Leon Lemmer: Konserwatisme: ‘n bekoorlike verlore saak

Richard West (1930-2015) was ‘n konserwatiewe Britse joernalis wat in talle lande gewerk het; ook in Suid-Afrika. Hy is onder meer die outeur van boeke soos The white tribes of Africa (1965), The white tribes revisted (1978) en The diamonds and the necklace: A South African journey (1989). Hy het twee seuns gehad wat hulle albei in die joernalistiek begeef het, Patrick (gebore in 1974) en Ed (gebore in 1978). Patrick is die outeur van onder meer The poverty of multiculturalism (2005). Van Ed is daar boeke soos die volgende gepubliseer: The diversity illusion: What we got wrong about immigration and how to set it right (2013, 288p; Amazon Kindle $9,19) en Small men at the wrong side of history: The decline, fall and unlikely return of conservatism (London: Constable, 2020, 432p; Amazon Kindle $11,94). Ek skryf vandag oor laasgenoemde boek. Wat duidelik is, is dat Richard se twee seuns sy konserwatisme voortsit. Die hooftitel van die 2020-boek is ontleen aan Barack Obama se karakterisering van Al Kaïda (Kindle 278). Ed West het ‘n omvattende, gesaghebbende en buitengewoon interessante boek geskryf. Oor sy belesenheid en sy myns insiens meesal gesonde insig behoort daar geen twyfel te wees nie.

Enersyds is daar die linkses (bv liberales, sosialiste, progressiewes, verligtes) en andersyds die regses (bv behoudendes, konserwatiewes, tradisioneles, verkramptes). Die verdeling links/regs kom uit die eerste ná-revolusionêre parlement in Frankryk (1789). “At the National Convention in Paris it became custom that the king’s supporters sat on his right and his opponents on the left, after which the divide between tradition and radicalism would always be defined along those lines” (950). Daar is die wydaanvaarde waarneming dat namate mense ouer word, hulle meer tot konserwatisme neig. Die outeur het desnieteenstaande tot die gevolgtrekking gekom dat daardie era aan die verbygaan is, dat konserwatisme “a charming lost cause” geword het (3571); dat linksheid toenemend verswelgende afmetings aanneem.

“Conservative parties could still win elections, but conservatism was an endangered creed, as much in demographic decline as the Christianity from which it once emerged, and the degree to which it had become hated by anyone born after 1970 was intense and perhaps irreversible” (74). “On almost any non-economic issue most of my friends hitting forty were more progressive than in their early twenties; they might resent paying more tax and even dislike trade unions, but that didn’t make them conservative” (85). Die verwysing na “non-economic issues” is belangrik. In die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia is daar die neiging om die ANC-regime (later uitgesonderd Jacob Zuma) hemelhoog te prys. Daar is egter een area wat nie met dieselfde gemak wanvoorgestel kan word nie: die finansieel-ekonomiese sektor. Rommelstatus is ‘n werklikheid wat nie moeiteloos vir leuens en gunstige polities byderwetse retoriek vatbaar is nie.

West noem dat vroue meer linksgesind as mans geword het (145), onder meer omdat meer vroue as mans deesdae aan oorverligte tersiêre onderrig blootgestel word. Linkses het egter meesal ‘n konserwatiewe leefstyl (196). Daar is geen moontlikheid dat mense soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels hulle in ‘n swart woongebied sou vestig nie. Wat ook duidelik geword het, is dat die feministe op die rug van die geweldpleging van die Amerikaanse swart burgerregtebewegings sukses behaal het. Op hulle beurt het die LGBT’s die suksesvolheid van die swartes en feministe misbruik om plek in die son en buite die kas te verwerf. Dit is die regses wat sedertdien al hoe meer in die kas gedruk word (242).

“Since the 1960s the West has gone through the biggest cultural shift in half a millennium” (254). Dit is globaliserende linksheid wat kultureel-geestelike dood en verwoesting saai, bv “supporting the EU means being part of the global community of liberals” (6070). “The Left has also developed a moral monopoly, so that those outside of the faith are under an unspoken obligation to prove their moral worth before their views can be considered” (196), bv “taking in more refugees [is] a quintessential moralised high-status cause” (219). “There is active competition to come up with ever wilder radical ideas, a trend that has sped up with the ‘Great Awokening’ of the 2010s, the acceleration of identity politics brought about by competing victimhood narratives on social media” (208). “Awoke” beteken “awake to social justice issues” (5634). “The Great Awokening almost certainly represented an authoritarian turn by the Left, ‘a spreading social, cultural, and ideological conformism … this relentless drive for conformism, which constantly works to extinguish the illiberal'” (5709). “Identiy politics” verwys dikwels na die belange van minderheidsgroepe, maar ook “European Right-wingers refer to themselves as ‘identitarian’ to suggest they don’t believe their homeland belongs to everyone” (5924).

“Left-liberalism has become the prestige faith with a moral monopoly” (231). “Religion simply becomes replaced by ideology” (3747). “A new faith arose, progressivism as Christianity 2.0, with ‘privilege’ a form of original sin and vulnerable groups the new sacred” (3903). Daar is nog ‘n groot verskuiwing wat in sowel die Britse as die Amerikaanse politiek plaasgevind het: “It is the upper class who are moving Left, and the working-class pushing to the Right” (4299). In Suid-Afrika is dit die armer blankes wat die ANC-regime se rassistiese beleid aan hulle bas voel; nie soseer die welgesteldes nie omdat hulle (in ‘n mate) hulle apartheid kan koop.

Die fiktiewe karakter, Bridget Jones, het van die Britse Arbeidersparty gesê: “Labour stands for sharing, kindness, gays, single mothers and Nelson Mandela” (242). Dit is die eerste verwysing in die boek, maar nie die laaste nie, na Suid-Afrika. Oor sy pa, Richard, skryf Ed: “By the time I was around he was deeply pessimistic and cynical, and seriously out of step with the prevailing mood over South Africa. Although he respected and admired Nelson Mandela, he thought the ANC a venal and extreme organisation that would eventually make the country even worse off than it was under apartheid (which he nonetheless thought morally indefensible)” (300). In die 1980’s “the anti-apartheid movement was ultra-fashionable, topping the charts and filling stadiums” (311).

“Look at the line-up of people who represent liberalism in the modern imagination: Martin Luther King, Nelson Mandela, JFK[ennedy] … Tony Blair and Barack Obama. Contrast with what people picture when they think of the Right: Richard Nixon looking sweaty and suspicious, racist 1970s comedians, South African security forces gripping their salivating Alsatians, semi-literate rednecks shouting at black people … And last but not least Donald Trump, a man who seems to possess the unique gift of having no redeeming human qualities whatsoever. Oh, and Nazis obviously” (430).

West het geen hoë dunk van Trump nie. Hy skryf selfs van “this awful man” (5787). “Trump seemed to be almost a caricature of Left-wing ideas about conservatives, brash, callous, casually racist, abusive towards women and absurdly rich thanks to his background” (5779). Ja, sy pa se geld het Donald aanvanklik gehelp, maar dit was hy wat op ‘n kundige manier sy jeugdige welgesteldheid in buitengewoon groot rykdom omskep het. West borduur voort oor Trump: “A three-times married serial adulterer and sexual predator who had probably broken at least eight commandments regularly” (5801). Nietemin, in konserwatiewe geledere word Trump se politieke oriëntasie waardeer. Hy het aan baie blanke Amerikaners hulle selfrespek teruggegee.

Die Nazi’s en die Twee Wêreldoorloë word dikwels as die slegte nalatenskap van die blankedom voorgestel. “The evocation of the Nazi crimes rubs a collective scar in Western societies” (1512). “The Nazi atrocities were also tied up in the collective imagination with the other great racial dramas, the US civil rights movement and apartheid South Africa … Having listened to my father and read his Spectator articles I obviously digested his pessimism about ANC rule” (1523).

Ek het die werke oor fascisme deur Benito Mussolini en Adolf Hitler gelees en kon daarin geen duidelike ideologie vind nie. West bevestig dit: “Fascism had few real intellectual thoughts behind it … Fascism … had no central texts or ideas” (1622). Mussolini was aanvanklik ‘n sosialis en dus linksgesind. “The Polish-Israeli scholar Zeev Sternhell [born in 1935] argued in The birth of fascist ideology [1989, 348p; Amazon Kindle $45,94] that fascism was a revolutionary movement, emerging from the radical left but ‘which became fused with blood and soil nationalism'” (1633).

Maurice Barrès [1862-1923] “coined the term déraciné, ‘deracinated’ [“ontras(sing)”], to denote someone who had lost contact with their ancestors” (1633) – ‘n verskynsel wat in die nuwe Suid-Afrika wydverspreid onder verloopte Afrikaners voorkom. “[The] state-worship aspect of fascism has given many conservatives the comforting idea that the philosophy was ‘Left-wing’, because true Right-wingers believe in a small state. In his entertaining book Liberal fascism (2008 [492p; Amazon Kindle $16,75]), Jonah Goldberg made a spirited attempt to show the extent to which Italian fascism and German national socialism had some common roots with the Left” (1633).

West skryf: “I could never muster any sympathy for people who committed violence” (2066). Hy verwys ook na “the violence of ANC-run South Africa” (3217). Tog is dit moeilik om die volgende paragraaf met die res van sy boek te versoen. “The Tories made no effort to ensure that history was kind to them, as Churchill put it, by ensuring that they wrote it. The real great figure of the era, the one who captured the public imagination, was not in Downing Street but rotting in a jail cell some 11 000 miles away. And today Nelson Mandela is the one with a statue in Parliament Square, while a similar proposal for one of Margaret Thatcher can’t be built because it would be vandalised” (1401). Dat ‘n terroris uit ‘n ander land met ‘n standbeeld vereer word, wat volgens die populêre siening nie geskend sal word nie, toon hoe verwerplik hedendaagse waardes geword het.

Mandela het in die tronk gefloreer. Hy is jare lank op staatskoste gehuisves, gevoed en geklee. Hy het hom selfs aangematig om ‘n langbroek pleks van ‘n kortbroek te eis. Hy het 95 jaar oud geword. In seker geen tronk elders in Afrika sou hy 27 jaar so geil oorleef het nie. Anders as wat meesal beweer word, was die “apartheidsregime” in baie opsigte (te) mensliewend. Dink ook aan hoe die NP-regering toegelaat het dat sommige kerke en moskees vestings van terrorisme geword het omdat hy nie die (skyn)heiligheid van daardie inrigtings wou aantas nie.

Met verwysing na 1994 toe Tony Blair die leier van die opposisie in die Britse parlement geword het, skryf West op ‘n nogal eienaardige manier: “While Blair shone, we appeared like the brooding, bull-faced Afrikaans [Afrikaner] watching the smiling black people’s dignified walk to the polling booth, cast as baddies in a morality play in which we would obviously end up the losers” (2677). “Blair hugely increased immigration and actively liked the idea of cultural diversity” (2797).

West is op stewiger grond as hy skryf: “I often see people on Facebook posting an inspirational Nelson Mandela quote: ‘Overcoming poverty is not a task of charity, it is an act of justice. Like Slavery and Apartheid, poverty is not natural. It is man-made and it can be overcome and eradicated by the actions of human beings.’ Which is pretty much the stupidest thing ever said by anyone – poverty is the most natural thing in the world, and until the nineteenth century the vast majority of people lived in it” (2968). In die 21ste eeu moet on(der)ontwikkeldes/agtergeblewenes (hulle is nie agtergesteldes nie) dus liewer hulle armoede as selfaangedoen aanvaar as om dit aan slawerny en apartheid, dus blankes, toe te dig. Waarmee Mandela hier besig was, was om skuldgevoelens by blankes te probeer wek ten einde geld ten bate van swartes uit hulle te pers.

“Right-wing … is an irredeemably tarnished identity, which is hardly surprising when two generations of educated people have largely been raised in environments where they have encountered few conservatives … From before their political awakening most middle-class people are given the message by the education system, the broadcast media and the wider political culture that to be Left-wing is to be generous, tolerant and forward-looking, and so to be Right-wing is to be selfish, uncaring and bigoted” (453). “Progressive television and cinema … are the prevailing cultural noises” (475). In die woorde van Thomas Hobbes (1588-1679): Die massa-inligtingsmedia strooi (“sprinkle”) hulle idees uit op die mense (653).

Oor ‘n ander filosoof, Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), skryf West: “To conservatives his idea of ‘the noble savage’, primitive man living in peaceful abundance, makes Rousseau the godfather of all bad ideas” (653). Op sy onoorspronklike manier vertel Mandela dieselfde leuen: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus1995, p 27). Rousseau is ‘n held in linkse geledere. “Rousseau was perhaps the most influential thinker of his and our time, doing more than any other to popularise the idea that people are inherently good. Christian theology holds that we are all born with original sin, tarnished and imperfect from birth. Rousseau’s great idea was to see human behaviour as formed by social conditions, so that our wickedness comes not from within but the society we are raised in” (West 668).

Ooreenkomstig Rousseau se idees is die plaaslike vertolking dat wat ook al sleg by swartes mag wees, aan apartheid toegeskryf kan word. Dit is dus die blankes, veral die Afrikaners, wat sedert 1994 as oorvloediglik sleg voorgestel word terwyl al wat ‘n swarte is skynbaar inherent goed is. “Rousseau was … spectacularly wrong, perhaps the most wrong man who ever lived” (726). Wat ‘n mens is, word bv nie net deur sosiale omstandighede bepaal nie, maar ook geneties, dus deur oorerwing (kyk hier onder). Die armoede onder swartes in Suid-Afrika word deesdae graag maar verkeerdelik aan apartheid toegeskryf. Edmund Burke (1729-1797) was van mening: “Poverty always exists … it is the essential human condition, not a departure from it” (950).

Die leuse van die Franse Revolusie (1789), “vryheid, gelykheid en broederskap,” is in groot mate aan Rousseau ontleen. Al drie daardie begrippe is dermate oordrewe vertolk dat hulle uiters skadelike gevolge gehad het. “Real human freedom is limited by our own moral weaknesses and poor decision-making, and by the cues we pick up from society. We are morally imperfect, and out of ‘the crooked timber of humanity no straight thing could be ever made’, as Immanuel Kant [1724-1804] said” (1195). Geen wonder nie dat Burke baie skepties oor die Franse Revolusie was (Praag 2.05.2020). Die Franse agitator, François-Noël Babeuf (1760-1797), “concluded that ‘perfect equality’ and ‘common happiness’ could only be achieved by suppression of private property” (1051) – ‘n vroeë wegbereider van die ANC se beleid van onteiening sonder vergoeding.

Joseph de Maistre (1753-1821), ‘n ondersteuner van die Franse monargie asook sosiale hiërargie, vind daarenteen aansluiting by Burke met bv die opmerking: “Custom is the mother of legitimacy” (1156), waarmee die wettigheid van die ANC se beleid van onteiening sonder vergoeding teengespreek word. “Custom serve as a check on anarchy and the lust for power” (1169). Neem veral kennis van De Maistre se boek, Considerations on France (1797, 180p; Amazon Kindle $27,60). “He blamed intellectuals for inciting the violence, just as later there was widespread hostility to American liberals in the 1960s as crime and public disorder shot up” (1535).

In Suid-Afrika het skynintellektuele nie net ANC-terroriste in hulle kwaad gesterk nie. Hulle probeer steeds om die ANC-regime so goed moontlik voor te stel. Sulke Afrikaanssprekendes distansieer hulle deesdae van (die geskiedenis van) die Afrikanerdom. Tradisies en gebruike is (dikwels) sinvol omdat hulle die toets van die tyd deurstaan het. Soos ‘n Duise regsgeleerde, Justus Möser (1720-1794), dit gestel het: “After all, our forefathers were no fools either” (1156). Dit is waarom ons nie moet toelaat dat ANC-kamerade en hulle meelopers hedendaagse Afrikaners of ons voorgeslag verguis nie.

Ek vind die oorsprong van die benamings Whigs en Tories interessant. “Both names were originally insults, whiggamore being a (Presbyterian) Scottish cattle rustler and toraidhe a (Catholic) Irish highwayman, and these two groups much later evolved into the Liberal and Conservative parties (although the latter contained the more conservative Whigs, also). They represented cultural divisions, too, Tories being attached to established religion, the monarchy, tradition and a more pessimistic view of human nature. Whigs were more likely to be merchants than landed aristocracy, had the overwhelming support of Dissenters – Protestants too radical for the Church of England – and tended to believe in progress, so that the ‘Whig theory of history’ came to be one in which things slowly but steadily go from bad to good” (867).

“The Tories had first been referred to as the Conservative Party by John Wilson Croker in 1830 and they came to be officially known as such under Robert Peel [prime minister 1834-1835 and 1841-1846], who wished to allow in more moderates, uniting the middle class and old landowners” (1323). Die Konserwatiewe Party of Tories se siening kan soos volg opgesom word: “Humans are flawed, fallible creatures; reason is powerful, but prone to error; and tradition and prejudice are often good guides to social policy” (1119). “Conservatism is parochial, and drawn to attachments that are local and national rather than global” (1681). Die ANC-regime, daarenteen, verkies inklusiwiteit, bv wat betref swart Afrika en (liberaal-sosialistiese) globalisme.

Konserwatisme is nie ortodoks nie. Burke het dit reeds duidelik gestel: “A society without the means of some change is without the means of its conservation” (1119). Maar dit moet nie gaan om verandering ter wille van verandering soos by die ANC-regime nie; eerder om verandering ter onmiskenbare verbetering. Daar moet nie onnodig of oorhaastig gekrap word aan wat doeltreffend funksioneer nie. Soos die Britse filosoof, Roger Scruton (1944-2020), dit gestel het: “Conservatism is the politics of delay” (1169). CS Lewis (1898-1963) het die frase “chronological snobbery” gebruik: “the idea that previous ages were always more backward simply because of the date. Conservatives are more likely to see history in terms of cycles” (3864). In die konteks van Suid-Afrika is die volgende van belang: “Conservatives also see themselves as the conservers of civilisation against barbarism – which is after all the most ‘orthodox’ state of all” (1119).

Die benaming konserwatisme is in 1818 die eerste keer in ‘n Franse tydskrif gebruik. “It stated that it ‘upholds religion, the King, liberty, the Charter and respectable people’ … But from the start the philosophy varied across different countries. Liberalism is by definition universal, since it seeks to guide society under a set of principles, and so it tends to be quite alike around the world, while conservatism varies more from culture to culture, since it seeks to defend specific traditions” (1085). “Right-wing activists tend to stay in their own lanes and not work together, share notes, or reach out to one another’s followers” (3836).

“America, it was said, lacked a ‘conservative’ movement in the European sense, its Right-wing philosophy largely descending from the English Whig tradition, since Toryism was all but dead there and there was no established Church or landed aristocracy to defend … In England conservatism – and the party that came to represent it – was strongly associated with Anglicanism” (1094). “It was once famously said that the Church of England was ‘the Tory party at prayer'” (1106; ook 3616). In die retoriek van die Suid-Afrikaanse politiek is daar skynbaar geen oorspronklikheid nie. Die NG Kerk is male sonder tal daarvan beskuldig dat hy, toe hy apartheid ondersteun het, “die Nasionale Party in gebed” was.

“[There] are things such as ‘good manners, charity, duty and decency’ which are not the concern of the law” (1220). Maar dit beteken nie dat ons verplig moet voel om iedere modestroming na te volg nie, bv. die hedendaagse manie dat vreemdelingehaat/xenofobie uit die bose is. “Haat” is hier in baie gevalle sterk oordrewe. Dit gaan meesal bloot daarom dat inkommers onwelkom is; dat ‘n land sonder hulle beter daaraan toe sou wees. “Humans, conservatives believe, are prone to tribalism and nepotism. We prefer what is familiar to the distant, we favour family members to stangers and, to a lesser extent, compatriots over foreigners. And we are more concerned about friends and relations than ‘humanity’ in the abstract – and there’s nothing wrong with that” (1220).

In sy boek, Liberty, equality and fraternity (1873, 370p; Amazon Kindle $3,44), het ‘n Britse regsgeleerde, James Fitzjames Stephen (1829-1894), bedenkinge oor elkeen van die drie hoofidees van die Franse Revolusie uitgespreek. Hy was veral krities oor John Stuart Mill (1806-1873) se On liberty (1859, 120p; Amazon Kindle $0). “[Stephen] rejected the radical idea of a ‘brotherhood of man’, stating that: ‘It is not love that one wants from the great mass of mankind, but respect and justice … Humanity is only I writ large, and love for Humanity generally means zeal for MY notions as to what men should be and how they should live'” (1220).

In die tweede helfte van die 20ste eeu het die lewensomstandighede, bv veiligheid, van blankes drasties versleg; nie net in Suid-Afrika nie, maar ook in die Weste. “There was the underlying fear of barbarism at the door, an idea that forms a central part of conservative psychology. And yet it was not a totally irrational fear – crime had hugely increased from the 1960s to the 1980s. Britain’s crime rise was nothing like the rapid explosion of violence in America from the 1960s … The British have a sort of psychological awareness of the 1960s America as being the era of civil rights and freedom, yet this social change went hand in hand with an enormous rise in murder in urban America, unprecedented anywhere in modern times” (1451). In Suid-Afrika het ons eie Mandela op 16 Desember 1961 met sy terrorisme begin. Die toename in misdaad en geweld in Suid-Afrika, Brittanje en Amerika hou (onder meer direk) met swart aktivisme verband.

In Brittanje was daar “increased homelessness, and the growth of sink estates [“krotlandgoedere”] … fear tends to push people to the Right” (1462). “The housing lists had been literally that, a queue, in which people waited their turn, with good behaviour and reputation as bonus. It changed to one of ‘need’, which put more needy people such as single mothers or immigrants – as well as people with various pathologies – ahead of locals who had queued, and who often had deep roots in the area … Financial rewards for poor life choices can encourage more people to make them … As far back as the 1770s there were debates about the social sanctions against illegitimacy, with German social theorist Justus Möser arguing they were necessary because there needed to be incentives to marry” (1462).

In Suid-Afrika is daar eintlik nie sprake dat blankes by regeringsbehuising baat nie. Dit gaan om behuising vir swartes, waarvoor die blankes moet help opdok. Geboortebeperking word nie deur politici aangemoedig nie omdat dit glo teen (tradisionele) swart kultuur indruis. Die subsidiëring van ongehude moeders – “welfare queens as Americans called them” (2821) – word ‘n al hoe groter en toenemend onvolhoubare finansiële en maatskaplike las. Die ANC-regime misbruik selfs die huidige grieppandemie om van staatstoelaes ‘n al hoe swaarder meulsteen om die land se nek te maak. Die ANC se jongste skuif is om rassisme te verdoesel deur na die swart bevoordeeldes as die “kwesbares” te verwys.

West skryf: “Central to conservatism is the idea that radical change is almost always bad” (1246). Die Britse filosoof, Michael Oakeshott (1901-1990), “wrote that conservatism was ‘to prefer the familiar to the unkown, to prefer the tried to the untried, fact to mystery, the actual to the possible, the limited to the unbounded, the near to the distant, the suffient to the superabundant, the convenient to the perfect, present laughter to utopian bliss'” (1246, 6142). Volgens West “conservatives also believe in ‘epistemological modesty’, that there are limits to human knowledge, especially in politics, as human society is too complex for any one person or group to understand” (1270).

“Back in 1794 the romantic poet Samuel Taylor Coleridge, along with another wordsmith, Robert Southey, came up with the brilliant idea of an egalitarian community in which all ruled equally. They settled on the name ‘Partisocracy’, from the Greek for ‘equal government for all'” (1562). Die aartsfeminis, Amanda Gouws, wat wens dat bykans die helfte van die mensdom, die bose mans, liewer moet verdwyn, bied ‘n kursus aan die Universiteit Stellenbosch aan wat Susterkunde genoem kan word, met Ousiekunde as subdissipline. Vir Gouws se hartsbegeerte kan die benaming Broekiekrasie (“Pantycracy”) gebruik word. “Egalitarian utopias overlook people’s natural instinct to better themselves, while twentieth-century sexual utopias ignored the failures, disappointments and injustices that characterise human relationships” (1574).

Die goeie ou dae word gekenmerk deur die salige verskynsel dat elkeen sy (tradisionele) plek geken het. “The notion that everyone has their place … can arguably provide a coherent structure that makes the world seem less chaotic” (2001). Pleks van die bestaan van realistiese hiërargieë te erken, word eerder gelykheid en eendersheid gepredik. “With identity politics becoming so dominant some conservatives have accused the Left of being almost proprietorial about minorities, and holding non-whites to lower standards, called ‘the soft bigotry of low expectations'”(2015). Dit is presies wat aan bv die Universiteit Stellenbosch gebeur. Vir toelating tot mediese studie word laer akademiese prestasie van nieblanke as van blanke kandidate verwag. Daar is boonop ‘n kwotastelsel waarvolgens verseker word dat daar op ‘n rassistiese grondslag nog erger teen blanke kandidate gediskrimineer word (kyk op die internet).

Dit is veral die Italiaanse marxis, Antonio Gramsci (1891-1937), se idees wat as “kulturele marxisme” bekend staan (2178). Ná die ontbinding van die Sowjetunie in 1991 het marxiste hulle aktivisme van staatkundige na kulturele ondermyning, met die oog op uiteindelike oorwinning, verskuif. “Cultural Marxism … views history as a question of power and privilege. What people mean by ‘cultural Marxism’ might be simplistically surmised as opposition to tradition and hierarchy; radical gender politics; the Marxist theory of race in which whites are the bourgeoisie and non-whites the proletariat; intolerance towards non-orthodox thinkers; the necessity of changing the language;* and the ideas that criminals are victims of society, marriage is oppressive and exploitative, and nations are artificial, imagined communities. It’s roughly synonymous with progressive politics, then, perhaps just a slightly crankier way of saying ‘progressivism'” (2178). “Progressivism … holds that everyone is essentially good” (2225) – insluitende misdadigers en gewelddenaars soos terroriste. Dit is waarom gevangenes in die nuwe Suid-Afrika stemreg het. “It is forbidden to forbid” (2249). Die resultaat is chaos en anargie, wat revolusie tot gevolg kan hê.

[* Dink aan al die geykte woorde met groot seggingskrag wat nie meer in die nuwe Suid-Afrika gebruik mag word nie. Ter sake is ook die Afrikaanse Taalraad (ATR) en Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) se ywer om Standaardafrikaans te herstandaardiseer en Afrikaans met onnodige Engelse woorde te besoedel deur Kaaps as die toekoms van Afrikaans te propageer.]

Oor politieke byderwetsheid/korrektheid (PC) skryf West: “PC could be called ‘political politeness’, since in the popular imagination it is associated with euphemisms about race, sexuality, disability or other perceived disadvantages, and as a consequence ‘politically incorrect’ has come to mean the same as rudeness. Except that wasn’t really the purpose of political correctness in policing the language. The aim in many cases was not to pressure opponents into being polite, but to stop them expressing their ideas altogether. PC, for want of a better expression, describes a set of acceptable beliefs, outside which it is not permitted to step [ie the Overton window] … Newspapers probably made it easier for PC’s real purpose – of censoring and controlling – to go unchallenged” (2453).

In die praktyk is daar talle voorbeelde van “[PC] gone mad … If you’re conservative it’s mad to start with … like the one about ‘Baa baa black sheep’ being removed for being insuffiently racially sensitive” (2441). Breinspoeling begin in die kleuterskool: “To my surprise they did actually sing ‘Baa baa woolly lamb’ there, rather than ‘Baa baa black sheep’, something I previously assumed was a tabloid myth” (4173). “At our local children’s library the entire front desk area was made up of hagiographies of Barack Obama and Nelson Mandela” (4375). “If you’re a conservative, then once you become a parent, you’re faced with the prospect of raising your children in a culture that is filled with simplistic, untrue messages about the world … Kid’s books and television give an interesting insight into where prevailing beliefs come from, regularly hammering home the message that borders are bad, stereotypes are wrong,* mankind is a menace to the planet and girls ought to be masculine … We are all basically good and others are just like us” (4385). “[They] make lovely neighbours and don’t in any way steal everything … Children’s books are culture war meme processors” (4396); “meme-processing propaganda” (4421). Ek onthou hoe ‘n plaaslike uitgewer ná ons “bevryding” in 1994 hiet en gebied het dat daar in iedere kinderboek minstens een swart karakter móét wees. “And books seem nothing like as obviously indoctrinating as films or TV” (4421).

[* “The … idea of stereotype accuracy, once assumed by the psychology profession to be largely wrong, has in recent years been shown to be resilient and accurate” (6021).]

Dit gaan eintlik om die gewilde standpunt dat ons almal “ideologically correct”, dus polities linksgesind, moet wees (2476). “One interpretation of PC is that it is the ‘paradox of tolerance’, promoting tolerance of historically disadvantaged or persecuted groups to such an extreme that it becomes itself another form of intolerance” (2538). In die HAT word ‘n groot aantal woorde as “rassisties” geëtiketteer, maar die verligte samestellers het dit darem nog nie met die volgende woorde gedoen nie: swartgallig, swartlys, swartmark, swartryp, swartskaap, swartsmeer. “One way a political group can come to dominate the culture is by dominating the language, creating neologisms that imply acceptance of their worldview and making other terms unfashionable or unsayable” (2573).

“Harvard’s Richard Herrnstein was called a racist for arguing, in 1971, that, because intelligence is partly inherited, then the tendency of clever people to marry other clever people will lead to stratification. He wasn’t even talking about race, but he received death threats and his lecture halls were filled with chanting mobs. Herrnstein and another academic, Arthur Jensen, were forced not just to cancel lectures but also to hire guards, because of their IQ research. Then there was EO Wilson, whose Sociobiology (1975 [2nd ed, 720p; Amazon Kindle $45,94]) concluded that some universal human attributes, including our moral sense, may be shaped by natural selection. The aim of the book was to explain human behaviour, such as violence and altruism, through evolution, yet a widely circulated article by a group of academics accused him of promoting theories that ‘led to the establishment of gas chambers in Nazi Germany'” (2512).

“Gramsci’s great theory was that of hegemony, ideological domination that extends beyond politics and into culture, which is far more important” (2166). Daar word dikwels na blanke oorheersing/hegemonie verwys in lande waar die blanke meerderheid in beheer is. In die nuwe Suid-Afrika word daar graag van “demokrasie” gepraat asof dit verkwikkende saligheid oor die land gebring het. In werklikheid het ons te make met swart oorheersing/hegemonie in die ergste graad, maar dit word (feitlik) nooit met hierdie benamings geëtiketteer nie. Die politiek en blanke/Westerse kultuur word op ongekende skaal deur marxisme gerysmier. Dit is bv waarom ‘n nuwe maar valse geskiedenis van Suid-Afrika toenemend ontplooi en Afrikaans so min moontlik ruimte gegun word. “The past … becomes another front in the culture war” (2955).

“Pretty much every aspect of human culture and the variation between us has a large genetic factor that makes equality of outcome impossible … Among the top-ten replicated findings from behavioural genetics are that ‘all psychological traits show significant and substantial genetic influence’ and ‘the heritability of intelligence increases throughout development'” (5974). “Even criminality has a genetic component … [and] all the variation in personality traits is about 50 per cent genetic … Even our political beliefs are to some extent hereditary” (5988). “Right-wing authoritarianism ‘in particular shows high levels of heritability'” (6005).

Linkses hou daarvan om wat ‘n mens (veral geestelik) is aan omgewingsfaktore toe te skryf. Dit baan dan die weg om vir bv apartheid die skuld te gee vir nie-prestasie en die armoede en ellende wat daaruit volg. Gelyke geleenthede sou na bewering na gelyke uitkomste lei. In die praktyk gebeur dit nie omdat genetiese oorerwing buite rekening gelaat is. “The vast area of twin studies has shown the variation in human intelligence to be around 50 per cent heritable, as are the five major personality traits [neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness, conscientionsness]. As for sex, there are vast amounts of evidence showing that average differences in temperament between men and women across cultures are the product of biology” (2388). Dit is dus ‘n dwaalleer om te beweer dat elkeen die vryheid het om self tussen manwees, vrouwees en bv transwees te kies.

Regerings openbaar dikwels heeltemal skeefgetrekte voorkeure. Die ANC-regime gee blatant voorkeur aan die belange van swartes en vroue in sy “nie-rassige en nie-seksistiese” nuwe Suid-Afrika. In Brittanje word voorkeur aan welsynsdienste gegee. “Britain is not a state so much as a hospital service with a TV station attached” (3359). Robert Conquest (1917-2015) het tereg opgemerk: “Any organisation not explicitly right-wing sooner or later becomes left-wing” (3371) – wie nie vir ons is nie, is teen ons. Dit verduidelik waarom daar feitlik geen regse instansies in Suid-Afrika oorgebly het nie. Amnestie Internasionaal was aanvanklik ‘n instansie wat geweier het om gewelddenaars te ondersteun. “In 1964 they refused to take up the cause of Nelson Mandela” (3419). Sedertdien het daar ‘n radikale verandering ingetree. “Recently the group has campaigned for members of al-Qaida, which is not exactly a non-violent organisation” (3419). “Violence is more likely to be forgiven if it’s done by the right people” (4016), bv deur ANC-kamerade.

Ons lewe in ‘n tyd wat deur dubbele standaarde gekenmerk word. “The inauguration of Barack Obama in 2009 was followed by eight years without a single joke on any BBC comedy show about the president of the United States” (4521). Ons word gereeld vergas op Donald Trump se oranje hare en Boris Johnson se hooimied, maar opmerkings oor Obama se hare was in die praktyk eintlik verbode. Die Amerikaners mag feitlik nie eens hardop gewonder het oor wat van Obama se geboortesertifikaat geword het nie.

By ‘n vorige geleentheid het ek ‘n uitdrukking aan Winston Churchill toegeskryf, terwyl die oorsprong daarvan nie so seker is nie. “If you are a conservative you have no heart and if you are a socialist you have no brain.” Hierdie uitdrukking “has been attributed to Victor Hugo, Bejamin Disraeli, George Bernard Shaw, George Clemenceau, Winston Churchill and Bob Dylan. The truism was probably first written down by nineteenth-century French political theorist Anselme Batbie, but he in turn attributed it to Edmund Burke” (4670).

Terug na die volk: ‘n literêre slagspreuk?

Geruime tyd reeds dink ek daaraan om iets oor die Afrikaanse letterkunde te skryf, daardie letterkunde wat dreig om saam met ons taal uit te sterf soos wat Engels en politieke korrektheid tsoenami-gewys oor ons spoel. Miskien bied die dood van André P. Brink eergisteraand ‘n gepaste oomblik vir nabetragting oor die rol van letterkunde in die lewe van elke volk.

roodt_dan_wikiHoe minder daar egter oor André P. Brink gesê word, hoe beter. Vir my verteenwoordig hy die FW de Klerk van die letterkunde. Lank voordat FW hom met gelatenheid tot politieke korrektheid en ‘n slaafse navolging van Britse idees gewend het, het Brink dit gedoen. Toevalllig kom albei ook uit Dopperhuise en het aan die PUK gestudeer; moet ons iets daarin lees? Hoewel Brink met Frankryk gedweep het en allerlei toeristiese gemeenplase oor Parys kwytgeraak het – onder meer dat hy “op ‘n bankie in die Luxemburgtuin gebore is” – het hy daardie land, asook sy skrywers en denkers nooit behoorlik verstaan nie. Ek het dit destyds as twintigjarige student agtergekom en hom so bietjie in die destydse Rapport daaroor probeer uitvra, waarop hy met kenmerkende bitsigheid geantwoord het. Doer in die sewentigerjare kon ‘n mens nog in Rapport ‘n literêre polemiek voer, terwyl dié koerant met sy dalende sirkulasie ons deesdae net met polities korrekte propaganda oor die kop knuppel. In ‘n hoë mate is die Afrikaanse kultuur en gesprekke daaroor besig om na die internet te migreer, terwyl die meer tradisionele instellings streng onder ANC-beheer verkeer.

Die ANC en sy meelopers – soos die hand vol Afrikaanse skrywers wat dié party en sy geskiedenis van propaganda en terreur aanbid – poog om te bepaal wat ons mag lees en wat ons behoort te dink. In die plek van die Afrikaanse letterkunde het hulle hul ‘n “Suid-Afrikaanse letterkunde” verbeel wat uit figure soos die Boerehater Nadine Gordimer, Brink, Antjie Krog en ‘n horde middelmatige swart skrywers bestaan. Die “Suid-Afrikaanse letterkunde” is Engels, met ‘n paar vertalings uit Afrikaans of “tweetalige werke” soos Brink s’n, wat daarby aangelas word. En iewers prewel iemand die reël uit Rusty Bernstein se “Freedom Charter”: “that South Africa belongs to all who live in it, black and white”… Behalwe dat die boere kwansuis die swartes se plase “gesteel het”.

Ek het dit al iewers voorheen gesê: Ons beleef iets soos ‘n besetting, die Derde Britse besetting, of dalk is dit dié keer ‘n Engelse Nguni-besetting, maar ‘n mens is baie bewus daarvan dat jy deur vreemdes regeer word wat ook hul taal op jou afdwing, soos wat die Britte al meermale in ons geskiedenis gedoen het.

Vandaar dan ook die pogings om Steve Hofmeyr by kunstefeeste te verbied. Om Afrikaanse liedjies – veral met heelwat Engelse woorde – te sing, is steeds toelaatbaar, mits dit ter ere van die vreemde bewind gedoen word. Sangers moet egter op plekke optree en moet glo “genooi” word. Daarom word die Afrikaanse musiekbedryf, wat ná 1994 ‘n onverwagse opbloei beleef het, toenemend beheer en gesensureer. Jy mag nie “Die Stem” of “Die lied van jong Suid-Afrika” of “De la Rey” sing nie. Of binnekort dalk ook nie meer die “Oukraalliedjie” nie. Dis “te polities”. Want sien, netnou word almal daaraan herinner dat daar nog Afrikaners – naas die “Suid-Afrikaners” wat almal skeef en krom die Rooitaal vir mekaar gooi – in die land bestaan.

Aan die ander kant is dit glad nie “polities” vir Karen Zoid om te sing van swartes wat “die skole afbrand” nie, want sy is mos ‘n anti-Afrikaner en ANC-meeloper. Dis nie soseer wát jy sing nie, dis wié dit sing. Maar ook: solank jy soos Karen Zoid multikultureel nihilisties is (“dit maak nie saak nie”), is alles dooddollies en mág jy maar.

Musiek is op ‘n sekere vlak vermaak. Daar is egter iets ondermynends aan ‘n boek. ‘n Maand gelede het daar ‘n boek in Frankryk verskyn, Onderwerping, uit die pen van Michel Houellebecq wat die bekering van sy hele land tot Islam in die vooruitsig stel. Dis sekerlik nie ‘n polities korrekte roman nie. In Suid-Afrika en in Afrikaans sou geen groot uitgewer selfs so ‘n boek publiseer nie, want dit verteenwoordig mos geen ophemeling van die multikulturele samelewing, gedwonge integrasie, “meng”, seks tussen rasse (Brink se obsessie) en alles wat daarmee saamhang nie. Dis eerder… “reaksionêr” en hoewel Houellebecq in sy jeug ook vir ‘n kort rukkie met die Franse Kommunistiese Party deurmekaar was, skram hy nie van die etiket “reaksionêr” weg nie. Hy het selfs al erken dat hy een van die “nuwe reaksionêre” is, ‘n losse versameling skrywers en denkers wat durf om begrippe soos “witskuld” en multikulturalisme te bevraagteken. Hulle vra ook belangrike vrae oor die toekoms van Frankryk en die Westerse beskawing in essays en romans wat wyd en syd gelees word, asook in die media aangehaal en bespreek word.

Suid-Afrika onder die ANC is egter nie Frankryk nie. Dis ‘n toenemend barbaarse, filistynse, agterlike land waar bier drink, vreet en fuif mode is – afgewissel met ‘n bietjie kwotarugby en geenkwotasokker. Kwalik ‘n omgewing waarin die kunste en veral letterkunde kan gedy! Ek staan eenvoudig verstom oor hoe die Europeërs en veral die Skandinawiërs met rojale staatsteun hul tale en letterkundes bevorder. Hier ondersteun die staat net Nkandla en nuwe BMW’s vir staatsamptenare.

Nou onlangs wissel ek ‘n epos of twee uit met ‘n jongerige letterkundige; anders as die polities korrekte literatore van Stalinbos het sy darem haar doktorsgraad klaargemaak. Sy het egter heeltemal haar geesdrif vir die Afrikaanse letterkunde en uitgewerswese verloor en gaan haar nou heeltemal in ‘n nuwe beroep begewe.

Soos die Afrikanerpolitiek, het die Afrikaanse letterkunde die nulpunt bereik, die degré zéro waarvan die Franse praat. Saam met die res, kwyn dit eenvoudig weg en word ons in gemors verswelg deur mense wat niks van denke, idees of ‘n skryfstyl verstaan nie.

Waarom is letterkunde belangrik? Iewers in die laat sestiger- of vroeë sewentigerjare het N.P. van Wyk Louw blykbaar tydens iemand anders se intreelesing aan die Universiteit van die Witwatersrand opgespring om te beklemtoon dat die opkoms van Afrikaans deel van die nasionalistiese oplewing van kleiner kulture aan die einde van die negentiende eeu in Europa was.

In vele opsigte word enige nasionale kultuur – meer as enigiets anders – deur letterkunde gevorm. In lande soos Frankryk of Rusland het meer mense al die begrafnisse van groot skrywers soos Victor Hugo of Leo Tolstoi bygewoon as die teraardebestellings van politici. Letterkunde word ook op skool saam met die taal gedoseer. Ek het al voorheen die Duitse filosoof Peter Sloterdijk aangehaal waar hy praat van boeke as “dik briewe wat vriende tradisioneel aan mekaar gestuur het”.

Selfs as Eskom die ligte afsit, kan jy nog ‘n papierboek lees, mits dit dag is of jy darem saans ‘n kers of flitsie byderhand het. Anders as musiek, teater, toesprake – die soort dinge wat by “kunstefeeste” bedryf word – het ‘n mens geen saal of uitgebreide organisasie nodig om ‘n boek te lees nie. Selfs om boeke uit te gee, is so maklik dat feitlik enigiemand dit kan doen. Jy kan selfs jou boek gratis op die internet publiseer. In Europa tref mens natuurlik ‘n hele fynproewery rondom boeke, papier, druk- en bindwerk aan wat veroorsaak dat mense hul neuse optrek vir boeke wat nie mooi en keurig uitgegee is nie. Voorheen was dit in Afrikaans ook so. Van die mooiste boeke in ons taal is in die sestigerjare in die tyd van dr. Verwoerd gepubliseer. Die punt is egter dat jy nie ‘n meestertipograaf of -proefleser hóéf te wees om ‘n boek uit te gee nie. Om ‘n film te maak, kos miljoene rand. Vergeleke daarmee is die koste van ‘n drukoplaag eintlik goedkoop.

‘n Baie klein groepie skrywers en min boeke kan ‘n reuse-invloed uitoefen. Eenkeer het ek die volledige Latynse letterkunde as geskenk ontvang en dis verstommend hoe min dit is; nie eens genoeg om ‘n baie klein boekerak vol te maak nie. Nietemin word sinsnedes uit daardie boeke al tweeduisend jaar in Europa/die Weste aangehaal. Wie het nog nie van die “Rubicon” gehoor nie? Of het nie Cicero se beroemde beskrywing van verraad gelees nie? Dus: die massa kan maar toitoi soos hy wil, maar sy kreet is eintlik verlore terwyl die stille boodskap op papier of selfs op jou skerm vir ewig duur.

Dis sekerlik nie toevallig dat sowel die Bybel as die Koran boeke is nie! In vele opsigte beskik ‘n boek oor ‘n groter vermoë om iemand te bekeer as enige ander medium. Jy kan jou gunstelingvers of -sinsnede oor en oor lees totdat dit by jou insink. Dis ook iets privaats, intiems wat net tussen jou en daardie stem op skrif gebeur.

Boeke het sekerlik al die wêreld verander. Dink maar aan die Franse revolusie. Of die Russiese. Die regte idee op die regte tyd kan soos ‘n veldbrand versprei. Sonder die boekdrukkuns van Gutenberg sou die Protestantse hervorming nooit plaasgevind het nie, want die reproduksie van handskrifte is tydens die Middeleeue streng deur die Katolieke Kerk in kloosters beheer.

Vir my persoonlik is daar iets van ‘n paradoksale en ironiese “huwelik van teenoorgesteldes” tussen boeke en die internet. Die boek as medium is al eeue oud, terwyl die internet baie nuut is. My kinders kan nie glo dat my geslag sonder die internet grootgeword het nie. Beide die boek en die internet is egter draers van nuwe en kritiese denke, terwyl die sogenaamde hoofstroommedia (HSM) slegs tot eenselwigheid en politieke korrektheid in staat is. ‘n Gedagte wat as ‘n aanlynwoernaalinskrywing (is dit nie ‘n mooi, lang Afrikaanse woord nie, terloops?) begin, eindig dalk in meer uitgebreide vorm as ‘n boek op. En danksy die internet, kan ons nou regstreeks aan mekaar boeke verkoop, sonder die tussenkoms van boekwinkels waar daar insgelyks sprake van sensuur en beheer van Grootbroer mag wees…

Op ‘n stadium, eer dit alles deur kultuurmarxisme en politieke gedienstigheid bederf is, was Afrikaans op pad om ‘n groot letterkunde te ontwikkel. Onlangs is ek verstom toe ek lees dat daar in ‘n klein landjie soos Denemarke jaarliks 30 miljoen boeke verkoop word, ses boeke per lid van die Deense bevolking! Stel jou voor dat daar dalk 15 miljoen boeke per jaar in Afrikaans verkoop kan word, ‘n potensiële mark van R3 miljard wat aan duisende van ons mense werk kan verskaf… Romans of essays waarin Afrikaners eenvoudig vertel van hoe hulle dinge sien, of van die soort wêreld waarvan hulle droom “terwyl ons op die barbare wag”. Nee, laasgenoemde is nie ‘n “rassistiese sinsnede” nie; dit verteenwoordig bloot ‘n boektitel van J.M. Coetzee, Waiting for the barbarians, in die oorspronklike Engels. Die boek is heelwat minder werd as die titel.

Iewers in Houellebecq se Onderwerping vertel hy hoedat die Franse volk “al meer na regs” beweeg het terwyl die politieke en media-elite hul eenvoudig nie hieraan gesteur het nie. Dis een van die redes waarom die Franse Sosialistiese Party uiteindelik verkies om ‘n ondemokratiese Moslem-oorname te steun, omdat die elite en die volk van mekaar vervreem geraak het. Is dit nie ook op ‘n effens ander manier deel van ons Afrikaanse dilemma nie? Die sogenaamde “verligtes” – wat helaas niks van die Europese Verligting verstaan het nie – het van gewone Afrikaners vervreem geraak en daarom gemeensaak met die ANC gemaak. Net so het ‘n Supersapskrywer soos André P. Brink toenemend Engelsgesind en polities korrek geraak, met ‘n soort renons of haat in sy eie mense. Tydens die Goue Dekade van Afrikaans, die 1960’s, was die volk Natte en die skrywers feitlik almal Sappe waarvan vele in die omhelsing van Joe Slovo en sy SAKP geëindig het, of hulle dit nou wil weet of nie. Geen letterkunde kan sónder die volk bestaan nie; uit politieke snobisme of afkeer van jou eie mense is geen literatuur te make nie. Dis wat so wonderlik aangaande Frankryk is: die lang Franse brood en die camembertkaas en die boer op sy plasie iewers ver op die platteland waar niemand ‘n woord Engels verstaan nie en die gesofistikeerde skrywer wat in ‘n Paryse kafee sit en filosofeer; dít alles maak deel uit van een groot geheel. (Smuts se holisme?) Die skrywer loof die boer en andersom.

Tans voel ek egter aan dat ons, danksy die internet en Grootbroer (sommige mense praat van “die Katedraal”, met al die eggo’s van ‘n Middeleeuse verlede) wat besig is om beheer te verloor, op die vooraand staan van ‘n grootskaalse opbloei in die Afrikaanse letterkunde.

En watter meer ondermynende slagspreuk is daar nie as “Terug na die volk” nie? Al hierdie sogenaamde “demokrate” vrees die gewone mense en hul menings, wat nie meer skroom om oor hul probleme met misdaad, korrupsie en verval te praat nie. Juis daarom moet Mevrou Letterkunde aanhou om die borstrok van politieke korrektheid te dra en veral van die man of vrou op straat weerhou word. Boeke is net goed genoeg om inflasionêr aangeprys en “bekroon” te word weens hul heilsame sosiopolitieke en veral sosiogeniërende invloed, nie om geléés te word nie.

Met die uitsondering van dele van die twintigste, was letterkunde deur die eeue nog altyd aan die kant van beskawing, verfyndheid, goeie taalgebruik en styl. Sowel Naspers as die ANC wil nie hê dat Afrikaners weer met hierdie soort verfynde, stylvolle Afrikaans moet identifiseer nie. Slegs as ons vloekend platvloers en polities korrek is, is ons aanvaarbaar. Die kultuur en taalgebruik van die Kaapse Vlakte is die nuwe ideaal wat die verengelste heersersklas van Suid-Afrika aan die Afrikaner voorhou. Reeds beskou die onderwysdepartement Kanna hy kô hystoe deur Adam Small as die enigste drama wat daar in Afrikaans geskryf is, in die nastrewenswaardige Engfrikaans.

Behoort ons nie almal saam in opstand teen die omringende barbarisme te kom nie?


Afrikaans: die grondslag vir ‘n nuwe politiek

danr2deur Dan Roodt

[followbutton username=’danroodt’ count=’true’ lang=’en’ theme=’light’]

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

Vandag beantwoord die redakteur van Rapport, Waldimar Pelser, my vorige artikel in Rapport en hier op praag met ‘n pleidooi dat ons mekaar minder moet etiketteer en meer moet debatteer:

Om iemand “regs” of “links” te noem is nie die einde van die gesprek nie, maar eerder die begin. In “Suid-Afrikaans” gestel: Ons kan nie meer daarmee wegkom om mekaar wit of bruin of swart of regs te noem asof dit die gestoei oor idees onnodig maak wat ons kort om koers te kry nie.

Jare gelede het ek reeds min of meer dieselfde standpunt gestel in my klein essay, Die nuwe ‘Regs’ wat destyds op LitNet gepubliseer is, maar wat ook in my boek Aweregs opgeneem is.

Soos ek in my stuk oor Frankryk aandui, gaan die Franse vandag nuwe verteenwoordigers in die Europese parlement verkies en vir die eerste keer sedert die tweede wêreldoorlog gaan ‘n sogenaamd regse, nasionalistiese of behoudende party die meeste stemme in ‘n Franse verkiesing trek, naamlik iewers tussen 24 en 30 persent. Weliswaar geen meerderheid nie, maar nogtans ‘n merkwaardige vertoning deur Madame Marine Le Pen se Front National. Reeds word daar gesê dat dit Frankryk se “beeld in die wêreld skade gaan doen”.

Frankryk is ‘n lid van die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies, asook, tesame met Duitsland, die belangrikste land in Wes-Europa en in die Europese Unie. Frans is, naas Engels, Russies, Spaans en enkele ander, een van die belangrikste wêreldtale wat deur honderde miljoene mense as eerste of tweede taal gepraat word. Daarom is die intellektuele en politieke verskuiwing in Frankryk geen geringe verwikkeling nie.

Waldimar Pelser meen dat ons “idees… kort om koers te kry”. Dis presies wat ons by praag nog die afgelope vyftien jaar of meer sê. Suid-Afrika het in 1994 holderstebolder die Amerikaanse “smeltkroesmodel” van die sestiger- en sewentigjare, tesame met regstellende aksie en swart bemagtiging oorgeneem. In die VSA staan swart bemagtiging as “minority procurement” bekend, dus kan elkeen van hierdie beleide na die VSA teruggevoer word. Maar eintlik het die Sweede Gunnar Myrdal reeds in die veertigerjare hierdie stel polities korrekte idees aan die Amerikaners voorgestel in sy beroemde boek, An American Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy. Dus is dit nie van oorsprong Amerikaans nie, maar Sweeds!

Wat weer tot die volgende vraag lei: Hoe kan ‘n land soos Swede met sy hoofsaaklik homogene, blanke bevolking van taamlik snobistiese en hovaardige mense wat op al die ander Skandinawiese lande neersien, voorskrifte aan heterogene maatskappye soos dié van die VSA en Suid-Afrika maak? Wat verstaan Swede van Suid-Afrika? So te sê niks.

Alle Afrikaners, regs, links, liberaal, nasionalisties, wat ook al, behoort saam met Waldimar Pelser te erken dat ons en die land vandag nuwe idees nodig het. Ons kan nie maar voortploeter op Swede en Amerika se mislukte opvattings van die middel- twintigste eeu nie.

Hierdie intellektuele krisis raak egter nie bloot die liberaliste of linkses wat hulle op die Angel-Saksiese of internasionale gemeenplase oor Suid-Afrika verlaat nie. Dit raak ook daardie oudmodiese Afrikaner-nasionaliste wat in ‘n heraangepaste afsonderlike ontwikkeling en selfbeskikking van volkere ‘n oplossing vir die probleme van Suid- en Suider-Afrika sien. Demografies, ekonomies en tegnologies het die hele streek intussen so verander dat dit haas nie meer moontlik is nie.

Nie dat ek opgehou het om ‘n voorstander van Afrikanerselfbeskikking te wees nie, maar ek dink ons moet aanvaar dat Afrikaners die gedagte telkens, soos ook tydens die afgelope verkiesing, by die stembus verwerp. ‘n Mens kan ‘n perd tot by die water bring, maar jy kan hom nie maak drink nie.

Wat staan ons dus te doen onder die huidige omstandighede? In die afwesigheid van enige steun onder Afrikaners of die hoofstroommedia vir Afrikanerpolitiek, is dit soos om voor ‘n trein te gaan staan. Sodra daar koppe getel word, gaan ons telkens net verloor.

Daarom meen ek dat ons by praag oorspronklik die korrekte idee gehad het, naamlik om ‘n nuwe politiek rondom die Afrikaanse taal te bou. En voordat u nou sê dat taal ‘n bysaak in Suid-Afrika is, laat my verder verduidelik hoe dit behoort te werk.

Tans is daar feitlik geen verweer teen rasstellende aksie en rassevoorkeure wat in wetgewing en selfs in die grondwet vervat is nie. Hier en daar maak Afriforum hofsake daarteen, maar dit gaan telkens om ‘n enkele individu soos Renate Barnard van die polisie en doen nie veel om die beginsel van rassevoorkeure by aanstellings aan te tas nie.

Terwyl dit toelaatbaar is vir swart politici en swartes om hul politiek op ras te grond – dis nog ‘n invloed van die VSA en die Angel-Saksiese lande – grens dit vir blankes aan heiligskennis om dieselfde te doen. Dus gaan dit moeilik wees om teen rasstellende aksie die blanke bevolking op grond van ‘n soort “wit nasionalisme” te probeer mobiliseer.

Indien Afrikaners egter op hul taal, Afrikaans, begin aandring, sal die groot maatskappye, die howe, die skole en universiteite, selfs die staat self, genoodsaak wees om weer van ons mense te begin aanstel. Dit sal die effek van rasstellende aksie begin teëwerk. Binne die “Suid-Afrikaanse” stelsel, sal daar dus ‘n “Afrikaanse” stelsel begin ontwikkel waar Afrikaners deur ander Afrikaners (of in die Wes-Kaap, deur bruinmense) bedien word en waardeur die amptelike en openbare status van Afrikaans weer herstel sal word.

Hierdie strategie sal egter net slaag as daar, tesame met die aandrang op Afrikaans te alle tye, insgelyks ‘n inwaartse nasionalistiese beweging onder Afrikaners plaasvind. Immers word daar tussen interne (kulturele) en eksterne (staatkundige) selfbeskikking onderskei. Net so bestaan daar ‘n inwaartse nasionalisme onder jou eie mense en ‘n uitwaartse rebellie of opstand om jou teen ander groepe of volkere te laat geld. Tans is die inwaartse nasionalisme en herwaardering vir mekaar waarskynlik belangriker as die uitwaartse opstand.

Leon Lemmer skryf vandag baie insiggewend oor die Baske, wat soortgelyk aan Afrikaners, deur getalryker – sy dit dan Europese – volkere in die vorm van die Spanjaarde en die Franse oorheers word. Omdat hy die groot Franse skrywer Victor Hugo oor die Baskiese taal aanhaal, het ek na die oorspronklike teks gaan soek en haal dit graag hier volledig aan, tesame met ‘n Afrikaanse vertaling:

J’ajoute qu’ici un lien secret et profond et que rien n’a pu rompre unit, même en dépit des Pyrénées, ces frontières naturelles, tous les membres de la mystérieuse famille basque. Le vieux mot Navarre n’est pas un mot. On naît basque, on parle basque, on vit basque et l’on meurt basque. La langue basque est une patrie, j’ai presque dit une religion. Dites un mot basque à un montagnard dans la montagne; avant ce mot, vous étiez à peine un homme pour lui; ce mot prononcé, vous voilà son frère. La langue espagnole est ici une étrangère comme la langue française.

[Ek voeg hier by dat ‘n geheime en diepgaande band die geheimsinnige Baskiese familie verenig wat niks kon breek nie, in weerwil van die Pireneë-gebergte, dié natuurlike grens. Die ou woord “Navarre” (die voorheen outonome gebied) beskryf dit nie. ‘n Mens word Baskies gebore, jy praat Baskies, jy leef Baskies en jy sterf Baskies. Die Baskiese taal is ‘n vaderland, amper ‘n godsdiens. Praat ‘n woord Baskies met ‘n bergbewoner in die berg; voor daardie woord was u skaars ‘n mens vir hom; as dié woord gespreek is, siedaar u en hy is broers. Die Spaanse taal is hier uitheems net soos die Franse taal. – my vertaling.]

Dit lyk asof die tweede deel van Leon Lemmer se aanhaling oor die Baske, nie van Victor Hugo is nie, maar van die skrywer Mark Kurlansky in die boek The Basque History of the World:

“It was written over and over in the records of those who observed the Basques that they spoke a strange language that kept them apart from others. But it is also what kept them together as a people, uniting them to withstand Europe’s great invasions.”

In die vroeë dae van praag, onthou ek ook dat ek iewers ‘n paar sinne uit ‘n kortverhaal van Hennie Aucamp aangehaal het (“Die uitsettingsbevel” in Enkelvlug), wat baie dieselfde begrip as Victor Hugo oordra:

“Vir ander mag ‘n nuwe vaderland ‘n moontlikheid wees, maar nie vir my nie. My bestaan, my identiteit, my kern, my alles lê opgesluit in Afrikaans. ‘n Bestaan in ‘n ander taal sal vir my tweedehands wees…

“En verder: Suid-Afrika is nie vir my in die eerste plek sy berge en vlaktes nie. My wesenlike vaderland, as ek Camus mag aanhaal, is my taal. Ek bestaan net in die taal; net vir die taal…”

Dit sou ‘n fout wees om bogaande aanhalings bloot as sentimentalistiese oproepe tot taalnasionalisme te interpreteer. Wat is ‘n “bestaan in Afrikaans” anders as ‘n lewe in ‘n eie land en ‘n eie kultuur? Terwyl jy deur ander regeer en selfs oorheers word, is dit tog moontlik om onder mekaar met ons eie lewens aan te gaan, asof daardie blote politieke feit nie van allesoorwegende belang is nie.

Een van die grootste foute wat die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty gemaak het – vanuit hul revolusionêre en vernietigende oogpunt – is om Afrikaans as amptelike taal ná 1994 te behou. Die amptelike status van Afrikaans, indien dit afgedwing sou word, sou die assimilasie van Afrikaners feitlik onmoontlik maak en ons “verenig en apart van die ander” hou soos wat Mark Kurlansky hier bo aangaande die Baske beskryf.

Terwyl ander groepe in die land die wetgewende en uitvoerende gesag van die staat oorheers, is Afrikaners steeds oorverteenwoordig in die derde vertakking van regering: die regsprekende gesag. Toegegee, rasstellende aksie het reeds sy tol op die regbank geëis en daar bly baie min Afrikaanse regters oor, veral in Johannesburg waar die meeste sake aangehoor word.

Feit is egter dat daardie nie-Afrikaanse regters verplig is om die Romeins-Hollandse gemenereg toe te pas. Al die uitsprake wat sedert 1652 in ons land gelewer is, bly steeds geldig! Van die beroemdste uitsprake wat die beginsels van ons reg neergelê het, is boonop in Afrikaans gelewer.

Indien Afrikaanse regslui, asook litigante, sou begin om hofsake in Afrikaans te voer, sou die staat verplig wees om meer Afrikaanse regters aan te stel. Hoewel die staat dus die wetgewing na willekeur mag verander, kan ons in die howe die geleentheid kry om daardie wette na ons siening te laat interpreteer, binne ons eie regstradisie wat die staat genoodsaak is om te volg.

Ons kan selfs die groot maatskappye dwing om meer Afrikaners aan te stel en sodoende werk vir ons mense te skep. Hoe meer Afrikaners voltyds werk, hoe meer geld gaan ons hê om ‘n Afrikanerekonomie naas die Suid-Afrikaanse te ontwikkel. Die Jode, Grieke en ander in ons land doen dit reeds. Ook die Baske beskik oor ‘n uitgebreide koöperasie genaamd Mondragon wat vir ‘n 100 000 mense werk verskaf en een van die groot suksesverhale op die Spaanse grondgebied verteenwoordig.

Ek was nog altyd ‘n groot kritikus van die Grondwet, maar deesdae begin ek dink dat álles in die Grondwet nie net sleg is nie. Daar bestaan artikels in die Grondwet wat ons in ons guns kan laat afdwing – met of sonder die steun van die massa apatiese Afrikaners!

Ander groepe in die land is reeds besig om die Grondwet na hul sin te laat interpreteer: die voorstanders van huwelike tussen mense van dieselfde geslag of diegene wat téén die doodstraf gekant is, byvoorbeeld. Die meerderheid mense in ons land, blank en swart, hou nie van selfdegeslaghuwelike nie en is ten gunste van die doodstraf, maar hulle doen net nie die moeite om hof toe te gaan nie. Daarom is hulle aan die links-liberale aktiviste uitgelewer wat, soos in die VSA, sorg dat hulle uitsprake in hul guns verkry.

Elke uitspraak in die howe verteenwoordig insgelyks ‘n tweesnydende swaard: Dink maar aan mnr. Jaap Kelder van die Nasionale Belastingbetalersunie se beroemde geveg om die oorgangstadsraad van Kemptonpark te kry om die onwettige elektriese verbindings in Tembisa te beëindig en om sy kredietbehoor ook daar toe te pas. Uiteindelik het hy in die Appèlhof in Bloemfontein verloor omdat meesal Afrikaanse regters bevind het dat die stadsraad oor die “diskresie” beskik om te besluit of hulle kredietbeheer sal toepas, selfs nadat hulle amptelik ‘n besluit aangeneem het om dit wel te doen!

Mnr. Jaap Kelder moes in daardie geval die gelag betaal, maar dink net hoe daardie appèlsaak vorentoe deur ‘n Afrikanergemeenskap of -voorstad iewers aangehaal kan word wat dalk sou besluit om nie langer elektrisiteit aan die gewone stadsraad te betaal nie. Indien kredietbeheer deur ‘n munisipaliteit “diskresionêr” is, dan is munisipale wanbetaling mos nie so erg nie, is dit? En as die krediteur oor ‘n diskresie beskik, wat dan van die debiteur wat sy eie diskresie mag hê, om te besluit of hy wil betaal of nie?

Laat die skape by die stembus almal vir mev. Zille of Mmusi Maimane stem.

Afrikanerpolitiek sónder steun is die nuwe wagwoord. Om ‘n cliché te gebruik: Ons moet begin om “uit die kassie” – of aweregs, dis vir my ‘n beter woord – te dink. Kom ons stoei vir ons ‘n plek in die land oop waar ons uiteindelik daardie “Afrikaanse lewe” kan voer waarvan ons almal droom. En dit sluit nie geografiese enklawes, taaleilande, kantons, volkstate of wat ook al, uit nie.

Word deel van die avontuur en sluit aan by praag!