rolprent – praag.co.za

Aangebied deur Praag: ŉ Baanbrekerrolprent.

Die eerste reël van oorlewing is die rolprent wat hulle gesê het, nie kan gemaak word nie.

“Die bedryf het hekwagte opgestel om te sorg dat Afrikaanse films nie van die voorgeskrewe inhoud sal dwaal nie,” sê skrywer-regisseur Gustav Venter. “En dié inhoud is slaafse, liberale dogma.”

Vir Gustav en sy medewerkers was dit nooit ŉ opsie om ŉ rolprent wat gedienstig is aan die huidige tydsgees te maak nie. “Ons wil films maak oor wat in ons mense se gemoed is.”

Hou jy jou nie by die reëls nie, word jou inkomstestrome erg belemmer en selfs afgesny. Geen teatervrystelling of televisie-inkomste vir jou nie!

Dit gaan natuurlik oor geld. Dit wat hulle geleen kon kry, was maar skraps in vergelyking met wat tot die hoofstroomfilmmaker se beskikking is.

Die oplossing was ŉ verrassende konsep, ŉ deeglik beplande draaiboek en die regte mengsel voor en agter die kamera, meen Gustav. “Vir my as regisseur was dit maklik. Nadat die draaiboek geslyp is, was dit ŉ kwessie van: Kry twee uitstaande akteurs voor die kamera, ŉ uiters bekwame kinematograaf agter die kamera, ŉ wonderlike stemkunstenaar buite beeld… laat hulle los, bly uit hulle pad uit en kyk hoe vind betowering plaas.”

Die rolprent is deeglik voor gehore getoets. “Ons was nie voorbereid op die oorweldigende reaksie nie. Die mense gryp ‘Die eerste reël van oorlewing’ aan asof dit ŉ telegram van die Verlore Seun is. Hulle voel dis ‘hulle’ fliek. En geen filmmaker kan meer as dit vra nie.”

Dit was ŉ marathon van konsep tot voltooide produk. Nou is Die eerste reël van oorlewing in die volk se hande.

“As hulle dit ondersteun, kan ons ŉ nuwe filmbedryf daarop bou,” sê Gustav. “Maar as die film nie ŉ sukses is nie, sal daar nie weer so ŉ fliek vervaardig word nie.”

Jy skuld dit vir jouself om Die eerste reël van oorlewing te sien.

Gaan na: https://boekeboer.shopstar.co.za/products/die-eerste-rel-van-oorlewing

Om van ‘n vertolker te praat as ‘n “eerlike akteur” is die grootste lof wat jy hom kan toeswaai. Charlie Bouguenon se spel in sy deurbraakrol in “Die Eerste Reël van Oorlewing” sal jou verbyster met sy emosionele opregtheid. Beleef dit self in hierdie aangrypende uittreksel.

Die eerste 10 PRAAG-lesers wat inskryf, kan die film gratis op die internet kyk (gewoonlik kos dit R60). Stuur ‘n e-pos aan gustav@praag.org.

Brief: Die rolprent Krotoa ontlok anti-blank- en pro-Khoi-Khoin-reaksies

Krotoa of Eva (1643-1674) was ‘n Khoi-Khoin-bediende in Jan van Riebeeck se huishouding. Sy het met Pieter van Meerhof getrou en drie kinders by hom gehad. Een van hierdie kinders was Pieternella, wat met Daniel Zaaijman getrou het. Sedert die intog van politieke byderwetsheid het hierdie twee gemengde huwelike heelwat belangstelling gaande gemaak; dermate dat bv ‘n rolprent onlangs oor Krotoa vrygestel is. Krotoa was danksugtig en het haar aan prostitusie skuldig gemaak. Sy is gevolglik na Robbeneiland verban. Daar is deesdae ‘n neiging om haar tot die volksmoeder van bruin Suid-Afrikaners te verklaar.

Heindrich Wyngaard het na aanleiding van die rolprent geskryf: “Krotoa se verhaal kan verplaas word na dié van bruin vroue vandag” (Netwerk24, 13 Augustus). Hy haal die rolprentvervaardiger aan waarvolgens die rolprentverhaal fiksie geïnspireer deur historiese feite is. Daar word onder meer beweer dat Jan van Riebeeck Krotoa verkrag het. Volgens die rolprentvervaardiger is die verkragting ‘n metafoor, dus ‘n soort vergelyking, maar ‘n vergelyking van wat? Wyngaard bied die volgende vertolking aan: “‘n Metafoor vir hoe die Hollanders in 1652 aan die Kaap geland het, aangebly het en met brutale mag oorgeneem het.” Heel moontlik is die insluiting van ‘n verkragting deur doodgewone sensasiesoekery gemotiveer. Daar is geen historiese grond vir hierdie verkragtingsbewering nie. Wyngaard borduur egter hierop voort deur aan te voer dat Krotoa omrede hierdie verkragting deur die Khoi-Khoin verwerp is. Van Riebeeck word die voorbok-koloniseerder genoem. Hy word by implikasie die vader van die beweerde plaaslike koloniale vergrype gemaak. Ten slotte gee Wyngaard ondubbelsinnig uitdrukking aan sy venyn met die volgende Thabo Mbeki-aanhaling as toepaslik op blanke kolonialisme: “Die mees genadelose menseslagting wat ons land ooit ervaar het.” In ‘n reaksie het ‘n leser tereg gevra of mense soos Mbeki en Wyngaard al ooit van die Difaqune (ook Mfeqane en Mfecane genoem) gehoor het, dus die uitdelgingsoorloë tussen vegtende swartes wat groot dele van die binneland onbewoon gelaat het. Hierdie reeks oorloë het in die vroeë 1820’s begin onder bewind van die Zoeloekoning Shaka.

Maar Wyngaard se nydige verbeeldingsvlug was die aanloop vir Christo van der Rheede se eensydige pro-Khoi-Khoin-siening (Netwerk24, 23 Augustus). Van der Rheede verwys na die rolprent as ‘n stuk geskiedenis. Volgens hom was die Khoi-Khoin gesofistikeerde mense en formidabele entrepreneurs. Hulle was blykbaar die eerste mense wat landbou plaaslik op ‘n wetenskaplike manier bedryf het, want Van der Rheede beweer dat die Khoi-Khoin baie spesifieke landboupraktyke toegepas het om hulle veekuddes te onderhou. Op die mensvlak het die Khoi-Khoin glo ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel gehandhaaf. Van der Rheede vertel dat blankes hartlik deur die Khoi-Khoin ontvang en gasvry behandel is. Die bloedvermenging wat in hierdie proses plaasgevind het, word deur Van der Rheede beklemtoon. Aan hierdie ongelooflike inheemse gemeenskap, asook die slawe, dank ons glo die ontstaan van Afrikaans. Die volgende (21ste eeuse) waardes word aan die Khoi-Khoin toegedig: orde, medemenslikheid, vredeliewenheid en ontvanklikheid. Geen gewag word gemaak van bv die talle skeepslui wat deur die Khoi-Khoin uitgemoor is nie. As gevolg van sy selektiewe omgang met die verlede kom Van der Rheede tot hierdie hartversterkende gevolgtrekking: “Ons staan inderdaad op die skouers van reuse!”

Die vraag ontstaan: Waarom het die Khoi-Khoin, hierdie wonderlik vindingryke entrepreneurs, skynbaar nie daadwerklik tot die ontwikkeling van Suidelike Afrika bygedra nie? Anders as in die geval van die blankes is daar nie eintlik konkrete of sigbare tekens van hulle nalatenskap nie. Ingevolge politieke byderwetsheid is ‘n voor die hand liggende antwoord: Omdat die Khoi-Khoin deur die blankes uitgebuit en agtergestel is. Maar daar is ook ‘n ander moontlike antwoord; ‘n respons wat voor die koms van politieke byderwetsheid algemeen aanvaar is: In Jan van Riebeeck se tyd was die Khoi-Khoin onontwikkelde, primitiewe mense. Daar bestaan historiese bewyse hiervoor.

Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) het die volgende boek gepubliseer: AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon Kindle $11,39). Die AmaBhulu is die Afrikaners en met die Tweede Amerika word Suid-Afrika bedoel. Dit is ‘n behoorlik nagevorste en histories gesaghebbende boek waarin die stellings met bronverwysings gestaaf word. ‘n Bespreking van die boek is in Leon Lemmer se rubriek op Praag (1.02.2015) beskikbaar. Oor die Khoi-Khoin het Booyens onder meer die volgende geskryf:

“Historically, the Khoekhoe were viewed by die Europeans as the most outrageously primitive people on Earth and the best not engaged unless really necessary. Their peculiar customs of removing one testicle from every male, covering themselves and their hair in reeking soot-saturated animal fat, eating raw animal intestines still bearing some contents, wearing dried intestines around their necks or legs as adornment and covering newborn babies in cow dung, as reported by Van Riebeeck, did not sit well at all with Dutch Calvinistic sensibilities. At least thirteen contemporary reports describe them enjoying their own body lice as a delicacy. These they extracted with much zeal from the untanned animal skins they wore. Visitors were also taken aback by the practice of the married Khoekhoe women of throwing their exceedingly pendulous breasts over their shoulders to thereby suckle the babies borne in animal skins on their backs” (Kindle 712).

“It is difficult to imagine a greater cultural separation than between the 17th century Khoekhoe and the Europeans of that century” (712). “In 1616 Edward Terry described the Khoekhoe as ‘beasts in the skins of men, rather than men in the skins of beasts’. On 14 April 1653, one year and one week after the landing at the Cape, Van Riebeeck wrote the Lords XVII and pleaded for a transfer to India away from the ‘dull, stupid, lazy, stinking people'” (719).

Ek het weergegee wat Wyngaard, Van der Rheede en Booyens oor die Khoi-Khoin geskryf het. Die lesers moet nou maar self besluit wie bevooroordeeld is, of (on)bevredigend met die historiese verlede omgaan (of aandik), of onderhewig aan verbeeldingsvlugte is, ens.

Ek het myself reeds op LitNet gekompromitteer. Op 22 Augustus het ek geskryf: “Daar is deesdae by Afrikaanse taalkundiges die neiging om te beweer dat Afrikaans danksy die Khoi-Khoin ontstaan het en selfs dat Afrikaans al lank voor 1652 bestaan het. Daar is die moontlikheid dat hierdie mite mettertyd die volgende vorm kan aanneem: Die Hollander Jan van Riebeeck het sy fort gebou terwyl die vindingryke Khoi-Khoin in Afrikaans aan hom instruksies gegee het oor hoe dit gedoen moet word.”

Op 23 Augustus het ek op LitNet geskryf: “My bostaande kommentaar was as ‘n parodie bedoel. Christo van der Rheede se uitlatings (Netwerk24, 23 Augustus) toon dat my vertolking glad nie so vergesog is nie. Wat in die rolprent Krotoa uitgebeeld word, is volgens hom ‘n stuk geskiedenis. Die Khoi-Khoin was glo gesofistikeerde mense, ‘n ongelooflike inheemse gemeenskap met ‘n geordende politieke en maatskaplike bestel. Hulle was formidabele entrepreneurs wat hulle veekuddes blykbaar wetenskaplik bestuur het. Op die koop toe het hulle Afrikaans uitgevind. Die somtotaal is dat die geluk ons getref het om op die skouers van hierdie reuse te staan. Is dit naasteby ‘n histories regverdigbare siening of is dit gewoon Van der Rheede se wensdenkery?”

— Johannes Comestor

Of Good Report: Entartete Kunst

deur Manfred Delport

Enkele jare gelede is die rolprent Lolita, gebaseer op die roman van die Rus Wladimir Nabokov, in kunsrolprentteaters in Suid-Afrika vertoon. Die rolprent asook die boek handel oor die seksuele verhouding tussen ‘n twaalfjarige meisie en haar onderwyser. Die onderwyser trou met die dogtertjie se ma, omdat hy ‘n seksuele fantasie oor die dogtertjie het.

Dié rolprent, met Jeremy Irons in die hoofrol, het weliswaar groot omstredenheid oorsee veroorsaak, maar is nietemin deur die Suid-Afrikaanse Film- en Publikasieraad (die FPR) goedgekeur, en het toe wel in Suid-Afrika gedraai.

‘n Ander kunsrolprent wat onlangs vrygestel is, Of Good Report, handel oor ‘n soortgelyke tema. Dit handel ook, soos die roman Lolita, oor die seksuele verhouding tussen ‘n skoolmeisie en ‘n leerkrag. In dié geval is die rolprent egter verbied deur die FPR. Die rol van die skoolmeisie word egter deur ‘n 23-jarige aktrise in die rolprent uitgebeeld, en kan dus kwalik as kinderpornografie gesien word.

Wat, kan mens tereg vra, is die verskil tussen Lolita en Of Good Report dan?

Die regisseur van Of Good Report het gister tydens ‘n onderhoud met John Robbie op Talk Radio 702 die antwoord verskaf: Of Good Report is verban vir politieke redes. Om meer spesifiek te wees: Dit is verban omdat die storie oor Suid-Afrika handel, en om nog meer spesifiek te wees, omdat die karakters in Of Good Report swart is.

Daar is naamlik niks wat die politiek-korrektes en libverkramptes so bang maak as die waarheid nie, en Of Good Report het gedurf waag om ‘n spieël voor die swart gemeenskap in Suid-Afrika te hou, en spesifiek ‘n spieël wat die ongemaklike waarheid ontbloot oor die wydverspreide kultuur van seks met minderjarige meisies wat wyd onder ouer swart mans voorkom.

Volgens die minister van gesondheid, dr Aaron Motsoaledi, is minstens 28% van alle Suid-Afrikaanse skoolmeisies MIV-positief, en dit kan regstreeks toegeskryf word aan die verskynsel van sogenaamde “sugar daddies”; ouer mans wat die dogters omkoop met geld en geskenke ten einde seksuele verhoudings met hulle te hê. Die Sowetan-koerant berig dat 94000 skoolmeisies in 2011 swanger geraak het.

Dié verskynsel sien mens eweneens in heelwat van die sesderangse TV-programme wat deur die SABC vervaardig word. Die kenmerkende swart skoolrompe en wit hemde wat deur swart skoolmeisies gedra word, is skynbaar onuitstaanbaar aanloklik onder sommige groepe, te oordeel aan hoeveel TV-programme sulke meisies uitbeeld.

Of Good Report het dus klaarblyklik té naby aan die waarheid gekom vir die heersersklas, linksverkramptes en die ANC-regime. Oudpresident Thabo Mbeki se weiering om te erken dat vigs deur die MI-virus veroorsaak word, is deels gemotiveer deur sy weiering om die waarheid oor swart seksuele gedrag te wil konfronteer. Mbeki het hom verskriklik te na gekom gevoel deur ‘n Amerikaanse akademikus wat swart mans beskryf het as: “Rampant sexual beasts…unable to keep it in their pants.”

Toe die TV-reeks Yizo-Yizo etlike in 2001 eweneens die seksuele verhouding tussen ‘n skoolseun en ‘n ouer vrou wou uitbeeld, was dit ook só omstrede dat dit skoon ‘n draai in die parlement gaan maak het.

Ek kan my dus net indink watter vrees en bewing daar moes wees toe die FPR die rolprent Of Good Report onder oë gekry het: “Wat sal die Gedagtepolisie sê?” In die heersende klimaat van ekstreemlinkse politieke korrektheid en gedagtebeheer, is Of Good Report dus deur die FPR verbied as “entartete Kunst”, ‘n term wat die Nazi’s gebruik het om alle moderne kuns en jazz-musiek mee te beskryf, omdat die waarheid die ANC-regime en hul linkse meelopers te ongemaklik sou stem.

Darem ironies, nie waar nie? Ek kyk anderdag die rolprent Searching for Sugarman, waarin daar vreeslik te velde getrek word oor die sensuur by die destydse SAUK en NP-regering, wat nie wou toelaat dat liedjies soos Rodriguez se Sugar Man oor die radio gespeel word nie. Hoe meer dinge verander…

SA-fliek weens kinderporno verbied

‘n Suid-Afrikaanse fliek oor ‘n onderwyser wat na ‘n leerling vry, is die eerste film wat ná 1994 in die land verbied is.

Die Sunday Times berig Of Good Report is die eerste fliek wat nie geklassifiseer is sedert die rolprent- en publikasieraad (FPB) op die been gebring is nie.

Luidens die berig is die besluit geneem op grond van die uitbeelding van ‘n gesimuleerde seksdaad met ‘n 16-jarige leerling. Die karakter word deur ‘n 23-jarige aktrise vertolk.

“Die kinderpornografie-ding getuig van die grootse onkunde, onbevoegdheid en absolute onnoselheid,” het Jahmil XT Qubeka, regisseur, aan die koerant gesê.

Prince Mlimandlela Ndamase, woordvoerder van die FPB, het aan die koerant gesê die film word verbied omdat dit inhoud bevat waarin ‘n “onwettige daad” uitgebeeld word.

“Ons moet beklemtoon dat ons nie gewoonlik sal weier… dat die inhoud gesien word nie, maar in die belang van die beskerming van die kind en ons wette… is kinderpornografie een van die dinge wat nie wettiglik in die land toelaatbaar is nie.”

Die fliek se vervaardiger, Michael Auret, het na bewering appèl teen die raad se beslissing aangeteken. – Sapa