Etiket: Arnold Schoonwinkel

Universiteit van Stellenbosch binnekort ‘swart en Engels’: viserektor

Die Universiteit van Stellenbosch beskik reeds oor meer swart studente as die Engelstalige Universiteit van Kaapstad, met 50% teenoor 44%. Ook is die universiteit besig met ‘n aggressiewe verengelsingsprogram om sy aanbod van Engelse lesings en kursusse tot 75% van die totaal op te stoot.

“In 2011, toe ons met tolkdienste begin het, is 65% van alle modules nog in Afrikaans aangebied en 45% in Engels, maar sedertdien is die Engelse modules tot 58% verhoog. Ons beoog om dit (Engelstalige lesings) tot 75% van alle modules in albei tale op te stoot,” sê professor Arnold Schoonwinkel, die viserektor: leer en onderrig van dié universiteit.

maties2
Maties luister na ‘n verwelkomingstoespraak wat vir hulle na Engels getolk word. Binnekort sal tolkdienste nie meer nodig wees nie, want die universiteit sal Engels en swart wees.

Stellenbosch volg die voorskrifte van die minister van hoër onderwys en sekretaris-generaal van die SA Kommunisteparty, Blade Nzimande, top op die letter na. Hy het onlangs kritiek uitgespreek dat sowel Stellenbosch as Pochefstroom “nie vinnig genoeg transformeer nie” en geëis dat ‘n plan ingestel word om die kampusse so gou moontlik te verengels en te verswart, iets wat Stellenbosch nou met mening begin toepas.

Verdere pogings om Afrikaans te ondermyn

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans?

Vier dekades lank, van 1948 tot 1989, het Suid-Afrika ‘n Afrikaanse, blanke, politieke bewind gehad. In sy laaste dekades was daardie regering toenemend verplig om teen die terreurbendes van “bevrydingsbewegings” op te tree. Die sukseskoers van die veiligheidsmagte (weermag en polisie) was beter as 1 dooie lid tot 10 dooie terroriste, ‘n getalsverhouding wat opvallend soortgelyk aan dié van die Israeli’s en Palestyne is. Ons stryd teen terreur en ten gunste van Europese beskawing is hoofsaaklik deur Afrikaners en in Afrikaans gevoer. Dít is iets wat die ANC-regering ons nooit sal vergewe nie. Die ANC se Waarheids- en Versoeningskommissie, met Desmond Tutu aan die spits, was glad nie daarop ingestel om vergifnis in ANC-geledere te bewerkstellig nie; veel eerder om (grootliks) valse skuldgevoelens by die blankes te wek en skadevergoeding te eis.

Maties... nou met opgedomkragte Engels.
Maties… nou met opgedomkragte Engels.

Met ‘n ruim 80% swart bevolking, wat sorg dat die ANC-regering aan die bewind bly, is die jag op Afrikaners oop. Myns insiens is Afrikaans die kern van die Afrikaner. Dit verduidelik die hernude ywer waarmee gepoog word om Afrikaner-Afrikaans, naamlik Standaardafrikaans, te vernietig. Dié aanslag kom nie net van die ANC-regering nie. Nie-wit “Afrikaanses” doen lustig mee, asook blankes (insluitende oud lede van die Afrikaner Broederbond) wat Damaskus-ervarings gehad het of as opportuniste bloot polities korrek probeer wees. In my vorige skrywe (Praag 30 November) het ek die jongste gebeure (tot 24 laaslede) aan hierdie front bespreek. In hierdie rubriek neem ek verdere verwikkelings, tot die einde van November, in oënskou.

Op 22 November het die raad van die Universiteit Stellenbosch (US) besluit dat Afrikaans en Engels daar voortaan gelyke status gaan hê; dus dat die US nie meer kragtens sy stigtingsvoorwaarde ‘n egte Afrikaanse universiteit gaan wees nie. Hierdie grondverskuiwende besluit het tot op hede nog nie die voorbladsy van Die Burger gehaal of die onderwerp van een van sy hoofartikels gewees nie. ‘n Berig ter verduideliking (eintlik: goedpraat) van die US se nuwe taalbeleid is wél gepubliseer (Die Burger, 25 November, p 4). Ses mak vrae is aan Arnold Schoonwinkel, die US se viserektor vir leer en onderrig, gestel.

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans? “Een van die strategiese doelwitte is … die verbreding van toegang. Die nuwe taalbeleid is juis belyn met hierdie strewes.” Let op Schoonwinkel se US-geykte woordkeuse: strategiese, belyn. Wat hy erken, is dat die taalbeleid verander is om nie-wittes te bevoordeel. Die groot verloorders is Afrikaanse blanke studente wat nie meer ‘n kulturele tuiste op die US-kampus het nie.

Voorheen het Schoonwinkel dit al duidelik gestel dat Afrikaanse studente ‘n mindere behoefte aan tolking as Engelse studente het. Dit in sigself toon reeds dat daar by tolking geen gelyke behandeling van hierdie twee groepe gaan wees nie. Hierdie keer erken Schoonwinkel by herhaling hierdie feit: “Engelse lesings getolk na Afrikaans … die behoefte daaraan uiteraard baie minder is.”

Sy verwerplikste bewering is dat daar minstens 50% Afrikaanse onderrig in die US se tweetalige klasse aangebied word. In hierdie berig lieg Schoonwinkel dit twee keer. Enige dosent wat al probeer het om ‘n klas aan te bied wat veronderstel is om tweetalig te wees, weet dat sulke klasse ontaard in ‘n hoofsaaklik Engelse klas omdat daar alewig “benadeeldes” is wat dadelik beswaar aanteken as die dosent iets in Afrikaans sê. Dit is juis die groot beswaar teen die US se berekening van sy Afrikaanse “aanbod”: dat ‘n tweetalige klas sonder meer as 50% Afrikaans gereken word.

Christo Viljoen, die president van die US-konvokasie, is ontstig oor die nuwe taalbeleid (Die Burger, 25 November, p 14). In ‘n sin kry hy sy verdiende loon omdat sy onbesonne beleid was om die taalkwessie uit die openbare arena te hou. Dit het die magte van die bose vrye teuels gegee om te konkel. Hou in gedagte dat hierdie taalbeleid vorm aangeneem het toe van die hoofrolspelers in die groot kruip na die rektorskap betrokke was en daar herhaaldelik deur die voorsitter van die US-raad, George Steyn, te kenne gegee is dat na ‘n Russel Botman-kloon gesoek word. Gevolglik was die natuurlike neiging om Afrikaans in die nuwe taalbeleid verder te benadeel.

Viljoen noem dat “die de facto-status van Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal” word. “Dit is gans onduidelik hoe deur aan Afrikaans en Engels gelyke status te verleen, ‘die posisie van Afrikaans versterk (gaan) word’ en hoekom dit nodig is om op dié wyse ‘meertaligheid te bevorder’ … Die ontstaansrede van die US 96 jaar gelede is in taaloorwegings gefundeer. Op 19 Februarie 1915 het die Raad van die Victoria-Kollege [die Engelse voorganger van die US] ‘n besluit om die US te stig ten einde ‘een echte Hollandsch-Afrikaansch Universiteit te zijn’ aanvaar … Hierdie spesiale plek van Afrikaans as inklusiewe onderrigtaal aan die US het nou formeel tot ‘n einde gekom. Die ervaring is dat die gelykstelling van die twee onderrigtale telkens die onvermydelike agteruitgang (en selfs verdwyning) van Afrikaans as onderrigtaal presipiteer, waarvan die Universiteit van Johannesburg (ontspring uit die RAU [Randse Afrikaanse Universiteit]) die beste voorbeeld is … Met dié waterskeidende besluit verdwyn dít wat die US anders as enige van die ander 25 Suid-Afrikaanse universiteite gemaak het.”

Afrikaansdislojaliteit… so kenmerkend van ontwikkelde bruines

Ek kan my kwalik ‘n gemener en sluwer joernalis as Henry Jeffreys voorstel. Onlangs het hy geskryf oor “Israel se oorlog met die Palestyne” (Die Burger, 6 Augustus, p 12) deur heeltemal die Palestyne se daaglikse gewelddadige aanvalle op Israel te ignoreer. Op dieselfde eenogige manier skryf hy graag oor die “vergrype” van die “apartheidsregime” sonder om ooit die ANC en PAC se terrorisme te veroordeel of selfs maar te erken. Sy kenmerkende reaksie op die nuwe US-taalbeleid verskyn onder die opskrif: “Maties verdien lof vir taalplan” (Die Burger, 26 November, p 10). “Die Universiteit Stellenbosch het uiteindelik ‘n sinvolle taalbeleid aanvaar wat Afrikaans verskans [?] sonder om die universiteit se potensiaal om te blom [!] as ‘n toeganklike instelling van wêreldklas te ondermyn.” Met “uiteindelik” gee Jeffreys te kenne dat die US lankal moes opgehou het om ‘n egte Afrikaanse universiteit te wees. Afrikaansdislojaliteit, wat so kenmerkend van ontwikkelde bruines is, gevoed deur anti-wit (veral anti-Afrikaner-) sentiment, is in oorvloed by Jeffreys waarneembaar. Hy beskou homself as swart, maar dan die soort swarte, soos Russel Botman en Jonathan Jansen, wat om die dood nie in ‘n swart woongebied wil bly nie en dus homself in ‘n tradisioneel blanke woonbuurt welkom verklaar.

Die nuwe taalbeleid sal glo “help om van Maties ‘n instelling te maak wat gemaklik is in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel en te fokus op die toekoms eerder as om voortdurend die gevangene van ‘n omstrede herkoms en verlede te wees.” Hier is kenmerkende bruin logika te bespeur. Die “swart” Jeffreys se manier om gemaklik in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel te voel, is om by voorkeur Afrika-hempies (selfs met afbeeldings van hutte daarop) te dra. In die ou Suid-Afrika en in die US se verlede is daar baie om op trots te wees, maar die eenogige Jeffreys maak asof die blanke nalatenskap noodwendig (hoofsaaklik) sleg moet wees.

“Die universiteitsraad wat pas die nuwe taalbeleid aanvaar het, verdien lof vir ‘n grootse stap in die regte rigting. Die raad was té lank ‘n dienstige oorlogsone oor Afrikaans. Die stryd oor die taal het die universiteit by tye groot skade aangerig en by tye die indruk gewek dat dit ‘n stryd was oor behoudendheid (van ‘n ryk, dog gevlekte verlede) teen die strewe na groter inklusiwiteit wat die demokrasie noodwendig vereis.” Jeffreys veroordeel dus sonder meer as skadelik die pogings wat die “taalbulle” ter behoud van Afrikaans aangewend het. Volgens hom moet ‘n kwalitatiewe minderheid voor die inklusiwiteit/verswelging van die massa buig. En Jeffreys meen blykbaar dat sy etniese groep tot by die Strandlopers ‘n onbevlekte verlede het. Jan van Riebeeck het egter reeds in sy dagboek hulle streke gedokumenteer. As ‘n mens jou dieselfde eensydige veralgemenings as Jeffreys veroorloof, het bruines ook geensins ‘n onbevlekte hede nie (bv dranksug, dwelmverslawing, vandalisme, bende-geweld, misdaad) maar polities korrek word dit (feitlik) nooit geopper nie.

In Jeffreys se rubrieke is dit duidelik dat Nelson Mandela ongekwalifiseerd sy groot held is. Dan is daar etniese genote soos Trevor Manuel, Jakes Gerwel en Russel Botman, wat male sonder tal opgehemel is. Afrikaanse taalstryders het Botman glo “op allerlei maniere verdag gemaak en probeer ondermyn … Hy is soms uitgebeeld as ‘n vyand van Afrikaans.” Jeffreys probeer waaragtig voorgee dat Botman ‘n lojale ondersteuner van Afrikaans was: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad,” maar Botman se eie kinders is anti-Afrikaans gesind. As rektor was Botman nie bereid om ‘n sent aan die US se woordeboek van Afrikaanse geneeskundige terme te bewillig nie. Enige objektiewe waarnemer sal erken dat Afrikaans in die Botman-era met rasse skrede agteruit geboer het. Jeffreys verskaf self die rede hiervoor. Botman “het ‘n breër visie gehad. Een wat Maties gesien het as ‘n integrale deel van Suid-Afrika, Afrika en die wêreld – ‘n instelling wat inklusiwiteit [en] toeganklikheid” nastreef. Jeffreys reken dat Botman genoegdoening uit die nuwe US-taalbeleid sou put. Ek stem saam. Maar Jeffreys sal nie ‘n flenter omgee as Jannie Marais, die US se stigtingsweldoener, in sy graf omdraai nie.

In Die Burger (26 November, p 11) word ‘n leser soos volg aangehaal: “My man het in die 70’s gekwalifiseer as geneesheer by Maties, al was hy Engelssprekend. Hy het klas geloop in Afrikaans, maar is toegelaat om sy eksamens in Engels te skryf. Hy het by die US ingeskryf omdat hy daar wou wees (oa vir die rugby!) en hy het aangepas by die taal – die universiteit het nie aangepas by hom nie! Dis so goed ek gaan Foschini toe en dring aan om vleis daar te koop. Daar is genoeg Engelse universiteite … wanneer word Ikeys gedwing om in Afrikaans onderrig te gee?”

PEN Afrikaans het nie, soos tereg verwag kon word, op sy eie op die nuwe US-taalopset gereageer nie. Eers toe hy deur LitNet om kommentaar genader is, het Danie Marais, die oorverligte nuwe bestuurder (Praag 9 en 16 November), soos volg geskryf (LitNet 27 November): “Die bestuur van PEN Afrikaans is versigtig optimisties oor die hersiene taalbeleid van die US. Dis egter onmoontlik [?] om te raai wat die langtermynimpak van hierdie beleidsverandering op Afrikaans as akademiese taal gaan wees. Die effek van die US-taalbeleid gaan afhang van die doeltreffendheid waarmee die doelstellings wat daarin vervat is, verwerklik word. Selfs al sou die taalbeleid daarin slaag om die geleentheid tot voorgraadse studie in Afrikaans te verseker en te bevorder, bly daar vraagtekens oor die gebruik van Afrikaans in nagraadse studie. Sonder die daadwerklike bevordering van ook nagraadse Afrikaanse akademiese skryfwerk en publikasie lyk die toekoms van Afrikaans as akademiese taal bitter onseker.”

Die nuwe taalbeleid word dus nie deur PEN Afrikaans verdoem nie. Polities korrek is hy “versigtig optimisties,” al word dié goeie verwagting darem ietwat getemper. Sodanige kwalifisering moet egter nie vertolk word as ‘n afwyking van die linkse politieke inslag van PEN Afrikaans nie. “PEN Afrikaans staan ‘n inklusiewe benadering tot taalkwessies voor. Ons is dus nie ten gunste van enige toepassing van die taalbeleid wat tot nadeel of uitsluiting van enige studente aanleiding gee nie. [Dus: vleis moet by Foschini te koop wees.] Ons doen ‘n beroep op die US se bestuur, raad en dosente om erns te maak met die implementering van die taalbeleid en die daadwerklike bevordering van veeltaligheid [eerder as van Afrikaans?]. Met die langtermyn in gedagte, kan Afrikaans op tersiêre vlak slegs deur amptenare en hoogleraars wat sensitief met die taal- en kultuurverskeidenheid van alle studente omgaan, bevorder word.”

Die eintlike taalinstansie wat veronderstel is om dadelik op iets soos die drastiese amptelike verandering in die US-taalbeleid te reageer, is die Afrikaanse Taalraad (ATR). Op kenmerkende wyse het hy geswyg totdat LitNet gevra het wat die ATR-standpunt is. Die uitvoerende hoof, Jacques van der Elst, het toe ‘n antwoord geformuleer (LitNet 27 November). Gewoonlik vrek die ATR oor politieke korrektheid en leun hy agteroor vir “Afrikaanses”. As Van der Elst nie so erg stief soos ander ATR-direksielede oor Standaardafrikaans klink nie, moet in gedagte gehou word dat hy voor sy aftrede ‘n Afrikaansdosent op Potchefstroom was en diep geraak is deur die mate waarin Afrikaans en Afrikanerkultuur in die eertydse Dopperhemel deur politieke korrektheid en ANC-gedienstigheid gesaboteer word.

“‘Meertaligheidsdoelwit’ is die etiket op die houer waarin [die US-] raadsbesluit verpak is. Niemand [?] sal sê dat dit ‘n besluit téén Afrikaans was nie … Die uiteensettings wat ek wel oor die nuwe taalbeleid kry, dui op ‘n baie regverdige [?] opset van ‘n gelyke bedeling vir die twee tale. Om die waarheid te sê, dit lyk of die Afrikaanse student selfs ‘n meer gewaarborgde [?] toegang tot Afrikaanse onderrig kry as voorheen … Is dit egter nodig dat die vlagskip van Afrikaanse universiteite, selfs van alle universiteite in die land, so akkommoderend ten opsigte van Engels moet wees? Is die universiteit dan so onder taaldruk, terwyl daar twee Engelse universiteite [eintlik drie: Universiteit Kaapstad, Universiteit van Wes-Kaapland en Cape Peninsula University of Technology] in sy onmiddellike omgewing gevestig is, waarvan een [eintlik grootliks al drie] volledig eentalig Engels is en waar die edel doelwit van meertaligheid ver te soeke is?”

“Ek is bevrees dat die US op die lang duur tog sy unieke Afrikaanse identiteit gaan verloor, of dalk [?] al verloor het. Taal is gelyk aan identiteit – dis nie sommer ‘n nutsmiddel nie. En dis tog nie ‘n misstap om net Afrikaans te wees nie. Natuurlik gaan die besluit ‘n nadelige uitwerking hê op die hoër funksies van Afrikaans as akademiese taal. Stil-stil kan dit, as belanghebbendes [soos die ATR] nie keer nie, ook ‘n uitkringende negatiewe effek hê op die bestaan (voortbestaan) van eentalige Afrikaanse skole … Volgens die jongste sensus het byna sewe miljoen Suid-Afrikaners aangedui dat Afrikaans hulle gebruikstaal/moedertaal is … laat hulle hulle meesleur deur die golf van verengelsing met al sy ideologiese implikasies wat die land oorspoel?”

Die uitgeweke joernalis en historikus, Leopold Scholtz, se pa, die historikus en joernalis G(ert) D(aniel) Scholtz (1905-1982), was ‘n volbloed-Afrikaner. Tekens van GD se invloed op Leopold is nog duidelik waarneembaar wanneer sy seun in Nederland oor Afrikaans skryf (Die Burger, 28 November, p 12). “Daar is veral drie redes waarom die besluit van Stellenbosch om tweetalig te word en die rigting waarin Potch beweeg, rampspoedig is. Eerstens het verskeie gerespekteerde internasionale navorsers (Jean Laponce, Joshua Fishman, François Grin) gewys op wat gebeur wanneer ‘n swakker taal aan ‘n onderriginstelling op gelyke vlak met ‘n sterker taal moet meeding: Die swakker taal verloor onherroeplik veld en verdwyn ten slotte of oorleef as ‘n soort kuriositeit in ‘n museumkas. Dit is in Suid-Afrika reeds geïllustreer. Aan die UPE [Universiteit Port Elizabeth] en die UWK [Universiteit van Wes-Kaapland] het Afrikaans prakties verdwyn, aan die UJ [Universiteit Johannesburg] en die UP [Universiteit Pretoria] is dit op sterwe na dood, en aan die UV [Universiteit Vrystaat] gaan dit die kreeftegang. Hoe kan dan beweer word dat Afrikaans se posisie op Stellenbosch juis verstérk word? Op Stellenbosch het agtereenvolgende bewindhebbers [Chris Brink en Russel Botman] plegtige beloftes oor die behoud van Afrikaans gedoen, en op papier is dit – soms – nagekom. Maar die verband tussen die papierbeleid en wat op voetsoolvlak in die lesinglokaal gebeur, waar dit saak maak, is dikwels toevallig.”

“Ek herhaal dus wat ek ‘n paar jaar gelede in dié ruimte [Scholtz se weeklikse rubriek in Die Burger] geskryf het. Mense, hóór nou wat ek hier sê: As sake nie omgekeer word nie, sal Stellenbosch (en Potch!) binne 15 tot 20 jaar (as dit nie gouer is nie) eentalig Engels wees.” Wat ek hier bygevoeg, is dat dit deel is van die die land se “vreedsame oorgang na demokrasie, meerderheidsregering en vryheid vir almal.”

“Ten tweede, ‘n Stellenbosch en ‘n Potch sonder ‘n volwaardige Afrikaanse aanbod is die dood in die pot vir Afrikaans op skool. Sonder die vooruitsig om in Afrikaans te kan studeer, is daar minder [onvoldoende?] rede vir skole om Afrikaans te bly. Diegene wat die universiteite verengels, al gebeur dit met die edelste motiewe, help aktief aan die einde van hul moedertaal.”

“Ten derde is dit ‘n pedagogiese feit dat moedertaalonderwys ook op tersiêre vlak noodsaaklik is.” Scholtz haal dan Nederlandse akademici aan wat protes aanteken teen die neiging by sommige Nederlandse universiteite om te verengels. Begrips- en algemene geestelike en akademies-wetenskaplike vorming, dus die vermoë om daadwerklik te verstaan, word ten beste in die skolier en student se moedertaal tuisgebring.

Ek het groot waardering vir die stekie waarmee Scholtz sy rubriek afsluit. “Dis ten slotte ontstellend dat van die Afrikaanse [dus Naspers-] koerante slegs Rapport tot nog toe ‘n prinsipiële geluid oor die saak laat hoor het [Praag 30 November]. Hopelik verander dit nog.” Dié hoop het nie beskaam nie. Die dag daarna het Die Burger (29 November, p 14) nie ‘n hoofartikel nie, maar darem sy weeklikse redaksionele rubriek, Dawie, aan die US-taalbeleid gewei; ‘n hele week nadat dié gewraakte besluit geneem is.

Die Burger en die hanskakies

Die Burger spreek hom nie in beginsel teen hierdie radikale US-raadsbesluit uit nie. “Die groot toets vir die Universiteit Stellenbosch se nuwe taalplan lê in die wyse waarop dit uitgevoer gaan word.” Dan word argumente vir sowel die pro-Afrikaanse as die pro-Engelse of meertaligheidstandpunt aangevoer. Wesenlik kom dit daarop neer dat die erflating (aanvanklik het ek geskryf: nageboorte) van Louis Botha en Jannie Smuts se hanskakie-mentaliteit gelyk gegee word. (HAT: hanskakie: “Minagtende benaming vir ‘n Afrikaner wat gedurende die Tweede Vryheidsoorlog na die Britse kant oorgeloop het.”) Byvoorbeeld: “Afrikaans kan ‘n hindernis wees wat swart studente uitsluit, en by ‘n universiteit wat as ‘n bakermat van apartheid bekend gestaan het, is groter toeganklikheid moreel noodsaaklik.”

“Uiteindelik kan nie van die [US-] raad verwag word om op te tree asof die toekoms van Afrikaans sal staan en val na gelang van wat aan die US gebeur nie.” Waarom nie? Dit kan ‘n belangrike rede vir die US se voortbestaan wees en dit was sodanige rede. Motivering vir Die Burger se standpunt word nie verskaf nie. Wat hier verkondig word, word blykbaar deur die koerant as vanselfsprekende evangelie aanvaar. Dawie is darem “onomwonde ten gunste van die behoud van Afrikaans as ‘n onderrigtaal aan die US, met die voorbehoud dat dit nooit [!] weer as meganisme vir onbillike uitsluiting gebruik word nie.” Dit is ‘n lomp eierdans soortgelyk aan dié van PEN Afrikaans hierbo. Die implikasie is blykbaar dat as Afrikaans veroorsaak dat sommige studente uitgesluit word, Die Burger nie meer ten gunste van Afrikaans as US-onderrigtaal sou wees nie.

Dan kom Dawie by Die Burger se geliefde Botman uit. “As Maties (in die woorde van wyle prof Russel Botman) ‘n plek moet wees waar sowel die boer se seun as die plaaswerker se dogter kan studeer, moet daar maatreëls wees om te sorg dat die plek van die Afrikaanse plaaswerkersdogter van, sê maar, Laingsburg of Klaarstroom nie geneem word deur die welvarende Engelssprekende sakeseun van Durban nie.” Botman se bedenklike rassistiese en seksistiese redenasie het ek reeds in besonderhede aan die kaak gestel (Praag 20 Julie). Nou borduur Die Burger voort op Botman se ongure argument deur sowel welvarendheid as taal rassisties en seksisties verdag te maak.

In sy laaste paragraaf gooi Dawie die volgende sousie oor die gereg wat hy voorgesit het. “Geen taalplan is egter in isolasie ‘n waarborg van enigiets nie. Die raad en die volgende rektor moet sorg dat die nuwe taalplan só toegepas en bestuur word dat Afrikaans nie vedere skade ly nie [!], terwyl toeganklikheid en diversiteit daadwerklik bevorder word. Mag die US se administrasie, akademici en alumni sy/haar hande in dié taak sterk.” Die Burger het dus voorbeeldig nie-seksisties die opsie van ‘n vrou as US- rektor oopgehou. Dit is baie duidelik dat Die Burger die nuwe US-taalplan verwelkom. Geen woord word gerep oor die verkragting van Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde nie. Hierdie koerant is sekerlik nie meer ‘n bondgenoot van die Afrikaner en Afrikaans nie.

Vir my en my geesgenote bly daar net een eerbare grondslag oor. Wees met oorgawe altyd wat jy is: Afrikaner en Afrikaans.

Universiteit Stellenbosch: Ja, baas. Ons maak soos baas Blade Nzimande sê

Ek het onlangs kritiek teen George Steyn, die raadsvoorsitter van die Universiteit Stellenbosch (US), uitgespreek omdat hy niks anders as voortgang op die Russel Botman-pad vir hierdie inrigting kan voorsien nie. Steyn is ‘n sakeman en geen akademikus nie. Hy het geen eerstehandse kennis van universitêre onderrig (uit die oogpunt van die dosent) en navorsing nie. ‘n Mens sou dus verwag dat hy liewer sou swyg; des te meer omdat ‘n voorsitter veronderstel is om onpartydig te wees. Pleks daarvan het Steyn besluit om, in die afwesigheid van Botman, sy posisie te gebruik, of eintlik te misbruik, deur hierdie leemte te vul met uitlatings oor wat hy vir die US in gedagte het. Self is hy egter nie in staat om iets oorspronkliks vir die universiteit te bedink of visualiseer nie. Hy kan bloot pleit dat op die (vir hom) wonderlike Botman-pad, wat identies met die ANC- of Blade Nzimande- of kommunistiese pad is, volhard moet word.

Ek het Steyn se standpunt, soos gestel in Die Burger van 9 Augustus, in besonderhede op Praag (17.08) gekritiseer. Dit het geen aanklank by Steyn gevind nie. Op 24 Augustus het hy wesenlik dieselfde teks, maar vertaal, in die Weekend Argus gepubliseer. By albei geleenthede is Steyn se teks op die US-webwerf hergepubliseer. Steyn se mening is dus besig om die US te deursuur. Dat hierdie waarneming geldig is, blyk uit wat hieronder volg.

In die Argus-artikel gaan dit vir Steyn maar weer om “to ensure continuity;” dus waarom krap aan iets wat reg is. Die wesenlike probleem is egter dat die US polities reg het, dus die meerderheidspolitiek slaafs navolg, maar akademies ‘n dwase weg bewandel. “We are not planning a change in direction.” Daar is “transformation targets” wat deur die US nagejaag word om nie-wittes te bevoordeel. Daarenteen is kwotas om Afrikaans en blankes se belange te beskerm, taboe. “SU has not worn the Afrikaner blazer for a very long time.” Steeds word daar geen afkeer uitgespreek van ‘n ANC- of kommunistiese inslag wat so kenmerkend van die Botman-bewind was nie.

Eintlik al wat nuut by Steyn se tweede artikel ingevoeg is, is dat die verwysing na “the Nazi salute” aan die Noordwes-universiteit (NWU) aangevul is met vermelding van “students dressing up as black housekeepers” aan die Universiteit Pretoria (UP). Die US neem dus met Steyn se komplimente deel aan die onbillike verguising van twee ander universiteite waar Afrikaans darem nog as onderrigmedium voortbestaan.

Die algemene sekretaris of voorsitter van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party en ANC-minister van hoër onderwys, Blade Nzimande, en Russel Botman, die vorige US-rektor, het dieselfde visie vir hierdie universiteit gedeel. Botman was in hart en niere eerder ‘n ANC-aktivis as ‘n akademikus. Nzimande het openlik verklaar dat daar nie plek vir Afrikaanse universiteite is nie; net Suid-Afrikaanse universiteite het glo bestaansreg (Die Burger, 23.07, p 2). In die praktyk beteken dit dat eintlik net universiteite met Engels as onderrigmedium op owerheidsubsidiëring geregtig is.

Universiteite wat voortgaan om onderrig in Afrikaans aan te bied, soos veral die Potchefstroom-kampus van die NWU en die US, is dus by uitstek in Nzimande se visier. Waarna Nzimande soek, is iets (bv ‘n insident, hoe gering ook al) waarmee hy ‘n eens Afrikaanse universiteit kan diskrediteer. Hy misbruik dit dan as voorwendsel om aan te dring op verandering, oftewel transformasie (veral verswarting en verengelsing). Aan die Universiteit Vrystaat was daar die Reitz-insident, op Potchefstroom die “Nazi-saluut” en aan die UP die twee studente wat hulle swart gesmeer en geklee het om soos huishulpe te lyk. In geen normale samelewing sou sulke onbenullighede ‘n rimpeling veroorsaak het nie. In die nuwe Suid-Afrika is hierdie voorvalle egter opgeblaas tot toonbeelde van die uiterste rassisme.

Dit is die agtergrond vir Nzimande se jongste skuif. Hy het “‘n konsep-beleid oor sosiale inklusiwiteit” bekend gestel (Die Burger, 22.08, p 2). Hy verwag van al die universiteite om hierdie handleiding sonder meer te volg as hulle op voortgesette finansiële steun van die staat aanspraak wil maak. “Praktyke wat sekere groepe uitsluit, kan nie by Suid-Afrika se tersiêre instellings voortgesit word nie – dit is diskriminerend en het ‘n nadelige impak op die akademiese prestasie en integrasie van studente.” Let op hoe Nzimande akademiese prestasie en rasse-integrasie koppel, asof hulle vanselfsprekend van mekaar afhanklik is. Dit is maklik voorstelbaar dat akademiese prestasie juis beter in ‘n meer homogene etniese en taal-omgewing gedy.

Oor Nzimande se voorskrifte: “Dié wydlopende beleid het ten doel om te verseker dat onderwysinstellings integrasie, ‘n kultuur van menseregte, eenheid en menswaardigheid erken en bevorder.” Waarop dit neerkom, is die outoritêre, verpligte opdringing van ANC-beleid aan alle tersiêre inrigtings. Alles word uit ‘n nie-wit hoek betrag: “Ingevolge die beleid moet daar optrede ten gunste van minderbevoordeelde groepe wees, maatskaplike kohesie bevorder word, koshuise bevorder word wat gemengde kulture en rassegroepe verteenwoordig en geld vir landelike studente bewillig word.” Kortom, Nzimande skryf voor dat nie-wittes bevoordeel en wittes benadeel moet word.

“Nzimande het verlede maand in sy begrotingstoespraak kommer uitgespreek oor die volgehoue ‘outoritêre en semi-militaristiese’ ontgroeningspraktyke by sommige universiteite. Hy het tóé gesê sulke praktyke grens aan rassisme en het ten doel om baie studente uit te sluit en gemarginaliseer te laat voel.” Dit is myns insiens onwaarskynlik dat (baie) studente op Potchefstroom uitgesluit en gemarginaliseer gevoel het. Nzimande roem daarop dat sy hoofbydrae tot die “bevrydingstryd” die afbrand van die biblioteek van die Universiteit Zoeloeland is. Hy moet darem ‘n dik vel hê om hom as ‘n geskikte bekleër van die pos van minister van hoër onderwys te beskou. ‘n Nog dikker vel is by so iemand nodig om moreel hovaardig oor beweerde rassisme te predik. Nzimande: “Ons sal nie rasse- of etnies-eksklusiewe instellings toelaat nie. Dit is agterlik en hoort nie in ‘n demokratiese Suid-Afrika nie.” Is die afbrand van ‘n biblioteek nie oneindig meer agterlik/onbeskaaf nie?

“Gevra waar dié beleid outonomie van instellings laat, het hy [Nzimande] geantwoord: ‘Ons moenie as Suid-Afrikaners toelaat dat die outonomie van instellings ‘n veilige hawe vir politieke skurke word nie.” Het iemand wat ‘n biblioteek afbrand nie ‘n baie sterker aanspraak op skurkskap nie? Wat duidelik uit Nzimande te reaksie blyk, is dat hy nie ‘n flenter omgee vir universitêre outonomie nie. Van die kant van die universiteite het hierteen nog geen beswaar hoegenaamd opgeklink nie. Hoe gou en hard is daar nie gekerm sodra die “apartheidsregime” met outoritêre universitêre maatreëls gekom het nie. In die nuwe Suid-Afrika het al die universiteite egter sonder protes gaan lê.

Die NWU het by monde van sy nuwe rektor soos volg op Nzimande se jongste skuif gereageer. Dan Kgwadi “het die beleid as ‘n ‘positiewe ontwikkeling’ bestempel. ‘Ons glo ons berei studente voor vir ‘n geïntegreerde samelewing. Ons verwelkom die beleid en ons raad is reeds in ‘n gevorderde stadium om te verseker dat studente daaraan voldoen.'” Wat ons hier het, is openlike erkenning dat studente geïndoktrineer word. Dit is myns insiens glashelder dat rasse-integrasie swartes (meesal) bevoordeel en blankes (meesal) benadeel. Ons is dalk ‘n haarbreedte weg van die verpligting dat wittes met nie-wittes (veral swartes) moet trou. Dit sou immers ‘n hupstoot aan “‘n geïntegreerde samelewing” gee. Waarom koshuisintegrasie afdwing maar dan huisgesin-integrasie agterweë laat? Omdat daar baie minder blankes as swartes is, sou verpligte inklusiewe huwelike net van blankes vereis word. Dit is versoenbaar met ANC-beleid waarvolgens blankes die offers moet bring en swartes skotvry daarvan afkom.

Nzimande se beleid is in ooreenstemming met dié van die ANC, dus konsekwent pro-swart en anti-wit. Dit is die eens blanke universiteite wat moet integreer; nie tradisioneel swart universiteite nie. Dit is die tradisioneel blanke koshuise wat aan verpligte integrasie onderwerp word. Daar is geen of min druk op histories swart universiteite en koshuise om dieselfde te doen. Swartes het dus die keuse om in ‘n swart omgewing of in ‘n geïntegreerde opset te studeer en te leef. Dieselfde geld natuurlik woongebiede en skole dwarsoor die land. Aan wittes word nie hierdie vryheid van keuse gegun wat swartes geniet nie.

Ek het onlangs Donna Bryson se boek, It’s a Black-White Thing (2014), op Praag (10 08) bespreek. Let op die volgende aanhaling: “Integration in residences is still an incomplete journey, notably in some historically black residences” (Kindle 911). Byvoorbeeld, die koshuis Khayalami van die Universiteit Vrystaat “remains predominantly black” (2268). Dus, die tradisioneel wit koshuise word deur die rektor, Jonathan Jansen, verplig om op ‘n 50/50-grondslag te integreer, maar sodanige gedwonge integrasie word nie (in dieselfde mate) aan die swart koshuise opgedring nie.

Die Potchefstroom-kampus van die NWU is die Afrikaansste in die land. By monde van sy swart rektor is Nzimande se jongste inmenging verwelkom. Hoe het die Afrikaansste universiteit, die US, gereageer? Weens die afsterwe van sy rektor word die US-kitaar op die oomblik deur die vise-rektore, soos die waarnemende rektor, Leopold van Huyssteen, en Arnold Schoonwinkel (Praag 17.08), asook die raadsvoorsitter, George Steyn, geslaan. Hulle is almal oënskynlik pro-Botman- en dus ANC-gesind. Botman se nalatenskap word bv spesiaal tydens Erfenis e’Bosch gevier (US-webwerf 29.08). Onlangs het daar weer skok en verbasing opgeklink oor die getal en intensiteit van die misdadige voorvalle op die US-kampus (US-webwerf 31.08). Die misdadige US-kampus en dorp was nogeens die hoofberig op die voorbladsy van Die Burger (1 deser). Met ingang 2015 sal geen toetse en eksamens meer saans afgelê word nie (Die Burger, 2 deser, p 4). Weens misdaad kan die US dus nie meer akademies soos voorheen behoorlik funksioneer nie. Die ontstaan van hierdie haglike situasie kan teruggevoer word na die wens wat Botman in sy 2007-intreerede vir ‘n swarter US en Stellenbosch-dorp uitgespreek het.

Desnieteenstaande is die huidige US-bestuur oorgehaal om op die Botman-pad te volhard. Glo dit as u wil, die US se reaksie op Nzimande se jongste skuif is selfs meer oordraad ANC-gedienstig as dié van die NWU. Pleks van weerstand teen Nzimande se vermetele inmenging te bied, roem die US daarop dat hy reeds lankal op hierdie ANC-pad is. Soos ‘n Johannes die Doper het die US dus as ‘t ware as ‘n wegbereider vir Nzimande se beleid gefunksioneer. Die US het daarvolgens lankal uit die Afrikaner-laer gebreek en die pad van ANC-saligheid betree.

“Verskeie aspekte wat in ‘n konsepbeleidsraamwerk oor maatskaplike inklusiwiteit vir hoër onderwysinstellings vervat is, is reeds deur die … US as prioriteit geïdentifiseer en word reeds toegepas. Die US het, soos die … NWU, die raamwerk verwelkom wat Donderdag deur dr Blade Nzimande … aangekondig is. Die raamwerk is daarop gerig om te verseker dat onderwysinstellings integrasie, menseregte, diversiteit en menswaardigheid bevorder” (Die Burger, 25.08, p 2).

“Die US-raad het verlede jaar die Institusionele Voorneme en Strategie (IVS) goedgekeur wat die universiteit se Visie 2030 as ‘inklusief, innoverend en toekomsgerig’ stel. Volgens prof Leopold van Huyssteen … is die US se inisiatiewe gebore uit oortuiging en nie omdat landswette dit dryf om dit te doen nie. Swart, bruin en Indiër-studente maak tans ‘n derde van die US se voorgraadse studentetal uit en die doelwit is om dit teen 2018-’19 tot 50% te verhoog … In ‘n poging om die diversiteitsprofiel van sy studente te vergroot, is verskeie werwingsinisiatiewe reeds geneem.” Vervolgens word daar ook melding gemaak van “werwingsbeurse” en “mentor- en diversiteitsprogramme in koshuise.”

Al hierdie inisiatiewe is nie-akademies, naamlik polities, gemotiveer. Dit is onwaarskynlik dat hulle in enige opsig die veelgeprese akademiese voortreflikheid aan die US bevorder. Wat eerder hoogs waarskynlik is, is die verslegting van die akademiese gehalte (insluitende potensiaal) van die studente, asook die verlaging van akademiese standaarde. Verder, as die twee universiteite teen wie Nzimande se voorskrifte by uitstek gemik is, die US en NWU, só gedienstig reageer, sal dit hierdie kommunistiese minister sekerlik aanmoedig om met verdere drakoniese, anti-akademiese maatreëls vorendag te kom.

Gelukkig is ek nie die enigste waarnemer wat oor die kruipsugtigheid van die huidige US-bestuur bekommerd is nie. Pieter van der Merwe, Bellville, het soos volg geskryf. Ek haal sy brief volledig aan: “Dr Blade het gesê ‘spring’, en die Universiteit Stellenbosch het onmiddellik met ‘hoe hoog?’ gereageer. Ek verwys nou na ‘US steun regering se plan vir inklusiwiteit’ (DB, 25.08). Dink prof Van Huyssteen dat daar iets van Afrikaans aan Maties oor sal wees as hy en sy mede-‘oortuigdes’ se visie ‘n werklikheid word? Gee hy om? En hoekom 50% eers teen 2018-’19? Hoekom nie sommer al van volgende jaar af nie? Dan kan die oogmerk van ‘n oorwegernd anderskleurige, Engelstalige universiteit mos nóg gouer verwesenlik word. Buitendien is 18-19% nie ‘n korrekte weerspieëling van die land se demografie nie. ‘n Mens sou seker van die drywers van hierdie ‘uit oortuiging gebore’ inisiatief kon verwag om ‘n voorbeeld te stel deur te bedank sodat inklusiwiteit ook onmiddellik op personeel- en raadsvlak kan geskied. Die Randse Afrikaanse Universiteit het You-Jay [UJ – University of Johannesburg] geword. Die Afrikaners wat die dryfkrag agter die stigting van die Universiteit van Port Elizabeth was, is lankal vergete. Wat gaan die Universiteit Stellenbosch teen 2018-’19 genoem word? Dalk is ek ál een wat so voel, maar ek wil tog sê mense wat hul erfenis ten koste van politieke korrektheid vertrap, maak my siek” (Die Burger, 30.08, p 14).

In die lig van die voorafgaande moet ek dit ongelukkig as my oortuiging stel dat die US (en die NWU) klaarblyklik vir die Afrikaner, Afrikaans, Europese beskawing en die akademie (grootliks) verlore is. Vergelyk dit met wat die US eens was. In die woorde van Willie Esterhuyse: “Stellenbosch was destyds ‘n intellektuele en kulturele Mekka van die Afrikanerdom” (Eindstryd, 2012, p 19). Die oud-Broeder Esterhuyse beywer hom reeds dekades lank vir ‘n getransformeerde US. Myns insiens is dit nie wat die US nodig het nie.

Wat die US nodig het, is ‘n Afrikaner-Simson wat die politieke pilare waarop die US tans staan, omtrek. Wat broodnodig is, is ‘n rektor wat ideologie verstaan en gesonde, akademies-gegronde weerstand teen ‘n kommunistiese ideoloog soos Nzimande bied. So iemand sal aandring op basiese akademiese vereistes, soos universitêre outonomie, ideologiese neutraliteit en akademiese vryheid. Ook dat studentetoelating en die toekenning van studiebeurse op grond van bewese akademiese prestasie (nie potensiaal nie) moet geskied. Ook dat dosente en navorsers op akademiese gronde (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) aangestel en bevorder moet word; nie op etniese en seksistiese gronde soos tans dikwels gebeur nie. So ‘n rektor sal nie laag kruip voor Nzimande en die ANC-regering nie, maar eerder sy tyd bestee aan pogings om die akademiese aansien van die US te herstel en terug te keer tot Afrikaans as sy enigste statutêre onderrigtaal.

Universiteit Stellenbosch: die Botman-pad of ‘n nuwe begin?

Sedert Russell Botman se dood word daar koorsagtig georganiseer met die oog op die aanstelling van die volgende rektor van die Universiteit Stellenbosch (US). Tot dusver was daar (behalwe op Praag) nog net lof vir Botman:

  • Op 21 Julie het die uitvoerende komitee van die US-raad vergader. Die openbare raadsmededeling daarna het net waardering vir Botman se nalatenskap gehad (US-webwerf 23 Julie).
  • Op die 22ste Julie, tydens die vierde Botman-huldigingsbyeenkoms, het die blanke waarnemende rektor, Leopoldt van Huyssteen, die mening uitgespreek dat die US op die Botman-koers moet bly (US-webwerf 22 Julie).
  • In ‘n hoofartikel het Die Burger geskryf: “Die US kan nie verkeerd gaan nie as hy min of meer hou by die visie en rigting wat Botman aangedui en nagestreef het” (30 Junie, p 1 en 10).
  • Die oorverligte Anton van Niekerk dink dat dit nie net die US is wat by Botman se nalatenskap baat nie. Botman het selfs “die wêreld ‘n beter plek agtergelaat” (Die Burger, 2 Julie, p 11).
  • Henry Jeffreys het ‘n beroep op die US-raad gedoen “om ‘n transformeerder van Botman se kaliber” as sy opvolger aan te stel (Die Burger, 2 Julie, p 10).
  • Jonathan Jansen het gesê: “Die US sal moet besluit of hy wil bou op die nalatenskap van Botman en of hy wil bly in die verlede” (Rapport, 6 Julie, p 2). “As Stellenbosch gaan terugval onder nuwe leierskap, terug in die verlede, gaan dit groot probleme in ons land veroorsaak” (Die Burger, 7 Julie, p 2).

Wat hier gebeur, is dat die US-raad en sommige US-personeellede, asook bruin ANC-aktiviste soos Jeffreys en Jansen, druk uitoefen vir die voortsetting van Botman se beleid van transformasie. Dit behels dat die US so vinnig en so veel moontlik moet verswart en verengels en dat akademiese gehalte in hierdie proses maar skade kan ly. Wat deur nie een van die bogenoemde instansies of persone (openlik) bepleit word nie, is die handhawing en daarna verbetering van die posisie van Afrikaans en blankes aan die US, om van Afrikaners nie te praat nie.

As die blankes wat pomp om die rektorspos uitgesluit word, kan ‘n mens sê dat die subteks in die bostaande is dat ‘n nie-wit rektor weereens aangestel moet word. Die aanstelling van ‘n wit US-rektor, al is hy/sy hoe oorverlig, sou as ‘n terugwaartse stap geëtiketteer word. Let daarop dat suiwer akademiese oorwegings (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) nog glad te berde gekom het nie, al gaan dit in werklikheid om die top akademiese pos aan wat veronderstel is om ‘n akademiese inrigting te wees.

Dit dui myns insiens op ‘n siekte tot die dood toe. Dít terwyl daar oor die algemeen net lof vir ons “demokratiese” bedeling is. Ooreenkomstig die ANC se verwerplike beleid gaan dit in hierdie diskoers in die eerste plek en deurslaggewend om rassistiese en seksistiese oorwegings. Net soos deesdae gemaak word asof die Suid-Afrikaanse geskiedenis eers met die stigting van die ANC begin het, word die beginpunt van ‘n respektabele US teruggevoer na die aanstelling van Botman as die eerste “swart” rektor. Die punt is dat die Botman-US uit die ANC-oogpunt politieke respektabelheid verkry het, maar die US het sekerlik nie aan akademiese uitnemendheid gewen nie. Net soos iedere swart plaaslike staatshoof na Nelson Mandela aan ‘n ekoniese maar mitiese Mandela gemeet word, het die siek gewoonte posgevat om iedere US-rektor ná Botman aan ‘n swart Botman-beeld te meet; ‘n neiging wat akademies sekerlik katastrofiese gevolge inhou.

‘n Ingeligte en betroubare waarnemer op die US-kampus het my meegedeel dat daar nie ‘n kat se kans is dat ‘n blanke die volgende US-rektor sal word nie; nog minder ‘n Afrikaanssprekende. Dit kan dui op die mate waarin die akademiese lewe aan die US met ‘n mengsel van ANC-politiek en blanke ruggraatloosheid vergiftig is. Sommige van die jongste negatiewe geluide is afkomstig van Arnold Schoonwinkel, die US se viserektor vir onderrig. Hy het Botman se anti-blanke beleid aan sy bas gevoel toe Botman openlik verklaar het dat hy voorkeur aan ‘n nie-witte in hierdie pos sou gee. Die opdrag wat Schoonwinkel van Botman ontvang het, was dat hy sy werk op so ‘n manier moet doen dat ‘n nie-witte by hom kan oorneem. Myns insiens dui dit op rasgegronde denke by Botman.

In Schoonwinkel se artikel is daar bitter min nuwe inligting (Die Burger, 2 deser, p 11; gedeeltelik ook op die US-webwerf, 31 Julie*, en die volledige teks, 4 deser). Dié teks dui daarop dat Schoonwinkel skynbaar onkrities deel van die Botman-US is. Schoonwinkel objektiveer nie sy werksomgewing nie. By hom is dit eerder ‘n geval van behaaglike inburgering in sy hier en nou. Hy funksioneer skynbaar eerder as US-amptenaar as akademiese leier. [*Daar word verwys na ‘n hersiene taalbeleid – ongetwyfeld die skepping van die Botman-bewind – maar die publiek kan nie internettoegang daartoe verkry nie, wat waarskynlik verdere afskaling van Afrikaans impliseer. Daar is wel toegang tot ‘n taalgedragskode vir ondersteuningsdienste. Daarvolgens moet “Afrikaans in alle omstandighede gebruik word as die taal van interne kommunikasie.” Dat hierdie 2002-voorskrif verouderd is, blyk duidelik uit ‘n vorige skrywe van my (Praag 29 Julie). Die 2002-taalbeleid was vir die publiek toeganklik, maar die huidige hersiene een is nie. Dit hou wesenlike gevare vir Afrikaans in, maar geheimhouding geniet ongelukkig die steun van Christo Viljoen, die president van die US-konvokasie (Die Burger, 7 Julie, p 8).]

In Schoonwinkel se teks is daar eintlik twee temas. Enersyds handel die artikel oor taal. Daar is die gebruiklike relaas oor dubbel- en parallelmediumonderrig en tolking. In Schoonwinkel se tuisfakulteit, ingenieurswese, word klasse in óf Afrikaans óf Engels aangebied en dan in die ander taal getolk. In die fakulteit ekonomiese en bestuurswetenskappe, wat ANC-politiek die sterkste teenstaan en groot klasse het, word onderrig in aparte klasse tot op honneursvlak aangebied. Schoonwinkel noem egter dat vir die US in sy geheel ‘n minderheid klasse slegs Afrikaans of slegs Engels is. Die fakulteit krygskunde het weens die ANC-regering se rassistiese beleid feitlik uitsluitlik swart studente, gevolglik is alle onderrig slegs in Engels. Geen universiteit wat in sy hart en niere Afrikaans is, sal met so iets vir lief neem nie. Dit toon onteenseglik dat ANC-gedienstigheid vir die US belangriker as Afrikaansgetrouheid is.

Van al die oorblywende fakulteite word gesê: “In die ander fakulteite kan studente ‘n program gedeeltelik in Afrikaans en gedeeltelik in Engels volg.” Dit is in hierdie fakulteite waar Engels die meeste veld ten koste van Afrikaans gewen het. Fakulteite soos medies (wat ‘n dekade lank ‘n fanatiese transformeerder, nogal ‘n Van der Merwe, as dekaan gehad het), lettere (Anton van Niekerk se tuisfakulteit) en teologie (Nico Koopman se tuisfakulteit) het sterk verengels; dermate dat ‘n student nie meer ‘n graad kan verwerf sonder om (veral) in Engels onderrig te ontvang nie.

Om hierdie feit te verdoesel, word die volgende Botmanisme voorgehou: “Studiemateriaal soos kursusraamwerke, klasaantekeninge, toetse en eksamens word in Afrikaans en Engels aangebied.” In die praktyk is dit nie ‘n sinvolle opsie vir die student om toetse en eksamens in Afrikaans af te lê as die dosent nie Afrikaans magtig is nie. Die rede waarom daar ‘n toenemende getal eentalige Engelse dosente is, is omdat die US nie meer van sy dosente vereis om Afrikaans magtig te wees nie. Hulle word hoogstens aangemoedig om iets aan die saak te doen. Die rede waarom dosente nie (en nooit) Afrikaans magtig hoef te wees (of te word) nie, is omdat gepoog word om, indien enigsins moontlik, nie-wit dosente aan te stel. Schoonwinkel noem dat die US dus ‘n “gemengde taalmodel” het waarin daar ook “ruimte vir Afrikaans” is. Daardie ruimte word tans amptelik op 60% gestel, maar hierdie persentasie is gebaseer op ‘n vleiende 50% Afrikaans en 50% Engels in gesamentlike klasse, wat egter in die praktyk hoofsaaklik in Engels aangebied word. Daar is al dikwels genoem dat die onderrig in Afrikaans baie laer as 60% is en dat Engels loshande die hoofonderrigtaal van die US geword het. Wat seker is, is dat die US weens politiek-gedrewe transformasie nie meer die Afrikaanse universiteit van weleer is nie.

Andersyds handel Schoonwinkel se artikel oor lippediens aan Botmanisme, dus oor Botman se “nalatenskap”. Vandaar die talle verwysings na hoop*, diversiteit, meertaligheid, toeganklikheid, inklusiwiteit en “die bevordering van die Afrikatale.” Daar is ook die herhaaldelike verwysing na “uitdagings”; ‘n woord wat kenmerkend van ANC-gesindheid is. Schoonwinkel onderskryf sonder meer die Botman-US se Visie 2030. Nêrens is daar ‘n aanduiding dat Schoonwinkel hom in enige opsig van Botman se nalatenskap distansieer nie.[*Botman se Hoopprojek ontleen veral aan kommuniste soos Paulo Freire (1921-1997) en Ivan Illich (1926-2002).]

Dit lyk vir my asof Schoonwinkel se artikel deur dieselfde motivering as Van Niekerk se bogenoemde skrywe onderlê word, naamlik om te sê: (1) ek is ook hier, (2) ek kan ‘n geskikte kandidaat vir die rektorskap wees, (3) ek steun die Botman-beleid ter afskaling/vernietiging van ‘n Afrikaanse en veral ‘n Afrikaner-US en (4) ek gaan nie (of wil nie, of kan nie) nuut oor die US dink en ‘n eie en akademies sinvoller benadering as Botman volg nie. Dit is dus soos om die nuwe Suid-Afrika sonder bevraagtekening te aanvaar. Wat ‘n tragedie.

Die Botman-bewind was wesenlik ‘n nie- (self anti-) akademiese era waarin ANC-politiek (feitlik) deurgaans voorrang bo gesonde akademiese oorwegings geniet het. Pleks van te beweer dat op die Botman-pad voortgegaan moet word, behoort daar akademiese Simsons op te staan wat aankondig dat ‘n nuwe begin nodig is. Die politieke pilare waarop die US tans staan, moet intuimel. ‘n Nuwe daeraad moet vir Afrikaans en die blankes, veral die Afrikaners, op die US-kampus aanbreek. Wat in werklikheid in volle swang is, is die groot kruip na die US-rektorskap.

Dit lyk asof daar deur die rektorskandidate en die meerderheid US-raadslede geredeneer word dat die gesindheid pro-Botman (en by implikasie pro-ANC) moet wees om die volgende rektor te kan word. Sodanige sentiment voorspel niks goeds vir Afrikaans nie. Nadat ek die voorafgaande geskryf het, is daar ‘n sinvolle brief deur JE de Kock, Stellenbosch, in Die Burger (11 deser, p 8) gepubliseer. Ek haal die brief volledig aan.

“Baie dankie, prof Schoonwinkel, vir normaals ‘n verduideliking oor die ‘voorneme en strategie (aan die US), wat onder meer Visie 2030 insluit.’ Ons het dit al tot vervelens gehoor. Intussen word al hoe meer in die briewekolomme deur US-dosente, Maties en hul ouers gekla omdat min onderrig nog in Afrikaans aangebied word. Gaan lees maar weer in Donderdag Aktueel van 31 Julie wat die FW de Klerk-stigting [Praag 5 deser] te sê het oor die Grondwet*, wat aandui dat dit ‘duidelik, prakties en billik is dat minstens een uit die vier universiteite in die Wes-Kaap, wat hoofsaaklik Afrikaans is, Afrikaans as sy hooftaal van onderrig kan gebruik – op ‘n nie-rassistiese en nie-diskriminerende grondslag.’ Stellenbosch het nou ‘n gulde geleentheid om ontslae te raak van sy sogenaamde Hoop-projek en straatfeeste waar gekleurde poeier oor deelnemers uitgegooi word**. Word weer ‘n universiteit wat toegespits is op akademiese belang. Om uitnemendheid van diversiteit afhanklik te maak, is nêrens wetenskaplik bewys nie. Doen asseblief by die keuse van ‘n volgende rektor die regte ding in die belang van Stellenbosch en die doel waarvoor hy gestig is***.”

* Dit is ironies dat FW de Klerk en sy stigting die grondwet as reddingsboei gebruik om De Klerk se nalatenskap positief te probeer voorstel. Leon Wessels vertel in sy boek, Vereeniging: die onvoltooide vrede (2010), dat De Klerk dit in 1996 sterk oorweeg het om in die parlement teen hierdie einste grondwet te stem (p 279).

** Amanda Gouws was verlede jaar teen die einde van Russel Botman se Diversiteitsweek in ekstase omdat sy met gekleurde poeier in iedere kleur van die reënboog (behalwe wit natuurlik), bemors is. Haar enigste grief was dat die meeste van haar mede-dosente nie aan hierdie sotterny deelgeneem het nie.

*** Dié verwysing is na Jannie Marais se stigtingskenking waarvolgens die US ‘n Afrikaanse Universiteit moet wees. Hierdie onverbiddelike voorwaarde word deesdae feitlik deurgaans doodgeswyg.

Op 15 deser skryf Koos du Toit van Stellenbosch, daardie verbete vegter vir Afrikaans, in Die Burger (p 12) dat hy twyfel of die US sy stigtingsvoorwaarde sal verwesenlik. Anders as wat ek, JE de Kock en Koos du Toit dink, is daar in die US-raad skynbaar min aanhang vir ‘n gesonde, radikale breuk met die Botman-era. Dit is pas deur die US se raadsvoorsitter, George Steyn, bevestig. Dit is Steyn wat na die dood van Russel Botman die gerug versprei het dat Botman gehoop het dat sy kleinkinders in Afrikaans aan die US sal kan studeer (US-webwerf 29 Junie). Dít terwyl Botman sy eie kinders op so ‘n manier grootgemaak het dat hulle eerder Engels as Afrikaans wil wees. Steyn is die opvolger van Edwin Hertzog, wat gesê het dat hy tevrede sou wees as die US 80% Engels en 20% Afrikaans is (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, 2013, p 152). Hertzog het as sakeman by Mediclinic en Steyn by Pep Stores uitgeblink. Kwantitatief verstaan hulle vraag en aanbod by konkrete dinge baie goed, maar albei trap klei as dit kom by die kwalitatiewe evaluering van meer abstrakte verskynsels soos taal, kultuur en ideologie. Die water word dan te diep vir hulle.

Bun Booyens, die redakteur van Die Burger, het ‘n onderhoud met Steyn gevoer en ‘n artikel daaroor gepubliseer (Die Burger, ByNaweek, 9 deser, p 12-13). Dit lyk asof die teks in groot mate op grond van ‘n internetonderhoud bestaande uit ‘n reeks vrae en antwoorde tot stand gekom het. Enersyds kry ek die indruk dat Bun Booyens in die gesonde Afrikanergesindheid van sy naamgenoot, sy pa (1916-2010), geskool is. Andersyds het Booyens jr my teleurgestel omdat hy hom polities korrek daarvan weerhou het om werklik indringende opvolgvrae aan Steyn te stel. Hy het Steyn toegelaat om met spreekwoordelike moord weg te kom, waardeur die US vorentoe akademies grondig benadeel kan word.

Steyn se voorganger, Hertzog, het dit onomwonde gestel: Afrikaans is “nie die voorwaarde vir die voortbestaan van die US nie” (Kapp, p 114). Volgens Hertzog hoef die US dus nie ‘n Afrikaanse universiteit te wees nie. Die donateur Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde kan dus maar geïgnoreer word. Russel Botman het hierin ‘n gulde geleentheid vir die verengelsing van die US gesien. Een van Botman se opdragte aan die US se Sentrum vir Inklusiwiteit was dat vasgestel moet word hoe Marais se stigtingsvereiste omseil kan word (Praag 13 Julie). Histories kan daar geen twyfel oor die bedoeling van Marais wees nie. Die Engelse Victoria Kollege is in 1918 in die US omskep en Engels as onderrigtaal is binne enkele jare uitgefaseer. Afrikaans moet dus volgens die letter en gees van sy stigting die enigste (of dan sekerlik die hoof-) onderrigtaal wees. In die Botman-era (2007-2014) is Afrikaans egter deur Engels as die hoofonderrigtaal verdring. Wat met reg van die US se raadsvoorsitter en van enige US-rektor vereis kan word, is nie ‘n vae versekering dat daar ongespesifiseerde “ruimte” vir Afrikaans is en dat gepoog word om die “aanbod” in sowel Afrikaans as Engels uit te brei nie, maar dat Afrikaans vanselfsprekend tot in die oneindige die hoof- (en verkieslik die enigste) onderrigtaal sal wees.

Kom ons kyk hoe vaar Steyn met die oog hierop in sy onderhoud met Booyens. Heel aan die begin stel hy my reeds diep teleur. Steyn sien niks radikaal verkeerd en onakademies in Russel Botman se polities (spesifiek ANC-) gedrewe beleid nie. “Russel se nalatenskap is die baan waarop hy ons universiteit geplaas het. Ons beplan nie ‘n koersverandering nie.” Steyn wend klaarblyklik geen poging aan om die Botman-era objektief te betrag en ‘n noodsaaklike koersverandering te visualiseer nie. Steyn kyk en sien en dink alles is wel: “Die raad is eenparig daaroor dat die US deurlopend moet verander of transformeer”. Volgens Steyn moet dit op die Botman-manier gedoen word. Blykbaar mag ‘n mens die nalatenskap van die eerste “swart” US-rektor net so min bevraagteken as die nalatenskap van die eerste swart Suid-Afrikaanse president.

As Botman-lojalis kla Steyn vervolgens weer oor die voorbladsyberig in Die Burger (23 Junie) waarvolgens daar moontlik ‘n mosie van wantroue in Botman in die US-raad gestel sou word. In ons era van politieke korrektheid kom dit blykbaar neer op heiligskennis. Weer dreig Steyn raadslede met die bewering dat dit “‘n ernstige oortreding van die gedragskode vir raadslede” sou wees as sulke kritici uit die raad praat. Hulle word as publisiteitsoekers geëtiketteer. Myns insiens sou ja-broers, heuningsmeerders en ANC-gedienstiges nie so vermaan word nie.

Booyens verwys na Blade Nzimande se stelling dat daar nie meer plek vir Afrikaanse universiteite is nie. Nzimande se “uitspraak strook eenvoudig nie met ons Grondwet nie,” is Steyn se reaksie. “As hy bedoel het daar is nie plek vir Afrikaner-universiteite nie, is dit natuurlik iets anders en sal ek hom gelyk gee, want Stellenbosch is lankal nie meer die ‘volksuniversiteit’ wat vroeg in die vorige eeu moes help om die Afrikaners op te hef nie. Dit kan en wil ons vandag nie wees nie.” Hier eggo Steyn die Botman-standpunt dat die US lankal die “laer” verlaat het (Rapport 28.04.2013; Praag 29.04.2013). Dit herinner ook aan Botman se snedige verwysing na die “volksvaders” (US-webwerf 16 Mei; Praag 23 Junie).

Opvallend is Booyens se versuim om hier opvolgvrae te stel. Daar is glo nie plek vir ‘n Afrikaner-universiteit nie. Is daar in dieselfde mate ook nie plek vir ‘n ANC- of kommunistiese US nie? Sowel ANC- as kommunistiese ideologie word tans in oorheersende mate aan bv die US en die Universiteit Vrystaat bedryf, soos ek in talle vorige skrywes op Praag aangetoon het. Waarom is dít toelaatbaar pleks van amptelike en daadwerklike ideologiese neutraliteit? Daar word eenvoudig veronderstel dat die Afrikaners verkeerd en die swartes (oftewel die ANC) reg het.

Hierna wil Booyens graag “so duidelik as moontlik” uitsluitsel oor die toekoms van Afrikaans as onderrigtaal aan die US hê. Steyn stel dit dadelik dat “akademiese uitnemendheid” belangriker as taal is. “Ons sal dit slegs kan bereik en volhou as die US die beste dosente én beste studente lok en behou. Dit sou absurd wees om te dink dat ons dit met slegs Afrikaanssprekende dosente en studente kan behaal.” Dit is ‘n stekie na die eens akademies voortreflike Afrikaanse US. Hier gee Steyn ‘n gaping so wyd soos die Here se genade aan Booyens, maar hy wend geen poging aan om dit te vat nie. Ons is hier by die kern van die akademiese verrotting aan die US. Afrikaans word voorgehou as iets wat akademiese uitnemendheid belemmer, terwyl dit vir egte akademici met historiese insig duidelik behoort te wees dat die suiwer Afrikaanse US van weleer akademies voortrefliker was as wat die huidige een is.

Dit kan ook kwantitatief met verwysing na bv die mediese fakulteit gemeet word. Die ou US het net kandidate met gemiddeld A-matrieksimbole tot studie vir die MBChB-graad toegelaat. Deesdae is ‘n minderheid kandidate van sodanige akademiese kaliber. Geen wonder dat Suid-Afrikaanse mediese opleiding al hoe minder erkenning in die buiteland geniet nie. Eenogig sien Steyn Afrikaans as ‘n belemmering vir akademiese uitnemendheid, terwyl die hoofoorsaak vir die US se tanende akademiese aansien politiek, spesifiek ANC-politiek soos verpersoonlik deur Russel Botman, is. Maar dít is juis die pad waarop Steyn die US wil hou.

Dat die US tans die beste dosente en studente trek, is ‘n mite. Die huidige verderflike beleid is juis dat nie-akademiese oorwegings, soos etnisiteit en geslag, (dikwels) ‘n deurslaggewende rol by personeelaanstellings en -bevorderings en by studente-toelatings en beurstoekennings speel. Met so ‘n beleid kan geen universiteit akademies respektabel wees nie. Steyn noem bv dat die US “spesiale werwing [doen] om personeeldiversiteit te bevorder.” Daardie verlangde etniese en geslagsdiversiteit is suiwer polities gemotiveerd. Daar is geen bewyse dat sodanige diversiteit ‘n universiteit akademies verbeter nie. Gebrek aan homogeniteit kan in werklikheid soveel chaos veroorsaak dat die universiteit nie behoorlik kan funksioneer nie.

Daarna grawe Steyn die gat waarin hy hom bevind nog dieper. “Daar is ook die vereiste dat finale kortlyste ‘n kandidaat uit die benadeelde groepe moet bevat … ons kan en moet beslis meer doen op hierdie terrein;” dus in selfs groter mate akademiese aanstellings en bevorderings op nie-akademiese (etniese en geslags-) gronde doen. Let daarop dat hierdie opdringing van sogenaamde benadeeldes nie ‘n aanbeveling of riglyn is nie, maar ‘n vereiste. Diegene wat voorheen benadeeldes genoem is, word die huidige bevoordeeldes en die wat na bewering voorheen bevoordeel is, word met Steyn en die US se komplimente die huidige benadeeldes.

Wat gebeur in die praktyk wanneer sulke kortlyste by aanstellings en bevorderings finaal oorweeg word? Daar word benadeel-gesentreerd te werk gegaan. Daar word nie in die eerste plek gekyk watter een van twee wit kandidate akademies die beste is nie, maar veel eerder waarom die US ter wille van transformasie (dus politiek) nie daarmee kan wegkom deur die voorheen benadeelde kandidaat aan te stel nie. Daarmee word die demografiese profiel van die US verbeter, maar nie die akademiese profiel nie. Só word akademiese uitnemendheid sekerlik nie gedien nie. Dit is hieroor dat minstens een US-raadslid, Rhoda Kadalie, die integriteit gehad het om te bedank. Die tragedie is dat dit klaarblyklik die resep is waarvolgens die volgende rektor aangestel gaan word. Booyens het gevra vir ‘n “profiel van die ideale kandidaat” maar polties korrek het hy versuim om te vra of Steyn die versekering kan gee dat etnisiteit en geslag geen (deurslaggewende) rol gaan speel nie. Maar dit laat my dink aan hierdie wysheid: Moenie vrae vra as jy nie bereid is om leuens aan te hoor nie.

Hoe kom ‘n mens uit die penarie as waar daar voorheen studente met A-matriekgemiddeldes was daar nou ‘n see van studente met bv C-gemiddeldes sit? Een manier is om soos Jonathan Jansen te redeneer: dat ‘n swarte met een A-simbool in matriek akademies net so goed soos ‘n witte met sewe A-simbole is. Steyn verkies om dieselfde dwaalleer op ‘n ander manier aan te hang. Die US soek nie die studente met die beste bewese akademiese skoolrekord nie. Nee, “die US moet die studente met die meeste potensiaal lok.” Dit is ‘n morele verpligting weens “die skade wat in die verlede aangerig is.” Dit is dus die slegte wittes se skuld dat nie-akademiese oorwegings tans die septer oor akademiese oorwegings swaai. Waar dit om politiek en moraliteit gaan, neem rasionaliteit die wyk.

Ek het dit al aan ‘n rektor gestel: Wys my ‘n swarte waarvan in so ‘n milieu gesê word dat hy nie potensiaal het nie. ‘n Swarte word per definisie iemand met onderdrukte potensiaal. Hierdie potensiaal-mite het ernstige implikasies. Byvoorbeeld, ‘n student met gemiddeld ‘n C-simbool vernietig die kans van ‘n kandidaat met gemiddeld ‘n A-simbool om bv medies te studeer. Dit is bekend dat sommige studente hulle potensiaal bereik en ander nie. Daar is egter geen meganisme waarvolgens nie-presteerders vinnig uit die stelsel verwyder word en met bewese akademiese presteerders vervang word nie. Daar word eerder redeneer dat die voorheen benadeeldes se vermeende potensiaal later sal inskop. Hoewel hulle deesdae vrygeborenes is, word daar geredeneer dat wittes hulle oor ‘n lang tyd hels erg benadeel het, gevolglik is dit te begrype dat die potensiaal eers na aansienlike tydsverloop sal begin blom. Daar is ook ‘n strategie wat gevolg kan word sodat dit bloot lyk asof die potensiaal loskom: verlaag die akademiese standaarde. In elk geval: diegene wie se potensiaal nie ontluik nie, word nie met kandidate met bewese akademiese gehalte vervang nie, maar met nog voorheen benadeeldes met beweerde potensiaal. Waarvan daar geen sprake is nie, is vergoeding aan diegene wat deur hierdie huidige bose politieke stelsel benadeel word; onder meer omdat hierdie verderflike beleid in ‘n kleed van hoë moraliteit gehul word.

Steyn het hom nie “so duidelik as moontlik” oor die toekoms van Afrikaans uitgelaat nie. Wat hy veel eerder gedoen het, is om regmatige kommer te wek. Wanneer daar die begeerte is om swartes in sport te bevoordeel, word kwotas afgedwing. Maar Steyn sê: “‘n Kwotastelsel vir Afrikaans sal faal … Gestel ons het 100 plekke beskikbaar … en reserveer ‘n kwota van 50% vir Afrikaanssprekendes. Nou doen daar 50 Afrikaanssprekendes en 150 Engelssprekendes aansoek. Ons word dan volgens die kwota gedwing om al 50 Afrikaanssprekendes te aanvaar, maar net die beste derde van die Engelssprekendes. Die negatiewe impak op gehalte spreek vanself.” Wat hieruit blyk, is dat Steyn die mite aanhang dat daar nie genoeg Afrikaanssprekende matrikulante is om ‘n Afrikaanse US aan die gang te hou nie. Kapp het hierdie argument in sy boek besweer (Praag 6 April).

Die punt is dat Engelssprekendes maar bevoordeel mag word, want hulle word in die konteks van die US met nie-wittes geassosieer. Wat nie mag gebeur nie, omdat dit polities inkorrek sou wees, is om Afrikaanssprekendes en by implikasie wittes te bevoordeel. Wat Steyn gerieflikheidshalwe nie noem nie en ook nie deur Booyens daartoe verplig word nie, is om te erken dat hierdie taalkwota-probleem nie aan die Afrikaanse US van weleer bestaan het nie. Dit is die invoering van onderrig in Engels wat die Afrikaanse akademiese drinkwater aan die US besoedel het.

Wat ook duidelik is, is dat die sakeman Steyn vraag en aanbod verstaan en net daarvolgens die balans tussen Afrikaanse en Engelse onderrig wil besleg. Hy noem dat daar tans eweveel studente is wat hulleself as Afrikaans of Engels identifiseer. Wat hy polities korrek nie noem nie, is dat ‘n groot skeut van die wat voorgee om Engels te wees Afrikaanssprekende bruines is wat ruim bydra tot die ondergang van Afrikaans aan die US. Nêrens is daar ‘n aanduiding dat Steyn sensitief is vir Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde nie. Nog minder word hy beïnvloed deur die trotse geskiedenis van die Paarl (die Genootskap van Regte Afrikaners, die Taalmonument) en Stellenbosch (die US) as die bakermat van Afrikaans. Dit gaan vir hom om siellose vraag en aanbod. Volgens Steyn moet die US nie net op die transformasiepad volhard nie, maar moet transformasie ook versnel word. Dit beteken dat vinniger verswarting en verengelsing die US en die dorp Stellenbosch se voorland is; ‘n wens wat Botman in 2007 as sy begeerte in sy intreerede as rektor uitgespreek het.

Steyn is deur die donateurs tot die US-raad verkies. Die gewoonte het posgevat om ‘n sakeman tot raadsvoorsitter te verkies omdat universiteite deesdae as sake-ondernemings beskou word. Dit is ‘n gevaarlike tendens, want universiteite is veronderstel om in die eerste plek akademiese inrigtings te wees. Daarom behoort ‘n deurwinterde akademikus (bv ‘n konvokasielid) veeleerder die raadsvoorsitter te wees, sodat akademiese belange voorop gestel kan word. Aan die US is dit duidelik dat die donateurs en konvokasielede in verskillende rigtings trek. Groot sake-ondernemings as donateurs wil veral om nie-akademiese redes die US transformeer (dus om gewild en in die mode te wees), terwyl die konvokasielede veel meer akademies, konserwatief en tradisiegebonde is.

Steyn se teks, bv “Ons sal uiteraard ook die impak op koste oorweeg,” impliseer myns insiens dat die “aanbod” van Afrikaans aan die US behoue sal bly hoogstens so lank dit bekostigbaar geag word. Daar is geen sprake dat die Engelkse “aanbod” nie bekostigbaar sal wees nie.