sy professoraat in Afrikaans aan die Universiteit Amsterdam (1950-1958) en die Universiteit van die Witwatersrand (Wits, 1958-1970). Die boek bevat baie inligting wat nie verlore mag gegaan het nie. Die leser leer Louw ken as iemand wat nie dogmaties was nie. Hy het waarde aan twyfel geheg (13). Hy was lief vir katte (16), ens.

Ampie Muller vertel dat Louw ‘n “voortreflike skut” (32) en ‘n “gedugte stapper” (30) was. Maar hy was ‘n onbeholpe motorbestuurder (95). Louw het bv nooit tydens sy verblyf in Nederland ‘n motor bestuur nie (30). Ná sy terugkeer in Suid-Afrika het hy vir hom ‘n nuwe Mercedes aangeskaf (40). Anders as die Nederlanders het Louw “self nooit daar fietsgery nie” (34). Maar hy was lief vir reis (34). “Hy het van grappe gehou, veral van woordspel” (31). Hy was “‘n intens private persoon” (32) met ‘n “wonderlike kalmte” (46). Ampie skryf: “Ek het hom nooit as ‘n kerkganger geken nie” (36). Hy was nooit ‘n man ryk aan materiële goedere nie, maar hy het ‘n “enorme kennis” gehad. “Hy was vir ons ‘n wandelende ensiklopedie” (34). “Hy was ‘n entoesiastiese maar onsuksesvolle kok” (40). Hy het “nie baie omgegee … oor wat hy aangetrek het nie” (45).

Louw se stoflike oorskot is veras, maar die as is nooit gaan haal nie, gevolglik het hy nie, soos sy wens was, sy laaste rusplek in die Verlatekloofpas naby die familieplaas van sy jeug, Gunsfontein, by Sutherland gevind nie (27, 51). Dit dui dalk op ‘n disfunksionaliteit in sy gesin. Dit kan met Louw se buite-egtelike verhouding met Sheila Cussons (1922-2004) tydens sy verblyf in Nederland te make hê. Sy het haarself eerder as ‘n skilder beskou, maar van 1942 af Afrikaanse gedigte gepubliseer. Dit lyk asof hulle geesgenote was. Cussons het bv die Rooms-Katolieke geloof aangeneem terwyl Louw lank oorweeg het om dieselfde te doen (240), maar dit sou hom dalk (te veel) van tradisionele Afrikaners vervreem het.

Dit is maklik om hulle verhouding te veroordeel. Cussons het in 1950 van haar man, C(Christoffel)JM Nienaber (1918-1988), geskei terwyl Louw en Pohl met hulle huwelik voortgegaan het omdat hy “ten alle koste sy familie bymekaar wou hou” (38). Maar albei het voorheen geskei. Louw se eerste vrou (1930-1937) en moeder van Ria en Nakkie, was Joan Wessels (1906-1975). Pohl was met Fred le Roux (1913-1984) getroud (1935-1940) en het geskei sodat sy in 1941 met Louw kon trou. Hulle het twee kinders, Reinet en Peter, gehad. Al het Cussons moontlik ‘n duurder prys as Louw weens hulle verhouding betaal, vind ek dit aangrypend dat sy in 1982, ná die verbrokkeling van haar tweede huwelik en 12 jaar ná Louw se dood, gesê het dat sy vir Louw liefgehad het (239).

Louw is in Sutherland gebore en het daar (49) en later in Kaapstad op skool onderrig in Engels ontvang (52); ook aan die Universiteit Kaapstad. Sy pa was ‘n prokureur wat hom en sy gesin in Desember 1920 in Kaapstad hervestig het. Hulle huis in Sutherland is deesdae die Louw-museum. Louw het sowat 14 jaar op Sutherland gewoon en sy jonger broer en mededigter, WEG (Gladstone) (1913-1980), net sowat 7 jaar. Wat ek eienaardig vind, is dat Gladstone en sy vrou, die komponis Rosa Nepgen (1909-2000), ten spyte van Gladstone se kort verblyf op Sutherland, in die agterplaas van die Louw-museum begrawe is (58). Maar ek moet byvoeg dat Louw se pa daardie huis eers in 1925 verkoop het. Die Louw-gesin het aanvanklik dikwels vakansies op Sutherland deurgebring en ook op Gunsfontein en die winterplaas Boesmanshoek (hulle ma se ouers, die Van Wyks, se familieplase) (59).

Dit is bekend dat Gladstone as Afrikaner meer konserwatief en behoudend as sy broer was. Toe Gladstone dosent in Afrikaans aan die Universiteit Rhodes in Grahamstad was (1944-1957), het die studente hom soms getreiter deur ‘n Union Jack oor sy huis se voorhekkie te hang. Dit het glo nie lank geduur voordat Gladstone uitgestorm het, die vlag afgepluk en vertrap het nie.

Van Wyk Louw was ‘n begaafde leerling, van wie gesê is: “Good at composition. Less good at spelling” (54-55). Op 8-jarige ouderdom het hy begin om gedigte te skryf (66). Wat hom in sy literêre vorming gehelp het, is ‘n “well-read mother” (52). “From a very young age they [four Louw brothers] were taken to the local library which was full of English and Nederlandse books” (57).”He would always believe it was his special good fortune to be born at a time when the language was young, ‘unspoilt, free of Anglicisms'” (65).

‘n Broerskind van Louw haal hom soos volg aan: “Ek kom om vir ‘n volk te pleit / wat klein naas al die volke staan – / dat hulle naam nie sal verklink / en tot die stiltes gans vergaan” (82). Net ‘n egte Afrikaner sal dit skryf.

Die uitgewer, Koos Human (1931-2018), wat met Louw se tweede oudste kind, Nakkie (1933-1984), getroud was, verwys na Louw se liefde vir brandewyn (86, 87) en sê: “Hy het selde oor sy [skryf]werk gepraat … Vir geestigheid het hy groot agting gehad en daarmee saam spitsvondigheid” (87).

Peter (gebore in 1950), Louw se enigste seun, noem dat sy pa “versigtig-skepties teenoor die sielkunde … gestaan het … Sy uitgangspunt het gepas by ‘n betreklik introverte, analitiese persoonlikheid soos syne, wat sover as wat sy latere roem dit toegelaat het, jaloers oor sy privaatheid gewaak het” (89). “Vir my ma [Truida Pohl] was Van Wyk Louw ‘n fundamenteel onkenbare, onbegryplike wese. Telkens as mens dink jy weet hoe sy kop werk, dan kom daar iets nuuts vorendag wat al jou veronderstellings ondermyn, het sy op ‘n slag gesê. En as mens dr Jaap Steyn se biografie van Van Wyk Louw lees, moet jy met haar saamstem” (90).

Peter skryf: “Ek het geleer om, as ek ouerlike simpatie nodig gehad het, eerder by my ma aan te klop” (92). In Amsterdam het Louw “hom in ‘n mate van die gesin afgesluit [en] … geweldig hard gewerk” (91) – Ampie Muller dink Amsterdam was “die hoogtepunt van sy [Louw se] loopbaan” (38). Peter skryf voorts: “In Suid-Afrika het ek my pa ervaar as die beskermende en hardwerkende broodwinner in die huis, maar ook as die hartlyer nadat hy in 1961 ‘n ernstige hartaanval gehad het en dikwels siek was … Ek sal my verhouding met hom nie as besonder warmhartig beskryf nie … Ons was albei betreklike introverte en onderhewig aan die tipiese gesinsdinamika waar die moeder-seunverhouding sterker as dié van vader-seun was, en omgekeerd het my suster [Reinet] en vader beter gebind … Dit was asof die liefdesonmin van die Nederlandse jare tussen my ouers nooit gebeur het nie, en geoordeel aan hulle klaarblyklike gehegtheid aan mekaar in die Johannesburgse tydperk [1959-1970], was dit vir my moeilik om te glo toe my ma my ná sy dood daarvan vertel het” (94). Peter sal sy pa nie as ‘n “gesinsman” beskryf nie (94).

Peter skryf oor sy pa: “Hy was die mees onpraktiese mens wat ek ooit geken het” (95). Peter verwys verder na Louw se “enorme intellek, kreatiwiteit, fotografiese geheue, ensovoorts, ook ‘n sterk en klaarblyklik vreeslose persoonlikheid en ‘n sekere beperktheid of lompheid in sy hantering van mense as individue; op sy moeilikste in sy verhoudings met die vroue in sy lewe” (95). “Hy was nie ‘n mens-mens nie … [Daar was] tye van intense energie waartydens hy ook geskryf het, gevolg deur ontsettende depressies … Daar was ook ‘n ouwêreldse eerlikheid, ordentlikheid en noukeurigheid … Verder ‘n onblusbare intellektuele nuuskierigheid … Hy het ‘n MA in Duits gehad en sy Latyn was só goed dat hy tydens ‘n oorsese reis ‘n gesprek met ‘n priester in dié taal kon voer” (96).

Peter verwys na Louw se strewe na ewewig en na sy waardering vir die wêreld en sy skoonheid, maar hy het terselfdertyd ook waarde geheg aan askese en eenvoud (97). “Hy het geglo dat die liberalisme sowel as nasionalisme, op hul eie, inherente risiko’s inhou, maar suksesvol gekombineer kan word. In vandag se terme het hy dus ‘n stelsel van individuele regte in samehang met groeps- en minderheidsregte, soos taal- en kulturele regte, voorgestaan” (97). Peter noem dat Afrikaans “in die nuwe [politieke] bedeling drasties agteruitgaan … Uiteraard is hierdie afgang ‘n bedreiging vir Van Wyk Louw se nalatenskap, en om sy onthalwe is ek bly dat hy nie meer daar is om te sien hoe die taal in die nuwe bedeling veld verloor nie” (97).

Ampie se jonger broer, die joernalis Piet Muller (gebore in 1938), verwys na die anglisismelose “plaasafrikaans” waarmee Louw grootgeword het (101). “Hoewel Louw hoegenaamd nie in die konvensionele sin van die woord godsdienstig was nie, was hy diep spiritueel, met ‘n duidelike mistieke inslag” (103). “Dit is minder bekend dat Louw op ‘n tydstip Rooms-Katoliek wou word, wat tot ‘n hewige briefwisseling met sy broer, Gladstone, gelei het” (104). Louw was “die fyn, sensitiewe en byna verwondbare mens agter die strak gesig” (99).

Hendrik Verwoerd se kritiek op Pluimsaad het van Louw “die Groot Buitestaander” gemaak. “Sy verhouding met die Broederbond het ook killer geword, wat moontlik ‘n rol gespeel het in sy besluit om ‘n rustende lid te word” (107). “Miskien was [MT] Steyn vir hom [Louw] die beliggaming van die idee dat ‘n mens nie ‘n volk lief het om sy grootsheid nie, maar veral ook oor sy ellende en sy ‘blote moontlikheid'” (104). Hy het opgehou “om koerante te lees en net na die hoofnuus oor die radio [ge]luister” (101). “Louw het hom self al meer verstote en vereensaam gevoel … Wanneer sy Afrikanerskap en sy lojaliteit teenoor Afrikaans en die Afrikaanse kultuur bevraagteken word, het dit hom diep gekwets” (107).

“Afrikaanse kultuur” – nie Afrikanerkultuur nie – want Louw het geskryf: “Die bruin mense is ons mense, hoort by ons” (102). Of soos Johan Degenaar dit gestel het: “He chose language and not race as the basis of Volk” (66). (Moeder)taal is inderdaad ‘n belangrike deel van kultuur, maar daar is ander beduidende kultuurverskille tussen blank en bruin wat myns insiens nie goedsmoeds geïgnoreer kan word nie. Selfs oor Afrikaans is daar nie eenstemmigheid by blankes en bruines nie. Dan is daar ook die bruin elite se oordonderende dislojaliteit jeens Afrikaans. Bruin mense is nie ‘n homogene ras- of kultuurgroep nie en daar is groot klasverskille onder hulle. Alle bruin mense is dus nie met Afrikaners assimileerbaar nie, bv Moslems. Maar dat bruines kultureel nader aan die blankes as die swartes is, behoef geen betoog nie.

Volgens Piet Muller: Louw se “gesondheid het gestadig agteruit gegaan. Hy is selfs in die geheim Kaap toe [in 1968] om toetse te ondergaan om te sien of hy ‘n geskikte kandidaat vir ‘n hartoorplanting sal wees. Die uitslag was ongelukkig negatief” (107).

Reinet (gebore in 1946), Louw se jongste dogter, vertel dat haar pa “telefone gehaat” het (110). Sy en haar broer, Peter, het nooit Sondagskool bygewoon nie (111) en “aanmening was iets waaroor sy kinders self kon besluit” (112). Maar “toe Beyers Naudé [toe nog ‘n lid van die Broederbond] predikant van die NG-gemeente Aasvoëlkop geword het … het die hele gesin gegaan bloot omdat Pappa soveel bewondering vir sy preke had” (111). Louw was “lief vir goeie gruwelverhale” en sy “kinders is van kleutertyd met boeke gebombardeer … Verjaardae en Kersfees het jy ‘n boek gekry” (113). Bioskoop toe gaan het “selde gebeur” (113). Louw het “‘n uiters rustige geaardheid” gehad. “Jy het hom min kwaad gesien” (114). In die geval van meningsverskil: “Syne was geen oorhaastige woorde nie, maar geestig, rustig, koelbloedig, vernietigend. Bowendien in suiwer en verstaanbare taal” (114-115). Hy het “verdedig wat hy liefhet” (115).

Hiermee kom ek aan die einde van die eerste deel van die boek waarin gesins- en familielede die woord voer. In die tweede deel kom ander stemme aan die woord, voordat die redakteurs teen die einde terugkeer. Ooreenkonstig die verligte ingesteldheid van die redakteurs, staan Adam Small (1936-2016) in die tweede deel eerste in die ry met sy dwaalstories. Hy trek los met sy kenmerkende gekla: “My eie Afrikaanswees is deur die rassiste van ons letterkunde (wat, soos die armes, altyd by ons is) deurlopend … tersyde gestel” (118). Small noem dat Louw “self g’n kuns bestudeer of beoefen het nie” (121) terwyl die letterkunde as kuns beskou kan word en dit bekend is dat Louw ‘n bietjie geskilder het (269). Louw was “‘styf in die knie’ … en nie maklik vir aanbidding te vinde nie” (120). By Louw was daar die oortuiging van “die onvoltooidheid van alles” (120).

Wat van belang in Small se bydrae is, is twee Louw-aanhalings. “As my Afrikanerskap in twyfel getrek word, kan dit nog seermaak, bitter seer” (118) en dat opstand “net so noodsaaklik in ‘n volk is as getrouheid, dat dit nie eers gevaarlik is dat ‘n rebellie misluk nie; maar waarlik gevaarlik is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan” (117-118). Sedert 1994 het daar nog glad te min protes uit Afrikanergeledere opgeklink. Daar is die wesenlike gevaar dat ‘n hele geslag Afrikaners, dus drie dekades, sonder daadwerklike protes verby kan gaan. Gelukkig is daar in die jongste tyd roeringe in Afrikanergeledere, ‘n ligte lente, wat momentum kan kry.

Antjie Krog, gebore in 1952, pas nie in Afrikanergeledere nie. In haar bydrae is daar net twee sinne waarop ek die aandag vestig en wat haar gesindheid openbaar. “Die mens met wie ek sy [Louw se] gedigte die volhoudendste kon deel, was daardie mees passievolle poësie-minnaar van Afrikaans, Jakes Gerwel. Hy wat (ook) die land meer liefgehad het as wat die land hom (soms) liefhad” (125).

Die Nederlandse letterkundige, Hans Ester (gebore in 1946), ‘n Wits-student van Louw, skryf: “Uitwisseling pleks van stelling is die basis van wat Van Wyk Louw ‘die oop gesprek’ genoem het. Die bereidheid om te luister, te leer en indien nodig, om teen te spreek, is ‘n onmisbare element van die menslike samelewing” (153).

Die komponis, Hendrik Hofmeyr (gebore in 1957), noem Louw “die Goethe van die Afrikaanse letterkunde” (154-155). Die meeste van Louw se verse is, volgens hom, “so volkome en volmaak dat hulle hoegenaamd nie om musiek vra nie” (155).

Ian Raper, een van Louw se Wits-studente, skryf: “Louw het dikwels laatmiddag langs die gholfbaan gaan stap; hy het geloop en skryf” (163). Louw “was baie sterk gekant teen sensuur” (164). Hy het baie respek vir C Louis Leipoldt as digter gehad (165). “Louw se begrip van smaak was gebaseer op eenvoud, in elke opsig. Soos Matisse s’n. Vir gedigte was die eis, onder andere ‘onmiddellikheid’ … Hy het dikwels gepraat en geskryf oor nederigheid” (166). “Hy het volgehou dat ritme ‘die asemhaling van betekenis’ is, en dat een enkele woord reeds ‘n gedig kan wees” (167). PG du Plessis was ‘n geesdriftige aanhanger van die belangrikheid van ritme in literêre taal, bv in Louw se Raka (237).

Volgens Raper het Louw “nie gedink daar is enige sisteem van denke wat glyvas is nie. Streng dink is heilig, maar veral die menslikheid, die uitsonderlikheid is betekenisvol” (167). Louw het “telkens aangedui hoe gevaarlik afsondering is; hoe sleg ‘n volk of taalgroep homself dien met paranoia, deur sy taal of sienings ter wille van ‘oorlewing’ op ander af te dwing … [dus] die gevare van stolling in die eie aard … Hy was geen groepsdenker nie, nie een van dié wat ‘wíl dat alles aan sy aard gelyk word’ nie” (169). Teen die omgekeerde sou Louw myns insiens sekerlik ook gekant gewees het: dat alles na die aard van die meerderheid gebuig word, dat wat Westers is verafrika moet word, soos ons sedert 1994 ervaar.

Jaap Steyn, Louw se biograaf, sê dit nie direk nie, maar dit is bekend dat Truida Pohl geweier het dat JC Kannemeyer as biograaf optree uit vrees vir wat hy van veral die Cussons-sage sou maak. Raper is een van die wat nie sy samewerking aan Steyn gegee het nie. PG du Plessis het wel saamgewerk maar tot sy eer gesê uit lojaliteit jeens Louw “hy nie oor alles gaan praat nie” (175). Steyn skryf: “Vriende en familie was baie sensitief oor die politiek [soos ook uit hierdie bundel blyk]. Louw was ‘n Afrikanernasionalis, ook ‘n Broederbonder en aan die begin van die Tweede Wêreldoorlog, soos baie Afrikaners, redelik pro-Duits – nie omdat hulle pro-Nazi was nie, maar omdat hulle anti-Brits was” (176).

Louw skryf: “Binne ‘n klein bedreigde volk moet die ware nasionalis kritiek en aansporing in ‘n fyn ewewig hou” (177). Volgens Louw het ‘n mens sy volk lief “nie omdat hy heerlik en die beste volk op aarde is nie; jy het hom lief om sy ellende” (177-178). “Hy ontken … dat nasionalisme ‘n vorm van beperktheid, engheid en egoïsme is” (178). Nasionalisme sluit in die reg om “jou onderwys te ontvang in ‘n taal wat jy verstaan” (178). Louw onderskei tussen “die imperialistiese nasionalisme van die groot nasies … en die verdedigende nasionalisme van die volkere wat teen dié soort nasionalisme in verset kom (soos die … Afrikaners)” (178). Die ontstaan van ‘n Afrikaanse nasionalisme skryf Louw toe aan “die strewe van die Afrikaners om ‘n volk met ‘n eie taal te bly” (178).

Let op die oorgang van “Afrikaanse” na “Afrikaners” omdat Louw blankes en bruines by albei ingesluit het, terwyl daar, anders as by tradisionele Afrikaners, nog nooit danige nasionalisme by bruines te bespeur was nie. Deesdae, veral by die ontwikkelde bruines, is daar nie eens lojaliteit jeens Afrikaans nie. Verengelsing is aan die orde van die dag, insluitende die verengelsing van Afrikaans. Steyn beweer: “Louw se nasionalisme was in later jare beslis nie Nasionale Party-nasionalisme nie” (179).

Die skrywer, John Miles (gebore in 1938), was ‘n dosent (1967-1970) in Louw se Departement Afrikaans aan Wits. Miles noem Louw “die stil man” en “vandag eer ek hom steeds verby die nasionale politiek as digter en denker” (188). Louw wou nie sy eie werk verduidelik nie. Hy wou wegbly van vertolking (189).

Die nie-Afrikaner, Karel Schoeman (1939-2017), noem dat Louw “een van die groot figure van Suid-Afrika bly en een van die handvol individue wat die bestaan van die Afrikaner en sy kultuur regverdig” (191). Louw was vir Schoeman “die grootste figuur in die Afrikaanse letterkunde … [en] ‘n gedurige voorbeeld vir almal wat hom probeer navolg, en uit eie reg ‘n uitsonderlike mens” (192).

Koos Kombuis (gebore in 1954) noem Louw ‘n “volksikoon” (197) en dat hy “kop en skouers uittroon in ‘n landskap wat weliswaar besaai is met talle baie goeie digters en woordkunstenaars” (198). “Dis asof hy reeds in die veertigerjare iets kon raaksien van die kulturele en eksistensiële dilemmas waarmee ons as volk in die een-en-twintigste eeu sou wroeg” (199). “Het hy as profeet ons probeer waarsku teen ‘n toekoms waarin ‘Raka, die dier’ sou oorvat, en ons samelewing dompel in anargie?” (202). Ja, ek dink so (Praag 20.04.2014).

Die regsgeleerde, Marinus Wiechers (1937-2018), skryf: “Politieke korrektheid het die oop gesprek deesdae geïnhibeer en versmoor” (215).

Die joernalis, Martin Welz (gebore in 1945), noem: “Met sy ernstige harttoestand is NP wyn en brandewyn verbied. Whisky was sy toevlug” (223). Ek het ‘n kollega gehad wat in dieselfde bootjie was. Hy het vertel dat, anders as ander alkoholiese dranke, whisky ‘n mens se are oopmaak. Ek het toe gesê dat as ‘n dokter sien dat hy iemand nie van drank kan afkry nie, hy dan maar toegee en toelaat dat whisky gedrink kan word.

Die armsalige Max du Preez (gebore in 1951) begin sy bydrae met: “Ek het my lewe lank ‘n irrasionele renons in Afrikanerhelde” (224). Die klem is seker op die woord “irrasionele”. Hy skryf voorts: “Eintlik ag ek Christiaan [de Wet] se broer Piet hoër as sy geliefde kryger-broer Christiaan, want dié ‘joiner’ sien ek graag as die eerste Afrikaner-andersdenkende van die twintigste eeu. En dan was daar darem ook Bram Fischer, die ou Vrystaatse kommunis, en Beyers Naudé, die struggle-dominee” (224). Dit is by diesulkes wat Du Preez hom skaamteloos skaar.

Du Preez skryf: Louw se “konsep van ‘lojale verset’ het my gefassineer, want as ‘n jong Afrikaner [!] in die 1970’s het ek die verset teen die Afrikaner-nasionalistiese establishment in my voel opdu, maar terselfdertyd geen begeerte gehad om te ‘detribalise’ nie. Tydens die onstuimige middel-tagtigerjare het ek gewens Louw was nog daar sodat ek hom kon vra: lojaal teenoor wie? Die ‘volk’? Maar soos deur wie gedefinieer? En: Wanneer is die tyd reg vir ‘dislojale verset’?” (225). Ek beantwoord Du Preez se vrae soos volg. Lojaal teenoor die Afrikanervolk soos gedefinieer deur Afrikaners; nie soos gedefinieer deur die ANC en sy meelopers, insluitende verloopte Afrikaners soos Du Preez, nie. Sedert 1994 was en is die tyd reg vir dislojale verset teen die ANC-regime. Die gebruik van ‘n onnodige Engelse woord in ‘n Afrikaanse teks, soos “detribalise”, het kenmerkend van Du Preez se skryfwerk geword. Sy huistaal is deesdae Engels.

Die volgende uitlating is ook tipies Du Preez: Louw het glo “uit die warmgepoepte binnekring van geleerde Afrikaners gebreek” (225-226). Sou hy dieselfde soort taal gebruik wanneer hy swart binnekringe beskryf? Nee, hy beperk sy onkiese, krasse veroordeling tot Afrikaners. Let op hoe Du Preez agterdog teen Louw probeer wek: “Dit het nie gehelp toe ek uitvind hy was ‘n lid van die Afrikaner-Broederbond nie, ook nie sy gedurige verwysings ns sy onherroeplike verbintenis tot die ‘volk’ nie. Toe moes ek boonop lees hy het in die jare dertig nogal ‘n affiniteit met die Nazi’s gehad en was glo vir ‘n kort tyd ‘n lid van die Gryshemde” (226). Louw het volgens Du Preez “nooit prontuit teen groter apartheid uitgepraat nie” (226).

Du Preez se artikels word gekenmerk aan komplimente vir homself. Hierdie artikel is geen uitsondering nie. Sy koerant, Vrye Weekblad (1988-1994), was Du Preez se “geveg vir demokrasie, vryheid en gelykberegtiging” (226). Watter resultate het hy behaal? Swart oorheersing, korrupsie, rommelstatus, wetteloosheid, agteruitgang, verval, eindelose ellende, ens. Du Preez is glo in 1987 deur Afrikaanssprekende linkses uitgedaag “om ‘n koerant in Afrikaans te begin wat apartheid en onreg onbevrees sou oopvlek en uitwys … Ek het die uitdaging aanvaar as my eie weergawe van lojale verset” (227). Nou is die tyd oorryp vir Du Preez se dislojale verset teen die ANC-regime se rassediskriminasie en onreg, bv onteiening sonder vergoeding, ens. Maar hy is baie meer terughoudend in sy kritiek op swartes as sy verdoeming van Afrikaners.

Die politikus, Robin Carlisle, skryf: Louw “called for the inclusion of coloureds into Afrikanerdom. He reiterated his opposition to separate universities” (250). Een van Louw se Wits-studente, Virginia van der Vliet, skryf: “For Louw there was no way he could envisage territorial separation (or separate universities) for Afrikaans-speaking coloured people” (257). Wat Louw in die jare sestig op sy onpraktiese manier – kyk Peter Louw se opmerking hier bo – nie kon voorsien nie, is dat swartes ná oopstelling al die eens blanke universiteite sou verswelg en die eens Afrikaanse universiteite sou verengels terwyl die tradisioneel swart universiteite sou voortgaan om swart en Engels te bly. Swartes het ‘n keuse tussen inklusiwiteit en eksklusiwiteit wat nie aan blankes gegun word nie. Swart studente verkies Engels terwyl ‘n keuse tussen Engels en Afrikaans as onderrigtaal nie aan blanke studente gegun word nie. Louw het ook nie die massiewe dislojaliteit jeens Afrikaans by bruin studente voorsien nie. In die bruin elite is daar feitlik niemand wat ononderhandelbaar aandring op Afrikaans as onderrigtaal nie; nie aan universiteite nie en al hoe meer selfs nie meer in skole nie. Blankes kan eersdaags die meerderheid Afrikaanssprekendes word.

As joernalis het Ton Vosloo (gebore in 1937) heelwat skuld aan die ondergang van die blanke politieke bewind en dus ook aan die onverkwiklike situasie waarin Afrikaans hom bevind. Hy was die inisieerder van die Afrikaanse Taalraad wat hy doelbewus op so ‘n manier geskep het dat taaloorwegings (die bevordering van Afrikaans) nie voorkeur geniet nie, maar politieke oorwegings, naamlik versoening. Vosloo stel Louw voor “as die Afrikaner se gewete” en verwys dan na Louw se wens van “voortbestaan in geregtigheid” (251). Die punt is egter dat voortbestaan vir blankes in Afrika so problematies is dat hulle dit net met sogenaamde onregtigheid, naamlik apartheid, kon verseker. Geregtigheid word dan sinoniem met die selfdood van die blankedom in Afrika.

Vosloo skryf: “Louw was sekerlik die prominentste Afrikanerdenker van sy tyd” (252). In 1994 is die blankes, volgens Vosloo, hulle “selfbeskikking in geregtigheid ontneem” (253). Dit is ‘n onduidelike en moontlik teenstrydige formulering. Dinge word deurmekaar gegooi. Het geregtigheid in 1994 en daarna geskied? Ek dink nie so nie; nie naasteby nie; eintlik glad nie. “Ons is nou ‘n oop gemeenskap” (253). Regtig? Kan blankes maak en sê wat hulle wil? Is daar vryheid van assosiasie soos die 1996-Grondwet (artikel 18) veronderstel is om te verseker? Mag blankes sake-ondernemings, verenigings of woonbuurte hê wat swartes uitsluit? Nee, aan blankes word die vereiste van inklusiwiteit opgelê terwyl swartes na hartelus eksklusief mag wees. Is ‘n oop gesprek moontlik? In die Afrikaanse hoofstroom-inligtingsmedia, waar Naspers/Media24 die monopolie het, word regse menings nie geduld nie. Selfs woorde soos blankes, nieblankes en Afrikaners word vermy.

Louw het glo ‘n voorwaarde vir ‘n oop gemeenskap gestel: “Die oop gemeenskap, die ware demokrasie, moet jaloers waak oor sy oopheid” (253). Vosloo maak die saak nog meer duister met sy opmerking: “Na my oordeel beteken dit: Ons kan en wil nie onderhoriges in ons eie land wees nie” (253). Korrek. Maar dit is presies waar die blankes nou is. Hulle is onderhoriges. Suid-Afrika is nie ‘n oop samelewing nie. Dat Suid-Afrika “ons [die blankes se] eie land” is, word deur die nuwe bewindhebbers ontken. Algemene stemreg in ‘n “ware demokrasie” het vir die blankes nie oopheid tot gevolg gehad nie; nie daglig nie, eerder stikdonker nag.

Virginia van der Vliet, een van Louw se Wits-studente, skryf: “According to Truida, his wife, Louw found speaking in front of big audiences ‘afskuwelik’, relishing the small classes at post-graduate level. He was in reality, she said, terribly shy and nervous in front of large audiences” (259-260). Louw “believed that ‘die beste dosente vir die eerstejaars moet les gee'” (259). Daar is heelwat sin hierin. Die beste dosente is nie noodwendig die beste akademici en/of navorsers nie.

Ek het die beste tot laaste oorgehou, naamlik PG du Plessis (1934-2017) se bydrae tot die bundel. Hy het Louw baie goed geken. Hy is dié mens wat met Louw as skrywer en akademikus gewandel het. Ek beskou Du Plessis se Fees van die ongenooides (2008) as een van die beste romans in Afrikaans, maar hy en sy boek het glad nie genoeg erkenning ontvang nie. Du Plessis was ‘n Wits-student, -kollega en vriend van Louw. Volgens Truida Pohl was hy Louw se “aangenome seun” (243). Sy het die gedig, “Vier gebede by jaargetye in die Boland,” in Louw se handskrif, wat hy in 1937 aan haar gegee het, enkele maande ná sy dood aan Du Plessis geskenk (243). Du Plessis noem iets oor Louw wat ek nêrens elders teëgekom het nie: “Toe sy hart begin lol, het hy uiteindelik op ‘n half-opgeligte bed in sy studeerkamer geslaap” (236). Sy hartaanvalle was in 1961 en 1968. Eintlik was Louw dus vir bykans die hele duur van sy ampstyd aan Wits (1958-1970) ‘n siek mens.

Du Plessis verwys na Louw as “iemand wat ek grensloos bewonder het” (234) en “die grootste mens wat ek geken en bewonder het” (241). Du Plessis sluit sy bydrae af met die opmerking: “Die grootste voorreg van my lewe: om Van Wyk Louw te kon ken” (243). Hy noem Louw se klasse “Sokraties”. Dit het nie om dogmatiese stellings gegaan nie. Dit is in daardie klasse waar Du Plessis “die grootste waarheid by Van Wyk Louw geleer het: om ‘dalk’ en ‘miskien’ voor jou gewaagde stellings en waarde-oordele te plaas” (234-235).

Ek was geskok toe Gerhard van Huyssteen, die voorsitter van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, op 19 November oorselfversekerd en uit die hoogte met allerhande hoogsaanvegbare stellings vorendag gekom het, soos dat die voortbestaan van Afrikaans glad nie bedreig word nie (gevolglik erken hy ruiterlik dat hy nie vir Afrikaans veg nie) en dat daar nie so iets soos anglisismes bestaan nie (gevolglik kan hy voortgaan om Kaaps as wonderlike, onskadelike Afrikaans op te hemel). Luister na die “Praat saam”-potgooi op die RSG-webwerf.

Du Plessis verduidelik dat daar oor Louw se digbundel, Tristia (1962), wat grootliks in Amsterdam geskryf is, die teenwoordigheid van Sheila Cussons hang. Namate Louw en Du Plessis se vriendskap gegroei het, het Louw hom al hoe meer in sy vertroue geneem. “Ek het geweet dat die vertroulikhede wat hy bereid was om met my te deel uit naggesprekke tussen twee mense kom en dus nie vir algemene konsumpsie is nie. Maar ek sal altyd onthou hoe sy stem gesak en sy oë versag het wanneer hy oor haar en hulle verhouding gepraat het” (239).

Louw was sedert 1934 ‘n lid van die Afrikaner-Broederbond (AB). Hy het Du Plessis as ‘n lid gewerf (236). Louw het Beyers Naudé se verraad teen die AB en die Afrikanerdom sterk afgekeur. Louw het hulle vriendskap verbreek deur aan Naudé, in Du Plessis se teenwoordigheid, te sê: “Beyers, ek en jy groet mekaar nie meer nie” (235). Vir Du Plessis het Louw gesê: “Hy kon sy verskille met die AB intern uitgemasel het, maar om na die Engelse koerante toe te hardloop, is verraad” (236).

By geleentheid het Du Plessis teenoor Louw beweer Afrikaners “is ‘n aanmatigende groepie mense – so min hier aan die verre suidpunt van ‘n agterlike kontinent. Waarop hy geantwoord het: ‘Hoeveel dink jy was die Grieke toe hulle ‘n beskawing geskep het?'” (236). Afrika is ongetwyfeld die agterlikste kontinent. Die kern van die ongedurigheid van die Afrikanerdom met die ANC-regime is die snelle agteruitgang sedert 1990/94 van (Europese/Westerse) beskawing. Hoewel Verwoerd vir Louw diep seergemaak het met sy aanval op Pluimsaad op Republiekdag, 31 Mei 1966, het die sluipmoord op Verwoerd op 6 September in dieselfde jaar vir Louw “diep geraak.” Hy het telkens gevra: “Waarheen is ons op pad?” Minder as vier dekades later het die antwoord geblyk te wees dat ons op pad na ‘n ramp was. Ná die betroubare en gesaghebbende leiding wat daar van Verwoerd uitgegaan het, het die Nasionale Party al hoe meer koers verloor.

Du Plessis skryf: “Die AB het vir my ‘n besondere bonus gebring. Dit het ‘n gewoonte geword dat ek Van Wyk Louw sou oplaai na die vergaderings toe. Ná die vergaderings, wanneer ek hom aflaai, het hy dan gevra: ‘Pieter, hoe lyk dit met ‘n slokkie?’ In sy studeerkamer, oor rooiwyn, het dan vir my die waardevolste gesprekke denkbaar gevolg” (236). “Slokkie” (ook op bladsy 243) is klaarblyklik ‘n omvorming van “slukkie”. Ek gebruik hierdie woord in die opskrif van hierdie rubriek omdat die Muller-bundel ‘n mondvol interessante en waardevolle inligting oor Louw bevat.

Die skryfster, Elsa Joubert (1922-2020), en haar man, Klaas Steytler (1922-1998), was anti-Afrikaner-gesind. Hulle was teleurgesteld toe David Pratt se sluipmoordpoging in 1960 op Verwoerd misluk het. In die 2017-vertaling van haar outobiografiese boek, Reisiger (2009), skryf Joubert: “We are shocked and upset when we hear that the Afrikaans actress and writer, Anna Neethling-Pohl and her producer sister, Truida Louw, stood watch the whole night in the passage outside the ward where Verwoerd was lying. NP van Wyk Louw (who is married to Truida) sat and waited in his car in the parking area. The word is that NP van Wyk Louw is a member of the Broederbond. Now it looks as though he is also a Verwoerd-man. I hear that MER [Maria Elizabeth Rothmann, 1875-1975] is a good friend of the Verwoerd family. She probably prayed hard for his recovery. So much for my writing to her asking her to lead us against Verwoerd! It’s no wonder she didn’t even acknowledge my letter” (Praag 10.06.2017). Ook oor Elsa Joubert: Praag 2.12.2017. Oor MER: Praag 5.08.2017.

Wat die voorafgaande, soos Joubert se kommentaar, aantoon, is dat Louw altyd genoeg – eintlik fundamenteel en onmiskenbaar – Afrikaner gebly het. Ons moet nie toelaat dat verlooptes daardie beeld skend nie.

Leon Lemmer: Peter Hitchens oor die ontaarding van die Britte

Christopher Hitchens (1949-2011) was ‘n radikale, konfronterende, marxistiese joernalis wat baie polemieke met sy omtrede uitlatings ontketen het. Saam met Richard Dawkins, Daniel Dennett en Sam Harris was hy een van die grondleggers van die militante Nuwe Ateïsme. In sy latere lewe is Hitchens daarvan beskuldig dat hy polities (meer) regsgesind geword het, bv vanweë sy renons in Bill Clinton en sy veroordeling van NAVO se militêre inmenging in Bosnië.

Vandag skryf ek egter oor Christopher se minder bekende broer, Peter Hitchens (gebore in 1951), ook ‘n Britse joernalis, wat in sy prille jeug ‘n aanhanger van Leon Trotskie (1879-1940) se marxisme was. Hy verwys na homself as “a former Bolshevik” (bron hier onder, Kindle 4904). Peter het polities van verlinks tot regs gevorder, van sosialisme, via die Britse Arbeidersparty tot lid van die Konserwatiewe Party (1997-2003); ‘n party wat hom mettertyd ook nie meer aangestaan het nie. Deesdae beskou hy Edmund Burke (1729-1797 – Praag 2.05.2020) as sy mentor. Hitchens wil nie polities byderwets wees nie. Hy is ten gunste van die doodstraf en gekant teen homoseksualiteit asook die dekriminalisering van dwelmgebruik, bv dagga. “Legalization … lead[s] to social acceptance” (3820). Hy het geen simpatie met mense wat deur eie toedoen aan longkanker (weens die rookgewoonte) en vigs (weens homoseksuele gedrag) ly nie. Tydens Suid-Afrika se 1994-oorgang/ondergang was hy in Suid-Afrika. Hy het tot die juiste gevolgtrekking gekom, naamlik dat Nelson Mandela nie ‘n heilige is nie. Verder het hy die Wikipedia korrek as ‘n linkse naslaanbron geïdentifiseer.

Soms dryf Hitchens sy konserwatisme dalk te ver. Hy is bv gekant teen die “valsheid” van Britse Somertyd. Hy verkies Greenwich Mean Time (GMT) dwarsdeur die jaar. Hy verset hom selfs teen die metrisering van mate en gewigte. “My instincts … revolt against the shiny, efficient, ugly and stone-cold metric system” (4797). “English measures … pounds and ounces, inches and feet, chains and furlongs … were destroyed with slow subtlety and cunning, and resistance is left to a few eccentrics, such as me, fuming hopelessly against a loss nobody else can see” (4803). “[English] measurements … were based on the individual. A pound was what could be held in the hand. A pint was what a grown man might reasonably drink to quench his thirst. An inch was the top joint of a thumb, a foot was, well, a foot, and a yard was a pace. A fathom of water was deep enough to close over a man’s head. They worked outwards from the human. Metric measurements, by contrast, were based on a (mistaken) calculation of the Earth’s circumference” (4839).

Ek bespreek vandag die volgende boek van Peter Hitchens: The abolition of Britain: From Winston Churchill to Theresa May (London: Bloomsbury, 1999/2018, 368p; Amazon Kindle $21,23). Die hooftitel van die boek word in die 2018-voorwoord soos volg verduidelik: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete. This book, originally [1999] intended as a warning in letters of fire, might now at least serve as a headstone” (116). Die newetitel wek verkeerdelik die indruk dat hierdie boek onlangs geskryf is. Al die hoofstukke is reeds in 1999 vir die eerste keer gepubliseer. Slegs die voor- en nawoord is later bygevoeg. Nogtans toon die teks uitstekende insig in die diepgaande veranderinge wat sedert die dood van Winston Churchill (1874-1965) in die Britse omstandighede en geestesklimaat ingetree het. “The death of Churchill, an unchallengeable father figure, was a final farewell to a reassuring past” (182).

“My argument is that we chose the wrong future in the second half of the twentieth century” (101). Hy noem dit ‘n kulturele revolusie (162). “We have gravely devalued knowledge and academic qualifications, made many thoughts almost unthinkable, sundered many of the invisible bonds which once held our society together, and inflicted upon our country a permanent and irreversible change in morals, values, customs, taboos, language, humour, art and even eating habits” (167). In Suid-Afrika het dit veel erger daaraan toe gegaan. In 1994 het ons ‘n politieke revolusie beleef, waarna ‘n kulturele revolusie ingetree het waarin ‘n grootliks vreemde swart kultuur die twee tradisioneel leidende blanke kulture/lewenswyses verdring het. Hitchens noem Brittanje “a wholly foreign country” (187). Uit die oogpunt van die blankes geld dit in veel groter mate vir Suid-Afrika.

Volgens die outeur het die Britte in 1965 nog rede gehad om hulleself as die voortreflikste mense op aarde te beskou en kon hulle met reg trots op en patrioties jeens hulle land wees. Hy verwys na “a society that was profoundly civilized, gentle and humane” (707). Hy meen dat die Britse samelewing sedertdien feitlik onherkenbaar ontaard het. Dit herinner aan die ingrypende verskille wat daar tussen die ou en die nuwe Suid-Afrika bestaan, wat onder meer die entoesiasme vir en die tradisionele patriotisme van Afrikaners vir hulle geboorteland weggekalwe het. Daar kan egter kwalik van Afrikaners verwag word om die tradisionele Britte as verhewe organismes te beskou, gedagtig aan onder meer die Anglo-Boereoorlog. Tog is daar vir die plaaslike blankes min troos in die volgende reeds aangehaalde woorde: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete” (116). Brittanje is nog ‘n blanke Westerse land wat weens bv selfaangedoende, ingevoerde multikulturaliteit besig is om onder te gaan.

In Suid-Afrika ken baie jongmense van die huidige geslag nie die land se geskiedenis nie. Dit is veral te wyte aan die propaganda van die ANC-regime, bv in skoolgeskiedenisboeke, en die uitlatings van ANC-nalopers in die massa-inligtingsmedia. In Brittanje het iets soortgelyks gebeur. Hitchens verwys na “a generation to whom the past was not just a foreign country, but a place of mystery which was easier to mock than understand” (146). By hedendaagse Britte, soos by Amerikaners, is daar die neiging om onpatrioties te wees, om ‘n negatiewe siening van hulle land en hulle geskiedenis te hê. “The ideas of the past were invariably wrong, that putting the clock back was a sin, while progress and change were both inevitable and right” (616). Hitchens verwys na “the ‘anti-establishment’ tendencies in politics, academe, broadcasting and the press” (458). “Patriotism, monarchy and Englishness in general [became] unfashionable and – worst of all – comical” (600). “In 1965, even the radicals were loyal patriots” (474).

Daar word plek-plek na Suid-Afrika verwys:

“The old struggle between Afrikaner and British settlers in South Africa had ended in the triumph of the National Party, the building of grand apartheid and the founding of a Boer republic outside the Commonwealth” (637).
Die Britse openbare mening is “unshakeable in its certainty that personal righteousness is reserved for those who share its views about South Africa” (151), naamlik dat die swart politieke bewind reg en goed is en die blanke bewind van weleer, by name apartheid, verkeerd en sleg was.
Voorgeskrewe skooldrag word in progressiewe geledere geassosieer met “repressive and reactionary forms of government such as apartheid South Africa and Augusto Pinochet’s Chile” (1119).
“Opposition to apartheid or General Pinochet are valued more highly than personal adherance to the Ten Commandments or the Sermon on the Mount. An adulterer with the correct view on Nelson Mandela is perferable to a Mother Teresa who fails to critize the currently unfashionable regimes of the world” (4446).
Vir ‘n politieke aktivis soos Desmond Tutu gaan dit om die hiermaals en nie om die hiernamaals nie. Hy probeer om ‘n (swart) hemel op aarde te skep. Hitchens noem dit sosiale teologie “in which Christian charity to your neighbour was expressed through political action at home and abroad, rather than in your own conduct. This was especially attractive to the British because the Church’s old missionary links with the former colonies now gave it a potent voice in places such as South Africa, where it was to play an often creditable role in resisting the stupidities of Grand Apartheid” (1658).
Die hedendaagse afkeer van Standaardafrikaans kan ingevolge kulturele marxisme verduidelik word. Ordentlike, suiwer Afrikaans herinner aan ‘n glorieryke verlede wat deur ANC-kamerade weggewens word. “The glories of the language were offensive to the modernizers because they reminded them of what they owed to the past, because they reinforced the bonds of tradition, but above all because they constantly reminded them of a view of religion which was not theirs. It did not offer salvation through the Overseas Development Agency, the Anti-Apartheid Movement, Amnesty International and the Social Security budget. It offered it in an entirely non-political way, through the faith and deeds of the individual” (1871).

Hitchens kan nie (heeltemal) vrede met die nuwe elektroniese kultuur maak nie. Hy noem dit “post-literate” omdat die inligting eerder deur piktogramme, dus deur beelde/illustrasies, as deur teks oorgedra word (223). “Early television was nothing like the modern force which has now displaced all other forms of culture and entertainment. Its effect on the imagination has been the motor of the new morality and the new conformism” (234, ook 468). “The BBC [British Broadcasting Corporation] functions as a sort of priesthood of the politically permissible, awarding airtime and favour to those it likes, and silence, bad camera angles or mockery to those it dislikes” (4952). “[Television] encourage[s] only one set of ideas about what was good” (447). “It made each one of us more like the other, it narrowed the gaps between us and made us simultaneouly less alone and more conformist. We have all noticed the way in which mass culture has flattened out accents and made us dress and even walk in standardized fashions” (238).

“This regimentation has also affected our thinking, and our ability to choose. In a society of stable values and unchanging tradition, this would not be specially important, and the cinema had far less impact on 1930s Britain than television was to have fifty or sixty years later. The effect of television, especially colour television, on a society whose values were all open to question and whose morals were dissolving was explosive, and continues to be” (243). “Television robs adults of one of their most important tasks, as passers-on of culture to the young” (2116). Gelykmaking, eendersverklaring en internasionalisering kan die taak van regerings vergemaklik maar het ‘n vernietigende uitwerking op bv individualiteit, kreatiwiteit en eiesoortige kultuur. NP van Wyk Louw het reeds in 1936 geskryf: “Ons tyd wil net van gelykheid en gelykmaak weet; die natuur ken net ongelykheid en streng rangordening” (Berigte te velde, Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1959, p 17). Plaaslik is dieselfde neiging as in Brittanje waarneembaar: “The increasingly blatant use of soap operas as cultural propaganda” (Hitchens 48). Sepies en baie ander televisieprogramme is as’t ware ‘n siekte wat nie net bedags nie maar veral saans kulturele verwoesting saai.

Amerika was die eintlike wenner in die Tweede Wêreldoorlog. Amerika het die leidende land geword. “By 1941 we were a defeated nation” (285). “When American servicemen began arriving in Britain in 1942, much of the United Kingdom fell under a bizarre and unique form of military occupation” (4140). “They spoke the same language but brought with them a completely different culture, different morals, different habits of courtship and even different tastes in food and drink, music and entertainment” (4145). “The total number of Americans in the UK at this time [1944] was more than 1.6 million, mostly active young men, at a time when Britain’s active young men were mainly away from home” (4171). Hitchens bied die volgende as ‘n kompliment aan: “A rather touching and honourable refusal by Britons to countenance the US Army’s colour bar” (4192).

Die Amerikaanse besetting van Brittanje het tot lank ná die oorlog voortgeduur. Hierdie situasie “undermined and belittled Britain’s image of herself, and the British people’s view of themselves” (270). Amerikaanse kultuur het die Britte grondig beïnvloed, nie net vanweë die baie Amerikaanse soldate wat daar gestasioneer was nie, maar ook vanweë Amerikaanse rolprente en televisie. Daar was gevolglik “the increasing use of American terms in language” (280), asook die groeiende invloed van Amerikaanse populêre musiek, bv rock (295). Hitchens verwys na moderne populêre musiek “with its strangely bisexual appeal and its carnal beat” as “part war-dance, part fertility ritual” (2121). Wat die tradisionele Britse kultuur ook ontwrig het, is “America’s supposed ‘classlessness’, actually a fiction, [which] mocked our minutely graded caste system” (290).

Hitchens maak gewag van “the huge scale of the war effort and the breath and depth of the destruction it had caused not just to the physical fabric of the country but to its social fabric. Few now recall that the immediate postwar years were a time when many were alarmed by a rapid increase in crime, an atmosphere of purposeless rebellion among the young and a great deal of family breakdown because of the number of marriages which failed to survive the long partings of war” (680). “The Americanization of our sex lives was probably more important than all these put together. American attitudes towards divorce and adultery, the collapse of American puritanism … under the blows of Kinsey and the contraceptive pill, fanned out across the country like an infectious disease” (290). “As late as 1965, the child of divorced parents was an exception at any school, illegitimate children were a shameful rarity, homosexual acts were illegal, and contraception and abortion were taboo subjects in most homes” (572). Hierby kom nog “the arrival of North American feminism” (306).

Van die veranderings in die Britse leefwyse wat Hitchens opgemerk het, is die agteruitgang van die gehalte van standaard- of tradisionele Engels [Estuary English (358)], bv weens Amerikaanse invloed. “Estuary English – the universal classless patios of southern England” (3363). Daar is deesdae baie meer misdaad (566), bv inbrake (561), as voorheen en daar lê vullis in die strate (363), onder meer weens die multikulturele gedaanteverwisseling wat veral die stede ondergaan het. Maar sulke negatiewe verskynsels word deur linksgesindes goedgepraat. Daar is “a crude moral justification for crime, seen by many modern thieves as a form of taxation levied upon the greedy by the rest” (2381). In Suid-Afrika maak die ANC-regime die nieblankes wys dat die blankes hulle grond gesteel het en dat die blankes hulle besittings bekom het deur nieblankes uit te buit, bv deur hulle te min vir hulle arbeid te vergoed. Dit kan ten minste deels verduidelik waarom misdaad, bv onwettige grondbesetting en diefstal, op so ‘n buitensporige skaal in Suid-Afrika gepleeg word.

“In 1965 … eating in the street, except for a holiday ice cream or a homebound parcel of fish and chips, was practically unknown, and drinking in the street quite unthinkable for most people” (512). Die gedrag van mense het verander; eintlik versleg (479). Daar is al beweer dat die hedendaagse Britse kultuur gekenmerk word aan “lager, football and bodily functions” (611). Hoflikheid en goeie maniere het skaarser geword (479). Goeie smaak het agteruitgegaan (368). Mense voel minder veilig as voorheen, veral snags (389). In 1965 was Brittanje baie meer verenig as tans (432), met baie inwoners in Wallis en veral Skotland wat deesdae van Engeland wil wegbreek. “Northern Ierland … was the only place on British territory where British patriotism took the form of nationalism” (4615). Daardie nasionalisme is uit nood gebore – die gevaar vir Protestantse Britte van vereniging met en oorheersing deur die Rooms-Katolieke Iere van die Ierse Republiek. By die Britte in Noord-Ierland is daar deesdae egter al hoe groter onsekerheid of hulle in die toekoms deel van die Ierse Republiek of van Engeland gaan wees. Voorheen was daar nasionale solidariteit in Brittanje maar sedert 1965 het gebeure dit weggekalwe (653).

“A nation is the sum of its memories, and when those memories are allowed to die, it is less a nation. However, when a people cease to believe their national myths, and cease to know or respect their history, it does not follow that they become blandly smiling internationalists” (756). Die ANC-regime beywer hom vir die herskrywing van Suid-Afrika se geskiedenis, sodat die swartes beter en die blankes, veral die Afrikaners, slegter voorgestel word. Plekname word verander en standbeelde vernietig of verwyder ten einde die Afrikanerdom se trotse verlede te misken. Gebeure soos die Groot Trek en die Slag van Bloedrivier word as mites afgemaak. Dit alles word gedoen om die Afrikaners as etniese nasie, as volk, te probeer vernietig. Afrikanisme en globalisme word as plaasvervangers vir Afrikanernasionalisme aan ons opgedring. Regeringsleiers soos Donald Trump en Boris Johnson verset hulle teen globalisme. Hulle ondersteun onderskeidelik Amerikaanse en Britse nasionalisme, maar word om veral hierdie rede in die massa-inligtingsmedia verguis. As eilande is Brittanje, volgens Hitchens, “uniquely suited to be a nation-state” (809); des te meer sedert sy onttrekking aan die Europese Unie.

Ons het pas die onverkwiklike ondervinding gehad dat Jeremy Vearey (Praag 26.05.2018), ‘n opgeleide ANC-terroris, oud-Robbeneilander, nie-taalkundige en nie-letterkundige, klaarblyklik weens politieke redes deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra is om vanjaar, vyftig jaar ná sy dood, die NP van Wyk Louw-gedenklesing te lewer. ‘n Soortgelyke vergryp is die jaarlikse Neville Alexander-lesing wat deur die Afrikaanse Taalmuseum en -monument aangebied word ter huldiging van nog ‘n oud-Robbeneilander. Hitchens vestig die aandag op ‘n soortgelyke polities byderwetse skuif: om die blanke Florence Nightingale (1820-1910), tradisioneel dié heldin in die verpleegkunde, met ‘n swart rolmodel, die Jamaikaan Mary Seacole (1805-1881), te vervang (910). Albei het gedurende die Krim-oorlog (1853-1856) gewonde soldate verpleeg. Dit herinner aan die vervanging van ons volksplanter van weleer, Jan van Riebeeck, met ‘n nuwe vader van die (swart) Suid-Afrikaanse nasie, die geweldenaar Nelson Mandela. Sedert 1994 is daar in ANC-geledere selfs meer as een moeder vir hierdie nasie ontdek.

Volgens Hitchens is die Britse neo-marxiste “drearily left-wing, and focussed upon suffering and deprivation rather than upon achievement or heroism. They are also notably more forgiving of the misdeeds of communist totalitarianism than of fascist totalitarianism” (938). Weens die gebrek aan positiewe prestasie deur ANC-kamerade word negatiewe gebeure, soos ongehoorsaamheid en geweldpleging, sedert 1994 in Suid-Afrika tydens openbare vakansiedae in herinnering geroep. Dit dui op geestelike en morele bankrotskap.

In Suid-Afrika is skoolonderrig vir die verskillende kultuur- en etniese groepe, elk met sy eie leerplanne, sedert 1994 deur gemeenskaplike leerplanne, primêr afgestem op die swart meerderheid, vervang. In Brittanje is die tradisioneel monokulturele skoolonderrig tot multikulturele opvoeding omvorm. Hitchens noem dit “yet another excuse to denigrate the nation-state, apologize for the Empire and abolish the lore of the British tribe” (998). Terselfdertyd was daar, soos in Suid-Afrika, ‘n ernstige verlaging in akademiese standaarde – “standards always are out of date” (2272) – en die vernietiging van die tradisionele geskiedenisleerplan (1003). In Suid-Afrika verkondig die ANC-regime openlik dat ons geskiedenis volgens die voorkeure van ANC-kamerade herskryf word. Daar is blanke historici wat hartlik aan hierdie projek saamwerk. “In an incredibly short time, we have been turned into a nation without heroes, without pride in our past or knowledge of either our past triumphs or our past follies and disasters” (1007).

Plaaslik was daar al uitsprake van die nuwe bewindhebbers dat dinge soos meriete en standaarde Westerse uitvindings is wat maar agterweë kon gebly het. Jonathan Jansen het hom by uitstek smalend oor akademiese standaarde uitgelaat, heel moontlik omdat hy, sonder om dit te erken, besef dat akademiese standaarde in die skole en aan die universiteite in die ou Suid-Afrika veel hoër was as wat hulle in die nuwe Suid-Afrika is. Hitchens skryf: “The great universities of Oxford and Cambridge are still being attacked by ministers for trying to maintain some standards” (48). Later skryf hy van “a general lowering of Oxbridge standards” (1134). Dit is die Britse weergawe van die ANC se: “pass one, pass all.” Dit is ‘n tragedie as geestelike vervlakking twee van die oudste en akademies-wetenskaplik mees gerespekteerde universiteite in die wêreld aangetas het. Albei het in die 13de eeu ontstaan..

Hitchens noem die hedendaagse marxiste “cultural revolutionaries”: “They believe, in most cases with some passion, that education should be used to eradicate privilege and élitism, to spread the gospel of the new society in which everyone (and everything) is equal” (1015) – dus “the ‘democratic’ or levelled society” (1042). Mededinging word ontmoedig. As sommige skoliere akademies beter as ander presteer, word die (natuurlike) ongelykheid by skoliere sigbaar. As ‘n skolier druip, tas dit sy menswaardigheid aan, wat taboe in hedendaagse verligte samelewings is. Meriete is tot ‘n onding verklaar omdat dit ‘n hiërargie daarstel. “Melanie Phillips [Praag 18.08.2018] has condemned the ‘all must have prizes’ ethos of the modern system” (1108). Die gesag van onderwysers word deur ‘n verbod op (lyf)straf ondermyn. Dit skep ‘n situasie in die klaskamer waarin leer weens gebrekkige dissipline bemoeilik word. In baie gevalle leer skoliere deesdae op skool minder as voorheen. Om hierdie feit te kamoefleer, verkies die ANC-regime dat daar van leerders pleks van skoliere gepraat word. Die marxistiese obsessie met verandering (pleks van verbetering) is die rede waarom sulke disfunksionele verskynsels hulle opwagting maak (1064). Sodanige transformasie word deur sommige sielkundiges goedgepraat; “those stand-by experts who can always be counted on to decry common sense, defy public opinion and loathe hallowed tradition” (1166).

Een van die hoofoogmerke van kulturele marxisme is om die tradisionele gesin te vernietig. “The greatest fortress of human liberty, proof against all earthly powers, is the family [“huisgesin”]. In its small private space, it can defy the will of authority and the might of wealth. It is without doubt the most effective means of passing lore, culture, manners and traditions down through the generations. Its loyalties are stronger than those of the state, more powerful even than patriotism. All serious tyrannies have sought to undermine or infiltrate it, socialist tyrannies most of all” (2837). “There are many explanations for authority’s mistrust of the family. The main one must be that it cannot control what goes on there, what ideas are taught, what wealth stored up, what loyalties fostered” (2853). Weens sy magsbeheptheid sou die ANC-regime te graag iedere gesin na sy beeld wou afrikaniseer en aan die ANC gedienstig maak. Huwelike, dus histories normale gesinsvorming, word nie deur die ANC-regime bepleit nie. Die huwelik is al beskryf as “an unromantic compromise between sensuality and drudgery” (3070). Die huwelik is in baie gevalle nie hemel op aarde nie maar kultureel nogtans meesal ‘n beter, bv meer stabiele, situasie as heteroseksuele saambly of ‘n selfdegeslagverbintenis.

In Suid-Afrika kom enkelouergesinne algemeen voor, veral by die swartes. Trekarbeid, dus die blankes, is dikwels die skuld hiervoor gegee. Eintlik is ‘n gebrek aan seksuele dissipline, oftewel permissiwiteit – “moral poverty” (2635) – ‘n meer geldige rede. Die eksponensiële toename in buite-egtelike kinders kan ook toegeskryf word aan die (oor)gewilligheid van die ANC-regime om ongehude moeders met staatstoelaes te vergoed. Dit geskied sonder dat enige teenprestasie vereis word. Daar is ook nie ‘n maksimum perk vir sulke kinders nie. In die nuwe Brittanje is daar al hoe meer buite-egtelike kinders. “Roughly 44% of children in Britain are now born to mothers who are not married” (63). “The new cruelty, which leaves hundreds of thousands of children without a proper family, is imposed through many acts of generosity by the state and the taxpayers, and through the broad-minded tolerance of individuals and opinion-formers” (2428). “It is certain that crime is higher among the children of broken homes than among those from stable families” (4354). Wat nodig is, is “a sensible compromise between stern duty and individual kindness” (2433).

“Illegitimacy – the very thing marriage is supposed to prevent – has become so common as to be the norm. Shame and stigma, which once both defended respectable marriage and heaped misery on the poor bastard and his wretched mother, have disappeared. Instead, there is the slower, vaguer, more indirect misery of a society where fewer and fewer children have two parents, and where more and more women are married to the State” (2444). Maar dit is juis hierdie toenemende getal afhanklikes van staatstoelaes wat aan die ANC-regime ‘n substansiële steunbasis verseker. Terselfdertyd veroorsaak kinders uit enkelouergesinne dikwels dat misdaad floreer.

“The cultural revolutionaries have understood that a nation’s literature is one of the ways, perhaps the most important way, in which values are transmitted unchanged from generation to generation. They understand that Shakespeare’s Englishness is not an accident, and that Shakespeare and Englishness have helped to form each other” (2722). “This literature is also dominated by men” (2727). Wat ‘n marxis soos Terry Eagleton (gebore in 1943) hieromtrent doen, is “to try to rebuild Shakespeare as some sort of Marxist critic of the social order” (2738). “The desire for a national culture is seen as damagingly conservative, often ‘racist’ and almost inevitably unsympathetic to the rights of women” (2772). “Something called ‘the cult of the apron’ is constantly attacked” (2801). Die nuwe vooroordeel (2812) is dat vroue net sulke bekwame skeppers van letterkunde, asook ander literatuur, bv nie-fiksie, en ander kuns as mans is. Pas is daar ‘n bohaai in die plaaslike pers opgeskop omdat blankes oor die toekenning van literatuurpryse besluit het. Volgens die polities byderwetse narratief moet enersyds sowel mans as vroue en andersyds sowel blankes as nieblankes by enige openbare geleentheid, bv besluitneming, betrek word. Die ANC-regime verlang voorts dat swartes substansieel in die meerderheid moet wees en vroue in dieselfde mate as mans betrek moet word. Dit gaan nie om meriete, bv kennis en kundigheid, nie. Dit gaan om ras en geslag.

In hoofstuk 15, onder die opskrif, “Is Britain civilized?” word die linkse politikus, Roy Jenkins (1920-2003), uitgesonder as die hoofaanstigter van die Britse kulturele revolusie. “He should see it as his task to revolutionize all our habits” (3939). Volgens Jenkins: “It is about the need to make this country a more civilized place in which to live” (3949). Hy het bv die doodstraf en sensuur veroordeel, maar hom ten gunste van die openbare aanvaarding van aborsie, homoseksualiteit en dobbel uitgespreek. Jenkins het “a new era of loving the sinner” ingelui (4070). Die gevolg was: “The laws have grown more permissive and society more violent, selfish and chaotic” (4075). Jenkins was “the Europhile of Europhiles” (3994). Hy het geen gevaar vir die Britse kultuur weens massa-immigrasie voorsien nie. Hy het verkies om Brittanje voor te hou as deurgaans moreel voorbeeldig, naamlik as “the traditional refuge op the oppressed” (3978).

Wat ek uiters eienaardig vind, is dat Hitchens, anders as baie ander waarnemers, nie die verwording van Brittanje primêr aan die massa kultureel vreemde inkommers toeskryf nie. In sy 2018-nawoord is daar net ‘n enkele opmerking hieroor, wat eintlik geen verduideliking verskaf nie: “Immigration itself, which I deliberately did not include in my 1999 book [why not?], has beyond doubt transformed many towns and urban areas beyond recognition, far beyond what had happened in the forty years of immigration before 1997” (4753). “The UK welcomed an estimated net 1.5 million immigrants in the decade to 2008. Part by accident, part by design, the Government had created its longed-for immigration boom” (4770).

Die skuld hiervoor word by uitstek aan Tony Blair (Britse eerste minister, 1997-2007) toegeskryf. “The Blair government was not like any previous governments. It had a declared cultural purpose” (4871). “The truth, that New Labour was a sophisticated version of Eurocommunism, hugely socially radical, deeply hostile to the nation-state and monoculture and coldly dismissive of Church and Crown, can be observed in its actions by those who understand these things” (4899). Blair het erken “that he had himself been a Trotskyist” (4899). “Labour supporters … felt that mass immigration had changed their lives for the worst without their permission. It was this, above all, that turned a strong anti-EU minority into a decisive majority” (4776) in 2016.

Hitchens se betoog is soms wydlopig. Hy is geneig om in sypaaie af te dwaal. Die volgende kan as ‘n samevatting van sy konserwatiewe stellinginname beskou word: “The pattern in all these events is the same: Behaviour which was once deviant is made to seem mainstream, or al least acceptable, and those who are unhappy about it are portrayed as narrow-minded, old-fashioned, prejudiced and wrong. The effect of this implicit propaganda upon public opinion has been enormous, causing many people to be ashamed of views they had held since their childhood and had thought until recently were normal” (3439). Veertig jaar gelede was daar onder blanke Suid-Afrikaners ‘n oorweldigende mate van eenstemmigheid dat een mens, een stem rampspoedige gevolge sou hê, ‘n swart meerderheidsregering die land in sy swernoot sou stuur, gedwonge rasse-integrasie absoluut verwerplik is, ens. Deesdae word diegene wat steeds sulke menings huldig as verkramp en rassisties uitgekryt. Die ergste is blankes, insluitende oud-Broederbonders, wat deesdae valslik voorgee dat hulle eintlik reeds hulle hele lewe lank nalopers van die ANC is.

“How do you tell that a country has died? I would say that the moment comes when its people no longer even know that they have lost their culture and their history” (4730). Die Afrikanerdom is darem nog nie daar nie, maar is fluks op pad daarheen. Binne enkele geslagte kan sowel ons voortreflike Afrikanerkultuur as ons roemryke geskiedenis in die vergetelheid verborge wees. NP van Wyk Louw het in 1936 oor “ware volkskuns” geskryf: “Die beste daarvan sal alleen vergeet word wanneer die geaardheid en omstandighede van ‘n groep so verander dat hy homself nie meer daarin herken nie” (17)

Dan Roodt: Finne en Afrikaners: gemaal tussen twee groot klippe

‘n Mexikaanse president uit die negentiende eeu, José de la Cruz Porfirio Díaz Mori, het op ‘n keer die beroemde woorde gespreek: “Arme Meksiko, so ver van God en so naby aan die Verenigde State!” Net so kan ‘n mens seker uitroep: “Die arme Afrikaner, so ver van God en so naby aan die Engelse en die Nguni’s!”

Deur die geskiedenis het al ons probleme óf van Engeland óf van die Nguni’s (Zoeloes en veral Xhosas) gekom. Vandag word ons geregeer deur ‘n vreemde Engelstalige bewind wat hoofsaaklik deur Nguni-kiesers by die stembus ondersteun word. Die idee van “swart meerderheidsregering” in Suid-Afrika was hoofsaaklik ‘n Engelse idee, ten einde die kulturele hegemonie van Engels in die land te (her-)vestig, asook saam met die swartes te plunder aan die publieke en staatsbates wat Afrikaners in die twintigste eeu opgebou het. Dink maar aan Eskom, Transnet, die SAL, munisipaliteite, die SAW, ens.

Daar is ietwat meer Finne (5 miljoen) as Afrikaners; desnieteenstaande word hulle ook as ‘n “klein en onbeduidende volk” gesien. Die groot verskil is natuurlik dat Finland oor ‘n eie staat beskik wat nie minder nie as 338 424 vk. Kilometer (amper so groot soos Duitsland) beslaan. In Europese terme word die Republiek van Finland egter as ‘n “jong staat” beskou aangesien dit eers as ‘n newe-effek van die Russiese revolusie in 1917 onafhanklikheid verkry het. Vir die grootste deel van die geskrewe geskiedenis was Finland óf deel van Swede óf van Rusland. Nadat hy Finland van Swede verower het, het Tsaar Alexaner I van Rusland van die streek ‘n outonome hertogdom gemaak. Vir die eerste keer in ses eeue was Finland dus onafhanklik van Swede, maar steeds ondergeskik aan Rusland.

Finse onafhanklikwording in 1917 het ook nie sonder slag of stoot plaasgevind nie. Daar was groot verdeeldheid onder die bevolking en ‘n burgeroorlog, soortgelyk aan dié in Rusland, het tussen die “Wittes” en die “Rooies” uitgebreek. Weens die steun van Imperiale Duitsland, het die Finse Wittes egter die oorhand verkry. Die verdeeldheid tussen Wittes en Rooies het egter geslagte geduur en tydens die Tweede Wêreldoorlog moes die Finne weereens hul grondgebied verdedig, eers teen die Russe in 1939-40 en daarna teen die terugvallende Duitsers in 1944-45. Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog en die Sowjet-inval in Finland, het die Finne vir die Duitsers kan gekies en saam saam met hulle aan die beleg van Stalingrad deelgeneem. Ongeveer 93 000 Finse soldate het tydens die Tweede Wêreldoorlog gesneuwel, hoofsaaklik om die land se onafhanklikheid teenoor Rusland te handhaaf. Ná die oorlog moes Finland ter wille van vrede met die Russe 10% van hul grondgebied afstaan, waaronder die provinsies Karelia, Salla, en Petsamo, asook die hawestede Vyborg (Viipuri) en die ysvrye Liinakhamari (Liinahamari). Dié hawestede het 20% van die land se nywerheidsvermoë verteenwoordig en 400 000 mense, min of meer die totale bevolking, het uit die gebiede wat onder Russiese beheer verkeer het, gevlug.

Kort ná die ineenstorting van die Berlynse Muur het vele Oos-Europese lande en volkere onafhanklikheid verkry, waaronder die klein Oosseestate, Lithaue, Letland en Estland. Dié landjies is eeue lank, hetsy deur die Pruise of Duitsers, hetsy deur die Russe oorheers.

Vir vele kleiner volkere verteenwoordig vryheid ‘n gelukskoot van die geskiedenis wat deur een of ander eksterne gebeurtenis bewerkstellig word. Ander moet eeue lank teen groter volkere daarvoor veg.

Dikwels was die Finne aan die ontvangkant van oorloë en besettings tussen Swede en Rusland. Die land het ook verskeie groot hongersnode beleef waartydens tot ‘n derde van die bevolking gesterf het. So onlangs as 1866-68, het 270 000 van die honger gesterf weens buitengewone koue, nat weer en die onwilligheid van die regering om geld vir voedsel in die buiteland te leen.

Waarom is dit vir ons ter sake? Feit is dat die Finne tot onlangs tussen twee groot Europese moondhede, Swede en Rusland, vasgevang was wat hulle oorheers en dikwels vir hulle groot ellende veroorsaak het.

Oor die afgelope twee honderd jaar, ly Afrikaners insgelyks onder Engelse en die aggressiewe Bantoestamme wat as die Zoeloes en Xhosas (gesamentlik: Nguni’s) bekendstaan. In die negentiende eeu is daar massamoorde op grensboere en op die Voortrekkers deur die Nguni’s gepleeg, terwyl die Engelse koloniale bewind ons op verskeie maniere verdruk het. Kort ná die Tweede Vryheidsoorlog, het Lord Milner gepoog om genoeg Engelse immigrante na Suid-Afrika te lok sodat ons heeltemal ondergeploeg kan word en as ‘n volk en kultuurgroep kon verdwyn.

In die aanloop tot 1994, het die meer radikale plaaslike Engelse, tesame met hul broers in Brittanje, ‘n nuwe alliansie met die Xhosa-oorheersde ANC gesluit om die destydse Afrikanerregering omver te werp en ‘n Afro-sosialistiese of -kommunistiese staat hier te vestig. Mandela se gebalde vuis het die oorwinning van Anglo-Afro-marxisme in Suid-Afrika gesimboliseer.

Onder Anglo-Afro-marxisme, is die Afrikanervolk tot uitsterwing bestem, soortgelyk aan die Britse konsentrasiekampe van 1900-1902. Daar word van ons gepraat as iets wat tot die verlede behoort en eintlik reeds verdwyn het, soos Afrikaans uit die howe en universiteite.

Soortgelyk aan die toestand by die Finne in 1918, is daar tans by ons ook Rooi en Wit Afrikaners wat baie erg verdeeld is. Die Rooi Afrikaners vereenselwig hulle volkome met die Anglo-Afro-kommunisme en beskou die ANC-bewind as ‘n ideale regering vir die land, of selfs enige land. In hulle geledere is mense soos die mediamagnaat, Koos Bekker, te vinde wat hom vir die postume verering van Bram Fischer beywer het, asook die vele Afrikaners wat in die Engelse joernalistiek bedrywig is. Eintlik is die “Rooi Afrikaner” ‘n soort linkse Engelsman wat bloot nog sy Afrikaanse naam of van behou, soos Adriaan Basson of Max du Preez byvoorbeeld. Dis nou nog afgesien van selfs meer sinistere figure soos Pierre de Vos en Christi van der Westhuizen wat dalk eiehandig die ANC mag oortuig dat oorblywende, patriotiese Wit Afrikaners deur Umkhonto-soldate voor die vuurpeloton gestel en gefussilleer behoort te word.

Rooi Afrikaners wil as enkelinge (of as Engelse, want die meeste verkies Engels as omgangsgtaal) in Suid-Afrika oorleef en sien Wit Afrikaners as ‘n “bedreiging vir die vrede”.

U mag sê dat Cyril Ramaphosa glad geen Nguni is nie. Maar hy is juis daardie rare verskynsel: ‘n soort verkleurmannetjie uit ‘n minderheidstam, soos Josef Stalin wat ‘n Georgiër was en geen rasegte Rus nie. As ontstamde Engelse Bantoe, handhaaf Ramaphosa ‘n balans tussen die ANC se faksies terwyl hy die Rooi Afrikaners en nog Rooier Engelse om hom versamel ten einde die revolusie, waaronder grondgryp en selfs die verdrywing van Afrikaners uit die land, nog veel verder as sy Nguni-kollegas te voer.

Feit is dat, terwyl ons tussen die twee klippe van die Engelse en Nguni’s verkeer, sonder eie soewereiniteit en seggenskap, gaan ons konstant fyngemaal word.

Julle is die oorheersers en júlle die vertrappers
van ons wat sterk is, maar magteloos verneder;
julle maal ons soos koring; julle eet ons soos brood,

het N.P. van Wyk Louw gedig.

Al is dit hoe klein, simbolies en onbenullig, sal ons moet begin weerstand bied. Die Rooi Afrikaner sal dalk die eerste wees om teen ons in die loopgraaf aan te lê, maar die pad na vryheid loop ook deur die skare verraaiers onder ons eie mense.

Lank lewe die Wit Fin, die Wit Afrikaner!

Leon Lemmer: Afrikaans ‘so heerlik als die geluid van die eerste reendruppels na ‘n langdurige droogte’

Al hoe minder nie-fiksie boeke verskyn in Afrikaans. Afrikaanssprekende akademici verkies deesdae om eerder in Engels te publiseer. Nuwe boeke oor Afrikaans het skaars geword. Uitgewerye soos Naspers/Media24, vir wie dit voorheen ‘n prestige-saak was om boeke oor Afrikaans te publiseer, stel skynbaar glad nie meer belang nie. Dit is daarom te verwelkom dat ‘n nuwe boek oor Afrikaans die lig gesien het; des te meer omdat dit nog ‘n werk van JC (Jaap) Steyn (gebore in 1938) is, wie se tekste altyd van onberispelike vakmanskap en deeglike afwerking getuig.Ek verwys na Verset & opbou: Skrywers en politici as aktiviste vir Afrikaans (Centurion: Kraal Uitgewers, 2019, 328p, R300). “Hierdie publikasie is moontlik gemaak deur ‘n ruim finansiële bydrae van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns” (p 6). “Die meeste hoofstukke is verwerk van artikels wat in vaktydskrifte verskyn het” (11).

Die boek is op 14 Augustus, Afrikaansdag, in Bloemfontein bekend gestel. Ek kon die boek weke na sy verskyning steeds nie in enigeen van die plaaslike boekwinkels opspoor nie. Ten einde raad het ek spesiaal die hele ent Stellenbosch toe gery om die boek by Protea Boekwinkel te koop. Die boek het my verwagtinge nie teleurgestel nie. Die eerste vyf van die agt hoofstukke handel skynbaar oor bekende terrein, maar bevat heelwat inligting (insluitende foto’s) wat nie algemeen bekend is nie. In die laaste drie hoofstukke word minder bekende terrein betree. Hulle munt uit in aktualiteit. ‘n Nuwe boek van Jaap Steyn oor Afrikaans is, in die woorde van sy vangenoot, president MT Steyn (1857-1916), “so heerlik als die geluid van die eerste reendruppels na ‘n langdurige droogte” (60).

Die voorwoord begin soos volg: “Hierdie boek gaan oor Afrikaanse skrywers en politici se taalaktivisme en taalpolitiek. ‘Taalaktivisme’ lyk vir my na ‘n nuttige woord waarmee ‘n mens ouer woorde soos ‘taalstryd’ en ‘taalhandhawing’ kan saamvat … Eintlik is taalaktivisme in ‘n normale samelewing onnodig. Wanneer die politieke en ander maghebbers egter taalregte misken, sal die verontregte gemeenskap daarop reageer – óf deur gedienstig en gedwee na die owerheid se pype te dans óf self teen onreg op te tree en sodoende aktiviste te word” (8). ‘n Prominente derde moontlikheid is om apaties oor Afrikaans te wees. Afrikaanse taalaktiviste word dikwels “taalbulle” genoem (8). “Taalyweraars” is ‘n beter benaming (46). Vir die verdagmakers van Afrikaansyweraars is dit nie genoeg om agter die heillose ANC-regime aan te kruip nie. Hulle probeer ook om diegene wat lojaal teenoor Afrikaans is te diskrediteer deur hulle as bv polities (ver)regs voor te stel. Tydens die blanke politieke bewind moes ons telkens aanhoor dat Suid-Afrika ‘n abnormale samelewing is. Dit is goed en reg dat Steyn dieselfde etiket aan die nuwe Suid-Afrika heg.

Interessant is SJ du Toit (1847-1911), van Genootskap van Regte Afrikaners- (GRA-) faam, se opmerking oor Engelse skole: dat hulle “di fontein van ons nasionaliteit” vergiftig (16). J du P Scholtz (1900-1990) het hom “‘n nuwe soort Afrikaner” en “die eerste Afrikaanse nasionalis in die eintlike sin van die woord” genoem (38). Sy seun, Totius (1877-1953), het ‘n gedig, “Di laaste Afrikaner” (1907) geskryf, wat soos volg begin: “Hy is alleen nog o’er van heel die Boereras / Wat in syn kindsheid nog ‘n volk, ‘n nasi, was” (27). Die titel van hierdie gedig herinner aan Karel Schoeman (1939-2017) se Die laaste Afrikaanse boek (2002), waarin hy die boektitel soos volg verduidelik: “Nie slegs omdat dit waarskynlik my laaste boek is nie … maar meer nog omdat dit vir my onwaarskynlik lyk dat daar in Afrikaans gou of maklik weer ‘n omvangryke nie-fiksiewerk in tradisionale formaat en deur middel van die tradisionele kommersiële publikasieproses sal kan verskyn … [Hierdie teks] tewens op onbedoelde wyse uitgegroei het tot rekord van die einde van ‘n era in die geskiedenis van die Afrikaanse taal en kultuur” (p 5). ‘n Soortgelyke boektitel is Hermann Giliomee se Die laaste Afrikanerleiers (2012) waarin staan: “Op die lange duur [staar] die Afrikaanse taal en die Afrikanergemeenskap ‘n onsekere toekoms in die gesig” (p 441).

‘Dit is ‘n ietwat oordrewe stelling, maar tensy daar daadwerklike verset kom, kan hierdie eeu die einde van sowel die Afrikanerdom as Afrikaans inhou.’

Volgens Totius se gedig en die titels van die twee boeke genoem in die vorige paragraaf, het die Afrikanerdom en Afrikaans hulle eindtyd betree. Hoekom? “Ná 1994 was daar geen Afrikanerverset teen die nuwe orde nie” (Giliomee 441). Dit is ‘n ietwat oordrewe stelling, maar tensy daar daadwerklike verset kom, kan hierdie eeu die einde van sowel die Afrikanerdom as Afrikaans inhou. NP van Wyk Louw (1906-1970) skryf in Lojale verset (1939): “Opstand is net so noodsaaklik in ‘n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat ‘n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan.” Die tydsduur van ‘n geslag word gewoonlik op 25 tot 30 jaar gestel. Sedert die politieke magsoorname deur die heillose ANC-regime in 1994, het reeds meer as ‘n kwarteeu sonder beduidende Afrikaner-protes verloop. Volgens Van Wyk Louw se uitspraak is die Afrikanerdom en Afrikaans dus gedoem.

Die tema van Steyn se boek is historiese verset in Afrikanergeledere ten behoewe van Afrikaans; dus die soort verset waarvan daar in die nuwe Suid-Afrika bitter min tekens is. J du P Scholtz het tereg gesê: “‘n Volk wat tevrede is om sy taal in sy eie land ‘n ondergeskikte plek te laat inneem, [is] gedoem … om met sy taal onder te gaan” (Steyn 51). Oor die interafhanklikheid van Afrikaans en die Afrikanerdom het SJ du Toit, “‘n baanbrekertaalaktivis” (58), reeds in 1874 geskryf: “Sonder taal, geen nasie (51), en in 1879: “Taal en nasi is één” (53).

Steyn haal soos volg aan uit ‘n brief wat GR von Wielligh (1859-1932) in 1917 aan DF du Toit (1846-1923), ‘n stigterslid van die GRA – en iemand wat “soetskeel” was (37) – geskryf het: “Als ons, wat nog lewe, die regte van die Eerste Skrijwers nie bepleit nie, dan doen ons hulle onreg aan. Want netnou eendag word ‘n Afrikaanse Letterkunde Geskiedenis geskrywe en daarin sal so waar as mossie, die werk van die ou beweging met dolke onder die water gesteek word” (30). Von Wielligh se voorgevoel was merkwaardig korrek. Deesdae word die bedrywighede van die GRA verdag gemaak omdat die lede nasionalistiese Afrikaners was. Die skryfwerk van die blanke outeurs van die vroegste Afrikaanse tekste word tans dikwels geminag deur diegene wat in die mode wil wees deur die ontstaan en selfs aanvanklike ontwikkeling van Afrikaans teen wil en dank eerder aan nieblankes wil toedig.

Wat taal betref, het die nasionalisme onder blankes destyds ‘n deurslaggewende rol gespeel. “Een van die oogmerke van die taalbeweging was … om die doeltreffendste instrument teen verengelsing te vind” (157). “Die destydse Afrikanernasionalisme … was ‘n verdedigende beweging teen die aggressiewe Engelse nasionalisme” (173). “Afrikanernasionalisme is gewortel in taalbewustheid” (191). “Die Hollandse en Afrikaanse taalbewegings was uitvloeisels van die Afrikanernasionalisme in die laaste kwart van die negentiende eeu” (85). Von Wielligh het van DF du Toit gesê: “Die Afrikaanse taal was vir hom alles” (42). Dit herinner aan Jan Rabie (1920-2001), wat gesê het: “Sonder Afrikaans is ek niks.” Van hoeveel Afrikaners kan deesdae gesê word dat hulle net so entoesiasties oor Afrikaans is soos DF du Toit en Jan Rabie was? Afrikaans het die vermoë om sonder beïnvloeding deur Engels voort te bestaan as die gebruikers die wil daartoe het. DF Malan (1874-1959) het in 1925 in die Volksraad gesê: “Daar bestaan geen twyfel meer dat Afrikaans genoeg verskeidenheid en buigsaamheid van vorm en woordeskat besit om gedagtes suiwer uit te druk nie” (141).

Soos baie eens Afrikaners vroeg in die 21ste eeu, was president MT Steyn “vroeg in die twintigste eeu ambivalent oor taal” (59). Hy het ‘n Engelse vrou, Tibbie Fraser, gehad en aanvanklik voorkeur aan Hollands bo Afrikaans gegee. Later het hy al hoe meer pro-Afrikaans geword. “Teen 1905 begin Steyn om briewe in Afrikaans te skryf” (60). Van aktuele belang is wat hy aan sy seun, Colin Fraser Steyn (1887-1959), geskryf het: “As ons die Afrikaanse taal nie ent op die Hollandse stam nie waaruit dit sal groei, dan sal dit homself ent op die Engelse stam waar dit sal sterf so seker as wat die son opkom” (59). Dit is wat tans sienderoë besig is om te gebeur. Ek doen reeds jare lank tevergeefs ‘n beroep op veral Afrikaansdosente en instansies wat voorgee om Afrikaans te bevorder (hierna “hierdie elemente” genoem) dat hulle taalsuiwerheid moet propageer, dat Afrikaans al hoe meer Engelsbesoedeld word; dermate dat dit later nie meer die moeite werd gaan wees om Afrikaans naas Engels in stand te probeer hou nie omdat die nie meer ‘n taal uit eie reg sal wees nie.

Polities byderwets redeneer hierdie elemente egter dat politiek voorkeur bo taalkundige oorwegings moet geniet; spesifiek dat versoening belangriker as suiwer(der) Afrikaans is (bv die Afrikaanse Taalraad/ATR). Dit is in skrille kontras met wat die GRA reeds in 1877 besluit het: “Die taal moet geen styf mar eenvoudig Kaaps-Hollands wees sonder inmenging van uitheemse woorde” (87). Die kernprobleem is dat die meeste Afrikaanssprekendes tans bruin is (as Kaaps as ‘n variëteit van Afrikaans eerder as Engels geklassifiseer word). Hedendaagse Kaaps is iets anders as die Kaaps-Hollands genoem in die voorlaaste sin. Omdat dit tans in die mode is om eerder kwantitatief as kwalitatief te dink, word die toekoms van Afrikaans deesdae dikwels aan die bruin mense toevertrou. Daar moet glo liefs nie beswaar teen die mengeltaal Kaaps, ‘n brousel van Afrikaans en Engels, gemaak word nie.

Om Kaaps as ‘n aanvaarbare soort Afrikaans te probeer vergoeilik, word die diversiteit – die beweerde groot aantal variëteite – van Afrikaans oorbeklemtoon. JJ Smith (1883-1949) het in 1914 die teenoorgestelde beweer: “Afrikaans word in alle dele van die land met ‘n verbasende mate van eenvormigheid gebruik” (109). Vanweë die toename in geletterdheid, die verbetering in kommunikasie en die toenemende invloed van die massa-inligtingsmedia (die pers, radio, televisie, internet) behoort daar tans minder sprake van Afrikaansvariëteite as voorheen te wees. Alle Afrikaanssprekendes behoort aangespoor te word om suiwer Afrikaans te praat, maar hierdie elemente is bang dat hulle hiermee aanstoot aan veral bruin mense sal gee, gevolglik word die indruk gewek dat dit in orde is as mense al hoe meer uitdrukking aan hulle tweetaligheid binne “Afrikaans” gee; iets wat nie met Engels gebeur nie. Wat hieruit blyk, is dat daar agting vir Engels is terwyl Afrikaans (en Afrikaners) maar geminag kan word.

Hiermee saam poog hierdie elemente polities byderwets om Afrikaans as ‘n inheemse taal voor te stel; dus sover moontlik sy Nederlandse wortels te misken. As die heillose ANC-regime af en toe ‘n lansie vir die inheemse tale breek, dan klop hierdie elemente hulleself op die skouer omdat hulle blindelings aanvaar dat Afrikaans daarby ingesluit word, terwyl die kamerade by sulke geleenthede in werklikheid slegs ooghare vir swart tale het (198). Verder oorbeklemtoon hierdie elemente polities byderwets graag die rol wat nieblankes in die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans gespeel het. Dit vind uitdrukking in die (slegte/geringskattende) gewoonte om Afrikaans “‘n kombuistaal” te noem. Die GRA het sy stigtingsbyeenkoms in 1875 in Gideon Malherbe (1833-1921) se eetkamer gehou. Afrikaans het sedertdien veeleerder ‘n voorkamer- as ‘n kombuistaal geword, soos die koerant, De Vriend, reeds in 1905 te kenne gegee het (61).

Wat Afrikaansinstansies, soos die ATR, liefs moet insien, is dat vir suiwer(der) Afrikaans geywer moet word en nie polities-opportunisties vir meertaligheid, inheemse tale, alle variëteite van Afrikaans en daarby veral Kaaps nie. Gustav Preller (1875-1943) het geskryf: “Ons mag leer om opelik uit te kom vir ons goeie saak … inplaas van weg te kruip agter utiliteit en politiek” (168). Wat utiliteit betref, was die Nederlandse taalkundige, DC Hesseling (1859-1941), se mening “dat nie alleen rasionele argumente nie, maar ook die gevoel medebepalend is vir die keuse van ‘n kultuurtaal” (170).

Die waarheid is dat nieblankes in vergelyking met blankes baie min in Afrikaans gepubliseer het. Hesseling het in 1897 die mening uitgespreek dat “‘n nasionale letterkunde die enigste betroubare bolwerk teen die veldwinnende mag van Engels” is (99). Van Wyk Louw was van mening: ‘n Taalgemeenskap bestaan “in wese in die literatuur wat sy lede oor geslagte heen opgelewer het” (222). MT Steyn het sy seun, Colin, ook daarop gewys “dat om te dink dat ‘n taal aan die lewe gehou kan word sonder ‘n literatuur, is soos om ‘n huis in die lug te probeer bou sonder ‘n fondament … Hy benadruk voorts dat indien iemand nie ‘n boek in sy eie taal kan kry nie, hy dit dan in ‘n ander taal sal lees. Steyn waarsku dan teen die waarskynlike gevolg, naamlik dat mense sal begin om Engels te lees wat daartoe sal lei dat die taal meer en meer deurspek sal word met Engels en langsamerhand daarin verlore sal gaan” (60).

Jan Smuts (1870-1950) was reeds voor Uniewording in 1910 voorkeur aan Engels bo Afrikaans gegee. “In 1905 het Smuts aan ‘n Australiese joernalis gesê dat Engels die offisiële taal van Suid-Afrika sou wees en Hollands ‘n ‘toegelate taal'” (65) – soos dit deesdae met Afrikaans die geval is. In die taaldebat in 1908, tydens die Nasionale Konvensie met die oog op Uniewording, het Smuts se voorstel “niks oor gelyke behandeling of tweetaligheid bevat … nie” (75). JBM Hertzog (1866-1942) en MT Steyn “se oogmerk was amptelike status vir Hollands, maar veral gelyke behandeling van Hollands en Engels. [Hollands het Afrikaans ingesluit.] Amptelike status waarborg nie gelyke behandeling van die tale nie” (65) – soos ons sedert 1994 daagliks ervaar met Afrikaans as een van elf amptelike taal, maar met Engels in die praktyk as eintlik die enigste amptelike taal. Die groepie Afrikaanssprekendes wat mandaatloos die oorgawe aan swart mag bewerkstellig het, het nie hierdie elementêre les uit die Suid-Afrikaanse geskiedenis geleer nie.

MT Steyn het tereg geredeneer: “Slegs [taal]gelykheid sal ware vereniging bring” (69). “Sonder daardie taalregte was daar geen Unie en geen versoening ná die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) nie” (246). JJ Smith het gesê: “Dit ly geen twyfel nie dat als Engels en Nederlands op gelyke voet teenoor mekaar kom te staan, laasgenoemde die onderspit sal moet delwe” (109). Die waarheid hiervan, wat Engels en Afrikaans betref, word deesdae telkens in skole en aan universiteite bewys. Tydens die Nasionale Konvensie in 1908 het MT Steyn gesê: “Daar kan geen eenheid wees nie sonder gelykheid. So lank een ras [eintlik etnisiteit/kultuur: Hollands/Afrikaanssprekendes of Engelssprekendes] voel dat dit ‘n onderdanige plek naas die ander moet inneem, so lank is daar die gevoel van onreg en hierdie gevoel sal ‘n skeidsmuur vorm tussen die twee rasse” (77). Hy het “absolute gelykstelling” geëis. Hollands/Afrikaans is, volgens MT Steyn, “die Europese taal wat die oudste in Suid-Afrika is. Dit word vandag gespreek deur verreweg die grootste deel van die blanke bevolking. Ons taal het sy offisiële karakter alleen deur geweld verloor” (77). Steyn het dit met verwysing na die Anglo-Boereoorlog (ABO) gesê. Vandag kan ons dit ook na aanleiding van die ANC/UDF/SAKP se terrorisme sê, asook natuurlik weens die ruggraatlose magsoorgawe deur die groepie onbekwame NP-onderhandelaars.

MT Steyn het sy 1908-toespraak soos volg voortgesit: “Voor geweld moes ons swig. Die Konstitusie wat ons nou [vir die Unie] gaan opstel, sal ons eie daad wees, en niemand kan verwag dat ons vanself ons taal en ons ras [etnisiteit/kultuur] in ‘n onderdanige posisie sal gaan plaas nie. As ons dit sou doen, sal die volk nimmer sy goedkeuring daarna heg nie, en in plaas van verenig sal ons Suid-Afrika nog meer verdeel” (77-78). FW de Klerk het sy 1992-belofte dat die nuwe Grondwet aan die blanke kiesers vir goedkeuring voorgelê sou word, op ‘n verraderlike manier nie nagekom nie. Enersyds omdat hy geweet het dat die meerderheid blanke kiesers nooit oorgawe aan swart mag sou goedkeur nie. Andersyds omdat hy bang was vir baie in die swart massa se buitengewone vermoë tot geweldpleging en vernietiging.

“Hertzog het gereeld die kwessie van gelyke taalregte in die debat oor unifikasie geopper. In een van ‘n aantal toesprake in 1907 sê hy dat die heropbou van die Afrikaner net so belangrik is as unifikasie. As unifikasie nie daartoe ‘n bydrae lewer nie, is dit nie die moeite werd nie. Daarom moet die Afrikaner sy selfrespek herwin, want daarsonder kan hy nie respek van ander verwag nie” (66). Insgelyks kan ons sê dat dit dingend noodsaaklik is dat die Afrikaner nie onnodige skuldgevoelens weens ANC/SAKP-propaganda moet koester nie en sy selfrespek, insluitende sy respek vir Afrikaans, so gou moontlik volkome moet herwin, anders staar hy die ondergang van die Afrikanerdom én Afrikaans in die gesig.

Die Nederlandse taalkundige, RA Kollewijn (1857-1942), het gesê: “Dit kom my voor dat niks die Afrikaners só kan verbind, sóseer hul selfvertroue kan sterk nie, as die besef dat hul Afrikaans nie ‘n minderwaardige dialek is nie, waarvoor hulle hul eintlik moet skaam nie, maar die taal van ‘n volk, ‘n taal wat gepraat, geskryf word met dieselfde reg waarmee die Nederlander hom van Nederlands, die Engelsman [hom] van Engels bedien” (110). Oor die kwessie of Afrikaans ‘n dialek van Nederlands of ‘n taal uit eie reg is, het JHH de Waal (1877-1937) tot die besef gekom hoe “ontsaglik uiteenlopend” die twee tale is (120). Daar is ook geen geldige rede om skaam vir Afrikaans te wees nie. Soos CJ Langenhoven (1873-1932) dit gestel het: “‘n Vervloekte valse schaamte is dit, die schaamte vir jou moedertaal!” (131). In 1913 was Tobie Muller (1884-1918) se standpunt “dat die erkenning van Afrikaans as onderwystaal vir die selfrespek van die Afrikaner noodsaaklik is” (132). DJ Opperman (1914-1985) “verwys na die minderwaardigheidsgevoel van die Afrikaners wat aan die afneem was – en eintlik kon dit van 1914 af gebeur nadat Afrikaans ‘n onderrigtaal in skole geword het” (148). Ten einde die selfrespek van Afrikaners te ondergrawe, wil die ANC alle skole verengels en doen sy sikofant, die hanskakie Wim de Villiers, alles in sy vermoë om die Universiteit Stellenbosch so gou moontlik te verengels.

Vir die behoud van Afrikaans kan daar nie op bruin mense as ‘n etniese groep gesteun word nie. “Die bruin en swart elite [was] in die Anglo-Boereoorlog oor die algemeen Britsgesind” (81). “Die belangrikste bruin leier van dié tyd en die dekades daarna was Abdullah Abdurahman [1872-1940], wat bitter anti-Afrikaner én anti-Afrikaans was … Dat Engels die taal van kolonialisme en oorlog (met sy wit en swart konsentrasiekampe) was, het nie die prestige daarvan onder swart en bruin mense verlaag nie” (81). Na verloop van meer as ‘n eeu is dit steeds die geval. Nieblankes, veral swartes, is geneig om anti-Afrikaner (indien nie anti-blank nie) en anti-Afrikaans te wees, terwyl die bruin elite steeds uitmunt in hulle dislojaliteit jeens Afrikaans; vandaar die wydverspreide gesindheid onder bruin mense dat, anders as met Engels, daar maar met oorgawe met Afrikaans gemors kan word. Sedert 1994 volg baie blankes hierdie voorbeeld na. Luister gerus krities na die geradbraakte Afrikaans wat baie blankes, bv sommige “sportsterre”, praat. Ek skaam my daaroor.

Van hoofstuk 6 af, handel die boek oor aktuele sake. Hierdie hoofstuk begin soos volg: “‘n Klein historiese oomblik in Januarie 2018 het sonder veel kommentaar verbygegaan. Oudpres FW de Klerk het op 21 Januarie in Rapport die betekenisvolle erkenning gemaak dat die ANC die Afrikaneronderhandelaars in die 1990’s ‘bewustelik mislei’ het [dus ore aangesit het] en nooit die regte in die 1996-Grondwet wou eerbiedig nie” (174). Maar dit is De Klerk wat blankes telkens aangeraai het dat hulle hul op hul regte in die Grondwet moet beroep – totdat daar, nie heeltemal ongegrond nie, begin is met bewerings dat die einste Grondwet grondonteiening sonder vergoeding toelaat. De Klerk het in Rapport gereageer na aanleiding van die Konstitusionele Hof se uitspraak op 29 Desember 2017, wat die gebruik van Afrikaans aan die Universiteit Vrystaat verbied “omdat dit kwansuis ‘n vorm van rassisme sou wees” (174). Anders as iemand soos Leon Wessels, wat die gewilde deuntjie sing dat Suid-Afrika een van die beste Grondwette in die wêreld het, het Hermann Giliomee gesê: “Ek dink ons het een van die swakste grondwette vir hierdie betrokke land, Suid-Afrika” (175).

Jaap Steyn (hierna Steyn) vervolg: “Verskeie akademici het vroeg gewaarsku dat die Grondwet Afrikaans – en Afrikaners – in ‘n gevaarlik kwesbare posisie plaas” (175). Die skuld hiervoor kan terugvervoer word na De Klerk en sy onbekwame onderhandelaars. Onder meer “oorgerustheid en onkunde” het “‘n rol gespeel in die onderhandelinge oor die taalklousule van die huidige Grondwet … Vir die beplanners van ‘n nuwe toekoms het taal nie veel saak gemaak nie, of was die openbare taal van ‘n nuwe bedeling byna vanselfsprekend Engels. Postapartheid was vir hulle sinoniem met post-Afrikaans. Talle intellektuele het jare lank reeds gewaarsku dat Afrikaans die slagoffer kan word van die teenstand teen apartheid” (176).

Gerrit Viljoen (1926-2009) het as minister van staatkundige ontwikkeling (1989-1992) in 1990 gesê “dat die amptelike status van Afrikaans [dus die toe heersende absolute gelyke status van Afrikaans en Engels] nie onderhandelbaar is nie” (179). Ook: “Die ekskuus-dat-ek leef-tipe Afrikaanssprekende kan gerus maar ophou om apologeties te beding vir ‘n ondergeskikte posisie waarin Afrikaans bloot verduur word” (185). In 1992 het Viljoen weens swak gesondheid uit die politiek getree. “Die stem van die vernaamste verdediger van Afrikaans in die politieke wêreld het dus stil geword” (186). “Ná 1992 het die prominente NP-ministers in die openbaar oor taal geswyg” (185).

Hierdie swygende politici het nooit diegene in die letterkundige en akademiese wêreld wat die status van Afrikaans wou aftakel, bv André P Brink (179, 187, 198) en Jakes Gerwel (186), teengespreek nie. “Uit die polemieke blyk dit dat baie van hulle vroeg reeds bereid was om belangrike funksies van Afrikaans prys te gee” (186). “Die stemming in die land en die Afrikaanse gemeenskap [by uitstek die bruines] het dit vir die onderhandelaars maklik gemaak om stap vir stap na ‘n oorheersend Engelse bedeling te beweeg” (191). Byvoorbeeld: “Reeds in November 1991 [is] eenparig besluit … dat Engels die taal van die [Kodesa-]onderhandelinge gaan wees” (193), wat op 21 Desember 1991 begin het.

Hennie Aucamp (1934-2014) het in 1990 teen “mode-simpatieë” uitgevaar: “Is Afrikaans eers van binne ondergrawe, en van amptelike status beroof, is die verskynsel Afrikaner daarmee heen. Want die taal is ‘gansch het volk’. Wie die siel van ‘n volk of groep wil vernietig, begin by sy taal. Verdiskonteer ‘n man se geestesbesit en hy begin vervreem raak van homself” (181). “De tael is gansch het volk” is ‘n leuse wat die Vlaamse taalyweraar, Prudens van Duyse (1804-1859), in 1836 geformuleer het en wat sedertdien gebruik word om Nederlands en Afrikaans teen verengelsing en verfransing te beskerm; verwys bv na PH Zietsman se boek, Die taal is gans die volk (Pretoria: Unisa, 1992). In 1991 het Nelson Mandela “die Afrikaners gewaarsku dat hulle hul grootste fout sou begaan as hulle spesiale status en beskerming vir Afrikaans sou vra” (Steyn 190). Breyten Breytenbach het in 1993 (dus vóór ons “bevryding”) gesê: “Die ANC sal nie Afrikaans bevorder nie, al sê hy ook wat” (182). “Volgens Breytenbach sou beskerming vir Afrikaans net kon geskied deur volgehoue skoolonderrig en voortgesette publikasie” (182).

Ná die 1994-ramp het daar ‘n opmerklike “verflouing van Afrikanernasionalisme” ingetree (184). “Die verswakking van Afrikanernasionalisme sou belangrike gevolge hê vir taalverhoudings en taalgetrouheid” (185). Daardie nasionalisme het tradisioneel “taaltrots en sorg vir die taal” verseker en bevorder. Ná 1994 is daar druk op Afrikaners uitgeoefen om verskoning te vra. Daar is van hulle verwag om hulle te skaam vir wat tydens die NP-bewind vermag is. Die Afrikaner se tradisionele taaltrots is ondergrawe. Dit verduidelik waarom Afrikaansdosente en -instansies steeds nie bereid is om Afrikaanstaalsuiwerheid te bevorder nie. Die taal verengels daagliks sienderoë en feitlik niemand spreek besorgdheid daaroor uit nie. Die verswakking van Afrikanernasionalisme het ook aanleiding gegee tot “die opvatting dat groeps- of minderheidsregte onbelangrik is. Wit politici het oortuig geraak dat die klem al hoe meer moet val op individuele regte” (188), soos deur die ANC begeer. Dít is waarmee ons deesdae vir lief moet neem. Roelf Meyer het gesê: “Vergeet minderhede!” (189).

In 1993 het Rina Venter, die minister van gesondheid (1989-1994), op ‘n direksie-ete van Rapport openbaar hoe chaoties die NP se onderhandelinge verloop: “Dat ons geen plan meer het nie… Niks is in plek nie; niks wat ons ons kiesers beloof het nie” (185). Die omvang en diepte van hierdie onbekwaamheid en verraad word in besonderhede in Venter se outobiografie, wat ek eersdaags wil resenseer, beskryf. Steyn noem wat Venter tydens die onderhandelinge waargeneem het: Dat Roelf Meyer “gou begin het om die ANC as ‘n vennoot te hanteer” (194). Venter was ongelukkig oor die ooreenkoms wat “bepaal het dat alle kinders toegang tot enige skool van hul keuse moes hê in die taal van hul eie keuse” (194). FW de Klerk was hiermee tevrede, maar Venter het gesê: “Julle vernietig nou Afrikaanse skole! … Roelf Meyer se antwoord was dat die ANC nie van voornemens was om Afrikaanse skole en universiteite af te skaf nie” (194). Sedert 1994 sit ons met die nalatenskap van hierdie opperste dwaasheid.

Niël Barnard, die hoof van die Nasionale Intelligensiediens (1979-1992), skryf: “Toe ek oor die gebruik van Afrikaans tydens die onderhandelinge begin agiteer, was van die politici sigbaar geïrriteerd, want sulke onbenullighede behoort nie onderhandelaars se tyd in beslag te neem nie. Pik Botha het my openlik meegedeel dat my gebrekkige Engels my tog nie moet verlei om so ‘n beuselagtigheid tot ‘n twispunt tydens die onderhandelinge te verhef nie. Die baie bekwame politikus, maar ook openlike Afrikaans-hater Pravin Gordhan het met onbeskofte geniepsigheid enigiemand wat iets in Afrikaans wou sê, onderbreek met ‘I don’t follow that language'” (192). “Barnard meen dat verskeie ministers soos FW de Klerk, Roelf Meyer, Dawie de Villiers, Leon Wessels, Pik Botha en ‘al die ander geswore Broederbonders’ oor taal in die algemeen en Afrikaans in die besonder ‘n gebrek aan belangstelling openbaar het wat vir altyd op hul kulturele sonderegisters behoort te staan” (194).

“Die ANC het sy oogmerk van Engels-eentaligheid langs ‘n ompad bereik, want 11 plus 0 [amptelike tale] was in werklikheid maar 10 plus 1” (198). “Breyten Breytenbach het gesê die besluit is skelm, en dat daar uit die mengelmoes net een taal gaan uitkom, naamlik Engels” (198). ‘n Joernalis, Paul Taylor, het geskryf: “Hulle raak klaarblyklik op onregstreekse wyse van Afrikaans ontslae, wat waarskynlik die slimste [slinkste?] manier is om dit te doen” (199). “Die sakesektor het onmiddellik daarna verpakkingsmateriaal, etikette, gebruiksaanwysings, ensovoorts eentalig-Engels begin maak met die verskoning dat hulle onmoontlik elf tale daarvoor kan gebruik. Die openbare uitsaaier (die SAUK) het van 1994 af die sendtyd vir Afrikaans oor televisie sterk ingekort … Van 1994 af is instellings verengels wat vroeër die werkgewers vir baie Afrikaners was, soos Eskom, Transnet en die weermag” (199).

In die Oorgangsgrondwet (1993) staan: “Regte met betrekking tot taal en die status van tale wat by die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan, word nie ingekort nie … nòg die regte met betrekking tot die taal nòg die status van ‘n amptelike taal soos dit in enige gebied of met betrekking tot enige werksaamheid ten tyde van die inwerkingtreding van hierdie Grondwet bestaan, verminder mag word.” In die 1996-Grondwet staan: “Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatreëls tref om die status van dié tale te verhoog en hul gebruik te bevorder.” Wat in die twee genoemde Grondwette staan, is ontleen aan Bylaag A en B in JC Steyn se boek, ‘Ons gaan ‘n taal maak’: Afrikaans sedert die Patriot-jare (Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 525-527).

Dit is so duidelik soos daglig dat met “die inheemse tale van ons mense” die swart tale bedoel word en dat Afrikaans uitgesluit word omdat daar van 1910 tot 1994 nie sprake van “die historiese inkorting van die gebruik en status” van Afrikaans was nie. Niël Barnard “sê die ANC het botweg geweier om weer die bepaling insake die nie-inkorting van die taalregte en -status van Afrikaans en Engels op te neem” (Steyn Verset 199-200). Die NP-lede was magteloos, want in hulle dwaasheid het hulle toegelaat dat die Grondwet eers ná die 1994-verkiesing, toe die ANC reeds die meerderheidsregering was, aanvaar is. “Die taalklousule [in die 1996-Grondwet] het die benadeling van Afrikaans vergemaklik in die uitvoering van die [ANC-]regeringsbeleid van nasiebou deur Engels [een nasie, een taal], asook die politiek van vergelding” (204). Die hele staatsdiens het bv weens “ingrypende transformasiemaatreëls” (203) feitlik oornag grootliks verengels (202).

Hoofstuk 7 handel oor NP van Wyk Louw. Die eerste sin is wat Jan Greshoff (1888-1971) van Louw gesê het: “Sy hele bestaan draai om taal” (205). Daarna skryf Steyn iets waarmee baie Afrikaners nie met Louw sal saamstem nie: “By Louw is ‘volk’ ‘n sentrale begrip, maar by hom het dit ‘n betekenisverandering ondergaan, sodat hy in 1960 skryf van ‘my volk, Blank en Bruin'” (208). Dit verduidelik die entoesiasme wat daar by bv Adam Small (1936-2016) vir Louw was. Veralgemenend is my standpunt dat bruin mense kultureel baie nader aan blankes as swart mense is, maar daar is ook groot kultuurverskille, bv daar is baie bruin Moslems. Maar die eintlike onderskeid wat ek tussen Afrikaanssprekende blankes (spesifiek Afrikaners, dus nie-hanskakies) en bruin mense tref, is dat Afrikaners Afrikaansgetrou is, terwyl Afrikaans bloot ‘n kommunikasiemiddel, ‘n gebruiksartikel, vir bruin mense is, met die bruin elite wat uitmunt in dislojaliteit jeens Afrikaans. Dit is lede van hierdie bruin elite, soos Hein Willemse, Danny Titus en Michael le Cordeur, wat deur Afrikaansinstansies, soos die ATR en die ATKV, oorgraag by hulle bedrywighede betrek word. Afrikaansinstansies soek die heil van Afrikaans by die verkeerde mense, naamlik Afrikaansdislojales. Hulle is dikwels ook anti-Afrikaner gesind, “want die bruin kiesers het sedert die negentiende eeu, en veral sedert die 1930’s, hoofsaaklik Engelse partye ondersteun” (246), bv die Verenigde Party (VP), wat “Afrikaans misken het” (246). Om taal- eerder as rasredes sluit ek bruin mense nie by my siening van die Afrikaner en dus die Afrikanervolk in nie. Steyn skryf: “Meningsopnames wys … op aansienlike verskille in taalhouding tussen wit en bruin Afrikaanssprekendes. By die laer middelklas is daar entoesiasme vir Afrikaans, maar die bruin elite is minder geesdriftig en party is gekant teen doelgerigte pogings om Afrikaans in sy hoër funksies te bevorder” (230).

“Ook Louw gebruik die frase Afrikaanse nasionalisme. Die historikus GD Scholtz [1905-1983] sê dat daar in die woord nasionalisme vir Afrikaners alles opgesluit gelê het wat edel en goed was” (210). Die frase Afrikaanse nasionalisme behoort dus by Louw meer omvattend as my Afrikanernasionalisme te wees tensy Louw se begrip Afrikaner bruin mense uitsluit. Dit lyk nie asof laasgenoemde die geval in die volgende sin is nie: “Die essensie van die Afrikaanse nasionalisme is die strewe van Afrikaners om voort te bestaan as ‘n aparte gemeenskap met ‘n eie taal en nie net as individue nie” (210). Hoewel Louw in ‘n abstrakte of teoretiese sin heelwat empatie met bruin mense gehad het, het hy as oortuigde Broederbonder (219) dit egter in die praktyk meesal oor Afrikaners as blankes en sodanige Afrikanernasionalisme gehad.

Louw se standpunt was: “Nasionalisme is oorbodig en verkeerd by ‘n volk waarvan die geestesbesit nie bedreig word nie. Dit word egter anders wanneer die geestesbesit bedreig word … Die onderskeid wat Louw by implikasie getref het, was tussen die verowerende of imperialistiese nasionalisme van die groot nasies, aan die een kant, en die verdedigende en opbouende nasionalisme van die volkere wat teen die eerste soort nasionalisme in verset kom, aan die ander kant” (211). ‘n Verdedigende nasionalisme behoort uiteraard ‘n verdedigende taalbeweging in te sluit. Louw noem dat sodanige taalbewegings “by enkeles ontstaan” (216); soos by Prudens van Duyse, waarna hier bo verwys is. Waar is die enkelinge wat, 1994 ten spyt, Afrikaners en Afrikaans tot ‘n nuwe bloeityd kan lei? In hierdie verband haal ek vir Uys Krige (1910-1987) aan: “Fort Wajier lê ver, lê ver, onderkant die eerste ster” (“Die soldaat”, 1940). Dít gee uitdrukking aan my pessimisme.

In 1965 was Louw nogal optimities: “Ek praat as Afrikaner, maar ek praat ook namens die Afrikaanse literatuur wat sy eie eer en waardigheid het – ‘n eer en waardigheid wat onafhanklik is van die politiek en wat sal voortleef wanneer die grootste deel van ons tyd se politiek en die groot massa van ons politici begrawe en vergeet sal wees” (231). Sy gedig, “Nuusberigte” (1956), in die bundel Tristia (1962), begin met die reël: “Het my land ‘n ander geword as wat ek ken?” (232, 265). Steyn skryf: “Dit kan feitlik interpreteer word as: ‘Het my volk ‘n ander geword as wat ek ken?'” (232). Sedert Louw se skrywes in 1956 en 1965 het die land en baie blanke Afrikaanssprekendes, veral ná die 1994-ramp, radikaal verander en daardie veranderings was (meesal) nie verbeteringe nie.

‘Tans het ons die absurde situasie dat die voortbestaan van die Afrikaner en daarmee saam sy geestesbesit, bv Afrikaans, meer as ooit bedreig word, terwyl Afrikanersnasionalisme sedert 1994 sterk afgeneem het en voortdurend verdag gemaak word; ook deur elemente wat voorheen Afrikaners, selfs Broederbonders, was.’

Volgens Louw: “Kultuur en politiek moet saamwerk soos oog en hand” (222) en “Sonder die strydbaarheid sou die Afrikaanse gemeenskap en kultuur verdwyn” (219). In die 1930’s het Louw “die vasbeslote, uitdagende Afrikaans-nasionale weerstand” beklemtoon, “wat hy in ‘n gedig in Die halwe kring (1937) verwoord het: ‘dat ons nie kon gebuig word / soos húl geweld dit wou'” (225). Later het dit geblyk dat daardie geweld van die ANC gekom het en dat die FW de Klerk-faksie gebuig is, maar nie ware Afrikaners nie. Steyn skryf: “Die geskiedenis staaf sy [Louw se] destydse siening. Die vernaamste kenmerk van die politieke en kulturele aktiwiteite van die Afrikaners in die jare ná die Anglo-Boereoorlog was die taalstryd teen verdringing deur Engels. Taalorganisasies, kerke, politieke partye, onderwysers- en vroueverenigings het aan die taalstryd deelgeneem en die houding versterk dat taal deel is van die identiteit van die Afrikaner: wie verengels, is verag as verraaier. Dit was die plig van ‘n Afrikaner om Afrikaans te bly. Ná die verlies van die vryheid was die taal die één ding wat die volk nie durf prysgee nie” (225-226).

Tans het ons die absurde situasie dat die voortbestaan van die Afrikaner en daarmee saam sy geestesbesit, bv Afrikaans, meer as ooit bedreig word, terwyl Afrikanersnasionalisme sedert 1994 sterk afgeneem het en voortdurend verdag gemaak word; ook deur elemente wat voorheen Afrikaners, selfs Broederbonders, was. Louw sou dit (seker) ‘n “nuwe vanggat van die onregverdigheid” genoem het (226). Deesdae ervaar ons as blankes daagliks die nadelige gevolge van swart nasionalisme, wat aansluiting by swart Afrika-nasionalisme vind en dikwels goedgepraat en (feitlik) nooit veroordeel word nie.

Louw het gewaarsku teen “die toeploeg [van blankes] deur [die] massa-immigrasie” (248, 255) van swartes; iets wat deesdae groter afmetings as ooit tevore aanneem. Steyn skryf: “Afrikaners is reeds toegeploeg” (261) met 79,2% van die bevolking wat volgens die 2011-sensus swart was. Sedertdien is toegelaat dat miljoene der miljoene onwettige immigrante, veral uit Afrika, hulle in Suid-Afrika vestig. Steyn stel hierdie getal op 8 tot 9 miljoen (261). “Die gevolge van getalsoorweldiging word vererger deur emigrasie en ‘n lae geboortesyfer” (261), wat albei kenmerkend van veral die blanke bevolking is.

Vir my lyk dit asof swart nasionalisme soortgelyk is aan die histories imperialistiese nasionalisme waarteen Louw dit gehad het. Insgelyks is die nasionalisme wat steeds by Afrikaners aanwesig is, ‘n verdedigende nasionalisme wat guns in Louw se oë sou vind. Maar hy sou sterk beswaar teen die flouheid daarvan hê. Hy kon graadverandering verwag by diegene wat eens Afrikaners was, maar sekerlik nooit fundamentele aardverandering nie. “‘n Volk kan nie ‘n Damaskus-ervaring hê nie” (251). Louw skryf: “Dit sou ontsettend wees as ons vergeet dat ons in die [ABO-]marteling tot ‘n volk gemaak is” (250). Ná die ABO het dit geblyk dat daar genoeg krag in die Afrikanerdom oor was om “orent [te] kon steier” (255). “‘n Volk wat getroos word in sy toestand, is ook ‘n verlore volk” (253). Ná die ABO het Afrikaners glad nie berus in die toestand waarin hulle hulle bevind het nie. Dink bv aan die 1914-rebellie.

Sal ware Afrikaners ná die verraderlike 1994-magsoorname ooit kan berus in die lot wat hulle heeltemal onverdiend toebedeel is? Soos JD Kestell (1854-1941) in 1902, hoop ek dat dit sal blyk dat die Afrikanerdom steeds “‘n onuitdelgbare element” is (257). Louw wou nie hê dat Afrikaners saggemaak moet word “met troospraatjie” nie (258); die soort heuningsmeerdery waarvoor veral Nelson Mandela berug was. “Die prysgawe van vryheid was dus vir Louw ‘n vorm van ongeregtigheid” (259). “‘n Nasie wat sy selfbeskikkingsreg prysgee en hom onderwerp aan andersoortige oorheersing, pleeg volgens [Piet] Cillié [1917-1999] hoogverraad” (260).

Het Louw die heillose ANC-regime voorsien? “In die algemeen gestel, skryf hy, is ‘n heerserstaal die wapen van ‘n heersende groep. Hierdeur [bv met Engels as eintlik die enigste amptelike taal] vergemaklik hy sy eie kommunikasie en administrasie en bemoeilik hy die kommunikasie en organisasie van moontlike teenstanders” (211). Iets waarvan iemand soos Wim de Villiers kennis behoort te neem, weens sy kroniese manie ten gunste van ‘n wêreldtaal en wêreldburgerskap, is die volgende stelling van Louw: “‘n Wêreldtaal … is bepaald nie alleen ‘n gestalte van lieflikheid nie” (211). Dieselfde geld vir identiteitlose wêreldburgerskap. “Transformasie [die hooffunksie van die Universiteit Stellenbosch se huidige beleid] het vir Afrikaans en Afrikaners ontsettende verliese meegebring” (269). Louw skryf oor hoe koloniale en imperiale moondhede hulle taal “in hulle onderdane ingestamp” het (212). Nou sit ons plaaslik met ‘n terroristiese bewind wat die koloniale taal Engels in iedere lid van die bevolking wil instamp.

Steyn skryf: “Gedrukte en digitale koerante, tydskrifte en boeke bly onontbeerlik vir Afrikaans omdat hulle die enigste instellings is wat nog konsekwent die standaardtaal behou en uitbou” (237). Daardie “konsekwent” moet gekwalifiseer word. Die koerant Son gebruik/misbruik die allerbedenklikste “Afrikaans”, naamlik ‘n soort Kaaps. In die ander eens trots Afrikaanse koerante en tydskrifte van Naspers/Media24, maak al hoe meer Engels hulle verskyning in die opskrifte en tekste. Oor die radio en televisie is ‘n soortgelyke neiging waarneembaar. “‘n Taal kan nie net as tweedehandse slengtaal van shows of die oe’s en a’s van celebs bestaan nie” (237). WEG Louw (1913-1980) “teiken in sy gedig ‘Naggesprek’ mense wat ‘ongeërg die spel voortsit met die taal: één woord Engels, één woord Afrikaans, om die beurt'” (237). In 1970 het Van Wyk Louw dit betreur dat anglisismes ‘by vandag se jeug as ‘t ware deur alle porieë binnestroom’. Dit was vir hom ‘triestig’ dat sy kinders, ‘wat volkome van anglisismes ontluis was’, vir hom moes sê: ‘Ek wil so graag reg praat, maar ek durf nie voor die Onnie nie'” (237). Steyn voeg by: “Dit klink vandag soms of ‘n onsigbare onnie sê: ‘Jy durf nie reg praat nie! Jy moet meer van die Rooitaal bygooi. Onthou: hoe rooier, hoe mooier” (237). Dit is nie net onderwysers en (Afrikaans)dosente wat vir lief met geradbraakte Afrikaans neem nie, maar ook Afrikaanse predikante, wat deesdae in Engels aan bv die Universiteit Stellenbosch opgelei word.

“‘n Deel van die geskiedenis is altyd – soos in Die dieper reg (1938) verwoord – die ‘trouloosheid / van dié wat om ‘n ander diens / soos knegte jou verlaat'” (239). “Ná die ‘donker nag van die siel’, dus ná 1994, [het daar nog nie] ‘n mooi dagbreek en ‘n helder nuwe dag” (263) vir Afrikaners en Afrikaans aangebreek nie. Ná verloop van meer as ‘n kwarteeu is dit steeds stik donker nag.

Leon Lemmer: Hettie Smit oor ‘n vrou se plek

Tot onlangs was daar ‘n leemte in my opvoeding. Ek het nooit Hettie Smit se gevierde boek, Sy kom met die sekelmaan (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 6de druk 1955, 127p), gelees nie. Anderhalf maand gelede het ek dit tweedehands vir R5 gekoop.

Hettie Smit is die skuilnaam van die latere mevrou SJ van Vuuren (1908-1973). Sy het aan die Universiteit Kaapstad studeer en ‘n onderwyseres geword. In haar jeug was sy op WEG Louw (1913-1980) verlief. In 1937 is haar boek gepubliseer. Die teks bestaan uit dagboekinskrywings en briewe uit die tyd van haar fiksasie op WEG. Dit word die eerste bieg- of belydenisroman in Afrikaans genoem. Smit was ‘n talentvolle mens en het ook geskilder. Sy het twee seuns gehad en later by die staat se Vertaalburo in Pretoria gewerk.

In die roman is die hoofkarakter afwisselend Marié en Maria, sodat bv intense liefde en haat vir Johan mekaar kan afwissel en uitdrukking kan gee aan haar “wankelmoedige emosionele bestaan” (p 107). Dit bly ‘n onbeantwoorde liefde. “My rou is binne-in en buite-op. Hy loop sommer van binne af na buite soos ‘n dam wat oorloop” (32). “Elkeen moet maar in sy eie put uithuil … In ‘n put dink ‘n mens net put-gedagtes” (43). Die nuwe Suid-Afrika is ongetwyfeld ‘n onverdiende, onverkwiklike put vir Afrikaners. “Kan die lewe stil en mooi wees [?]” (113). Ja, maar kwalik in die nuwe Suid-Afrika.

WEG Louw is in 1944 met die komponis en orrelis, Rosa Nepgen (1909-2000), getroud. Sy het onder meer gedigte van WEG en sy ouer broer, NP van Wyk Louw (1906-1970), getoonset. Smit se prosa kom uit dieselfde dampkring as dié van die Digters van Dertig, bv die Louws, Elisabeth Eybers en Uys Krige, waarin daar dikwels ‘n subjektiewe belydenis-element is.

Smit verwys na ‘n “nuwe Afrikaansheid” (14). Gaan ‘n hernude, trotse Afrikaansheid ooit sy verskyning ná 1994 maak of gaan ons toelaat dat Afrikaans al hoe meer deur die brouseltaal Kaaps verdring en uiteindelik selfs daarmee vervang word? Waarmee ons deesdae in Afrikaans te make het, is “taalgedrogte, so aanhoudend soos ‘n Vrystaatse droogte” (19). Tussen hedendaagse regte Afrikaners en die sprekers van geradbraakte Afrikaans behoort daar “dik woord-tralies” (29) te wees.

Oor die lojaliteit van die twee Louw-broers jeens die Nasionale Party se Afrikanerregering en Afrikaans bestaan daar geen twyfel nie, al het die pluimsaad soms ietwat in die verkeerde rigting gewaai. Toe WEG professor in Afrikaans aan die Universiteit Rhodes was, het die studente sy lewe verpes deur die Union Jack oor die tuinhekkie van sy huis te hang. WEG het dan uitgestorm, die vlag afgeruk en vertrap. Dit mag met die spinnekopvlag gedoen word, maar deesdae nie met die onderrokvlag nie. WEG het sy loopbaan as professor aan die Universiteit Stellenbosch afgesluit. Toe is daar bv gekla oor sy “traagheid”. Dit is ook by sy broer waargeneem. Toe NP van Wyk Louw professor in Afrikaans aan Wits was, het sy mede-digter en senior dosent, Ernst van Heerden (1916-1997), in sy snippermandjie gekrap om vas te stel watter dokumente deur sy departementshoof onbeantwoord weggegooi is. Van Wyk Louw se kommentaar was: As dit belangrik was, sou hulle my gebel het.

Daar is pragtige beskrywings en wyshede in Smit se boek. “Het ons saam ‘n melodie, ‘n blom se kelk, ‘n skulp se ronding uitgemaak? … waarom is jou wese die ruspunt van my verlange … die voltooiing van my ganse ek?” (15). “Die moegste verdriet kom tog eindelik by die dood se koelte aan” (62). “‘n Mens lewe tog uiteindelik alleen as jy self gee, as jy self liefhet. As jy jou liefde kan uitlewe, kan formuleer; as jy in jou liefde kan skep” (87). “Wat op dees aarde moet ek noú liefhê? – ‘n klip, ‘n sipresboom? Of sal ‘n boom ook seermaak?” (105-106).

“Klim maar in die koelte van my hartseer … en bid maar suutjies saam dat die uiteindelike stilte noú moet kom – saggies soos die skemering oor die rantjies, en ongemerk soos slaap in die nag” (106). “Ag, meneer dominee, en sal dit dan maar ál wees ná ons hartseer? Goue strate en ‘n pêrelpoort? Dan bly ek maar liewer in my sonde alleen agter – hier op die armoedigste wêreld by die vriendelike bome en die bekende paaie waar hy eenmaal geloop het, en by die helder bergwater waar ons twee saam lankal allerhande onbelangrike ou geselsies gesels het” (122).

“Dit lyk my maklik om te vergeet vandag – om die waters van die tyd, die maande in hul kom en gaan, soos branders oor die sandkasteeltjies van jou beeld te laat spoel en elke walletjie uit te wis … Die vertes is blou, en die jare is lank, en wie is jy dat ek jou sal onthou?” (123).

Smit skryf in ‘n tyd toe militante feminisme plaaslik feitlik onbekend was. “Hoe graag ek jou tog nie sal oppiep en beskerm en met net-wat-jy-begeer sal voer tot versadigens toe – as ek maar net die kans het … Ek wou ook al vir jou ‘n paar sokkies brei” (50). Smit het begrip vir die waarde van ‘n man gehad; van hoe baie vreugde hy vir ‘n vrou kan verskaf. Militante feministe, soos Amanda Gouws en Christi van der Westhuizen, sal verstik as hulle lees wat Smit met soveel opregte oorgawe skryf.

Ek is dankbaar dat my dogter behoudend genoeg was om ‘n suksesvolle loopbaan te laat vaar om voltyds na haar twee pragtige kinders om te sien en dit daagliks as ‘n wonderlike avontuur te beleef namate hulle die werklikheid verken en al hoe beter verstaan.

Dan Roodt: Ek gun Shanté Kroukamp haar plastieksak vol note

Tans publiseer Netwerk24 enkele meningstukke deur jongmense, wat ‘n interessante blik op hul denke — of gebrek daaraan — bied. As mens 20 is, dink jy gewoonlik dat jy meer weet as jou ouers en dosente. En natuurlik dat jy meer modern, ingelig en belese as hulle sou wees.

In dié trant skryf Shanté Kroukamp op 18 Januarie 2019:

“Die diep gewortelde afkeur (sic) in die liberale, korrupte en ‘te groot vir hul skoene’ jeugdiges van vandag hang soos ‘n rookwolk om elke ouer tannie en oom terwyl hulle vas glo dat die wêreld soos hulle dit leer ken het, op sy kop gedraai is.”

Hier begaan sy ‘n enorme denkfout — een van vele, ongelukkig — naamlik om te dink dat die vorige geslag Afrikaners “meer konserwatief of behoudend” was as die huidige. Inteendeel, die politieke, sedelike en ander standpunte van die vorige Afrikaner-elite was feitlik deur die bank liberaal en anglosentries.

Ons geslag, asook dié onmiddellik voor ons, het die Afrikanertradisie gesloop en ondermyn, iets wat regstreeks tot die eerlose oorgawe van die Nasionale Party gely het. Dink maar aan figure soos Van Zyl Slabbert, André P. Brink, Leon Wessels, Koos Bekker en les bes, FW de Klerk wat, toe hy moes kies tussen die KP en die SAKP, toe kies hy die SAKP.

Koos Kombuis het ‘n paar mooi liedjies geskryf, maar hy was ook ‘n hopeloos linkse daggaroker. In die mate waartoe daar iets soos ‘n Suid-Afrikaanse tydsgees bestaan en ons nie maar steeds ‘n blote kolonie van die VK en die VSA is nie, is ons altyd so half ‘n dekade of twee agter die res van die wêreld. Toe die Amerikaanse jeug lankal die term “yuppie” gemunt het om die soort ambisie en geldelike aspirasies van die tagtiger- en negentigerjare uit te druk, was daar steeds hippies met lang hare en kombi’s wat in Kaapstad ‘n soort ersatz weergawe van die Amerikaanse sestigerjare volvoer het.

Terloops, een van die sterkste aanklagte teen die dekadensie van die sestigerjare is natuurlik die beroemde roman deur Frankryk se mees vertaalde skrywer, Michel Houellebecq: “Elementêre deeltjies” (Les particules élémentaires in die oorspronklike en Elementaire deeltjes in Nederlands.) Dit val dan ook op dat, terwyl Shanté Kroukamp ‘n “nuwe identiteit” vir die Afrikaner bepleit, haar foto in die Naspersorgane pryk waar sy ‘n Jimi Hendrix-T-hemp dra. Hendrix was seker dié simbool van die Amerikaanse dwelm-en-seks-kultuur van die sestigerjare wat deur Tom Wolfe in sy briljante Electric Kool-Aid Acid Test vasgevang is en is self aan ‘n oordosis dwelms of slaappille dood op 18 September 1970, lank voordat Kroukamp gebore is.

‘n Mens wonder: moet die Afrikaner se “nuwe identiteit” dus by die Amerikaanse hippiebeweging gesoek word? Kroukamp beskou die Afrikaanse rolprentbedryf as, soos sy dit stel, “een van (die) dryfkragte van bevryding en progressiwiteit”. Sy verwys na ene Christiaan Olwagen, wat regisseur was van die rolprent Johnny is nie dood nie, wat gewy is aan die lewe van die sanger Johannes Kerkorrel. Onder andere het Kerkorrel ‘n taamlik cliché-gelade liedjie oor Hillbrow geskryf, die eertydse woonstelbuurt van Johannesburg, maar wat tans tot ‘n krotbuurt met vullis op die sypaadjies en die stank van riool op straat verval het.

Kerkorrel se estetiese konstruksie, indien mens dit so sou kon benoem, het vir alle praktiese doeleindes in duie gestort. Dit is agtergehaal deur die revolusie wat iewers tussen Afromarxisme en ‘n Idi-Amin-agtige korrupsie vasgevang is.

Die onlangse geskiedenis herinner mens aan NP van Wyk Louw se beroemde woorde:

Miskien sal ons ook sterwe en iewers ruggelings stort,
dat hierdie helder aarde in ons verdonker word.
Miskien sal niemand later mooi dinge van ons weet
en nêrens sin te kry wees in al ons stryd en leed,

Ek is bevrees daar is geen sin in mejuffrou Kroukamp se betoog nie. Die Universiteit van Pretoria en veral sy Fakulteit van Geesteswetenskappe het al te naby aan derdewêreldstatus gewentel vir haar om hoegenaamd ‘n begrip van die Westerse tradisie te hê, waarvan die Afrikanertradisie ‘n afsplintering verteenwoordig. Al wat ek raaksien, is iets soos ‘n oneindige herhaling van die vorige geslagte se nihilisme, dekadensie en uiteindelike domheid. As ons effens terugstaan, weg van die propaganda en wensdenkery oor die toekoms, was die geslag van FW de Klerk, Van Zyl Slabbert en hul geesgenote wonderbaarlik onnosel. Hulle het geen benul gehad van waarmee hulle besig was, of selfs bloot wat op die spel was nie. Vandag word dit daagliks in ons ingehamer — met elke plaasmoord, elke universiteit of skool wat onder dwang verengels en verwoes word.

So kom ons om, so kom ons om. Elkeen behoort sy mea culpa te doen. Aan my kinders en elke jong Afrikaner vra ek namens ons geslag om verskoning, dat ons so naïef en sleg was, dat ons nooit teen oorheersing opgestaan het totdat dit te laat was nie. My hart bloei vir elke jongmens wat vandag vervreem in ‘n gewelddadige, korrupte land moet woon waar Angelo Agrizzi van Bosasa kontant in plastieksakke aan direkteurs-generaal van staatsdepartemente aflewer.

Ek dink nie die “Afrikaanse rolprentbedryf” — in die mate waartoe so iets bestaan buite enkele voorspelbare romantiese sepies om — gaan binne die afsienbare toekoms ‘n film begin maak wat iets van ons werklikheid weerspieël nie. Daardie regstellende direkteurs-generaal met hul duur skoene en nog duurder motors in die departementele parkeergarage wat die afspraak vir ‘n Checkerssak vol note nakom… dis mos ‘n land om op trots te wees, die toonbeeld van “liberalisme en progressiwiteit”!

Ek wil ook nie voorgee dat ek alles weet nie; immers het ek aan ten minste twee universiteite gestudeer, wat eerder ‘n nadeel by ‘n mens se begrip is as enigiets anders. Redelik onlangs het ek via minder bekende Franse denkers van die eerste helfte van die twintigste eeu egter ‘n heel ander perspektief op “tradisie” verkry as die soort gemeenplasige, neerhalende manier waarop Shanté Kroukamp die woord gebruik as sy sê:

“Alhoewel blinde volgelinge van norme en eng gekondisioneerde mense tradisies en kultuur preserveer, moet dit nie aangemoedig word nie.”

Eng gekondisioneerde mense? Niks in haar betoog oortuig my dat mejuffrou Kroukamp haar oopstel vir enigiets buite die benepe, koloniale soort Britse kultuurmarxisme wat van ons universiteite besit geneem het en wat klakkeloos (en anglisisties) in Afrikaans nagepraat word nie.

Daar is ‘n groter wêreld daarbuite: die Europese Vasteland met sy veelheid van tale, Japan, Korea… kulture en volkere wat tradisies oor honderde en selfs duisende jare onderhou het. Trouens, kan ‘n mens jou ‘n beskawing of selfs net skoonheid sónder tradisie voorstel?

Ongelukkig bly daardie ryke verskeidenheid van kulture en idees vir ons duister, ewe duister as ons eie geskiedenis en tradisie wat deur die revolusie verteken en verrinneweer is. Ons is te besig om Zimbabwe te word om daarop ag te slaan.

Maar hopelik sal mejuffrou Kroukamp ook eendag soos die uitvoerende bestuurders van ons “demokrasie” met ‘n Checkerssak vol note beloon word vir haar slaafse navolging van die heersende, “progressiewe” ideologie…

Suidpunt: ‘Lojale verset’ in ‘n neutedop. Deel II.

In die vorige deel, of dan, die eerste helfte van Lojale verset het hoofsaaklik gehandel rondom die skrywersgesindheid, maar ook die volksgesindheid wat krities moet staan teenoor die menigte. In die laaste helfte is N.P. van Wyk Louw meer gemoeid met (meta)kritiek en styl.

(Meta)kritiek

Ek gaan sommer vier hoofstukke onder een hofie behandel: ‘Individualisme en kentering’, ‘Kritiese skole’ en ‘Kritiek oor kritiek’, asook een punt van “Die Jonger Afrikaanse literatuur”.

As mens hierdie boek oopslaan, grynslag mens aan die een kant hoe eenvoudig die kritiek destyds was teenoor nou. Vandag is dit veel meer ingewikkeld, juis omdat alle teorieë deesdae verwelkom word. Dit wil voorkom of N.P. van Wyk Louw se uitgangspunt meer op die formalisme geskoei is, dit wil sê: die kuns staan apart van die leser en die skrywer – dit is die woordkuns, en alléén die suiwer woordkuns, wat tel.

Aan die ander kant grynslag jy oor hoe alles eenvoudig dieselfde gebly het, maar in elke eeu net ‘n ander naam kry en ‘n bietjie “afwyking” toon.

Kyk, as jy nou al eers gehoor het van Roman Jakobson se kommunikasiemodel, dan is jy seker reeds bekend met

SENDER (skrywer) > BOODSKAP (boek, rolprent, gedig) > ONTVANGER (leser, leserindrukke)

En daarom sal jy gou insien die “denkrigtings” (p. 68-75) is byna altyd geskoei rondom één van hierdie drie. Byna nooit die geheel nie. Of dit handel oor die skrywer se doen en late, of dit handel oor die gevoel van die ontvanger, of die betekenis word slegs in die woorde gesoek van die boodskap, sonder om die skrywer of ontvanger te raadpleeg.

Louw dink onder andere nie veel van die “historiese denkrigting” waarmee die werke ontleed word nie. Dit behels byvoorbeeld die hele biografie van die skrywer, die heimat wat hom sou beïnvloed het, wie en watter skrywers (en hul werke) hom sou beïnvloed het, maar ook die psigologie, verwantskappe tussen skrywers, asook die nuttigheid van die werk. [SENDER]

Die “histeriese denkrigting” is gewoonlik die resultaat wanneer die boek so hartroerend, so ekstaties is, dat die resensent ‘n lied oor die boek wil skryf, pleks van ‘n resensie. [ONTVANGER]

Die volgende herinner my nogal aan André P. Brink: die “persoonlike metode”. Kyk, as jy ‘n boek optel, jy sien wie die skrywer is, by watter uitgewery die boek gedruk is, hoeveel ontsag jy vir die naam het, of die skrywer dalk familie is – dan gaan dit mos jou oordeel beïnvloed. En of jy die werk gaan geniet of nie. Wees dan maar eerlik in jou resensie en neem dan maar wraak op die skrywer – jy weet jy wou dit lankal doen. Die boek kon netsowel nie gelees gewees het nie. [ONTVANGER]

Die “indringende metode” kom ek gereeld by preke teë. Sodra die predikant sê: “Ek wonder hoe moes Abraham gevoel het oor…” skakel ek dadelik af en vir die volgende 15 minute begin ek my skedule vir die week beplan en orden. Daar word letterlik sommer in die skrywer se brein ingeklim om die skrywer van binne af te interpreteer. Dis blote spekulasie: miskien sou dit net makliker gewees het om die skrywer reguit te vra? [SENDER]

Die “statistiese metode” is ons uiters goed mee bekend. Resensies (kwalitatief) word sorteer volgens “prysende” of “afkeurende” resensie (kwantitatief) en dan word die hoeveelheid “goed” en “sleg” opgetel en die stapeltjies stemme vergelyk. Die hoeveelheid stemme sal dan die finale waardeuitslag van die boek gee. Kroon hom keiser, of gooi hom vir die leeus. Wat sorgwekkend is: Goodreads.com, Amazon.com asook Rotten Tomatoes.com maak hulle almal skuldig hieraan met die “gemiddelde”-sterretjies… [ONTVANGER]

Ongelukkig het N.P. van Wyk Louw in daardie jare (1930’s) nog nie te doen gekry met die postmodernisme nie. Want…

…die kunswerk se “skoonheid” (waarom is dit mooi?) en “hermeneutiek” (wat is die werklike boodskap van die teks, wat het die skrywer met die boodskap beoog?) as “geheelbeeld” (nie die som van die dele nie) [SENDER, BOODSKAP]…

…moes plek maak vir “close reading” van die New Criticism (wat die Sender heeltemal verwerp het – die kuns, die sielkunde, die waarheid, alles is in die woorde self opgesluit: vorm, styl, struktuur, simboliek) [BOODSKAP]…

…voordat intertekstualiteit (her)ontdek is (!) wat aanvoer daar is geen grense tussen werke en tekens en tekste wat mekaar beïnvloed nie [wat ons duidelik kan sien slegs ‘n terugkeer is na “historiese denkrigting”], geen tekste staan apart nie, en daarom [SENDER] …

…omdat die mens ook ‘n teks is, wat, soos simbole en tekens, “gelees” moet word, om verstaan te word, het die leser die meeste sê, want hy interpreteer immers die boodskap [ONTVANGER].

En so het skole gekom en gegaan, soos die Dekonstruksie wat onder meer aanvoer dat die mens nie oor genoeg woorde beskik om sy (warboel) gedagtes korrek, binne slegs een konteks, te verwoord nie. En omdat die skrywer se “hond” (‘n Chihuahua) nie my “hond” is (Marshall, van Paw Patrol; of nee, maak dit Thunderbolt, die wolfhond van 101 Dalmatians II), wat ek in my gedagtes oproep nie. Die kans dat jy dus by die eerste sien van ‘n rolprent teleurgestel sal word as jy eers die boek gelees het: daar is jou rede. Sinne en woorde kan heeltemal verkeerd gelees word, afhangende van die leser se bui en konsentrasie. Sekere woorde het dan veelbeduidende betekenisse wat die hele konteks kan verander. Dis ‘n flippen lekker teorie om mee te speel op ‘n Sondagmiddag. Ek het trouens al twee Afrikaanse wetenskapsfiksieboeke (Vreemdelinge en Rebel) so gekry wat, sou mens die “bondgenoot” omskakel na “vyand” of “iemand met sy eie agenda”, daar in elke hoofstuk oorgenoeg bewyse in die teks is om my vermoedens te staaf! Dis amper asof jy ‘n dubbele laag van die storie ontdek het! Is dit verdieping, verruiming, of bloot swak vakmanskap van die skryfsters wat blootgelê is? Of is hierdie “geheim” slegs vir die “ingewydes” bedoel? [BOODSKAP, CLOSE READING… maar verwerp die oorspronklike bedoeling van die teks]

So, dit is hierdie verskillende denkrigtings wat Van Wyk Louw van die tafel wil afvee en vervang met “SKOONHEID”. En daardie Alfa en Omega, skoonheid, estetika, is vir hom die woordkeuse, die waarde van die woord. Die ritmiese golf, oop en geslote lettergrepe, klankgrepe wat pas. Daar moet gewaak word teen die woord wat onpresies, skrams, halfraak, skoolvosserig, gebuk gaan onder dwangrym, dalk te verouderd en onvanpas is. Dit moet ook nie slegs ‘n ligsinnige spelery met woorde wees nie. Daar moet ‘n gewone, logiese en emosionele verbintenis tot groter musikale eenheid wees. (Die mooiskrywery / purper prosa wat sou volg in die Afrikaanse letterkunde as gevolg hiervan, gaan ek maar liewer verswyg.)

Wat die kritiek en metakritiek betref, moet die skrywer net besef Shakespeare was nie in sy tyd heeltemal so hoog aangeskrewe of geëerd soos die meer geleerde Benjamin Jonson nie. Dit was eers met die verloop van eeue dat Shakespeare se werk meer waardeer is. Dit is dus nie nodig om ad hominem aanvalle te loods uit weerwraak op die kleinlike kritikus nie – jou werk spreek vanself.

Maar ‘n veel groter euwel as die denkrigtings wat die “kuns” sou vernietig, is “vakmanne met jarelange opleiding in die vak oorsee”, wat links en regs eietydse vakterminologie soos gonswoorde gebruik. Woorde soos “individualisme”, “sensitivisme”, “vormgestalte” ens. Louw het duidelik hiermee geskimp op F.E.J. Malherbe.

Hy hou ook nie daarvan as ‘n kritikus hom tussen die kuns en die volk inskuif om ‘n soort superster te word nie.

Mooi prosa

Hierdie satiriese opstel is die hoogtepunt van die boek. Toe ek op Hermanus deur hierdie boekie blaai, het hierdie opstel my lekker aan die lag gekry, en elke keer as ek hierdie deel lees, hou my lagbui nie op nie; dit raak beter. Geen hoërskool of universiteit kon nog ‘n student SO duidelik wys hoe verskillende skryfstyle dag by nag verskil nie.

Die skrywer voer in sy satiriese stuk aan Afrikaans raak vir hom nou moeiliker om in te skryf as Hollands. Op grond van die woorde “Een hen zat op haar nest. Daar kwam een muis kijken” wys hy, aan die hand van ‘n paar voorbeelde, hoe “mooi Afrikaans” deur die geleerdes professore en skrywers voorgeskryf word. Louw boots hul skryfstyle perfek na.

Eerste aan die beurt is E.C. Pienaar, wat eerder ‘n opruiende toespraak afsteek (p. 65):

Ek, meneer die voorsitter, dames en here, glo aan die toekoms van die eier! Siedaar, hoe sit sy, die egte Afrikaanse veervoet-hoender, en doen haar stil, maar verhewe plig – voorwaar ‘n momentopname op die lewe betrap!

Maar wie sien ek in die verskiet nader? Luister, meneer die voorsitter, en wees gewaarsku! Dis die listige, vreemde vaal gedierte. Hy rig sy skrede derwaarts na waar sy sit.

In die woorde van ons gevierde volksdigter:

Daar kom hy aangetreed

tot slagting wreed –

bespied,

bekruip,

beloer,

besluip…

Hoe eg! Hoe lewenswaar!! Bitter was die stryd van vroeër henne, bitter sal haar stryd ook wees. Sien ek met my geestesoog geen traan langs die verweerde pikkie biggel nie?

Maar sal sy ten onder gaan? (Pouse.) Ek antwoord, geagte vriende, onder die diepste besef van die erns van die oomblik: driewerf nee!!! (Applous).

Daardie eiers sal leef, sal uitkom, sal groei tot ‘n boom onder wie se wieke die verre nageslagte in opstand vir hul erfdeel sal kom.

(Dawerende applous.)

Welaan, mede-Afrikaners. “Ek hou van ‘n hen wat haar…”

(Geesdriftige lawaai.)

Volgende aan die beurt is C.M. van den Heever, diep onder die indruk van Stijn Streuvels se fatalistiese natuursiklus en byna impressionistiese landskapskildering, wat “gevoel” moet word, vasgevang in die gansheid van die heelal (p. 65):

Met oë wat dromerig in verre, wasige stiltes staar, sit die hennetjie op haar nes. Bokant die dynserige horison wat in die bloute bewe, sien sy wit voëls wat op en neer sweef. Dit is net ‘n hennetjie in die groot stilte van wye somerdae en sterrenagte.

Muise kom en muise gaan, geruisloos in die kosmiese gebeure soos die sterre snags verbygaan…

Maar eendag as die kuikentjie kom, sal haar hart opsprinkaan…

F.E.J. Malherbe se voorbeeld bied nie veel nie (p. 65-66). Hy skryf ook nie veel nie, want daar is nooit genoeg plek nie. Tog wel vir nie minder nie as sewe (7) verwysings na sy eie boeke, artikels in buitelandse tydskrifte, ens. Die teks word ook deurspek met literatuurterminologie, wat benadruk word deur skuinsdruk.

En toe, liewe lesers, staan ek gestom wat N.P. van Wyk Louw met die Latynkenner T.J. Haarhoff gedoen het. Want Haarhoff se skryfstyl lyk, as ons verby sy neo-imperialistiese dagdrome kyk, soos dié van mý PRAAG-artikels! Selfs die kommapunte, die hakies, die parenteses. Die irrelevante dele wat niks met die storie uit te waai het nie. Die kennis-uitstalling. Maar, in sy geheel: identies (p. 66)!

Verskoon my, amicissime, of soos ons ou Flaccus sou gesê het, “animae, dimidium meae,” dat ek vir jou in Afrikaans, die taal van hierdie verafgeleë volkie, soos destyds Ovidius uit Pontus, oor hierdie ernstige tema skryf; maar as jy lees wat sir Thomas Holland, prof. Wyld en ander vooraanstaande geleerdes oor Afrikaans gesê het, sal jy nie langer daaraan twyfel of die jong taaltjie, “like a young colt” (lees maar ‘n bietjie vir Roy Campbell daaroor) in staat is om die diepste gedagtes op die fynste manier uit te druk nie.

Hier in ons land is ‘n hennetjie (Gallina, het die ou stoere Romeine gesê) wat broei. Met die gravitas (ongelukkig ‘n onvertaalbare woord, waarvan die fyner betekenis altyd verlore gaan) wat die ou Romein sowel as die ou Afrikaanse boer gekenmerk het, sit sy op haar nes; en met ‘n pragtige pietas (eweneens onvertaalbaar; “siqua est caelo – of liewer hier ‘nido’ – pietas,” sou ou Maro gesê het ) waak sy oor haar eiers.

Dink net aan ons dierbare Oxfordse dae terug, wie nie almal oor die hennetjie geskrywe het nie: Cicero, Varro, Columella, en daardie ou ruie boer van ‘n Cato.

Maar sy hoor iets nader. Is dit die Hydra, of watter Chimaera sou kom? (Byna, ou maat, het ek hier in Afrikaanse klassieke versmaat – “nugae canorae” – verval ). Wat kan dit wees?

Ag, nee wat, dit is ‘n “ridiculus mus” en die hennetjie kan gerus voortbroei. Daar is net “pietas” en “gravitas” (wat ek ook vir ons jonger geslag kan aanbeveel) vir die hen nodig, en voorligting vir die muis, om muis en hoender en eier in ons landjie te versoen tot ‘n onbreekbare gemeenskap – ‘n “pax murina”, breër as die ou “pax Romana” en die verdwynende “pax Britannica” – ‘n gemeenskap met drie harte wat klop soos een.

En dan, in kontras met bogenoemde woordekraam, die pittige Abraham H. Jonker se “Nuwe saaklikheid”. Of, minimalisme? (p. 67)

Nes. Hen. Eiers. Stilte. Nog meer stilte. Kiem. Groei.

Muis kom. Muis gaan. Meer stilte.

Kraak. Breek. Bars. Nog meer bars… Kuiken.

Die jonger Afrikaanse kultuur

Ek het reeds die “woordkuns” afgehandel, so nou beweeg ek na die tweede punt van hierdie opstel. Die problematiek van die standpunt van Louw is reeds vervat in ‘n bespreking met ‘n kritiese leser op Disqus:

Sussie, ek het ‘n vraag.

Ek is nou effens verward tussen twee literatore se uitgangspunte.
Gegewe wat die saai Afrikaanse letterkunde tot dusver opgelewer het, kort ek nou die stem van ‘n nugter boervrou.

Watter soort roman sou u verkies?

Aan die een kant is dit duidelik dat iemand soos N.P. van Wyk Louw soek na skoonheid, na betekenis. Dat hy, soos ek, gatvol is vir die soveelste “sosiale vraagstuk” en ronddool in die hole, die soveelste uitbeelding van die psigologiese Hellevaart van Dante (wat ek laas grafies as agtergrondmotief beleef het in die rekenaarspeletjie Jazz Jackrabbit II: jy begin op Level I in die kerk, jy eindig op Level III in die hel), om die kiem/duiwel/plaaggees/BOSS in jou onbewuste te gaan uitmoor…
Of die reaksionêre Afrikaanse distopiese geskrifte van ‘n dorre Kaapstad in die toekoms, noudat Kaapstad wel waterbeperkings ingestel het. Was die boeke in 1980 geskryf, kon mens dit nog geloof het – soos “Omsingel die laer van die heiliges” (1973), ‘n boek wat ek met elke liewe bladsy meer waardeer. Die Fransman kan skryf. Maar nou is hierdie Afrikaanse boeke weliswaar in 2018 geskryf.

“Die verstedeliking van die Afrikaner het ‘n groot aantal nuwe motiewe in ons romankuns ingevoer. Die Afrikaanse mens is voor baie vreemde vraagstukke gestel, en hier het die skrywers ‘n nuwe gebied ontdek wat betreklik vinnig ontgin kon word. Vir sommige kritici lê die nuwe in ons literatuur dus dadelik in die nuwe materiaal. Dit is nie alleen verkeerd nie, maar ook gevaarlik vir ons ontwikkeling. Meer as eenmaal (bv. met die koms van die naturalisme) het Europese skrywers, veral die kleineres, gemeen dat hulle met die ontdekking van ‘n nuwe gebied of stof ‘n nuwe groot kuns kon maak. En steeds was die maakwerk met die nuwe stof net so erbarmlik as dit met enige oue kon gewees het. Die jong Duitsers wat in die [agttien]neëntiger jare teen Paul Heyse om sy verfyndheid en sy “Vornehmheit” uitgevaar het, en ‘n nuwe kuns uit die agterbuurtes en bordele wou gaan haal, het nou slegter as hul teenstander geskrywe. Net soos die boer en die armblanke vir die swakke Afrikaanse skrywers ‘n mode-tema geword het waaruit tallose variasies van die verveligheid kon gehaal word, sal die stad en die stedelike ervaring dit wees wanneer die vernuwing niks anders as die nuwe stof beteken nie.” (Louw, 1975 (1939):90-91)

Aan die ander kant laat iemand soos Rob Antonissen mens amper goed verstaan jy moet met ‘n elektriese porstok gaan skoorsoek met die duiwel, hom gaan bloots ry, bordele besoek. Of hoe die lewe in die onderste laag van die samelewing is. Vir meelewing. So iets:

“Kuns is ‘n waagstuk, ‘n avontuur. Om met kuns mee te lewe beteken om die beproefde (en uitgetrapte) paadjies te verlaat en om jou in die onbekende in te waag, om jou in- en dalk uitwendige sekerheid op die spel te sit. Elke kunswerk is “die onbekende”, uitsondering, wesenlik nonkomformisties, en daarom: gevaar. (Versigtigheid, “prudentia”, is ‘n christelike deug. Dit veronderstel besef en kennis van boosheid en gevaar; dit sluit waag en blootstelling aan risiko’s nie uit nie. Sterk christelike karakters kan slegs deur sulke blootstelling gevorm word: ook deur blootstelling aan die gevare van die letterkunde, ook deur gevaarlik en vreesloos te skrywe. Christus was versigtig en het versigtigheid geleer: Hy WAS versigtigheid. Maar Hy het uitgegaan in die woestyn om deur die duiwel versoek te word.) Om te eis dat kuns hom aan die norme van ‘n samelewing of gemeenskap sal konformeer, beteken uiteindelik die dood van die kuns; en ‘n gemeenskap wat geruime tyd daarin sou slaag om die kuns tot konformisme te dwing, sou feitlik sy eie doodsvonnis teken.
[…] Dit is ‘n dwaasheid om die kunstenaar allerlei nie-artistieke taboes dreigend voor oë te hou: want hy is geroepe om taboes te bréék.” (Antonissen, Spitsberaad, 1966: 226-227)

Nou moet ek ook byvoeg: Antonissen bepleit ook meer “engagement” in die letterkunde.

So. U, wat al alles gesien en beleef het; wat sal dit wees?

Ek sukkel om in te neem waarom ‘n welgeskape, intelligente kind so ‘n probleemboekie van 80 tot 120 bladsye binne dae sal deurwerk vir daardie één (1) enkele kitsoplossing, terwyl hy 50 oplossings vir daardie einste, één maatskaplike euwel binne sekondes op sy selfoon kon google. Goedkoop en vinnige inligting. Ek sukkel selfs méér om te begryp waarom skrywers nog sulke boeke skryf, en uitgewers steeds daardie rotsaai boeke uitgee, en bowenal, dit nog gekoop word! As dit nog 1940 was, sou ek begrip hê – maar in die jaar 2018?

Wat is fout met hierdie mense? Weet hulle werklik nie daar bestaan iets soos die internet nie?

Die laaste drie hoofstukke, by name “Die idee van Groot Kuns”, “Volkskritiek” en “‘n Lewensbeskouing van ‘n Moderne Mens” fokus hoofsaaklik op die volgende punte:

Naas wat mev. Elma Potgieter op 9 Desember in haar brief uitgelig het, moet Groot Kuns ook voluit gelewe word deur die individu:

[*Met verwysing na Beethoven se laaste “onmenslike jare”]: Daarvoor moet enkele lewes onder ons ook groot gelewe word, met die moed om ‘n uiterste eerlikheid teenoor die eise van hul eie ontwikkeling te handhaaf en met ‘n innerlike eensaamheid wat hulle self gekies het omdat hulle vry moet bly binne ‘n gemeenskap wat klein-burgerlik is soos dié van ‘n dorpie.

[…]

Maar daar is ook die enkele lewes wat getrou na hul eie innerlike wet geleef word (Beethoven, Milton), waar die mens sterk genoeg is om sy uitverkore pad soos ‘n gewapende man deur die menigte te loop. (“Die idee van Groot Kuns, woorde vir enkeles”, Lojale verset, p. 100 &105)

Wanneer iemand die Afrikanervolk kritiseer, staan buite die laer en oordeel nugter. Volkskritiek is nodig. Kritiek is die gewete van die nasie; waak teen selftevredenheid (p. 108).
“Die mens mag onvolmaaktheid liefhê, maar hom nooit geheel daaraan gee nie” (p. 112). Staan wat waardes, vooroordele ens. betref, buitekant die laer.

Ek wens u ‘n Geseënde Geloftedag, Geseënde Kersfees, ‘n Voorspoedige 2019 toe.

Elma Potgieter: Ja, opstand is noodsaaklik

‘n Kort brief na aanleiding van Suidpunt se artikel op die Praag-blad oor NP van Wyk Louw se Lojale Verset: “Opstand is net so noodsaaklik in ‘n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat ‘n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan.”

Dit is natuurlik absoluut waar.

Die punt is egter, Suidpunt, sonder selfbeskikking, al is dit sonder landsgrense, maar met absolute soewereine beheer oor “eie sake” het ons eintlik nie ‘n hoop op “opstand in eie geledere” nie. Ons is te besig met oorlewing binne ‘n vyandige staat.

Ek het die volgende op 10 Julie vanjaar aan dr. Pieter Groenewald gerig na aanleiding van sy deelname aan Praatsaam (RSG) oor etnisiteit in die politiek. Hy was ‘n stem van verstand en redelikheid te midde van ‘n gerondvallery om politiek korrek te bly.

Ons is as volk in so ‘n stryd gewikkel om te probeer oorleef dat die skep van Groot Kuns tans heelwaarskynlik grootliks agterweë bly.

Soos NP van Wyk-Louw dit al in November 1938 in verskeie essays* bespreek het:

Hy beweer dat Groot Kuns uit die intellektuele aristokrasie van die volk tot stand kom terwyl hy terselfdertyd maan dat dié aristokratiese denkwyse nie verwar moet word met verwaandheid nie. Ek haal hom aan:

“Die aristokratiese lewenshouding is altyd iets weerbaars en soldaatagtigs – dit is nooit ‘n jag op vooruitkom nie… In die kuns en die wetenskap is die hele hoër geestelike lewe, die aristokratiese lewenshouding, dié wat hom die strengste tug oplê, wat alleen die wette van die skoonheid en die waarheid eerbiedig… Die massa is met baie minder as die volmaaktheid tevrede, desondanks staan die aristokratisme nooit vreemd teenoor die volk nie. Daar is geen verwaandheid nie… ‘n Volk kan nie ‘n groot hoop mense wees wat leef, verdien, paar en doodgaan nie. So iets bloot-biologies – ‘n bredie mensvleis, ‘n biosfeer om die aarde – sou iets ontsettends en aanstootliks wees, iets soos ‘n pak slange wat agter glas deurmekaar gekrul lê… Die mens word enkeld, helder, mooi en waardevol alleen in soverre as hy aan die geestelike lewe deelneem, en ‘n groep word volk en waardevol, kry die reg om te bestaan, alleen in soverre as hy geestelike lewe voortbring… Ons mag nie en ons hoef nie te vrees dat ons as volk te klein in getalle is om groot kuns voort te bring nie; toe Athene sy beste werk geskep het, was hy so groot soos een van ons Afrikaanse dorpe, maar hy het geestelik vry soos ‘n jong man gestaan teenoor die miljoene-ryke van Egipte en Persië waar die enkeling in die massa soos in welsand versink het.”

Daar is geen groter argument ten gunste van etniese selfbeskikking as bogaande nie.

Ons móét ‘n groot mate van selfbeskikking bewerkstellig om moedertaalonderwys as een voorbeeld te kan waarborg.

Ek wil hier iets byvoeg. ‘n Mens kan onder huidige deurmekaar toestande heelwaarskynlik dan ook nie profetiese kunsprodukte verwag nie – iets wat die grootse NP van Wyk-Louw met Raka, ‘n DJ Opperman met “Edms Bpk” en ‘n Uys Krige met “Die Soldaat” wel aan ons nagelaat het.

– Elma Potgieter

* Die essays is vervat in ‘n bundel opgestel deur wyle dr. Elize Botha.

Dan Roodt: Afrikaneridentiteit tydens die identitêre tydvak

In ‘n vorige rubriek het genoem hoe ek Frederik van Zyl Slabbert verafsku het, juis omdat hy so by Engelse gekruip het. Ek sou selfs verder gaan en verklaar dat enige Afrikaner se aantreklikheid negatief met Engelsheid korreleer. Daar is natuurlik uitsonderings: nie-Afrikaners met ‘n Engelse agtergrond wat hulle toenemend met ons vereenselwig, maar hulle is taamlik yl gesaai.

In weerwil van die Afrikaner se uitsluiting uit die Suid-Afrikaanse politiek en kultuurlewe — Engels, Engels, alles Engels, het Hoogenhout gedig en dis vandag waarder as ooit — bly ons identiteit ‘n nasionale vraagstuk. Of liewer: die vernietiging van Afrikaneridentteit bly ‘n nasionale vraagstuk. Pleks van die land te ontwikkel of te bestuur, is ‘n groot deel van die huidige politiek daarop gefokus om die Afrikaner as ‘n verskynsel uit te wis. Die term volksmoord is nie te sterk gestel nie… nóg is dit vergesog. Want wat anders is volksmoord as die uitwissing van ‘n volk se identiteit, geskiedenis, taal, kultuur en tradisies, hetsy deur assimilasie, hetsy deur fisieke eliminasie?

Maar, selfs afgesien van die gestadigde volksmoord wat rondom ons woed — en waarvan plaasmoorde die fisieke manifestasie is — word daar steeds boeke en artikels in vaktydskrifte oor die Afrikaner en die gewraakte “Afrikanernasionalisme” van die twintigste eeu geskryf. Van Wyk Louw het neerhalend van “mensvleisbredie” gepraat. Wel, die mensvleisbredie van Suid-Afrika kan net sy gewaande nasieskap definieer as anti-Afrikanerskap. Dit is nou wanneer die mensvleisbredie nie na Engelsheid en Britsheid hunker. ‘n Jaguar of ‘n Land Rover bly die mees gesogte statussimbool in Suid-Afrika.

Die ironie by dit alles is dat die Afrikaner so swygsaam oor homself geraak het; dit is nou wanneer die erbarmlik onnosele propagandiste in die hoofstroommedia nie hul witskuld en anti-Afrikanerskap bely nie. Ook ons sogenaamde skrywers, wat soos geblinddoekte sjimpansees in ‘n dieretuinhok rondstrompel. Swak, Piketberg, swak. Ek hou regtig van daardie uitdrukking, al weet ek nie mooi waar dit vandaan kom nie. Ek kan my feitlik nie daartoe bring om ‘n hedendaagse Afrikaanse boek te lees nie, so oninteressant, oningelig, gemeenplasig is dit.

Vandeesweek ry ek in my motor en omdat ek al bietjie moeg was vir Duitse opera, skakel ek op RSG in. Skielik is daar ‘n voorlesing uit Op ‘n dag, ‘n hond, ‘n roman deur John Miles. Die skrywer was destyds ‘n dosent van my by Wits. Miles se probleem, soos dié van vele fiksieskrywers, is dat hy dink dat hy interessant is. En hy is nie. Nie ver in die voorgelese gedeelte in nie, vaar die skrywer of die verteller van Op ‘n dag, ‘n hond, teen nasionalisme uit. Eensklaps en ongevraag. Maar sonder sulke kniebuigings aan politieke korrektheid en linksheid — Marx en Engels se internasionalisme wat uit die kommunistiese mausoleum aanhou stink — sou jy seker geen roman by ‘n hoofstroomuitgewer gepubliseer kry nie. Ek stel my voor dat Eloïse Wessels, die hoofuitvoerendebeampte van die “NB-groep” wat John Miles se boek uitgegee het, so ‘n voorskrif in ‘n memo aan al haar mak skrywers uitgestuur het: vaar iewers teen nasionalisme uit en hemel internasionalisme en globalisme op. Dis soos die geniale swart wetenskaplike in ‘n Hollywoodfliek: hy móét daar wees, anders kom die draaiboek nie verby die eerste sensuurhekkie nie. (So pas het Harvey Weinstein, maker van ‘n reeks antiblanke films, waaronder Django Unchained, gewys hoe dit agter die Hollywood-skerms gedoen word.)

John Miles weet omtrent soveel van nasionalisme soos van wiskunde. Iewers naby aan nul. Dog die letterkunde, of gebrek daaraan, is ‘n onderwerp vir ‘n ander dag. Hier gaan dit vir my om ons Afrikaneridentiteit.

Terloops, my vrou was so pas vir ‘n heen-en-weertjie in Swede: Gotenburg en Stockholm. Net soos Afrikaners, ly Swede ook aan ‘n internasionale stereotipe. Ons word gekonstrueer as dom, rassisties en regs, terwyl Swede gewoonlik in die globale Engelse media as slim, multikultureel en links voorgestel word. Soos wat die Sweedse politiek egter verregs, is hul voorheen positiewe mediabeeld ook aan’t verander. Een van die dae sal hulle ook as “dom, wit en regs” voorgehou word. Trouens, ons is veel nader aan die Swede en ander Skandinawiërs, aan Nederlanders, Vlaminge of Noord-Duitsers as aan die Zoeloes van Natal wat ons tans regeer. Afrikanernasionalisme en die ou staatskultuur van die Afrikaner het veel in gemeen met die Skandinawiese sosialisme gehad: die drang om vir jou eie mense te sorg. Daar was ‘n tyd toe Afrikaners vir mekaar omgegee het… voordat hulle, soos swartes, Jaguars en Land Rovers begin ry het. Of hul kinders — hoe afgryslik — na Engelse skole begin stuur het.

Suid-Afrika, die gedwonge huwelik van 1910, frustreer my. Dis ‘n agterlike klein Engeland dié, met sy rugby en krieket, sy snobisme, sy aanstellerigheid, sy neersien op ander. Darem dra hulle in Londen snyerspakke en mooi mansskoene. Hier dra hulle meesal sweetpakke en lelike tekkies, maar steeds wil hulle Engels wees. Dis so ‘n geval van: hulle het die klok gehoor, maar hulle weet nie mooi waar die bel hang nie.

Van my studentedae by Wits af het dit my die mure uitgedryf. Ek was nog altyd nuuskierig en sensitief vir die tydsgees, vir verandering, veral ook: verandering van denke. Nou die dag sê ek vir my dogter: destyds was Suid-Afrika intellektueel so tien jaar agter by die res van die wêreld. Tans, in weerwil van die internet en die reuse-ontwikkeling in kommunikasie, is die land, “hulle”, die aspirant-Engelse met hul braaivleis en rugby en Chevrolet (wat onlangs die land verlaat het), twintig of dertig jaar agter.

Dog iemand wat “agter” is, kan nog inhaal. Die huidige geslag met hul Land Rovers en sotlike liberale, multikulturele, konformistiese idees, gaan nooit inhaal nie. Alles gaan by hulle verby. Hulle verstaan min, of niks.

Vandaar dus my opskrif: Afrikaneridentiteit in die identitêre tydvak. Die woordspel is bedoel: die sin bevat twee keer die woord “tyd”. Dalk moes ek “identityd” geskryf het. Want dwarsdeur die wêreld het identiteitskwessies en identiteitspolitiek belangrik geword. In die VSA, maar veral in Europa, heers daar ‘n “identitêre beweging”. Eintlik is dit ‘n Franse woord (identitaire), maar wat in ander tale posgevat het. Dit druk iets van die huidige tydsgees uit.

Behalwe nou in Suid-Afrika. Want hier aspireer ons nog na Engelsheid en outydse kommunisme, wat dinge soos sensuur, konformisme en denkbeheer insluit. Vandaar John Miles se alleenspraak teen nasionalisme: dit was ook in die Sowjetunie aanvaarbaar om teen die nazisme uit te vaar. Meer nog: dit was vir elke Sowjetskrywer verpligtend. Hulle het ook memo’s daaroor ontvang.

Elke Afrikaner behoort Noord-Europa, waaronder die Lae Lande, Skandinawië en daardie eertyds Platduitse of Nederduitse Länder (Sakse, Mecklenburg-Voorpommere) wat tans so onverbiddelik regs begin stem, te besoek! Die ou Hanse-gebied. Dis waar ons vandaan kom; dis waar ons taal vandaan kom. Dis die oorsprong van ons identiteit, van ons Afrikanerskap. Eintlik is ons Eurokaners wat in Suid-Afrika en Suidwes-Afrika wortel geskiet het. Dis ‘n teenstrydigheid, dit skep spanning. Maar dis ‘n kreatiewe spanning. Daaruit het ons ‘n land voortgebring, geboetseer. Totdat die konformistiese, verraderlike, verengelste, gedekultureerde Afrikanerelite dit vir ons afgeskaf het.

Iewers smeul daar nog iets van die ou Afrikaner, van die Hanse, van die Nederlandse Goue Eeu waarvan die welvaart en stukrag vir Jan van Riebeeck met sy drie seilskepies tot hier gedra het… Ons wonderskone avontuur, om ‘n soort Calvinistiese, geordende Nederland-in-Afrika te skep. Die Prometheaanse waagstuk daarvan, die geswoeg van eeue, die triomf, die tragedie!

Hier op Disqus het Casper Labuschagne vandeesweek ook iets raakgevat toe hy sê:

“Die Afrika-dilemma van die verligte Afrikaners: Die edele barbaar wat maar net nie meer edel, en minder barbaar wil wees nie. Dit is juis die optrede van die swart Afrikaan wat die wit Afrikaner se groepsidentiteit definieer en versterk. Dana Niehaus (en Media24) sal leer dat in Afrika tel aksies veel meer as woorde, en ‘n oneindige getal woorde vanaf die postmodernistiese filosofie van ‘n progressief verligte mediahuis sal nie lank staande bly teen die dade van die inheemse Afrikane nie.”

Dit is waar dat, hoe mooi die reënboognasie-ideaal ook al geskilder word en in die bieradvertensies opgevysel word, gaan die gedrag van die Afrikaan dit altyd kelder. Hoe meer korrup dié Engelse “produksie” – lees hierin beide die kunsmatige, teatrale, maar ook die marxistiese – raak, hoe minder kan ons ons daarmee vereenselwig. Selfs al wil Afrikaners nie weens onderlinge struwelinge, verdeeldheid en verwarring graag met mekaar assosieer nie, geskied ideniteitsvorming deur disassosiasie met die ander! ‘n Beter, meer Afrikaanse en Germaanse woord as disassosiasie is dalk: verontselwiging. Ons verontselwig ons van die sg. nuwe Suid-Afrika en moet ons daarom op die duur met onsself vereenselwig.

Die vraag, “wie is ons?” dring hom egter daagliks aan ons op. Dit is ‘n vraag wat op ‘n neutrale, onbevange, enigsins nuuskierige wyse gestel behoort te word. Nie te lank voor sy dood nie, het die vermaarde Amerikaanse kenner van die staatsleer, Samuel Huntington, dieselfde vraag aangaande die VSA gevra, in sowel artikel- as boekvorm: Who Are We? The Challenges to America’s National Identity.

Oor die Suid-Afrikaanse identiteit, wat ná 1994 onherroeplik Engels geword het, het ek geskryf in my opstel Raiders of the Lost Empire: South Africa’s ‘English’ identity. Wesentlik het die “getransformeerde” Suid-Afrikaanse identiteit misluk. Tans rafel dit uit in korrupsie, gierigheid, swart-teen-wit rassisme en xenofobie.

Om die vraag te beantwoord oor wie ons is, moet ons teruggaan op die spore van ons Europese herkoms, daardie selfde Europa waar die identitêre beweging tans woed. Aanstaande Sondag gaan Oostenryk verkiesing hou en dis feitlik ‘n uitgemaakte saak dat dié kleiner Duitssprekende land ‘n regse regering bestaande uit die Volksparty en die Vryheidsparty gaan kry. Soos wat Europa na regs swaai, sal Afrikaners toenemend weer die geleentheid kry om op amptelike vlak met Europese volkere en regerings te skakel. Die tydperk van ons isolasie en uitsluiting uit die Westerse wêreld, wat van Links geskied het, loop ten einde. Juis daarom moet ons deel word van die opwindende nuwe Europese debat rondom herkoms en identiteit!

Maar is ons gereed daarvoor? Kan ons sinvol deelneem aan ‘n soms diepgaande intellektuele gesprek oor die Europese en Westerse kultuur as ons self nie eens weet wie ons is nie? Ná jare van propaganda en sosiogeniëring deur die ANC-bewind, maar ook die magtige Naspers en ander organe, is ons mense grondig verdom, verwar en verengels.

Op ‘n manier was Engeland nog nooit deel van Europa nie… Vandaar ook die Brexit. Engeland, die eiland, “die groot vis” soos Carl Schmitt dit beskryf het, wil wegswem en droom van ‘n nuwe empaaier, ‘n ryk wat sekerlik Suid-Afrika sal insluit, want ons land is byna volledig geherkoloniseer, verengels, volgestop met Britse liberalisme en politieke korrektheid, wat antiblanke haat insluit. Op ‘n sekere vlak was Engeland nog altyd anti-Europees, anti-Westers. Indië, oftewel die Raj, was vir haar meer werd as al die Europese lande saam. Trouens, indien Engeland strategies daarby sou baat, sou sy môre die wêreld se totale blanke bevolking op die altaar plaas vir ‘n bietjie ekonomiese groei, ‘n paar honderd Indiese kerrierestaurante en dalk die skyn van binnelandse, “nie-rassige” harmonie.

Die Engelsman voel hom meerderwaardig teenoor die Europeër en omdat die Afrikaner ook ‘n soort gedesentreerde Europeër is, spreek dit vanself dat hy hom insgelyks meerderwaardig teenoor ons voel. Dit is die negatiewe horison waarteen die vraag oor wie die Afrikaner is, beantwoord moet word. Dit is die keersy van die munt. As jy “ja” sê vir Afrikanerskap, sê jy eintlik “nee” vir verengelsing, om die Britse identiteit aan te neem, ook die veel geprese “multikulturele” Britse identiteit wat die voormalige Arbeiderminister van buitelandse sake, Robin Cook, so pragtig opgesom het toe hy gepraat het van “hoender-tikka-massala-Brittanje” (chicken tikka massala Britain).

Die huidige Afrikaneridentiteit het sy beslag gekry in die vroeë twintigste eeu, veral in die dertigerjare, ‘n tyd toe daar soos tans oral ‘n nasionalistiese gisting aan die gang was. Dit is ‘n fout om die tweede wêreldoorlog soos die ontslape Franse sosialis, François Mitterand en vele ander, as die uitvloeisel van nasionalisme te sien. (Le nationalisme, c’est la guerre, het hy gesê.) Trouens, in Noord-Europa en veral in die sg. Germaanse wêreld heers daar groot welwillendheid tussen die huidige identitêre bewegings. Hulle kuier oor en weer, lees of vertaal mekaar se boeke, koester wedersydse empatie met mekaar as “broers in die stryd”. Toe ‘n klein Sweedse koerantjie ‘n jaar of twee gelede ‘n berig oor ‘n plaasaanval in Suid-Afrika en die mediese behoeftes van die slagoffers plaas, het daar spontaan meer as tweehonderd duisend rand aan skenkings ingestroom. Dít nou van die “liberale” of “linkse Swede” wat, nes Afrikaners, al jare lank deur hul media gebreinspoel word met selfhaat, anti-Westersheid en, natuurlik, Boerehaat jeens die “suidelike rassiste”. Maar iewers is “bloed tog dikker as water” en verstaan ons en die Europeërs mekaar byna instinktief.

Op die keper beskou, verteenwoordig Afrikaans net een Europese dialek tussen ander. Trouens, ons is een van die groter Germaanse dialekte en een van die kleiner Germaanse kultuurtale. Op meer as een plek in Noord-Europa bestaan daar dialekte met ‘n “dubbele nie” soos in Afrikaans. Deur eeue heen het ons taal sy oorspronklike vorm en verbintenis met Noord-Europa behou, veral met die Oossee en die ou Hansegebied waarin Nederlands so ‘n vername rol gespeel het.

“Terug na die Dertigers”, behoort ons slagspreuk te wees! Wat natuurlik ook slaan op die vernaamste geslag digters in Afrikaans, wat ons taal vir altyd tot sy huidige grootsheid opgehef het: N.P. van Wyk Louw, D.J. Opperman, Elisabeth Eybers, C.M. van den Heever, om maar enkeles te noem. Almal van hulle was intens bewus van ons band met Europa. Iemand soos Eybers het selfs na Nederland geëmigreer van waar sy aangehou dig het in Afrikaans. Maar vir alle praktiese doeleindes het sy Nederlandse geword, waarmee sy insgelyks gedemonstreer het dat die grens tussen ons en Nederland, selfs tussen ons en Europa, ‘n sagte grens is.

Iewers het Alain de Benoist, een van die gróót eietydse Franse denkers wat eintlik die hele moderne denke vir ons geïnterpreteer het en ‘n voorloper van die huidige identitêre beweging was, gesê: “Die grense van bloed is belangriker as dié van geografie.” En hoe waar is dit nie: Ons woon reeds eeue lank in Afrika, sonder om te verafrikaniseer! Terselfdertyd voel ons ‘n instinktiewe band met Europa, veral ons stamlande, aan wat dieselfde eeue van verwydering nie kon verflou nie.

Natuurlik druis alles wat ek hier sê teen die heersende (Engelse/Britse) ideologie in Suid-Afrika in, wat alles tot vermenging wil reduseer. Selfs ons taal, Afrikaans, word oneerlik as ‘n “mengeltaal” voorgestel ten einde ons te oorreed om ons Europese en Westerse identiteit prys te gee en klakkeloos te assimileer by “Afrika”, wat dit ook al mag beteken. Want anders as Europa beskik Afrika oor geen gemeenskaplike godsdiens of stel waardes nie. Afrika verteenwoordig eerder… chaos, nie-waardes. Elke reël bestaan net om oortree te word.

Per definisie kan ons niks by verafrikanisering, daardie “ideaal” wat die linkse oud- of post-Afrikaner aan ons voorhou, baat nie. Ons sal nie eens deur die radikale swart politici soos Mugabe en sy vele volgelinge in Suid-Afrika aanvaar word nie.

Aan die ander kant kan die herontdekking van ons Europese wortels, tesame met ons deelname aan die globale debat rondom kwessies soos kultuur, identiteit en etnisiteit, vir ons slegs voordele inhou. Ons mag selfs vir ons unieke ervaring en insig in daardie probleem geag word.

Terwyl ons in ons eie land nog nooit — nie eens onder die Britse Ryk — so geminag is as juis nou nie…

Dan Roodt: Ope brief aan elke christen in Suid-Afrika, deel 1

Die Hooggeregshof in Johannesburg het vandeesweek uitspraak gelewer en openbare skole verbied om “slegs een godsdiens” tydens saalopeninge of ander tradisionele aktiwiteite toe te laat. ‘n Skool mag ook nie meer ‘n christelike etos aanneem nie, maar moet iets anders in die plek daarvan stel, wat kan wissel van die mengkultuur (soos dit in Swede bekendstaan) tot Islam of marxisme-leninisme. Daarmee het die hof ten gunste van OGOD, oftewel Organisasie vir Godsdienste-Onderrig en Demokrasie, bevind, sodat aggressiewe ateïste soos Piet Croucamp van “God-is-breindood“-faam oorwinning gekraai het.

Tans word daar gepoog om die uitspraak so te plooi dat dit bloot daarop sou neerkom dat “alle godsdienste in skole gelyk verklaar is”. Soos ons al met “taalgelykheid” in ons land gesien het, is “alle diere gelyk, dog sommige meer gelyk as ander”, om nou George Orwell in sy beroemde Animal Farm aan te haal. Net soos wat Engels meer gelyk as Afrikaans is, sal linkse ateïsme en Islam meer regte as die christelike geloof op skool geniet. Daar word bespiegel dat ons skole soos in Saoedi-Arabië of ander Moslemlande voortaan geen blyk van ‘n kruis op hul skoolwapen mag vertoon nie, dat skoolliedere met christelike inhoud gewysig moet word en dat selfs gedigte deur Elisabeth Eybers of Van Wyk Louw met christelike of godsdienstige temas nie meer in die kurrikulum aanvaarbaar gaan wees nie. Die eerste strofe van Eybers se treffende Kersgedig, “Maria”, sou byvoorbeeld nie meer in ‘n openbare skool gelees of behandel mag word nie:

‘n Engel het dit self gebring,
die vreugde-boodskap – en jy het
‘n lofsang tot Gods eer gesing,
Maria, nooi uit Nasaret!

Ook die studie van skilderye in die kunsklas word hierdeur geraak, want soos almal weet is die hele Westerse skilderkuns deurtrek van christelike verwysings en simbole. Dit sou vervang moet word met nie-christelike of antichristelike kuns waarvan daar natuurlik in die twintigste eeu ‘n enorme hoeveelheid geproduseer is.

Dit ly geen twyfel dat dié aanval op veral die Afrikaanse skool — daar is geen Engelse skole as teenpartye gedagvaar nie — georkestreer is nie. Binne ‘n dag of wat ná die uitspraak is ‘n grootskaalse propagandaveldtog op RSG en die program “Praat saam” van stapel gestuur waarin Piet Croucamp, die godloënaar en djihadis, die onmiddellike implementering van die hofuitspraak bepleit het. Volgens Croucamp gaan dit oor “verdraagsaamheid”, ‘n begrip wat vir hom beteken dat ander hulle by sy verwronge en beledigende opvattinge moet aanpas.

Weereens is dit Orwelliaans, want onverdraagsaamheid en hatigheid teenoor die christelike geloof, waardes en kultuur, selfs onverbloemgde Boerehaat, word nou in die naam van “verdraagsaamheid” aangebied.

Oor die afgelope twee of drie eeue was dit slegs marxis-leniniste en islamitiese djihadiste wat die beoefening van die christelike godsdiens verbied of belemmer het. Sedert die begin van die huidige konflik in Sirië, waar van die vroegste christelike gemeenskappe ter wêreld in Romeinse tye ontstaan het, is daar vele kerke en kunswerke deur die Islamitiese Staat-groep vernietig. Duisende christene is ook voor die voet doodgeskiet of gemartel. In Wes-Europa oorhandig die ontkerstende bevolking hul kerke en katedrale aan inkomende Moslems om moskees daarvan te maak, dikwels met munisipale en staatsubsidies.

Internasionaal het ‘n soort alliansie tussen liberaal-marxiste en Islam ontstaan, en waarvan OGOD en sy hofaansoek bloot nog ‘n manifestasie is.

Die aanval op christelike Afrikaanse skole moet ook binne dié internasionale konteks gesien word. Die beweegrede van OGOD en wie ook al agter dié organisasie staan, is nie “godsdiensvryheid” of “diversiteit” of enige van die polities korrekte slagspreuke waarmee die aanslag verdoesel word nie, maar om beheer oor ons kinders uit te oefen. In die provinsie Ontario van Kanada bestaan daar reeds wette wat die owerheid in staat stel om jou kinders van jou af weg te neem indien jy hulle nie polities korrek opvoed deur hulle byvoorbeeld aan homoseksualiteit en “diverse geslagsidentiteite” blootstel nie.

Politieke korrektheid, ‘n term wat deur Mao Zedong gemunt is, is op sigself ‘n geloof en ‘n verskriklike dogma daarby. Die huidige hofuitspraak verteenwoordig daarom bloot die “dun ent van die wig” waarmee die staat en ekstremistiese groepe gaan poog om ons kinders te indoktrineer en te vervreem van hul kultuur, hul erfenis en hul identiteit. In die ou Sowjetunie was daar die verhaal van Pawlik Marosof wat meer lojaal teenoor die staat en die Kommunistiese Party as teenoor sy eie ouers was; hy was bly toe sy ouers deur die staat vir hul ideologiese “onsuiwerheid” tereggestel is.

Kort op die hakke van “Afrikaans must fall” volg dus nou: “Christ must fall.”

As Afrikaners en as christene word ons opgeroep om hierdie uitspraak, asook Piet Croucamp en die OGOD-beweging se marxistiese djihad teen ons en ons kinders te verwerp. Ons voorouers het teen die universele kerk, die Rooms-Katolieke Kerk, opgestaan; vandaar die benaming “Protestante”. Tydens die Bartolomeusnag van 1572 moes vele Franse Hugenote met hul lewens boet vir hul geloof. Ander is lewenslank tronk toe gestuur. Een van die Protestantse martelare, Marie Durand, is op die ouderdom van 15 in ‘n Franse kerker, die Tour de Constance opgesluit waar sy 38 jaar van haar lewe (1730 tot 1768) moes deurbring. Op die muur van haar sel het sy die woord “weerstaan” in Oksitaans uitgekrap.

Marie Durand se woorde in die klip: “weerstaan”.

Al word ons ook 38 jaar toegesluit omdat ons nie bereid is om die oorheersing van OGOD, Islam, politieke korrektheid en marxisme-leninisme te aanvaar nie, moet ons ons daarteen verset.

Die jong Franse parlementslid wat intussen die politiek vaarwel gesê het, Marion Maréchal-Le Pen, het onlangs gesê: “Frankryk is geen Islamgebied nie.” Net so moet ons herbevestig dat Suid-Afrika christengebied is waar ons mag bid of Bybel lees net waar ons wil en wanneer ons wil, dat ons en ons kinders na willekeur gedigte of boeke met christelike verwysings mag lees of bestudeer, asook na al die klassieke Westerse skilderye met hul dikwels diep christelike betekenis mag kyk, Händel se Messias of ander musiek mag luister, ongeag die staat, OGOD, of vloekende antichris-djihadiste soos Piet Croucamp.

Weerstaan!

Ns. In ‘n tweede deel van dié ope brief, sal ek poog om dieper in te gaan op presies waarom die soort opvoeding wat ons as Afrikaners en as Westerlinge in ons skole beoefen, onlosmaaklik christelik is, asook na die verskillende tipes ateïsme verwys.

Zille kyk in die spieël en sien ‘n rassis

Nou onlangs haal Steve Hofmeyr ‘n gedig van NP van Wyk Louw op Twitter aan:

Ken jy my nou?/Het jy die spieël gesien/en ken jy jou? – NP van Wyk Louw

— Steve Hofmeyr (@steve_hofmeyr) December 4, 2014

Dis natuurlik afkomstig uit sy beroemde gedig, “Ballade van die bose” waarmee ons Afrikaners op skool en universiteit grootgeword het. Zille is nie in staat tot enige ballades nie. Maar dalk kan ons nog ‘n vers uit Van Wyk Louw, dié keer uit “Raka: die dans” gaan leen om haar jongste, patetiese skryfsel op die DA se webblad mee te beskryf, veral die ironiese woorde: “oud en wys: ‘Raka is vreedsaam’, ‘Raka is nie sleg'”. Zille beskik oor ‘n “gróót, swart party”, die DA, wat hoofsaaklik deur blanke, Afrikaanse kiesers ondersteun word. Vandaar haar politieke eierdans wat al hoe belagliker raak. Sy behoort soos Piet Croucamp permanent ‘n kopdoek te dra sodat ons die anti-wit span kan herken as ons hulle sien!

Die DA-leidster of voordanseres rondom die Raka-vuur dink dat sy ‘n groot “strategiese skuif” maak om my en Steve as “rassiste” uit te kryt. Deur ons te demoniseer, hoop sy om die ontwykende swart steun vir haar party te werf! Ongelukkig hang haar anti-wit onderrok so ver uit dat dit meer as enigiets anders op ‘n herformulering van haar Amerikaanse suster en medekultuurmarxis, Susan Sontag se stelling oor “die blanke ras” neerkom:

If America is the culmination of Western white civilization, as everyone from the Left to the Right declares, then there must be something terribly wrong with Western white civilization… The white race is the cancer of human history; it is the white race and it alone—its ideologies and inventions—which eradicates autonomous civilizations wherever it spreads, which has upset the ecological balance of the planet, which now threatens the very existence of life itself.

Sontag – en Zille – gebruik dieselfde logika as Robert Mugabe: Alles wat in Zimbabwe en Suid-Afrika verkeerd loop, kan op witmense en veral “wit rassiste” se brood gesmeer word. Toenemende misdaad en geweld, plaasmoorde, korrupsie, Eskom, dalende onderwysstandaarde – om maar enkeles te noem – is nie die grootste probleme in ons land nie. Nee, veel eerder dít wat die links-liberale heldin van Kaapstad ‘n “erg kommerwekkende neiging” (deeply disturbing trend) noem, naamlik “wit-op-swart rassisme”.

Zille en haar ouers is mos onlangse immigrante, vanaf Duitsland nogal. Wel, diep in haar onderbewussyn is Zille nog ‘n Nazi, want sy gebruik hier Nazi-logika: die minderheid bedreig die meerderheid. Kan u glo? Zille is geen Afrikaner nie. Wat my betref, is sy geen Suid-Afrikaner nie! Sy is ‘n verdomde Duitse Nazi wat hier vir die Duitse motormaatskappye kom voorbrand maak het sodat al wat korrupte staatsamptenaar en regstellende-aksiemiljoenêr sy bene stompies kan hardloop na die naaste BMW-, Audi- of Mercedes-handelaar toe! Alles met die steun en seën van Zille en haar absurde “liberale” party wat net so liberaal in die klassieke sin is soos Idi Amin of Pol Pot se eertydse bewegings.

Die vier miljoen oorblywende blankes in ons land verteenwoordig die probleem, volgens Zille. Dít terwyl rotse van snelwegbrûe af op ons motors neerreën, rassistiese RA- en SEB-wette deur die DANC met behae vanuit die Kaapse parlement uitgevaardig word, en sadistiese moordenaars en rowers ons daagliks teister onderwyl foto’s van slapende polisiemanne die internet vol lê. Sonder privaatveiligheidsmaatskappye en buurtwagte sou daar lankal volksmoord gewees het.

Asof die Nazi-logika van die minderheid wat die meerderheid bedreig nie genoeg is nie, neem Zille haar retoriese oneerlikheid ‘n stap verder deur vir “Steve Hofmeyr en Dan Roodt” in haar boendoehof aan te kla en skuldig te bevind, want sien: ons is verantwoordelik vir die “styging in voorvalle van wit rassisme”. Sy skryf:

Cloaked in flowery prose and intellectual bluster, their racism has emboldened some of their followers. I doubt it is a coincidence that the increase in racist incidents across the country has run parallel to the increase in their public profiles.

Waaroor gaan die “rassistiese voorvalle in die land” waarna sy verwys? Dis vier of vyf voorvalle, wat soos die geval van die Reitz-vier sekerlik oordryf word, waarin dronk studente iemand van ‘n ander ras rondgeklap het of waar ‘n man van Kenilworth ‘n swart vrou vir ‘n prostituut aangesien het. Die ironie is natuurlik dat die meeste van dié voorvalle in die liberale, Engelse Kaapstad plaasgevind het, nie in die ou HNP-vesting van die Noord-Transvaal of die KP-vesting van die Wes-Transvaal nie. Dus gaan dit om Zille se Prog- of DA-bure wat nou hul ware kleure wys, soos die ou grappie uit die dae van die vorige bewind: “Praat Prog, stem VP en bid dat die NP aan bewind bly.”

Wat het die gedrag van ‘n student aan die Universiteit van Kaapstad of ‘n tandarts in Rondebosch met my te make? Die Universiteit van Kaapstad, daardie kultuurmarxistiese hool, sal my nie eens op hul kampus toelaat nie, terwyl ek nie aan ‘n enkele PRAAG-ondersteuner in Rondebosch kan dink nie. Maar ek – en Steve Hofmeyr – moet pa staan vir die gedrag van “daders” wat doer in Zille en haar man, die marxistiese dosent aan die UK, se invloedsfeer verkeer!

Sulke voorvalle is boonop kwalik verteenwoordigend van die wanorde wat in ons land heers en is bloot uitsonderlike “fratse” waarop Zille en die liberale hoofstroommedia fokus om die aandag af te lei van die hele stelsel wat besig is om – soos in Zimbabwe – skouspelagtig te misluk. Selfs Frans Cronjé, voorsitter van die liberale SAIRV (Suid-Afrikaanse Instituur vir Rasseverhoudinge) wat jare lank bepleit het dat die ANC en SAKP die land behoort te regeer, het onlangs in Landbou.com gesê dat ons almal ‘n “plan B” moet hê vir wanneer Suid-Afrika misluk:

Wat het u bedoel met ’n plan B in ’n onlangse koerantonderhoud? ’n Tyd terug was ek saam met die voorsitter van Zimbabwe se Commercial Farmers’ Union (CFU) op ‘n verhoog. Hy het sy spyt uitgespreek omdat hy nooit boere in Zimbabwe aangeraai het om ’n plan B gereed te hê nie. Dit het my laat dink. Ek wil nie oor 20 jaar in daardie man se skoene staan nie. Daarom raai ek mense aan om ’n plan B te kry. Ek het só ’n plan – nie omdat ek weet ek gaan dit nodig kry nie, maar omdat dit onverantwoordelik sal wees om nie te erken dat die eksperiment wat in 1994 begin is, steeds verkeerd kan loop nie.

Sommige se plan B is om hul kapitaal en bates na veilige Europese jurisdiksies soos Switserland te verskuif. Moontlik het Zille dit ook reeds gedoen. Maar sy beskik oor ‘n tweede plan B, wat steeds aan Nazi-logika herinner: Kry ‘n sondebok vir die mislukkende staat Suid-Afrika. En die sondebok is: die Afrikaner, of daardie Afrikaners soos ek en Steve Hofmeyr wat nog nie heeltemal tot gedwee stilte deur die kultuurmarxistiese histerie geknuppel is nie. As Thandi Modise nie haar beeste en varke kos of water gee op haar regstellende boerdery nie, is dit seker ons skuld!

Om sondebokke by ‘n minderheid te soek, is ‘n gevaarlike speletjie. Só leer die geskiedenis ons. Toe ek in Parys gewoon het, het ek ‘n Kambodjaans-Chinese buurman gehad wie se gesin voor hul huis in die straat deur die Khmer Rouge doodgeskiet is, omdat hul etniese Chinese was. Stalin het ses miljoen Oekraïners van die honger laat omkom. As marxisme met minderheidsondeboksoekery gepaar word, raak dit besonder dodelik.

Wat Zille my “blomryke prosa” noem, is geensins die “mooiskrywery” waarna Van Wyk Louw in Vernuwing in die prosa verwys het nie. Dis gewoon denke. Ons Afrikaners dink voor ons doen. Dít het ons van ons Noord-Europese voorouers oorgehou. Ons is nie soos die alwetende Engelse pseudo-liberaal of kultuurmarxis wat die hekke vir Raka oopgooi, links en regs begin “transformeer” en plase nasionaliseer, net om, as die hele “meesterplan” sy onvermydelike gebreke begin toon, ‘n sondebok te soek om vir die gemors verantwoordelik te hou nie.

Een van die beste boeke oor die verskynsel van die “sondebok” is juis in Frans geskryf, deur die filosoof en letterkundige René Girard, Le bouc émissaire (Die sondebok, Grasset 1982). Onder andere sien Girard (bl. 83) ‘n verband tussen “vervolgings in die verlede” en “huidige mites”. Daarom is daar ‘n verband tussen die kultuurmarxistiese mite oor apartheid en Afrikanerboosheid, en die Britse volksmoord en koloniale Afrikanervervolging van die negentiende eeu.

René Girard sê:

“Daar is niks in mities-godsdienstige rituele wat nie logies vanaf die meganisme van die sondebok afgelei kan word en wat op ‘n hoër vlak as in die geskiedenis fungeer nie” (bl. 81).

Eerder as wat enkele onverwante fratsvoorvalle van wit-op-swart rassisme tiperend van enigiets in Suid-Afrika is, is Zille se Nazi-agtige gebruik van die sondebokdiskoers die “erg kommerwekkende neiging”, om haar woorde te gebruik.

Ek is seker ek praat namens alle Afrikaners en blankes in die land as ek sê dat ons nie bereid is om verantwoordelikheid vir die mislukking van marxisme en liberalisme in Suid-Afrika te aanvaar nie. Ons moet onthou dat die Liberale Party, waarvoor Helen Zille so ‘n groot bewondering koester, die eerste groepering was wat hom tot stedelike terreur met die stasiebom van 1964 gewend het. Deur terreur en leuens het die fanatiese linkses in ons land die NP’s en veral die idiotiese papbroek FW de Klerk verslaan. Noudat die hond die bus gevang het, weet hy nie meer mooi wat om daarmee te maak nie, behalwe om die staatskas leeg te steel. Om Suid-Afrika te regeer en te bestuur, blyk ‘n groter uitdaging te wees as om histeries vanuit die Britse en ander internasionale media bloot propaganda te bedryf.

Ek het ook ‘n plan B: Ons moet al die marxiste terugjaag Londen toe, waar hulle hoort. Laat hulle ons vanuit die Engelse hoofstad belieg en beledig, soos hulle al eeue lank doen, van die dae van die Britse sendelinge en die Swarte Ommegang af. Dat ons hulle toelaat om dit hier in ons eie land te doen, verteenwoordig ‘n strategiese flater wat ons nog suur gaan bekom. Afrikaners behoort teen Zille en haar mede-Nazi’s op te tree, voor dit te laat is en die soort fanatieke Boerehaat en anti-wit rassisme wat sy verkondig in nóg groter geweld oorslaan as wat ons reeds ervaar.

En as daar iemand is wat beswaar daarteen maak dat ek Zille ‘n kultuurmarxis én ‘n Nazi noem, hoef hy maar net Martin Bosma van die PVV se boek, De schijn-élite van de valse munters (Bert Bakker, 2010), te lees waarin hy vermeld: “Hitler was links.” DA-sosialisme, regstellende aksie en grondhervorming is bloot ‘n variant van nasionaal-sosialisme wat bepaal: die rasseminderheid en hardwerkendes moet gestraf word. Bosma verwys onder andere na ‘n boek deur Jonah Goldberg, Liberal Fascism, en skryf:

Goldberg stelt dat nationaal socialisme eenzelfde oorsprong heeft als de New Deal van Roosevelt en het Italiaans fascisme: de wil om de economie centraal te organiseren en planmatig te beheren… Het fascisme moet volgens Goldberg beschouwd worden als een links fenomeen. Fascisme en communisme waren beide utopische visies. (bl. 249)

Die DANC wil ons land in die naam van klasse- en rassegelykheid vernietig en in die proses die blanke en Indiër-middelklas verarm, indien nie in kampe met die vertroude marxistiese metodes laat uitmoor nie. Blankes en Indiërs pleeg die minste misdaad (hulle verteenwoordig kwalik een persent elk van die land se gevangenisbevolking) en is ook die mees aktiewe entrepreneurs en werkskeppers, daarom gehate “Koelakke” in Stalin se terme. Ook Ilana Mercer tref die vergelyking tussen die Russiese middelklasboere en Afrikanerboere in hoofstuk 2 (“The Kulaks of South Africa vs. the Xhosa Nostra”) van haar boek, Into the Cannibal’s Pot: Lessons for America from Post-Apartheid South Africa.

Soos ek onlangs gesê het, na Alain Finkielkraut: Anti-rassisme is die nuwe rassisme. Zille is ‘n groter rassis as wat enige AWB-lid ooit kan droom om te wees.

Ek stem saam dat ons rassisme moet beveg, maar dan veral die rassisme van die kultuurmarxistiese elite wat Afrikaners en blankes as die vyand beskou. Hulle haat ons want ons staan in die pad van hul grootskaalse plundertog deur die staat en selfs privaat bates soos grond, eiendom en aandele. @danroodt volgen

Die ondergang van die kultuurmens

Deur Joseph Secrève

Een van die interessante eienskappe om in Europa te woon is dat ‘n mens die kans gegun word om te sien hoe samelewings gevorder het van die kultuurfase na die beskawingsfase. Sommige volkere het al die beskawingsfase bereik en ander sit nog in die kultuurfase.

Ek handhaaf hierdie terme soos die geskiedkundige Oswald Spengler dit genoem het, en om ons huidige dilemma te verstaan kan ons baie leer van sy beskouing. Selfs al het sy befaamde werk Untergang des Abendlandes sowat ‘n honderd jaar gelede verskyn is die akkuraatheid van sy analises vlymskerp en tot op hede seker meer aktueel as toe dit eers verskyn het.

Spengler sien beskawings as iets wat uit verskillende fases bestaan. Elke beskawing het ontkiem, groter geword, ouer en wyser geword en val uiteindelik weer uitmekaar, net soos enige ander lewende wese. Daar is dus eindelose sikli van opkoms en ondergang.

Die interessante gedeelte is dat Spengler se werke nie meer gedoseer word nie. Iemand waarmee ek gesels het met ‘n beperkte kennis van Spengler het my gevra of sy skrywes “nie rassisties is nie”. In alle eerlikheid kon ek geen teken van enige superioriteit of minderwaardigheid in sy teorie bespeur nie, bloot opgang en afgang van beskawings, met al die nodige verwikkelinge daaromheen.

Dit was egter in die sestiger jare noodsaaklik gewees om sy werke weg te steek, en watter beter manier as om die etiket “rassisme” op te plak.

In daardie tyd het ons die kulturele Marxiste in volle opbloei gesien. Die akademiese bedrog van Margaret Mead en Franz Boas het Spengler se standpunte verdring en die Frankurt Skool het dit probeer herskryf om by hul sienswyses in te pas. Die mens het geen inherente kultuur nie, maar is ‘n skoon lei wat eindeloos maakbaar is deur invloede vanuit die samelewing. Jean-Paul Sartre se argument dat die mens eers bestaan en dan agterna sy wese bepaal, het nog verder krag gesit by hierdie standpunt. Die tydsgees het bepaal dat mense op soek gaan na ‘n vorm van sosiologie of antropologie met ‘n toepassingswaarde.

In die tyd waarin ons nou leef is die bogenoemde “maakbaarheid van die mens” uitgedien en sien ons Spengler se idees weer terugkom, en veral die penarie waarin die Afrikaner verkeer kan ons hieruit leer.

Die kultuurfase in Spengler se analise is wanneer die beskawingsfase nog nie aangebreek het nie. Mense is dikwels gelowig, die tydsgees word gekenmerk deur ‘n hoogbloei van kuns, literatuur, wetenskap en die uitbreiding van die kulturele siel van die betreffende volk. Dink maar aan Nederland in die Gouden Eeuw met meesters soos Rembrandt, Vermeer, Van Gogh en baie ander of die Duitsers met Goethe en Schiller.

Sodra hierdie fase ‘n sekere wasdom bereik het begin die beskawingsfase in te tree. Die beskawingsfase is die begin van die einde. Die kern binne-in begin atrofeer en die skors moet nou die kwynende lewe dra. Alle kragte wat ooit opgeleef het, is uitgekristaliseer oor die land, al die paaie bewandel, die gewoontes begin verstyf in bestaande praktyke. Geloof begin te taan en die mense verloor hul spirituele dryfkrag. In die plek van die kultuur begin geld, sekularisasie en ateïsme oor te neem, en word nou die belangrikste kenmerke van ‘n beskawing. Daar is konstante krisisse, oorloë, massa-emigrasie, die stede loop oor, die platteland ontvolk, en hierdie megaverstedeliking vernietig die krag, siel en intellek van die betreffende volk.

In hierdie verstedelikte gebiede sien ons die opkoms van die identiteitlose massa: Naamloos, sielloos, goddeloos en materialisties, slegs uit om te geniet van oppervlakkige brood en spele. Dit is die mense waarna Oom Jaap Marais verwys het as die “lopende lyke” en NP van Wyk Louw na die “mensebredie”. Hierdie fase word verder gekenmerk deur geld en mag, en hul wapens is massa media en demokrasie. Geld heers oor die chaos en slegs geld profiteer hiervan.
Die kultuurmens vorm die grootste bedreiging vir die geldmag. Hulle belange staan direk teenoor mekaar. Die mense wat nog in hul kultuur en hul siel glo word tot verstotenes gereduseer en die geldmag is ter wille van sy eie oorlewing genoodsaak om die kultuurmens te vernietig. Vandaar dat die geldmag sy identiteitlose massa (oftewel “fellaheen” soos Spengler na hulle verwys) inspan om die kultuurmens te bespot en verketter.

Soos wat hierdie fase voltrek, die chaos wat opstapel, begin die fellaheen ook steeds meer rigtingloos te word. Die graad van vulgariteit wat die geldmag veroorsaak het begin hulle ook nou aan te tas, en dan begin mense massaal op soek te gaan na ‘n leier wat hulle kan verlos uit hierdie ellende. In hierdie laat beskawingsfase sien ons ‘n herintrede van die Keiserryk, bestaande uit ‘n charismatiese leier wat orde in die chaos belowe. Demokrasie het tot niet gegaan en nou begin die keisers onder mekaar te baklei vir oorheersing. Dit lei vervolgens tot ‘n ontvolking van die stede en ‘n herbevolking van die platteland. Mense word weer gelowig en probeer soos vanouds die draad van hul vergane kulture weer op te vat. En so is hierdie sirkel voltooi.

Ek dink nie dat dit enige verklaring behoef oor watter fase die Afrikaners (en Westerse volke oor die algemeen) onsself in bevind nie.

Die narigheid is egter dat, streng gesproke, bevind Afrikaners hulself nog steeds in die kultuurfase. Dit kan ons ook sien aan die hand van hoe dit gons by uitgewers van Afrikaanse literatuur en dat sosiale media in Afrikaans verre van dood is. Hierdie vuigheid wat tans oor die land heers is doelbewus veroorsaak deur die geldmagte juis om die Afrikaners te breek en Suid-Afrika te reduseer tot ‘n put van sieklikheid. Dit is daarom ook verstaanbaar dat hulle so fel teen apartheid geskop en geslaan het, aangesien aparte ontwikkeling ‘n tipiese hoogstand is van ‘n volk in sy kultuurfase.

Die kultuurmense wil nie in hul ontwikkeling versteur word nie en ook nie ander versteur nie. Integrasie sou aldus Spengler ook lei tot pseudomorfose, oftewel ‘n haat tussen kulture omdat hulle unieke uitdrukkingsvorme belemmer word deur die invloede van ander kulture.

Weereens sien ons hoedat hierdie ophemeling van vermenging van volkere geen inherente waarde vir die volkere self het nie. Uiteraard is dit belangrik dat mense kennis neem van mekaar, maar nie tot soverre mate dat hulle geen eie tuiste meer het nie. Die enigste mense wat uiteindelik baat vind by grootskalige amalgamasie van volkere is diegene wat die grootgeld beheer. Hierdie figure, waaronder die Nuwe Wêreldordeprofeet Henry Kissinger is grootliks beïnvloed deur Spengler se werk en gebruik dit as ‘n bron om die wêreld klaar te maak vir ‘n globale keiserryk. En vanuit die Sowjet Unie – daardie proeftuin van globale oorheersing – het hulle geleer hoe om hierdie verlamde staat van nihilisme in hul guns om te buig. Na alle waarskynlikheid het hulle al lankal geloofskrifte en derglike iewers in argiewe weggebêre vir die dag dat hulle hierdie spirituele leemte gaan vul met hul eie lekkergelofie wat die mensdom net verder gaan wegstuur van sy hoër indiwiduele bewussyn.

Soos gewoonlik is daar helaas baie Afrikaners wat hulle siel verkoop het aan hierdie geldmagte. Dat selfs Kallie Kriel nou hulle taal begin praat en vir selfs meer verdeeldheid begin sorg is ‘n kommerwekkende gebeurtenis. Dit is nogal verbasend om te sien hoe maklik intimideerbaar hulle geword het.

Dit is hoog tyd om die alternatiewe media aan die publiek te bring. Slegs dan – en met ‘n bietjie genade van bo – kan ons weer begin insien dat bo-op Majuba die lig nog brand.

Ons kort ‘n neoreaksionêre beweging in die kunste

Vanoggend word ek vieruur wakker en dink aan daardie roman wat ek al lankal wou skryf oor ‘n taamlik geleerde blanke boemelaar wat in Johannesburg se strate rondswerf. Of liewer, hy gebruik sy skeppende vermoëns en sy vindingrykheid om sonder enige inkomste hoegenaamd homself te klee, te voed, terwyl hy oor geen vaste adres beskik nie.

Om te boemel kan ook ‘n metafoor word vir die toestand van die Afrikaner in Suid-Afrika. Alles in ag genome, as jy elke polities korrekte uitspraak oorweeg – vanaf Malema en die EFF se bewerings dat die boere hul grond “gesteel het” tot by Adriaan Basson van Beeld se veldtog teen Steve Hofmeyr se “rassisme” – is die Afrikaner wesentlik nie meer deel van Suid-Afrika nie. Op straat, in ons huise en op plase, boemel ons net soos daardie onwelriekende, alkoholiese wit mans wat ek op my eerste besoek aan Frankryk in die moltreintstasies ontdek het. In die ou Suid-Afrika was blanke boemelaars, karwagte en bedelaars by die verkeersligte haas onbekend. Ek sou sê dit was feitlik onvoorstelbaar – soos baie dinge wat deesdae gebeur.

Vanaf ingenieur, professor of operasanger, het die Afrikaner nou verval tot boemelaar. Hoe laag het ons nie gedaal nie! Hoe het dit gebeur? Waar het die verrotting, die gangreen – die “kouevuur” soos een van die taamlik tragiese Breyten Breytenbach se digbundels heet – begin? Ek sou sê dit had sy aanvang in die kunste. Want toe die Afrikaner in die 1960’s ryk word, word hy dekadent. Of liewer, die skrywers, die kunstenaars, die akademici – ‘n parasitiese klas wat destyds rojaal deur die staat onderhou is – het eerste dekadent en siek geraak. Van daar af het dit soos ‘n seksueel oordraagbare siekte na die politici en die koerantmanne versprei.

Mense soos André P. Brink kon soggens laatslaap en ‘n halfuur voor hy ‘n lesing te Rhodes op Grahamstad moes lewer, opstaan en met nat hare voor sy studente gaan poseer. Van agter sy swartraambril kon hy die jaar se oes vrouestudente beloer, waarvan vele tot sy harem toegelaat sou word. Sommige sou in sy boeke verewig word, “voor hy vergeet”. Verwoerd was die laaste politikus wat die groot prentjie kon raaksien; vandaar dus sy subtiele dog snydende kritiek op Van Wyk Louw se drama tydens sy beroemde Republiekdagtoespraak van 31 Mei 1966, wat ‘n hele fladdering in die hoenderhok veroorsaak het. Veral daardie hoenderhok waar libvertraagde, Bloedsap-, half-Engelse “skrywers”/akademici soos André P. Brink en ander op die gewone Afrikaner se sukses en ywer geteer het.

En natuurlik was Brittanje en Fleetstraat altyd daar om enige Afrikanerverraaier of -ondermyner op te hemel. Met die Rand Daily Mail wat agterna, in volmaakte Londense nabootsing, kef. En vandag stem die Afrikanerzombies en masse vir die joernaliste van die Rand Daily Mail!

My onlangse eboek in die Rooitaal het (nog nie) die opskudding veroorsaak waarop ek gereken het nie. Die hoop beskaam egter nie. Vroeër of later sal die boodskap wat daarin vervat is, dat die Engelse identiteit in Suid-Afrika nabootsend van aard is, wel na bo borrel. En natuurlik was die hele “moderne” of “verligte” of “liberale” letterkunde-“beweging” in Afrikaans net so ‘n spul na-apery! Op enkele uitsonderinge na, waar die werklikheid as’t ware soos ‘n ongenooide gas in sekere Afrikaanse boeke of produksies opgedaag het, is iets oorspronkliks met ‘n bietjie waarde geskep.

Nie verniet nie, was Van Wyk Louw in sy aanmoediging van “vernuwing in die prosa” destyds bevrees vir die “jong Sestigerskrywers” se onvermoë om Afrikaans te skryf. Eers het Afrikaans vertaalde Engels geword en toe sommer kreools. Terwyl die oppervlakkigheid en politieke korrektheid hand oor hand toeneem.

Dis nogal ironies dat ons voortbestaan vandag van sangers afhang. Tussen Bok van Blerk en Steve Hofmeyr het ons in ons ellendige boemelaarskap iets van ons selfrespek teruggekry. De la Rey, De la Rey…

My grootste vrees is dat daar iets met Steve Hofmeyr kan gebeur; besef ons watter waardevolle rol hy vandag speel? Ons is verraai, verloën, verlaat. Onder die meer bekende openbare figure is Steve die enigste wat bereid is om politieke korrektheid uit te daag. Hy herinner Suid-Afrika daaraan dat diegene wat hierdie land as eertydse nywerheidstaat tot stand gebring het, vandag soos stiefkinders (of boemelaars, wit plakkers) behandel word. Daarvoor word hy deur Beeld se keffers – sjoe, hoe dubbelsinnig klink daardie woord nie nou nie – verguis. Want hulle is keffers, selfs naturelle – Britse naturelle – wat slegs op die volgende bevel of suggestie vanuit Londen reageer. Londen is die hoofstad van politieke korrektheid en selfs die jammerlike Amerikaanse weergawe daarvan geskied in nabootsing van Engeland.

Vandaar dus hierdie oproep tot ‘n neoreaksionêre beweging in die kunste. Ons beskik reeds oor neoreaksionêre sangers soos Steve Hofmeyr en Bok van Blerk wat nie huiwer om ‘n vervloë, patriotiese toon aan te hef nie.

In my vorige stuk oor die Donker Verligting het ek nagelaat om te noem dat Mencius Moldbug, een van die woernaalskrywers wat onlangs dié term begin bevorder het, dit ook as “neoreaksionêr” beskryf. ‘n Klompie jare gelede het die mees vertaalde eietydse Franse skrywer, Michel Houellebecq, hom insgelyks as ‘n “neoreaksionêr” gedefinieer. Tot my skande was ek egter nie daarvan bewus dat “neoreaksionêr” ‘n baie ou term uit die Franse geskiedenis verteenwoordig nie! Eers toe ek Moldbug se woernaal A gentle introduction to Unqualified Reservations begin lees, het ek dit besef. Berge val op my, vlaktes bedek my: ek het dit nie geweet nie!

Die (neo-)reaksionêre denkers was histories diegene wat die ou orde, wat op Frans die ancien régime heet, ná die revolusie wou herstel. In weerwil van die romantiese en polities korrekte, “demokratiese” inkleding daarvan, was die Franse revolusie een van die mees rampspoedige gebeure in die geskiedenis en ek sou sê plaasmoorde is maar net die jongste uitwas daarvan.

As mens dit op Frans google, kom jy op die volgende Wikipedia-definisie af:

Le néo-réactionnisme ou néoréactionnisme est un courant de pensée politique d’origine française apparu au début du XXI^e siècle et pouvant être défini comme une version réactualisée et radicalisée du libéral-conservatisme.

[Overgezet synde: Die neo-reaksionisme of neoreaksionisme is ‘n denkrigting van Franse oorsprong wat aan die begin van die 21ste eeu verskyn het en as ‘n bygewerkte en geradikaliseerde weergawe van liberaal-konserwatisme omskryf kan word.]

Ook Steve Hofmeyr, die mees sigbare neoreaksionêr in Suid-Afrika, beroep hom soms op ‘n terugkeer na klassieke liberalisme, spraakvryheid en soos hy dit gister op Twitter stel, “ware nie-rassigheid”:

@danroodt Ironies baklei ek vir die EINTLIKE nierassige SA, nie hierdie halfaanmekaargespykerde kaksak van kommunisme&swart terapie nie

— Steve Hofmeyr (@steve_hofmeyr) November 1, 2014

Mencius Moldbug is blykbaar ‘n leser van Joseph de Maistre (1 April 1753 – 26 Februarie 1821), een van die vernaamste klassieke reaksionêre wat die monargie in Frankryk herstel wou sien. Hy het ook hiërargiese samelewings verdedig en het gemeen dat gesag nie op enige rasionale argument mag berus nie, iets wat tot geweld en wanorde sou lei. (Ervaar ons nie presies dít vandag in Suid-Afrika, met sy oënskynlik rasionele “demokrasie” en “wonderlike grondwet” nie?) Waarskynlik is latere denkers soos Nietzsche of Carl Schmitt insgelyks deur De Maistre beïnvloed. Danie Goosen met sy pleidooie vir gemeenskap en tradisie maak ook sulke geluide.

Oor hïerargie in die politiek is daar sekerlik veel te sê. Onderliggend aan die welslae van die ou Suid-Afrika was ‘n bepaalde hiërargie wat oor eeue heen tot stand gekom het. Soos Steve Hofmeyr vandeesweek getwiet het, het swartmense daartoe ingestem en was dus ten minste “mede-argitekte van apartheid”. Die ou ZAR het nie territoriaal uitgebrei omdat Paul Kruger ‘n kolonialis was nie, maar omdat die swakker swart stamme hulle onder die beskutting van die Afrikanerstaat wou inlyf! “Apartheid” of die hiërargie van blanke regering oor swart stamme, het dus gespruit uit die swartman se behoefte aan wet en orde en veral beskerming teen die geweld van sy swart teenstanders.

Waaroor dit egter hier gaan, is neoreaksionisme in die kunste: musiek, letterkunde, teater, beeldende kuns. Polities en militêr is ons deur De Klerk-groepering magteloos gestel, maar ons kan nog steeds sing, skryf, skep. Hoewel, as ons dit nie begin doen nie, gaan die kruipende sensuur van politieke korrektheid ons in elk geval van daardie vryheid óók ontneem!

Namate sensuur toeneem, sal so ‘n neoreaksionêre beweging in ‘n sekere mate ook ‘n samisjdatbeweging moet wees, ‘n e-samisjdat. Eintlik gebeur dit reeds. Indien dit nie vir die internet was nie, sou ons teen dié tyd net daaglikse odes aan Nelson Mandela en die noodsaak vir regstellende aksie in die koerante gelees het. Niks anders sou meer toelaatbaar gewees het nie.

Enigiets wat deesdae op papier gedruk word, is op een of ander manier polities korrek. Dis seker logies, want daar bestaan soveel hekwagters, by die koerante, die tydskrifte, die uitgewers, die keurders, selfs die boekwinkels, ens., dat enige dissidente geluid lankal reeds voor al die struikelblokke gaan sneuwel alvorens die publiek nog daarvan kon kennis neem.

Daarom gaan so iets noodwendig aanlyn moet gebeur, of in die vorm van e-boeke. Dit kan egter ‘n baie opwindende tydvak in Afrikaans inlui waar ‘n nuwe boek of opstel of geskrif nie meer in jou “hoofstroomkoerant” geresenseer word nie, maar op Twitter of Facebook aangekondig word. Dis ‘n soort “kopskuif” wat ons moet maak, om nou ‘n woord te gebruik wat eintlik al polities korrek klink – so in die trant van “pas jou by jou eie ondergang aan” – maar u verstaan wat ek bedoel. Nuwe maniere van dink en doen sal gevind moet word om in die aangesig van die staat en die polities korrekte oormag weereens die blommetjie of die doringboompie wat Afrikaans is, te laat gedy.

Uiteraard verg ‘n neoreaksionêre beweging in die kunste geweldig moed. Nie net omdat skrywers, sangers en ander kunstenaars van meet af aan aangeval en verguis gaan word nie – daaraan is ons al amper gewoond – maar omdat dit vir die eerste keer in ‘n lang tyd iets oorspronkliks sal wees. Die tydvak van die na-aper, die mimiekmodernis – die skrywer V.S. Naipaul het na Wes-Indiërs as “mimiekmense” (mimic men) verwys – is verby en vir die eerste keer waag ons ‘n sprong in die donker, iets oorspronkliks en kloekmoedigs.

Hierdie keer gaan ons nie die reeds gekanoniseerde oorsese produkte en vorme plaaslik “bekendstel” nie, maar volledig as gelykes deelneem en dalk selfs op die voorpunt nuwe voorstellings skep. Uit daardie voorstellings moet ‘n nuwe orde, wat dalk meer soos die oue gaan lyk, tot stand kom. Ons is siek en sat van die “heerlike dekadensie” en paradyslike wreedheid wat ons omring.

Miskien moet ons, soos van ouds, ‘n manifes vir so ‘n beweging skryf. Ek kan reeds dink aan ‘n plek waar ons dit sou kon bekendstel: in die middestad van Johannesburg, in een van die half gesloopte ruïnes van geboue wat deur ons grootste argitekte van weleer ontwerp is.

As blanke boemelaars kan ons só – ironies – ons huidige ellende en vergange glorie vier.

Ondersteun hierdie beweging.

As posthumaniste eis ons Clive Derby-Lewis se vrylating!

deur Dan Roodt

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

Dames en here, vriende en simpatiseerders met Clive, asook lede van die media wat hier teenwoordig is,

Deur vandag hier te vergader om die vrylating van Suid-Afrika se beroemdste oorblywende politieke gevangene te eis, is geen politieke daad nie.

Dit mag na ‘n paradoks lyk. Ná alles is Clive gesoute politikus, staatsman en leidsman van die konserwatiewe beweging in Suid-Afrika

Ons sê: Laat Clive vry! Laat hom nóú vry! Dis die regte ding om te doen!

Wat motiveer ons om dít te sê? As ons nie in die naam van die politiek praat ten behoewe van ‘n konserwatiewe politikus, ‘n voormalige burgemeester van Edenvale en volksraadslid van die Konserwatiewe Party, nie, op grond van watter diskoers of etiek versoek ons sy vryheid?

Ons grond ons appèl op drie dinge: geregtigheid, tesame met God of Christelike medemenslikheid, asook beskaafde waardes. In dié land van haat en geweld, van onverdraagsaamheid en wraaksug, waar mag so dikwels reg is, sal vele sulke beginsels uitjou. Vir so ‘n beroep op die rede en op redelikheid, sal hulle ons as regs tipeer. Of fasciste. Of boerse Boere. Maar ons verwerp alle etikette en slagspreuke.

Net soos wat ons nog ‘n enkele tronkuur vir Clive verwerp, so verwerp ons die gevangenis van taal, van fasiele propaganda. As iemand ons hoegenaamd wil etiketteer, moet hulle ons posthumaniste noem. Die mens is nie ons god nie, net soos wat humanisme nie ons godsdiens is nie!

Clive moes nooit in die tronk gewees het nie, wat nog te sê 21 jaar lank! Soveel ander het klakkeloos kwytskelding ontvang: Aboobaker Ismail, die outeur van die Kerkstraatbom, wat tydens ‘n gruweldaad net ‘n hanetree van hier, 19 mense vermoor en 200 vermink en beseer het. Ook die aanvallers van APLA wat in Julie 1993 goedsmoeds tydens ‘n erediens by die St. James-kerk in Kaapstad ingebars en 11 onskuldige burgerlikes doodgeskiet het, het klakkeloos kwytskelding van die Waarheids- en versoeningskommissie ontvang. Albei gevalle is oorlogsmisdade wat deur die Geneefse Konvensies verbied word!

Kort ná sy bewindsoorname het Nelson Mandela amnestie aan 9000 geharde misdadigers toegestaan, net soos FW de Klerk in 1991 ongeveer 4000 veroordeelde misdadigers vrygelaat het.

Net Afrikanergevangenes moes in die tronk bly sit, waaronder Clive Derby-Lewis die skreiendste geval is, hy wat self niemand gedood het nie!

Is dit geregtigheid? Is dit ewewigtigheid?

Ons weet dat daar in die naam van die mens en van gelykheid tydens die twintigste eeu 100 miljoen mense doodgemaak is. Veral die marxisme-leninisme was vir hierdie reeks volksmoorde verantwoordelik. As ons dus vra dat Clive om menslikheidsredes, as ‘n bejaarde, ernstig siek man vrygelaat moet word, weet ons amper by voorbaat dat ons versoek op dowe ore gaan val. Die mensaanbidder is juis nie “menslik” in daardie sin nie, maar by uitstek wreedaard, met ‘n hart van klip. Vandaar ons beroep op ‘n Hoër Gesag en op Christelike vergiffenis. Indien daar nog ‘n greintjie Christelikheid in Suid-Afrika oor is, vra ons nederig en nou ter elfder ure, dat dit op ons arme Clive uitgestort sal word.

Die derde beginsel waarop ons ons as posthumaniste beroep, is dié van beskaafde norme en waardes. Ons weet dat daar lande bestaan waar gevangenes mishandel en verwaarloos word, waar hulle mediese sorg ontsê word. Hulle kan selfs in die tronk vermoor word, hetsy deur ‘n bewaarder, hetsy deur ‘n medegevangene.

Sulke onbeskaafde lande word deur die internasionale gemeenskap verwerp of gewantrou.

Daarom vra almal van ons wat vandag hier byeen is, die dringende vraag aan hierdie owerheid: Is Suid-Afrika nog ‘n beskaafde land? En: Kan hy dit oor sy hart kry om ‘n konserwatiewe gevangene vry te laat?

Kerkplein, Pretoria, 12 April 2014

Naskrif by my toespraak en die betoging van gister

Wat my gister opgeval het, is hoeveel van die sprekers soos Steve Hofmeyr, Andries Breytenbach, Hannes Engelbrecht en ander na kommunisme verwys het. Dis seker nie toevallig nie, want Clive Derby-Lewis verkeer in die gevangenis as gevolg van sy beweerde aandeel in die sluipmoord op ‘n kommunistiese terroris, Chris Hani.

Elders vandag skryf Leon Lemmer in sy weeklikse, voortreflike rubriek hier op praag: “In die vorige eeu het heldersiende blankes tereg teen die rooi gevaar en die swart gevaar gewaarsku.”

Hy kon ook ‘n ander slagspreuk van PW Botha bygevoeg het: die totale aanslag. Tans is die aanslag van die huidige orde op Afrikaners juis totaal. Ons word op alle vlakke van ons menswees en identiteit aangeval: polities, ekonomies, sielkundig, ideologies, godsdienstig, taalkundig. Selfs sport word nie ontsien nie en so pas het die minister van sport, Fikile Mbalula, strenger rassekwotas aangekondig, maar ook alle opposisie teenoor die ANC-bewind as “fascisties” afgemaak.

Vandaar dus my gebruik van die term “posthumanisme” gister, wat aan die Franse filosofie van die 1970s en 1980s ontleen is. Uit Frankryk het die skerpste kritiek op kommunisme gekom, wat die wortels van kommunistiese wreedheid en totalitarisme tot in die denke en taalgebruik van Marx, Engels en Lenin nagespoor het. Die Franse filosoof, Alain Finkielkraut, het ‘n boek teen totalitêre ideologieë geskryf met die titel, Au nom de l’humanité (In die naam van die mens), wat ook in Engels as In the name of humanity vertaal is. Daarin sinspeel hy ook op die feit dat die ergste massamoorde, volksmoorde en ander vergrype nie meer soos in die dae van die godsdiensoorloë in Europa op grond van godsdienstige idees of verskille gepleeg nie, maar ter wille van “die mens”.

In Suid-Afrika het ons sedert 1994 gesien hoe spesifieke (swart)-mense soos die Mandelas (Nelson en Winnie), Tutu en Chris Hani verafgod word. By die dosyne word boeke oor hulle geskryf en Hollywoodfilms oor hulle gemaak. Ook die swartman as sodanig word verafgod as synde “meer moreel, meer bejammerenswaardig en daarom meer verdienstelik as die blanke”. Hierdie mens-as-afgod-idee is afkomstig uit drie denkstrome:

die teologie van die revolusie wat die marxisme met die Christendom versoen het en waarvoor vele revolusionêre teoloë (soos emiritusbiskop Tutu) voorspraak maak, en wat van Christus ‘n soort “Ché Guevara van die armes” maak;
die kommunisme en liberalisme wat tradisie, godsdiens en alle metafisiese beskouings verwerp en daarom die mens as enigste oorblywende god op die troon plaas;
die wetenskap en die tegniek wat die illusie skep dat die mens volkome in beheer van sy omgewing en sy lotgevalle is en dat hele samelewings deur wetgewing, rasstellende aksie en sosiogeniëring omvorm of “getransformeer” kan word.

Die Afrikanerbeweging van die vroeë twintigste eeu was ‘n tradisioneel nasionalistiese beweging wat merendeels in stryd met Britse kolonialisme en imperialisme verkeer het, maar wat mettertyd ook deur die kommunisme gekonfronteer is. Uiteindelik moes Afrikaners deur onderlinge verraad en verdeeldheid die knie voor die Suid-Afrikaanse Kommunsteparty buig. Nelson Mandela was self lid van die Kommunisteparty en benewens Joe Slovo en Chris Hani, hul grootste held. Die oorblywende Afrikanernasionalistiese mediagroep, “Nasionale Pers” of Naspers, is self tot Mandela-aanbidding bekeer.

Net soos Afrikaners voorheen tussen Nat en Sap, of KP en NP verdeel is, heers daar vandag ‘n nuwe verdeeldheid tussen die oorblywende “stoere Boere” of Afrikaners en die liberale Mandela-akoliete. Maar selfs binne die oorblywende Afrikanerbeweging wat hom op allerlei maniere teen die huidige bestel verset, loop daar ‘n bars tussen die tradisionele Calvinistiese nasionaliste en ‘n meer sekulêre, postmoderne groepering wat hulle op ‘n “Afrikanertradisie-in-wording” beroep.

Danie Goosen het in sy boek “Die nihilisme” (Praag, 2007) die intellektuele grondslag vir ‘n nuwe godsdiensbelewing en ‘n nuwe metafisika gelê wat tot baie Afrikaners behoort te spreek. Volgens Goosen sou die mensaanbidding van die liberale en kommuniste juis ‘n vorm van nihilisme en verval wees. Hy beveel ‘n terugkeer na die idees van die Middeleeuse filosowe soos Duns Scotus, Thomas Aquinas en Willem van Ockham aan.

Globaal, veral in Wes-Europa, maar ook in Rusland, is daar egter ‘n sterk nuwe politieke en intellektuele beweging wat sy wortels in die Duitse denke van die vroeë twintigste eeu het en wat veral deur Nietzsche beïnvloed is. Nietzsche was by uitstek die filosoof wat ingesien het dat die Europese verlies aan ‘n godsdiensbeskouing (die sogenaamde “dood van God”) tot ‘n aanbidding van die mens sou lei, met die gevolge wat ons vandag wêreldwyd, maar veral in Suid-Afrika, beleef. Wanneer die mens, en veral die swartmens, op die troon van God geplaas word, kan daar net funeste gevolge wees.

Van Wyk Louw vra iewers die vraag: “Het ons ooit gemak in ons situasie verwag?” Daar was oomblikke in die sestiger- en sewentigerjare toe Afrikaners hulle wel verbeel het dat hulle ten einde laas gemaklik was, om nie van ‘n gemaksone te praat nie! Dit was egter van korte duur, want vandag bevind ons ons binne ‘n stryd om voortbestaan, ‘n oorlewingstryd met donker magte wat oral om ons opgestapel word.

Net om te oorleef, sal ons ‘n konstante stryd moet stry. Teenoor die totale aanslag, ons totale weerstand. Dit geld op alle gebiede: veiligheid, ekonomies, kultureel, talig, intellektueel, akademies, godsdienstig, filosofies. Soos die Spartane van ouds, wat van kleins af vir oorloë en stryd moes oefen, sal ons moet besef dat ons nie vir ‘n oomblik kan laat slaplê nie. Die swakheid van die gemaksugtige De Klerk-geslag is meedoënloos deur ons vyande uitgebuit tot op hierdie punt waar ons as vreemdelinge in ons eie land beskou word wie se bates na willekeur afgevat mag word, as ons nie soos diere afgeslag word nie.

As konserwatiewe posthumaniste wat nie meer die oppergesag van die mens – selfs die mens in groot getalle en as jillende skares of kiesers – bokant ons erken nie, sal ons ons eie toekoms skep, volgens ons eie tradisies en as organiese volkseenheid wat op selfbeskikking en eie soewereiniteit geregtig is.

Al bestaan die Afrikanerbeweging vandag oënskynlik uit ‘n klein groepie mense, sal die werklikheid van ons omstandighede binnekort groot getalle mense begin wakkermaak. Aan hulle moet ons ‘n omvattende plan en strategie bekendstel wat niks minder as ‘n konserwatiewe revolusie – om nou daardie Oostenrykse term van honderd jaar gelede te gebruik – tot gevolg sal hê nie.

Sodra Clive Derby-Lewis vrygelaat is, moet die volgende doelwit gestel word. En daarna die volgende en die daaropvolgende. Totdat ons van oorheersing vry is en uiteindelik daardie vryheid kan smaak waarna ons voorouers so lank moes streef, kaalvoet oor die Drakensberge.