Kategorie: Leon Lemmer

Harry Booyens oor die AmaBhulu, die Afrikaners

Kort nadat David James Smith se boek, Young Mandela (2010), verskyn het, was dit vryelik in plaaslike boekwinkels beskikbaar. Opvallend was die gebrek aan resensies, terwyl ‘n oorvloed boekbesprekings gepubliseer word van werke waarin Nelson Mandela gunstig voorgestel word. Weens propaganda is die publiek gekondisioneer om belang te stel in Mandela as vredesikoon en versoener. Hulle hou van sy beeld as iemand wat nie ‘n vlieg skade sou aandoen nie. Die oorgrote meerderheid Suid-Afrikaners weet nie waarom Mandela tronkstraf uitgedien het nie. Smith se boek bevat daardie inligting, maar dit is nie in aanvraag nie. Die media-geskepte mite word verkies. “Oddly, no-one now seemed to remember why he had been jailed in the first place and the myth was invented that he had been jail for a quarter of a century for no good reason” (Booyens, bron hieronder, Kindle 16955). “In few areas of human endeavor is the selective blindness and deafness of Western media as vividly clear as in the matter of their treatment of Rolihlahla Mandela” (13659). Dit geld ook die plaaslike media in die nuwe Suid-Afrika. Spoedig was talle eksemplare van Young Mandela as uitgooiboeke teen afslagpryse in die boekwinkels beskikbaar.

Dan Roodt het Praag-lesers onlangs daaraan herinner dat daar geen belangstelling in die plaaslike boekhandel was om Jared Taylor se boek, White identity (2012), in voorraad te hê nie. Ilana Mercer se Into the cannibal’s pot (2011), wat groot aktualiteit vir Suid-Afrikaners het, het ek ook nog nooit in ons boekwinkels gesien nie. Ek het toevallig bewus van die bestaan van die boek op die Amazon-webwerf geword en dit bespreek (Praag 29.12.2013). Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) se AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon-Kindle $13.67) is ‘n jaar na publikasie in ‘n lesersreaksie op Praag onder my aandag gebring. Dít terwyl ek probeer om goed ingelig oor nuwe boeke te wees. Hierdie slapbandboek is nie by Kalahari, ‘n Naspers-onderneming, beskikbaar nie, maar wel by Loot teen R511. Naas Kindle is ander e-formate teen billike pryse beskikbaar. Op die Amazon-webwerf is daar ‘n hele aantal resensies.

White Identity Cover

Dit lyk asof doelbewus probeer word om nie-polities korrekte literatuur uit die openbare domein te weer. Egte Afrikaners sou veel slegter daaraan toe gewees het as elektroniese publikasie nie bestaan het nie. Praag is eintlik ons enigste betroubare inligtingsbron oor bv plaasmoorde.

Die historikus Hermann Giliomee se Die Afrikaners (2003 – daar is ‘n Kindle-weergawe), ook in Engels beskikbaar, word as die standaardwerk oor hierdie onderwerp beskou. Booyens se AmaBhulu, geskryf deur ‘n “defence and aerospace physicist”, behoort myns insiens as ‘n noodsaaklike aanvulling gelees te word. Dié boek is oor ‘n tydperk van sewe jare uitstekend nagevors en gedokumenteer. Vir ‘n opsomming van die inhoud kyk www.amabhulu.com. Dié samevatting gee ‘n aanduiding van die omvang van die werk, maar lees baie oninteressanter as die teks self. In hierdie rubriek is dit uiteraard onmoontlik om reg aan alle aspekte van hierdie omvattende boek te laat geskied.

AmaBhulu verwys na die “White Tribe of Africa”, spesifiek die Afrikaners. Dié woord kom voor in die ANC se MK-lied, wat deur bv Nelson Mandela (17097) en Jacob Zuma (19299) gesing is: “We are resolved to kill the amaBhulu” (13638) of: “‘We have pledged to kill the whites’ (bulala amaBhulu) [bulala = kill, 17097] … This position of the ANC was based exclusively on a racial prejudice that simply presumes that Africa belongs to the Ba’Ntu” (14148). Wanneer haatpraakklagtes teen anti-blanke liedere gelê word, bv Jacob Zuma se geliefkoosde strydlied, “Bring me my machine gun” (18920), is die verweer egter dat hulle “just rhetoric” en “cultural heritage” is (18237).

By “Afrikaners” sluit Booyens in die Britte, bv die setlaars van 1820 en later, en ander Europeërs wat hulle met die kultuur en lot van die Afrikaners vereenselwig het. “The Brits learn reality soon enough when they actually settle in Africa” (13902). Die newetitel van die boek verwys na Thomas Pringle, die Britse vlootbevelvoerder, se opmerking in 1797 toe hy die vrees uitgespreek het dat die Kaap die “Second America” in die oë van die Britte kon word (2154). Dit slaan ook op die feit dat Suid-Afrika in die 20ste eeu vir Afrika was wat Amerika vir die wêreld was (74, 15689). Albei was in hulle konteks leidende moondhede, maar albei het sedertdien baie van hulle glans verloor. Hierdie assosiatiewe verhouding is nie vergesog nie. Reeds in 1776 het Adam Smith geskryf:

“The discovery of America, and that of the passage to the East Indies by the Cape of Good Hope, are the two greatest and most important events recorded in the history of Mankind” (33).

Wat Booyens gedoen het, was om sy en sy vrou se familiegeskiedenisse oor twaalf voorgeslagte in Europa tot selfs voor 1652 na te spoor, asook in Amerika en selfs in die Ooste, en daarna aan die Kaap en in die res van Suid-Afrika. Hierdie inligting word interessant aangebied; op so ‘n wyse dat die leser besef hierdie mense het nie in die sepia-kleurige vae verlede van ou foto’s gelewe nie, maar dat hulle almal eens as lewende mense van vlees en bloed in die helder sonlig gewandel het. Baie van hulle is uitgemoor. Die boek word opgedra aan “those many thousands who gave their lives for the Dream of Western Civilization in Africa” (32). Hierdie genealogiese inligting verskaf ‘n persoonlike, menslike dimensie aan die teks. Die hoofklem val egter op die omstandighede waarin en die gebeure waartydens hulle gelewe het. Die teks is wesenlik ‘n “350-year journey through the history of South Africa” (77).

Suid-Afrikaanse geskiedenis word verstaanbaar gemaak met verwysing na wat in bv Europa gebeur het. Dikwels is die verwysings egter ook na Amerikaanse geskiedenis. Die outeur het hom ten doel gestel om die ooreenkomste tussen Suid-Afrika en Amerika, maar ook die belangrike verskille, onder die aandag van veral Amerikaanse lesers te bring. “I am simply dumbstruck by the ignorance of the ordinary American on almost all matters outside the United States” (15480). Van deurslaggewende belang is om dit by Amerikaners tuis te bring dat inheemse swartes in Suid-Afrika, anders as in Amerika, nooit deur die blankes verslaaf is nie. Die Xhosas het wél die Fingo’s verslaaf. “They were the only indigenous nation of South Africa ever to be enslaved, and they were enslaved by their fellow black men” (4769). Die Suid-Afrikaanse blankes hoef dus sekerlik nie in dieselfde mate as die wit Amerikaners skuldig te voel en te probeer vergoed nie. In albei lande was daar bevryde slawe wat self slawe besit het. Blanke slawerny in Noord-Afrika gedurende hierdie selfde tyd word ook gerieflikheidshalwe meesal verswyg. Lees bv Giles Milton se boek, White gold: the extraordinary story of Thomas Pellow and North Africa’s one million European slaves (2004).

‘n Ander belangrike verskil tussen Suid-Afrika en Amerika is dat swartes in Afrika Afrikane is, terwyl dié in Amerika nie werklik “African-Americans”, soos hulle genoem wil wees, is nie maar “black Americans” (4567, 15506). Die verskil tussen die twee het duidelik in Liberië geblyk toe daar van 1821 af tot 1980 min assosiasie tussen en wedersydse waardering van die inheemse swartes en die swart setlaars uit Amerika was (8487, 15402). As ‘n teenhanger vir “Black Americans” noem die outeur homself ‘n “White African” (15506). Hy vind dit egter nie altyd maklik om hom met Amerikaanse swartes te vereenselwig nie. Byvoorbeeld: “We find the degree of moaning and wailing and lamenting and crying and general effusion of emotion desperately uncomfortable” (15587).

“The historic parallels between the United States and South Africa are obvious: founding by the Dutch, a company government, invasion by the British, fights for independence from an imperial master, a frontier society from all over Europe and clashes with indigenous people. However, there is one area in which they differ deeply and profoundly, and that is the matter of the relation between races … Given the deep emotions surrounding the American Civil War [1861-1865], Americans wrongly apply their historical experience in the matter of slavery to South Africa. While the abolition of slavery was the justification the Union [die noordelike state, die oorwinnaars] gave for the war, the miserable lot of the American Black people for the following hundred years hardly seemed to lend credence to the argument … the position of these people would get progressively worse … In this civil war and its aftermath in the South, we may find much of what would eventually drive the policy of the United States towards South Africa in the 20th century. While the relationship between White and Black in the United States was that of master and slave, that in South Africa was one of competing civilizations and cultures” (9161).

Die kern van hierdie standpunt word later soos volg herhaal:

“The United States is struggling with a uniquely toxic mix of ignorance, racial prejudice, and guilt. It is quite obvious that the American concept of race is one based on a history of slavery and prejudice, while the South African one is based on fear of a competing civilization and culture and centuries of armed conflict” (15495).

Dat daar groot kulturele verskille tussen wittes en swartes is, kan sonder meer aanvaar word. Ek het egter my bedenkinge as Booyens, soos pas aangehaal, in hierdie konteks meer as een keer na “competing civilizations and cultures” verwys. In die Westerse sin moet beskawing liewer nie te berde gebring word nie. Vergelyk die moord op die non Mary Aidan in Duncan Village, Oos-Londen, in 1952. Drie eeue na die landing van Jan van Riebeeck aan die Kaap is daar by daardie geleentheid kannibalisme/mensvleesetery gepleeg (12657, 12685, 14990, 15344). Dink ook aan die latere halssnoermoorde: “‘Necklacing’ is the uniquely ANC-formulated method of hanging tires around a tied victim, dousing the person in gasoline, and setting it all alight. As the victim burns to death in indescribable agony, coated in melting flaming rubber, the participants dance and ululate” (15979).

Anders as die plaaslike swartes, karakteriseer Booyens die Amerikaanse swartes as mense “who know no other language than English, have only one wife [vergelyk Jacob Zuma], no tribe, no AbaKhwetha [inisiasie-rituele], no witchdoctors, no muti and are strongly Christian … It is also clear that they are proud to be Americans and do not see white Americans as an enemy to be driven from the continent of America” (15500). Die PAC se APLA se slagspreuk, “One settler, one bullet”, is by geleentheid soos volg verduidelik:

“Any white person in South Africa was regarded as a settler and if we came across any settler during our operation, they had to be killed or injured” (17159).

“Martin Luther King had elected to work up the fervor in the United States by trying to draw inappropriate parallels between South Africa’s race problems, which were based on huge cultural differences and demographic considerations, and those of the Civil Rights Movement in the United States [in die jare vyftig en sestig], which were based on a legacy of slavery and color prejudice” (13765). Richard Nixon (die Amerikaanse president, 1969-1974) het in 1980 tereg aan die Amerikaners gesê: “We are hardly free enough of sin to cast the first stone – or even the second” (14816, 15339). Nog ‘n verskil tussen Amerika en Suid-Afrika is dat die meeste van die swart tuislande in die vrugbare, waterryke oostelike helfte van Suid-Afrika was. “Nothing kept the amaXhosa inhabitants from turning this region [die Transkei en Ciskei] into heaven on Earth, except themselves” (15165). Daarteenoor behoort Booyens die feit te beklemtoon dat die Amerikaanse reservate vir die inheemse Indiane in onherbergsame gebiede geleë is (maar hy het eintlik met die Amerikaanse swartes te make).

Wat die Britte betref, maak Booyens die treiterende rol van die sendelinge van die London Missionary Society baie duidelik, bv hulle beïnvloeding van die Britse regering (plaaslik en in Londen) ten koste van die Afrikaners, “the [first] outer wall of Western Civilization” (3443). Dié muur het in 1990/1994 geval. Israel is die “second outer wall” wat weens die ruggraatloosheid van die Weste besig is om te verkrummel (19494). “The entire Western Civilization has lost its edge and is losing its place in the world” (19499). Die invloed van die genoemde Britse sendelinge was een van die oorsake van die Groot Trek. Die trekkerleier Piet Retief het dit soos volg gestel: “We complain of the unjustifiable odium which has been cast upon us by interested and dishonest persons, under the cloak of religion, whose testimony is believed in England to the exclusion of all evidence in our favour” (5673). Die sendelinge was aanhangers van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se leer van die edele barbaar. Hulle “elected to make the Cape their target for seeking their personal absolution from their nation’s sins in Africa [bv die slawehandel en slawerny] at any cost” (2789). “The true enemy of the white man in Africa was white men in Europe who lived in safety and comfort while they moralized about those of their fellow Western Christians desperately fighting for their own existence” (4918).

Booyens argumenteer selfs dat die Suid-Afrikaanse swartes “had no more in common with the black people of America than what the white people of South Africa had. In fact the whites of South Africa had more in common with Black Americans – both had slave ancestors” (11183). Daar word nie weggeskram van die geringe mate van nie-blanke bloed wat daar in Afrikaners, insluitende die outeur se voorgeslagte, is nie. Dít was eerder vanweë verhoudings met Oorsterse slawe as met die Khoi-San, omdat die kulturele gaping kleiner was. “It is a stark irony that it is the white population of South Africa that has ancestors that were slaves of the Dutch, and not the country’s black population” (852).

Die outeur se eggenote se nooiensvan is Basson. Heelwat genealogiese inligting oor die Bassons word verskaf. Ek wonder of Adriaan Basson hierdie boek sal lees. Reeds as student was hy ten gunste van die afskaling van Afrikaans as onderrigmedium aan die Universiteit Stellenbosch (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 226). Hy toon ook geen groot voorliefde vir (tradisionele) Afrikaners nie. As Basson Booyens se werk lees, kan dit hom dalk tot beter insigte bring. Hy kan dan selfs die boek hartlik by Beeld-lesers aanbeveel pleks van dit dood te swyg.

Die voetnote en bibliografie toon dat ons hier met ‘n uitmuntende wetenskaplike werk te make het. Die outeur het baie van die betrokke plekke in Europa en Suid-Afrika besoek, foto’s geneem en hulle as illustrasies gepubliseer, asook bv landkaarte. Die outeur noem homself “a bit of an artist” wat kan teken en skilder (13923). In die Kindle-weergawe kan al hierdie illustrasies skermgrootte gemaak word deur daarop te klik. Die inligting word uit die oogpunt van Afrikaners aangebied en soms met begrypbare emosie. Byvoorbeeld, oor die dood van sy Oupa Kotie Myburgh in 1969 skryf Booyens: “Forty years later I shall thank God that he did not live to see the future of his country and people” (13973). Sy benadering tas egter nie die akademies-wetenskaplike integriteit van die boek aan nie. Die outeur het bv by voorkeur bronne gebruik wat nie Afrikaner-partydig is nie. Dit is so ‘n uitsonderlik verdienstelike werk dat historiese en genealogiese verenigings verplig behoort te voel om die boek te bekroon en die outeur met toekennings te vereer.

Van landkaarte gepraat. Figuur 2-4 is ‘n belangrike landkaart (686). Dit toon dat die oostelike helfte van Suid-Afrika 350 millimeters en meer reën jaarliks ontvang en die westelike helfte minder. Swartes het hulle tradisioneel in die oostelike helfte gevestig, terwyl die Khoi-San – en van 1652 af die blankes – hulle aanvanklik in die droër westelike dele bevind het (figuur 2-5, 698; ook figuur 2-7, 741). Dieselfde feite word in talle bronne, bv met kaarte in Louis Changuion se Omstrede land (2011), gevind. Dit verhoed die ANC egter nie om telkens die leuen te verkondig dat Suid-Afrika aan die swartes behoort nie. Nelson Mandela het in 1964 aan die einde van die Rivonia-verhoor op sy kenmerkende arrogante manier gesê: “The people [swartes] would fight the white man and win back their country” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 433). Jacob Zuma het hierdie leuen onlangs doelbewus herhaal. Die DA-bewind in die Wes-Kaap word deur hom as nie-swart regering beskou: “Die mag kan nie bly in die hande van dié wat nie die regmatige erfgename is nie. Gee dit terug vir die regmatige eienaars” (Die Burger, 7 Januarie, p 2). Booyens: “The ANC most certainly did not present to white South Africans any way to view a future” (15348).

Figuur 16-9 is ‘n foto wat die groot getal dooie Britse soldate in ‘n loopgraaf na die Slag van Spioenkop toon (9988). In die teks word beskryf hoe die Boere hierdie groot oorwinning bewerkstellig het. Ek het dié foto ook al in ander bronne gesien en dáár word ook gemeld dat dit dooie Britte en nie Boere nie is. In Rebecca West se boek, 1900 (London: Weidenfeld & Nicolson, 1996, p 10) is daar dieselfde foto, met as byskrif: “Boer dead after the fierce and confused fighting at Spion Kop, Natal, 24-5 January 1900” (p 11). Ook hier kan sommige Britte nie vertrou word nie.

British_casualties,_Spionkop,_1900
Dooie ‘Boere’ by Spioenkop. Foto: Wikipedia

Ek was altyd ‘n aktiewe leser wat elke jaar baie boeke lees. Booyens se boek is van die beste wat ek ooit gelees het. “Beste” in die sin dat dit deeglik nagevors en maklik leesbaar en interessant geskryf is; dit oor ‘n onderwerp handel waarin ek belangstel; dit my kennis en insig baie verruim het oor ‘n onderwerp waarvan ek gedink het dat ek heelwat weet, ens. Ek het bv sewe jaar lank aan die Tjoemie-rivier, ‘n tak van die Keiskamma, wat in die 19de eeu die Kaapse oosgrens was, gewoon en die geskiedenis van daardie gebied redelik goed leer ken. Maar nêrens is daardie streek se historiese omstandighede so helder onder my aandag gebring soos in Booyens se boek nie. Dieselfde geld die Groot Trek, die veldslae wat daaruit gevolg het en die twee Vryheidsoorloë wat Afrikaners teen die Britte geveg het. Veral tydens die guerrillastryd in die tweede deel van die Anglo-Boere-oorlog het die Britte onvergeeflike misdade teen die Afrikaners gepleeg. Danksy Booyens se teks is dit die eerste keer dat ek werklik verstaan waarom my ouma so sterk teen “die Engelse” gekant was.

Heelwat nuwe insigte is aan hierdie leser in die Angolese oorlog gee, danksy die outeur se grondige kennis van wapentuig en sy eerstehandse kennis van die terrein. Nêrens verdoesel hy die rol van nie-wittes nie, bv Bataljon 32 (kyk bv Piet Nortjé se uitstekende 2010-boek oor hierdie onderwerp, beskikbaar in bv ‘n Kindle-weergawe). Booyens se boek bevestig wat ek in breë trekke geweet het, vul dit aan en stel dinge in perspektief. Soms sou ek sake ietwat anders vertolk het, die klem anders geplaas het, maar dit doen nie afbreuk aan die integriteit van die skrywer en sy gesonde lojaliteit teenoor Afrikaners nie.

“Since 1814 the Afrikaner has had nowhere else to go. That was the date on which he ceased to be a ‘settler’ or a ‘colonist'” (3513). Ander bronne verskaf ‘n vroeër datum, selfs 1657 toe die eerste Vryburgers grond ontvang het. Later skryf Booyens: “There will never be a ship for us. There is no-one on Earth who will take us in. We have no friends. We are all alone. We have no other home” (14291). Vergelyk dit met bv die ANC, kommuniste en joernaliste se retoriek teen blankes of Afrikaners as kolonialiste, imperialiste, rassiste (14583) en fasciste (14762) of Nazi’s (17103).

Die Britse owerheid was geneig om partydig kant vir die nie-wittes teen die wittes te kies. Byvoorbeeld, in die 19de eeu het George Thomas Napier die Afrikaners beskou as “blood-soaked monsters who are hell bent on implementing slavery” (7693). Die outeur verwys dikwels na “a special British-designed hell” (8412; ook 10429, 10818, ens) wat vir Afrikaners geskep is. Oor die Anglo-Boere-oorlog word gesê: “While the British actively relied on the Christian decency and humane brotherliness of the Afrikaner, the Afrikaner would not be accorded the same consideration in British hands” (10298). Dink bv aan die beleid van verskroeide aarde en die konsentrasiekampe. Timothy Healy het geskryf: “I think these men seem to consider that it is better to be a Boer corpse than a British subject” (10403). “To the Afrikaner, Britain was like a disease that followed them wherever they went; the political equivalent of the Black Death with artillery and a navy” (8563).

Daarteenoor het Arthur Conan Doyle (1859-1930) van die Boere gesê: “Men whom we respected even when we fought with them” (11076). Theodore Roosevelt (die Amerikaanse president, 1901-1909) het in 1910 met verwysing na Kenia geskryf: “There could be no better pioneer settlers than Boers” (11292).

Op 2 Februarie 1990 het FW de Klerk die ontbanning van die ANC, die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, ens, asook ander maatreëls, aangekondig. “They heralded the first permanent subjugation of a non-colonial Western nation to a non-Western one since the Turks were stopped at the gates of Vienna in 1688. To this moment can be traced the helpless condition of white people in South Africa in the 21st century” (16928). De Klerk het sy 1990-ommekeer ‘n “spiritual leap” (16944), pleks van ‘n dwase sprong die afgrond in, genoem. Vir sy onderhandelings met die ANC het De Klerk se keuse op die “lightweight” Roelf Meyer geval, ‘n outjie wat in die Lugmag se koor gesing en as “The Canary” bekend gestaan het (17227).

Booyens en sy gesin het in 2000 na Kanada uitgewyk. In Vancouver verlang hy na wat was. Hy verwys bv na die “much sought after flavor to South African lamb” (8342) van die Karoo en na die vrugte van die Klein Karoo: “All fruit seems to be sweeter here” (8392). Hy verwys na biltong: “the distinctly South African air dried unsmoked beef jerky that Mark Twain [1835-1910] said he loved so much” (9585). Die blanke diaspora “realized the country they had loved and built was no more. In its place was something of great evil that stalked them in their nightmares” (19373). “The loss of their country has been an exceedingly painful experience for Afrikaners. This is certainly true for those remaining in what has become the hollowed-out rotting carcass of South Africa” (19378). Die outeur is die burger van ‘n nuwe land wat hy weer “Home” kan noem (19476). Maar die gemis en opoffering is groot. Nadat reën in Kanada geval het, is daar nie ‘n reënvoël soos in Suid-Afrika nie. “For me, the loerie will never sing again” (19481).

Weens bv die ruimtebeperking is dit ongelukkig nie moontlik om in hierdie rubriek ‘n samevatting te gee van hoedanig die nuwe Suid-Afrika is nie. Booyens doen dit uitstekend. Ek gaan ook nie die spesifieke omstandighede skets wat tot Booyens se emigrasie aanleiding gegee het nie. Soos in so baie ander gevalle het dit veral om veiligheid en werksekerheid gegaan. U moet liewer die boek self lees. In sy teks skets Booyens hoe die Britte die Afrikaners tot aan die Kaapse oosgrens en in Natal, die Vrystaat en Transvaal agtervolg en uiteindelik oorwin het. Ek vind dit ironies dat die Britte die outeur tot in Kanada agtervolg het, want toe hy daar burgerskap aanvaar het, was hy verplig om trou aan die Britse koningin te sweer (19456).

Heel aan die begin word Afrika beskryf as “the continent of The Strong Man, a continent where weakness, real or perceived, means death” (129). Dit is eintlik waartoe Westerse beskawing in Suid-Afrika (grootliks) gekom het: “the country is now lost to the West … Those who remain are being systematically subjugated by a culture with a belief system that is anathema to the basic tenets and interests of Western Civilization” (69). Suid-Afrika was “the Western ‘canary in the coal mine’. Failure to learn the correct lessons from this history will doom Western Man, because South Africa was to Africa what the United States has been to the world” (74).

Daar kan redes vir die misverstaan van die geskiedenis van die Afrikaner by bv buitelandse politici en joernaliste wees, hoewel dit nie sonder moedswilligheid gebeur nie. “It would seem that the Media deems murder and torture to be wrong, but somehow attempts to rationalize it when Afrikaners are the victims” (19247). Wat onverskoonbaar is, is dat ‘n klein groepie blanke Afrikaanssprekendes (ek sal hulle nie Afrikaners noem nie), wat hierdie geskiedenis ken, uiteindelik die ondergang van hierdie trotse nasie bewimpel het. Daar is met geweldenaars, soos Nelson Mandela, wat uiteraard geweld ken, onderhandel sonder dat vereis is dat hulle geweld afsweer. Vanselfsprekend kon die sterk Suid-Afrikaanse weermag ‘n troefkaart in die hande van die blankes gewees het. De Klerk se gedrag was hoogs irrasioneel: “Instead of using his highly successful and respected army as a negotiation strength, FW sought to minimize it” (17216). Die vraag wat hom voordoen, is in hoeverre sake deur indiwidue soos George Soros, of instansies soos die Amerikaanse Central Intelligence Agency (CIA), beïnvloed is (Praag 27.10.2013). Vorentoe sal die waarheid weldra geopenbaar word. Ek bly dankbaar dat ek nie die verloëning van my mense op my gewete het nie.

Potchefstroom: Die ondergang van die laaste Afrikaanse universiteitskampus

Van die ergste dwaasheid oor Afrikaans kom soms van Afrikaans-professore. Jakes Gerwel (1946-2012) is ‘n klassieke geval. Hy het die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n eentalige Engelse inrigting getransformeer.

Minder bekend is die Afrikaans-verraad deur die skrywer Ronnie Belcher (1933-2006), eens ‘n hoogleraar in Afrikaans aan die UWK in Bellville en later aan die Universiteit van Bophuthatswana (Unibo) in Mafikeng. Sy argumente is eintlik ‘n samevatting van die drogredenasies wat steeds ten koste van Afrikaans as tersiêre onderrigtaal geuiter word. Hy het dit teen die Universiteit Stellenbosch (US) as Afrikaanse inrigting gehad (Die Burger, 26.02.2002, p 7).

'n Betoging oor taal op die Potchefstroomse kampus
‘n Betoging oor taal op die Potchefstroomse kampus

Pieter Kapp (Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 81-82) verskaf die volgende opsomming.

“Belcher [het] die reg van Stellenbosch om Afrikaans te mag wees, ontken. Hy het geargumenteer dat die taaldebat aan die US uit pas met die tyd is en vasgekoppel is aan ‘n wit strewe van die verlede om Afrikaans uit te bou. Afrikaans het vandag ‘n baie groter verskeidenheid as vroeër en daarom kan die wit Afrikaanssprekende nie aanspraak maak op die tradisie van Afrikaans en Stellenbosch nie. Afskaling van Afrikaans is die gevolg van nuwe insigte in ‘n universiteit se aard en wese. In beginsel kan ‘n universiteit nie tot een taal beperk word nie. ‘n Universiteit is nie vir [‘n] spesifieke bevolking of taal nie, dit is vir die universitas. ‘n Universiteit dien nie net die gemeenskap waarin hy geleë is nie. Universiteite is deel van ‘n wêreldorde. Moedertaalonderrig geld nie vir universiteite nie. Akademiese voortreflikheid kan hoofsaaklik net deur Engels bereik word. Taal is ‘n saak van aanvraag en voorsiening. Markkragte is ‘n belangriker faktor as taalregte. Afrikaanse vaktaal is nie mededingend genoeg om internasionaal te wees nie. Die grootskaalse afskaling van Afrikaans aan die US sal nie [‘n] verskil maak aan die Afrikaansheid van Stellenbosch nie [!]. Topprestasie is al wat tel en Afrikaans kan net baat by Afrikaanssprekendes wat internasionaal presteer. Daar is baie dinge belangriker vir die behoud van Afrikaans as Afrikaansheid.”

Kapp skryf verder:

“Belcher het drie elemente in die openbare debat gebring wat tot ernstige verdraaiing van die debat sou lei. Hy het die taalstrewe aan ras gekoppel; hy het naïewelik vergeet dat Engelstalige universiteite geensins voldoen aan sy vereiste dat ‘n universiteit nie tot een taal beperk behoort te wees nie; en dat markkragte bepaal dat Stellenbosch Engels moet word omdat Engelse studente in groter getalle na Stellenbosch kom, terwyl hulle dié universiteit gekies het wetende dat hy Afrikaans is en moontlik ook omdat hy Afrikaans is, want daar word hulle werklik tweetalig” (p 82).

Ek het voorheen dikwels oor Afrikaans en ander US-sake geskryf en gaan die besonderhede nie hier herhaal nie. Die feit is dat die US tydens die rektorskap van Chris Brink en veral Russel Botman sterk verengels het. Dat dit strydig is met die stigtingsvoorwaarde van die stigtingsdonateur, Jannie Marais, skeel hierdie ANC-meelopers glad nie. Die US het dermate verengels dat daar die afgelope dekade al hoe meer die neiging was om Potchefstroom as die enigste oorblywende Afrikaanse kampus te beskou. Let wel, kampus; nie ‘n enkele Afrikaanse universiteit het oorleef nie. Ek weet van talle studente uit die Wes-Kaap wat vanweë die begeerte van onderrig in Afrikaans eerder op Potchefstroom as Stellenbosch studeer het.

Wannie Carstens is ‘n Afrikaans-dosent op Potchefstroom. Soos ek by vorige geleenthede aangetoon het, noop sy Damaskus-korset hom om Afrikaansvariasies te oorbeklemtoon, nie-Standaardafrikaans te verafgod en die ontstaan en eienaarskap van Afrikaans by voorkeur aan die Khoi-San en slawe en hulle nasate toe te skryf. Sy standpunt is eerder polities as histories-taalkundig korrek.

Maar ek wil hierdie keer die aandag op sy kollega, Hans du Plessis (van Griekwa-psalms-faam), vestig, wat onlangs oor “Afrikaans en rassisme” geskryf het (Maroela Media 4 Desember). Du Plessis wek die indruk dat hy polities meer redbaar as Carstens is. Tog is daar by Du Plessis dieselfde oorbewustheid van nie-wit Afrikaanssprekendes; dieselfde ongesonde neiging tot oorvergoeding van nie-wittes vir vermeende benadeling, gerugsteun deur grootliks onnodige skuldgevoelens. Die gevolg is dat die blankes se Afrikaans, Standaardafrikaans, die lydende party word, soos in 2014 bedroewend geïllustreer deur die dramatiese agteruitgang van die vooruitsigte van Afrikaans as onderrigtaal op die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-universiteit (NWU).

Du Plessis noem tereg dat diegene wat vir die behoud van Afrikaans veg maklik van rassisme beskuldig word. “Gerugte van ons rassisme het egter een van die gedugste vyande van Afrikaans geword … wat is ‘n sagter teiken as die hart van ‘n identiteit, veral as die hart ‘n taal is.” Afrikaans is myns insiens inderdaad die kern van Afrikaner-identiteit, maar dan voeg Du Plessis onnodiglik en polities korrek by: “veral as die hart ‘n taal is wat nog swaar dra aan ‘n verlede van uitsluiting.” Dieselfde morele verootmoediging ondergrawe sy betoog as hy elke keer wanneer hy die sotlike beleid van elf amptelike tale ter sprake bring, dit nodig vind om ‘n lansie vir die “Khoi- en San-tale” te breek.

Dit herinner aan Leon Wessels wat hoogs in sy noppies was dat sy vriend Cyril Ramaphosa se Venda as ‘n amptelike taal erkenning geniet. Die erkenning van elf amptelike tale was vir Wessels een van sy “lekkerkry-oomblikke” (Vereeniging, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 329). Terselfdertyd het die armsalige Wessels die hoofresultaat van die huidige taalbedeling misgekyk: dat tien tale, veral Engels, aan status gewen en net Afrikaans op groot skaal aan status verloor het.

Destyds is al die grondwetlike onderhandelings gevoer toe die blankes, by uitstek Afrikaanssprekendes, op die agtervoet was weens die verradelike situasie (kyk hieronder) waarin hulle hulle bevind het. Wessels skryf: “Die ‘wit saak’ was verlore lank voordat die onderhandelings begin het” (p 59). Dit verklaar waarom iemand soos Karel Prinsloo, toe die hoof van die RGN (Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing) se sentrum vir Afrikaans, destyds sy entoesiastiese dankbaarheid uitgespreek het dat Afrikaans darem as een van die elf amptelike tale erken word.

Du Plessis verwys na “die idealistiese elftaaldroom.” Op die Potchefstroom-kampus het Afrikaans volgens hom die sondebok en slagoffer van bewerings van rassisme geword. “Hierdie feit het alles te make met die hegemonie [voorrang/oorheersing] van Engels in Suid-Afrika ná 1994. Daar is geen beter rede om Engels te verhef tot super amptelike taal nie as om te argumenteer dat Engels die enigste deurgang tot transformasie is. Asof al die nie-Afrikaanse kampusse in die land geen vorm van rassisme ken nie.” Du Plessis aanvaar “dat daar nie iets soos ‘n wit kampus in ‘n demokratiese Suid-Afrika mag bestaan nie, en op dieselfde grond, beslis ook nie ‘n swart of uitsluitlik Engelse kampus nie.”

In werklikheid is die tradisioneel swart universiteite egter steeds oorweldigend swart met uitsluitlik Engels as onderrigtaal. Ook die tradisioneel blanke Engelse universiteite is steeds eentalig Engels. Minister Blade Nzimande fokus nie hierop nie, maar op Afrikaans as onderrigtaal aan tradisioneel Afrikaanse universiteite, terwyl geeneen van hulle meer uitsluitlik Afrikaans is nie. In werklikheid het almal van hulle in groot mate verengels. Noudat die US gelyke status aan Afrikaans en Engels toegeken het, word een van die drie kampusse van die NWU, naamlik Potchefstroom, vir verguising geteiken en word druk vir verswarting en verengelsing uitgeoefen.

“Die gronddwaling lê vir my in die verabsolutering van die kollektiewe droom dat elke instelling in Suid-Afrika die nasionale demografie moet reflekteer. Die afdwing daarvan op alles en almal is niks anders as fundamentalisme nie. Dit is tog onprakties: ‘n kampus in Venda sal noodwendig ‘n oorwig Vendasprekers hê, soos wat ‘n universiteit in die hart van ‘n Sesotho-gemeenskap oorwegend Sesotho sal wees.”

Wat Du Plessis eintlik sê, is dat elke universiteit ‘n natuurlike publiek het wat hy bedien op grond van bv sy geografiese ligging en die moedertaal van die studente wat uit daardie omgewing kom. In ‘n Afrikaanse omgewing mag/moet die universiteit dan Afrikaans as onderrigtaal hê. Hy beskou die ANC se demografie-argument as fundamentalisties. Dit is ‘n eufemisme en moet eerder rassisme genoem word. Dit gaan vir die ANC-regering klaarblyklik om die bevoordeling van swartes en die benadeling van wittes, veral Afrikaanssprekendes en dus ook Afrikaans.

Du Plessis skram daarvan weg om aan die ANC die skuld vir hierdie wesenlike rassisme te gee. Hy soek die skuld by die elftalebeleid.

“Die kern van ons probleem … is myns insiens in wese geleë in ons erkenning van elf amptelike tale … die enigste praktiese uitkoms van ons elftaalbeleid is die vestiging van Engels as die enigste taal van transformasie. Eintlik is dit niks anders nie as ‘n dekmantel vir die verskansing van die hegemonie van Engels. Alles wat nie Engels is nie, is ‘n hindernis in die weg na transformasie.”

Hierdie argument is myns insiens nie suiwer nie. ‘n Elftalebeleid is inderdaad onprakties en lei noodwendig daartoe dat voorkeur aan minder tale (een of twee) gegee word. Die ANC het op ‘n enkele taal besluit om hom te distansieer van die tweetalebeleid van die ou Suid-Afrika; soos wat hy hom by voorkeur sover moontlik distansieer van alles wat aan die ou Suid-Afrika herinner. Die ANC het op Engels as voorkeurtaal besluit nie net omdat dit ‘n wêreldtaal is nie, maar ook omdat swartes (meesal) min moedertaaltrots het en veral omdat die ANC om die dood nie Afrikaans as ‘n effektiewe amptelike taal duld nie. Vergelyk Swapo se erkenning van Engels as die enigste amptelike taal van Namibië, al is daar baie meer Afrikaans- as Engelssprekende Namibiërs. My beswaar teen Du Plessis se stelling in die vorige paragraaf, dat Engels die enigste taal van transformasie is, is dat die ANC enigeen van die elf amptelike tale, selfs Afrikaans, sal misbruik om sy (rassistiese) oogmerke te bereik; al is dit waar dat hoofsaaklik Engels vir hierdie doel aangewend word. Terloops, die Wes-Kaap en Munisipaliteit Kaapstad se taalhiërargie was tydens ANC-bewind (en is tydens DA-bewind) Engels, Xhosa, Afrikaans, al word die meeste belasting van Afrikaanssprekendes gevorder.

“Van een ding is ek ten slotte oortuig: Afrikaans gaan selfs die nuwe aanslag oorleef. Dit is juis die geskiedenis wat my dit laat glo. Oor vier eeue het die taal die aanslae van Engels en Nederlands oorleef; dit is selfs gaandeweg besig om Afrikanernasionalisme te oorleef. My groot bekommernis lê egter daarin dat die hele herrie om Afrikaans en rassisme daartoe gaan lei dat Afrikaans en sy gebruikers in ‘n intellektuele tuisland ingedwing gaan word.”

Weereens oortuig Du Plessis se redenasie nie. Hoedanig gaan Afrikaans se oorlewing wees, bv op universiteitskampusse? Sy verwysing na “vier eeue” wek die indruk dat hy, soos sy kollega Wannie Carstens, die ontstaan van Afrikaans by die Khoi-San, selfs voor Jan van Riebeeck, en later by die slawe gaan soek; dus die polities korrekte mode-neiging om die rol van nie-wittes te beklemtoon en dié van wittes te onderbeklemtoon of selfs te ignoreer. Du Plessis se verwysing na Afrikanernasionalisme en ‘n intellektuele tuisland dui myns insiens op ongesonde oorverligtheid. Dit is juis by nasionalistiese nie-verloopte Afrikaners dat Afrikaanslojaliteit in sy behoudendste en suiwerste vorm aangetref word. ‘n Afrikanertuisland kan vorentoe die beste en selfs enigste reddingsgordel vir Afrikaans blyk te wees.

Francois Venter, voorheen die dekaan van die fakulteit regte op die Potchefstroom-kampus, het ‘n ope brief aan Dan Kgwadi, die rektor van die NWU, gepubliseer (Maroela Media, 12 deser). In sy skrywe gaan dit om veel meer as net die stand van Afrikaans. Venter skryf bv teen die agtergrond van die onbillike aanvalle op Potchefstroom in Beeld, waarvoor die redakteur, Adriaan Basson, verantwoordelikheid moet aanvaar. Daar is ook die verdoemende bevindings van ‘n ondersoekspan, waarvoor die voorsitter, Leon Wessels, verantwoordelikheid moet aanvaar. Dié verslag “is so profoundly flawed that [the NWU] Council had to prohibit its publication.” Dan is daar die aanstelling van Kgwadi as rektor, waarmee ‘n heeltemal vreemde kulturele element die hart van die Potchefstroom-kampus binnegedring het. Dit is soos die wolf in die bed van Rooikappie se ouma. Hierdie tragiese gebeure het by die vooroordeel en moedswilligheid van Basson begin, is aangedik deur Wessels as ANC-gedienstige en het as resultaat ‘n NWU-rektor wat kwalik hoog as akademikus aangeslaan kan word. Die hele toekoms van Potchefstroom as eerbare akademiese inrigting is in die gedrang. Venter suggereer tereg “that the process is being guided by external forces.” Dit kom neer op “giving the ANC the power to erode university autonomy in the name of ‘transformation’.”

Tot sy eer het Venter die moed van sy oortuiging om sake te probeer beredder terwyl talle van sy geesgenote en mede-akademici swyg. Dat alles nie wel op die kampus is nie, word bevestig deur die Hombré-voorval (NWU-webwerf 23 deser). Venter wys daarop dat Kgwadi nog nie daarin geslaag het om sy steun op Potchefstroom te vermeerder nie. Enersyds is dit omdat Kgwadi ontwykend, vaag, dubbelsinnig en selfs obskuur oor sy voornemens is, bv wat betref transformasie en die onderrigtaal. Andersyds kan daar vyandigheid by Kgwadi teenoor Potchefstroom as ‘n tradisioneel blanke en Afrikaanse kampus wees. Kgwadi was voorheen die rektor van die swart en Engelse Mafikeng-kampus.

Kgwadi beoog “deep transformation which will strengthen the university’s contribution to social cohesion and nation building”. Venter se kommentaar hierop is:

“Sosiale samehorigheid en nasiebou (wat dit ook al mag beteken) sal nie onder die dekmantel van die skepping van ‘n “baie meer geïntegreerde universiteit” bevorder word deur die eliminering of uitskakeling van goed-presterende bestuurders nie en deur hulle dan te vervang met ‘n gesentraliseerde en potensieel oorgrote institusionele bestuur wat (onmoontlik) getaak word om die belange van personeel wat oor 300 kilometer versprei is, te dien. Dit spreek vir sigself dat die personeel op die drie kampusse onvermydelik onder uiteenlopende omstandighede en omgewings werk. Dit is ook voor-die-hand-liggend dat geen mate van “sosiale integrasie” of aanpassing van akademiese en bestuurstrukture die verskillende omstandighede en omgewings wat op en om die drie kampusse bestaan, sal verwyder nie. Daar moet ook op gelet word dat dit universeel erken word dat ‘n universiteit nie primêr oor bestuur gaan nie, maar oor wetenskapsbeoefening.”

Dit lyk asof Kgwadi, soos die ANC en ander kommunistiese instansies, hou van die sentralisering van mag. Venter noem dit “blunt socialist-like centralisation.” Hy skryf voorts:

“Indien u demografiese transformasie vir die NWU as “nodig” beskou, kan ‘n mens maar net wonder wat u beskou as die vereistes vir “dieper transformasie” wat voldoende sal bydra tot “maatskaplike kohesie en nasiebou”. Dit is per slot van rekening onbetwisbaar dat ‘n voldoende hoeveelheid gekwalifiseerde personeel en studente wat vir normale toelating kwalifiseer nie gedurende u ampstermyn (en langer) gevind sal kan word om “demografiese transformasie”, ‘n ooglopende rasse-eufemisme, te bewerkstellig nie.”

“Wat taal betref wil dit voorkom of daar ‘n direkte skakel bestaan tussen die minister van hoër onderwys se ongrondwetlike idee dat geen ander taal nie as Engels die onderrigmedium aan alle universiteite moet wees, en u eie betreklik vae beklemtoning van “‘n geïntegreerde kultuur, sosiaal geïntegreerde kampusse en billike toewysing van hulpbronne” (soos gestel in u boodskap in Eish! van 7 Desember 2014). Die ongesproke logika onderliggend aan u stellings oor hierdie aangeleentheid skyn te wees dat die “probleem” van Afrikaans met die verloop van die tyd “opgelos” sal word deur die aantreklikheid vir Afrikaanssprekendes van die NWU as voorkeur leer- en werkomgewing te verminder deur ondersteuners van die huidige reëlings uit bestuursposisies te verwyder.”

Wat Kgwadi beoog, is “a much more integrated university with socially integrated campuses.”

Klaarblyklik gaan dit vir Kgwadi primêr om ‘n nie-akademiese pre-okkupasie, naamlik oordrewe gedwonge rasse-integrasie (“deep transformation”) waartydens Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal of selfs afgeskaf gaan word.

Venter stel dan hierdie belangrike feit:

“Objektief gesproke dui die statistiek en die realiteit duidelik daarop dat die Potchefstroomkampus veel minder die karakter van ‘n “historiese wit universiteit” (wat dit ook al mag beteken) dra as die “historiese swart” aard van die Mafikengkampus. Dit bring mee dat hernude pogings tot transformasie tot ‘n sosiaal-geïntegreerde kampus (wat dit ook al mag beteken) primêr in Mafikeng nodig is en nie op die sondebok van die paneelverslae, die Potchefstroomkampus, nie.”

Wat ons hier mee te make het, is die ANC-ingesteldheid waarvolgens daar vir wittes in die nuwe Suid-Afrika, pleks van die veel geprese vryheid, gedwonge integrasie is. Sodanige integrasie word nie afgedwing in bv swart woongebiede of op swart kampusse nie, maar wel in tradisioneel wit woonbuurte en op tradisioneel wit kampusse. Swartes is gevolglik vry om volgens eie voorkeur te kies tussen ‘n monokulturele swart omgewing of ‘n geïntegreerde multikulturele milieu. Wittes word nie daardie keuse/vryheid gegun nie. Verpligte integrasie in die vorm van verswelging deur swartes word aan wittes opgedring. In so ‘n geïntegreerde omgewing bepaal swartes wat mag wees, bv watter onderrigtaal gebruik word.

“Indien dit u strategie is om u doelwitte te bereik deur die marginalisering en uitwerk van die bestuur van die Potchefstroomkampus en deur die vervreemding van die akademiese en administratiewe personeel en studentegemeenskap op die kampus, doen ek aan die hand dat u die vernietigende uitwerking daarvan op die NWU as geheel, op die ekonomie en infrastruktuur van Potchefstroom en op die voortgesette ondersteuning van nasionale versoening onder die groot steungemeenskap en die alumni van die Universiteit sal hê, oorweeg. Die vervreemding van hierdie mense het die ware potensiaal om die NWU op die pad na selfvernietiging as ‘n instelling van uitnemendheid te plaas, soos dit in die verlede en tans nog waargeneem kan word by sommige ander onderwysinstellings wat onder dwang ooreenkomstig die NDR aan “transformasie” onderwerp word.”

Venter formuleer vyf moontlike standpunte van Kgwadi. Daarna kom hy elke keer met voorstelle oor hoe Kgwadi sy netelige situasie met ‘n akademies verantwoordelike stellinginname kan beredder. Maar hulle sal alleenlik werklikheid kan word as Kgwadi nie ‘n ideologiese pion van die ANC-regering, by name Blade Nzimane, is nie:

“…sou ek u graag wil aanmoedig om nie te probeer om u of enige ander ideologiese posisie op die NWU-gemeenskap af te dwing nie, maar om verdraagsaam te wees ten opsigte van sienings wat anders, of selfs opponerend tot u sienings is en om die behoud van die talente van personeel en die studentegemeenskap van die Potchefstroomkampus te verseker.”

Venter se slotvoorstel het betrekking op Afrikaans as onderrigtaal:

“…(V)erklaar dan asseblief onomwonde in die openbaar dat u Afrikaans as onderrig- en leertaal van die NWU sal beskerm en verdedig, want dit bly steeds ‘n sleutelelement van die vermoë van die kampus om tot die sukses van die NWU as geheel by te dra.”

Dit is te betwyfel of Venter ‘n (duidelike of bevredigende) antwoord sal ontvang. Hoewel Venter se ope brief op 12 deser gepubliseer is, lees Kgwadi se verklaring, gedateer 25 November, op die NWU-webwerf soos ‘n antwoord op die sake wat Venter aangeroer het. Naas die verdagmakery kan die lesers gerus voorts let op die klem wat op “funksionele meertaligheid” pleks van Afrikaans geplaas word en die mate waarin Afrikaans as onderrigtaal op Potchefstroom reeds deur Engels weggekalwe is. Deurdat die taalbeleid deur Kgwadi as dinamies en buigsaam gekarakteriseer word, kan sonder gevaar van dwaling voorspel word dat die Engelse aanbod al hoe groter en die Afrikaanse aanbod al hoe kleiner sal word, onder meer weens demografiese manipulasie, oftewel gedwonge rasse-integrasie in die vorm van verswelging deur swartes.

Kgwadi:

“In onlangse mediaberigte is die huidige voorstelle rakende die transformasietrajek en die voorstelle met betrekking tot die toekoms van die taalbeleid by die universiteit … verkeerd oorgedra en weergegee. Dit is onverantwoordelik aangesien die mediaberigte voortspruit uit vertroulike universiteitsdokumente waarvan die inhoud opsetlik wanvoorgestel word met die doel om verwarring en ontsteltenis te veroorsaak … die huidige bestuur van die universiteit het geen voorneme om die taalbeleid van funksionele meertaligheid te verander nie. Hoewel ons moet seker maak dat die beleid nie toegang bemoeilik vir mense wat nie vlot is in Afrikaans nie, is dit nie waar dat dit ons bedoeling is om die onderrigmedium na slegs Engels te verander nie.

“Daar bestaan ‘n algemene wanopvatting (by diegene wat wil hê dat ten minste één kampus in die land Afrikaans moet wees) dat Afrikaans die enigste onderrigmedium op die Potchefstroomkampus is. Dit is reeds vir ten minste ses jaar lank nie die geval nie. Afrikaans is die vernaamste onderrigmedium op voorgraadse vlak, en ‘n groot persentasie van die modules word gelyktydig in Engels in getolk. In sommige gevalle – vir grondige opvoedkundige redes – geskied onderrig in die finale jaar van die graadprogram in Engels.

“Parallelmedium-onderrig vind ook in Afrikaans en Engels plaas, somtyds op aandrang van professionele akkrediteringsliggame. In ‘n ander geval word ‘n graadprogram in Engels aangebied omdat daar baie min Afrikaanssprekende studente is wat ingeskryf is vir die betrokke program. In gevalle waar akademiese personeel nie vaardig is in Afrikaans nie, word lesings in Engels aangebied, met gelyktydige tolking in Afrikaans in. Dit sou ook uiters onverantwoordelik wees om studente van die geleentheid te ontneem om blootstelling te kry aan die idees van diverse vakkundiges ter wille van ‘n spesifieke ideologiese posisie. In sommige klasse maak Afrikaanssprekende studente nie gebruik van gelyktydige tolking in Afrikaans nie, want hulle is ten volle tweetalig in Afrikaans en Engels. Nagraadse onderrig geskied ook grotendeels in Engels, en dit is reeds vir ten minste 10 jaar lank die geval.

“Dit behoort duidelik te wees uit bogenoemde beskrywing van die taalbeleid dat dit buigsaam en funksioneel is en dinamies reageer op die taalbehoeftes van studente. Ek en die institusionele bestuur van die universiteit het al verskeie kere ons steun vir funksionele meertaligheid uitgespreek …

“In die hersieningsproses van die universiteit se visie, missie en waardes moet transformasie, integrasie en multikulturele diversiteit ook in ag geneem word. Om uitvoering hieraan te gee, het die institusionele bestuur besluit om die ampstermyne van vastetermynkontrakaanstellings van senior bestuurswerknemers tot drie jaar te beperk, waar die visekanselier [rektor/Kgwadi] die aanstellingsgesag is. Die insinuasie dat dit ‘n gevolg van transformasie (in die sin van indiensnemingsgelykheid) is, is moedswillig, indien nie kwaadwillig nie. Dit is bloot ‘n verantwoordelike benadering tot die proses van strategieontwikkeling wat tans aan die gang is.”

Wat het die (dreigende) ondergang van die laaste Afrikaanse universiteitskampus veroorsaak? Die onmiddellike aanleiding was die aanstelling van Kgwadi as rektor. Die weg hiertoe is geopen deur die voorafgaande stemming in die NWU-senaat. Hoewel die blankes daar in die meerderheid is, het sommige van die wit akademici besluit dat dit tyd vir ‘n swart rektor was, terwyl (feitlik) al die nie-wit senaatslede waarskynlik vir Kgwadi gestem het. Die punt is dat dit suiwer akademies gesproke nooit tyd vir ‘n rektor van ‘n bepaalde kleur is nie. ‘n Rektor behoort primêr na akademiese verdienste verkies te word. Daar is algemene eenstemmingheid dat Kgwadi akademies glad nie in dieselfde liga as die ander (wit) rektorskandidaat is nie, soos onder meer duidelik blyk as hulle publikasierekords vergelyk word. Al die pro-Kgwadi-akademici in die NWU-senaat moet medeverantwoordelikheid vir hierdie ramp aanvaar en veral dié op die Potchefstroom-kampus omdat hulle die toekoms van Afrikaans as onderrigmedium daar waarskynlik vir altyd beduiwel het.

Maar die onderliggende rede vir die onverkwiklike verswarting en gevolglike verengelsing van die Potchefstroom-kampus en die aaklige werklikheid van ‘n bemoeisieke, fanaties-kommunistiese minister van hoër onderwys moet teruggevoer word na die mandaatlose politieke magsoorgawe van FW de Klerk. Daar is by my geen twyfel nie dat “die geskiedenis”, oftewel toekomstige historici, geen (morele) regverdiging vir sy drievoudige verraad sal vind nie.

  • De Klerk het op 15 Augustus 1989 as staatspresident by PW Botha oorgeneem. Op 20 September 1989 was daar ‘n algemene verkiesing. In die aanloop tot hierdie verkiesing het De Klerk en die ander Nasionale Party-kandidate geen woord gerep van planne om bv die ANC te ontban en met kommuniste en geweldenaars (wat weier om geweld af te sweer) te onderhandel oor politieke magsdeling nie. De Klerk het klaarblyklik nie vertroue in die mening van die meerderheid blanke kiesers gehad nie. Die noodlottige stappe wat hy op 2 Februarie 1990 aangekondig het, bv die ontbanning van die ANC en die plaaslike Kommunistiese Party, was (heeltemal) mandaatloos.
  • Nadat allerhande mooi broodjies gebak is, was daar op 17 Maart 1992 ‘n referendum waarin die meerderheid blanke kiesers ten gunste van politieke magsdeling gestem het. Dit was ‘n gulde geleentheid vir die kiesers om van hulle kant af geen vertroue in De Klerk te stel nie, maar die propaganda van die massamedia het ‘n oorweldigende en noodlottige impak gehad. De Klerk het voortgegaan deur mandaatloos magsdeling in algehele magsoorgawe te omskep. Om die blankes te sus het hy selfs beweer dat daar in die resultaat van sy onderhandelings moerse wigte en teenwigte ingebou is. Later het dit geblyk dat hierdie wigte en teenwigte (grootliks) fiktief is.
  • Een van die deurslaggewende redes waarom De Klerk in die 1992-referendum meerderheidsteun ten gunste van sy beoogde magsdeling ontvang het, is omdat hy belowe het dat die finale ooreenkoms na afloop van sy onderhandelings aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Mandaatloos het hy besluit om dit nie te doen nie en geredeneer dat sy algehele magsoorgawe eintlik maar dieselfde as sy beloofde magsdeling (bv eie woongebiede en skole vir blankes) is. Die eintlike rede waarom hy sy plegtige belofte verbreek het, is omdat hy geweet het dat daar geen moontlikheid was dat sy brousel deur die blanke kiesers aanvaar sou word nie. Die Nasionale Party het immers sedert 1990 minstens drie tussenverkiesings teen die Konserwatiewe Party verloor. De Klerk is heel moontlik ook deur die ANC met die hervatting van geweld afgedreig. Nelson Mandela het bv op sy kenmerkende arrogante manier verklaar dat hy die referendum vir slegs blanke kiesers in 1992 sou toelaat, met die implikasie dat dit die laaste keer sou wees dat net blankes stemreg het. Van die 1992-referendum tot die “eerste demokratiese verkiesing” op 27 April 1994 het die blanke kiesers net so min soos die swartes inspraak in hulle toekoms gehad. Hulle lot was in die hande van ANC-gedienstiges soos Roelf Meyer, Leon Wessels en natuurlik FW de Klerk.

Wat op die Potchefstroom-kampus en tewens aan al die tradisioneel Afrikaanse universiteite gebeur, vind aansluiting by wat in die res van die nuwe Suid-Afrika plaasvind. Dit alles is die uitkoms van De Klerk se drievoudige mandaatlose verraad. Wie kon voorspel dat ‘n Dopper die Dopperhemel sou vernietig?

Nostalgie as ‘n turksvy vir verloopte Afrikaners (en Jacob Zuma)

‘Elke keer as ek ‘n rubriek van Wilhelm Jordaan, ‘n oud-joernalis en sielkunde-dosent, sien, wonder ek: Waarom voltooi hy nie eerder sy doktorale proefskrif nie?’ – Leon Lemmer

In Hennie Aucamp (1934-2014) se boek, Kommerkrale (Kaapstad: Tafelberg, 1983), vertel hy van ‘n droom wat telkens by hom opkom. Hy is “oud en verlate” en kom op ‘n winternag by sy ouers se plaas in die Stormberg aan. “Van die opstal het net ‘n murasie oorgebly. Ook hier is geen skuiling nie. Maar wanneer ek om die hoek van die bouval stap, sien ek dat een vertrek bly staan het, en dat daar ‘n lig in die kamer brand. Ma sit en wag voor die swart stofie met sy krom pote. Die tafel staan gedek, en by my ou sitplek is daar ‘n netjiese stapeltjie pos met buitelandse seëls. Ek gaan sit by Ma en streel haar hande soos ek dit nooit gedoen het toe sy nog gelewe het nie” (Aangehaal deur Abraham H de Vries, “Die kwessie van Hennie se kierie,” Rapport, Weekliks, 28 Desember, p 11).

Dit is vir my van die treffendste prosa wat Aucamp geskryf het. Hy gee uitdrukking aan sy intense heimwee na sy jeug en sorgsame moeder. Dit is positiewe, eerbiedwaardige verlange. In die nuwe Suid-Afrika moet blankes en veral Afrikaners telkens aanhoor dat hulle nie na die verlede mag verlang nie, al is dit duidelik dat die ou Suid-Afrika in talle opsigte beter was as wat die nuwe Suid-Afrika is. Verskillende benaderings tot nostalgie is moontlik. Koos Kombuis, Julian Müller en Wilhelm Jordaan het onlangs hieroor geskryf.

In die nuwe Suid-Afrika word die indruk gewek dat die kombuis na die sitkamer gekom het. Dít is kenmerkend van ‘n omgedopte land waarin ‘n waardetransformasie plaasgevind het. Byvoorbeeld, mense wat nooit op hoërskool was nie, doen deesdae, asof dit so hoort, kantoorwerk by lessenaars. In tradisionele huishoudings in Europa word dit algemeen aanvaar dat (wit) bediendes hulle eie eetgerei het en nie saam met die huisgenote eet of in die sitkamer sit en gesels nie. In die nuwe Suid-Afrika word ons wysgemaak dat sodanige leefwyse nie die blote erkenning van ekonomiese, kulturele of standverskille nie maar die uitdrukking van naakte rassisme is. Dat soort soort soek en verkies, was eeue lank ‘n evangeliese waarheid, maar word deesdae heftig in progressiewe kringe ontken.

Koos Kombuis het ook in ons voorkamers beland. Ek skryf na aanleiding van twee van sy jongste artikels. Julian Müller gebruik Kombuis se eerste artikel, “Wanneer ‘n volk skeur” (Beeld, 3 Desember; “Die nuwe Groot Trek – ‘n Bybelse verwarring,” Netwerk24) as aanleiding vir sy artikel, “Verlede gevaarlik verbeel” (Netwerk24, 5 deser). Kombuis het ‘n deel van die Afrikaners soos volg beskryf: “Hulle verlang terug na die eenvoudige wit-en-swart waardes van die ou Suid-Afrika op dieselfde manier as wat ek as kleuter soms terugverlang het na die simplistiese boodskap van die Kinderbybel.” Wat ons myns insiens gerus as die waarheid kan aanvaar, is dat ons geneig is om dinge skoner of eenvoudiger te bedink as wat hulle in werklikheid was of is. Uit die verlede onthou ons net sekere dinge, bv gebeure wat ons as goed of sleg beskou, en ons vestig ons hoop selektief op sekere kenmerke in die toekoms.

Kombuis se verwysing na politiek en religie pas Müller, ‘n afgetrede teoloog van die Universiteit Pretoria. Hy erken dat ons “verlang na soveel kosbaarhede wat skynbaar onherroeplik verlore is”. Wat religie betref, kan ons nostalgies wees oor die tyd toe ons soos kinders kon glo en aanvaar het dat die Kerk die waarheid verkondig. Sy algemene karakterisering van nostalgie is: “Dreaming the past and telling a future.”

Volgens Müller is nostalgie egter “nie die vertelling van die verlede nie. Eerder ‘n obsessie met die verlede. ‘n Verheerliking van ‘n era wat in elk geval nooit presies so bestaan het soos in die drome wat gedroom word nie.” Dit word hierbo deur die Aucamp-droom onderskryf. “Die verbeeldingshuis waarna gehunker word, word uiters selektief saamgestel.” Müller onderskei tussen restourerende/herstellende en reflekterende/oordinkte nostalgie. “Die eerste behels daardie onrealistiese geloof dat die verlede soos dit in ons verbeelding bly voortleef, weer net so in al sy glorie herstel kan word. Daarteenoor behels reflekterende nostalgie ‘n omhelsing van, maar ook ‘n kritiese omgang met herinneringe van die verlede.”

Müller is besig om ‘n strooipop op te stel. Met daardie “verheerliking van ‘n era” het hy klaarblyklik die apartheidsera in gedagte: “Die verlede bevat … skandes en skaamte.” In werklikheid is daar min Afrikaners wat apartheid “in al sy glorie” wil herstel. By nie-verloopte Afrikaners is daar sekere kenmerke van die verlede wat hulle graag sou wou terugbring. Byvoorbeeld om geborge in jou vaderland te voel, erkenning te ervaar vir wat jou voorgeslagte vermag het, volwaardige landsburgers te wees, selfbeskikkend hede en toekoms te bepaal, ongehinderd in en deur Afrikaans te lewe, ens. Om die goeie in die verlede uit te soek, verg onderskeidingsvermoë, dus daardie “kritiese omgang met herinneringe van die verlede” wat Müller bepleit. Hy val dus eintlik uit die minibus met hierdie stelling: “Wat ons vandag aan baie fronte sien en ervaar, is gevaarlike en sieklike nostalgie.”

Müller se onderrok hang al hoe meer onder sy toga uit wanneer hy voorts beweer:

“Soos wat ons selektief is oor politiek en landsomstandighede wanneer ons rondom ons braaivleisvure vertel van die goeie dinge van die ou Suid-Afrika, so is ons ook selektief oor die kerk van vroeër … Die gevolg van sulke nostalgie is dat ons weerstand bied teen vernuwende idees en dat die kerk vasgevang word in ou strukture en formulerings van geloof. Nuwe belydenisse, soos Belhar, word verwerp.”

‘n Geweeklaag oor die spraakvryheid van Afrikaners tydens vleisbraaiery is gewoonlik die uiting van frustrasie by verloopte Afrikaners. Kombuis verwys ook na braaivleisvure maar erken darem: “Die Beloofde Land is deesdae nogal ‘n moeilike plek om in te woon.” Myns insiens is dit Afrikaners se goeie reg om oor “die goeie dinge van die ou Suid-Afrika” te praat en krities oor “vernuwende idees” soos politieke korrektheid en die Belhar-belydenis te wees.

Om Müller se uitlatings in perspektief te plaas, is dit nodig dat ons let op sy geskiedenis. Ek het dit (nog) nie die moeite werd geag om sy jongste boek, Geloof anderkant Sondag (2014), te lees nie. Ek bepaal my aandag dus by sy vorige boek, Om te mag twyfel: ‘n gelowige se reis (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 194p). Müller kom uit ‘n bloedsapfamilie, maar hy het tot in die Afrikaner Broederbond gevorder. Hy het christelike nasionalisme onderskryf, maar dink deesdae dat dit van hom ‘n rassis gemaak het (p 46). Polities het hy saam met die tyd beweeg en die nuwe Suid-Afrika verwelkom. Hy reken nou dat ons nie die verdedigende aksies van 1838 as Geloftedag moet vier nie (p 59). Met die Soweto-skoolopstand het hy deesdae groot simpatie (p 55-57) en hy opper geen beswaar daarteen dat hierdie destruktiewe gebeurtenis jaarliks herdenk word nie. Hy het die Waarheids- en Versoeningskommissie omarm (p 51) en onderskryf die Belhar-belydenis (p 63).

Müller is tans eerder ‘n nuwe Suid-Afrikaner as ‘n tradisionele of konserwatiewe Afrikaner. Hy formuleer sy verlooptheid soos volg: “Ek kon deur ‘n proses van losmaking gaan wat kerk en volk betref” (p 38). Dit is vir my altyd moeilik om te besluit in hoe ‘n mate so ‘n radikale frontverandering op oortuiging of opportunisme dui. Müller het eers kort voor sy aftrede as teologie-dosent openlik met sy skeptisisme oor die christelike religie vorendag gekom; dus toe dit nie meer sy salaris en pensioen nadelig kon beïnvloed nie. Om krities of skepties oor die verlede, hede en toekoms, of oor enige onderwerp, insluitende religie, te wees, is myns insiens nie verkeerd nie. Dit is ‘n beter opsie as fundamentalisme of dogmatisme. Maar ‘n mens moet nie dermate deur modestrome meegevoer word dat jy (net) die slegte in jou kultuurgenote (wittes, Afrikaners) raaksien maar by voorkeur (net) die goeie in die ander nie.

Soos by die bevrydingsteoloë noem Müller een van die moontlike karakteriserings van God “die Gemarginaliseerde”. Maar anders as wat sy onderskrywing van die Belhar-belydenis impliseer, skryf hy dat God nie vir sommige mense (bv die armes, verdruktes, benadeeldes) meer omgee as vir ander nie (p 162). Dalk het daar ‘n sprankie van die Afrikaner/Boer in Müller behoue gebly en kan hy simpatie vir die nuwe gemarginaliseerdes/benadeeldes, die blankes, opdiep, al is daar geen teken hiervan in sy artikel nie.

Koos Kombuis se ander skrywe, “Halwe waarhede van ‘n pampoenkenner” (Die Burger, 7 deser, p 13), is eintlik ‘n aanval op Steve Hofmeyr. In sy vorige artikel het Kombuis geskryf: “Dink hulle [Afrikaners] alles gaan regkom as hulle net op aandag staan, hul oë styf toeknyp en ‘Die Stem’ sing?” Kombuis wil hê dat ons die verlede presies soos hy moet onthou en die hede net soos hy moet sien. Hy wil dus ons nostalgie rig en daarmee saam ook ons siening van die hede en ons verwagtinge vir die toekoms. In hierdie konteks is selektiwiteit onvermydelik, maar daar sal verskille wees oor wat uitgekies word. Iemand soos Kombuis, wat nie ‘n Afrikaner wil wees nie en dink sy verhoogoptredes het gehelp om apartheid te vernietig, se aandag sal op ander dinge toegespits wees as dié wat vir nie-verloopte Afrikaners saak maak.

Kombuis begin met ‘n pleidooi vir gelykheid, dus die ontkenning van ‘n hiërargie by mense. Hy ontken “dat swart mense ‘n ‘agterstand’ het by wit mense.” In die koerant lui die onderskrif van Kombuis se artikel, dus die stelling wat Die Burger wil invryf, soos volg: “Die idee dat swart mense ‘n agterstand by wit mense het, is gevaarlik – nie omdat dit ‘n leuen is nie, maar omdat dit ‘n halwe waarheid is.”

Ons word vervolgens teruggeneem na die 17de eeu aan die Kaap, die tyd van Jan van Riebeeck. “Dis … moontlik dat die Khoi-San, toe hulle die eerste keer met die wit setlaars in aanraking gekom het, gewonder het hoekom laasgenoemde te dom was om ‘n pyl en boog te maak of spoor te sny. Dis moontlik dat hulle die wit mense om hierdie rede as agtergeblewenes gesien het. Want die wit mense het geen benul gehad van die dinge wat vir die Khoi-San van die allergrootste waarde was nie. Dis hoekom die stelling ‘swart mense het ‘n agterstand’ slegs ‘n halwe waarheid is.”

Wat Kombuis uitwys, is dat daar kulturele verskille tussen die Europeërs en die inheemses was. Dié twee groepe het in vermoëns verskil. Polities korrek wil hy hê dat die een groep nie hoër of beter as die ander groep geag word nie. Maar dit is tog sekerlik moontlik dat die kundigheid van die Europeërs belangriker vir landsontwikkeling was as die veeboervermoëns van die Khoi en die jagbedrewenheid van die San. In die kultuur (maniere van dink en doen) van die Khoi-San is daar (feitlik) niks wat daarop dui dat hulle Suid-Afrika kon ontwikkel tot die vooruitstrewendste land in Afrika nie. Ten minste in hierdie opsig was die Europeërs beter as die inheemses, maar oorverligtes beskou so ‘n stelling as heiligskennis. Weens die euwel van politieke korrektheid mag daar deesdae nie positiewe stellings oor wittes en negatiewe stellings oor nie-wittes gemaak word nie.

Die dwaasheid van Kombuis se ingesteldheid blyk uit die geskiedenis. Na ‘n besoek aan die Kaap in 1605 skryf John Davis:

“A goodly Countrey, inhabited by the most savage and beastly people as ever I thinke God Created” (Harry Booyens, AmaBhulu, Vancouver, Cliffwood Fogge, 2013; Amazon Kindle 463; AmaBhulu = the White Tribe of Africa = Afrikaners). “Historically, the Khoekhoe [Khoi] were viewed by the Europeans as the most outrageously primitive people on Earth and best not engaged unless really necessary. Their peculiar customs of removing one testicle from every male, covering themselves and their hair in reeking soot-saturated animal fat, eating raw animal intestines still bearing some contents, wearing dried intestines around their necks or legs as adornment and covering newborn babies in cow dung, as reported by Van Riebeeck, did not sit well at all with Dutch Calvinistic sensibilities. At least thirteen contemporary reports describe them enjoying their own body lice as a delicacy. These they extracted with much zeal from the untanned animal skins they wore. Visitors were also taken aback by the practice of the married Khoekhoe women of throwing their exceedingly pendulous breasts over their shoulders to thereby suckle the babies borne in animal skins on their backs. It is difficult to imagine a greater cultural separation than between the 17th century Khoekhoe and the Europeans of that century. In 1616 Edward Terry described the Khoekhoe as ‘beasts in the skins of men, rather than men in the skins of beasts.’ On 14 April 1653, one year and one week after the landing at the Cape, Van Riebeeck wrote the Lords XVII and pleaded for a transfer to India away from the ‘dull, stupid, lazy, stinking people'” (714).

In ‘n tydvak wat oorversadig met liberaal-humanistiese ideologie/propaganda is, sal seker beweer word dat hierdie waarnemings oordrewe en bevooroordeeld is. Maar wat kwalik ontken kan word, is dat daar in die 17de eeu werklik groot kulturele verskille tussen die Europeërs en die inheemse Khoi-San was. ‘n Mens moet darem uiters entoesiasties oor jou politieke korrektheid wees om soos Kombuis te beweer dat hier geen gronde vir hiërargie is nie; dat die een groep ingevolge (Europese) beskawing nie beter of hoër of meer ontwikkeld was en die ander groep ‘n agterstand gehad het nie. In sy deeglik nagevorste boek toon Booyens aan dat daar tydens die Groot Trek in die 19de eeu steeds ‘n groot kulturele gaping tussen die wittes en die swartes was. Die Trekkers het bv by talle geleenthede tekens van kannibalisme/mensetery waargeneem.

Kombuis erken ruiterlik dat alles nie wel in die nuwe Suid-Afrika is nie. Maar hy vind dit nodig om te bly hoop dat dit in die toekoms beter sal gaan. “Ek herinner myself gedurig daaraan … om telkens wanneer ek my aan Afro-pessimisme wil skuldig maak, te onthou dat ons Westerse beskawing (ja, die einste beskawing wat nou die ganse ekwilibrium van die natuur bedreig) eers die afgelope honderd jaar of meer sy grootste ontdekkings gemaak het.” Let op die skeefheid van sy siening. Die Westerse beskawing word van natuurbedreiging beskuldig, maar die uitroeiing van die plantegroei vir vuurmaakhout deur die Khoi en die uitdunning van wilde diere deur die San word nie genoem nie. Die prestasies van die Westerse beskawing (bv in vergelyking met Afrika suid van die Sahara) strek veel verder terug as “eers die afgelope honderd jaar of meer,” tot by die klassieke Grieke, eeue voor Christus.

Aan die einde van sy artikel bly Kombuis selektief hamer op wat hy as tekortkominge van blankes beskou terwyl positiewe aspekte verswyg word. “Onthou: Tot ‘n paar eeue gelede was daar nog heksejagte in Europa. Onthou: Ons het eers die afgelope tien jaar begin ontdek dat gays oukei is. Ons wit mense het werklik geen rede om te glo ons is generies soveel [!] beter as ander Suid-Afrikaners nie. Ons is almal net mense. En ons het mekaar nodig. Nou meer as ooit tevore.” Let op die invoeging van die woord “soveel”. Dalk toon die ontnugterings van die nuwe Suid-Afrika tog dat ‘n wit politieke bewind beter as een oorheers deur swartes is.

Al is etniese groepe geneties (feitlik) eenders, weerspieël daardie eendersheid glad nie die groot verskille in kultuur en ontwikkeling nie. Met “ons is almal net mense” probeer Kombuis daardie verskille ontken en verklaar hy almal wesenlik eenders of gelyk. Met “ons het mekaar nodig” systap hy een van die groot werklikhede van sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika en tewens van die wêreld: Party (etniese) groepe het ander meer nodig as wat omgekeerd die geval is omdat party groepe meer ontwikkeld, kundig, ens, en beter aangepas by bv die ekonomiese en tegnologiese werklikhede is. Blankes bly die norm waaraan ander groepe hulle meet, al word dit nie openlik en sekerlik nooit amptelik erken nie.

Elke keer as ek ‘n rubriek van Wilhelm Jordaan, ‘n oud-joernalis en sielkunde-dosent, sien, wonder ek: Waarom voltooi hy nie eerder sy doktorale proefskrif nie? Hy skryf meesal goedig oor onskadelike ditjies en datjies. Sy rubrieke voldoen altyd aan die ononderhandelbare vereiste wat Naspers se koerante vir publikasie stel, naamlik politieke korrektheid. Na aanleiding van die skrywes wat hierbo bespreek is, het Jordaan sy eiertjie gelê: “‘n Kragveld wat die deur toe hou vir jonges” (Beeld/Netwerk24, 7 deser). “Nostalgie, as ‘n verheerliking van die verlede, is besig om ‘n breedlopende negativisme oor Suid-Afrika te voed. Dit is veral ouer mense wat hulle daaraan skuldig maak. En jongmense … is moeg daarvoor. Hulle is sat vir ouer mense se volgehoue skeptisisme.” Jordaan borduur dan voort deur te beweer dat ‘n “vrugbare teelaarde vir epidemies van swartgalligheid” geskep word en dat ons hier met “slordige, koerslose emosies” te maak het, bv “selfbejammering en verlekkering in eie slagofferskap.” In hierdie proses word jongmense glo “ontneem van ‘n ander soort geboortereg – die reg om ‘n eie toekoms te bedink en te bou.”

Jordaan het met sy eensydigheid heeltemal oorboord gegaan. Nostalgie is nie noodwendig ‘n “verheerliking van die verlede” nie; in hierdie politieke konteks sekerlik nie in die meeste gevalle nie. Ouer mense het die werklikhede van die ou Suid-Afrika beleef en weet dus dat ‘n drogbeeld van wat was in bv ANC-propaganda aan mense voorgehou word. Soos Paul Kruger wil nie-verloopte Afrikaners wat goed en mooi in die verlede was, gebruik om ‘n leefbare toekoms in hierdie land te bou. Soos DF Malan wil nie-verloopte Afrikaners mense wat deur innerlike oortuiging of kultuur bymekaar hoort, bymekaar bring. Dit is verregaande om te beweer dat hierdie Afrikaners jongmense van hulle geboortereg, naamlik ‘n “eie toekoms,” ontneem. Blankes is deur FW de Klerk en sy meelopers van hierdie geboortereg beroof.

Dit is aan die kant van sulke verloopte Afrikaners dat Jordaan en ook Kombuis en Müller hulle skaar. Realisme oor die verlede, hede en toekoms moet liefs nie as negativisme geëtiketteer word nie. Realistiese, kritiese nostalgie kan as ‘n waardevolle bron en springplank vir ‘n beter toekoms dien.

Dit bring my by twee swart “bevrydingsbewegings”, die Mau Mau en die ANC. Die Mau Mau word beskryf as: “Kenyan secret guerrilla movement 1952-60 … Its aim was to end British colonial rule. This was achieved in 1960 with the granting of Kenyan independence and the election of Jomo Kenyatta as Kenya’s first prime minister” (Collins world encyclopedia, Glasgow: HarperCollins, 2003, p 589).

Op Saterdag, 10 deser, het Jacob Zuma ‘n ANC-byeenkoms in die Groenpunt-stadion toegespreek. ‘n Khoi-geestelike het, voordat hy gebid het, dit nodig gevind om Jan van Riebeeck se gees te verdryf (Die Burger, 12 deser, p 2). Eers twee dae later en bykans vyf dae na die gewraakte byeenkoms het Die Burger (14 deser, p 3) berig dat Zuma die vorige Vrydagaand, die 9de, hom soos volg by die ANC se galadinee in Kaapstad uitgelaat het: “‘n Man met die naam van Jan van Riebeeck het op 6 April 1652 in die Kaap aangekom. En dit was die begin van al [!] die land se probleme. Wat daarop gevolg het, was talle stryde en oorloë en sterftes en die gryp van grond en die ontneming van die inheemse mense se politieke en ekonomiese mag.”

Die Vryheidsfront Plus het hieroor ‘n klag van haatspraak teen Zuma by die Menseregtekommissie gelê; uiteraard nie die Demokratiese Aliansie nie. Zuma het die blankes immers as misdadigers, bv as gronddiewe en moontlik selfs as moordenaars, voorgestel. Hy het uitdrukking aan sy anti-blanke sentiment gegee en sekerlik nie versoening bevorder nie. By Zuma, met sy beperkte formele skoolonderrig, is daar geen nostalgie oor Van Riebeeck se koms en die voortreflikhede van drie en ‘n halwe eeue (1652-1989) se blanke bewind nie. Daardie tydperk word deur Zuma as ‘n distopie voorgestel; as die teenoorgestelde van wat regmatig nostalgie kan wek.

Dit het my laat dink aan ‘n opmerking wat as teenvoeter vir hierdie Zuma-uitlating kan dien. In 1952, drie eeue na Van Riebeeck se volksplanting, het die Britse koloniale sekretaris, Oliver Lyttelton, met verwysing na die Mau Mau-opstand in Kenia, die volgende in die Britse parlement gesê:

“Mau Mau is a secret society and feeds, not upon economic discontent, but is something far more sinister. It is the enemy of both white and Asian. It is the enemy of the law-abiding African. It is anti-Christ and it feeds, not upon economic discontent, but upon perverted nationalism and on a sort of nostalgia for barbarism” (Booyens, 12555).

Booyens se gevolgtrekking is:

“These words may be taken as they stand and repeated for every single rising by indigenous African people in Sub-Saharan Africa since then. All that has varied is the degree of barbarism and the degree to which the West has selectively closed its eyes to the horrors committed” (12555).

Leon Lemmer-rubriek: Vinette Ebrahim se doelbewuste belediging van Sunette Bridges

Sodra mense egter konserwatiewe (insluitende regse) menings uiter, is die hel los en word hulle oorlaai met slegsêery en afgedreig met bv boikotte en hofsake.

Vinette Ebrahim is ‘n aktrise in die televisie-sepie 7de Laan. Ek herinner my dat sy na ‘n vakansiebesoek (aan Suid-Amerika?) haarself “beroemd” genoem het. In werklikheid is sy bloot bekend aan sommige mense wat met ligte vermaak op televisie gediend is. Na dese sal sy in minstens sommige kringe berug wees. Die rede waarom sy nie tussen “beroemd” en “bekend” onderskei nie, is moontlik omdat sy beweer: “I do struggle in Afrikaans.” Engels is glo haar moedertaal, al verdien sy haar brood in Afrikaans. Sy is sekerlik nie die enigste mens wat Afrikaans kan praat en in die nuwe Suid-Afrika polities korrek eerder Engels wil wees nie.

Maar impliseer haar mate van bedrewenheid in Afrikaans dat sy Afrikaners verstaan en waardering vir hulle het? Ek herinner my dat sy al voorheen vir my aanstoot met haar giftige, linkse politieke uitlatings gegee het. Dié gif styg periodiek op uit haar politieke slykpoel. Een van die verwerplike kenmerke van die nuwe Suid-Afrika is dat mense, insluitende vermaaklikheidskunstenaars, ongebreideld linkse (insluitende kommunistiese) openbare uitsprake kan maak en skotvry daarvan afkom. Sodra mense egter konserwatiewe (insluitende regse) menings uiter, is die hel los en word hulle oorlaai met slegsêery en afgedreig met bv boikotte en hofsake. In die nuwe Suid-Afrika is ons glo veronderstel om ons nuut gevonde vryheid te vier, maar vryheid van uitdrukking word nie in gelyke mate aan almal gegun nie. Ebrahim verlekker haar in blankes se gebrekkige vryheid. Sy skryf aan Sunette Bridges:

“You will never see freedom as you knew it again.”

Ebrahim se jongste politieke uitlatings is deur Bridges ontlok. Wanneer iemand soos Bridges met regse politieke stellings vorendag kom, ontvang hulle geen publisiteit in Naspers se koerante nie. Sodra iemand soos Ebrahim ekstreemlinkse en kwetsende aanmerkings maak, wat met regse menings gekontrasteer kan word, word hulle dadelik gepubliseer. Dit is hoe die jongste sage onder my aandag gekom het (Die Burger, 3 deser, p 6). Die ander bron waarop ek my teks baseer, is Adriana Stuijt se artikel op Censorbugbear (3 deser).

Ebrahim se houding herinner aan dié van Elzabé Zietsman, wat beswaard was omdat Steve Hofmeyr Die Stem gesing het, en Amanda Strydom, wat openlik bely het dat sy, anders as Hofmeyr, saam met die stroom gaan (Netwerk24, 6 November). Die persepsie is dat om suksesvol in die vermaaklikheidswêreld te wees, ‘n mens die nuwe Suid-Afrika gelate moet aanvaar en selfs behoort goed te praat. Op grond hiervan reken Ebrahim seker dat sy maar kwetsende aanmerkings oor Afrikaners kan maak sonder om enigsins gevaar te loop om uit daardie televisie-sepie geskryf te word. Maar dit is hoofsaaklik Afrikaanssprekendes en moontlik by uitstek Afrikaners wat na daardie uitsendings kyk en haar ruim vergoeding moontlik maak. Daar is ook die belange van die borge, bv die adverteerders op televisie, wat in ag geneem moet word. Hulle sal nie genoeë met ‘n afname in die kykersgetalle neem nie.

Op 28 Desember het Dave Janda ‘n onderhoud met Bridges op die “VSA radio talk-show” gevoer. Naas inligting was daar ook propaganda in die uitsending; iets wat glad nie vreemd aan die massamedia (pers, rolprent, radio, televisie, internet) is nie. Sommige van die inligting (feite en vertolking van feite) is myns insiens korrek, al was daar dalk ook oordrywing, bv wat getalle betref. Dit is moeilik om getalle te beoordeel, bv die getal plaasmoorde en hoeveel inwoners daar in die land is, omdat die ANC-regering nie in staat is om betroubare statistiek hieroor te versamel of te verskaf nie. Byvoorbeeld, gewoonlik word die bevolking op 50 tot 55 miljoen geskat, maar die 70 miljoen wat in die uitsending genoem is, is heel moontlik nader aan die waarheid.

Ook word die etnisiteit van die misdadigers en hulle slagoffers doelbewus van owerheidsweë verswyg. Die stelling dat dit swartes is wat wittes vermoor en nie andersom nie, sal seker deur enige objektiewe waarnemer onderskryf word. Dat “at least 1 million” wittes geëmigreer het, is moontlik oordrewe, maar dat blankes met rede op groot skaal die land verlaat, staan vas. Dat teen wittes by werkverskaffing gediskrimineer word en dat sommige van hulle verarm en in “squatter camps” woon, is ook waar. Ook: “People who speak Afrikaans are [sometimes] ‘considered racists’ and universities are closing or refusing to teach in Afrikaans.”

Ander korrekte inligting wat verskaf is, is dat (sommige) plase van blankes aan swartes gegee word; die land pleks van ‘n uitvoerder van voedsel eerder ‘n invoerder van kos geword het; liedere wat haatspraak teen blankes bevat deur mense soos Nelson Mandela en Jacob Zuma gesing is; die infrastruktuur (bv paaie) en onderwys voorheen beter was, ens.

Almal sal nie noodwendig heelhartig met Janda saamstem wanneer hy sê “in his opinion the country is nothing short of a catastrophe” nie, maar dat daar in talle opsigte drastiese agteruitgang en verval ingetree het, kan kwalik betwyfel word. Die volgende stelling is moeilik om met sekerheid te vertolk:”GenocideWatch has listed South Africa’s Afrikaner-white minority as being at level 6 of 10 levels before approaching all-out genocide.” As volksmoord gedefinieer word as die doelbewuste en sistematiese uitwissing van bv ‘n etniese of kultuurgroep, kwalifiseer plaasmoorde myns insiens (nog) nie daarvoor nie; des te meer omdat erken word: “there are no mass murders happening.” Maar dit is maklik om te verstaan waarom Afrikaner-lojaliste bedag op volksmoord is. Byvoorbeeld, swartes wat in die ou Suid-Afrika met die blanke owerheid saamgewerk het, bv as raadslede in plaaslike bestuur, is deur “bevrydingsbewegings” soos die ANC geteiken en (sistematies) uitgemoor.

Die ANC regeer nou die land en openbaar geen voorliefde vir die blankes en veral nie vir die Afrikaners nie; sekerlik ook nie vir blanke boere nie. Moorde op blankes word van owerheidsweë nie openlik aangemoedig nie, maar daar word glad nie genoeg gedoen om sulke ernstige misdade te voorkom en sterk en herhaaldelik te veroordeel nie. Die kanse is ook glad te skraal dat misdadigers aangekeer en gevonnis word. Moorde word eerder aanmoedig as ontmoedig weens die wanpraktyk, onder die dekmantel van menseregte, dat moordenaars nie die doodstraf opgelê mag word nie. Selfs moordenaars wat uit die buiteland hierheen vlug, word deur die ANC-regering teen uitlewering beskerm as hulle in hulle land van herkoms die doodstraf opgelê kan word. Toe die doodstraf in die jare negentig afgeskaf is, was een van die gewilde argumente dat sodanige straf die land voortydig van Nelson Mandela kon ontneem het. Of dit ‘n argument vir of teen die doodstraf is, hang egter van ‘n mens se politieke siening af.

Teen hierdie agtergrond kan Ebrahim se ongevraagde reaksie, op 2 deser op Twitter, op Bridges se radio-onderhoud beoordeel word. Ebrahim het haar in Engels uitgelaat met die uitdruklike bedoeling om Bridges te beledig:

“So please allow me to insult you in my mother tongue. You speak so eloquently about genocide not ‘necessarily being the mass killing of a nation’. The possible slow, planned obliteration of said nation on all fronts: socially, politically, economically, etc. Well how does it feel Sunette Bridges to be wearing the shoe that my people wore for so long? How does it feel to be the downtrodden minority? How does it feel to be in fear for your life on a daily basis? How does it feel to be a second class citizen in the land of your birth? The only difference here is that you will never see freedom as you knew it again. You have made it impossible for yourself and those like you. Racists. Face the fact, ‘baasskap’ (the ANC-propaganda word for leadership by whites during apartheid) has disappeared never to be re-emerge again. You are an opportunist and a fearmonger and you exploit the undereducated Afrikaner. You and Steve Hofmeyr. Your little boeremag enclave is exactly that … little. But I will be watching you with keen interest because I believe that you are a parasite with an agenda.”

Oor Ebrahim se uitbarsting kan die volgende gesê word:

  • Sy het daarin geslaag om Bridges te beledig met woorde soos “racists”, “opportunist”, “fearmonger” en “parasite”. “Rassis” en “apartheid” word deesdae tot vervelens toe misbruik as sinoniem vir waarvan iemand nie hou nie.
  • Ebrahim veroordeel geensins volksmoord as dit teen Afrikaners gepleeg word nie. Sy impliseer dat dit voorheen teen “my people” in swang was. Ingevolge die definisie wat hierbo vir volksmoord verskaf is, kan gevra word of dit naasteby die waarheid is dat die blanke bewind nie-wittes doelbewus en sistematies uitgemoor het. Dat die “apartheidsregime” se veiligheidsmagte (weermag en polisie) skouspelagtig suksesvol teen “vryheidsvegters/terroriste” oorlog gevoer en probeer het om hulle uit te wis, kan nie ontken word nie, maar dit is iets heeltemal anders as volksmoord.
  • [Die onbeholpenheid van ons “bevryders” in oorlogsituasies het sinici genoop om dit “kuikenmoord” te noem. In die HAT word kuikenmoord soos volg verduidelik: “Afknouery; wreedheid teenoor kinders* of swakkeres. ‘Ek wil nie kuikenmoord pleeg nie’ – spoggerig gesê deur ‘n vegter wat reken dat hy te sterk is vir sy teenstander.” *Daar word dikwels beweer dat kinders (sê 12 tot 16 jaar oud) die beste terroriste is omdat hulle gemotiveer/mislei kan word om enigiets vreesloos te doen omdat hulle nie die gevare besef nie.]
  • [MK was die militêre vleuel van die ANC. Nelson Mandela, wat ‘n Nobel-vredesprys gewen het, was die eerste MK-opperbevelhebber (Janet Cherry, Umkhonto weSizwe, Auckland Park: Jacana, 2011, p 18). Die volgende drie aanhalings uit Cherry se boek is hier toepaslik:
    Ter onderskrywing van “kuikenmoord”: “In military terms MK has to be judged one of the least effective armies in modern history” (p 141).
    Oor plaasmoorde word erken dat MK blanke boere as “security force personnel” (p 77) getakseer en dus as wettige teikens vir terrorisme beskou het.
    In wat hierbo oor volksmoord in die sin van sistematiese uitwissing geskryf is, is daar hierdie stelling: “MK adopted a clear policy of assassinating those who turned state witness in political trials” (p 27).]
  • Ebrahim verlekker haar in die feit en erken dat blankes nou die benadeeldes is; dat daar teen hulle gediskrimineer word. Wittes is nou “the downtrodden minority” en “second class citizen[s]”.
  • “How does it feel to be in fear for your life on a daily basis?” ‘n Klimaat van vrees is nie ‘n vreemde situasie vir blankes nie. In die ou Suid-Afrika was daar die vrees vir terreuraanvalle deur diegene wat deesdae as ons bevryders opgehemel word. In die nuwe Suid-Afrika is daar die vrees vir aanvalle deur misdadigers omdat die land die “murder capitol of the world” geword het;”the murder rate for Afrikaner farmers is the highest in the world” – aanhalings uit Bridges se radio-onderhoud. Ebrahim het deesdae rede om in vrees vir misdadigers te lewe; in baie groter mate as in die ou Suid-Afrika. Is daar in hierdie opsig werklik rede vir euforie/genoegdoening/behaaglikheid van haar kant af?
  • Ebrahim verwys na “the undereducated Afrikaner”. Die vraag is hoedanig die formele kwalifikasies van hierdie “sepie-ster” is. Ek het rede om haar kennis van en insig in bv die geskiedenis te betwyfel. Sy is klaarblyklik nie in staat om ideologie en propaganda aanvaarbaar/gesaghebbend te beoordeel nie.
  • Die trant van haar ongevraagde reaksie is neerbuigend en aanstootlik, bv haar verwysing na “your little boeremag enclave” en haar afdreigende “I will be watching you”. Dit is vir my baie duidelik dat sy, soos die ANC, geen voorliefde vir blankes, insluitende Afrikaners en veral regses, het nie.

Ebrahim verwys uitdruklik na Steve Hofmeyr. Ek is dus eintlik verplig om hierdie vraag te beantwoord: Waarom is Hofmeyr se optrede, bv deur Die Stem te sing en vir Afrikaners in die bres te tree, reg (of aanvaarbaar), terwyl ek Ebrahim se uitlatings afkeur? Ebrahim skaar haar by die hoofstroom en hoop kennelik op meerderheidsteun. Dit is egter nie heroïes of moreel om deel van onregverdigbare bevoordeling te wees nie. Ebrahim gee uitdrukking aan en simboliseer wat foutief in die waardes van die nuwe Suid-Afrika is. Waar dit beroepsgewys vir haar saak maak, by haar sepie-kykers, gaan sy egter steun verloor.

Hofmeyr, daarenteen, verset hom teen die ideologiese misleiding wat oorweldigend en amptelik aan die orde van die dag is. Hy weet wie hierdie land tot die ontwikkeldste in Afrika opgebou het en dat dit moreel verkeerd is om juis hierdie groep doelbewus te benadeel; dus stank vir dank uit te deel. Diegene in die ideologiese hoofstroom, wat op steun van die massa aanspraak maak, verwerp hom. Verloopte Afrikaners verskans hulle posisies deur hom te verguis. Deur vir ‘n kwalitatiewe minderheid kant te kies, deur sy lot by sy eie mense in te werp, verhoog Hofmeyr sy morele aansien, maar dit kan finansiële opofferings meebring.

Ebrahim verlekker haar in die huidige onreg omdat sy self daardeur bevoordeel word. Geen akteur/aktrise sou dit op televisie oorleef het as hy/sy regse politieke stellings van dieselfde radikale en beledigende orde as Ebrahim se linkse uitlatings gemaak het nie. Vrae soos die volgende kan gestel word:

  • Gaan die oorbekende dubbele standaarde vir Ebrahim geld en haar bas as “sepie-ster” red; dus, gaan sy onverdiend heeltemal skotvry hiervan afkom al het sy so ‘n onnodig hoë politieke profiel? Is linksheid, anders as regsheid, (maklik) vergeefbaar in die openbare media?
  • Is Ebrahim ‘n toonbeeld van iemand wat versoening bevorder of juis die teenoorgestelde?
  • Ebrahim gaan van die veronderstelling uit dat sy iemand doelbewus mag beledig as hy/sy ‘n mening uitspreek wat met haar oortuigings verskil. Is Ebrahim se uitbarsting nie ‘n klassieke geval van onverdraagsaamheid nie?

Kortom, Vinette Ebrahim is myns insiens kwalik ‘n rolmodel vir versoening, verdraagsaamheid en selfs doodgewone ordentlikheid.

TT Cloete oor diversiteit en nivellering

‘Tans regeer die swartes nie omdat hulle dit beter as bv die blankes kan doen nie, maar bloot omdat hulle meer (en meer gewelddadig) is.’

Onder sy huidige redakteur, Waldimar Pelser, bespeur ek by Rapport ‘n neiging om konserwatiewe politieke idees in groter mate as voorheen te duld. Hierdie frontverandering is heel moontlik deur dalende sirkulasiesyfers genoodsaak. Een van hierdie beleid se jongste winste is die publikasie van TT Cloete se artikel, “Sonder diverse kulture g’n kleur” (Rapport, Weekliks, 21 Desember, p 8-9). Cloete (gebore in 1924) is ‘n gerekende Afrikaanse letterkundige en digter. Dit verduidelik heel moontlik waarom sy artikel gepubliseer is. Dieselfde teks deur ‘n onbekende of minder bekende skrywer sou in die snippermandjie beland het. Cloete het dekades lank die ou Suid-Afrika eerstehands beleef en kan dus nie maklik deur die huidige propagandaveldtog van die ANC en sy meelopers mislei word nie. So baie jonger mense se persepsie van wat bv apartheid was, word deesdae grootliks deur moedswillig eensydige wanvoorstellings gevorm.

TT Cloete, Afrikanerdigter, letterkundige en akademikus
TT Cloete, Afrikanerdigter, letterkundige en akademikus

Cloete het sy artikel slim geformuleer ten einde publikasie moontlik te maak. Die genoemde opskrif is nie noodwendig syne nie, maar dit dui reeds daarop dat diversiteit ook kleurverskille by mense insluit. Hy lê klem op een van die modewoorde van ons tyd, naamlik diversiteit, en nie op ‘n ander gewilde woord, inklusiwiteit, nie. Dit gaan by Cloete om eerder verskille as ooreenkomste by mense aan te toon. Sy artikel dien as aanleiding vir my skrywe. Soos my gewoonte is, vul ek sy teks/dis aan met my speserye.

Iemand soos Russel Botman was aan die Universiteit Stellenbosch (US) behep met diversiteit en inklusiwiteit. As ANC-aktivis het hy op die teenoorgestelde manier as Cloete te werk gegaan, deur diversiteit/verskeidenheid as uitgangspunt te gebruik om sy ideaal van inklusiwiteit/rasse-integrasie/eendersmaking, die uitwissing van bv kulturele en taalgrense (bv meertaligheid), te propageer en bevorder. Daarom was daar weens Botman se akute aktivisme jaarliks ‘n weeklange Diversiteitsweek en ook ‘n Sentrum vir Inklusiwiteit, wat gepoog het om die blanke- en Afrikaans-tradisie aan die US so gou moontlik te vernietig en van (al) die studente nuwe Suid-Afrikaners, Afrikane en wêreldburgers te maak; nie Afrikaners en veral nie Boere nie. Die studente is bv tydens die Diversiteitsweek aangemoedig om hulle in wit te klee en met enige kleur poeier, behalwe wit, te bestrooi, wat daarop neergekom het dat nie-wit diversiteit positief en wit etnisiteit negatief voorgestel is (Praag 29.09.2013). Wit is ‘n kleur wat nie in die reënboog is nie en nie in die sogenaamde Reënboognasie tot sy reg kom nie.

Die onderskrif van Cloete se artikel het ‘n verfrissende klank: “Die Europese immigrante wat hulle in 1652 in Suid-Afrika kom vestig het, het Suider-Afrika uit sy isolasie kom bevry.” Daarvolgens is die wittes die bevryders van die hele streek, terwyl ons deesdae alewig die teenoorgestelde moet aanhoor; dat die swartes ons bevryders is; bv dat die terreurbendes van die ANC en PAC ons (polities) bevry het.

Cloete gee ‘n breë historiese oorsig wat nie deur alle kenners sonder meer onderskryf sal word nie. Sy uitgangspunt is dat die mens in Afrika ontstaan en van daar na Europa en elders versprei het. Ander kenners meen dat die mensdom elders, bv in hedendaagse Indonesië, of op meer as een plek, ontwikkel het. Gestel Afrika word as die beginpunt aanvaar. Daar is sinici wat redeneer dat dit die slimmes is wat gesorg het dat hulle wegkom uit Afrika en hulle in Europa gevestig het. Hierdie redenasie dra steeds groot gewig by veral blankes in die nuwe Suid-Afrika. Wat Cloete beklemtoon, is nie die moontlike gemeenskaplike oer-oorsprong en dus inklusiwiteit/eendersheid van mense nie, maar juis die “verstommende diversiteit”/verskeidenheid wat sedertdien in die mensdom vergestalting gevind het: “in menslike voorkoms, in tale, in kuns en kultuur.”

Europeërs, soos “‘n Da Gama en Dias” en bv Jan Van Riebeeck, het eeue later na die suide van Afrika gekom. Hulle was wit en kan ontwikkelde mense genoem word. Uit sentraal-Afrika het mense (swartes) ook suidwaarts geëmigreer. Cloete vestig die aandag op “die natuurlike agterstand van die suidwaartse migrante.” Die swart immigrante in Suider-Afrika was dus nie in dieselfde mate ontwikkeld as die wit immigrante uit Europa nie. Die gevolg was kulturele diversiteit in dieselfde land, wat inklusiwiteit/rasse-integrasie bemoeilik het; dalk onmoontlik of ten minste onwenslik gemaak het.

Anders as die Khoi-San kan die swart inkommers uit die noorde en ooste nie daarop aanspraak maak dat hulle hulle voor die blankes in die suide en weste van Suid-Afrika gevestig het nie. “Toe Van Riebeeck [in 1652] aan die suidpunt van Suid-Afrika geland het, was die huidige oorwig mense [die swartes] nog baie, baie ver weg van die Kaap af.” Dit is dus histories en in beginsel verkeerd dat die swartes deesdae, weens FW de Klerk en sy groepie meelopers se ruggraatloosheid, politieke mag oor die hele Suid-Afrika en Suider-Afrika uitoefen. Tans regeer die swartes nie omdat hulle dit beter as bv die blankes kan doen nie, maar bloot omdat hulle meer (en meer gewelddadig) is.

Die agtergeblewenheid van inheemse Afrika-bewoners (Khoi-San, swartes) in vergelyking met die die inwoners van ander kontinente, soos Asië en Europa, word deur Cloete met voorbeelde toegelig. In die Ooste was daar die denke van Confucius (551-479 vC) op ‘n stadium toe daar al formele onderwys in China was. Tydens die bewind van keiser Qin Shi Huang (247-220 vC) is duisende terracotta-beelde geskep. Cloete skryf:

“Daar was geen teenhangers in Suidelike Afrika vir die geniale kunstenaars in Kambodja wat Angkor Wat en Angkor Thom (12de eeu) opgerig het nie, met hul haas onvergelyklike beeldhou- en argitektoniese wonders.”

In die Weste:

“Daar was in Suidelike Afrika geen teenhanger vir Istanbul se Hagia Sophia (587-1453) nie, geen suidelike teenhangers van die wiskundige skrywers van die Babiloniese ‘Plimpton 322’ (1800 vC) of die Egiptiese ‘Rhindpapirus’ (1650 vC) nie, geen teenhangers vir Pythagoras, Plato, Aristoteles, Sophokles, Dante, en nog later vir Michelangelo of Da Vinci nie. Die oudste universiteite kom uit Italië, Salerno (9de eeu) en Bologna (11de eeu), maar formele skole het al in klassieke Griekeland en antieke China bestaan, en eintlik begin die akademiese opvoeding al by Plato [427-347 vC]. Oxford is in 1115 gestig en Cambridge in 1209.”

“Wat het toe in Suidelike Afrika aangegaan? Silkaats (ong 1790-1868) is ‘n goeie historiese vergelykingspunt. Toe Goethe (1749-1832) Faust geskryf het, het Silkaats in Suid-Afrika geleef, sonder dat hy geweet het van die tekstielbedryf wat met die nywerheidsomwenteling presies in sy leeftyd ontwikkel het (1760-1868). Toe was die uitvinders van die boekdrukkuns, Coster (ong 1370-1439) en Gutenberg (ong 1398-1468), al lankal dood, en die eerste Europese koerant, die Duitse Relation, het in 1605 verskyn, meer as ‘n eeu voor Silkaats se lewe. Toe het Silkaats niks geweet van sy tydgenoot Beethoven (1770-1827) nie. Toe Silkaats gebore is, was Rembrandt (1606-1669) pas meer as [‘n] eeu gelede oorlede. Wat is in Suidelike Afrika gebou toe die Gotiese katedrale in Europa ontstaan het? … Wat het in Suidelike Afrika gebeur toe Shakespeare (1564-1616) sy dramas en gedigte geskryf het?”

Waaroor gaan dit vir Cloete met hierdie voorbeelde? Hy toon aan dat daar Europeërs en Oosterlinge was wat meer ontwikkeld as swart Afrikane was. Dit illustreer die groter vindingrykheid en beter skeppingsvermoë van nie-Afrikane. Daar het ‘n ontwikkelings- of bekwaamheidsgaping tussen die inwoners van Afrika aan die een kant en Europa en Asië aan die ander kant ontstaan. Daardie verskil word gewoonlik beskawing genoem, ‘n woord wat in die nuwe Suid-Afrika skielik feitlik heeltemal uit die openbare woordeskat verdwyn het; ‘n woord wat onwillekeurig nostalgie by blankes in die nuwe milieu wek. Die vraag wat gestel kan word, is in hoeverre daardie gaping tussen Afrika en die Eerste Wêreld sedertdien vernou of uitgewis is. Indien nie, doen ‘n verdere vraag hom voor: Sou dit wys wees om die heil van ‘n land soos Suid-Afrika, wat vir bykans drie en ‘n half eeue lank (1652 tot 1989) onder die beheer van Europeërs tot die voortreflikste in Afrika ontwikkel is, aan Afrikane toe te vertrou omdat hulle meer talryk en (dalk) ook meer gewelddadig is? Sou so ‘n kwantumsprong op groot wysheid en staatsmanskap of op onverdunde, onoortrefbare dwaasheid dui? Selfs in die nuwe Suid-Afrika (en in bv Amerika) dwing swartes steeds hulle wil met gewelddadige gedrag af. Dit is (by voorkeur) hulle manier om hulle sin te kry.

Teen die agtergrond van sy genoemde voorbeelde skryf Cloete voorts:

“Ek is hart en siel vir diversiteit, en daarom vir die behoud van Afrikaans. Ek is nie vir nivellering nie … Die ganse skepping getuig vir diversiteit en teen nivellering. Daar is nie net een soort gras, een soort boom, een soort dinosourus, een soort mens, een taal nie. Dié spesies is so uiteenlopend as kan kom. Stel jou voor ‘n skepping waar net een ster was, net een planeet … Die Psalms en ou Egiptiese gedigte, wat geen teenhangers in Suidelike Afrika gehad het nie, juig oor die diversiteit in die skepping, oor diverse diere of emosies, ensovoorts. Hoe vervelig sou dit gewees het as daar net een soort mens met net een taal was en almal se gesigte het eenders gelyk.”

Pleks daarvan het ons nou elf amptelike tale en ‘n mej Wêreld (wat weens borge ongelukkig net polities korrek praat en doen).

“Wat ons vandag in Suid-Afrika het en is, is te danke aan diversiteit, ook deur die ontstaan van Afrikaans, met ‘n Europese herkoms, maar inheems omvorm tot wat dit vandag is.”

Afrikaans kan dus onmoontlik die eiendom van etniese groepe sonder Europese wortels, soos die Khoi-San en die destydse slawe, wees.

In sy artikel tree die oud-Afrikaansdosent in Cloete al hoe meer na vore.

“‘n Belangrike aspek van die Europese Renaissance (nie Mbeki se mislukte een nie) was die gebruik van die volkstaal vir die diepste roersels van die siel, en selfs vir wetenskaplike ontdekkings. Indertyd was Latyn die lingua franca, en terwyl iemand soos die Nederlander Erasmus (1466-1536) nog in Latyn geskryf het, het Dante (1265-1321), lank voor Erasmus, in Italiaans geskryf – sy volkstaal. Erasmus is maklik vertaalbaar, Dante kan deur geen vertaling werklik toeganklik gemaak word nie. Niemand kan aan sy Divina Commedia werklik reg laat geskied deur vertaling nie.”

Wat Cloete uitwys, is dat tale verskil, dus diversiteit openbaar.

“Ons denke sit so vas in taal dat selfs sekere filosowe na reg nie vertaal kan word nie. Ek lees Kant se beskrywing van die kunswerk of Freud se siening van Michelangelo se Moses liefs in Duits, soos ek Sartre of Derrida liefs in Frans lees. Ek wil digters in hul taal lees. Vir baie mense is taal bloot in gebruiksartikel wat, soos Heidegger gesê het, soos brandstof in ‘n motor verbruik word, maar in literêre werke is taal ‘n versterkwater wat die taal nie verbruik nie, maar inlê en bewaar, verseël, sonder vervaldatum. Daarvoor gee die nivelleerders (wat soms voorgee hulle is vir diversiteit) niks om nie. Hulle wil alles tot ‘n lingua franca of soort Esperanto verengels, tot niks meer nie as ‘n verbruikerstaal. Alle kultuur hang van taal af, dus ook alle wetenskap. As ons nie taal gehad het nie, kon ons nie op die maan land nie.”

“Die historiese feite wat ek vergelykenderwys hierbo genoem het, het hulself geskryf. Hulle is nie te ontken of dood te swyg nie, en dit moet almal in hierdie land tot dankbaarheid en nederigheid stem, want dit is vandag ons kulturele gebruiksgoedere. Ons moet nie die geskiedenis wil herskryf na die politiek van die dag nie. Het ons vandag ‘n punt bereik waar ons die geskiedenis so na die land se omstandighede wil herskryf dat ons huiwer om kultureel kosbare dele daarvan weg te probeer dink? ‘Niks is suiwer nie,’ maar niemand in hierdie land behoort 1652 uit die geskiedenis te probeer wegskryf nie, want van toe af eers is Suid-Afrika uit sy isolasie bevry, deur in te voer wat tot dan toe ontbreek het [naamlik beskawing?]. Van toe af het ons die natuurlike agterstand begin inhaal danksy die ‘uit Afrika’-migrasie, en van toe af is ons almal Afropeërs en/of Eurokane.”

Hier moet Cloete stadiger oor die klippe. In hierdie enkele geval (die laaste aangehaalde sin) neig hy myns insiens te veel na inklusiwiteit. In Amerika is daar baie swartes wat nie met wittes wil integreer nie. In Suid-Afrika is daar ‘n gesonde kern blankes en veral Afrikaners wat ‘n tradisioneel Europese lewe wil lei, vry van die inmenging van swartes. Swartes het sekerlik hulle destydse agterstand in vergelyking met die blankes begin inhaal, maar van die algehele uitwissing van daardie “natuurlike agterstand” is daar nie sprake nie. Daar is steeds nie eendersheid nie en daar sal nooit wees nie, onder meer omdat kulturele verskille ‘n onontkenbare en durende werklikheid is. Wat verwelkom kan word, is dat Cloete by implikasie ‘n sterk saak uitmaak vir die terugbring van Van Riebeeck-dag as ‘n amptelike huldigingsdag; ‘n viering van die aankoms van Europese beskawing in swart Afrika. Dit moet liewer uitdruklik Beskawingsdag genoem word, al lyk dit sedert 1994 glad te dikwels asof daardie dag nag word.

Cloete sluit sy artikel soos volg af.

“Die mensdom besit vandag ‘n indrukwekkende literêre voorraad, omdat daar diversiteit is, omdat daar dus verskillende perspektiewe op die mens en die kosmos is, waarvan Afrikaans een is. Marais, Leipoldt en die Louws kon in Engels skryf, maar hulle was vir diversiteit pleks daarvan om die reeds ryk Engelse letterkunde verder te verryk. In watter ander taal kon ‘Oom Gert vertel’ geskryf gewees het? Lank gelede het ek daarop gewys dat Bosman in Engels geskryf het, maar sy verhale klink na Afrikaans! Die literatuur is die kosbaarste besit van enige volk. Wat bly oor as jy Chaucer, Shakespeare en Eliot uit Engels haal, Goethe uit Duits, Baudelaire of Rimbaud uit Frans, Dante uit Italiaans, Sophokles uit Grieks, Vergilius uit Latyn? Een taal alleen, soos Engels, ten spyte van al sy rykdom, kan nie die diversiteit en rykdom van die skepping vir ons oopmaak nie. Ek is vir diversiteit.”

Anton van Niekerk: politieke korrektheid, feite-waarheid en morele waarheid

Wanneer dit vakansietyd is, word Die Burger se lesers gekonfronteer met artikels en ook briewe deur Anton van Niekerk. Op hierdie manier kry hy publisiteit en verdien hy ook sakgeld. Vir hom is dit blykbaar nie voldoende as akademici kennis van sy menings in vaktydskrifte neem nie. Hy smag daarna om ‘n openbare intellektueel te wees. Maar dit is myns insiens van deurslaggewende belang dat enigiemand wat aanspraak op sodanige status maak, die beeld van geloofwaardigheid moet hê. Kom ons ondersoek Van Niekerk se geloofwaardigheid na aanleiding van sy artikel in die jongste uitgawe van Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Om praktiese redes (bv om die lengte van hierdie rubriek binne perke te hou) gebruik ek uitsluitlik die opsomming van sy artikel (heel moontlik deur homself gemaak en vir publikasie aangebied) soos gepubliseer in Die Burger (30 Desember, p 13). Die opskrif is: “Wat is ‘polities korrek’?”

Van Niekerk begin deur ‘politieke korrektheid’ te definieer. “Die begrip ‘politieke korrektheid’ verwys na ‘n soort geveinsdheid in spreke en optrede wat daarvan wegskram om vermeende onreg en onbevoegdheid by die naam te noem, en wat daarom, bloot ter wille van gedienstigheid aan aanvaarde sosiale konvensies, sake só voorstel dat die waarheid omtrent wat verkeerd loop in die samelewing, verdoesel word deur wat ons sê en soms ook doen.” Hy kon byvoeg: Ook wat ons nie sê en nie doen nie. Maar laat ons nie vlieë afvang nie. Sy definisie is nie sonder verdienste nie. Ek hou veral van die skerpheid van “geveinsdheid”, “gedienstigheid” en “verdoesel” (wat al drie in my laaste paragraaf hieronder na hom toe terugkom), hoewel verdoesel dikwels die vorm van algehele ontkenning aanneem.

Tereg noem Van Niekerk dat ons die verskynsel van politieke korrektheid het omdat bv die gevoelens (van nie-wittes) nie seergemaak en (negatiewe) stereotipes (van nie-wittes) nie bevorder mag word nie. Myns insiens kan dit soms nodig wees om ego’s af te blaas ten einde mense te verbeter. ‘n Stereotipe is ook nie noodwendig ‘n onding nie. Dit is eintlik ‘n veralgemening. Sonder veralgemening kan die wysbegeerte en die wetenskap en ook doodgewone gesprekvoering nie vorder nie. In die logika word dit induksie genoem. As ek van ‘n groep mense sê hulle is bouers of brekers is dit ‘n geldige veralgemening in soverre die lede van daardie groep werklik bou of breek.

“Dit is … polities inkorrek om te beweer dat ‘plaasmoorde’ (in die sin van ‘n berekende, georganiseerde aanslag van swart mense op wit boere) in Suid-Afrika plaasvind, aangesien dit die stereotipes van swartes as barbaarse moordenaars en wittes as relatief welvarende en ekonomies produktiewe landsburgers bevorder, en die idee bestendig dat swart mense en wit mense nie in vrede in dieselfde land kan saamleef nie.” In die voorafgaande sin word talle elemente ingebring wat sake verdoesel. Omdat “plaasmoorde” tussen aanhalingstekens geplaas word, kan dit op onsimpatie by Van Niekerk dui. In hoeverre plaasmoorde die gevolg van ‘n georganiseerde aanslag is, is onbekend. Wat van belang in daardie aangehaalde sin tot by die eerste komma is, is dat talle plaasmoorde (met boere, hulle gesinslede en werkers as die slagoffers) in die nuwe Suid-Afrika gepleeg is en heel dikwels is dit wittes wat vermoor word en swartes wat die moorde pleeg. Politieke korrektheid vereis dat daar nie gesê mag word dat wittes (in hierdie geval op plase, maar sekerlik ook elders) deur swartes vermoor word nie. Maar hierdie stelling is waar in die mate wat dit werklik gebeur het.

Daar is ook die ANC-regering se redenasie dat plaasmoorde nie apart in misdaadstatistiek gelys word nie, met as regverdiging dat alle moorde in dieselfde mate veroordeel word. Maar dit is bloot ‘n vyeblaar om nie enige voorkeur vir blankes/boere te toon nie. Die waarheid is dat alle moorde, net soos alle mense, nie eenders/gelyk is nie. Vir die naasbestaandes van ‘n vermoorde kan die verlies ewe groot en die vermoorde ewe onvervangbaar wees. Enige objektiewe waarnemer sal egter kan insien dat die moord op ‘n boer ‘n baie groter verlies vir die land as dié van ‘n armlastige plakker is. Om hierdie rede behoort meer gedoen te word om moorde op plase as in plakkerskampe te verhoed. Dit gaan om bv ekonomiese oorwegings en nie om etnisiteit nie. Dit is hierdie soort ding wat in landsbelang gesê moet word eerder as om polities korrek te swyg.

Die ANC-regering wil ook nie misdaadsyfers openbaar waarin die etnisiteit van die misdadigers en die slagoffers openbaar word nie. Die rede hiervoor is glo omdat rasseklassifikasie amptelik afgeskaf is. Maar in die praktyk kan die ANC-regering glad nie sonder sodanige nie-amptelike klassifikasie funksioneer nie. Deesdae word rassediskriminasie teen veral blankes ten gunste van veral swartes gepleeg en “transformasie” genoem. Sonder rasseklassifikasie kan die ANC nie sy “regstellingsbeleid” (bv swart ekonomiese bemagtiging en grondhervorming) uitgevoer nie. Waarom dan nie etnisiteit ook in die misdaadstatistiek vermeld nie? As ‘n sekere groep (getals- of persentasiegewys) meer misdaadgeneig as ander groepe blyk te wees, is dit in die openbare belang dat bv voorkomings- en rehabilitasieprogramme op daardie groep toegespits word.

[In die huidige vakansieseisoen was die meerderheid padsterftes voetgangers, heel moontlik swartes. Dit volg dat padveiligheidsveldtogte op diesulkes toegespits behoort te word. As uit die statistiek blyk dat swart minibusbestuurders baie ongelukke veroorsaak, moet hulle by wetstoepassing geteiken word. Regstellende aksie moet nie teruggehou word as swartes die sondebokke blyk te wees nie. In hierdie konteks is politieke korrektheid sekerlik ‘n onding.]

Wat ek probeer aantoon, is dat dit in die openbare en dus landsbelang kan wees om politieke korrektheid opsy te skuif deur plek te maak vir geldige stellings en heilsame voorstelle gebaseer op feite. Te veel word in die naam van politieke korrektheid verdoesel of verswyg. Met verwysing na die laaste aangehaalde sin hierbo: Waarom kan/mag dit nie maar hard en duidelik gesê word dat blankes sedert 1652 ‘n bewese rekord van ekonomiese produktiwiteit het nie? Is dit nie ‘n feit dat dit veral danksy blankes se insig, toewyding, vindingrykheid, arbeid, ens, is dat Suid-Afrika die welvarendste Afrika-land geword het nie? Is dit nie in landsbelang om te beweer dat hierdie land meer sulke mense nodig het as hy voorspoedig wil wees nie; dat wittes as burgers gekoester en nie verguis moet word nie?

Politieke korrektheid vereis by implikasie en by voorbaat dat nie beweer moet/mag word dat swart en wit nie in vrede in dieselfde land kan woon nie. Maar dit is moontlik dat (die groot) kultuurverskille, wat nie ontken kan word nie, saambestaan (in ‘n mate/grootliks) onmoontlik maak. Die meeste mense is seker geneig om rus en vrede bo onmin en stryd te verkies, maar dit kan ‘n onbereikbare ideaal in die huidige politieke bedeling blyk te wees. Pleks van ‘n eenheidstaat waarin talle groepe saamgebondel word, is dit moontlik dat ‘n tuisland vir elke kultuur-/etniese groep groter harmonie en voorspoed (vir almal) tot gevolg kan hê. Politieke korrektheid as “geveinsdheid” moet nie toegelaat word om sulke gesprekke te ontmoedig nie.

Vervolgens beweer Van Niekerk dat ‘n liberaal-demokratiese staat “die beste soort staat [is] om in te bly.” Sodanige staat erken bv spraak- en persvryheid. Daarom is Van Niekerk glo in beginsel teen politieke korrektheid as dit ‘n demper op die politieke diskoers plaas. Volgens hom moet hierdie soort korrektheid eerder deur die najaag van die waarheid vervang word. [As u verder lees, sal u sien dat Van Niekerk se getrouheid aan wat in hierdie laaste twee sinne staan, ernstig bevraagteken kan word.] Hy onderskei tussen feite-waarheid en morele waarheid. As ‘n mens met feite fouteer, dus nie die waarheid beet het nie, is dit ‘n vergissing en kan dit reggestel word. Van Niekerk plaas die klem egter op wat hy morele waarheid noem. As ‘n mens met morele waarheid ‘n fout maak, is die resultaat ‘n leuen. ‘n Leuen is verwerpliker as ‘n vergissing omdat die leuenaar doelbewus, dus “willens en wetens”, die waarheid weerhou. ‘n Leuen kan nie soos ‘n feite-fout reggestel word nie: “‘n leuen moet vergewe word.”

[Die HAT vereenvoudig sake en vat kortpad deur te beweer dat ‘n feit iets is “wat werklik plaasgevind het, wat werklik vasstaan.” Die begrip “feit” is egter baie meer glibberig as dit, met “waarheid” wat nog wyer toepassings het en dus nog vaer is (Bede Rundle, Facts, London: Duckworth, 1993, p 18). Wanneer moraliteit bygevoeg word, “we have concepts whose usefulness rests on assumptions which may not be conceded” (p 82). Van Niekerk se artikel is ‘n klinkklare voorbeeld hiervan.]

Ons kom nou by hoe Van Niekerk vir homself ruimte gun sodat hy die waarheid kan buig/manipuleer om sy politiek te pas. “Waarheid, veral in ‘n morele konteks, kan daarom nie altyd sonder meer gelyk gestel word met ‘die naakte feite’ nie. Die waarheid funksioneer in ‘n konteks wat nie altyd bloot ‘meegedeel’ kan word nie, maar wat dikwels geïnterpreteer moet word. Tot die waarheid behoort naamlik die sin van feitelike gegewens, dit wil sê die belang of die waarde wat sulke gegewens het vir die mens wat lewensoriënterend daarmee gemoeid is.” Van Niekerk onderskei dus tussen feite en die vertolking van feite, wat seker insluit dat feite in konteks beoordeel moet word. Oor die feite sal ons waarskynlik makliker ooreen kan kom as oor die vertolking van daardie feite. In wat volg, toon Van Niekerk egter dat hy soms nie eens sy feite reg het nie, gevolglik is sy vertolkings ook nie in die kol of aanvaarbaar nie. Die kern van die probleem is dat hy hom laat lei deur wat polities korrek is; bv die belange van swartes kry voorkeur bo dié van wittes.

Van Niekerk skryf oor regstellende aksie: “swart mense [word] sonder die gepaste kwalifikasies en ervaring ten gunste van [hy bedoel: ten koste van] wit kandidate in poste aangestel of tot prestige-studierigtings soos geneeskunde aan universiteite toegelaat. [Dit is presies wat by sy werkplek, Universiteit Stellenbosch (US), gebeur.] Dit is meermale ‘n onverstandige en onregverdige praktyk wat nouliks goed te praat is, veral as dit blyk dat die ooreenkomstige werksprestasie of uitkomste van dié [wan]praktyk benede peil is.” Juistement, maar dit is polities inkorrek, gevolglik soek Van Niekerk ‘n uitkomkans, dus ‘n ander vertolking van die feite.

“Ons [kan] ons egter nie eenvoudig blindstaar teen die ‘naakte feite’ van wat tans waargeneem word in hierdie verband nie. Ons kan veral nie oor die onderliggende problematiek wat regstellende aksie in die oë van die oorgrote meerderheid van die bevolking ‘n ononderhandelbare vereiste van die Suid-Afrikaanse samelewing maak, praat asof ons onlangse geskiedenis in Suid-Afrika weggewens kan word nie.” Van Niekerk laat hier toe dat die meerderheid mense die feite of die waarheid bepaal. Dit kan ‘n fout wees. Byvoorbeeld, die meerderheid mense het eens gedink dat die aarde plat (en nie rond nie) is. Dit is waarom ek ook teen ongekwalifiseerde gelyke stemreg in die eenheidstaat Suid-Afrika is. Die meerderheid kiesers bepaal wie die land regeer; nie (noodwendig) die beste (bv ingeligte, insigryke, kundige, hardwerkende, toegewyde) inwoners nie.

Soos die swartes beperk Van Niekerk sy aandag by “ons onlangse geskiedenis,” klaarblyklik die apartheidsera (1948-1989). Hierteen het ek ‘n tweeledige beswaar. Eerstens was die bewind van die Nasionale Party nie net sleg nie. Ter wille van ewewig, eintlik doodgewoon die waarheid, moet sowel die goeie as die slegte in ag geneem word. Tweedens moet nie net op daardie vier dekades gefokus word nie, maar op ons hele geskiedenis. Sedert 1652 het die blankes op ‘n voortreflike wyse gepresteer; op ‘n manier wat deur geen ander etniese groep naasteby oortref word nie; ook op ‘n wyse waarby alle etniese groepe, in die verlede en in die hede, gebaat het.

Kyk hoe drasties verskil Van Niekerk se vertolking van die feite van myne: “Ons geskiedenis is ‘n verhaal van een van die mees blatante instansies van diskriminasie teen mense op grond van velkleur wat die wêreld nog ooit gesien het.” “Ons geskiedenis” verwys selektief na ‘n (politieke) aspek en veral na vier dekades eerder as na meer as drie en ‘n half eeue. Daardie rassediskriminasie is ook nie gemotiveer deur velkleur nie. Fundamenteel het dit gegaan om kultuurverskille. Pigmentasie het bloot as ‘n uiterlike aanduiding van daardie verskille gedien. Waarom verskil my en Van Niekerk se feite-vertolking so radikaal? Onder meer omdat ek uit beginsel, maar nie blindelings nie, kant vir my eie mense kies en Van Niekerk sy etniese genote versaak en hulle offer op die altaar van politieke korrektheid. Hy is in die eerste plek nie (meer) ‘n Afrikaner of blanke nie, maar ‘n Suid-Afrikaner en Afrikaan en hy aspireer seker ook vir identiteitslose wêreldburgerskap.

Met die voorafgaande as grondslag gaan Van Niekerk nou tot die aanval oor. In hierdie proses doen hy bekende feite “willens en wetens” geweld aan; met ander woorde hy lieg in ‘n poging om sy oorverligte standpunt aan lesers op te dring. Dit neem sulke afmetings aan dat dit moeilik is om hom (ingevolge wat hyself hierbo voorgehou het) te vergewe. “Terwyl wit mense in regse kringe fulmineer [uitvaar] oor slim, wit jongmense wat deesdae nie meer so maklik toegang tot ‘n studierigting soos geneeskunde kry nie, vergeet ons veels te vinnig dat swart mense voor relatief laat in die 20ste eeu hoegenaamd [!] nie toelating tot enige [!] Suid-Afrikaanse universiteit gehad het nie – laat staan nog tot medies.”

Die leuens wat Van Niekerk hier doelbewus verkondig, is in ooreenstemming met die bekende valsheid dat Hendrik Verwoerd (eerste minister van 1958 tot 1966) swartes tot spreekwoordelike houthakkers en waterdraers verdoem het. Wat Verwoerd baie duidelik bedoel het, is dat swartes in die blanke gebiede nie tot bv professionele beroepe toegelaat sal word nie, maar dat hulle tot die hoogste vlak in enige beroep in hulle tuislande kon vorder. Dit is waarom in 1960 twee nuwe universiteite uitsluitlik vir swartes (Noorde/Limpopo en Zoeloeland) geopen het en die Universiteit Fort Hare (in 1916 deur ‘n Skotse kerkgenootskap vir swartes gestig) deur die regering oorgeneem is. Hierna is talle ander universiteite vir swartes teen groot koste gebou en onderhou. Vergelyk hierdie “naakte feite” met Van Niekerk se stelling “dat swart mense voor relatief laat in die 20ste eeu hoegenaamd nie toelating tot enige Suid-Afrikaanse universiteit gehad het nie.” Is 1916 en 1960 “relatief laat in die 20ste eeu”?

Die mediese fakulteit van die Universiteit Natal het sedert sy stigting in 1950 met die goedkeuring van die “apartheidsregering” nie-wittes as studente toegelaat. In 1976 is die Mediese Universiteit van Suid-Afrika (Medunsa) te Ga-Rankuwa, by Pretoria, geopen, uitsluitlik vir nie-wit studente. Van Niekerk skryf dikwels oor mediese sake, bv oor mediese etiek. Hy is hoogs waarskynlik bekend met die bestaan van hierdie opleidingsfasiliteite. Waarom verswyg hy dit en mislei hy sy lesers? Is hy werklik so naïef dat hy dink niemand weet van beter nie en dat hy met hierdie leuens sal wegkom? Of troos hy hom met die feit dat Die Burger en die ander Naspers-koerant hom nie aan die kaak sal stel nie? Die motief vir Van Niekerk se laakbare gedrag is blykbaar om die buitensporig vinnige verswarting van die US se mediese fakulteit te regverdig, asof dit van die eerste instansies in Suid-Afrika is wat erbarmlik swart mediese studente toegelaat het.

Oor regstellende aksie gaan Van Niekerk soos volg voort: “Terwyl baie wit mense woedend is oor die voorkeur wat soms [dikwels?] aan swart mense in die werkplek gegee word – al bly dit ‘n feit dat die oorgrote meerderheid bestuursposte in die ekonomie steeds deur wit mense beklee word [hoekom nie? – dit kan suiwer danksy bekwaamheid wees] en al gaan dit tans met wit mense ekonomies beter as in enige stadium onder apartheid – vergeet ons veels te maklik al die dekades toe werkreservering die meeste gesogte poste in die ekonomie vir swart mense belet het.” Weer eens is Van Niekerk ‘n pleitbesorger vir swartes en verkies hy om te lieg. FW de Klerk het voor die 1992-referendum belowe dat geen blanke sy werk in die nuwe Suid-Afrika sou verloor nie. Sedert 1994 het wittes grootliks uit die owerheidsdiens (sentraal, provinsiaal en plaaslik) en semi-staatsdiens verdwyn. Ook die privaat sektor gee op skandalige wyse in groot mate voorkeur aan nie-wit werknemers. Teen veral blanke mans word suiwer rassisties en seksisties gediskrimineer.

‘n Mens se vel moet darem buitengewoon dik van die politieke korrektheid wees om nie die onreg raak te sien wat daagliks sienderoë teen blankes gepleeg word nie. Hoe kan Van Niekerk beweer dat “dit tans met wit mense ekonomies beter as in enige stadium onder apartheid” gaan? Dit is ‘n inflame leuen. Hoeveel wit mense het Van Niekerk tydens apartheid by stopstrate en verkeersligte sien bedel? Ek het nooit ‘n enkele een gesien nie. Deesdae is dit ‘n daaglikse gesig. Van Niekerk gee hoog op oor moraliteit. Is dit moreel in orde om voorkeur aan akademies swakker kandidate as universiteitstudente en -dosente te gee? Behoort gehalte/verdienste/meriete nie meer gewig as etnisiteit en geslag te dra nie? Het Van Niekerk al ooit ernstig nagedink oor die onreg wat deurlopend teen blankes in die nuwe Suid-Afrika gepleeg word, of verkies hy halsstarrig om dit nie onder die oë te sien nie omdat dit polities inkorrek sou wees om jou oor blankes te ontferm?

Wat is Van Niekerk se reaksie? “My punt is dat ‘die waarheid’ nie so eenvoudig is soos ‘die harde feite’ nie.” Van Niekerk ken aan homself die reg toe om feite nie bloot te vertolk nie, maar om hulle onvergeefbaar te verdraai; dus te lieg. Naas regstellende aksie/transformasie skryf hy vervolgens oor grondhervorming. “Dit is so dat talle swart boere aan wie landbougrond verniet verskaf is, as ekonomiese landbouprodusente misluk het. Ons kan ook saamstem dat dit onverstandig [onnosel?] is om landbougrond uit te deel aan mense wat nie genoeg opleiding en kennis van landbou het nie [die skuld word dus verskuif van die swartes wat te vrot is om te boer na ander mense]. Maar agter hierdie ‘kliniese feite’ wat ons graag ophaal van agter die oogklappe wat ons slegs die hede laat raaksien, staan die beskuldigende horison van die geskiedenis toe swart mense slegs 13% van Suid-Afrika se grond kon besit.”

As Van Niekerk sy “oogklappe” afhaal, sal hy besef dat daar ‘n verskil tussen ongerepte grond en ‘n gevestigde plaas is. Blankes het ongerepte grond tot plase omvorm/transformeer. Swartes matig hulle aan om nie grond te eis nie, maar ontwikkelde plase, wat dan na ontvangs in die meeste gevalle spoedig onherkenbaar verval. As Van Niekerk sy oogklappe afhaal, sal hy besef dat dit nie in die openbare of landsbelang is om miljoene der miljoene rande staatsgeld te bestee om in die naam van grondhervorming landbouproduksie drasties te verminder nie. Dit is nie net Suid-Afrikaners wat genoeg kos moet hê nie, maar ook die miljoene mense uit Afrika en elders wat die land binnestroom. Hongersnood kan ‘n rewolusie onder die gepeupel ontketen. Ek het jare lank by ‘n groot sakeonderneming gewerk. By die lessenaars het talle blanke mans gesit wat op plase grootgeword het en suksesvol kon boer, maar daar was nie plase vir hulle nie. Sou grondhervorming rasioneel nie veel meer sinvol wees as plase (gratis) aan diesulkes uitgedeel word nie? Of is dit in die nuwe Suid-Afrika heeltemal verregaande om blankes van owerheidsweë te bevoordeel?

Van Niekerk kan gerus ook kennis neem van ‘n brokkie waarheid wat sy geesgenoot Willie Esterhuyse oor grondhervorming kwytgeraak het: “Dis ‘n hoogs emosionele kwessie omdat dit nie oor grond as produktiewe bate gaan nie, maar oor grond as politieke identiteitsimbool” (Eindstryd, Kaapstad; Tafelberg, 2012, p 341). Kortom, swartes wil eerder grondbesitters as produktiewe boere wees. Swartes benut landbougrond hoogstens vir bestaansboedery. As swartes polities en demografies korrek 80%+ van die plase besit, sou dit nag vir voedselvoorsiening wees. Oor die talle kwalifiserings waarmee die beweerde 13% grond vir swartes bejeen moet word, kan Van Niekerk gerus die historikus Louis Changuion se gesaghebbende boek, Omstrede Land: Die historiese ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse grondvraagstuk, 1652-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, 471p), lees. Byvoorbeeld, naas die hoeveelheid moet die gehalte van die grond en die weersomstandighede (bv reënval) in ag geneem word. Anders as die reservate vir Indiane in die VSA het swartes in Suid-Afrika tradisioneel van die beste landbougrond beset, maar boedery op ‘n onproduktiewe manier bedryf. Baie grond is ook deur bv (blanke) sendelinge/sendinggenootskappe gekoop vir besetting deur swartes.

[Op LitNet (4.06.2012) is daar ‘n omvattende bespreking deur Johannes Comestor van Changuion se boek gepubliseer. Daar is heelwat regverdiging vir die standpunt “dat dit reg is dat die grootste gedeelte grond aan blankes moet behoort, omdat die blankes die grond ekonomies benut” (p 212). Die swartes se besware hierteen en hulle aanspraak op die plase van blankes is op instink en ideologie gebaseer. “Die veronderstelling is dat die meeste blanke grondeienaars (of hulle voorsate) die grond wat hulle besit wederregtelik bekom het en dat dit daarom aan die ‘regmatige’ eienaars teruggegee moet word” (p 7). Nelson Mandela het dit soos volg verwoord: “The [black] people … would fight the white man and win back their country” (Long Walk to Freedom, London: Abacus, 1994, p 433). Dit is hierdie soort redenasie wat Van Niekerk om vermeende morele redes onderskryf. Die grondhervormingsbeleid kom daarop neer dat veronderstel word dat ‘n voorouer benadeel is en dat sy nageslag dus vergoed moet word. Maar is die Boere en hulle nageslag in dieselfde orde vergoed vir die onregte (bv konsentrasiekampe) van die Anglo-Boereoorlog? Anders as wat Van Niekerk skynbaar dink, mag morele verontwaardiging ewewigtigheidshalwe ter bevoordeling van blankes en selfs Afrikaners gewek word.]

Nadat Van Niekerk myns insiens reeds al sy geloofwaardigheid ontbeer het, kom hy juis by hierdie onderwerp uit. “Wat saak maak in die wyse waarop ons oor die Suid-Afrikaanse werklikheid praat, is nie bloot die resonansie van die ‘feite’ nie, maar ook die geloofwaardigheid van sowel dit wat gesê word as van die spreker self – kortom, die waarheid van wat die geval is, nie slegs in die kennis-konteks nie, maar ook in ‘n morele konteks. Die diskoers wat ons uiteindelik in staat sal stel om ‘n nuwe Suid-Afrikaanse gemeenskap in Suid-Afrika te vorm, sal nie een wees waarin ons mekaar onophoudelik met die ‘naakte, brute feite’ van die hede probeer toetakel nie. Daardie soort diskoers maak geen indruk nie [?] en vererger die konflik net [?]. Om die waarheid te praat, vereis ‘n nuwe verstandhouding met mekaar waarin wat die geval is en kan wees, voortdurend geïnterpreteer moet word teen die agtergrond van ‘n geskiedenis wat ons nie sal uitlos totdat ons geleer het om saam met mekaar sin daarvan te maak nie.”

Waarop Van Niekerk se redenasie neerkom, is dat die feite ons in die regte morele rigting moet lei. Vir hierdie doel word die feite op ‘n bepaalde manier vertolk. Hy aanvaar die huidige politieke opset. Sy “nuwe Suid-Afrikaanse gemeenskap” beteken dat ‘n nasie gebou moet word. Vir hierdie doel kies Van Niekerk om uit die oogpunt van die swartes na dinge te kyk, wat ‘n selektiewe benadering van die geskiedenis insluit. Nêrens wek Van Niekerk die indruk dat hy blankes en veral dié wat anders as hy dink, goedgesind is nie. Die feite of waarheid word gebuig sodat polities korrekte uitkomste volg. Politieke korrektheid is vir Van Niekerk onmiskenbaar ‘n lewenswyse. Die laaste sin in sy teks kan as bevestig hiervan dien. “As ‘n verstandige [?] diskoers wat na ‘n sodanige waarheid strewe vir sekere mense [regses?] na politieke korrektheid klink, is dit ‘n prys wat ons bereid moet wees om daarvoor te betaal.”

Op grond van die voorafgaande kan ‘n mens beweer dat Anton van Niekerk in kroniese en skynbaar onredbare mate ly aan die drie kenmerke van politieke korrektheid wat hyself uitgewys het: geveinsdheid, (ANC-)gedienstigheid en verdoeseling, wat soms vergestalting in leuens vind.

Lees ook:

Prof. Anton van Niekerk se halwe polities korrekte waarheid

Anton van Niekerk handel in politieke korrektheid en halwe waarhede

Anton van Niekerk lieg skaamteloos in Die Burger

At van Wyk oor die nuwe Afrikaner

‘Demokrasie gaan veroorsaak dat nie-wittes binne enkele dekades politieke beheer in Amerika oorneem en toenemend in die res van die wêreld’

Ek het nog nêrens gelees of gehoor dat Asiate, bv Indiërs, behalwe by opportunistiese geleenthede, werklik soos die ontwikkelde bruines deesdae, swart Afrikane wil wees nie. Dit is seker omdat Asiate ‘n eie kultuur het waarop hulle trots is en wat hulle nie argeloos wil verkwansel nie. Naas die voorkoms van bruines as neo-swartes is daar in die geledere van Afrikaanssprekende blankes ‘n selfs hinderliker verskynsel, naamlik die pseudo-Afrikaners, bv oud-Broederbonders, wat veral sedert 1990 skynbaar seepglad oorverlig en selfs ANC-ondersteuners geword het.

‘n Beskrywing van hierdie oorgangsproses, van super-Afrikaner tot skyn-Afrikaner, is te vinde in At van Wyk (gebore in 1932) se boek, The birth of a new Afrikaner (Cape Town: Human & Rousseau, 1991, 117p). Ek dink daar is deesdae eintlik glad te veel mense wat graag dié beskermheilige van verloopte Afrikaners wil wees. Dink maar aan oorverligtes soos Willie Esterhuyse, Max du Preez, Antjie Krog en (doktor!) Ruda Landman.

Van Wyk is ‘n joernalis en historikus. In die teks word Van Wyk se eie lewensloop as ‘n gevallestudie behandel en by implikasie as navolgenswaardig voorgehou. Die teks is in Engels sodat diegene wat nie Afrikaans magtig is nie, kan agterkom dat nie alle Afrikaanssprekende blankes verkramp is nie: “It seeks to enable non-Afrikaners to examine the political heart of an average [?] Afrikaner” (p 7). Hy noem die veranderingsproses sy “political metamorphosis” (p 7), oftewel sy “estrangement from political Afrikanerdom” (p 13). Die resultaat is ‘n “reconstructed Afrikaner Nationalist” (p 9). Hy het, volgens eie erkenning, sy gat omtrent 180 grade geswaai (p 9).

Van Wyk het nie in welvarende omstandighede grootgeword nie. Oor sy ouerhuis skryf hy: “No electricity or piped water, inside bathroom or toilet, no telephone or radio” (p 44). Dit weerspieël die lewensomstandighede van baie blankes/Afrikaners voor die Tweede Wêreldoorlog. As kind het Van Wyk plaaswerk gedoen en as student moes hy vakansiewerk verrig om studiegeld bymekaar te maak. Blankes arbei al sedert 1652 om ‘n bestaan in hierdie land te maak. Dit lyk vir my na verregaande vermetelheid van swartes om deesdae op gratis huise, water, elektrisiteit, munisipale dienste en selfs televisie, asook studiebeurse, aan te dring asof dit regte is; dat dit alles hulle sonder teenprestasie toekom. As jy swart is, word regte nie meer met verpligtinge gebalanseer nie.

Die outeur het in ‘n polities konserwatiewe huis opgegroei. Sy pa was ‘n ondersteuner van DF Malan (p 49). “I was a born and bred Afrikaner Nationalist” (p 13). Van Wyk is ook godsdienstig, christelik, opgevoed. “For us Christian Afrikaner nationalism was a way of life” (p 69). Tussen sy politiek en godsdiens het daar mettertyd teenstrydighede ontwikkel. Hy het sy godsdienstigheid behou en sy politiek al hoe meer na links gebuig. Afrikaners het geblyk nie werklik die uitverkore volk van God in Afrika te wees nie. Die positiefste aspek van die boek is seker die relaas van ons politieke geskiedenis wat deur hierdie historikus verskaf word. Daar is egter die neiging om negatiewe historiese aspekte van blankes en veral Afrikaners te beklemtoon terwyl nie-wittes, veral swartes, skotvry daarvan afkom.

Voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog was Van Wyk ‘n “Nazi to the core” (p 57) en op skool ‘n “Afrikaner racist” (p 59). Later: “Verwoerd was my hero” (p 83). Toe al hoe meer verligtheid in die Nasionale Party ingetree het, is Van Wyk met dié stroom meegevoer. Daarna het hy teen die Nasionale Party gedraai. In 1987 het hy vir die Nuwe Republiek Party (p 102, dus eintlik die Sappe) en in 1989 vir die Demokratiese Party (p 104) gestem omdat FW de Klerk voor sy verkiesing as NP-leier die indruk van regsgesindheid gewek het. “I did not trust him politically” (p 105). Laasgenoemde waarneming is absoluut in die kol, maar Van Wyk het verkeerdelik juis vertroue in De Klerk gekry weens sy toespraak op 2 Februarie 1990, toe De Klerk sy mantel openlik gedraai en geblyk het oorverlig te wees. De Klerk het die ANC, PAC, SA Kommunistiese Party, ens, ontban. Van Wyk skryf: “Politically it was the happiest day of my life” (p 106). In die vooruitsig was “the creation through negotiation of an open society with freedom for all in an undivided South Africa” (p 106). Van Wyk het in 1980 die oordrag van politieke mag na swartes in Zimbabwe as ‘n ramp ervaar (p 39) maar ‘n dekade later Swapo se verkiesingsoorwinning in Namibië verwelkom (p 98).

In die De Klerk-era het Van Wyk myns insiens glad te geredelik voor die anti-blanke- en veral anti-Afrikaner-propaganda geswig. Hoe ver hy geval het, blyk uit sy gesprek met sy joernalisvriend Alf Ries. Gestel hulle moet kies tussen die Konserwatiewe Party en die ANC. Ries “would rather go down with his own people than join hands with an organisation killing innocent people and plotting the downfall of white rule. I said I would support the ANC” (p 101). Sy politieke vervreemding van tradisionele Afrikaners het voorspelbaar ook sy bande met Afrikaans verslap. As hy tussen die Bybel en Afrikaans moet kies, kies hy die Bybel (p 107). “I have no intention of getting involved in another language struggle … It is, however, my fervent hope that Afrikaans will gain in honour what it stands to lose in official stature” (p 116). Hy het ‘n kramp in die CJ Langenhoven-jaar (1973) en die Taaljaar vir Afrikaans (1975 – p 24), maar ek wonder wat sy reaksie is op die veel meer oordrewe Nelson Mandela-verering wat daagliks aan ons opgedring word. Dit begin al lyk asof elke jaar ‘n Mandela-jaar is. Helen Zille laat dit klink asof Mandela die onoortrefbare oer-DA-grondlegger en -leier was.

Waarheen gly Van Wyk se Afrikanerskap? Hy skryf oor “my desire … for the Afrikaner to expand his vision of himself by first recognising as fellow Afrikaners all who spoke our language, including coloured people as well as a substantial number of Africans. This was to evolve for me into the ideal of an all-embracing South Africanhood” (p 27). Sy veridealisering strek selfs wyer. Hy het gedink ons is “on the verge of joining a universal fellowship of freemen” (p 113). Sy verdunning van Afrikanerskap kan tot die algehele uitwissing van Afrikaners lei: “I am ‘nationalist’ only in the sense of being a South African. I have no particular wish for the Boer people to live on ad infinitum” (p 116).

Sy vertolking van die Bybel het ‘n belangrike rol in Van Wyk se verwerping van apartheid gespeel. Oor De Klerk skryf hy: “FW … like myself, might have found his answers on his knees” (p 109). Van Wyk het hierdie boek geskryf “to explain to my children and grandchildren my involvement in the apartheid policy of yesteryear. Will they forgive me?” (p 7). “I prayed to the Lord for forgiveness, privately and publicly, for my share in the application of unholy apartheid” (p 91). So iemand is myns insiens polities en kultureel gans verlore vir die Afrikanersaak en Afrikanerdom.

Daar is geldige insigte in die boek. Hy skryf van “the blatant anti-black attitudes of English Natal … The Natal Englishmen could fool themselves with a pretence of opposing apartheid, but they didn’t fool me” (p 20). “Since the first British occupation of the Cape in 1795, segregation/apartheid has been advocated by some of the leading English minds in the country, both overtly and covertly. It is an open secret that the English, by and large, are by no means less racist than the Afrikaners” (p 64). Oor die naïewe Willie Jonker, wat in 1990 namens alle NG Kerk-lidmate apartheid as sonde bely en verskoning gevra het, skryf Van Wyk tereg: “He had been out of order to confess on behalf of the DRC” (p 88). Ook: FW de Klerk “did not receive a mandate on September 6 [dus in die algemene verkiesing van 1989] warranting his announcement on February 2” (p 108). Hierna het De Klerk die 1992-referendum gewetenloos misbruik om weereens mandaatloos magsoorgawe pleks van magsdeling “te beding”, maar dit het gebeur na die publikasie van Van Wyk se boek.

Van deurslaggewende belang is om te besef dat hierdie boek kort na FW de Klerk se 1990-toespraak geskryf en reeds in 1991 gepubliseer is. Dit was dus in die tyd toe baie mense mislei is om te glo dat De Klerk ‘n wen-wen-haas uit die hoed gaan trek; dat daar magsdeling gaan wees, met moerse wigte en teenwigte. Dit was toe daar nog geen sprake van kolossale verraad teen blankes, van roemlose algehele oorgawe aan swart mag, was nie. Van Wyk verwys na De Klerk se “laudable effort, but the odds against them are appallingly high” (p 64).

In verantwoordelike blanke geledere is die euforie van 1990/1994 lankal verby. Hermann Giliomee skryf in ‘n onlangse artikel (Die Burger, 8 November, p 15) dat “diegene wat die meeste belasting betaal, individueel en korporatief, nie politieke verteenwoordiging op kabinetsvlak het nie.” Giliomee dink dat die huidige politieke stelsel (ongekwalifiseerde gelyke stemreg in ‘n eenheidstaat) heeltemal ongeskik vir Suid-Afrika is. De Klerk se versuim om sy beloofde magsdeling te verwerklik, het ernstige gevolge. Giliomee haal Vernon Bogdanor soos volg aan: “Ek weet nie van enige diepverdeelde samelewing wat sonder magsdeling stabiliteit kon bewerkstellig nie.” ‘n Fiskale afgrond kan ons voorland wees. Afgesien van die wydverspreide korrupsie, is daar die “ernorme toename in staatstoelaes, asook in staatsamptenare en hul salaris.” Dit sal “binne 12 jaar ál die staatsinkomste opslurp.”

In die nuwe Suid-Afrika word ‘n hoë prys betaal weens kolossale onverantwoordelikheid en ondoeltreffendheid in die owerheidsektor. Dit was ANC-beleid om swartes wat voor 1994 ondervinding van bv plaaslike bestuur opgedoen het, sistematies uit te moor. Maar daar is baie ander lesse in die geskiedenis wat glad nie geleer is nie. Na die Anglo-Boere-oorlog was daar ‘n instroming van swartes uit buurlande; kansvatters wat uit die nuwe politieke situasie voordeel wou trek. Met min teenstand word hierdie gebeure sedert 1994 herhaal, terwyl ruim die helfte van die inheemse bevolking glad nie ‘n (ekonomiese/finansiële) bate vir die land is nie.

Die kanker loop veel dieper. Die politieke gelykverklaring wat in die naam van demokrasie gepleeg word, beteken dat die meerderheid kiesers, dus nie (noodwendig) die beste mense in die bevolking nie, besluit wie die land regeer. As die meerderheid swart is, soos in Suid-Afrika, is die lot van die land en al sy mense aan hulle uitgelewer. Amptelik beywer die VSA hom steeds vir demokratiese regerings oral in die wêreld. Die getal nie-wittes groei eksponensieel in alle lande. Demokrasie gaan veroorsaak dat nie-wittes binne enkele dekades politieke beheer in Amerika oorneem en toenemend in die res van die wêreld. Ek dink nie dit is (noodwendig) “‘n goeie ding” nie, om dit sag te stel. Dit kan ‘n ontaardende ramp wees waarin Westerse (insluitende tradisioneel Europese) beskawing onherroeplik ondergeploeg word.

Dit sou interessant wees om te weet hoe Van Wyk se Afrikanerskap tans daar uitsien, dus na verloop van meer as twee dekades in die nuwe Suid-Afrika. Hy het ‘n Superafrikaner gedefinieer as “an uncompromising Afrikaans-speaking Christian Nationalist and uncritical apartheid supporter” (p 27). ‘n Terugkeer daarheen is nie ‘n realistiese moontlikheid nie. Maar ons moet nie toelaat dat ons steeds met apartheid, of wat ook al in die verlede gebeur het (bv slawerny, kolonialisme, rasse-segregasie), moreel en daarby selektief geïntimideer word nie.

Die ander uiterste posisie is dié van pseudo- of skyn-Afrikanerskap, verpersoonlik deur mense soos Leon Wessels en Anton van Niekerk. Hulle is bewus van baie wat in die nuwe Suid-Afrika verkeerd geloop het, maar hulle verkies om ‘n oorverligte front voor te hou. Hulle sien allerhande uitdagings, maar klou verbete vas aan die tevergeefse taak om die land “te maak werk”. Hoewel mense indiwidueel en groepsgewys hemelsbreed (kan) verskil, vind pseudo-Afrikaners dit erbarmlik om die gelykheid van alle mense te predik. As mense in die praktyk kwalitatief verskil, is dit glo omdat die meer talentvolles die minder talentvolles benadeel het.

Tussen hierdie twee uiterste posisies is daar ‘n eerbare neo-Afrikanerskap wat op ‘n realistiese manier erken dat mense etnies en kultureel verskil; dat dit natuurlik is vir soort om soort te soek; dat dit goed en reg is om jou by jou eie mense te skaar, om vir jou kultuurgenote kant te kies, om jou geesgenote se heil te bevorder. Dít alles sonder om ander te haat of hulle te misgun wat jy vir jouself en jou kultuurgenote veroorloof.

Al het ek geen rede om selfvergenoegd te wees nie, probeer ek glad nie om myself polities te verander/transformeer nie. In daardie opsig kan ek nie verander/verbeter nie en wil ook nie. Om verstaanbare redes bly my ideaal dat Afrikaners weer ‘n blink toekoms moet hê.

Leon Lemmer: Universiteit van Wes-Kaapland: Die studente-opstand van 1976

‘Ruim vergoeding vir onwettige of misdadige gedrag is ongelukkig nie uitsonderlik in die nuwe Suid-Afrika nie.’

Die bestaan van Cornelius C Thomas se boek, Wakker wakker en aan die brand: Waarneminge van ‘n studente-aktivis, UWK, 1976 (Bellville: Mayibuye Books, 1997, 181p), gepubliseer deur die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK), is glad nie algemeen bekend nie. Ek het eers onlangs ‘n eksemplaar bekom. Die teks interesseer my omdat dit handel oor die kampus-onrus wat ek in 1976 daagliks eerstehands meegemaak het. Wat ontstellend is, is die duidelike afbeelding van ‘n petrolbom op die boekomslag, asof dit nie verdere misdadigheid sou aanmoedig nie. Dit is gewoon sosiaal onverantwoordelik om so ‘n illustrasie te publiseer. Dit gee seker ‘n aanduiding van die mate waarin die UWK sedert die jare sewentig getransformeer is.

wakker_en_aan_die_brandJakes Gerwel, die UWK-rektor in die jare negentig, noem die boek ‘n “half-gefiksionaliseerde stukkie plaaslike geskiedenis” en noem die onrus “‘n beslissende episode in die ontwikkeling van ‘n inrigting (UWK) wat ‘n groot bydrae sou lewer in die stryd teen apartheid.” Toe Kader Asmal as minister van onderwys sy dwase samesmelting van universiteite en technikons deurgevoer het, het hy die UWK en die Universiteit Fort Hare daarvan vrygestel weens die rol wat albei in die stryd teen apartheid gespeel het. ‘n Duideliker erkenning dat die ANC-regering tersiêre onderwys eerder ideologies as akademies benader, sal ‘n mens seker nie kry nie.

In soverre Thomas se teks ‘n historiese rekord is, het dit sekerlik waarde. Ek kon die gebeure herleef. Die outeur het sy eerstehandse kennis, wat kort na die gebeure neergeskryf is, aangevul met die herinneringe van ander aktiviste en bv persberigte. “Die grootste deel … is egter outentiek die angstige werk van Oktober-November 1976” (p 181). Thomas noem sy teks ‘n “kunswerk” (p 7), maar dan ‘n hoogs onvolmaakte een. Geen eerbare akademiese inrigting sal so ‘n slordige teks publiseer nie. Dit lyk asof (feitlik) geen redigering of proefleeswerk gedoen is nie.

Hein Willemse, een van die “onbesonge helde van UWK, 1976” (p 178), het die Afrikaanse voorwoord geskryf en ‘n historikus, RH du Pré, in Engels die “historical positioning” van die gebeure. Du Pré beweer verkeerdelik dat NJ Sieberhagen die eerste UWK-rektor was (p 12), terwyl dit JG (Gans) Meiring was. Du Pré is van mening dat “inferior education” voorsien is; dat “under-educating the non-white peoples” Nasionale Party-beleid was (p 12). Volgens hom was selfs die Afrikaanse universiteite vir blankes sleg: “Afrikaner universities churned out hordes of poorly-educated en poorly-prepared graduates” (p 12).

Dít het die UWK direk beïnvloed, want baie van sy dosente was van die Universiteit Stellenbosch afkomstig. Van die UWK se begin in 1960, as ‘n universiteit uitsluitlik vir bruin studente, was dit glo ‘n geval van “staffing the university with Afrikaner Nationalists who were eager to apply government policy in the education of Coloured students; and by using the security police to stop or inhibit political activity on the campus” (p 13).

“The majority of the lecturers diligently carried out Verwoerd’s blueprint of education and considered it their duty to indoctrinate students with their warped history” (p 14).

Perspektief is hier nodig. In die ou Suid-Afrika, dus onder blanke bewind, was daar nie die huidige ANC-manie dat die demografie oral en op alle vlakke weerspieël moet word nie. Engelssprekende blankes is vryelik toegelaat om in bv die handel en nywerheid uit te munt en Afrikaners in bv die landbou en onderwys. Nie net aan die UWK nie, maar ook aan al die ander universiteite (vir Afrikaans- en Engelssprekende blankes, asook dié vir nie-blankes) was daar baie Afrikaanssprekende blanke dosente. Daar was nooit sprake dat dosente aan universiteite vir nie-blankes opdrag gekry het om hulle posisie te misbruik om studente ideologies te indoktrineer nie. Die veiligheidsmagte (polisie en weermag) het ook geen (beduidende) teenwoordigheid op die UWK-kampus gehad voor die 1973- en veral die 1976-onrus nie.

In 1973 het CJ Kriel, ‘n NGK-sendeling en teoloog, Sieberhagen as rektor opgevolg, maar hy het na studente-onrus in dieselfde jaar bedank. Ek sal nooit vergeet hoe ontsteld Kriel, toe reeds bejaard, oor die studente se snode ondankbaarheid* was nadat hy sy lewe daaraan gewy het om bruines te probeer ophef en opvoed nie. In 1974 het Wynand Mouton, ‘n uitgelese fisikus en akademikus, ‘n jaar lank as rektor waargeneem. In 1975 het die eerste bruin rektor, Richard van der Ross, ‘n opvoedkundige, oorgeneem.

[*’n Voorbeeld van snode ondankbaarheid was Percy Sonn, ‘n student wat glad nie in Thomas se boek genoem word nie. Sonn was een van min studente in die regte. In die jare sewentig het die regte net ‘n departement (met twee uitstekende, toegewyde blanke dosente) gehad; dit was nog nie ‘n fakulteit nie. ‘n Buitengewoon groot deel van die biblioteekbegroting is jaarliks aan die regsversameling toegeken. Sonn het egter met die verwyt gekom dat hy soms (dalk een of twee keer?) vir sy studie op bronne van die Universiteit Stellenbosch aangewese was.]

Van der Ross was die rektor tydens die 1976-onrus en is deur die studente gewantrou omdat hy voorheen as onderwysbeplanner in diens van die Departement Kleurlingsake was. Koos du Toit het destyds as sekretaris van die Erika Theron-kommissie goeie kontak met die Departement Kleurlingsake gehad. (Dié verslag oor die Kleurlingbevolking is in 1976 ter tafel gelê. Die HAT beweer dat kleurling/Kleurling ‘n rassistiese term is. Die HAT etiketteer verbasend baie woorde as “rassisties”.) Du Toit het gesê dat in die Departement Kleurlingsake geredeneer is dat Van der Ross besig gehou moet word deur hom as UWK-rektor aan te stel omdat hy andersins (dalk) kwaad sou doen. Van sowel regerings- as studentekant was daar dus bedenkinge oor Van der Ross. Soos ook uit Thomas se teks blyk, was Van der Ross tydens die 1976-onrus voortdurend in die spervuur, want hy moes bemiddel tussen, aan die een kant, die studente en bruin personeel, wat in sommige gevalle onrus en anargie wou saai, en, aan die ander kant, die blanke personeel en Nasionale Party-regering, wat van die UWK ‘n suksesvolle akademiese inrigting wou maak.

Die boek bevat ‘n mengsel van Afrikaans en Engels. Treffende beskrywings soos die volgende een is skaars: “‘n Koerant hier, ‘n koerant daar lê oopgevlek soos ‘n slegte meid” (p 86). As die blanke bewind beskryf word, is daar tot vervelens toe die bekende retoriek van fascisme, polisie-staat, Broederbond, laager, ens. Blankes word telkens boere, pienknekke, rassiste, varke, honde, ens, genoem. Die veiligheidspolisie word beskryf as “snotgat-melkbaard boertjies in bosbaadjies” (p 67), “dom pote” (p 88), “gattas” (p 127), “diere” (p 158) of, voorspelbaar, die Gestapo (p 124). Die aktiviste heet broers, susters, kamerade, martelare, vryheidsvegters, ens, en die beloofde land Azania. Die studente het geteer op die kommunistiese idees van bv Karl Marx en die swartbewussynsretoriek van bv Frantz Fenon.

In die hoofstuk “Voorspel” verwys Thomas, soos verwag kon word, na Ingrid Jonker se gedig, “Die kind” (1960), wat handel oor ‘n (nie-wit) kind wat deur die veiligheidsmagte gedood is. Thomas dik dit aan as “die honger kind wat onder apartheid se knarsstewels sterf” (p 22; ook p 142-143). Jakes Gerwel het sy Afrikaansstudente tot vervelens toe na hierdie gedig verwys. Dit is waarskynlik ook Gerwel wat die misbruikbaarheid van die gedig onder die aandag van Nelson Mandela gebring het. Mandela het die gedig in 1994 in die parlement voorgelees. Die Burger het hierdie gebeurtenis naïef en kritiekloos as amptelike erkenning van Afrikaans geloof.

Die aanleiding vir die UWK-opstand was die onluste in Soweto in 1976. Aktiviste op die UWK-kampus het gemeen dat hulle iets moet doen om hulle solidariteit met hulle swart broers en susters, hulle “medeverdruktes”, te toon. Thomas verwys na die “Soweto-kinderopstand” (p 28, 33), terwyl dit baie duidelik is dat geslepe volwassenes die opstand haarfyn beplan en Afrikaansonderrig in swart skole as ‘n voorwendsel misbruik het.

Tydens die UWK-onrus word die studente toegespreek/opgesweep deur die politikus Peter Marais oor “Spotlight on UWC” (p 51) en Allan Boesak oor “The role of the Church in the Black Struggle.” Boesak het “resistance – passive or active-, strikes, boycotts, etc, for the good cause” bepleit (p 130). Twee Afrikaansdosente, Jakes Gerwel (p 61 – later die UWK-rektor) en Ikey van der Rheede (p 75 – later ‘n UWK-viserektor) het die studente ook opgesweep. Al vier dra hulle toespraak in Engels voor, al is net 20% van die studente Engelssprekend (p 13). Die studente se plakkate is ook by voorkeur in Engels.

In sy voordrag het Van der Rheede soms na Afrikaans oorgeslaan. Oor Afrikaans het hy gesê: “Afrika-taal pynlik gebaar in die setlaar-kombuise (en in slawe- en werkers-kwartiere) deur die verslane, dog gladdebek Wes-Kaapse nasate van die Khoi-koning Ngounema, Sheik Yusuf, Maleis-Portugese matrose, belustige Duusmanne” (p 77). Gerwel en Van der Rheede se Engelspratery toon onteenseglik die aard van die Afrikaansdepartement, wat destyds telkens deur Die Burger geloof is as die grootste Afrikaansdepartement wat daar bestaan. Die rede waarom so baie studente Afrikaans as vak gekies het, was weens die linkse politiek wat in dié klasse deur Van der Rheede en veral Gerwel gepredik is, maar hierdie feit is nooit wêreldkundig gemaak nie.

Polities uittartend het Gerwel jare later sy intreerede as Afrikaanshoogleraar in Engels gelewer. Pas het Jason Lloyd verwys na “die heersende persepsies dat Afrikaanssprekendheid agterlik en remmend voorkom” (LitNet 10 deser). Lloyd noem dat Gerwel bekommerd oor “die beeld van Afrikaanssprekendheid” was en haal hom soos volg aan: “Daar is ‘n onverfynde brutaliteit, amper ‘n agterlikheid aan die gedurige aggressiewe bitterbekkigheid en kleinlike keffery wat ongelukkig nog deur te veel toonaangewende en beeldvormende Afrikaanse forums gevoer word.” Hierdie oordrewe kritiek het gekom van die mens wat die hoofaanspreeklikheid moet aanvaar vir die transformasie van die UWK van ‘n hoofsaaklik Afrikaansmedium-universiteit na ‘n eentalige Engelse inrigting.

In 1976 was Sosiologie waarskynlik die linkste UWK-onderrigdepartement. Daardie dosente “klink okay” (p 63). Vir onderrig was daar ‘n departement sosiologie, maar daar was ook ‘n sentrum vir sosiologiese navorsing. As deel van ‘n navorsingsprojek is vraelyste soms aan studente-vrywilligers uitgedeel. Die idee was dat die studente teen ‘n vasgestelde vergoeding per voltooide vraestel bruin huishoudings sou besoek ten einde betroubare eerstehandse inligting te bekom. Pleks van eerlike veldwerk te doen, was van dié studente moreel en akademies so onverantwoordelik dat hulle na bv die swembad op die UWK-kampus gegaan en sommer self na willekeur die vraelyste voltooi het. Op grond van die inligting wat met die vraelyste ingesamel is, het die sosiologiese navorsers dan allerhande nuwe tendense in die bruin gemeenskap ontdek.

Een van die sosiologie-dosente, Basil Kivedo, het die opstandige studente in Engels toegespreek (p 74). Hy het ‘n MK-vegter geword en is daarna as die DA-burgemeester van die Breedevallei (Worcester) aangestel voordat hy deur die DA in die Kaapse provinsiale parlement herontplooi is. Kivedo het finansieel seker nie sleg gevaar vir iemand wat kwaad gedoen het deur bv die land onwettig te verlaat en opleiding as “vryheidsvegter” te ondergaan nie, maar ruim vergoeding vir onwettige of misdadige gedrag is ongelukkig nie uitsonderlik in die nuwe Suid-Afrika nie.

Onder die blanke personeel was daar diegene wat sterk standpunt ten gunste van beskawing ingeneem en wet en orde probeer handhaaf het, al moes hulle tydens die onrus daagliks gewapen na die kampus toe kom. In die administrasie was daar Johan Stassen en Pottie Potgieter (‘n reus wat op jeugdige ouderdom oorlede is) en dosente soos George Delpierre (chemie) en Pieter Pistorius (opvoedkunde – ook bekend as die skrywer PG Hendriks). Minstens twee van hierdie mense se motors is doelbewus beskadig. Hulle standvastige voorbeeld het die blanke dosente geïnspireer om sover moontlik ongesteurd met hulle klasse voort te gaan.

Die studente het op groot skaal die motors van blankes in Modderdamweg met klippe bestook. Op die kampus is baie ruite gebreek en klaskamers, ‘n hostelkamer en die kafeteria is aan die brand gesteek. Twee tydelike houtgeboue is heeltemal afgebrand. Aan die begin van die opstand en veral later was dit ‘n klein minderheid studente wat amok gemaak en die meerderheid geïntimideer het, bv deur klasse te ontwrig, onder meer deur die studente met ‘n brandslang nat te spuit. Vandalisme het sonder gewetensbesware voortgestu. Niemand het agterna verskoning gevra nie en geeneen van dié wat later groot salarisse as “strugglehelde” ontvang het, het enige poging aangewend om die skade te vergoed wat hulle aan private en staatseiendom aangerig het nie. In sy outobiografie roem Van der Ross daarop dat hy as rektor nooit met die polisie saamgewerk het wanneer gepoog is om misdadigers vas te trek nie.

Tydens die opstand was Leonardo Appies aanvanklik die voorsitter van die UWK-studenteraad, gevolg deur Henry Matthys en later Eric Theys. Leiding in die opstand het hoofsaaklik van teologie-studente uitgegaan. Hulle is veral deur Jaap Durand beïnvloed, wat jaar na jaar die naïewe gedrag van Dietrich Bonhoeffer in Nazi-Duitsland as voorbeeld vir sy studente voorgehou het. Die idee vir die Belhar-belydenis, aanvanklik geformuleer deur Dirkie Smit (1982), het van Durand gekom, maar hy/hulle kry (feitlik) geen erkenning vir die groot verdeeldheid wat hierdie belydenisskrif sedertdien in die NG Kerk veroorsaak nie.

[Lees gerus Jean Oosthuizen se onderhoud met die moderatrise van die VGK (LitNet 10 deser), waarvolgens ongekwalifiseerde aanvaarding van die Belhar-belydenis ‘n ononderhandelbare voorwaarde vir eenheid van die NGK en VGK is; asof die laste (finansieel, polities, taalgewys, bv anti-Afrikaans-elemente) wat die VGK vir die NGK gaan meebring iets is wat soos ‘n uiters gesogte artikel nagejaag behoort te word. Lidmate word glo nie deur die VGK tot Belhar-aanvaarding gedwing nie, maar daartoe begelei. Die Heilige Gees en die VGK word as vroulik geëtiketteer. Wat ingevryf word, is dat apartheid onreg, rassisme en sonde is. Die hele besigheid lyk vir my na die dogmatiese viering van liefdelose, linkse politiek.]

Russel Botman was in 1976 ‘n studenteraadslid en sy naam word ‘n aantal kere in Thomas se boek genoem (p 30, 35, 38, 39, 60, 92, 178), maar daar is geen sprake dat hy werklik veel gedoen het nie. Hy is wel op ‘n keer deur die polisie opgesluit (p 124). In Botman se CV, soos gepubliseer op die webwerf van die Universiteit Stellenbosch, staan onder “activities” die volgende (in Engels natuurlik): 1976: “Leading university students in the Human Rights Protest against the forces of Apartheid in solidarity with the Soweto Revolt.” Dit klink sterk oordrewe. Botman was klaarblyklik maar net nog ‘n ANC-kameraad wat sy CV aangedik het.

Dit was gewis nie altyd maklik om ‘n universiteit vir bruines as akademiese inrigting uit te bou nie. Afgesien van die weerstand in linkse politieke geledere was daar ook teenstand in die akademiese milieu, bv van die Universiteit Kaapstad. Bruines kon daar met die minister se goedkeuring inskryf as die studierigting nie deur die UWK aangebied is nie. Wat die UK-dekane toe gedoen het, ten einde die regeringsbeleid te ondermyn, was om bruin studente vir die skyn vir ‘n nie-UWK-studierigting (bv staatsleer) te registreer, die minister se goedkeuring te kry en dan die registrasie te verander na kursusse wat wel aan die UWK aangebied word. Die kursusse waarvoor daar skynbaar ‘n aanvraag by bruin studente bestaan het (bv staatsleer, ‘n werklike voorbeeld), is na aanleiding van hierdie slenter in baie gevalle spoedig deur die UWK aangebied. Dit het meegehelp om die akademiese aanbod van die UWK uit te bou, maar teen groot koste vir die staat.

Van der Ross is in 1987 deur Gerwel as rektor opgevolg, met Jaap Durand as viserektor. Daarna is begin om nie-bruines, selfs dié sonder matrikulasievrystelling, as studente toe te laat. Die idee was dat die UWK ‘n ope universiteit (etnies en selfs wat skoolprestasie, of die gebrek daaraan, betref), moet wees. Die instroming van swart studente het egter aanvanklik nie sonder die teenstand van baie bruin studente verloop nie. Die Nasionale Party-regering se idee van die UWK as ‘n universiteit uitsluitlik vir bruines was nie in alle opsigte sonder verdienste nie. Van 1960 tot 1986 het bruin kultuur gedy soos nooit tevore of sedertdien nie – vra maar vir Richard van der Ross en Adam Small, as hulle eerlik wil wees. (Hoewel daar oorvleueling is, is bruin kultuur sekerlik onderskeibaar van blanke kultuur, bv wat logika/manier van dink en gesindheid jeens taal betref.)

‘n Ander feit wat verswyg word, is dat feitlik al die studente (dus ook die gesubsideerde vandale, bv klipgooiers) wat aan die “apartheids-UWK” studeer het, studiebeurse van die “apartheidsregime” ontvang het. Vra maar vir (in alfabetiese volgorde): Allan Boesak, Jonathan Jansen, Nico Koopman, Michael le Cordeur, Llewellyn MacMaster, Danny Titus, Christo van der Rheede, Hein Willemse en sulke snare. Maar daar is geen dankbare erkenning hiervoor van enigeen van hulle nie. Nogeens snode ondankbaarheid.

Henry Jeffreys het die vermetelheid om blankes daarvan te beskuldig dat hulle ‘n “gevlekte verlede” het (Die Burger, 26 November, p 10), terwyl hy bruines kritiekloos met enigiets laat wegkom. Nico Koopman predik in rubriek na rubriek in Die Burger dat mense siek is en genesing/heling nodig het. Dit is baie duidelik dat hy nie sy etniese groep, bruines, in sy visier het nie, maar hom aanmatig om wittes te veroordeel. Vir die UWK-studente-opstand van 1976 het mense soos Jeffreys en Koopman net lof. Klaarblyklik hoef daardie vandale en misdadigers nie vir hulle dade verskoning te vra of die skade te vergoed nie. Hulle hoef ook nie erkentlik en dankbaar te wees vir die universiteitsgeriewe, onderrig en studiebeurse wat hulle so mildelik ontvang het nie. My diagnose is dat daar in hierdie opsig ‘n geestessiekte in (ontwikkelde) bruin geledere woed wat genesing/heling nodig het. Dit is allermins ‘n vergesogte gevolgtrekking.

Universiteit Stellenbosch: Is akademiese herstel moontlik?

Op 1 deser is op die webwerf van die Universiteit Stellenbosch (US) aangekondig dat Willem Johan Simon (Wim) de Villiers (55) as die nuwe rektor en visekanselier aangestel is. Op dieselfde dag is Johann Rupert se termyn as US-kanselier met vyf jaar verleng. Die twee hoogste poste sal dus waarskynlik deur Afrikaanssprekende blankes en daarby mans (drie eienskappe wat in die nuwe Suid-Afrika dikwels as doodsondes voorgestel word) beklee word wanneer die US in 2018 sy eeufees vier. Tydens die rektorskap van Chris Brink (2002-2007) en veral Russel Botman (2007-2014) is alles in die stryd gewerp om die beeld van die US as Afrikaanse en veral Afrikaner-universiteit af te breek. Onder die vaandel van “transformasie” is die klem doelbewus van akademiese sake na linkse (spesifiek ANC-) politiek verskuif. Die vraag ontstaan of ‘n akademiese daeraad vir die US in die vooruitsig gestel kan word. Kan een of twee swaeltjies ‘n akademiese somer maak?

Daar word gesê dat De Villiers 24 jaar in Brittanje en die VSA gestudeer en gewerk het; ongeveer so lank soos Nelson Mandela in die tronk was. Agtien maande gelede het De Villiers op eie inisiatief na Suid-Afrika teruggekeer. Die agteruitgang van die land en die US moes hom sekerlik opgeval het. Hy is tans die dekaan van die mediese fakulteit van die Universiteit Kaapstad. Hoewel De Villiers in Stellenbosch gebore is en daar opgegroei en as Matie gestudeer het, is die vraag watter invloed sy buitelandse blootstelling op hom gehad het, sowel ten goede as ten kwade. Hy hoop bv dat die US plaaslik en internasionaal ongekende hoogtes sal bereik. Hy wil hê dat die US “globaal moet kompeteer.”

De Villiers “meen die US se meertaligheidsbeleid, wat op 22 November deur die Universiteitsraad aanvaar is en voorsiening maak vir die verhoging van die lesingsaanbod in sowel Afrikaans as Engels, sal help om meer internasionale studente en dosente te lok.” In teenstelling met Botman se Afrika-manie is De Villiers se oriëntasie klaarblyklik Westers, maar buitelandse oorwegings bevorder nie Afrikaans as onderrigmedium nie. Hy is besig met ‘n eierdans. “Ons moet net sorg dat die taalbeleid en -plan reg toegepas word. Ek het oorsee besef wat Afrikaans vir my beteken, so ek is bly ons bou dit akademies uit – maar so ook Engels, wat jou toegang tot die res van die wêreld gee.” Die vraag ontstaan in hoeverre De Villiers se huistaal en dié van sy kinders Afrikaans is.

“Hy staan akademiese uitnemendheid voor in al drie die Universiteit se kernaktiwiteite – navorsing, leer en onderrig, asook gemeenskapsinteraksie.” Hy praat van “gemeenskapsinteraksie”, wat ‘n verbetering op Botman se “gemeenskapsdiens” kan wees. Botman se standpunt was dat die US diens aan die gemeenskap moet lewer weens die versuim van veral ANC-owerhede om dit te doen. Daarmee het hy die twee historiese kernaktiwiteite van die universiteit, navorsing en onderrig, verwater.

De Villiers het die volgende slagspreuk geformuleer: “Wat in die student se belang is, is al wat van belang is.” Die universiteit bestaan inderdaad ten behoewe van sy studente, maar watter soort studente is kenmerkend van die US? Moet dit nie vanselfsprekend net diegene wees wat akademies op standaard is nie? Vir die universiteit om akademies uitnemend te wees, moet die akademies beste studente voorkeur by toelating en by die toekenning van studiebeurse kry. Dit was opvallend nie die geval in die Botman-era nie. Gaan dit nou verander? Dit lyk nie so nie. De Villiers verwys na die US as “‘n inklusiewe omgewing.” Hy is “verbind tot voortgesette transformasie om die ongelykhede van die verlede aan te spreek.”

Die probleem is dat ongelykhede in die hede van ‘n inherente aard kan wees. Hoe gaan hy onderskei tussen tekortkominge wat aan “onreg” in die verlede toegedig kan word en beperkinge wat eie aan studente is? Die maklike uitweg is om hierdie onderskeid te ignoreer, soos Botman gedoen het. Die akademies korrekte benadering is om alle studente suiwer akademies te beoordeel. Hiervoor sien De Villiers blykbaar nie kans nie. “Ek is entoesiasties oor die koers waarop prof Russel Botman die US geplaas het.” Dít is die soort polities korrekte stelling wat in hierdie situasie van De Villiers verwag is. ‘n Mens kan maar net hoop dat hy tydens sy ampstermyn dermate van Botman se ideologiese koers sal afwyk dat die US weer en meer akademies respektabel kan word.

Op 2 deser was De Villiers se aanstelling ‘n voorbladsyberig in Die Burger. Hy beweer dat daar geen ernstige probleme aan die US is nie. Die swaard van Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, wat oor die kop hang van universiteite wat onderrig deur die medium van Afrikaans verskaf, bekommer hom blykbaar nie. “Afrikaans as akademiese taal moet ondersteun en uitgebrei word.” Hy sê nie hoe hy dit gaan doen nie. Dit klink na blote lippediens.

Myns insiens behoort alle kursusse, voor- en nagraads, in Afrikaans aangebied te word. Studente moet aangemoedig word (bv finansieel) om hulle magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf. Op die oomblik word studente in baie departemente aktief ontmoedig om tesisse in Afrikaans te skryf. By dosente en navorsers behoort daarop aangedring te word dat hulle artikels in Afrikaans publiseer. Pleks daarvan bly De Villiers hamer op internasionale (dus nie-Afrikaans-) aspekte. “Die taalbeleid sal ook meer internasionale studente en dosente lok.”

‘n Positiewe aspek is dat die doodsklok vir Botman se Sentrum vir Inklusiwiteit lui, maar die soet word met suur vermeng. “Oor inklusiwiteit het hy gesê ‘n sentrum vir inklusiwiteit wat êrens op die kant sit, kan nie alleen daarvoor verantwoordelik wees nie. ‘Dit moet in die hele institusionele kultuur van die universiteit geïntegreer wees. Alles wat ons doen, moet daardie geur en kleur hê.'” Hopelik sal Botman se jaarlikse Diversiteitsweek (Praag 29.09.2013) op grond van dieselfde redenasie in die slag bly. Wat met reg van ‘n Afrikaanssprekende blanke rektor verwag kan word, as hy ‘n Afrikaner is, is dat die ontheemding wat Afrikanerstudente deesdae op die US-kampus ervaar, aangespreek sal word. Tradisioneel was die US hulle universiteit, maar die US het ‘n inrigting geword wat blatant voorkeur aan nie-Afrikaner-elemente gee. Botman se HOOP-projek, met sy kommunistiese wortels in die idees van Paulo Freire (1921-1997) en Ivan Illich (1926-2002), kan gerus ook stil-stil verdwyn (maar kyk hier onder).

“Ek glo ek beskik oor die eienskappe om die universiteit vorentoe te neem, naamlik nuuskierigheid, energie, moed, volharding, fokus en dissipline.” De Villiers straal nie net selfvertroue uit nie, maar ongelukkig ook te veel selftevredenheid, op die gevaar af dat hy sy mate van kennis en insig oorskat. Dit kan ontaard in dogmatisme en daarom akademies teenproduktief wees. Groter beskeidenheid en skeptisisme kan bates vir ‘n rektor wees. (In die pers het die slegte gewoonte posgevat om na De Villiers as “Slim Wim” te verwys.) ‘n Medikus, ook ‘n De Villiers, JN (Jannie), wie se roem daarop berus het dat hy die Lombard-vierling in 1951 die wêreld ingehelp het, was voorheen die US-rektor (1970-1979) maar nie juis ‘n dawerende sukses nie.

Wim de Villiers se oormaat selfvertroue blyk veral uit die onderhoud wat Murray la Vita met hom gevoer het (Die Burger, 5 deser, p 11). Hy beskou homself as “perfek geposisioneer … ek dink dit gaan baie goed en ek doen goed.” Hy het veramerikaans: “Ek het ‘n baie Amerikaanse manier van hoe om dinge te doen.” In teenstelling hiermee was van die eerste dinge wat ek in Amerika opgemerk het dat baie mense in die sosiale omgang optree asof hulle op televisie is. My subjektiewe reaksie was dat ek hulle oorselfversekerdheid as afkeurenswaardig ervaar het. Myns insiens moet ‘n mens liewer nie te hiperaktief jou eie beuel blaas nie.

Volgens De Villiers is transformasie, oftewel verandering, deel van alles wat ons doen. Hy haal goedkeurend ‘n Amerikaner aan wat gesê het: “If you don’t like change, you are going to like irrelevance even less.” Wat De Villiers moet besef, is dat transformasie ‘n bepaalde soort verandering is; daardie tipe wat deur die ANC-regering aan almal opgedring word. Om ANC-transformasie teen te staan, is nie irrelevant nie. Myns insiens is dit vir hom as rektor noodsaaklik om bv Blade Nzimande teen te staan ter verdediging van bv akademiese meriete, universitêre outonomie en akademiese vryheid, asook Afrikaans as onderrigmedium.

Dit is juis De Villiers se opmerkings oor Afrikaans wat glad nie gerusstellend is nie. La Vita vra of Engels nie Afrikaans as onderrigmedium aan die US gaan verdring nie. De Villiers verwys na die leidende rol wat Latyn, Duits en Engels agtereenvolgend in die akademiese wêreld gespeel het. “Maar wie sê oor 50, of 60 jaar is dit nie Mandaryns nie? Niks is gefikseerd [bly onveranderd] nie … Die born frees [een van Botman se gunsteling frases] hét nie hierdie issues nie.” Net soos vir hierdie sogenaamde vrygeborenes is Afrikaans vir De Villiers blykbaar ook nie werklik ‘n kwessie nie. Wat hy by implikasie erken, is dat die plaaslike dominansie van Afrikaans, dus ook ‘n Afrikaanse US, tot die verlede behoort. In die onderhoud slaan hy dikwels oor na Engels en daarby met ‘n Amerikaanse aksent. Dit lyk asof sy kulturele wortels in die buiteland losgeraak het. Hy voel klaarblyklik glad nie geroepe om Afrikaans se status aan die US te herstel nie. Ampshalwe sal daar kwalik op sy Afrikaansheid peilgetrek kan word, al spreek hy sy van nie-Engels as Viljee uit.

Pleks van Afrikaansgetrou te wees, bly De Villiers hamer op nie-Afrikaans-aspekte, dat bv navorsing ‘n globale bydrae moet lewer; die aandag van internasionale befondsers, navorsers en studente getrek moet word; die US moet uitreik; daar geen heil in “insulariteit”/parogialisme is nie. Hy gee geen blyke dat Afrikanerskap swaar by hom weeg nie; eerder dat hy ‘n wêreldburger is. Daarom noem hy selfs dat ‘n US-kampus in die buiteland, bv Kenia, ‘n moontlikheid is. De Villiers is glo besig om Sampie Terreblanche se jongste boek te lees. Daarin sal hy kennis met die outeur se sosialisme maak, maar dit sal hom kwalik help om ewewigtige insig te kry in baie van wat die afgelope kwart eeu (tydens De Villiers se verblyf in die buiteland) plaaslik gebeur het.

Dit blyk dat De Villiers se arsenaal van sê-goedjies gou uitgeput raak, want hy herhaal heelwat van wat hy reeds in die bogenoemde bronne kwytgeraak het. Daar is belangrike sake waaroor ons groter helderheid sal kry eers nadat hy begin het om as rektor te funksioneer. Soos Chris Brink kan hy anders wees as wat hy aanvanklik voorgegee het, hetsy ten goede of ten kwade.

Ek bespeur ‘n mate van suurheid by Die Burger omdat nie een van die twee nie-wittes, wat op die kortlys van drie vir die rektorskap was, die paal gehaal het nie. (Die US stel deesdae die absolute vereiste dat daar altyd minstens een nie-witte op alle aanstellingskortlyste moet wees.) Die Burger sou oor nog ‘n bruin of nie-wit US-rektor mal gegaan het, des te meer as ‘n vrou die pos gekry het. Enige pos wat deur ‘n nie-witte beklee is en daarna deur ‘n witte ingeneem word, word deesdae as ‘n terugwaartse stap, dus as teenproduktief vir transformasie, beskou.

Volgens ‘n (Afrikaanssprekende, bruin) leser versterk De Villiers se aanstelling “die indruk … dat poste soos die rektorskap nie beskore is vir vroue, Engelssprekendes, bruin en swart akademici nie. Die droom van mede-eienaarskap van dié instelling het tydelik geloofwaardigheid verloor” (Die Burger, 11 deser, p 16). Ek verwag dat die genoemde suurheid vorentoe nog duideliker in Die Burger gaan uitslaan, in opmerkings van bv Henry Jeffreys en/of Die Burger se eie Victor Verster-alumnus, Johann Maarman. Albei het net lof vir die ANC se destydse misdadige aktiwiteite. Onlangs het Maarman geskryf dat van die UWK-klipgooiers en -brandstigters glo deur die polisie gemartel is, maar hy het doelbewus versuim om melding van hierdie studente se misdade te maak.

Op dieselfde bladsy as La Vita se verslag oor sy onderhoud met De Villiers is daar ‘n brief van Anton van Niekerk; ‘n mens wat knaend pomp vir die US-rektorskap. Oor sy onbesonne uitlatings is Van Niekerk by ‘n vorige geleentheid met ‘n stukkende bril tot onder sy omgekeerde lessenaar getik. Kort daarna het hy beweer dat hy ‘n les geleer het. Sedertdien lyk dit egter telkens asof dit nie die geval is nie. Van Niekerk gaan onverpoos voort om skoor te soek. Dit is in sy DNS.

Hierdie keer het Van Niekerk dit teen ‘n private Afrikaanse universiteit. Heeltemal tereg noem hy die baie geld wat die vestiging en bedryf van ‘n volwaardige universiteit verg. Dit kan kwalik van die “klein, kwesbare Afrikanergemeenskap” verwag word om so ‘n projek te finansier. Soos gebruiklik gaan dit egter eintlik vir Van Niekerk om sy afkeur uit te spreek van enige poging om Afrikaans- en veral Afrikaner-belange te bevorder.

Wanneer Van Niekerk oor religie besin, is hy skepties. Die tweede hersiene uitgawe van sy boek, Geloof sonder sekerhede, is onlangs gepubliseer. Hy gaan onverpoos voort om aan dieselfde kombersie te hekel. Maar as dit by die politiek en akademie kom, klou hy vas aan ‘n geykte, dogmatiese ingesteldheid wat teenproduktief vir die US as akademiese inrigting is.

Dit is my oortuiging dat Afrikaners eerder moet veg vir die behoud van die tradisioneel Afrikaanse universiteite, wat met so baie geld en opoffering tot stand gebring is, as om hulle te beywer vir ‘n nuwe Afrikaanse universiteit met beperkte kapasiteit. As so ‘n onderneming suksesvol blyk te wees, sal die ANC-regime beslag daarop lê en dit ooreenkomstig sy verwronge ideale transformeer. Die eintlike geveg teen die ANC-regime moet op die kampusse van die tradisioneel Afrikaanse universiteite gevoer word. Hiervan is daar al hoe minder sprake omdat daar al hoe meer Anton van Niekerks is wat hulle deur die polities korrekte stroom laat meevoer.

Die wesenlike gevaar is dat Wim de Villiers Van Niekerk-gesind kan wees. Die lakmoestoets vir ‘n akademikus is die suiwerheid van sy benadering van akademiese sake. Van Niekerk druip hierdie toets op skouspelagtige wyse. Hy weet dat ‘n universiteit aan minstens twee vereistes moet voldoen as hy akademies uitnemend wil wees: net die akademies beste studente moet toegelaat en net die akademies beste dosente en navorsers moet aangestel en bevorder word. In albei opsigte skiet die Botman-US openlik en doelbewus tekort, maar Van Niekerk opper geen beswaar hoegenaamd hierteen nie. Die “aangewese groepe,” die sogenaamde ras- en geslagsbenadeeldes, mag maar ten koste van die US se akademiese gehalte en aansien bevoordeel word. Blankes, veral Afrikaners, mag maar veronreg word. By Van Niekerk kry politieke korrektheid voorkeur bo akademiese korrektheid.

Die aanduidings is dat De Villiers dieselfde toets gaan druip. Amerika is immers by uitnemendheid die land waar swartes onregverdig bevoordeel word. As De Villiers openlik op sy Afrikanerskap gesteun het, sou hy hierteen weerstand kon bied. Dit sou hom ook teen die kommunistiese boosheid van Blade Nzimande gesterk het. Hy sou hom op morele meerderwaardigheid kon beroep; dat Afrikaners ‘n bewese rekord as bouers het en nie, soos die “vryheidstryders” en ANC-regering, as brekers uitgemunt het nie.

Jean Oosthuizen se onderhoud met De Villiers is op 11 deser op LitNet gepubliseer. Daarin herhaal De Villiers die dwaling dat die US (akademies) “fiks en kerngesond” is. Daarna kwalifiseer hy sy stelling ietwat deur na die bedenklike veiligheidsituasie op die kampus, wat die akademiese funksionering van die US aan bande lê, te verwys. Maar dan bevestig hy ook wat ek vermoed het: dat hy wil hê die US-studente moet wêreldburgers word, klaarblyklik sonder dat die US hulle eiesoortige kultuur grondig versterk het, al sê hy later: “Ons wil ook nie hê mense moet hulle eie agtergrond en karakter prysgee nie.” In die Botman-era is Afrikanerkultuur verdag gemaak, eintlik verguis, en sover moontlik afgebreek. De Villiers ondersteun die nuwe taalbeleid in die waan dat dit tot die “uitbreiding van Afrikaans as akademiese taal” sal lei.

Daarna kom De Villiers met dieselfde soort redenasie as Willie Esterhuyse, waarvolgens Engelsmediumonderrig deur die staat befonds word en onderrig deur die medium van Afrikaans op donasies moet steun (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, p 158): “Ek moet egter dadelik ook vra waar die ondersteuning van buite is vir die ontwikkeling van Afrikaans as akademiese taal. Waar is die groot pryse vir akademiese skryfwerk in Afrikaans, waar is die finansiële aansporing vir navorsingswerk in Afrikaans?” As De Villiers in die buiteland werklik agtergekom het hoeveel Afrikaans vir hom beteken (soos hierbo aangehaal), sal hy verseker dat Afrikaans voorkeur by US-befondsing kry. Hy kan gerus aankondig dat hy ‘n deel (sê 10%) van sy buitensporige rektorsvergoeding as’t ware as ‘n dankoffer ter bevordering van Afrikaans- (en Afrikaner-) belange bewillig. As die voortbestaan van Botman se rasgebaseerde doktorale program vir swartes uit swart Afrika aan die US geduld word, kan dit blaamvry met programme toegespits op Afrikaans- en Afrikanerbelange gebalanseer word.

De Villiers se redenasie oor Afrikaans is soortgelyk aan dié van linkse Afrikaanssprekendes destyds, bv Bernard Lategan en Johan Hattingh, waarvolgens Afrikanerkultuur en Afrikaans nie beskerm hoef te word nie (Kapp, p 62): “Ek is van mening dat Afrikaans sal gedy as dit nie afgedwing word nie, maar op kampus leef naas ander tale … Aanbod en aanvraag loop saam … Ek volstaan daarmee dat ek die taalbeleid ondersteun – die toets gaan kom in die implementering, befondsing en monitering.” Vir De Villiers is Afrikaans blykbaar nie werklik ‘n hartsaak nie, bloot ‘n (lastige) verskynsel wat, soos Botman dit so graag gestel het, “bestuur” moet word.

“Ons universiteit behoort ‘n plek te wees waar almal op gelyke voet welkom kan voel.” Maar dan moet blankes op dieselfde akademies grondslag as nie-blankes US-toelating kry (bv tot mediese studie) en om dieselfde ekonomiese redes in dieselfde mate studiebeurse ontvang. Die akademiese werk van almal moet aan dieselfde standaarde voldoen. Hoë akademiese standaarde is by nie-wittes des te meer noodsaaklik, want om neo-rassistiese en seksistiese redes kry hulle deesdae by aanstelling en bevordering voorkeur. Maar sal De Villiers die moed van sy oortuiging hê om hierdie rasionele vereiste onomwonde aan die US-dosente te stel? Ek dink nie so nie. Hy het bv geen probleem met die mikpunte in die US se institusionele voorneme en strategie waarvolgens “swart en bruin en Indiërstudente” gewerf en daar by implikasie teen blanke studente gediskrimineer word nie.

Botman se HOOP-projek word deur De Villiers gekarakteriseer as ‘n “wetenskap-vir die-samelewing-benadering.” Dit is wesenlik niks anders nie as ‘n uitdrukking van die gewilde hedendaagse versugting dat ‘n verskil gemaak moet word, oftewel oeboentoe, wat in die praktyk daarop neerkom dat blankes glo die morele verpligting het om swartes te help. De Villiers verwys goedkeurend na huidige US-programme met Engelse name soos SciMathUS en HOPE@Maties waarmee uitsluitlik nie-wittes met “potensiaal” geïdentifiseer word. Die mentorprogram Rachel’s Angels kan hierby gevoeg word. Daar is hier, wat wittes betref, geen sprake van die so dikwels geprese “inklusiwiteit” nie.

Aan Botman se diskriminerende maatreëls teen blankes gaan daar klaarblyklik nie gepeuter word nie. In die natuur kom bokke in verskillende kleure voor. Sondebokke het egter, in hierdie konteks, altyd dieselfde kleur, naamlik wit. Botman het sy HOOP-projek aan die US geloods as “a concerted move away from Stellenbosch being considered an exclusively Afrikaans university … Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (Kapp, p 215). Daardie Botman-hoop impliseer ook ‘n wegbeweeg van die “language roots” van die US (p 216). Wat die HOOP-projek nog meer aan die verwronge US-hart bind, is dat Russel Botman se weduwee, Beryl (gebore Van der Scholtz), pas ‘n proefskrif oor onder meer die hoopbegrip voltooi het. Henry Jeffreys beweer: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad” (Die Burger, 26 November, p 10), maar sy weduwee se proefskrif, wat deurlopend met Russel bespreek is, is in Engels (Die Burger, 11 deser, p 4).

Soos Kader Asmal, ‘n vorige ANC-minister van onderwys, het Botman geweier dat die US enigiets met studiebeurse te make mag hê wat voorskryf dat hulle net aan blankes toegeken moet word. Dit het meegebring dat sommige wit studente doelbewus studiegeleenthede ontsê is. Dat daar ‘n oorvloed van studiebeurse uitsluitlik ten bate van nie-wit studente bestaan, het die genoemde twee kamerade glad nie as teenstryding ervaar nie. ‘n Rektor met akademiese integriteit sal hier ‘n beleidsverandering aanbring. Studiebeurse wat bv ras- en geslagsvoorskrifte bevat, behoort met dank aanvaar te word. Hierdie voorskrifte behoort om suiwer akademiese redes eerbiedig te word, met die wete dat daardie studente lewenslank bevoordeel word deur tersiêre studie wat hulle andersins sou ontbeer het.

Tydens die rektorskap van Brink en veral Botman was dit die gewoonte om prominente ANC-politici sonder meer as goed en Afrikaner-politici van weleer as sleg te beskou. Talle ANC-kornuite is met eredoktorsgrade vereer omdat van die standpunt uitgegaan is dat dit goed vir die openbare beeld van die US is. Politici is egter omstrede en verdelende elemente in ‘n samelewing en moet myns insiens liewer nie vereer word nie. Eintlik behoort die beleid te wees om geen (of so min moontlik) van hierdie akademies waardelose sertifikate uit te deel (Praag 14 September). As bastion van beskawing behoort enige universiteit die beginsel te handhaaf dat misdadigers nie vir verering kwalifiseer nie.

Wanneer laas het die US ‘n Afrikaanse taal- of letterkundige vereer? Hier dink ek nie aan iemand soos Antjie Krog wat politiek onder die dekmantel van letterkunde bedryf nie. Een van Krog se jongste stommiteite, na aanleiding van ‘n besoek aan Duitsland, is: “Op baie plekke in Europa sien ‘n mens dan weer die vanselfsprekendheid van witheid, van bevoorregting” (Die Burger, 8 deser, p 9). Dui welvarende blankes dalk nie veel eerder op prestasie, op besondere vermoëns en bekwaamheid, nie?

Die benaming van geboue en ander dele van die US toon dieselfde eensydige verering van ANC-kornuite en die verguising van blanke politici. Daarom is daar afdelings in die US wat na Desmond Tutu en Beyers Naudé vernoem is, terwyl die name van geboue wat na Hendrik Verwoerd en John Vorster vernoem was, geskrap is. Pas is aangekondig dat die DF Malan-gedenksentrum nou die Coetzenburg-sentrum heet. “Die naamsverandering is deel van die universiteit se Visie 2030 om meer inklusief, innoverend en toekomsgerig te wees” (Die Burger, 8 deser, p 3). Wit dui dus op eksklusiwiteit en die verlede en swart op inklusiwiteit en die toekoms. Hierdie naamsveranderings word visuele regstelling/transformasie genoem (Die Burger, 6 Mei, p 10).

Daar is beweer dat dit ‘n belediging vir Botman se nagedagtenis was dat hy uit die DF Malan-gedenksentrum begrawe is. Botman het met hierdie naamsverandering postuum sy sin gekry. Maar dit hou nie daar op nie. In dieselfde berig word genoem dat ‘n nuwe US-koshuis as Huis Russel Botman bekend gaan staan. Is daar werklik geen student wat hierdeur beledig of ten minste ongelukkig gaan voel nie? Wanneer leer die US die elementêre les om liefs geen indiwidue te vernoem nie? Met min moeite behoort die beleid aanvaar word te word dat omstrede figure, soos politici en politiek-deurdrenktes soos Botman, nie vernoem moet word nie.

‘n Deurlopende binnegeveg in die akademie is die magstryd tussen die doserende en navorsingspersoneel aan die een kant en die administrasie aan die ander kant. Eintlik het die administrasie nie ‘n saak nie, want die universiteit bestaan omdat inligting in lesings aangebied en daardie kennis op navorsing gebaseer behoort te wees. Die administrasie is daar om salarisse te betaal, eksamens te reël, geboue op te rig en in stand te hou, ens. Enige onderneming verg ‘n mate van administrasie, maar administrasie is ‘n hulpdiens en is nie die kern van ‘n universiteit nie. Tog is daar die skynbaar onweerstaanbare neiging om klerke op dieselfde vlak as dosente te probeer plaas.

‘n Rektor wat by voorkeur ‘n ideologiese program deurvoer, soos Botman gedoen het, steun hoofsaaklik op nie-doserende afdelings van die universiteit, soos die Sentrum vir Inklusiwiteit. ‘n Rektor wat wesenlik en uit oortuiging sterk akademies gesind is, vind sy steunbasis by die doserende en navorsingsdepartemente. ‘n Klassieke voorbeeld is Samuel Pauw, eens die rektor van die Universiteit van Suid-Afrika (1956-1972), wat seker meer as enige ander persoon van Unisa ‘n afstandsonderriginstansie gemaak het wat akademies gunstig met die beste plaaslike residensiële universiteite vergelyk het. (Ook by Unisa het daar egter sedert 1994 in die naam van transformasie onrusbarende akademiese agteruitgang ingetree.)

As akademikus het Pauw geweier om as rektor sy kantoor in die administrasiegebou te hê. Hy het sy kantoor gehad waar dit hoort, naamlik by die dosente, want ‘n rektor was volgens hom die akademiese hoof en nie in die eerste plek ‘n administrateur nie. Die hoë akademiese standaarde wat hy aan homself en Unisa gestel het, het tot sy ondergang gelei. Toe die senaat teen sy aanbeveling ten gunste van die aanstelling van ‘n professor gestem het wat volgens Pauw akademies nie op standaard was nie, het hy sonder meer as rektor bedank. Die verdere geskiedenis van daardie professor het myns insiens getoon dat Pauw akademies korrek geoordeel het.

Die ironie is dat toe ek dit aan een van Pauw se opvolgers stel dat die rektor die akademiese leier van ‘n universiteit behoort te wees, hy my meegedeel het dat hy sy taak as administratief beskou. Hy het knus in die administrasiegebou gesit en die klerke het die universiteit geregeer. Een van die redes waarom hy hom nie by die akademiese personeel geskaar het nie, was omdat hy hom nie kwalifikasiegewys duidelik van die klerke onderskei het nie. Hy het nie ‘n doktorsgraad gehad nie.

As De Villiers ‘n deurwinterde akademikus is, sal hy in die na-Botman-era geroepe voel om die prominente rol wat nie-doserende afdelings in die onlangse verlede aan die US gespeel het, drasties in te kort. Geld moet by voorkeur aan onderrig en navorsing bestee word en nie aan politieke foefies (bv Botman se Slag van Andringastraat-uitstalling – Praag 25.08.2013) nie.

Die De Villiers-bewind sal na verwagting klein winste vir Afrikaners toon. In die Jean Oosthuizen-onderhoud sê De Villiers: “Die kampusgemeenskap mag nie verwag dat studente met ‘n Afrikaanse [eintlik: Afrikaner-] kultuurkarakter verskonend daaroor moet wees weens die verlede nie.” Dit is onwaarskynlik dat De Villiers sy oorsprong dermate sal verloën dat hy, soos Botman, snedige opmerkings oor ons volksvaders, volksbesit (Praag 23 Junie) en groepbesit (Kapp, p 223) sal maak en daarop sal roem dat die US lankal die laer verlaat het (Praag 29.04.2013). Botman het hom by rugby skaars gehou omdat hy dit as kenmerkend van die tradisionele US beskou het. Pleks daarvan het Botman sokker, by uitstek ‘n sport vir swartes, so veel moontlik probeer bevorder. De Villiers het hopelik nie dieselfde sielkundige besware teen rugby nie.

Anders as Botman se Afrika-manie sal De Villiers se oriëntasie hopelik onmiskenbaar Westers wees, maar ongelukkig seker nie tradisioneel Europees nie. Hy sal nogtans groter begrip as Botman hê vir die wesenlike aard van die universiteit, wat immers ‘n Westerse uitvinding is. Die “swart” Botman is aan die Universiteit van Wes-Kaapland deur Jakes Gerwel wysgemaak dat ‘n universiteit ten behoewe van linkse politiek bestaan. Botman het daardie verwronge idee grootliks ongehinderd aan die US uitgeleef. In werklikheid behoort ‘n vrye uitwisseling van idees nie net op ‘n universiteitskampus toegelaat te word nie, maar ook daadwerklik aangemoedig te word.

Opsommend kan ‘n mens in hierdie vroeë stadium sê dat daar tydens die rektorskap van De Villiers klemverskuiwings gaan wees, maar van ‘n daadwerklike ommekeer van die situasie, dus van ‘n welkome terugkeer van die US na ‘n egte Afrikaanse universiteit, is daar geen sprake nie; om van ‘n blanke universiteit nie te praat nie. De Villiers kan nie meeding met die oorgunstige polities geïnspireerde retoriek oor Botman nie, maar akademies is dit baie maklik om Botman te oortref.

Is my skrywe voortydig? Ek dink nie so nie. In my teks is daar talle voorstelle wat die nuwe rektor as werkprogram kan benut om ‘n beter, veral meer akademiese, US tot stand te bring. Teen my huidige verwagting in kan daar uit die Botman-puinhoop ‘n US verrys wat akademies weer blom.

Verdere pogings om Afrikaans te ondermyn

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans?

Vier dekades lank, van 1948 tot 1989, het Suid-Afrika ‘n Afrikaanse, blanke, politieke bewind gehad. In sy laaste dekades was daardie regering toenemend verplig om teen die terreurbendes van “bevrydingsbewegings” op te tree. Die sukseskoers van die veiligheidsmagte (weermag en polisie) was beter as 1 dooie lid tot 10 dooie terroriste, ‘n getalsverhouding wat opvallend soortgelyk aan dié van die Israeli’s en Palestyne is. Ons stryd teen terreur en ten gunste van Europese beskawing is hoofsaaklik deur Afrikaners en in Afrikaans gevoer. Dít is iets wat die ANC-regering ons nooit sal vergewe nie. Die ANC se Waarheids- en Versoeningskommissie, met Desmond Tutu aan die spits, was glad nie daarop ingestel om vergifnis in ANC-geledere te bewerkstellig nie; veel eerder om (grootliks) valse skuldgevoelens by die blankes te wek en skadevergoeding te eis.

Maties... nou met opgedomkragte Engels.
Maties… nou met opgedomkragte Engels.

Met ‘n ruim 80% swart bevolking, wat sorg dat die ANC-regering aan die bewind bly, is die jag op Afrikaners oop. Myns insiens is Afrikaans die kern van die Afrikaner. Dit verduidelik die hernude ywer waarmee gepoog word om Afrikaner-Afrikaans, naamlik Standaardafrikaans, te vernietig. Dié aanslag kom nie net van die ANC-regering nie. Nie-wit “Afrikaanses” doen lustig mee, asook blankes (insluitende oud lede van die Afrikaner Broederbond) wat Damaskus-ervarings gehad het of as opportuniste bloot polities korrek probeer wees. In my vorige skrywe (Praag 30 November) het ek die jongste gebeure (tot 24 laaslede) aan hierdie front bespreek. In hierdie rubriek neem ek verdere verwikkelings, tot die einde van November, in oënskou.

Op 22 November het die raad van die Universiteit Stellenbosch (US) besluit dat Afrikaans en Engels daar voortaan gelyke status gaan hê; dus dat die US nie meer kragtens sy stigtingsvoorwaarde ‘n egte Afrikaanse universiteit gaan wees nie. Hierdie grondverskuiwende besluit het tot op hede nog nie die voorbladsy van Die Burger gehaal of die onderwerp van een van sy hoofartikels gewees nie. ‘n Berig ter verduideliking (eintlik: goedpraat) van die US se nuwe taalbeleid is wél gepubliseer (Die Burger, 25 November, p 4). Ses mak vrae is aan Arnold Schoonwinkel, die US se viserektor vir leer en onderrig, gestel.

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans? “Een van die strategiese doelwitte is … die verbreding van toegang. Die nuwe taalbeleid is juis belyn met hierdie strewes.” Let op Schoonwinkel se US-geykte woordkeuse: strategiese, belyn. Wat hy erken, is dat die taalbeleid verander is om nie-wittes te bevoordeel. Die groot verloorders is Afrikaanse blanke studente wat nie meer ‘n kulturele tuiste op die US-kampus het nie.

Voorheen het Schoonwinkel dit al duidelik gestel dat Afrikaanse studente ‘n mindere behoefte aan tolking as Engelse studente het. Dit in sigself toon reeds dat daar by tolking geen gelyke behandeling van hierdie twee groepe gaan wees nie. Hierdie keer erken Schoonwinkel by herhaling hierdie feit: “Engelse lesings getolk na Afrikaans … die behoefte daaraan uiteraard baie minder is.”

Sy verwerplikste bewering is dat daar minstens 50% Afrikaanse onderrig in die US se tweetalige klasse aangebied word. In hierdie berig lieg Schoonwinkel dit twee keer. Enige dosent wat al probeer het om ‘n klas aan te bied wat veronderstel is om tweetalig te wees, weet dat sulke klasse ontaard in ‘n hoofsaaklik Engelse klas omdat daar alewig “benadeeldes” is wat dadelik beswaar aanteken as die dosent iets in Afrikaans sê. Dit is juis die groot beswaar teen die US se berekening van sy Afrikaanse “aanbod”: dat ‘n tweetalige klas sonder meer as 50% Afrikaans gereken word.

Christo Viljoen, die president van die US-konvokasie, is ontstig oor die nuwe taalbeleid (Die Burger, 25 November, p 14). In ‘n sin kry hy sy verdiende loon omdat sy onbesonne beleid was om die taalkwessie uit die openbare arena te hou. Dit het die magte van die bose vrye teuels gegee om te konkel. Hou in gedagte dat hierdie taalbeleid vorm aangeneem het toe van die hoofrolspelers in die groot kruip na die rektorskap betrokke was en daar herhaaldelik deur die voorsitter van die US-raad, George Steyn, te kenne gegee is dat na ‘n Russel Botman-kloon gesoek word. Gevolglik was die natuurlike neiging om Afrikaans in die nuwe taalbeleid verder te benadeel.

Viljoen noem dat “die de facto-status van Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal” word. “Dit is gans onduidelik hoe deur aan Afrikaans en Engels gelyke status te verleen, ‘die posisie van Afrikaans versterk (gaan) word’ en hoekom dit nodig is om op dié wyse ‘meertaligheid te bevorder’ … Die ontstaansrede van die US 96 jaar gelede is in taaloorwegings gefundeer. Op 19 Februarie 1915 het die Raad van die Victoria-Kollege [die Engelse voorganger van die US] ‘n besluit om die US te stig ten einde ‘een echte Hollandsch-Afrikaansch Universiteit te zijn’ aanvaar … Hierdie spesiale plek van Afrikaans as inklusiewe onderrigtaal aan die US het nou formeel tot ‘n einde gekom. Die ervaring is dat die gelykstelling van die twee onderrigtale telkens die onvermydelike agteruitgang (en selfs verdwyning) van Afrikaans as onderrigtaal presipiteer, waarvan die Universiteit van Johannesburg (ontspring uit die RAU [Randse Afrikaanse Universiteit]) die beste voorbeeld is … Met dié waterskeidende besluit verdwyn dít wat die US anders as enige van die ander 25 Suid-Afrikaanse universiteite gemaak het.”

Afrikaansdislojaliteit… so kenmerkend van ontwikkelde bruines

Ek kan my kwalik ‘n gemener en sluwer joernalis as Henry Jeffreys voorstel. Onlangs het hy geskryf oor “Israel se oorlog met die Palestyne” (Die Burger, 6 Augustus, p 12) deur heeltemal die Palestyne se daaglikse gewelddadige aanvalle op Israel te ignoreer. Op dieselfde eenogige manier skryf hy graag oor die “vergrype” van die “apartheidsregime” sonder om ooit die ANC en PAC se terrorisme te veroordeel of selfs maar te erken. Sy kenmerkende reaksie op die nuwe US-taalbeleid verskyn onder die opskrif: “Maties verdien lof vir taalplan” (Die Burger, 26 November, p 10). “Die Universiteit Stellenbosch het uiteindelik ‘n sinvolle taalbeleid aanvaar wat Afrikaans verskans [?] sonder om die universiteit se potensiaal om te blom [!] as ‘n toeganklike instelling van wêreldklas te ondermyn.” Met “uiteindelik” gee Jeffreys te kenne dat die US lankal moes opgehou het om ‘n egte Afrikaanse universiteit te wees. Afrikaansdislojaliteit, wat so kenmerkend van ontwikkelde bruines is, gevoed deur anti-wit (veral anti-Afrikaner-) sentiment, is in oorvloed by Jeffreys waarneembaar. Hy beskou homself as swart, maar dan die soort swarte, soos Russel Botman en Jonathan Jansen, wat om die dood nie in ‘n swart woongebied wil bly nie en dus homself in ‘n tradisioneel blanke woonbuurt welkom verklaar.

Die nuwe taalbeleid sal glo “help om van Maties ‘n instelling te maak wat gemaklik is in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel en te fokus op die toekoms eerder as om voortdurend die gevangene van ‘n omstrede herkoms en verlede te wees.” Hier is kenmerkende bruin logika te bespeur. Die “swart” Jeffreys se manier om gemaklik in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel te voel, is om by voorkeur Afrika-hempies (selfs met afbeeldings van hutte daarop) te dra. In die ou Suid-Afrika en in die US se verlede is daar baie om op trots te wees, maar die eenogige Jeffreys maak asof die blanke nalatenskap noodwendig (hoofsaaklik) sleg moet wees.

“Die universiteitsraad wat pas die nuwe taalbeleid aanvaar het, verdien lof vir ‘n grootse stap in die regte rigting. Die raad was té lank ‘n dienstige oorlogsone oor Afrikaans. Die stryd oor die taal het die universiteit by tye groot skade aangerig en by tye die indruk gewek dat dit ‘n stryd was oor behoudendheid (van ‘n ryk, dog gevlekte verlede) teen die strewe na groter inklusiwiteit wat die demokrasie noodwendig vereis.” Jeffreys veroordeel dus sonder meer as skadelik die pogings wat die “taalbulle” ter behoud van Afrikaans aangewend het. Volgens hom moet ‘n kwalitatiewe minderheid voor die inklusiwiteit/verswelging van die massa buig. En Jeffreys meen blykbaar dat sy etniese groep tot by die Strandlopers ‘n onbevlekte verlede het. Jan van Riebeeck het egter reeds in sy dagboek hulle streke gedokumenteer. As ‘n mens jou dieselfde eensydige veralgemenings as Jeffreys veroorloof, het bruines ook geensins ‘n onbevlekte hede nie (bv dranksug, dwelmverslawing, vandalisme, bende-geweld, misdaad) maar polities korrek word dit (feitlik) nooit geopper nie.

In Jeffreys se rubrieke is dit duidelik dat Nelson Mandela ongekwalifiseerd sy groot held is. Dan is daar etniese genote soos Trevor Manuel, Jakes Gerwel en Russel Botman, wat male sonder tal opgehemel is. Afrikaanse taalstryders het Botman glo “op allerlei maniere verdag gemaak en probeer ondermyn … Hy is soms uitgebeeld as ‘n vyand van Afrikaans.” Jeffreys probeer waaragtig voorgee dat Botman ‘n lojale ondersteuner van Afrikaans was: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad,” maar Botman se eie kinders is anti-Afrikaans gesind. As rektor was Botman nie bereid om ‘n sent aan die US se woordeboek van Afrikaanse geneeskundige terme te bewillig nie. Enige objektiewe waarnemer sal erken dat Afrikaans in die Botman-era met rasse skrede agteruit geboer het. Jeffreys verskaf self die rede hiervoor. Botman “het ‘n breër visie gehad. Een wat Maties gesien het as ‘n integrale deel van Suid-Afrika, Afrika en die wêreld – ‘n instelling wat inklusiwiteit [en] toeganklikheid” nastreef. Jeffreys reken dat Botman genoegdoening uit die nuwe US-taalbeleid sou put. Ek stem saam. Maar Jeffreys sal nie ‘n flenter omgee as Jannie Marais, die US se stigtingsweldoener, in sy graf omdraai nie.

In Die Burger (26 November, p 11) word ‘n leser soos volg aangehaal: “My man het in die 70’s gekwalifiseer as geneesheer by Maties, al was hy Engelssprekend. Hy het klas geloop in Afrikaans, maar is toegelaat om sy eksamens in Engels te skryf. Hy het by die US ingeskryf omdat hy daar wou wees (oa vir die rugby!) en hy het aangepas by die taal – die universiteit het nie aangepas by hom nie! Dis so goed ek gaan Foschini toe en dring aan om vleis daar te koop. Daar is genoeg Engelse universiteite … wanneer word Ikeys gedwing om in Afrikaans onderrig te gee?”

PEN Afrikaans het nie, soos tereg verwag kon word, op sy eie op die nuwe US-taalopset gereageer nie. Eers toe hy deur LitNet om kommentaar genader is, het Danie Marais, die oorverligte nuwe bestuurder (Praag 9 en 16 November), soos volg geskryf (LitNet 27 November): “Die bestuur van PEN Afrikaans is versigtig optimisties oor die hersiene taalbeleid van die US. Dis egter onmoontlik [?] om te raai wat die langtermynimpak van hierdie beleidsverandering op Afrikaans as akademiese taal gaan wees. Die effek van die US-taalbeleid gaan afhang van die doeltreffendheid waarmee die doelstellings wat daarin vervat is, verwerklik word. Selfs al sou die taalbeleid daarin slaag om die geleentheid tot voorgraadse studie in Afrikaans te verseker en te bevorder, bly daar vraagtekens oor die gebruik van Afrikaans in nagraadse studie. Sonder die daadwerklike bevordering van ook nagraadse Afrikaanse akademiese skryfwerk en publikasie lyk die toekoms van Afrikaans as akademiese taal bitter onseker.”

Die nuwe taalbeleid word dus nie deur PEN Afrikaans verdoem nie. Polities korrek is hy “versigtig optimisties,” al word dié goeie verwagting darem ietwat getemper. Sodanige kwalifisering moet egter nie vertolk word as ‘n afwyking van die linkse politieke inslag van PEN Afrikaans nie. “PEN Afrikaans staan ‘n inklusiewe benadering tot taalkwessies voor. Ons is dus nie ten gunste van enige toepassing van die taalbeleid wat tot nadeel of uitsluiting van enige studente aanleiding gee nie. [Dus: vleis moet by Foschini te koop wees.] Ons doen ‘n beroep op die US se bestuur, raad en dosente om erns te maak met die implementering van die taalbeleid en die daadwerklike bevordering van veeltaligheid [eerder as van Afrikaans?]. Met die langtermyn in gedagte, kan Afrikaans op tersiêre vlak slegs deur amptenare en hoogleraars wat sensitief met die taal- en kultuurverskeidenheid van alle studente omgaan, bevorder word.”

Die eintlike taalinstansie wat veronderstel is om dadelik op iets soos die drastiese amptelike verandering in die US-taalbeleid te reageer, is die Afrikaanse Taalraad (ATR). Op kenmerkende wyse het hy geswyg totdat LitNet gevra het wat die ATR-standpunt is. Die uitvoerende hoof, Jacques van der Elst, het toe ‘n antwoord geformuleer (LitNet 27 November). Gewoonlik vrek die ATR oor politieke korrektheid en leun hy agteroor vir “Afrikaanses”. As Van der Elst nie so erg stief soos ander ATR-direksielede oor Standaardafrikaans klink nie, moet in gedagte gehou word dat hy voor sy aftrede ‘n Afrikaansdosent op Potchefstroom was en diep geraak is deur die mate waarin Afrikaans en Afrikanerkultuur in die eertydse Dopperhemel deur politieke korrektheid en ANC-gedienstigheid gesaboteer word.

“‘Meertaligheidsdoelwit’ is die etiket op die houer waarin [die US-] raadsbesluit verpak is. Niemand [?] sal sê dat dit ‘n besluit téén Afrikaans was nie … Die uiteensettings wat ek wel oor die nuwe taalbeleid kry, dui op ‘n baie regverdige [?] opset van ‘n gelyke bedeling vir die twee tale. Om die waarheid te sê, dit lyk of die Afrikaanse student selfs ‘n meer gewaarborgde [?] toegang tot Afrikaanse onderrig kry as voorheen … Is dit egter nodig dat die vlagskip van Afrikaanse universiteite, selfs van alle universiteite in die land, so akkommoderend ten opsigte van Engels moet wees? Is die universiteit dan so onder taaldruk, terwyl daar twee Engelse universiteite [eintlik drie: Universiteit Kaapstad, Universiteit van Wes-Kaapland en Cape Peninsula University of Technology] in sy onmiddellike omgewing gevestig is, waarvan een [eintlik grootliks al drie] volledig eentalig Engels is en waar die edel doelwit van meertaligheid ver te soeke is?”

“Ek is bevrees dat die US op die lang duur tog sy unieke Afrikaanse identiteit gaan verloor, of dalk [?] al verloor het. Taal is gelyk aan identiteit – dis nie sommer ‘n nutsmiddel nie. En dis tog nie ‘n misstap om net Afrikaans te wees nie. Natuurlik gaan die besluit ‘n nadelige uitwerking hê op die hoër funksies van Afrikaans as akademiese taal. Stil-stil kan dit, as belanghebbendes [soos die ATR] nie keer nie, ook ‘n uitkringende negatiewe effek hê op die bestaan (voortbestaan) van eentalige Afrikaanse skole … Volgens die jongste sensus het byna sewe miljoen Suid-Afrikaners aangedui dat Afrikaans hulle gebruikstaal/moedertaal is … laat hulle hulle meesleur deur die golf van verengelsing met al sy ideologiese implikasies wat die land oorspoel?”

Die uitgeweke joernalis en historikus, Leopold Scholtz, se pa, die historikus en joernalis G(ert) D(aniel) Scholtz (1905-1982), was ‘n volbloed-Afrikaner. Tekens van GD se invloed op Leopold is nog duidelik waarneembaar wanneer sy seun in Nederland oor Afrikaans skryf (Die Burger, 28 November, p 12). “Daar is veral drie redes waarom die besluit van Stellenbosch om tweetalig te word en die rigting waarin Potch beweeg, rampspoedig is. Eerstens het verskeie gerespekteerde internasionale navorsers (Jean Laponce, Joshua Fishman, François Grin) gewys op wat gebeur wanneer ‘n swakker taal aan ‘n onderriginstelling op gelyke vlak met ‘n sterker taal moet meeding: Die swakker taal verloor onherroeplik veld en verdwyn ten slotte of oorleef as ‘n soort kuriositeit in ‘n museumkas. Dit is in Suid-Afrika reeds geïllustreer. Aan die UPE [Universiteit Port Elizabeth] en die UWK [Universiteit van Wes-Kaapland] het Afrikaans prakties verdwyn, aan die UJ [Universiteit Johannesburg] en die UP [Universiteit Pretoria] is dit op sterwe na dood, en aan die UV [Universiteit Vrystaat] gaan dit die kreeftegang. Hoe kan dan beweer word dat Afrikaans se posisie op Stellenbosch juis verstérk word? Op Stellenbosch het agtereenvolgende bewindhebbers [Chris Brink en Russel Botman] plegtige beloftes oor die behoud van Afrikaans gedoen, en op papier is dit – soms – nagekom. Maar die verband tussen die papierbeleid en wat op voetsoolvlak in die lesinglokaal gebeur, waar dit saak maak, is dikwels toevallig.”

“Ek herhaal dus wat ek ‘n paar jaar gelede in dié ruimte [Scholtz se weeklikse rubriek in Die Burger] geskryf het. Mense, hóór nou wat ek hier sê: As sake nie omgekeer word nie, sal Stellenbosch (en Potch!) binne 15 tot 20 jaar (as dit nie gouer is nie) eentalig Engels wees.” Wat ek hier bygevoeg, is dat dit deel is van die die land se “vreedsame oorgang na demokrasie, meerderheidsregering en vryheid vir almal.”

“Ten tweede, ‘n Stellenbosch en ‘n Potch sonder ‘n volwaardige Afrikaanse aanbod is die dood in die pot vir Afrikaans op skool. Sonder die vooruitsig om in Afrikaans te kan studeer, is daar minder [onvoldoende?] rede vir skole om Afrikaans te bly. Diegene wat die universiteite verengels, al gebeur dit met die edelste motiewe, help aktief aan die einde van hul moedertaal.”

“Ten derde is dit ‘n pedagogiese feit dat moedertaalonderwys ook op tersiêre vlak noodsaaklik is.” Scholtz haal dan Nederlandse akademici aan wat protes aanteken teen die neiging by sommige Nederlandse universiteite om te verengels. Begrips- en algemene geestelike en akademies-wetenskaplike vorming, dus die vermoë om daadwerklik te verstaan, word ten beste in die skolier en student se moedertaal tuisgebring.

Ek het groot waardering vir die stekie waarmee Scholtz sy rubriek afsluit. “Dis ten slotte ontstellend dat van die Afrikaanse [dus Naspers-] koerante slegs Rapport tot nog toe ‘n prinsipiële geluid oor die saak laat hoor het [Praag 30 November]. Hopelik verander dit nog.” Dié hoop het nie beskaam nie. Die dag daarna het Die Burger (29 November, p 14) nie ‘n hoofartikel nie, maar darem sy weeklikse redaksionele rubriek, Dawie, aan die US-taalbeleid gewei; ‘n hele week nadat dié gewraakte besluit geneem is.

Die Burger en die hanskakies

Die Burger spreek hom nie in beginsel teen hierdie radikale US-raadsbesluit uit nie. “Die groot toets vir die Universiteit Stellenbosch se nuwe taalplan lê in die wyse waarop dit uitgevoer gaan word.” Dan word argumente vir sowel die pro-Afrikaanse as die pro-Engelse of meertaligheidstandpunt aangevoer. Wesenlik kom dit daarop neer dat die erflating (aanvanklik het ek geskryf: nageboorte) van Louis Botha en Jannie Smuts se hanskakie-mentaliteit gelyk gegee word. (HAT: hanskakie: “Minagtende benaming vir ‘n Afrikaner wat gedurende die Tweede Vryheidsoorlog na die Britse kant oorgeloop het.”) Byvoorbeeld: “Afrikaans kan ‘n hindernis wees wat swart studente uitsluit, en by ‘n universiteit wat as ‘n bakermat van apartheid bekend gestaan het, is groter toeganklikheid moreel noodsaaklik.”

“Uiteindelik kan nie van die [US-] raad verwag word om op te tree asof die toekoms van Afrikaans sal staan en val na gelang van wat aan die US gebeur nie.” Waarom nie? Dit kan ‘n belangrike rede vir die US se voortbestaan wees en dit was sodanige rede. Motivering vir Die Burger se standpunt word nie verskaf nie. Wat hier verkondig word, word blykbaar deur die koerant as vanselfsprekende evangelie aanvaar. Dawie is darem “onomwonde ten gunste van die behoud van Afrikaans as ‘n onderrigtaal aan die US, met die voorbehoud dat dit nooit [!] weer as meganisme vir onbillike uitsluiting gebruik word nie.” Dit is ‘n lomp eierdans soortgelyk aan dié van PEN Afrikaans hierbo. Die implikasie is blykbaar dat as Afrikaans veroorsaak dat sommige studente uitgesluit word, Die Burger nie meer ten gunste van Afrikaans as US-onderrigtaal sou wees nie.

Dan kom Dawie by Die Burger se geliefde Botman uit. “As Maties (in die woorde van wyle prof Russel Botman) ‘n plek moet wees waar sowel die boer se seun as die plaaswerker se dogter kan studeer, moet daar maatreëls wees om te sorg dat die plek van die Afrikaanse plaaswerkersdogter van, sê maar, Laingsburg of Klaarstroom nie geneem word deur die welvarende Engelssprekende sakeseun van Durban nie.” Botman se bedenklike rassistiese en seksistiese redenasie het ek reeds in besonderhede aan die kaak gestel (Praag 20 Julie). Nou borduur Die Burger voort op Botman se ongure argument deur sowel welvarendheid as taal rassisties en seksisties verdag te maak.

In sy laaste paragraaf gooi Dawie die volgende sousie oor die gereg wat hy voorgesit het. “Geen taalplan is egter in isolasie ‘n waarborg van enigiets nie. Die raad en die volgende rektor moet sorg dat die nuwe taalplan só toegepas en bestuur word dat Afrikaans nie vedere skade ly nie [!], terwyl toeganklikheid en diversiteit daadwerklik bevorder word. Mag die US se administrasie, akademici en alumni sy/haar hande in dié taak sterk.” Die Burger het dus voorbeeldig nie-seksisties die opsie van ‘n vrou as US- rektor oopgehou. Dit is baie duidelik dat Die Burger die nuwe US-taalplan verwelkom. Geen woord word gerep oor die verkragting van Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde nie. Hierdie koerant is sekerlik nie meer ‘n bondgenoot van die Afrikaner en Afrikaans nie.

Vir my en my geesgenote bly daar net een eerbare grondslag oor. Wees met oorgawe altyd wat jy is: Afrikaner en Afrikaans.

Ondergang van Afrikaans?

In die jare sestig, sewentig en tagtig was daar ‘n tweetalige, blanke universiteit in Port Elizabeth en ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit vir bruines in Bellville. Albei is sedertdien getransformeer tot eentalige, multi-etniese, Engelse inrigtings. Daar was vyf tradisioneel Afrikaanse, blanke universiteite, naamlik te Pretoria, Johannesburg, Potchefstroom, Bloemfontein en Stellenbosch. Die universiteit in Johannesburg was die enigste met Afrikaans in sy naam: Randse Afrikaanse Universiteit. Dié naam is verander en swartes het die kampus dermate verswelg en verengels dat baie min van Afrikaans as onderrigmedium behoue gebly het. Die universiteite in Pretoria en Bloemfontein het nie veel beter gevaar nie omdat transformasie van die blankes ‘n minderheidsgroep gemaak en Engels die dominante onderrigtaal geword het. Potchefstroom en Stellenbosch is die enigstes wat die afgelope dekade steeds as oorwegend Afrikaanse universiteite gereken is.

Die Universiteit van Stellenbosch
Die Universiteit van Stellenbosch

‘n Deurlopende kenmerk van hierdie verengelsings- en verswartingsproses, met die gepaardgaande ontafrikaansing en ontwitting, is die hartlike samewerking van blankes, veral verloopte Afrikaners. By hulle neem ANC-gedienstigheid sulke afmetings aan dat die akademiese gehalte van die onderrig en dus die akademiese aansien van die universiteite ernstige skade ly. Ek wag steeds op praktiserende akademici om openlik teenkanting uit te spreek teen politieke korrektheid (bv rassistiese en seksistiese diskriminasie) by studentetoelatings, beurstoekennings en die aanstelling en bevordering van dosente. Akademiese korrektheid is saam met die blanke bewind begrawe.

Potchefstroom en Stellenbosch is die twee universiteite wat, naas Afrikaans as onderrigtaal, in die grootste mate hulle blankheid behou het. Aan albei universiteite was daar egter reeds in die tweede helfte van die vorige eeu oorverligte elemente wat die wesenlike boosheid van die ANC ontken het. Hierdie kanker het intussen terminale afmetings aangeneem met ‘n volskaalse aanslag op Afrikaansheid, om van blankheid en Afrikanerskap nie te praat nie. Dit word deesdae algemeen as evangelie aanvaar dat ‘n universiteit vir Afrikaners en selfs vir blankes nie mag bestaan nie. Die manier om hierdie moontlikheid nie net in die praktyk nie maar selfs bloot as ‘n (heilsame) idee uit te wis, is om die kern van die Afrikaner, naamlik Afrikaans, sover moontlik te vernietig.

Teen hierdie agtergrond kan die heel jongste verwikkelinge beoordeel word. Die jongste aanslag teen Afrikaans as akademiese taal het begin by wat die onwaarskynlikste instansie behoort te wees, naamlik die Afrikaanse Taalraad (ATR), wat op Potchefstroom byeengekom en met Dan Kgwadi, die nuwe rektor van die Noordwes-Universiteit (NWU), vergader het. Die uittredende ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, het daarna heeltemal ongevraagd hierdie oproep gedoen: “Gun Kgwadi sy ruimte” (Rapport, Weekliks, 9 deser, p 7). Kgwadi het reeds ondubbelsinnig verklaar dat elk van die drie kampusse (Potchefstroom, Mafikeng en Vaaldriehoek/Vanderbijlpark) die demografie moet weerspieël, dus dat die Potchefstroom-kampus oorweldigend moet verswart en verengels. ‘n Kampus mag nie “‘n enklawe vir ‘n sekere groep word” nie. Le Cordeur hou hiervan. Potchefstroom en Stellenbosch mag dus nie Afrikaans- of blanke of Afrikaner-enklawes wees nie. Oorweldigende verswarting en verengelsing maak blykbaar nie van ‘n universiteit ‘n enklawe nie. Dit word seker bloot ‘n genormaliseerde Afrika-inrigting.

Le Cordeur dink Kgwadi is maar “net van mening dat Afrikaans nie sommige studente moet verhoed om suksesvol aan die NWU te studeer nie. Hy het ‘n reuse-uitdaging (soos ook die geval was met [Russel] Botman) om ‘n heilsame balans te vind tussen die eise van die minister [van hoër onderwys, Blade Nzimande] aan die een kant en Afrikaanse ouers wat die beste vir hul kinders verlang aan die ander.” Wat Le Cordeur weet maar nie openlik erken nie, is dat hy en Kgwadi en wyle Botman ANC-kornuite is vir wie ANC-gedienstigheid baie swaarder as die heil van Afrikaans en blankes en veral Afrikaners weeg. Hy weet in hoe ‘n groot mate Afrikaans tydens die Botman-bewind aan die Universiteit Stellenbosch (US) agteruit geboer het. Daar is twee here wat nie gelyktydig gedien kan word nie: die ANC en Afrikaans.

As US-dosent en as ATR-direksielid is Le Cordeur veronderstel om die belange van Afrikaans te bevorder. Pleks daarvan steun hy blindelings elemente soos Kgwadi en Botman, wat albei Afrikaans glad nie goedgesind is/was nie. Le Cordeur het om etniese en politieke redes ook net die hoogste lof vir sy Afrikaans-dosent, Jakes Gerwel, die vernietiger van Afrikaans as onderrigmedium aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Le Cordeur gaan selfs verder. As ATR-voorsitter het hy telkens pleidooie vir die mengeltaal Kaaps (en nie vir Standaardafrikaans nie) gelewer en verkleinerend na Standaardafrikaans as maar net een van die variëteite van Afrikaans verwys. Kaaps beskou hy as ‘n soort Afrikaans, terwyl dit onmoontlik is om dit sonder kennis van Engels te verstaan. Kaaps bevorder dus die verswelging van Afrikaans deur Engels. Dit is al baie lank duidelik dat Le Cordeur se teenwoordigheid in die ATR nie geduld behoort te word nie.

Teen al die getuienis in probeer Le Cordeur ons oortuig dat Afrikaans danksy Kgwadi in Potchefstroom op die wenpad is: “Diegene wat huil oor die dood van Afrikaans in Potch [moet] weet hulle huil by die verkeerde begrafnis.” Dit is dieselfde stiksienigheid en kenmerkende logika wat in 2012 veroorsaak het dat Le Cordeur en sy mede-ANC-kornuit en etniese genoot, Henry Jeffreys, Nederlandse parlementslede probeer wysmaak het dat in die nuwe Suid-Afrika alles wel met Afrikaans is. Die twee blanke afgevaardigdes het die teenoorgestelde beweer (Praag 18.12.2012).

Kgwadi is gebore en getoë in die Noordwes-provinsie maar probeer glo nou eers Afrikaans leer. Onderliggend aan hierdie onvermoë is ‘n linkse politieke gesindheid. Dieselfde anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment was duidelik by Botman waarneembaar. Die akademiese en taalnood waarin die NWU nou verkeer, kan toegeskryf word aan die blanke senaatslede/dosente wat vir Kgwadi gestem het, pleks van die blanke rektorskandidaat (‘n uitgelese akademikus) te steun. Die sotlike argument was: dit is tyd vir ‘n nie-wit rektor; waarom dan nie sommer ‘n swarte nie. Onlangs het dit aan die lig gekom dat Theuns Eloff as NWU-rektor Leon Wessels oorgehaal het om die ondersoek na ontgroeningspraktyke op Potchefstroom te lei. Blyk Wessels se huidige gesindheid teenoor Afrikaans en Afrikaners dan nie duidelik genoeg uit sy boek, Vereeniging (2010), nie (Praag 20.10.2013), of het Eloff dit nie gelees of gewoon nie die implikasies verstaan nie?

Gelukkig het Le Cordeur se jongste manewales die kumulatiewe effek gehad dat ‘n ATR-direksielid die swaard teen hom opgeneem het. Alana Bailey se reaksie is onder die opskrif, “Gaafheid sal nie die taal red” nie, gepubliseer (Rapport, Weekliks, 16 deser, p 7). Sy skryf dat sy nie durf saamstem met Le Cordeur nie. Sy haal Kgwadi aan waarvolgens hy beweer dat Afrikaans die sondebok is wat veroorsaak dat sommige (swart) studente nie suksesvol studeer nie. Dit weerspreek Kgwadi se “versekering aan die ATR dat die huidige taalbeleid onveranderd gaan bly.” ‘n Mens soos Le Cordeur word myns insiens maklik mislei omdat sy linkse politiek hom hoogs vatbaar vir misleiding maak. Hy het geen werklike aanvoeling of simpatie met ‘n Afrikaner- en Afrikaanse “enklawe” nie.

Bailey verduidelik wat transformasie behels: dat die demografiekaart gespeel word en alle Suid-Afrikaanse universiteite daarvolgens dus oorweldigend swart en Engels moet wees. Die ander tale word “stelselmatig doodgewurg.” Le Cordeur weet dit, maar sy liefde vir die ANC dring hom om ander mense, insluitende die ATR-direksielede, te probeer mislei. Bailey formuleer van haar argumente soos volg: “Die bewese voordelige reg tot moedertaalonderrig word telkens op die ideologiese altaar geplaas juis met die argument dat almal baat vind by die transformasie. Gemeenskappe hanteer mekaar en mekaar se tale nie met wedersydse erkenning en respek nie, maar word almal getransformeer tot ‘n posisie van gelyke diskriminasie en ontmagtiging. Só word verskeidenheid in die land saam met akademiese uitnemendheid weens die voordele van toegang tot moedertaalonderrig vernietig. Die gunsteling-strategie om teenstanders van transformasie se monde te snoer is om hulle valslik van rassisme en eksklusiwiteit te beskuldig.”

Kgwadi sien benadeling by swartes raak, maar wat van die wit, Afrikaanse kinders in die Abraham Kriel-kinderhuis op Potchefstroom? Wat gebeur, “is dat Afrikaans so op kampusse gemarginaliseer word dat diegene van alle ras- en inkomstegroepe wat minder vaardig in Engels is, al hoe minder tersiêre studie-opsies het. Hulle kan kies uit meer as 30 universiteitskampusse met Engels as onderrigmedium, met net Potchefstroom wat nog oorwegend Afrikaans is.”

“Diegene wat die transformasie-agenda dryf, erken nie die verskil tussen eksklusiwiteit en minderheidsregte nie … Die regte van die minderheid tot byvoorbeeld moedertaalonderrig word erken, en sou geen ander gemeenskap dit ingelyks opeis nie, beteken dit nie dat dit regverdig is dat dié gemeenskap se eis ontken mag word nie. As alle tale nie tot hoëfunksievlak ontwikkel nie, gee dit nie aan enigeen die reg om die tale wat wel dié status bereik het, weer tot laefunksievlak te laat degenereer nie.” Wat op die spel is, is “die toekoms van Afrikaans as hoëfunksietaal en toegang tot moedertaalonderrig vir die taal se sprekers.”

Hierna het Heilna du Plooy, ‘n Afrikaans-dosent aan die NWU, tot die debat toegetree met ‘n artikel onder die opskrif, “Ideologiese kultoertjies is gevaarlik” (Rapport, Weekliks, 23 deser, p 7). Sy vertel van haar ondervinding in ‘n ministriële taakspan waarin die ideologiese grondslag dermate ‘n oorheersende rol gespeel het dat geen insette iets daaraan kon verander nie. Dit is myns insiens die groot probleem in hierdie konteks: dat Afrikaanssprekende blankes tot eie voordeel (of ter wille van die vrede, of weens doodgewone slapheid) en sonder gesonde weerstand hulle deur die heersende ideologiese stroom laat meevoer.

Dit gebeur nie met Du Plooy nie omdat sy genoeg ideologiese insig toon. “Die 20ste eeu was een van groot ideologieë wat ‘n geweldige invloed op die gang van die geskiedenis gehad het. Enigeen met net effense insig in die kommunisme, nasionaal-sosialisme en selfs apartheid sal bewus wees van hoe sterk ‘n ideologie kan wees, hoe dit mense kan meesleur en veral hoe dit met verloop van tyd deurskynend word – hoe mense dit nie meer raaksien vir wat dit is nie.”

Myns insiens is dit ‘n gebrek van ideologiese insig wat die ondergang van die blanke politieke bewind veroorsaak het. Dit is hierdie selfde tekortkoming wat die einde van Afrikaanse universiteite en skole verhaas. Du Plooy skryf tereg dat “ons ons nou net in ‘n ander ideologiese stelsel bevind – ‘n ideologie wat deur ‘n bepaalde party deurgevoer word en met sy getalle-oorwig besluite opdwing wat sy ideologiese invloed op ons lewe steeds enger en meer beangstigend maak.”

“In die afgelope 20 jaar het die kulturele ruimte van Afrikaanssprekende mense onteenseglik drasties ingekrimp as gevolg van die ideologiese knyptang waarin die onderwys, die uitsaaiwese en universiteite geplaas is … Dit kan … mooi en heiliger as heilig klink om te sê universiteite, soos die Noordwes-universiteit, moet vir almal toeganklik wees, dat ‘n unitêre stelsel nodig is en dat verengelsing onafwendbaar is om goeie resultate te bereik. Maar waarheen moet Afrikaanssprekende studente (van alle kleure) gaan? … Hieroor wil ek in my hande huil … Daar is genoeg prestasies in Afrikaans bereik om dit ‘n bate vir die land te maak.”

“Ek weet … as die gebruik van Afrikaans op universiteitsvlak verklein, Afrikaans op alle vlakke van onderwys afgeskaal sal word … Dit is waarom ek so ongemaklik raak as mense [soos Le Cordeur en Kgwadi] mooi broodjies bak en leë, vertroostende woordjies gebruik, want ek weet dit mis die punt, dit ontwyk die probleem, dit is naïef en eintlik gevaarlik. As jy jou woorde reg kies, kan alles skadeloos lyk – maar daar is hopelik nog mense wat vir hulleself dink.”

Op 24 deser is ‘n beeld- en klankinsetsel op die ATR-webwerf gepubliseer van ‘n televisie-onderhoud wat op die 19de met Anne-Marie Beukes, die nuwe voorsitster van die ATR, gevoer is. Sy is gepreokkupeer met Afrikaans by nie-wit sprekers. Beukes bevestig my vermoede/vooroordeel dat geen reddende krag van haar op die ATR sal uitgaan nie. Oor die taalkrisis op Potchefstroom en Stellenbosch het daar teen die 24ste nog geen reaksie (behalwe Le Cordeur en Bailey se bogenoemde skrywes) van die ATR gekom nie. Dit het eers daarna gebeur en toe op versoek. (Daaroor berig ek volgende keer.) ‘n Mens kan maar net hoop dat Bailey genoeg steun vir haar standpunt in die ATR sal ontvang sodat hierdie instansie tot ‘n volwaardige Afrikaanse taalraad omvorm kan word.

Op 22 deser het die US-raad uitsluitlik oor die nuwe taalbeleid vergader. Geen beduidende inligting oor die voorstelle is vooraf openbaar gemaak nie. Die tragedie is dat die voorsitter van die Konvokasie, Christo Viljoen, anders as sy voorganger, Pieter Kapp, die taalstryd uit die openbare oog wil hou. Dít terwyl dit uit Kapp se boek baie duidelik blyk hoe daar tydens die rektorskap van Chris Brink en Russel Botman gelieg, bedrieg en agteraf ten koste van Afrikaans gekonkel is (Praag 6 April). Mense met eerstehandse kennis beweer reeds lank dat Afrikaans nie meer die hoofonderrigtaal aan die US is nie.

Die kern van die saak is: “Die nuwe Taalbeleid gee gelyke status aan Afrikaans en Engels.” Ondervinding het oor en oor bewys dat sodanige gelyke status nie volhoubaar is nie. Al probeer die US die publiek mislei, beteken die nuwe taalbeleid dat die US mettertyd eentalig Engels gaan word. Die ideaal van Chris Brink en Russel Botman gaan verwesenlik word. Die nuwe amptelike gelyke status van Afrikaans en Engels geld net voorgraadse onderrig. By nagraadse onderrig en navorsing word die oorheersing van Engels, insluitende eentaligheid, sienderoë toegelaat. Studente word bv nie aangemoedig om magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf nie. Dosente word ook nie versoek om by voorkeur in Afrikaans te publiseer nie. Op die hoogste akademiese vlak het Afrikaans dus reeds stiefstatus. Ook word geen woord gerep oor die administratiewe taal van die US nie. Dáár sal die gelyke status nie afgedwing word nie en sal daar na verwagting baie gouer as in die klaskamers algehele verengelsing intree. Hiervoor verskaf die ANC-regering ‘n skynbaar waterdigte maar valse argument: om alles in twee tale te doen, is nie kostedoeltreffend nie, daarom word alles uitsluitlik in Engels gedoen, want almal verstaan mos Engels.

‘n Voorbladsyberig in Rapport (23 deser) handel oor die nuwe US-taalbeleid. Hermann Giliomee se mening is heeltemal tereg: “Die besluit maak die deur wawyd oop vir die volskaalse gebruik van Engels as enigste onderrigtaal … ‘Die proses van verengelsing sal nou net versnel.'” Daar word ook berig oor Kgwadi wat Afrikaans as ‘n “hindernis” op Potchefstroom beskou, dat hy glo nie aan die beleid van “meertaligheid” [ook ‘n gewilde US-term] gaan torring nie, maar ook dat hy hou van die “buigsaamheid” van die NWU se amptelike taalbeleid. Dit is eintlik baie duidelik dat sowel Stellenbosch as Potchefstroom ANC-gedienstig en onomkeerbaar op pad na verswarting en Engelse eentaligheid is.

Op die daarop volgende bladsy stel Rapport sy standpunt. Ook daar word teruggekrabbel. Pleks van op twee Afrikaanse universiteite (Stellenbosch en Potchefstroom) aan te dring, soos in die nuwe Suid-Afrika die gewoonte was, pleit Rapport dat een universiteit (eintlik kampus), naamlik Potchefstroom, Afrikaans moet wees. Ook hier word die US reeds as Afrikaanse universiteit afgeskryf. Dit is hierdie einste US-raad wat môre gaan besluit wie die volgende US-rektor gaan wees. Daar is naarstiglik na ‘n Botman-kloon gesoek.

Maar hoe reageer Die Burger, eens die vaandeldraer van Afrikaans in die suide, op die amptelike afskakeling van Afrikaans aan die US? Eikestadnuus het reeds op 20 deser (p 4) berig dat die US-raad oor die taalbeleid gaan vergader. Die Burger het dit eers op die 22ste (p 5) gedoen. ‘n Mens sou dink hierdie koerant sou, as hy steeds is wat hy was, ‘n voorbladsyberig en ‘n hoofartikel oor die raadsbesluit publiseer. Nie een van die twee het gebeur nie. Vir Die Burger is die heil van Afrikaans nie meer ‘n prioriteit nie.

wanniecarstens_engelsIn die uitgawe van die 24ste (p 2) word inligting soortgelyk aan dié op die US-webwerf (kyk hierbo) onder die positiewe opskrif, “US sê ja vir meertaligheid,” verskaf. Ook word die ydele hoop verkondig dat “die posisie van Afrikaans versterk [gaan] word.” Die indruk wat die aanbieding en inhoud van die berig op my gemaak het, is dat Afrikaans, waar dit saak maak, bitter min opregte vriende oor het. Daar het geen protes van ‘n enkele Afrikaans-dosent aan die US opgeklink nie. Daarteenoor het Heilna du Plooy op Potchefstroom ‘n agtingswaardige voorbeeld gestel. Sover bekend swyg haar kollega, Wannie Carstens, steeds, selfs al moet hy teen hierdie tyd die benadeling van Afrikaans weens politieke korrektheid op die kampus ervaar en dit ook aan sy eie bas voel.

Oor wat na die 24ste gebeur het, skryf ek volgende keer.

Karakterisering van Amerikaanse swartes

Jared Taylor is aan Praag-lesers bekend as die outeur van White identity: racial consciousness in the 21st century (2011). Hy is ook die redakteur van die webtydskrif American Renaissance. Taylor skryf gesaghebbend oor rasse-aangeleenthede. Hy erken dat sy kennis grootliks op studeerkamerinligting gegrond is. Ten einde ‘n groter mate van balans te verskaf, bestaan sy jongste boek, Face to face with race (Oakton: New Century Foundation, 2014, 172p; Amazon Kindle $7.92), uit 14 essays wat voorheen in American Renaissance gepubliseer is. Daarin boekstaaf blanke Amerikaners hulle eerstehandse ervaring van veral swartes. Weens owerheidsmaatreëls en teistering voel die meeste outeurs verplig om skuilname te gebruik, gevolglik verwys ek dan bloot na “die outeur”.

FaceCoverOm die Amerikaanse opset te verstaan, is dit nodig om te besef dat daardie swartes demografies ‘n minderheid is (dikwels op 12% gestel), dus soortgelyk aan dié van blankes in Suid-Afrika. Swart Amerikaners geniet oordadige minderheidsregte, terwyl letterlik geen sodanige regte aan Suid-Afrikaanse blankes gegun word nie. Hierdie verskil in behandeling kan toegeskryf word aan die feit dat die meerderheid blanke Amerikaners gebreinspoel is om skuldig oor die destydse verslawing en segregasie van swartes te voel, terwyl die swart meerderheid in Suid-Afrika (en die klein groepie blankes wat mandaatloos namens al die blankes oorgegee het) geen grondwetlike erkenning gegee het aan die positiewe bydrae wat blankes oor eeue gelewer het nie.

Soos in Amerika word slawerny voortdurend in Suid-Afrika misbruik om blankes moreel te veroordeel, terwyl die voorouers van die plaaslike swartes in werklikheid nooit slawe was nie. Die era van kolonialisme, rasse-segregasie en apartheid word voorgestel asof dit net so erg, of erger, as slawerny was. Dat slawerny destyds ekonomies voordelig vir Amerika was, kan nie ontken word nie. Die hedendaagse swart Amerikaners is egter glad nie trots op die positiewe bydrae wat hulle voorouers destyds gelewer het nie. Hulle verwyt hedendaagse blankes vir die wyse waarop hulle wit voorouers destyds ledigheid by swartes bestry het en die swartes eis buitensporige vergoeding vir wat hulle voorouers glo destyds nie ontvang het nie.

Amerika het deesdae ‘n multi-etniese bevolking by uitnemendheid. Die blankes is ‘n vinnig krimpende meerderheid. Voor die middel van hierdie eeu sal die blankes ‘n minderheid in die Amerikaanse bevolking wees, “by replacing the founding stock of Europeans with an Afro-Asiatic-Mestizo mix” (Kindle 74). Dít vanweë “natuurlike” aanwas en die voorkeur wat aan nie-wit immigrante gegee word. In voorbereiding op blanke minderheidstatus word soveel moontlik regte aan etniese minderhede toegeken in die (ydele) hoop dat blankes vorentoe, wanneer nie-wittes in die meerderheid sal wees, ook so sagkens behandel sal word. Die voortreflikheid van die staatkundige bestel wat die Amerikaners wêreldwyd propageer, naamlik demokrasie (in die sin van een mens, een stem), met sy veronderstelling van gelykheid (bv dat alle mense ewe goed is), word steeds nie algemeen deur blanke Amerikaners bevraagteken nie.

In die Weste is die era waarin ons leef met liberalisme deurweek. Die skade wat swart Amerikaners in die samelewing aanrig (in hulle eie etniese groep en daar buite) word meesal nie net nie verreken nie, maar ingevolge politieke korrektheid doelbewus verdoesel. “The propaganda mill is always working to show things as they are not” (310). Op ‘n soortgelyke manier word die “vergrype” van kolonialisme beklemtoon, maar die weerslag van kolonialisme, naamlik die toestroming van immigrante uit die Derde Wêreld na veral Europa, met uiters destruktiewe gevolge vir Europese kultuur en beskawing, word grootliks verswyg. Van Amerika word gesê: “Popular music, movies, sports and television are largely black oriented” (225). In Suid-Afrika word dit duidelik in die massamedia weerspieël.

Wat van swart Amerikaners gesê word, geld nie noodwendig Suid-Afrikaanse swartes nie, soos ek hierbo met verwysing na slawerny aangetoon het. Elke leser moet maar self besluit in hoeverre wat hier volg op plaaslike swartes van toepassing is. Die uiteensetting steun noodwendig op veralgemening. Alle swartes is nie sleg nie. Insgelyks is alle wittes nie goed nie. As iets wat negatief is deesdae van ‘n etniese groep (veral swartes) beweer word, word dit stereotipering genoem. Die waarheid wat onder oë gesien moet word, is dat sodanige veralgemening op ‘n beduidende getal gevalle kan berus en in daardie mate geldig is.

In Taylor se boek word beweer dat Amerikaanse swartes geneig is om bv meer luidrugtig, uittartend, aggressief, gewelddadig en misdadig as ander etiese groepe, soos blankes, Latynse Amerikaners (bv Meksikane), Asiate en Indiane, te wees. “Blacks are different by almost any measure to all other people. They cannot reason as well. They cannot communicate as well. They cannot control their impulses as well” (2011). “Blacks are, in many ways, childlike, and this is illustrated by the often superficial quality of their emotions. They are easily provoked into violence and mayhem” (2430). Al die nie-wit etniese groepe is geneig om dislojaal teenoor die Amerikaanse staat te wees.

Columbus Day word in nie-wit geledere geminag “because Columbus was a ‘genocidal racist'” (170), maar van alle Amerikaners word verwag om Martin Luther King Day te gedenk. Aan blanke Amerikaners word daar nie erkenning gegee of respek betoon nie. “I cannot remember even once being thanked or complimented by a black client” (1839). Daar word selfs op blankes gespoeg. Wittes het skynbaar ‘n besondere kapasiteit om uittarting en vernedering met passiwiteit te verduur. Swartes voel vere as hulle oortredings begaan en sal nie verskoning vra nie. Daar is by hulle geen skaamte nie. “They cannot view things from the perspective of others … They do not understand the pain they are inflicting on others” (1961). “It was never their fault” (1805). “It is aways someone else’s fault” (1843). Blankes word gehaat, “the hatred of those who blame the white race for every failure of their own race” (1624).

Blykbaar distansieer al die ander nie-wit groepe hulle van die swartes. Dit is eintlik net blankes wat swart-gedienstig is of aan hulle lippediens bewys. “I have seen whites go on their knees before blacks – and apologize for slavery, white privilege, blacks in prison, the poor state of black neighborhoods, AIDS, drugs in their community, etc” (162). “It seems that ‘white privilege’ is an extremely powerful concept that makes some people believe they deserve humiliation. It leads to a bizarre form of cultural suicide, and an inability to defend one’s own interests” (229). Blankes wat hulle in swart woongebiede begewe, kan in lewensgevaar wees, want swartes beskou dit as uitsluitlik hulle terrein. Baie swartes verkies segregasie: “Keep Harlem Black” (208). “Most blacks believed that segregation on equal terms was better than integration” (544).

Die outeurs van die essays was in baie gevalle aanvanklik polities verlig maar dure ondervinding het hulle gefrustreerd gemaak en tot ander insigte laat kom. In hierdie sin kan kritici beweer dat die boek ‘n eensydige beeld voorhou. Ek beperk my aandag tot ‘n aantal hoogte- of laagtepunte in Taylor se boek. Van die inligting, bv oor toestande in Amerikaanse tronke, is van so ‘n bedenklike aard dat ek nie kans sien om daaroor op ‘n openbare forum soos Praag te skryf nie. Wat nie algemeen besef word nie, is die mate waarin blanke Amerikaners daagliks (bv op straat) aan verbale rassisme deur swartes blootgestel word, terwyl blankes in Suid-Afrika dadelik van rassisme beskuldig word as hulle sekere benaminge vir swartes, bruines of Asiate gebruik. Daar is egter geen benaming vir blankes wat nie maar geuiter mag word nie. Dubbele standaarde geld nie net in Amerika nie, maar ook in Suid-Afrika.

Amerikaanse swartes word uitgebeeld as werksku. Hulle kom dikwels laat by die werk aan, verdwyn gedurende die dag of gaan vroeg huis toe. In werktyd word geëet, gesels, geraas, geslaap. “By their very presence, blacks upset the rhythm and flow of work” (728). “Then there are the guys who claim to have had deaths in the family, but who forget, and claim multiple deaths for the same person” (716). “For most of the blacks, work of any kind was an imposition to which they submitted as seldom as possible. They never took the slightest interest in it, and had no concept of taking pride in what they did. Their lack of concern for what might happen out in the ‘white man’s world’ was breathtaking” (423). Later verwys hierdie outeur na swartes se “God-given right not to work” (457). Die redes hiervoor is dat werk op ‘n raskwotastelsel aan swartes toegeken word en dit weens owerheidsmaatreëls uiters moeilik is om hulle te ontslaan. Sy gevolgtrekking: “So long as there are enough whites to maintain standards and set the tone, we can continue to be a First-World country despite a certain number of non-whites. But past the tipping point the jungle rushes in” (461).

Verskeie van die outeurs verwys na swartes se onvermoë om toelatingseksamens te slaag. Daar word dan onderrigprogramme net vir hulle ingestel en selfs dan word die eksamen wat nie-swartes moet slaag, omseil. “The ironworkers test has been completely watered down” (749). Wat soms in die praktyk gedoen word, bv in die boubedryf en weermag, is om swartes in andersins nie-swart groepe te versprei. “With a mixed pair, the white or Indian guy has to do all the thinking and most of the work” (707). “Many of the blacks have a chip-on-the-shoulder attitude about the job and about whites. In my opinion, they strike a pose to hide the fact that they don’t have what it takes as a group to do the work. I can’t imagine what their day must be like, always walking around wondering if someone doesn’t like them, never able to lose themselves in the work. This work has so much to offer, but it’s up to each man to get out of it what he can” (758). Sy nogal optimistiese gevolgtrekking is: “People are fed up with all this nonsence and slowly they will first take back the workplace and then their society” (770).

“Affirmative action always has costs. Usually, they are lower standards, poor performance, bad morale, and lost profits” (773). Dit is ‘n geval van mense “hired and promoted beyond their capabilities” (790). “Diversity destroys trust” (1359). “Nearly every major problem, accident, or scandal I saw in the service had a black or Hispanic at the bottom of it” (1305).

In America word buite-huwelikse kinders “outside kids” genoem. “Black men are good at making children but not at supporting them, and this can be a terrible burden under laws written with white people in mind” (1856). “The average black client will not pay child support unless it is deducted from his paycheck. Many refuse to work, or leave a job to avoid paying. Job turnover is very high among blacks, and the court system has a hard time keeping up with them. Some blacks quit on purpose, and move to another job so as to keep one step ahead of the collections” (1865).

Naas die twee hoofstukke oor tronktoestande is die een oor New Orleans, toe die orkaan Katrina in 2005 daar skade aangerig het, die ontstellendste. Min mense besef dat twee-derdes van die inwoners van hierdie stad swart is. Namate sake-ondernemings en die huise van blankes ontruim is, is hulle gepunder. Swartes het hierdie natuurramp aangegryp as ‘n maklike misdaadgeleentheid. Hulle het ook die reddingspogings in die wiele gery deur brande te stig, skuilings af te breek en op reddingsvliegtuie en -bote te skiet.

Die laaste hoofstuk in die boek handel oor Suid-Afrika. Die outeur was 12 jare lank ‘n dosent aan universiteite in Papoea-Nieu-Guinee en swart Afrika voordat hy hom in Johannesburg gevestig het. Van swartes as individue sê hy: “I do not dislike them” (2344). Ongelukkig is hierdie essay reeds in 1998 gepubliseer. Die inligting is dus verouderd, want dit weerspieël toestande in die nuwe Suid-Afrika toe Nelson Mandela die president was, dus voor die groot inploffing plaasgevind het.

Die outeur vestig die aandag op die agteruitgang van die hospitale: “Prior to 1990 … they were vastly superior to anything you would find in black Africa” (2456). Ook: “The black schools under apartheid were infinitely better than the general chaos and mayhem that passes for ‘black education’ now” (2477). Die Universiteit van die Witwatersrand “has traditionally been the leading university in South Africa, and deservedly so. But the push, for at least the last ten years, has been to turn it into an African university, that is to say, one with no standards, very little teaching, no significant research, and that issues meaningless paper degrees. The paradox is striking. Blacks go to Wits because it is white. Yet these same students (or at least a very vocal minority among them) and the black government are doing their best to turn white universities black, which they cannot fail to know means their ruin. Indeed, one suspects that it is the very contrast between white success and black failure that they wish to eliminate” (2494).

Daar word gepoog “to manipulate (unjustified) white guilt” (2464). “Nelson Mandela recently told international investors that industrialized countries ‘owe us that support, not as a question of charity, but because we are entitled to it. Our region was subjected to the most brutal form of exploitation in the colonial era which robbed us of our recources'” (2469). Ek wei nie uit oor die ander sake waarmee alle Praag-lesers bekend is nie. Die outeur het waargeneem en tot hierdie gevolgtrekking gekom: “My own view is that South Africa will gradually sink towards the level of the rest of the continent, though it is unlikely to reach the same depths, given a continuing white presence” (2532). Hy wys op “the common black failure to understand the nature of wealth creation: To them it is just sitting there waiting to be taken, not something that requires sacrifice, hard work, discipline and foresight” (2549).

Die outeur haal ‘n swart Amerikaanse sielkundige soos volg aan:

“Black people are inclined to regard the white man as superior … they do indeed feel that the white man is intrinsically better” (2357). Die outeur skryf: “One discovery I made living in black Africa is that virtually all blacks unaffected by liberal egalitarian ideology not only recognize this inequality but are not in the least bothered by it!” (2362). “Perhaps because of this, among themselves, blacks often seem consumed by a need to feel superior and to achieve ‘status.’ From a black point of view, the best way to do this is to make someone else (feel) inferior to you, since if he is inferior you must be superior. This helps explain much of the callous and often brutal behavior of black[s] …When they find themselves in even the most petty positions of authority, many blacks lord it over their underlings in the most extravagant manner” (2366).

“Black criminal propensities were previously held in check by slavery, segregation, apartheid, and strict tribal custom. Remove these constraints and pathologies assert themselves” (2389). “Blacks have a sheep-like mentality, are overawed by authority, and are therefore easily cowed” (2426). “In general, Africans simply cannot manage. They are incapable of running any large establishment and lack the discipline, organization and cooperation necessary to control crime. Although this may sound harsh I believe they also lack the necessary morality. Police will obviously be more effective if they are morally outraged by crime and feel, viscerally, that it is bad. I would doubt there are many African police, at any level, who feel this way” (2397).

“South Africa should, of course, be a lesson for America. Both countries are making the same mistake, which is to assume that there is no such thing as racial differences. It is a mistaken assumption that prevents recognition of the fundamental paradox of black-white relations. Blacks want to live in white neighborhoods, go to white schools and hospitals because they are white. Yet these objects of their desire will remain desirable and superior only as long as they remain white. A few blacks can live in a white neighborhood or go to a white school without seriously affecting it, but as soon as their numbers approach predominance, the very things that made the blacks want to go there cease to exist and blacks find themselves in the very situation they sought to flee: black slums, broken-down black schools, hell-hole hospitals, etc. Blacks can enter into these white structures only if their numbers are controlled; but that is impossible so long as everyone assumes that the very idea of fundamental racial differences is somehow shameful and morally abhorrent” (2574).

As die outeur se hipotese, dat rasse (bv wittes en swartes) verskil, korrek is, hou dit in Amerika nie dadelik of gou sulke ernstige nadele in as in Suid-Afrika nie. Die nie-wittes sal oor sê drie dekades in die meerderheid in Amerika wees, maar die swartes sal steeds ‘n minderheid in daardie nie-wit komponent wees. In Suid-Afrika vorm die swartes reeds ‘n alles verswelgende en vinnig groeiende meerderheid. Weens die beleid van gedwonge integrasie en sosiale manipulasie, waarvolgens die demografie oral op elke gebied en iedere vlak weerspieël moet word, is daar geen moontlikheid dat enige entiteit, hetsy skool, universiteit, woonbuurt, sake-onderneming, ens, wesenlik wit mag wees nie. Die toekoms is dus swart, oftewel: Dit is nag. Dit is die prys wat Afrikaners betaal vir algemene, ongekwalifiseerde stemreg in ‘n eenheidstaat weens die verraad van ‘n klein groepie blanke Afrikaanssprekendes.

Laastens bespreek ek die mooiste opstel in die bundel. Denis Ruiz het in idilliese omstandighede grootgeword in die blanke woonbuurt Fairview Village in Jersey. Sedert die sestigerjare mag Amerikaanse woonbuurte nie uitsluitlik wit gehou word nie. Die regering subsidieer swartes om dit vir hulle moontlik te maak om daar te woon. Die resultaat is dat hierdie buurt 45% swart geword het. Saam daarmee het verval ingetree en is dit nie meer veilig om daar te woon nie. Eiendomswaardes het getuimel. “The neighborhood where I grew up is now a wasteland” (2045).

Oor die blanke inwoners sê Ruiz:

“They wanted to live among their own people. They wanted to live in a white community. Now, I see this as the highest form of self-determination: people defining their own community, deciding what comes into their collective lives, determining their own standards. It doesn’t matter if their standards don’t seem rational or moral to someone else. People have a right to decide who they will live with. This is not a matter of rationality or of morality. It is simply human. It’s not that they have ill will toward anyone; it’s just that they know what atmosphere they like” (2036).

Ruiz woon nou op ‘n ander plek. Toe hy daar ingetrek het, was dit ‘n blanke gebied. Sedertdien was daar transformasie en is hierdie omgewing ook geruïneer.

“I have to either stay and feel trapped or get out” (2083). Dan spreek hy tot die siel van Afrikaners: “I feel that I am all the time planting and that I am never going to get the harvest, that I am never going to live in a true community” (2087).

Hibridisering van Afrikaans

Trantraal het die ATKV-poësieprys vir sy bundel Chokers en Survivors ontvang. (Let daarop dat die kortste van die drie woorde in die titel darem Afrikaans is.)

In die akademie het dit my opgeval dat dosenteverenigings geneig was om amptelik meer linksgesind as die deursnee-dosent te wees. Skrywersverenigings ly blykbaar aan ‘n soortgelyke tekortkoming. Dit is waarom die leiding van PEN Afrikaans aan iemand soos Sonja Loots toevertrou is. Dit gaan ‘n mens se verstand te bowe dat iemand wat die spot met die Afrikaanse Taalmonument dryf (Praag 31 Augustus) tot so ‘n amp verkies kon word. Tans is Kerneels Breytenbach, gebore en getoë in die Naspersstal, die voorsitter.

Breytenbach het op LitNet (4 deser) aangekondig dat Danie Marais as die bestuurder van PEN Afrikaans aangestel is. Sy pos word deur Dagbreektrust befonds. Hierdie trust is destyds deur Afrikaners soos Hans Strijdom en Hendrik Verwoerd gestig om die belange van Afrikaans in die mediawêreld te bevorder. Sedertdien het dié trust egter ontaard en word die ANC-geïnspireerde inklusiwiteitsmanie openlik aangehang (Praag 25 Julie). As omroeper by Smile-radio pas hierdie pos Marais soos ‘n handskoen. Ek het reeds oor Marais se oorverligte reaksie op Dookoom se Larney-liedjie geskryf (Praag 9 deser). Breytenbach loof Marais vir sy “onverskrokke nuk om nuwe maniere van dinge doen te besproef.”

Hierna word Marais aan die woord gestel, maar dit is nie duidelik tot waar Marais se teks strek en waar Breytenbach oorneem nie. Die ATKV en Media24 word genoem as instansies wat Afrikaans op dieselfde manier as PEN Afrikaans bevorder. Maar soos verwag kon word, word die heil van Afrikaans, ooreenkomstig die siekte van ons tyd, uitsluitlik op ‘n polities korrekte manier gepromoveer. “PEN Afrikaans staan in diens van almal wat skryf in Afrikaans.” Daarna word dié stelling egter gekwalifiseer. Wat met “Afrikaans” bedoel word, bv die aard of gehalte daarvan, word ook nie gespesifiseer nie.

Oor die politiek-geïnspireerde muilband waarkragtens PEN Afrikaans funksioneer, is daar egter geen onduidelikheid nie. “Ons wil egter graag saamwerk met enige groep of instansie wat ‘n belang in die voortbestaan, bevordering en gebruik van Afrikaans as geskrewe taal het, mits daardie groep of instansie ook inklusiwiteit en nie-rassigheid as beginsels ondersteun. Ek sien dit dus as een van die primêre doelwitte van die bestuur om te werk daaraan dat wit, bruin en swart Afrikaanse skrywers ewe tuis voel by PEN Afrikaans.”

Opsommend kan seker gesê word dat wanneer Afrikaans as medium vir die verspreiding van behoudende, konserwatiewe of regse (politieke) inligting gebruik word, dit op geen steun van PEN Afrikaans kan reken nie; maak nie saak as dit suiwer, ordentlike Standaardafrikaans is soos oorvloediglik op bv die Praag-webwerf aangetref word nie. Daarenteen kan skrywers, soos Nathan Trantraal en Ronelda S Kamfer, wat onder die dekmantel van “Afrikaans” moedswillig en met oorgawe sub-demoties met ons moedertaal mors en dit tot ‘n mengeltaal transformeer om etniese en politieke redes reken op die ongekwalifiseerde steun van PEN Afrikaans. Die eksplisiete identiteitsloosheid van PEN Afrikaans word soos volg verwoord: “Om Afrikaans te bevorder, soos ons dit wil doen, is nie ‘n vasklou aan enige lewensbeskouing of verlede nie.”

Die aanstelling van Marais as bestuurder van PEN Afrikaans is deur Die Burger (6 deser, p 18) aan die groot klok gehang deur ‘n onderhoud te publiseer wat Willem de Vries met Marais gevoer het. Marais begin deur te beweer dit is “baie belangrik dat daar weer ‘n organisasie is wat in die eerste plek belangstel in die bevordering van Afrikaans.” Dit is, soos ek hierbo aangetoon het, ‘n leuen. Vir PEN Afrikaans gaan dit “in die eerste plek” om ‘n politieke oriëntasie wat met dié van die ANC versoenbaar is.

“By PEN Afrikaans hoef ons net te wonder of ‘n bepaalde projek of besluit tot die voordeel van Afrikaanse skrywers en lesers strek.” Wat op Praag se Afrikaanse webwerf gepubliseer word, is ongetwyfeld “tot die voordeel van Afrikaanse … lesers.” Sou hierdie Praag-skrywers dus op PEN Afrikaans se steun kon reken? Volgens PEN Afrikaans se uitgangspunt sal dit nie gedoen word nie. Marais stel dit baie duidelik: “In beginsel is PEN Afrikaans bereid om met enigiemand saam te werk wat graag Afrikaans of Afrikaanse skryfwerk bevorder of finansier, mits daardie organisasie erns het met nierassigheid en inklusiwiteit.” PEN Afrikaans se Afrikaansbevordering is dus ononderhandelbaar onderhewig aan sy linkse politieke inslag.

Afrikaans is volgens Marais deur apartheid geïsoleer, terwyl PEN Afrikaans se affiliasie met die internasionale PEN “daardie hele wye internasionale skrywerswêreld oopmaak … Ek dink dis baie belangrik om die groter gesprek te soek en terselfdertyd die rol van Afrikaans binne ‘n meertalige omgewing te bekyk.” Die identiteitsloosheidstrewe, waarna ek hierbo verwys het, vergemaklik hierdie soort wêreldburgerskap. Daardie gemoeidheid met meertaligheid verwater natuurlik die Afrikaansfokus. Om Trantraal en Kamfer se morsige mengeltaal, wat kosbare troetelkleinode vir PEN Afrikaans is, te verstaan, is kennis van Afrikaans glad nie voldoende nie. Meertaligheid, veral kennis van Afrikaans en Engels, maar ook van Kaaps, is noodsaaklik.

In die derde paragraaf hierbo is beweer: “PEN Afrikaans staan in diens van almal wat skryf in Afrikaans.” Maar die meerderheid Afrikaansskrywers was en is blank. Hoe kan dinge geplooi word sodat die heil van Afrikaans nie langer aan blankes toevertrou word nie; sodat wittes ook hier die miskendes en uitgeworpenes word? Marais verander doodeenvoudig sy deuntjie van skrywers na sprekers. “‘n Afrikaanse skrywersvereniging wat ‘n taal wil bevorder waar die meerderheid van die sprekers nie wit is nie, moet eenvoudig in gedagte hou hy het ‘n mandaat om Afrikaans in ál sy variante te bevorder, om hibriditeit [oftewel verbastering] dus te steun. Dit gaan daaroor om sekere ruimtes te probeer terugkry* of opnuut te skep waarbinne mense met Afrikaans kan doen wat hulle wil.”

[*Byvoorbeeld dat Afrikaans, volgens Magdaleen Kruger van RSG, aan die bruines teruggegee moet word, want die wittes het glo Afrikaans van hulle (die Khoi en die slawe) gesteel (Praag 10 Februarie 2013).]

Marais: “Mense met Afrikaans kan doen wat hulle wil.” ‘n Duideliker lisensie vir taalchaos kan nie aan dese en gene gegee word nie: Mors soveel soos julle wil met Afrikaans. Julle sal in elk geval altyd kan reken op die oorverligte steun van PEN Afrikaans. Moenie julle steur aan wat die eertydse volksvaders, met die grys skoene, as Standaardafrikaans voorgeskryf het nie. Kom ons sleep Afrikaans verder deur die modder. Besoedel Afrikaans met Engelse woorde, maar as jy Engels praat of skryf, maak dit ‘n saak van eer om dit korrek te probeer doen. Marais: “Dat mense goed met Afrikaans doen waarvan ander Afrikaanssprekers niks hou nie, is vir my juis ‘n teken van vitaliteit.” Vir my, daarenteen, is dit heiligskennis, want Afrikaans is die medium waarin uitdrukking aan die diepste wese (of siel) van die Afrikaner gegee word.

Wat kon Die Burger nog doen om ‘n mengeltaal soos Kaaps bo Standaardafrikaans te bevorder? Deur die volgende dag ‘n onderhoud van Murray la Vita met Nathan Trantraal te publiseer (7 deser, p 15). Trantraal het die ATKV-poësieprys vir sy bundel Chokers en Survivors ontvang. (Let daarop dat die kortste van die drie woorde in die titel darem Afrikaans is.) Antjie Krog het vanselfsprekend hoë lof vir die gedigte gehad. La Vita verwys na “‘n briljante kortverhaal” van Trantraal wat as grondteks vir ‘n drama, Delilah, gebruik is en op 13 deser op kykNET uitgesaai word. Trantraal se wye belesenheid en perfeksionisme word beklemtoon. Daar is egter geen aanduiding dat Trantraal al ooit iets in bv ‘n Afrikaanse woordeboek of die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls nageslaan het nie, wat ten minste in hierdie opsig van sy beweerde perfeksionisme ‘n klug maak.

Pleks van verdere aandag aan Trantraal se mengeltaal te gee, volstaan ek met ‘n enkele aanhaling om aan Praaglesers ‘n aanduiding te gee van die soort taal waarom dit hier gaan. Trantraal sê die volgende oor hom en sy broer: “Ek en André het ‘n baie close [hegte] verhouding, so [dus] dit help as iemand ouer as jou [jy] is wie [wat] klein bietjie vroeër as jou [jy] alles discover [ontdek] totdat jy by daai punt kom dat jy self nuwe goed uit [op] jou eie discover [ontdek].” Diegene wat behoefte aan nog hiervan het, kan Trantraal se rubriek in Rapport lees. Dáár is sy tekste ‘n nog erger vorm van koeterwaals (dus brabbel-, krom- of wartaal).

‘Die polities korrekte stert swaai die Afrikaanshond’

Die voorafgaande opmerkings oor Marais en Trantraal dui op ‘n kanker wat reeds wyd versprei het. Die stryd word teen Standaardafrikaans (en by implikasie teen Afrikaners) en ten gunste van die herstandaardisering, inklusiefmaking, hibridisering, kreolisering en verkaapsing/verbruining van Afrikaans gevoer. Hierdie refrein kom voor by die Afrikaanse Taalraad (ATR), Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument, die ATKV, RSG en daar is ook groot simpatie hiermee in Naspers-geledere, waarvan die rioolkoerant Son die toonbeeld is. Mense soos Wannie Carstens en Michael le Cordeur gee die toon aan in hierdie openlike onderbeklemtoning (selfs minagting) van Standaardafrikaans. Die noodsaaklikheid van ordentlike, suiwer Afrikaans as die enigste sinvolle skans teen verengelsing word nooit deur hierdie elemente gepropageer nie. Onlangs het Gerda Odendaal, wat ‘n voorstander van die herstandaardisering van Afrikaans is (Praag 2 Februarie; ook 22 Junie), by die werksaamhede van die ATR betrokke geraak. Sy verpersoonlik eintlik die ATR se skewe benadering van Afrikaans. Die polities korrekte stert swaai die Afrikaanshond.

Verloopte Afrikaners en ANC-kornuite in bv die ATR kan gerus by DF Malan gaan kersopsteek oor wat Afrikaans is. “Die taal is die omhulsel wat alles wat tot ‘n volk behoort, saambind en tot één maak. Dit is die skil om die vrug, die vel om die liggaam, die bas om die boom, dit is nie net daar om saam te bind en in te sluit nie, maar ook om af te sluit teen dit wat buite is en tegelyk om alle gesonde groei en uitbreiding moontlik te maak” (Lindie Koorts, DF Malan en die opkoms van Afrikaner-nasionalisme, Kaapstad: Tafelberg, 2014; Amazon Kindle 1586). “Vir Malan was nasionalisme ‘n lewende, groeiende organisme, met taal as die gom” (1590). “Malan se oortuiging [was] dat die sleutel tot sy volk se oorlewing in sy taal lê” (1098).

Wanneer die ANC en ander linkse elemente gevra word om plaasmoorde te veroordeel, is die geykte reaksie dat alle moorde veroordeel word. Wanneer die ATR en instansies met ‘n soortgelyke polities korrekte of self ANC-gesindheid gevra word om Standaardafrikaans te bevorder, is die geykte reaksie dat al die variëteite van Afrikaans bevorder word. Carstens het as voorsitter van die ATR openlik erken dat dit vir hom primêr om versoening gaan.* Hierdie politieke agenda is deur sy opvolger, Le Cordeur, voortgesit, maar met ‘n duidelike voorkeur vir bruin etnisiteit en die mengeltaal Kaaps. Hy hou van “byderwetse” Afrikaans (Netwerk24, 29 Oktober). Polities korrek is Dan Kgwadi Le Cordeur se jongste held. Le Cordeur glo Kgwadi gaan tot groot seën vir Afrikaans en die Noordwes-universiteit wees (Netwerk24, 3 en 11 deser).

[*Carstens sing steeds hierdie deuntjie. Hy kan nie besluit of politiek of Afrikaans voorkeur moet geniet nie. Wat beskou Carstens as die grootste vyand van Afrikaans? “Ons eie Afrikaanse mense wat begin moed verloor oor Afrikaans en begin oorgaan na Engels.” Maar hy ruk nie Le Cordeur en sy meelopers in die ATR in die bek oor hulle propagering van die mengeltaal Kaaps nie. Dink Carstens dat Steve Hofmeyr Afrikaans bevorder? Sy antwoord is eerder polities korrek as pro-Afrikaans: Hofmeyr “versinnebeeld ongelukkig daardie element wat ons nie meer met Afrikaans geassosieer durf hê nie” (Die Burger, By&Naweek, 15 deser, p 11).]

Le Cordeur sien darem in dat Kgwadi se ideaal dat die swart kind van Ikageng dieselfde geleenthede as die wit kind van Gimmies moet kry nie iets oorspronkliks is wat deur Kgwadi uitgedink is nie. Dit is bloot ‘n variasie op Russel Botman se tema: die bruin dogter van die plaaswerker moet dieselfde geleenthede as die wit seun van die plaaseienaar kry (Praag 20 Julie). Die vordering wat daar is, word nie deur Le Cordeur genoem nie: Botman se dogma is sowel ras- as geslagsgedrewe, terwyl Kgwadi darem seksisme vermy.

Genadiglik het Le Cordeur se ampstermyn as ATR-voorsitter pas tot ‘n einde gekom. Van die nuwe voorsitster kan ‘n verbetering, maar kwalik kitswonderwerke, verwag word. ‘n Radikale heröriëntasie en hersamestelling van die ATR (raadslede en personeel) is noodsaaklik. Anders as wat sy naam aandui, was die ATR nog nooit ‘n egte Afrikaanse taalraad nie. Helena Liebenberg se Taaloord is oneindig meer Afrikaansgetrou. Die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, as hy sy oogmerk gestand wil doen, lei skade omdat hy toelaat dat hy as ‘n medewerker van die ATR gelys word.

Wat tereg van die nuwe ATR-voorsitster, Anne-Marie Beukes, verwag kan word, is dat sy die Afrikaanse taal (en nie politieke korrektheid nie) vooropstel en veral Standaardafrikaans, wat die beste in die Afrikaansvariëteite verteenwoordig, kompromieloos bevorder. Daar is egter geen rede vir optimisme nie. Beukes wil nie ‘n taalbul wees nie (‘n duidelike teken van halfhartigheid) en eerder versoening bevorder. Afrikaans se voetspoor moet glo vergroot word. Pleks van die heil van ordentlike Afrikaans na te streef, bly groter inklusiwiteit die ATR-ideaal (Netwerk24, 12 deser), insluitende koeterwaals. Red nou ‘n taal met ‘n instansie soos die ATR en ‘n voorsitster soos Beukes. Hoe is dit moontlik dat Karel Prinsloo, ‘n ATR-direksielid en die skoonseun van Piet Meyer (eens die hoof van die Afrikaner Broederbond en die SAUK), hom die miskenning van Standaardafrikaans kan laat welgeval?

Onderliggend aan veral Le Cordeur se destruktiewe benadering van Standaardafrikaans is Nico Koopman se propagering van hibriditeit as die alles-saligmakende transformasiemiddel. Google gerus: nico koopman hibriditeit. Koopman praat selfs van ‘n pedagogie van hibriditeit. Hy stal onbeskaamd sy akademiese vlakheid uit. Vermenging/verbastering van kultuur en etnisiteit word deur hom aangeprys; ook taalverbastering. Koopman spreek hom ondubbelsinnig teen Standaardafrikaans uit. Om van pluraliteit, verskeidenheid, verskeurdheid, diversiteit ontslae te raak, word hibriditeit verheerlik as die wonderkuur om inklusiwiteit, eenvormigheid, gelykmaking, integrasie, assimilasie, kohesie daar te stel. Afrikaners word verwater tot Afrikaanses en verder tot Suid-Afrikaners, Afrikane en wêreldburgers; ‘n resep vir identiteitsloosheid.* Op ‘n soortgelyke manier word die NG Kerk meer inklusief gewens deur samesmelting met die Verenigende Gereformeerde Kerk,** asook verbondenheid met die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldraad van Kerke.

[*Net soos van die erkenning van plaasmoorde en Standaardafrikaans weggeskram word deur ander variëteite te berde te bring, word deesdae graag beklemtoon dat elke mens ‘n verskeidenheid identiteite (of rolle) het. Multi-identiteit en multi-kulturaliteit word aan die orde gestel ten einde veral Afrikanerskap en Standaardafrikaans te verwater. Uit eie keuse is veral ontwikkelde bruines by uitstek identiteitsloos, gevolglik wil hulle deesdae, anders as voorheen, eerder swart as wit wees (dus nie die voor die hand liggende bruin wees nie) en eerder Engels- as Afrikaanssprekend wees. Bruines se identiteitsloosheid strek tot by hulle voorgeslagte deurdat hulle soms op inheemsheid en ander kere op uitheemsheid aanspraak maak. As die nasate van die Khoi-San beweer hulle dat hulle altyd hier gewees het. As die nageslag van die “benadeelde” ingevoerde slawe maak hulle deesdae op bevoordeling aanspraak. Maar dit is juis die medewerking van bruines wat die ATR noodsaaklik ag, gevolglik word enige moontlike pro-Standaardafrikaans- en pro-Afrikaner-aksie by voorbaat in die kiem gesaboteer.]

[**Die VGK eis dat samesmelting met die NGK op sy voorwaardes geskied, wat op liefdelose wyse ononderhandelaar is, bv die ongekwalifiseerde aanvaarding van die Belhar-belydenis. Die vereniging van die NGK en die VGK sal die gatslag vir Afrikaans as kerktaal wees, maar geen kerkampsdraer noem dit openlik as ‘n ernstige beswaar teen kerkeenheid nie. Die verengelste verre verlede van die NGK word blykbaar nie as ‘n euwel beskou nie en mag maar terugkeer. Net so eienaardig is dat die NGK nie eerder met die Gereformeerde Kerk en die Hervormde Kerk saamsmelt nie. Dit sou, wat Afrikaans betref, werklike kerklike eenheid wees. Sodanige amalgamasie behoort veel makliker as met die VGK moontlik te wees, terwyl dit finansieel en taalgewys en vir Afrikanerskap nie naasteby so rampspoedig sal wees nie.]

Die onderliggende toonbeeld van Koopman se hibriditeitsleer is bruin etnisiteit, met homself as die voortreflikste voorbeeld. Al word wittes as deurgaans sleg voorgestel, is die getal prominente nie-wit ANC-kornuite wat met hibridiese gevolge met wittes getrou het opvallend. Waar kom Koopman se hibriditeitsleer vandaan? Soos die meeste ANC-retoriek kom dit van Amerika. In Amerikaanse staatslaerskole is daar elke week ‘n verpligte les oor diversiteit, wat gelyk- of eendersmaking as ideaal het. Sentraal-uitgedinkte propaganda, afkomstig van wit liberaliste, word vir iedere kind ingegee. Byvoorbeeld: “Mama is chocolate … Daddy is vanilla … Me (sic) is better … It is a new color. It is a new flavor. For love. Sometimes blackness seems too black for me, and whiteness is too sickly* pale; and I wish every one were golden. Remember: long ago before people moved and migrated, and mixed and matched … there was one people: one color, one race” (Jared Taylor, Face to face with race, Oakton: New Century Foundation, 2014; Amazon Kindle 1138).

[* Daar sal nie gesê word swartes of goues/bruines is “sickly” nie, maar wittes mag maar op hierdie manier te na gekom word.]

In ‘n neutedop: hierdie hibriditeitsleer kan as die kern van Koopman se teologie (wat nie van ANC-politiek te skei is nie) beskou word. Dit is ook waarom Koopman so entoesiasties is oor die diversiteitsweek wat Russel Botman aan die Universiteit Stellenbosch ingestel het. Aan Koopman word deesdae die hoofskap toevertrou van wat ‘n skrale twee dekades gelede die Kweekskool van die NGK was. Die Basters van Rehoboth se benadering van identiteit is stukke beter as dié van Koopman. Hulle is trots daarop om Basters/basters en Afrikaans te wees, streef na staatkundige onafhanklikheid en probeer nie om skyn-Owambo’s te wees nie.

Daar kan geen twyfel meer bestaan oor die afgrond waarnatoe hibridiese taal, oftewel koeterwaals, met die komplimente van die betrokke instansies tans op pad is en watter moeite hierdie elemente doen om eerbare Afrikaans se ondergang te bewerkstellig nie.

Ek hoop om volgende keer in besonderhede oor Jared Taylor se bogenoemde nuwe boek te skryf.

Uitlatings oor Dookoom se Larney-liedjie herbesoek

Oor Herman Wasserman se artikel oor die Larney-liedjie van Dookoom het ek geskryf: “Dit is myns insiens een van die onbetaamlikste stukkies joernalistiek wat ooit in Die Burger gepubliseer is” (Praag 26 Oktober). Ek vind Wasserman se teks, asook die onverdunde anti-Afrikanergesindheid onderliggend daaraan, dermate onverteerbaar dat ek vandag die aandag op drie reaksies wil vestig.

Twee van hierdie reaksies is eintlik die enigste beduidende kommentaar oor hierdie onderwerp wat in die gedrukte uitgawe van Die Burger toegelaat is. Daar was egter ook ‘n briefie oor “Slegsê en afkraak versoen niemand” nie (6 deser, p 16), waarop kommentaar myns insiens oorbodig is. Lees gerus die LitNet-onderhoud (5 deser) wat met Wasserman gevoer is en waarin hy met sy kenmerkende eenogigheid verwys na die “etiese moerasse van die verlede.” Doelbewus verkies hy om die etiese moerasse van die hede mis te kyk. Anders as met die verlede is dit moontlik om pogings aan te wend om hedendaagse vergrype reg te stel.

Die eerste reaksie is krities oor Wasserman se uitlatings. Dié mening kom nogal uit ‘n onverwagte oord, naamlik van Dave Steward, die uitvoerende direkteur van die FW de Klerk-stigting. Afgesien van die eerste twee paragrawe, wat nie tersaaklik is nie, word sy brief (Die Burger, 30 Oktober, p 18) volledig aangehaal omdat baie Praaglesers die teks waarskynlik nog nie onder oë gehad het nie. Die opskrif lui: “Haatspraak is verbode, ongeag deur wie.”

“Die liedjie is ‘n beledigende, kru en rassistiese aanval op wit boere en sweep mense in ons plofbare landbousektor op om plase af te brand. Prof Wasserman se onmiddellike reaksie is om verskoning te vra omdat, volgens Dookoom, plaaswerkers erger as diere behandel word. Prof Wasserman bevraagteken nie Dookoom se hoogs beledigende en eensydige weergawe van die situasie op ons plase nie en voel dat die gepaste reaksie sou wees ‘om te probeer luister na daardie emosies en te probeer vasstel wat die oorsake daarvan is’.

“Die werklike oorsaak van die liedjie is heel waarskynlik om opspraakwekkende reklame vir Dookoom te genereer en om geld te maak.

” Die ironie is dat Dookoom hoofsaaklik ‘n wit groep is – wat besef dat niemand ooit bankrot geraak het deur ‘apartheid’ opnuut uit die sloot te grawe of om wit Suid-Afrikaners so erg moontlik te beledig nie – wetende dat hul reaksie in die meeste gevalle sal wees om weer eens heftig verskoning te vra.

“Een van die leidende figure in die groep is ‘n talentvolle jong Brit, en ‘n ander lid beskou homself klaarblyklik as ‘n musikale Quentin Tarantino – wat hom glo ‘n lisensie gee om, soos in Django Unchained, swart woede teen medewittes so bitsig moontlik uit te spreek.

” Ons probleem is dat in ons uiters sensitiewe veelrassige gemeenskap – waar plase wel afgebrand word, waar boere gereeld wreed vermoor word en waar vreedsame swart vroue in ons ‘wit’ woonbuurte aangeval word – ons nie haatspraak van enige aard en vanuit enige bron kan bekostig nie. Daarom word dit tereg in ons liberale Grondwet verbied.”

Opsommend kan ‘n mens seker sê dat Steward sterk kapsie maak, enersyds teen die haatspraak van Dookoom en andersyds teen die skandalige anti-blanke (en veral anti-Afrikaner-) gesindheid van Wasserman. As ‘n mens na ‘n maatstaf vir die plaaslike agteruitgang van Europese beskawing sedert 1990 soek, gee die lof vir die Larney-liedjie, in vergelyking met die verdoeming van Die Stem, ‘n betroubare en ontstellende aanduiding van die etiese, politieke en kulturele moeras waarin ons ons deesdae bevind.

Die tweede reaksie is minder krities as Steward teenoor Dookoom en neig om Wasserman eerder sterk te ondersteun, pleks van sy uitlatings te verdoem. Ek verwys na ‘n artikel deur Danie Marais onder die opskrif, “Wees bang, wees baie bang” (Die Burger, By & Naweek+, 1 deser, p 10). Marais word beskryf as “‘n skrywer, digter en ‘n radio-omroeper.” Uit sy geskrifte blyk dat allerhande vrese deel van sy menswees is. Op die internet word Marais gekarakteriseer as behorende tot die middelklas en as ‘n buitestander. Hy wil klaarblyklik nie lid van die Boere-adel wees nie.

“Die wit 19-jarige Dane Dodds se musiekvideo vir ‘Larney’ het my die volle 4 minute 14 sekondes lank na die skerm laat staar. Dit het gevoel of iemand ‘n nagmerrie wat my sedert my kinderdae teister, op my rekenaar geplant en ek dit per ongeluk oopgemaak het.”

Ek het as kind 15 jaar lank in die Hexvallei gewoon en die boere as ordentlike, beskaafde, eerbare mense leer ken en sedertdien graag kontak met sommige van hulle behou. In die nuwe Suid-Afrika het dit egter ‘n gewilde tydverdryf geword om hulle almal as boos voor te stel. Hoe ervaar Marais hierdie plaasmense?

“My oom het jare lank by De Doorns in die Hexriviervallei met uitvoerdruiwe geboer. Die verweerde bruin en swart gesigte wat jy in die Dookom-video sien, spook al dekades by my. As jy in hierdie land grootgeword het, weet jy van die papsak wat in daardie video rondgestuur word; het jy reeds al die woede en armoede wat Dodds wys herhaaldelik op die sewe-uur-nuus of langs die pad in protesoptogte gesien.”

As Marais van beter geweet het, sou hy van die Hexvallei gepraat het. Al skryf Marais, “as jy in hierdie land grootgeword het,” sou hy, as sy kennis verder terug gestrek het, geweet het dat swartes in daardie vallei ‘n onlangse verskynsel is. Voorheen was die plaaswerkers uitsluitlik bruin (met wit voormanne). Hierdie bruines is deesdae bitter omdat hulle deur swartes uit die Oos-Kaap en buurlande uit hulle plaaswerk verdring word. Saam met die ontbanning van die ANC en die instroming van swartes het arbeidsonrus sy verskyning gemaak. Die papsak is ook ‘n redelik onlangse verskynsel. Voor dit is drank in groot maat in ‘n harde plastiekhouer, bekend as die swart varkie, verkoop. Die woede en protesoptogte waarvan Marais skryf, is die uitdrukking van toorn wat in die nuwe Suid-Afrika by plaaswerkers gestook word, met die hartlike en deurlopende medewerking van die ANC. Hierin speel aktiviste soos Marius Fransman, Tony Ehrenreich en Nosey Pieterse ‘n leidende rol.

“Maar jy’t waarskynlik nog nie gesien hoe ‘n tandelose plaaswerker effe onbeholpe ‘n geweer optel terwyl Isaac Mutant (voorheen van Prophets of Da City) se rymwoorde in jou ore tuit nie: ‘Ek sê: “Voetsek! Brand jou plaas plat, nou kan jy soos ek werk!” […] Koes-koes, daar hol hulle. Koes-koes, daai’s my formula.’ En dan kom die refrein, oor en oor: ‘Jou p**s, my larney! / Jy kan my nie vertel nie!’ – kort nadat jy gesien het hoe ‘n werker ‘n gholfbal heel skeef iewers die veld inbliksem, vermoedelik met ‘die baas’ se gholfstok.”

Plaaswerkers word dus uitgebeeld as woedend, arm en tandeloos, met verweerde gesigte. Hulle doen die werk. Die boere werk nie. As die werkers staak, sal die boere moet begin om te werk. Marais spreek geen kritiek uit teen hierdie eensydige wanvoorstellings of die kru taal en openlike opsweping tot brandstigting nie. Die Larney-liedjie is glo “in pas … met ‘n deel van ons bevolking se woede.” Maar Marais beskou dit klaarblyklik as geregverdigde woede waarvoor die slegte wittes (die “weeskinders van die Weste in Suid-Afrika”) verantwoordelikheid moet aanvaar. Dit is dus glo nie gemene en doelbewus-opgestookte toorn nie.

“Isaac Mutant sê hy het ‘Larney’ woedend geskryf ná die De Doorns-opstande van wynplaaswerkers in 2012. … ‘Larney’ beteken enige kapitalistiese baas … Die blote bestaan van Dookoom se liedjie of video bekommer my egter nie. Gaan kyk na die mees opspraakwekkende voorbeelde van omstrede protesliedjies en jy kom vinnig tot die slotsom dat liedjies net so min revolusies veroorsaak as wat dit oorloë of verdrukking beëindig.”

Hierna stal Marais sy kennis van liedjies uit om sy stelling oor hulle beweerde onskadelikheid te probeer bewys. Maar waarom dan die hedendaagse bohaai as liedjies soos Die Stem en De la Rey in die openbaar gesing word? Uiteraard breek Marais geen lansie vir hulle nie. Wat ons hier mee te make het, is ‘n radio-omroeper en skrywer wat myns insiens ter wille van aanvaarbaarheid by die massa, of selfs gewildheid, politieke korrektheid verafgod. Die swart massa handel in vermeende eie belang en word in hulle kwaad gesterk deur ruggraatlose blankes wat sê en skryf wat polities korrek is, dus wat van hulle verwag word, pleks van met ‘n eerlike mening vorendag te kom.

Marais verwys bv na 1992 toe “die strate van L[os] A[ngeles] ontplof [het] nadat die polisiemanne wat Rodney King die vorige jaar brutaal aangerand het, vrygespreek is.” Net soos Marais kant kies vir die nie-wittes teen die boere van die Hexvallei, skaar hy hom sonder meer by die swart Amerikaners teen die (wit) polisiemanne wat ‘n swarte “brutaal aangerand” het. As swarte is Rodney King blykbaar per definisie onskuldig, asook al die swart oproeriges. Ons het hier met maklike kontraste te make: wit/swart, sleg/goed. Maar die werklikheid en die waarheid is meer genuanseerd en vloek teen sulke flagrante veralgemenings.

Dan kom Marais by sy gevolgtrekking of toepassing: die formulering van een van die vorms wat sy kroniese bangheid aanneem. “Ek is dus nie bang vir Dookoom se woorde of video nie. Ek is bang vir die kruitvat wat hulle uitbeeld en waaroor hulle rap. Al wat nodig is, is ‘n Larry [Rodney?] King-voorval iewers op ‘n plaas en dan brand die land weer.” Net soos die boere ongekwalifiseerd die skuld vir plaaswerkers se dranksugtigheid en beweerde armoede kry, reken Marais dat apartheid, dus die wittes (en nie die swartes en die ANC nie), die skuld vir toekomstige geweld gaan/moet kry. Dat swart “bevrydingsbewegings”, soos die ANC en PAC (en deesdae ook die Economic Freedom Fighters), wesenlik en onboetvaardig ‘n gewelddadige DNS het, gaan by Marais verby.

“Wat my angstig maak, is dat die groeiende nagmerrie van ellende langs die N2 tussen Somerset-Wes en Kaapstad ons nie hewiger ontstel nie. Net hierdie week sit ek op daardie hartseerpad agter ‘n klein silwer BMW Z3-sportmotor. Die nommerplaat sê: ‘TYCOON – WP’. Ironies of obseen? Dalk albei, maar as ek in ‘n blikhuisie langs die snelweg, iewers tussen die seile van Cape Town Film Studios se kamma-seerowerskepe en die fabelagtige strandhuise in Clifton gekrepeer het, sou ek waarskynlik daardie nommerplaat gelees het as: ‘Arm man, jou p**s!'”

Marais noem nie dat ellende kenmerkend van Afrikalande is nie. Sedert 1990/1994 het Suid-Afrika onmiskenbaar ‘n volwaardige Afrikaland geword. Marais verwys na ‘n “hartseerpad” omdat krotbuurte daaraan grens. Myns insiens is dit ‘n hartseerpad omdat dit (feitlik) daagliks die toneel van ekonomiese sabotasie is. Dit is altyd gevaarlik om daar te ry weens klipgooiery, optogte, aanvalle op motoriste, vee wat steelweiding op die padskouers benut, ens. Waarom lewer Marais nie eerder ‘n pleidooi dat wet en orde herstel moet word nie? Waarom teen die filmateljees, sportmotors en strandhuise, dus kapitalisme, gekant gewees as die (wit) eienaars eerlik daarvoor gewerk het? Moet Marais nie eerder swartes vir kritiek uitsonder as hulle sonder (veel) inspanning weens transformasie, regstelling, swart ekonomiese bemagtiging, korrupsie, misdaad, ens, feitlik oornag stinkryk geword het nie?

Waarom is daar so baie en sulke vinnig groeiende krotbuurte in die Kaapstadse Metropool? Omdat baie swartes uit veral die Oos-Kaap ongebreideld hierheen stroom omdat hulle mede-swartes veroorsaak dat die Oos-Kaap deesdae baie slegter as die Wes-Kaap geregeer word. Helen Zille het hulle tereg “vlugtelinge” genoem en daarmee ‘n groot maar valse bohaai veroorsaak. Die ANC-regering laat ook toe dat onwettige immigrante, veral uit Afrika, Suid-Afrika makliker binnekom as seker enige (ontwikkelde/beskaafde) land in die wêreld. In Suid-Afrika het blankes oor eeue baie opgebou wat deur inheemses en vreemdelinge afgebreek kan word. Daar is nog baie waarop onwettig geteer kan word. Op hierdie manier kan die wittes ook vir hierdie instroming van swartes die skuld kry: omdat blankes so baie tot stand gebring het. Wat nodig is, is minder aandrang op menseregte en groter besef van verpligtinge/verantwoordelikhede; meer werk en minder bakhandstaan; meer inisiatief en toewyding en minder ledigheid en traak-my-nieagtigheid; meer wetsgehoorsaamheid en minder misdaad en geweld.

Marais se laaste paragraaf lui soos volg:

“Wat my diep verontrus wanneer ek al die giftige kommentaar op die Dookoom-video sien, is hoe ons harte teenoor mekaar verhard het; hoe blind ons vir medemenslikheid geword het. Die antwoord wat ek van albei kante op Dookoom hoor, is: ‘Versoening, jou p**s!'”

Marais begin hierdie paragraaf eweneens eensydig. Net die giftige kommentaar op Dookoom hinder hom; nie diegene, soos hy en Wasserman, wat wil hê dat ons kritiekloos na die Larney-liedjie moet luister nie. Die verharding van harte “teenoor mekaar”, die gebrek aan medemenslikheid, verwys in die konteks van Marais se artikel (in sy geheel beskou) nie in die eerste plek na die geweld, sabotasie (soos brandstigting) en ander misdaad (soos plaasmoorde) en onwettige immigrasie nie, maar veel eerder na die beweerde harteloosheid van blankes, al kom daar in sy heel laaste sin onverwags (heel moontlik geforseerd/onopreg) die frase “van albei kante” voor. Dit is hoogmode om dinge só te plooi. Onder meer verseker dit dat so ‘n artikel deur Die Burger gepubliseer word.

Die derde reaksie op Dookoom waarna ek verwys, is Jason Lloyd se skrywe op LitNet (4 deser). Lloyd is ‘n bruin rubriekskrywer wat soms besef dat dit nie altyd vir bruines maklik is om deur swartes as egte swartes aanvaar te word nie. Maar dit is altyd vir hom maklik om hom by die bruines te skaar. Meesal is dit vir hom makliker om hom met die swartes as met die wittes te vereenselwig – soos ook in hierdie geval.

“Met die gebruik van woorde soos ‘brand die plaas en f** die baas’ blyk dit ‘n ernstige noodroep te wees op die owerhede om in te gryp om iets omtrent die oorwegend ongunstige werkslewe van ons plaaswerkers te doen.”

Hierop het Dirk Rigter (6 deser), wat goed bekend met toestande in die Hexvallei is, die volgende kommentaar gelewer:

“Dis net so ‘n veralgemening soos dié van Busani Ngcaweni in die Sunday Independent onlangs wat alle wit Afrikanermans gelyk stel aan Oscar Pretorius se kroegmanewales en skietlustigheid. Wanneer laas was jy op ‘n plaas in De Doorns? Of for that matter op enige ander ordentlike boerdery in SA wat op sake-beginsels bedryf word? Plaaswerkers word ekonomies-lewensvatbare lone betaal, daar is chreches en versorgingsfasiliteite vir kinders, gratis vervoer na klinieke en dokters, gratis huise met elektrisiteit, warm en koue water en in baie gevalle rantsoene soos melk en vleis waar die boerdery dit toelaat.”

Lloyd: “‘Larney jou p**s’ is ‘n lied wat ou herinneringe terugbring en boonop diep sny; tot op die been.” Dan vertel hy van hoe hy gesien het dat (nie-wit) werkers in oorpakke op ‘n Sondag in die reën agterop ‘n wit bakkie vervoer word, terwyl die (wit) boer en sy hond lekker droog voor in die kajuit sit. Hierop is Rigter se reaksie:

“Natuurlik moet ongelykhede en slegte behandeling van werksmense uitgewys word, maar om op jou seepkis te spring en ‘n klomp emosionele onwaarhede uit te basuin, gaan hierdie tans droewe land van ons niks verbeter nie. Wie sê vir jou daai wit man in die flentergat Toyota bakkie met die hond langs hom en die bruin/swart manne agterop in die reën was ‘n boer? Dalk was hy ‘n bouer of loodgieter of smous of verwer?”

Eintlik erken Lloyd waar sy vooroordele teen blankes vandaan kom: van die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland. Hy vertel hoe Adam Small geskryf het van sy ma wat by die agterdeur van die plaashuis meel moes gaan haal. Ook van Jakes Gerwel wat met kenmerkende militantheid geskryf het: “Woorde kan spraakdade wees.” Sonder enige kritiek of veroordeling van Dookoom kom Lloyd tot hierdie gevolgtrekking:

“Miskien bied die Dookoom-lied en die plaaswerkersvakbond Bawusa [van Nosey Pieterse] se dreigende stakings op plase die regering, boere, plaaswerkers en alle belanghebbendes die geleentheid om dié probleme in die landbousektor suksesvol aan te pak en op te los.”

Te midde van al die propaganda in die nuwe Suid-Afrika het die waarheid ‘n skaars hulpbron geword. Om elke hoek en draai moet die waarheid met moeite verwerf word.

Volgende keer hoop ek om verder oor Danie Marais, ‘n voorstander van die hibridisering van Afrikaans, te skryf.