Samuel Johnson – praag.co.za

Oor krieket en kwotas

Hierdie dames (30 Augustus 1963 in Johannesburg) is soos rolbalspelers aangetrek, maar dit was eintlik vir pistoolskiet, want hulle was bekommerd dat swartes uit die res van Afrika die land sou aanval en wou paraat wees. Tussendeur was daar 'n pouse vir tee en toebroodjies. — Hierdie dames (30 Augustus 1963 in Johannesburg) is soos rolbalspeelsters aangetrek, maar dit was eintlik vir pistoolskiet, want hulle was bekommerd dat swartes uit die res van Afrika die land sou aanval en wou paraat wees. Tussendeur was daar ‘n pouse vir tee en toebroodjies.

deur Leon Lemmer

Tydens apartheid het die Indiese regering jaarliks in die Verenigde Nasies oor Suid-Afrika se rassebeleid gekla en strafmaatreëls voorgestel. Later het onafhanklike Afrika-lande saam in dié koortjie gesing. Plaaslik was die verweer dat Indië met sy kastestelsel nie die vinger na ons moet wys nie, want hier is geen onaanraakbares nie. Verder is Afrika-lande se binnelandse ellende en agterlikheid met die (relatiewe) voorspoed van en ontwikkeling in Suid-Afrika gekontrasteer.

Die onaanraakbares (Dalits) was die laagste van die laes in die Indiese kastestelsel, wat ruim voorsiening vir uitgeworpenes (“outcasts”) gemaak het. Die Indiese subkontinent was lank ‘n Britse gebied (die Raj, 1858-1947) wat so belangrik geag is dat die regeringshoof die status van onderkoning (“viceroy”) gehad het. Met onafhanklikheid in 1947 is diskriminasie teen Dalits verbied, maar hierdie gevestigde praktyk het uiteraard nie dadelik tot ‘n einde gekom nie. Regstellende aksie het gevolg, wat van die onaanraakbares bevoordeeldes gemaak het. Meer as 16% van die kolossale Indiese bevolking is Dalits en ‘n half miljoen van hulle het ‘n heenkome in Brittanje gevind.

‘n Vorige Britse Konserwatiewe Party eerste minister, John Major (1990-1997), het ‘n boek geskryf, More than a game: The story of cricket’s early years (London: Harper, 2008, 433p). Die boektitel is ontleen aan Thomas Hughes (1822-1896) se roman, Tom Brown’s schooldays (1857), waarin Tom van krieket sê: “It’s more than a game. It’s an institution” (p 174). Soos dit ‘n politikus betaam, beweer Major: “Of all empires, the British was the most benevolent and bequeated the most enduring legacies” (p 357).

Robert Mugabe het in 1991 van krieket gesê: “It civilises people and creates gentlemen” (p 8). Mugabe het óf nooit krieket gespeel nie óf sy stelling is vals. Samuel Johnson (1709-1784) het krieket in sy woordeboek (1755) gedefinieer as “a sport of which the contenders drive a ball with sticks in opposition to each other” (p 66). Vanweë die tradisionele Britse beleid van rassesegregasie kon Indiërs voor onafhanklikheid nie lid van ‘n krieketklub vir Europeërs word nie (p 194).

Indiërs was self nie vry te pleit van rassediskriminasie nie. “Inter-racial rivalry was fierce … Both Parsees [Zoroasters/Mazdaists] and Hindus restricted membership of their clubs to the upper-classes. Low-caste Indians were not welcome. Snobbery and exclusivity were not solely the prerogative of the British” (p 195). ‘n Uitsondering is met Palwankar Baloo (1876-1955), ‘n onaanraakbare, gemaak omdat hy ‘n uitstekende draaibalbouler was. Hy is as lid van ‘n Hindoe-klub toegelaat, “although caste taboos meant that he was left to eat and drink outside the pavilion. Indian caste restrictions mirrored Victorian social exclusion in an extreme form” (p 198). Baloo is nooit toegelaat om kaptein van ‘n span te wees nie.

In die Wes-Indiese Eilande is krieket van die begin van die 19de eeu deur klubs gespeel wat eksklusief vir wittes was (p 204). ‘n Kritikus het dit “illiberalism” genoem (p 206). Hulle eerste buitelandse kriekettoer was na die VSA en Kanada in 1886. Die Wes-Indiese span het uitsluitlik uit wit spelers bestaan (p 205). ‘n Aktivis, Pelham Warner, het daarop aangedring dat “any touring side going to England must include ‘four or five’ black players” (p 206). In 1900 is vyf swartes (p 207) en in 1906 ses swartes (p 208) in die toerspan ingesluit. Deesdae is die span heeltemal swart en geen aktivis opper beswaar nie. Major veroorloof hom die volgende opmerking: “Warner’s brave and far-sighted advocacy of racial inclusion is a refreshing example of the kind of enlightened attitudes that allowed Britain to rule its Empire with dexterity, and to give up its colonial possessions so deftly when the time arose” (p 206).

Wat in die Wes-Indiëse Eilande gebeur het, word in die nuwe Suid-Afrika vordering met transformasie en met die toepassing van die kwotastelsel genoem. In volgende rondtes moet daar elke keer meer (en in elk geval nie minder nie) nie-wittes in die span wees, anders word dit as ‘n terugwaartse stap beskou. Demografie word gou bygesleep, wat in die nuwe Suid-Afrika beteken dat alle sportspanne eintlik 80% (of minstens Fikile Mbalula se 60%) swart moet wees. Hieruit moet nie afgelei word dat spanne 20% nie-swart moet wees nie. Die openingswedstryd in die plaaslike 2010 Wêreldbeker-sokkertoernooi is gespeel sonder ‘n enkele wit Suid-Afrikaanse speler op die veld. Daar word suiwer rassisties verwag dat die getal nie-wit (en veral swart) spelers in ‘n sportspan progressief meer en die getal wit spelers al hoe minder moet word. As ‘n span een keer ‘n nie-wit (en veral swart) afrigter gehad het, moet die volgende een ook nie-wit (en verkieslik swart) wees, anders word dit as ‘n terugwaartse stap en as ‘n transformasieramp bestempel.

Die blanke Ray Jennings, wat jare lank as paaltjiewagter en kolwer met eer in die nasionale krieketspan diens gedoen het, het minder as twee maande gelede as afrigter groot sukses behaal deur die Suid-Afrikaanse onder-19-krieketspan tot sege in die Wêreldbekertoernooi te lei. By sy terugkeer was sy vergoeding nie, soos verwag kon word, dat hy outomaties in sy pos heraangestel is nie. Nee, hy is aan die vernedering onderwerp dat hy heraansoek om sy pos moet doen. Erger, sy aansoek was nie suksesvol nie.

Immer transformerend het Krieket Suid-Afrika (KSA) Lawrence Mahatlane as afrigter aangestel; ‘n mens wat slegs pigmentasiegewys bo Jennings uitgestyg het. Daarby het KSA die grenselose vermetelheid gehad om amptelik te verklaar “dat dit heeltemal onregverdig sal wees om te sê dat politiek ‘n rol daarin gespeel het” (Die Burger, 24 deser, p 28). KSA sou dit myns insiens nie waag om ‘n swarte te behandel soos met Jennings gedoen is nie. Van blankes word eenvoudig verwag om na die groter prentjie te kyk. Daardie prentjie is nie swart-en-wit nie. Daar word veronderstel dat wittes daarmee vir lief mee moet neem dat die prentjie eintlik net swart is.

Christo Buchner onderskei hom van ander sportjoernaliste deur nie altyd polities korrek te wees nie. Oor Jennings se ontslag skryf hy dat dit “verregaande is … om te wil beweer politiek het geen rol in die besluit gespeel nie .” Buchner lys dan sommige van Jennings se afrigtingsuksesse. “Sou die gerug ook waar wees dat Jennings uitgewerk is omdat hy enkele jare gelede nie die seun van ‘n senior krieketadministrateur, wat deel is van die sogenaamde Kaapse kabaal, gekies het vir die o.19-span nie, sal dit net nóg ‘n aanklag wees teen administrateurs wat eie belang bo dié van die spel plaas” (Die Burger, 25 deser, p 19).

Mahatlane is die soort afrigter wat KSA behaag, want “hy wil die ontwikkeling van die spel ‘n prioriteit maak … ‘Ek kan identifiseer met die uitdagings wat daar is om swart spelers na vore te bring'” (Die Burger, 25 deser, p 20). Opvallend is Mahatlane se gebruik van die geliefkoosde ANC-woord “uitdaging.” In sport word die term “ontwikkeling” met swartes geassosieer. Dít word ‘n prioriteit gemaak pleks van om te wen. Mahatlane se aandag is op swart spelers toegespits. Wit spelers word glad nie genoem nie.

Die gewraakte Engelse krieketspan uit 1968 waarvan die toer afgestel is. Die gekleurde speler Basil d'Oliviera sit voor, heel links. — Die gewraakte Engelse krieketspan uit 1968 waarvan die toer na Suid-Afrika afgestel is. Die gekleurde speler Basil D’Oliviera sit voor, heel links.

Na die oorlye van Basil D’Oliveira (1931-2011) is tot vervelens toe melding gemaak van hoe sleg hy deur die “apartheidsregime” behandel is. Hy was van Indies-Portugese oorsprong, het in Kaapstad krieket gespeel, maar in 1960 na Engeland uitgewyk. In 1968 is hy as ‘n plaasvervanger vir die Engelse toerspan na Suid-Afrika gekies. Die Vorster-regering het hom egter toegang geweier en die Engelse het toe die toer afgelas. In die nuustydskrif Time (4.12.2011) het Trevor Manuel na D’Oliveira se dood uitgevaar teen die “oppressive apartheid regime” en die UDF/ANC-slagspreuk herhaal: “No normal sport in an abnormal society.”

Die vraag kan gevra word: Is die nuwe Suid-Afrika ‘n normale samelewing? Is dit waar, soos die ANC so graag en so dikwels beweer, dat ons nou ‘n nie-rassige samelewing het? Is swart bevoordeling en die gevolglike wit benadeling normaal? Is sport- en ander kwotas normaal? Is dit wys om die doel van mededingende plaaslike en internasionale sport te verydel deur te verwag dat minder verdienstelike swart spelers suiwer op grond van ras of kleur bo meer verdienstelike wit spelers ingesluit moet word? Dit is ‘n waarheid soos ‘n koei dat mense as indiwidue en as groepe verskil. Waarneming dwarsoor die wêreld toon dat party groepe in sommige sportsoorte beter as ander vaar: swartes in bv hardloop en boks, wittes in bv tennis en swem. Dui die sosiogeniëring van die ANC op normaliteit of ideologiese irrasionaliteit?

Oor die Indiese gene van D’Oliveira is daar meer te sê. In Engeland was daar ‘n Indiese krieketspeler, KS Ranjitsinhji (1872-1933), wat in 1896 uit die Engelse span vir die eerste toets teen Australië gelaat is omdat geredeneer is dat hy nie ten regte Engeland kan verteenwoordig nie (Major, p 318). In hierdie verband was daar ook druk van die Britse regering. Toe hy wel vir die tweede toets gekies is, het hy sportief verklaar dat hy sal speel mits die Australiese span nie beswaar het nie. Hulle was tevrede en hy het vir Engeland gespeel. Hierdie billikheid het in die geval D’Oliveira ontbreek. In 1899 was daar weer ‘n poging om Ranji uit die Engelse span te hou. Major noem die voorsitter van die keurkomitee “pig-headed” (p 328).

Oor die Kaapse afkoms van D’Oliveira is daar ook meer te sê. Charles Lawrence het in 1868 ‘n krieketspan bestaande uit uitsluitlik Australiese inboorlinge na Engeland gebring vir wedstryde teen klub- en graafskapspanne. Hulle “amused spectators with exhibitions of how to throw a boomerang” (p 221). In 1878 het die eerste amptelike Australiese krieketspan Engeland besoek. Die toeskouers was verbaas dat dit ‘n eksklusief wit span was (p 226).

Vir Suid-Afrika se eerste kriekettoer na Engeland in 1894 is Krom Hendricks, ‘n bruin snelbouler, as spanlid gekies. Die Britsgebore eerste minister van die Kaapkolonie, Cecil Rhodes (1853-1902), het Hendricks se insluiting geveto “on the spurious grounds that he didn’t want Hendricks to be subjected to insulting native stereotyping, such as the endless requests for demonstrations of spear-throwing that had beset the Australian Aboriginal tour of England a quater of a century before. He was quoted as saying, ‘They would have expected him to throw boomerangs during the lunch interval’ … Rhodes’s real intention was to enable an all-white team to travel, and Hendricks was excluded” (p 202).

Wit Suid-Afrikaanse rugbyspanne was in die apartheidsera nie in Nieu-Seeland welkom nie, maar eksklusief Maori-spanne word in die nuwe Suid-Afrika toegelaat. Die verskil is glo dat eersgenoemde politiek- en laasgenoemde kultuurgebaseer is. In die vorige eeu het internasionale sportliggame venynig met woord en daad teen wit Suid-Afrikaanse sportspanne te velde getrek. Deesdae is daardie selfde liggame stil oor diskriminasie teen wit sportmanne. Daar word met verskillende mate gemeet.

Die jongste is dat die bruin en gewese Springbok-vleuel, Chester Williams, “glo Suid-Afrika kan transformasie aanhelp met ‘n aparte span soortgelyk aan die Nieu-Seelandse Maori’s” (Die Burger, 23 deser, p 18). Dit is die ou storie: wittes moet inklusief wees en mag nie ‘n aparte span vorm nie. Nie-wittes, daarenteen, mag eksklusief wees deur wittes uit te sluit. Apartheid word ‘n misdaad teen die mensdom genoem as dit wittes bevoordeel. As soortgelyke rassediskriminasie ter bevoordeling van nie-wittes toegepas word, ontvang dit goedkeuring en lof. Dan word na rassediskriminasie met mooi woorde soos “regstelling” en “bemagtiging” verwys. Die gediskrediteerde woord “apartheid” word dan nie gebruik nie.

Die voorafgaande toon dat daar heelwat skynheiligheid in die politiek en sport is, dat rasse-segregasie nie ‘n Afrikaner-uitvinding is nie, dat rassediskriminasie nie net by wittes voorkom nie, asook dat raskwotas in sport en die geval D’Oliveira nie uniek is nie. As aktiviste oor meer agtergrondinligting beskik het, kon hulle verkieslik minder oor ‘n geval soos D’Oliveira gekraai het. In die bedryf waarin aktiviste hulle bevind, word woord en daad egter nie maklik deur feite gekniehalter nie.

Kan ‘n slak geleer word om klavier te speel?

deur Leon Lemmer

Allan Bloom (1930-1992) het ‘n blitsverkoper en klassieke boek oor die Amerikaanse universiteitswese geskryf: The Closing of the American Mind (London: Penguin, 1988, 392p). Met verwysing na swartes lys hy kenmerke soos: “permanent quotas in admission, preference in financial assistance, racially motivated hiring of faculty, difficulty in giving blacks failing marks, and an organized system of grievance and feeling aggrieved” (p 95). In die nuwe Suid-Afrika het hierdie euwels hulle in oortreffende mate aan ons plaaslike universiteite ingeburger. Dit kom neer op blatante ras- of kleurgebaseerde bevoordeling van swartes en doelbewuste benadeling van wittes; iets wat vloek teen die valse bewering dat die nuwe Suid-Afrika ‘n nie-rassige samelewing is.

Bloom gaan soos volg voort: “The fact is that the average black student’s achievements do not equal those of the average white student … and everybody knows it. It is also a fact that the university degree of a black student is also tainted, and employers look on it with suspicion, or become guilty accomplices in the toleration of incompetence” (p 96). Die tans nog oorwegend wit Amerikaanse “democratic society cannot accept any principle of achievement other than merit” (p 96). In Suid-Afrika verskil die situasie van dié in Amerika deurdat swartes, weens uitgesproke swart bevoordeling van owerheidsweë, feitlik deurgaans by voorkeur aangestel en bevorder word, bv in die staatsdiens. Dan word daar nodeloos kopgekrap oor die ondoeltreffendheid waarin bv ons openbare dienste verval het.

In die VSA word dit deesdae algemeen erken dat Asiate, eerder as wit studente, akademies die beste aan universiteite vaar en swartes die swakste. Daar is ‘n oormaat studiebeurse aan swartes beskikbaar. Hulle word ook in groter mate as ander etniese groepe bygestaan, bv deur mentors. Tog bly die resultate teleurstellend. Die verskille in akademiese vermoë is bewese feite gegrond op betroubare inligting en deeglike navorsing. Dit is nie die uiting van vooroordeel nie. Die navorsers sou seker veel eerder verkies om polities korrekte resultate te behaal, maar objektiwiteit vereis dat die waarheid onder oë gesien moet word.

In Amerika het politieke “bevryding” vir swartes bykans vier dekades vroeër as vir Suid-Afrikaanse swartes aangebreek. In die VSA het daar dus reeds genoeg tyd verloop om vas te stel dat die beperkte sukses wat swartes aan universiteite behaal nie goedsmoeds aan beweerde benadeling, dus aan blankes, toegeskryf kan word nie. In Suid-Afrika is ons egter, ná twee dekades van “vryheid en gelykheid”, nog steeds amptelik in die waan dat alle etniese groepe in dieselfde mate in alle opsigte kan presteer, mits benadeling uitgeskakel en daar genoeg in kompensatoriese bevoordeling belê word.

In die Suid-Afrika van weleer was dit duidelik dat daar verskille in aanleg of voorkeur onder die blankes voorgekom het. Afrikaanssprekendes het bv as landbouers en in die onderwys uitgemunt, terwyl Engelssprekendes beter in die handel en nywerheid gevaar het. Hierdie verskille is erken en aanvaar. Daar is nie geredeneer dat dit met sosiale ingenieurswese reggestel en die blanke sektor in hierdie opsig teen wil en dank getransformeer moet word nie. Daar is van owerheidsweë toegelaat dat verandering of ontwikkeling evolusionêr en natuurlik geskied.

Daar word geredelik in bv sommige sportsoorte erken dat etniese groepe se vermoëns verskil, bv dat swartes beter hardlopers en boksers as wittes is, maar dat wittes op hulle beurt beter as swartes in swem, tennis en gholf vaar. Hierdie verskille word egter net in sommige sportsoorte geduld. Dat swartes plaaslik ‘n oorheersende teenwoordigheid in sokker het, ontlok geen amptelike beswaar nie. In bv rugby, krieket en netbal word daar egter verseg om amptelik te erken dat ander etniese groepe beter as swartes kan vaar en word rasgebaseerde kwotas opgedring. Dieselfde halsstarrige eenderswensing kom in die akademie voor.

In werklikheid is dit geen skande as mense indiwidueel én groepgewys in sommige opsigte verskil nie. Sodanige verskille is gewoon feite gebaseer op empiriese waarneming. In Amerika word geredeneer dat selfs liggaamlik en geestelik gestremdes nie beoordeel moet word asof hulle ‘n agterstand het nie. Gestremdes word bloot as anders begaafd (“differently enabled”) beskou. As ‘n groep dus meer aanleg vir sokker as rugby openbaar, kan dit aan natuurlike oorsake toegeskryf word. Dit is heeltemal onnodig dat die ANC-regering hom met so ‘n saak bemoei en die situasie teen wil en dank wil “regstel”.

Hierdie argumente is ook in die akademie geldig. As swartes swakker as wittes aan universiteite vaar, dui dit nie noodwendig op verskille in bv intelligensie nie; dalk eerder op verskille in belangstelling, motivering, ens. Sodanige verskille kan gewoon op anderste natuurlike begaafdheid dui, wat geensins afbreuk aan die aansien of selfrespek van enige etniese groep hoef te doen nie.

Teen hierdie agtergrond kan die onlangs vrygestelde Makgoba-verslag oor Suid-Afrikaanse universiteite beoordeel word. Ek baseer my kommentaar op ‘n berig deur Alet Rademeyer wat in Die Burger (28 Oktober, p 2) gepubliseer is. Malegapuru Makgoba is die rektor van die Universiteit KwaZulu-Natal (UKZN). Hy het bekendheid verwerf as iemand wat sterker pro-swart (en in die besonder pro-Zoeloe en anti-blank) as enige van die ander rektore is. In die oë van die minister van hoër onderwys en voorsitter van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, Blade Nzimande, was Makgoba die geskikste persoon vir aanstelling as voorsitter van die Transformasie-oorsigkomitee wat pas verslag oor ons universiteite gedoen het.

Sover ek weet, het daar nog nêrens beswaar opgeklink teen die geskiktheid van sowel Nzimande as Makgoba om so ‘n ondersoek te doen nie. Nzimande wil die getal naskoolse studente teen 2030 vervyfvoudig. Tans is die situasie volgens RW Johnson reeds dat universiteite “are admitting legions of ineducable youths … the whole bottom half of university entrants should simply not be in tertiary education at all … if they pass even half … they will have ceased to be universities in any meaningful sense.”

Deel van die probleem is disfunksionele skole. Die gesaghebbende Britse tydskrif, The Economist, het onlangs berig: “Although South Africa is a middle-income country, its education system is anything but middling. The Swiss-based World Economic Forum ranks it 146th out of 148 countries – and last in mathematics and science. This is not for want of money. Education chews up a fifth of the state’s budget. Teachers are relatively well paid. But standards are low and results dismal” (Die Burger, 30 Oktober, p 16).

Die UKZN is tans in die nuus omdat Afrikaans nie meer daar as hoofvak en as nagraadse studierigting geduld word nie. Blykbaar gaan Afrikaans voortaan net as eerstejaarsvak toegelaat word. Terselfdertyd word alles moontlik gedoen om Zoeloe te bevorder. Volgens RW Johnson is aan die UKZN besluit dat Zoeloe en Engels teen 2016 in gelyke mate (dus 50-50) in die administrasie en onderrig gebruik moet word. Die onderliggende motief is blykbaar om sover moontlik van blanke en Asiatiese studente en personeel ontslae te raak: “The real political point of all this is not actually to achieve anything worthwhile for the Zulu language but to browbeat and bully the non-African faculty.” Sonder ‘n krediet in ‘n ander Afrika-taal as Afrikaans sal studente nie kan gradueer nie. Johnson het oor hierdie onderwerp ‘n teks gepubliseer wat net elektronies beskikbaar is: The African University? The critical case of South Africa and the tragedy at the UKZN (Cape Town: Tafelberg, 2012). Daarin word Nzimande en Makgoba “two Frakenstein monsters” en “the twin architects of its [die UKZN se] destruction” genoem.

Johnson verwys soos volg na die Wêreldbank: “The one thing the Bank doesn’t want to compromise on is university quality. ‘For an effective contribution to the development of the continent, higher education in Africa must meet international standards of quality’ … The corollary is that universities have to be elitist and quite unashamed of it: their job is to produce the best-educated graduates they possibly can.” Dus, laat die akademies beste studente toe en stel die akademies beste dosente aan, sonder inagname van ras/kleur, geslag, ens. Dit is die teenoorgestelde van wat rektore soos Russel Botman op Stellenbosch en Jonathan Jansen in Bloemfontein bepleit.

Volgens Makgoba is wit, manlike akademici “badly in need of ‘treatment and a proper African rehabilitation’. Indeed, he declared, only when they ate, talked, sang and danced like Africans did they have any hope of being readmitted to the human race. This was nothing less than a declaration of a sort of racial war against non-Africans.” Makgoba het al openlik verklaar dat die UKZN eerder swartes uit Afrika as plaaslike blankes as dosente aanstel. In sy boek, South Africa’s Brave New World (London: Penguin, 2010, 710p) skryf Johnson: “Makgoba compared the white males who made up the largest proportion of his academics to superannuated apes” (p 587).

Die uitgangspunt van die Makgoba-verslag is dat alle mense (indiwidueel en groepgewys) nie net (in alle opsigte) gelyk is (of behoort te wees) nie, maar dat hulle ook in dieselfde (potensiële) mate akademies begaafd is. Hiermee word uitdrukking aan ‘n fundamentele ANC-dogma gegee, wat neerslag vind in die beleid dat die demografie van die Suid-Afrikaanse bevolking oral, bv in die bekleding van poste en daarby op alle vlakke, weerspieël moet word. Die Suid-Afrikaanse bevolking is, gebaseer op onbetroubare sensusstatistiek, glo 79.2% swart. Daardie persentasie styg voordurend vanweë “natuurlike” aanwas en die ongebreidelde instroming van onwettige immigrante. As daar ‘n sektor is waar swart verteenwoordiging meer as 79.2% is, bv die 100% swart Suid-Afrikaanse sokkerspan tydens die wêreldbekertoernooi wat plaaslik aangebied is, hoef niks daaraan gedoen te word nie. As swart verteenwoordiging egter minder as 79.2% is, word verandering oftewel transformasie en dus regeringsinmenging noodsaaklik geag.

Rademeyer berig soos volg: “Luidens die verslag is die pad van transformasie vir universiteite nog baie lank en kan dit nog 12 jaar duur om die studentedemografie reg te stel en onderskeidelik 43 en 40 jaar om personeel- en dosente-verteenwoordiging reg te kry.” In hierdie konteks het “regstelling” ‘n suiwer politieke betekenis. Wat akademies nodig of wenslik is, word glad nie in ag geneem nie. Universiteite word die prooi van ANC-ideologie. Die benadering is eenogig statisties-demografies: “Instellings se demografiese verteenwoordiging van studente, totale personeel, doserende en professionele personeel, ondersteuningspersoneel, rade en senate is bekyk.” Hierdie suiwer ras- of kleurgebaseerde ondersoek is in die nuwe Suid-Afrika onderneem; ‘n samelewing wat deur veral die ANC voorgestel word asof dit in nie-rassigheid uitmunt. Die waarheid is dat ras of kleur seker die vernaamste bepalende faktor van ANC-beleid is. Wat deurgaans nagestreef word, is die bevoordeling van swartes en die benadeling van wittes.

Daar word aanbeveel dat die ANC-regering staatsubsidies as hefboom misbruik deur daardie universiteite te vergoed wat transformasie ten koste van gesonde akademie bedryf en dat daardie universiteite wat dit nie in die verlangde mate doen nie, finansieel benadeel moet word deur hulle staatsubsidies te verminder: “Om transformasiesyfers te verbeter, stel die oorsigkomitee voor dat daar na ‘n sesjaar-toelatingsplan by universiteite gekyk word om studentegetalle reg te kry en dat ‘n nuwe finansieringsraamwerk oorweeg word wat daarop neerkom dat instellings wat nie na wense transformeer nie, se staatsubsidie ingekort word.”

Daar is reeds op aandrang van Nzimande gereël dat studente via die departement van hoër onderwys eerder as direk by universiteite aansoek om toelating moet doen (praag 22.10.2012). Die opset waarnatoe beweeg word, is algehele onderwerping aan ANC-ideologie. Uiteindelik sal daar geen of bitter min sprake van universitêre outonomie oorbly. Die aanduidings is dat die doelbewuste wegkalwing van universitêre outonomie, wat reeds eeue lank die noodsaaklike grondslag van gesonde akademiese lewe is, sonder daadwerklike verset, dus gedwee, aanvaar word.

‘n Duidelike aanduiding hiervan is deur Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat, in sy jongste rubriek gegee (Die Burger, 29 Oktober, p 14). Hou in gedagte dat ‘n rektor veronderstel is om akademiese leiding aan ‘n universiteit te gee. Hy is nie veronderstel om hom, soos plaaslik die gewoonte geword het, by voorkeur oor politieke sake uit te laat en daarby ‘n anti-akademiese en wesenlik irrasionele onderneming soos die ANC na die mond te praat nie. Jansen het myns insiens die Makgoba-verslag as kapstok aangegryp om uitdrukking aan sy anti-blanke gesindheid te gee. Sy rubriek is onder die opskrif, “Transformasie moet dieper sny”, gepubliseer. Hou ook in gedagte dat Jansen aan twee Amerikaanse universiteite studeer het (Praag 6 Oktober) wat uitermate voor swart mag geswig het.

Jansen: “Die doel van die ondersoek is korrek. Ons het universiteite nodig wat waarlik oop is vir die volle spektrum van talent in Suid-Afrika en die buiteland. Dit beteken ons het meer swart en vroulike akademici en studente nodig.” Klaarblyklik onderskryf Jansen die ANC se rassistiese en seksistiese kwotabeleid; ook dat buitelandse studente en dosente, verkieslik swart Afrikane, hulle plekke ten koste van blankes op ons universiteitskampusse inneem.

Dan volg hierdie bedenklike sin: “Ons het normale universiteite nodig wat nie gedefinieer word deur ‘n tragiese geskiedenis van uitsluiting nie.” Is Jansen se gedwonge integrasie van koshuise op die grondslag van 50% wit en 50% swart ‘n toonbeeld van universitêre normaliteit? Is sy bevordering en oordrewe invoering van Engels op ‘n tradisioneel Afrikaanse kampus normale universitêre praktyk? Is dit nie veel eerder normaal as ‘n universiteit ‘n enkele onderrigtaal het nie? Was dit werklik ‘n tragiese geskiedenis van uitsluiting toe elk van die verskillende kultuurgroepe ‘n eie universiteit gegun is? Jansen was in die jare sewentig ‘n student aan die Universiteit van Wes-Kaapland toe bruin kultuur op daardie kampus soos nooit tevore nie floreer het. Hierdie opset is vernietig toe Jakes Gerwel as rektor politiek bo akademie verhef en toegelaat het dat die bruines deur swart studente verswelg word; swartes wat in baie gevalle nie eens vir universiteitstoelating gekwalifiseer het nie.

Jansen mik ‘n gemene en erg oordrewe stekie na die Potchefstroomse kampus van die Universiteit Noord-Wes: “Boonop hoef ‘n universiteit wat met ‘n swart instelling saamgesmelt het en nou as ‘getransformeer’ bekend staan, niks te gedoen het om dit te bewerkstellig nie.” Waarteen Jansen dit onder meer het, is dat die historiese posisie van Afrikaans op Potchefstroom in groter mate as aan enige ander universiteit gehandhaaf word.

Hy gaan soos volg voort: “Maatskaplike geregtigheid verg gewis dat swart studente en akademici wat deur voormalige wit universiteite uitgesluit is, in groot getalle toegelaat moet word.” Wat Jansen hier sê, is dat daar op groot skaal op ‘n ras-/kleurgrondslag teen wit studente en dosente ten gunste van swartes gediskrimineer mag en moet word. Die etniese groep, naamlik die blankes, wat bv die Universiteit Vrystaat gestig, befonds en tot ‘n respektabele akademiese inrigting uitgebou het, moet ingevolge Jansen se skewe, polities gebaseerde ANC-standpunt vir lief met hulle tweederangse status op die kampus neem. Daarvolgens moet hierdie wittes in toenemende mate deur plaaslike en buitelandse swartes verswelg word, al het hierdie swartes geen noemenswaardige bydrae tot die ontwikkeling van die inrigting gelewer nie. Histories het swartes bv meesal versuim om hulle inkomstebelastingverpligtinge na te kom.

Let op hierdie onverdunde politieke en anti-akademiese gif: “Dit beteken dat universiteite menslike plekke is wat na minder bevoorregtes uitreik.” Dit is soortgelyk aan die bevrydingsteoloë se drogredenasie dat God voorkeur aan armlastiges en benadeeldes gee. Anders as wat Jansen dink, behoort universiteite myns insiens plekke te wees waar mense nie met allerhande sopstories wegkom nie; waar almal oor dieselfde akademiese kam geskeer word; waar almal moet bewys dat hulle akademies op peil is; plekke waarvan daar nie gesê moet kan word dat daar, in die woorde van Allan Bloom, “difficulty in giving blacks failing marks” is nie.

Volgens sy insig het Jansen in sy rubriek nog nie buitensporig genoeg akademies drooggemaak nie. Daarom vervolg hy: “Dit veronderstel ‘n diep transformasie van die kurrikulum wat kennis buite die eng beperkings van ons blywende koloniale en apartheidsepistemologieë oopstel.” Dit laat my vermoed dat Jansen die soort Amerikaans opgeleide akademikus is wat iets soos Black Studies en Women’s/Gay/Gender Studies aan die Universiteit Vrystaat sal verwelkom; studieterreine wat nie op akademiese of wetenskaplike respektabelheid aanspraak kan maak nie.

In hierdie “studies” word hoofsaaklik van hoogs subjektiewe belydenisse of ontboesemings gebruik gemaak. Die bydrae wat swartes, vroue en homoseksuele gelewer het, word erg oordryf omdat dit om propaganda vir ‘n saak gaan en nie om objektiewe, wetenskaplike kennis nie. Wat Jansen veel eerder moet leer om te waardeer, is die akademiese diepte en hoë standaarde wat kenmerkend van die koloniale en apartheidsera was. Hy kan homself en sy studente geestelik verryk deur groter waarde aan die Westerse beskawingserfenis te heg, pleks van (tevergeefs) na iets vergelykbaar in swart Afrika of swart Amerika te soek.

Jansen het sy mes in vir die wittes: “Dit is onverskoonbaar dat ‘n universiteit se personeel steeds oorweldigend wit is. ‘n Universiteit met ‘n oorwegend wit kampus dien duidelik nie studente of die land goed nie. Dit moet verander” Dit laat my dink aan die drogredenasie waarna Samuel Johnson reeds in 1784 verwys het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, London: Everyman, 1992, vol 2, p 527). Overgeset synde: Diegene wat onderrig aan swartes verskaf, moet self swart wees. Dat wittes akademies die beste dosente en navorsers en die wetenskaplike behoud van ‘n universiteit kan wees, word nie deur Jansen erken nie, want sy oriëntasie is eerder polities as akademies. Daarom wil hy blanke personeel vervang, soos hy reeds duidelik in sy boek, Knowledge in the Blood (2009), laat blyk het. Dit is waarop hy in die volgende sin sinspeel: “As jy bestaande personeel probeer vervang, maak ons arbeidswette dit byna onmoontlik.”

Dit behoort duidelik te wees dat die nuwe Suid-Afrika van owerheidsweë uitermate rassisties en seksisties is. Dit vind ook op universiteite neerslag. Wat nodig is, is om voor die hand liggende waarheid te erken dat mense indiwidueel en groepgewys in bv belangstelling, aanleg en vermoë, insluitende akademies-wetenskaplike vermoë, verskil. In die geval van iedere mens is daar sekere dinge wat hy kan doen en ander wat hy nie kan doen nie. In die res van die diereryk is dit opvallend ook die geval. Geen geld, mentor of ander bystand kan ‘n slak leer om klavier te speel nie.

Die Afrikaanse Taalraad en Trantraal-mengeltaal

Die Kaapse Klopse. Hulle praat ook 'n 'variëteit van Afrikaans' — Die Kaapse Klopse. Hulle praat ook ‘n ‘variëteit van Kaaps’.

deur Leon Lemmer

Daar word dikwels beweer dat die mens in Afrika ontstaan het. Daar is egter groot eenstemmigheid dat beskawing, dus gesofistikeerde of ontwikkelde kultuur, hetsy Westers of Oosters, op ander kontinente ontwikkel het. Daar is selfs diegene wat dink dat die beste mense wat oorspronklik in Afrika gewoon het, die insig gehad het om pad te gee en daarna elders ‘n beter heenkome gevind het. Hedendaagse afstammelinge van slawe het al ongekwalifiseerde dank uitgespreek dat hulle voorgeslag uit Afrika na bv Amerika vervoer is.

In die geskiedenis van Afrikaans is daar die kombuistaalteorie waarvolgens Nederlands aan die Kaap skeef en krom deur nie-wittes (bv in kombuise) gepraat is en dat die oorsprong van Afrikaans hiernatoe teruggevoer kan word. Maar net soos tussen die ontstaan van die mens en die uitbouing van beskawing onderskei word, moet tussen die ontstaan van Afrikaans as geradbraakte Nederlands en die uitbouing van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg onderskei word.

Dit lei tot ‘n politieke probleem, want die ontstaan van proto-Afrikaans word (hoofsaaklik) aan bruines toegeskryf. Daarenteen is die standaardisering, uitbouing en voortbestaan van Afrikaans (hoofsaaklik) aan wittes te danke, bv die Genootskap van Regte Afrikaners, asook die woordeboeksamestellers en almal wat Afrikaans in sy algemeen-beskaafde gedaante gepraat en geskryf het. Standaardafrikaans word gevolglik veralgemenend as ‘n witmenstaal en bv Kaaps as ‘n bruinmenstaal beskou.

Tot in die vorige eeu was gepubliseerde Afrikaanse teks wat deur nie-wittes geskryf is, hoogs uitsonderlik. Die kombuistaal wat nie-wittes in die 17de of 18de eeu gepraat het, sou nie in die vorm van Afrikaans in die 21ste eeu oorleef het as dit nie vir die deurlopende taalkundige arbeid van blanke taalkundiges en blanke taalgebruikers was nie. Politiek korrek word daardie gestandaardiseerde taal nie meer algemeen-beskaafde Afrikaans genoem nie (al is dit steeds presies wat dit wesenlik is) maar Standaardafrikaans.

Prof. Wannie Carstens van die Potchefstroom-kampus

Die Afrikaanse Taalraad (ATR) gebruik die hedendaagse plaaslike politiek as toonbeeld vir hoe daar met taalsake omgegaan moet word. Die eerste voorsitter van die ATR, Wannie Carstens, het van die ATR ‘n versoenings- en meertaligheidsraad pleks van ‘n Afrikaanse taalraad gemaak (Praag 17 Maart). In sy boek Vereeniging (Kaapstad: Umuzi, 2010) stel Leon Wessels homself voor as ‘n soort Johannes die Doper wat as dié voorbereider van die nuwe Suid-Afrika gefunksioneer het. Wessels word dus deesdae as ‘n grondwet- en menseregtekenner gereken. In die konteks van die Carstens-ATR se meertaligheidsmanie skryf Wessels: “Afrikaners kan nie taalregte namens ander taalgemeenskappe opeis nie – hulle moet dit self doen” (p 331).

Ten spyte van Wessels se goeie raad gaan Carstens se opvolger as ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, voort met hierdie paternalistiese meertaligheidspreokkupasie. Le Cordeur is tans as ‘n opvoedkundige aan die Universiteit Stellenbosch verbonde. Wat van hom nogal ‘n eienaardige opvoedkundige maak, is dat hy net die hoogste lof het vir sy vier klasmaats wat in 1976 die Hoërskool Bergrivier in Wellington afgebrand het. Le Cordeur voer tans om etniese en politieke redes ‘n veldtog ten gunste van Kaaps. Ná al die jare het die ATR egter nog geen poging aangewend om hom ondubbelsinning aan die kant van Standaardafrikaans te skaar nie.

Uit vrees dat die Kaapsgesindes aanstoot kon neem, het die ATR nog nie eens vir suiwer Afrikaans voorbrand gemaak nie. Die verengelsing van Afrikaans gaan ongebreideld voort sonder dat die ATR ‘n vinger verroer. Die Afrikaanse skryf- en veral omgangstaal neig gevolglik al hoe nader aan die mengeltaal Kaaps. Iemand soos Nico Koopman verheerlik hibriditeit. Wat hy blykbaar probeer sê, is dat die etniese hibriditeit van bruines as model vir nuwe Suid-Afrikaners moet dien. Ingelyks kan die hibriede Kaaps die modeltaal in die nuwe Suid-Afrika word. Die uiteinde sal ‘n daadwerklike hibriede nasie wees. Daarvolgens is om bruin te wees en Kaaps te praat in die mode en dui hierdie verskynsels op die toekoms. Insgelyks, om wit te wees en Standaardafrikaans te praat, is om uit die mode te wees en tot die verlede te behoort.

Dit kan gebruik word om te verduidelik waarom taalhibriditeit al hoe meer vastrapplek kry in wat eens Afrikaans was. Etnies gedrewe bruines is blykbaar geneig om hierdie bedenklike verskynsel te verwelkom. Dit is egter die dood in die pot vir Afrikaans. Net taaldislojale Afrikaanssprekendes sou so ‘n verwikkeling verwelkom. Ongelukkig is dit die onverkwiklike waarheid dat daar by baie bruines ‘n tradisie van taalontrouheid, dus dislojaliteit, teenoor Afrikaans is. Van moedertaal- en identiteitstrots is daar by diesulkes glad te dikwels nie sprake nie. Insgelyks ontbreek ‘n gesonde afkeur van Engels as leeftaal. Byvoorbeeld, Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat, het Afrikaans as sy moedertaal vervang met Engels as sy “eerstetaal”. Deesdae is Engels dus onbeskaamd sy voorkeurtaal.

In die nuwe Suid-Afrika is die ANC se fanatieke voorkeur vir die koloniale taal Engels die oorheersende taalwerklikheid. Dit is voor die hand liggend dat Standaardafrikaans die enigste variëteit van Afrikaans is waarmee die bedreiging van Engels suksesvol die hoof gebied kan word. Hiervoor is ‘n verenigde front nodig; ook in die ATR. Die voorstanders en beoefenaars van Standaardafrikaans doen moeite om Afrikaans as ‘n taal te bevorder wat duidelik onderskeibaar van Engels is. Die beoefenaars van Kaaps, daarenteen, breek die onderskeid tussen Afrikaans en Engels af deur met oorgawe onnodige Engelse woorde in hulle taal toe te laat; dermate dat dit soms na opsetlike uittarting vir voorstanders van algemeen-beskaafde Afrikaans lyk. Hierdie gesindheid van bruines steun nie op geldige taalkundige gronde nie. Dit is veel eerder die uitdrukking van politieke beswaardheid teen wit Afrikaanssprekendes.

Le Cordeur beweer Standaardafrikaans is nie “‘n meer korrekte (‘suiwer’) vorm van Afrikaans … nie. Net so is Kaaps nie ‘swak Afrikaans’ nie, dis ‘n ander variëteit” (Die Burger, 8 deser, p 19). Hy is so onentoesiasties oor Standaardafrikaans dat hy hierdie woord met ‘n kleinletter skryf. Ek dink nie dit dui suiwer op onkunde by hierdie nie-taalkundige nie; dalk eerder op moedswilligheid. Op 31 Julie het Le Cordeur op LitNet geskryf: “Die Afrikaanse Taalraad bevorder nie net standaardafrikaans nie, maar Afrikaans met al sy varieteite, en standaardafrikaans is maar net een varieteit.” Let op die verkleinerende “maar net een”. In werklikheid is Standaardafrikaans ‘n grootse prestasie. Dit is “maar net een” van die Afrikaner-prestasies wat die land die onwikkeldste en suksesvolste in Afrika gemaak het.

Daar is politiek onderliggend aan Le Cordeur se standpunt. In die politiek is alle mense gelyk verklaar, al is daar ooglopende kwalitatiewe verskille. Na analogie daarvan beweer Le Cordeur dat Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig is. Toegegee, net soos alle mense eenders of gelyk is in die sin dat hulle daar is, bv asemhaal, is Kaaps en Standaardafrikaans gelykwaardig as slegs die feit dat albei bestaan in ag geneem word. In die bestaanstryd teen Engels kan daar egter geen sprake wees dat Kaaps, wat deurspek met Engelse woorde is, suksesvol as skans gebruik kan word nie. Ten minste in hierdie opsig is Kaaps en Standaardafrikaans nie gelykwaardig nie.

Nathan Trantraal met sy digbundel 'Chokers en survivors' — Nathan Trantraal met sy digbundel ‘Chokers en survivors’

Dit is nie net ‘n geval dat Kaaps geen skans teen die oorheersing van Engels bied en dus nie met die toekoms van Afrikaans vertrou kan word nie. Kaaps funksioneer inderdaad as ‘n vermurwer van Standaardafrikaans. Ek volstaan deur na ‘n enkele deelnemer aan die huidige debat oor Kaaps te verwys. Op 3 Julie is Joan Hambidge se resensie van Nathan Trantraal se digbundel op LitNet gepubliseer. Onderaan het Annemarie van Niekerk geesdriftig soos volg gereageer: “DIE poësie event van die jaar”, “in your face poetry”, “suffering” en “‘n high five vir Nathan”. In ‘n onderhoud met Trantraal het Van Niekerk gepraat van “choke-poetry”, “community” en “free wyn” (Rapport, 4 deser). Sou sy sulke geradbraakte Afrikaans in haar reaksie op ‘n teks in Standaardafrikaans gebruik het?

Die titel van die Trantraal-bundel is Chokers en Survivors. “Vir Antjie Krog is dit ‘n bundel ‘om sidderend van regop te sit!’ … Krog beklemtoon dat ons nog nooit so iets in Afrikaans gelees het nie” (Joan Hambidge se resensie op LitNet, 3 Julie). Die eintlike vraag is: Is dit Afrikaans? Van die 18 letters in die titel word net twee (dus 11%) vir Afrikaans gebruik. Dit is die soort “Afrikaans”-variëteit wat Le Cordeur in sy hoedanigheid as voorsitter van die ATR met groter geesdrif as Standaardafrikaans bevorder. Die ironie is dat Trantraal tereg ontken dat sy Kaaps Afrikaans is: “Afrikaans en Kaaps issie dieselle taal ie … ek for instance het ‘n barely functioning Afrikaans vocabulary, maa ek is nogal eloquent in Kaaps” (Onderhoud met Annemarié van Niekerk, Rapport, 4 Augustus).

Dit is nie net nie-Afrikaanse, bv Engelse, woorde wat kwistig in Kaaps gebruik word nie. Selfs die sinsbou is dikwels nie-Afrikaans, bv Engels of Arabies. Le Cordeur erken self dat “Kaaps dikwels die Arabiese sinkonstruksie” volg (Onderhoud met Naomi Meyer, LitNet, 8 Augustus). ‘n Mens vra jou af: Op grond waarvan sou die ATR hom dan geroepe voel om by monde van Le Cordeur Kaaps, ‘n nie-Afrikaanse taal, dus ooglopend ‘n mengeltaal, te bevorder? Nie-Afrikaanse tale val streng gesproke buite die ATR se bevoegdheidsgebied. Die antwoord op laasgenoemde vraag kan eintlik net in etniese en politieke oorwegings gevind word.

Hoe diep die ATR in die politiek versink het, blyk uit sy politiek gekleurde missie, naamlik “om Afrikaans en Afrikaanssprekendes te bemagtig, te bevorder en te beskerm”. ‘n Baie beter en daarby taal-toegespitste leuse sou wees: “Om Afrikaans altyd, oral en suiwer te benut.” Omdat die ATR met ‘n politieke (en in die besonder ANC-) geur deurtrek is, het Le Cordeur, in sy hoedanigheid as voorsitter, Nelson Mandela amptelik namens die ATR met sy verjaardag op 18 Julie gelukgewens.

Vrouedag wat die optog van vroue, wat hardegat oor die paswette was, na die Uniegebou in 1956 gedenk, is op 9 deser deur die ATR op Wellington gevier. Dit is gedoen sonder om te noem dat paswette nie deur die “apartheidsregime” uitgedink is nie. Plaaslik is paswette ‘n nuutjie waarmee die eerste Britse goewerneur aan die Kaap, graaf George Macartney, in 1797 vorendag gekom het.

Pas het die ATR dit nodig gevind om inskrywings vir die Europese Unie se Sol Plaatje-poësiekompetisie te werf. Hierdie kompetisie het baie sydelings met Afrikaans te make. Die hoofmotivering vir die ATR se entoesiasme is waarskynlik omdat Plaatje as ‘n stigter van die ANC beskou kan word. Het die ATR al iets gedoen om te verseker dat die Universiteit Sol Plaatje in Kimberley ‘n Afrikaanse universiteit sal wees? Sekerlik nie.

Genoemde sake toon waarmee die ATR hom die afgelope tyd besig gehou het. Afrikaansdag, die herdenking van die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875 in die Paarl, word jaarliks op 14 Augustus in bv die boekhandel gedenk. Dit behoort elke jaar dié hoogtepunt op die kalender van die ATR te wees. Soos gebruiklik het die ATR vanjaar geen poging aangewend om Afrikaansdag te vier of selfs daarvan melding te maak nie. Daarvoor is daar minstens twee redes. Eerstens word die GRA deur die ATR as ‘n etnies eksklusiewe groep beskou. Gideon Malherbe het klaaglik versuim om sy kombuis- en tuinhulp by die GRA se stigtingsbyeenkoms te betrek. Tweedens bevestig die nie-erkenning van Afrikaansdag dat die ATR eerder ‘n politiek gedrewe liggaam as ‘n egte en eerbare Afrikaanse taalraad is.

Die nuwe Suid-Afrika funksioneer wesenlik kwantitatief. Kwalitatiewe verskille word dus by voorkeur geïgnoreer of selfs ontken. Omdat die meeste sprekers van Afrikaans deesdae bruin is, word sonder meer aangeneem dat die toekoms van Afrikaans in hulle hande moet wees. Dít terwyl Afrikaans en tewens die land in sy geheel uitstekend onder blanke (dus minderheids-) leiding ontwikkel het. Die skryfkuns, alfabet, manuskripte en gedrukte teks, bv boeke, is beskawingsprodukte. Hulle hoort in die domein van die ATR. ‘n Mens sou dus verwag dat die ATR 6 April jaarliks met oorgawe as Beskawingsdag sou vier. Politieke gestremdheid veroorsaak dat die ATR dit nooit doen nie. Beskawingsdag was voorheen as Van Riebeeck-dag bekend, maar in die nuwe Suid-Afrika word name mos graag verander.

In die naam van diversiteit dien daar ‘n verteenwoordigende getal bruines in die direksie van die ATR. In die praktyk verseker dit die steriliteit van die ATR. Drie van hierdie bruines het elk ‘n hoë politieke profiel, naamlik Le Cordeur, Danny Titus en Christo van der Rheede. Wat hierdie drie verder gemeen het, is dat hulle nie Afrikaanse taalkundiges is nie. In soverre hulle voorgraads met Afrikaans in formele studie kennis gemaak het, is hulle deur veral Jakes Gerwel aan die Universiteit van Wes-Kaapland beïnvloed. Dit beteken dat hulle siening van Afrikaans met UDF/ANC- en kommunistiese ideologie deurdrenk is (Praag 3.12.2012). Die steriliteit van die ATR is dus begryplik.

Wat nodig is, is dat al die ATR-direksielede aan minstens twee vereistes moet voldoen. Eerstens moet hulle gesindheid teenoor Afrikaans bo verdenking wees. Dit spreek dus eintlik vanself dat hulle verbintenis tot onderrig in Afrikaans vir hulle eie kinders ononderhandelbaar moet wees. Tans dien daar elemente in die ATR wat sienderoë verkies dat onderrig eerder in Engels as Afrikaans aan hulle kinders verskaf word. Tweedens moet ATR-direksielede se formele Afrikaanse taalkennis op peil wees. Hulle moet dus geskoolde taalkundiges wees. Sodanige raadslede moet verder op ‘n nie-etniese grondslag gekies word. Die huidige kwotastelsel is uit die bose. Pleks van, soos tans, Afrikaans polities te dien, sou die ATR Afrikaans dan na behore taalgewys kon dien.

Terugverwysend na die eerste paragraaf hierbo is daar in die VSA die manie onder swartes dat wittes eintlik nie oor swartes mag skryf nie. Swartes beweer dat net hulle waarheidsgetrou oor die ervaring van swartes kan skryf. In die debat oor Kaaps het hierdie fundamentalisme nou ook kop uitgesteek. Net outentieke, nie-wit sprekers van Kaaps mag glo in Kaaps skryf (dus nie Marlene van Niekerk nie) en die duidelike voorkeur is dat net hulle menings oor Kaaps mag uitspreek. Die wesenlike aard van hierdie sotterny is reeds in 1784 deur Samuel Johnson uitgewys toe hy opgemerk het: “Who drives fat oxen should himself be fat” (James Boswell, The Life of Samuel Johnson, Londen: Everyman, 1992, deel 2, p 527).

Uit die huidige debat blyk dit duidelik dat daar talle variëteite of subsoorte van Kaaps bestaan, bv straat-, bende- en klopsetaal en onkiese of kru of onbetaamlike variasies, waarvan Trantraal ‘n meester blyk te wees. Dit bevestig ten minste dat ons hier nie met algemeen-beskaafde of Standaardafrikaans te make het nie. Die onpraktiese maar etnies en politiek gedrewe Le Cordeur reken dat skoolhandboeke in hierdie ongestandaardiseerde groep mengeltale, kollektief Kaaps genoem, beskikbaar gestel moet word sodat die sprekers van Kaaps nie (verder) benadeel word nie.

Waar gaan die streep getrek word? Moet skoolhandboeke in Tsotsitaal daarna volg? Waarom nie ook pleit vir handboeke in die soort geradbraakte Engels wat kenmerkend van sommige bruines is nie? Waarom ‘n saak probeer uitmaak vir nie-Standaardafrikaans, maar nie ook vir nie-standaard Engels nie? Die antwoord is: Omdat gestandaardiseerde Engels deur hierdie elemente geag en gestandaardiseerde Afrikaans deur hierdie selfde elemente geminag word. Daarmee is ons terug by wat ek hierbo, in die woorde van Jaap Steyn, taalontrouheid genoem het. Hierdie dislojaliteit teenoor Afrikaans is sekerlik politiek gemotiveerd. Kortom, die huidige voorsitter van die ATR, Le Cordeur, se veldtog ter bevordering van Kaaps is wesenlik opsetlike geringskatting van Standaardafrikaans en grondliggend minagting van Afrikaners.

Ek het die bostaande teks voltooi voordat Leopold Scholtz se jongste rubriek (Die Burger, 16 deser, p 12) ter hand gekom het. Scholtz verduidelik dat in die stryd teen veral Frans daar in België na Standaardnederlands gereik is pleks van die verskillende Vlaamse dialekte te koester. Dit stem ooreen met my pleidooi vir Standaardafrikaans hierbo. Scholtz: “Elke Europese taal … het naas streektale en dialekte ook ‘n standaardvorm. Die behoefte aan dié standaardvorms bestaan deurgaans.” Omdat die omstandighede in België en Suid-Afrika verskil, wil Scholtz egter nie die knoop deurhaak en die vraag in die opskrif, “Voldoen Kaaps aan vereistes?”, beantwoord nie. Hy wil hê dat “die bruin intellektuele self moet antwoord.” Hy raak die spoor dan al hoe meer byster met die volgende stelling: “Niemand by sy regte verstand sal in beginsel teen die ontwikkeling van Kaaps kan wees nie.”

Wat skuil agter Scholtz se terugdeinsing? Die antwoord is voor die hand liggend: Die Burger se dogma dat bruines nie vervreem mag word nie en dus dat die “bruin stem” gehoor moet word. Dit volg dat die sprekers van Kaaps oor Kaaps uitspraak moet lewer, net soos Samuel Johnson se vet osse net deur vetsakke aangeja mag word. Die Burger wil bruines feitlik ten alle koste ter wille wees; nie net omdat dit politiek korrek is nie, maar ook omdat die getal koerante wat verkoop word die allerheiligste heilige koei geword het. Dit is in selfs groter mate waar sedert sy Naspers-susterkoerant Son (in Kaaps wat oorvloediglik met Engelse woorde aangedik word) so ‘n groot aanhang onder veral bruin lesers ten koste van Die Burger opgebou het.

Ek is by my regte verstand en het hierbo ‘n duidelike saak uitgemaak waarom Kaaps nie die voertuig vir die behoud van Afrikaans teen die aanslag van Engels kan wees nie. Net Standaardafrikaans kan daardie funksie vervul. Die bevordering van die mengeltaal Kaaps deur die ATR druis lynreg in teen die heil van Afrikaans. Dit is politieke en nie-taalkundige oorwegings wat die ATR dryf. Die Afrikaanse en Afrikanerorganisasies wat die ATR tot dusver gesteun het, sal ernstig oor hulle voortgesette deelname moet besin. Die ATR sal óf grondig hervorm moet word óf met ‘n ander liggaam wat Afrikaans doeltreffend bevorder, vervang moet word; iets soos ‘n Herstigte Afrikaanse Taalraad.