praag.co.za

Tag: Anton van Niekerk

  • Skoppensboer: Prof. Anton van Niekerk se Bartolomeusnag vir inspuitingdissidente?

    Skoppensboer: Prof. Anton van Niekerk se Bartolomeusnag vir inspuitingdissidente?

    Skoppensboer, wat nie ingeëent is nie, sit deesdae agter sy rekenaarskerm, vermy dit om in die openbaar te verskyn en hou die wêreld behoedsaam dop. Immers kan ‘n mens steeds Covid-19 by iemand aansteek, óf jy kan Pfizer se pylvirusse by die sg. “ingeëntes” of ingespuites opdoen. Mens is dus so half tussen Scylla en Charybdis.

    In vandag se Rapport kondig Anton van Niekerk, die vermaarde etiekprofessor van die progressiewe, kultuurmarxistiese, anti-Afrikaanse Stellenbosch-kampus aan dat dit “eties” sou wees om enige oningespuite wat Covid opdoen, mediese behandeling te weier.

    Die berig in Rapport lui só: 

    Hoewel geen dokter sover bekend geweier het om ‘n pasiënt te behandel nie, sou so iets ‘n ernstige saak wees, sê Van Niekerk. “Maar ons moet ook onthou dat ons onsself in buitengewone omstandighede bevind. Dan ontstaan die vraag of individuele menseregte beperk of in die wind geslaan kan word.”

    Mense wat hul nie laat inent met Pfizer en ander se eksperimentele middels nie, “stel nie net hul eie lewe in gevaar nie, maar ook dié van ander”.

    Daarom sou dit geregverdig wees om so ‘n persoon behandeling te weier, meen Van Niekerk, want “mense wat hul wel laat inent, behoort voorkeur te kry”.

    As daar een ding is wat Skoppensboer van “etiek” in Suid-Afrika verstaan, dan is dit dat enigiets wat die ANC doen, gewoonlik reg is. Veral as jy ‘n professor aan ‘n progressiewe, kultuurmarxistiese, anti-Afrikaanse universiteit is. Wat so min of meer 99% van ons universiteite opsom, want die akkademici wedywer met mekaar om méér links, méér progressief, méér anti-Afrikaans, méér anti-blank as enige van hul kollegas te wees.

    ‘Dus, in ‘n ware progressiewe, nuwe Suid-Afrika, sou slegs linkse, veganistiese, met-Pfizer-ingespuite, maer geheelonthouers toegang tot hospitale, bankrekeninge, voedsel, opvoeding en ander lewensmiddele geniet.’ – Skoppensboer

    Grondonteiening, teregstellende aksie, die steel van staatsgeld, dít alles is hoogs “eties”.

    Maar wee die arme drommel wat te veel YouTube gekyk of te ver in die wetenskaplike problematiek van RNS-boodskapper-tegnologie verlore geraak het en dus aan Die Inspuiting twyfel. So ‘n persoon is so min of meer op die vlak van ‘n Franse Protestant op die vooraand van die Bartolomeusnag in 1572 wat juis in hierdie dae, 23 tot 24 Augustus, plaasgevind het. Elkeen wat van die heersende ideologie afwyk, is ‘n ketter wat verdien om te sterf. Of ten minste mediese behandeling in ‘n hospitaal geweier te word.

    Aldus die Groot “Etiekkenner” soos wat hy in Rapport, jou Sondagprawda, voorgehou word.

    Van Niekerk, asook ‘n naamlose dokter wat nou siek en sat is vir oningespuite mense wat Covid kry, meen:

    “…doen ons almal ‘n guns en behandel ook jou Covid by jou huis. Moenie hulp soek by diegene wie se advies jy ignoreer en (dan) hospital vol maak met jou Covid-siekte nie.

    “(Dis) ‘n bietjie hard. Jammer.”

    Hierdie grootse wysgerige sillogisme het Skoppensboer nou aan die dink gesit. Só op die vooraand van die herdenking van Bartolomeusnag 429 jaar gelede.

    Volgens die Anton van Niekerk-beginsel van: “die amptelike standpunt is altyd korrek”, het die Franse Protestante van destyds dit verdien om almal voor die voet uitgemoor te word, net soos die inspuitingsdissidente verdien om tuis in hul beddens te sterf.

    Soos die Amerikaanse uitvinder van die boodskapper-RNS-tegnologie, dr. Robert Malone, iewers op ‘n YouTube-video laggend sê: “My feite word nou op Facebook gekontroleer deur iemand wat nie sy hoërskool klaargemaak het nie.”

    Dit gaan dus nie oor die wetenskap nie, maar om die stroom te volg, die sogenaamde hoofstroom. Die Facebook-“feitekontroleerder” weet meer as die biochemikus wat die oorspronklike navorsing rondom boodskapper-RNS, wat tans in Pfizer en ander se middels gebruik word, gedoen het.

    Nog ‘n kundige wat eensklaps deur die hoernaliste en Facebookfeitekontroleerders van voorste hartsjirurg tot “aanhanger van verregse komplotteorieë” gereduseer is, is dr. Susan Vosloo. Sy het so ‘n paar grade van die “hoofstroom” afgewyk en is nie net in “die media” verguis nie, maar gaan blykbaar soos regter Mabel Jansen “gekanselleer” word met ‘n klag wat voor die Raad op Gesondheidsberoepe dien.

    Die hoofstroom is natuurlik ook “progressief”. Soos Skoppensboer se gade onlangs droogweg opmerk:

    “Ons leef nou almal in die Sowjetunie.”

    Solank jy saamstem met wat in die koerant staan of wat jou president en die “deskundiges” sê, sal daar niks met jou gebeur nie…

    Vandaar Skoppensboer se nuutgevonde begeerte om ook sover moontlik progressief, links en ‘n volgeling van die sogenaamde “Nuwe Wêreldorde” te word!

    In Nederland sluit hulle nou al jou bankrekening as jy nie ‘n inspuiting wil vat nie. Skoppensboer moet voedsel op die internet met ‘n bankkaart bestel en kan dit nie self in sy agtertuin produseer nie, dus is hy as’t ware soos ‘n vlieg in ‘n spinnerak gevang deur die banke, Pfizer, Prof. Anton van Niekerk en ander aartsengele (of aartspinnekoppe) van die Nuwe Wêreldorde.

    Binnekort gaan jy ‘n “binnelandse paspoort” soos in die Sojwetunie of ‘n QR-kode op jou selfoon moet dra om supermark toe te gaan, petrol in te sit, aanlyninkopies te doen of, les bes, ‘n bankrekening te mag besit. Jy sal Inspuiting Nommer Een en Nommer Twee moet vertoon. Asook Nommer Drie, Nommer Vier en al die ander wat nog kom en wat Pfizer en kie. vir ons sal “uitrol” soos dit op Ingels heet.

    Noodgedwonge, al is dit net om sy bankrekening te behou, sal Skoppensboer baie meer progressief moet raak as wat hy reeds is. Ter wille van selfbehoud en oorlewing.

    Daarom, as goeie en gehoorsame ANC-burger en Pfizer-aanhanger, doen Skoppensboer verdere “etiese reëls” aan die hand:

    As bewonderaar van Greta (Thunberg) wat haar ouers eens daarvan beskuldig het dat hulle “haar toekoms steel” omdat hulle vleiseters is, meen Skoppensboer dat almal wat vleis eet ook opname in die hospitale geweier moet word. As jou koolstofvoetspoor te groot is, is jy nie langer geregtig op mediese behandeling van enige aard nie.

    Soos prof. Anton van Niekerk sou sê: “…dis die punt, want as hulle planteters was, dui die mees betroubare wetenskaplike getuienis nou daarop dat hulle nie so siek sou word nie”.

    Skoppensboer het net in dié aanhaling die woordjies “hulself laat inent het” met “hulle planteters was” vervang, maar uiteraard is “die punt” presies dieselfde. Daar is honderde, indien nie duisende, wetenskaplike studies in Skandinawië, Nederland, die Verenigde Koninkryk, die VSA, Australië en ander lande wat bewys dat die inname van vleis, veral rooivleis, tot hartvatsiektes, hoë cholesterol, vetsug en ander gesondheidsprobleme lei.

    Dis nou behalwe nog dat veeteelt, vleisproduksie en alles wat daarmee saamhang sleg vir die omgewing is en, soos Greta dit stel, “ons kinders se toekoms steel”.

    Vet mense of individue met ‘n hoë liggaamsmassa-indeks veroorsaak insgelyks hul eie dood, nes diegene wat die inspuiting weier. Trouens, volgens statistiek wat Skoppensboer onder oë gehad het, is dit juis vet mense wat aan Covid sterf! Gaan hulle dus dood omdat hulle die inspuiting geweier het of omdat hulle vet is?

    Anton van Niekerk, die “etiekkenner”, gaan dit binnekort van Stalinbos se dakke af basuin: “Geen vet mens mag meer by ‘n hospitaal toegelaat word nie! Laat hulle self tuis hul hartaanvalle en beroertes behandel!”

    Nou kan Skoppensboer dit nie verhelp om op te merk dat prof. Anton van Niekerk oor ‘n dubbele ken beskik nie, dalk selfs meer as een. Mmmm, sou dit nie “eties” van hom wees om ook sy eie liggaamsmassa-indeks, bloeddruk en ander gegewens openbaar te maak nie? Is hy ‘n veganis en geheelonthouer?

    Lyk dit asof Anton van Niekerk genoeg oor sy eie liggaam, dieet en gesondheid omgee dat ons hom volgens sy eie “etiese maatstawwe” in ‘n hospitaal mag toelaat?

    Behoort die owerheid iemand met ‘n dubbele ken soos Anton van Niekerk in ‘n hospitaal toe te laat? Het hy nie reeds sy eie gesondheid benadeel met die inname van diereprodukte en alkohol nie?

    Want alkohol, soos suiker, is insgelyks gif. As jy die risiko neem om etielalkohol, wat ‘n gevaarlike en gewoontevormende middel is, in te neem wanneer jy bier, wyn of brandewyn drink, verbeur jy insgelyks jou reg op mediese behandeling in ‘n hospitaal.

    Nou die dag sien Skoppensboer ‘n wetenskaplike studie raak wat beweer dat jy tot 35 jaar nadat jy etanol of dan alkohol gedrink het, kanker daarvan mag kry. Dis nou die “mees betroubare wetenskaplike getuienis” waarvan Anton van Niekerk hier bo praat.

    Dus, in ‘n ware progressiewe, nuwe Suid-Afrika, sou slegs linkse, veganistiese, met-Pfizer-ingespuite, maer geheelonthouers toegang tot hospitale, bankrekeninge, voedsel, opvoeding en ander lewensmiddele geniet. By die vulstasie sou jy insgelyks jou QR-kode moes laat inlees om jou motor vol te maak… met petrol.

    Wag ‘n bietjie! Petrol? Diesel? A nee a! Dit druis in teen die Greta-beginsel, selfs amper meer as om vleis te eet en suiwelprodukte te gebruik.

    Dit spreek vanself dat alle vulstasies in die land summier afgeskaf sal word of dan met elektriese laaistasies vervang sal word waar jy jou elektriese voertuig mag herlaai.

    Nou sal ‘n paar verregse petrol- en dieselgebruikers seker teenoor Skoppensboer opper dat hulle nie oor ‘n elektriese voertuig beskik nie en dat slegs 92 elektriese motors per jaar in Suid-Afrika verkoop word, anders as in die progressiewe Skandinawiese land Noorweë waar 80% van nuwe voertuie reeds uit elektriese voertuie bestaan met ‘n verdere 8% of so wat deur “hibriede” voertuie verteenwoordig word. (Sien onderstaande grafiek.)

    Maar watwou! Toe die Franse president Emmanuel Macron nou onlangs aangekondig het dat niemand sonder ‘n “Gesondheidspas” in die openbaar mag verskyn nie, het ‘n stormloop na die hospitale en inspuitingsentra gevolg sodat die land dae aaneen lamgelê is deur desperate mense wat poog om hulself te laat inspuit.

    As jy nie ‘n elektriese motor het nie, is dit jou probleem. Jy sal maar net jou bakkie se enjin moet uithaal en ‘n battery en ‘n elektriese motor op elke wiel moet installeer. Cyril sal dit aankondig en ons sal almal die gevolge moet dra, soos dit gewoonlik in progressiewe lande die geval is. Of daar nou agterna chaos, doodslag of hongersnood is.

    Feit is, dis “eties”.

    Naskrif: Sodra Anton van Niekerk of enigiemand anders vir Skoppensboer ‘n verwysing na die “wetenskaplike studie” stuur waarin bevind word dat die “inentings” oor geen newe-effekte beskik nie, sal hy terstond in die tou gaan staan om hom te laat inspuit. Rig die verwysing(s) aan skoppensboer@praag.org of plak dit sommer hier onder op die kommentaarafdeling. Tot dan sal Skoppensboer maar daarop konsentreer om nie vet te word of dubbele kenne te ontwikkel nie, asook al die regte vitamines in te kry.

     

  • Dan Roodt: Kan ons ook trots op apartheid voel?

    Dan Roodt: Kan ons ook trots op apartheid voel?

    Racial segregation has appeared in all parts of the world where there are multiracial communities, except where racial amalgamation occurred on a large scale as in Hawaii and Brazil. — Encyclopaedia Britannica

    In my roman Moltrein, wat in die tagtigerjare in Parys afspeel, beskryf ek iewers die woord “apartheid” wat “die aardbol soos ‘n reusagtige graffito ontsier”. Vanweë die miljoene dollar vanuit Skandinawië, Nederland en Kanada wat aan propaganda teen die ou regering bestee is, het dit een van die wêreld se waardevolste handelsmerke geword. Elke moontlike domeinuitgang soos apartheid.com of apartheid.org is reeds geregistreer en daar word jaloers oor dié stukkie kubereiendom gewaak.

    Jare gelede al was ek reeds siek vir die aanhoudende gesanik oor apartheid. Die gedagte dat apartheid ‘n “misdaad teen die mensdom” was, is eenvoudig so lagwekkend dat geen mens met ‘n normale IK dit ernstig sou kon opneem nie. Nietemin gier dit daagliks in die ANC-beheerde media daaroor — wat omtrent die totaliteit van hoofstroommedia in Suid-Afrika verteenwoordig. Dít nou veral na aanleiding van die FW de Klerk-stigting se onlangse verwerping van “apartheid as misaand teen die mensdom” wat as ‘n “Sowjet-agitpropprojek “beskryf is.

    “Die gedagte dat apartheid ‘n ‘misdaad teen die mensdom was, was en bly, ‘n ‘agitprop’-projek wat deur die Sowjetunie en hul ANC/SAKP-bondgenote geloods is om blanke Suid-Afrikaners te stigmatiseer deur hulle met werklike misdade teen die mensdom te assosieer – wat oor die algemeen totalitêre verdrukking en menseslagtings van miljoene mense ingesluit het.” (uit: FW de Klerkstigting se verklaring)

    [The idea that apartheid was ‘a crime against humanity’ was, and remains, an ‘agitprop’ project initiated by the Soviets and their ANC/SACP allies to stigmatise white South Africans by associating them with genuine crimes against humanity – which have generally included totalitarian repression and the slaughter of millions of people.]

    Ek sou dit nie self beter kon stel nie. Vir enkele sekondes het ek selfs ‘n greintjie agting vir FW de Klerk begin ontwikkel. Maar hy is nie verniet FW nie, want toe die linkse propagandamasjien binne ure in rat kom en hul “skok en afgryse” uitspreek, het hy binne ‘n dag of twee weer voor hulle gekoutou en sy uitmuntende verklaring teruggetrek.

    Koutou; FW de Klerk is links voor

    FW de Klerk is so dom dat ‘n term soos “agitprop” nie binne sy woordeskat bestaan nie. Vermoedelik het hy nie self die goed bewoorde verklaring uitgereik nie, maar een van sy werknemers soos Dave Steward of Dayne Morkel.

    Wat as ‘n onderonsie tussen die EFF en De Klerk in die parlement begin het, het ‘n stortvloed reaksies oor apartheid en die Stigting se verklaring veroorsaak. ‘n Professor van UNISA, Jo-Ansie van Wyk, het selfs op Netwerk24 vir mense verduidelik wat “agitprop” beteken; ek hoop die idioot van ‘n FW het dit gelees. ‘n Mens is nooit te oud om te leer nie, lui die gesegde mos. Onder andere verskaf sy die volgende definisie:

    Die woord ‘agitprop’ is ‘n portmanteau, of samevoeging, van twee Russiese woorde, ‘agitatsiya’ en ‘propaganda’ (agitasie en propaganda). Dit verwys na die politieke kommunikasiestrategieë en instrumente van die Sowjet-era se departement van agitasie en propaganda, wat deel was van sentrale en streekkomitees van die Kommunistiese Party van die Sowetunie.

    Agitprop verwys dus na die mobilisering of opstokery van burgers om die regime te ondersteun, dikwels deur kuns, literatuur, drama en kommunikasie. (My beklemtoning.)

    Suid-Afrika het ná 1994 ‘n totalitêre samelewing geword met ‘n eenpartyregering wat toenemend alle fasette van die maatskappy probeer beheer, maar veral hoe mense dink en hul uitdruk. Vandaar ook die “haatspraak”-wetgewing wat binnekort ontplooi gaan word om enigeen wat van die heersende ideologie afwyk, swaar te beboet of tronk toe te stuur. Wat ek tans hier skryf, mag dalk oor ‘n paar jaar onwettig wees, want daar geen reeds stemme op wat eis dat elkeen wat die ANC se agitpropbegrip van “apartheid as misdaad teen die mensdom” bevraagteken, soos Joodsevolksmoordontkenners in Duitsland behandel moet word en summier in die gevangenis gesmyt behoort te word.

    Apartheid, ‘n postmoderne woord

    Onlangs het ek die volgende op Engels getwiet:

    Weens die herhaling daarvan binne die Sowjetagtige agitpropprojek van die ANC, SAKP en die voormalige, sogenaamde anti-apartheidsbeweging, het die woord “apartheid” eintlik semanties leeg of sinneloos geraak. Die graffito wat die aardbol ontsier, maar eintlik niks meer beteken nie.

    Die Nasionale Partyregering het gepoog om van die pejoratiewe betekenis weg te kom wat die term in die plaaslike Engelse media, asook internasionaal, verkry het deur nuwe terme uit te dink, soos “afsonderlike ontwikkeling” en selfs “plurale demokrasie” (toe Piet Koornhof nog minister van samewerking en ontwikkeling was, vanaf 1978 tot 1984).

    Selfs toe sosiale rasseskeiding onder PW Botha afgeskaf is en daar gemengde kroeë, vervoer en universiteite was, het die ANC en die buiteland volgehou deur “apartheid” as hul gunstelingterm en -belediging vir die Afrikanerbewind te gebruik. Daarom word die tydvak 1948-1994 klakkeloos op Engels as “the apartheid era” bestempel, sonder inagname van die belangrike beleidsverskuiwings en selfs skeurings wat daar in die Nasionale Party tydens die onderhawige periode plaasgevind het.

    Ek het al verskeie kere genoem dat die term “apartheid” vir die meer radikale plaaslike Engelse ‘n metoniem vir “Afrikaner” is. Daarom word Afrikaans die “apartheidstaal” genoem, die Afrikaanse letterkunde is “apartheidsliteratuur”, “Die Stem” is die “apartheid anthem”, en dergelike meer. Jy kan seker boerewors en pap die “apartheidsdis” noem. Daar bestaan slegs twee periodes in die Suid-Afrikaanse geskiedenis toe Afrikaners sterk inspraak in die regering geniet het, en dit was tydens die Boererepublieke in die Noorde van die land, asook tussen 1948 en 1989, totdat FW de Klerk finaal boedel oorgegee en Afrikaners in die hand van die radikale afro-anglo-marxistiese terreurorganisasies gegee het. Toevallig was die tydperke van Afrikanerregering in Suid-Afrika ook die jare toe die land die meeste vooruitgegaan het, “goue tye” as’t ware.

    Hier onder bespreek ek nou enkele fasette van die term “apartheid” en toon ook aan waarom selfs die rasseskeiding of segregasie wat onder apartheid beoefen is, kwalik verkeerd en allermins ‘n “misdaad teen die mensdom” was.

    Apartheid as Suid-Afrika se Goue Tyd

    Die voormalige Rand Daily Mail (die mees linkse koerant van destyds) het twee weke voor die sluipmoord op dr. Verwoerd in 1966 die volgende geskryf:

    “Dr Verwoerd has reached the peak of a remarkable career … The nation is suffering from a surfeit of prosperity.”

    Laasgenoemde aanhaling geskied in Hermann Geliomee se artikel, Remembering Verwoerd. In dieselfde paragraaf kwoteer hy insgelyks nog ‘n liberale, Engelse publikasie, die Financial Mail wat in 1967 die periode tussen 1961 en 1966 die “Fabelagtige Jare” (Fabulous Years) genoem het.

    Hoe het die Engelse mening in dié land gevorder vanaf die “Fabelagtige Jare” van “Verwoerdiaanse apartheid” toe die land ‘n “oorversadiging aan voorspoed” beleef het, tot nou waar hierdie vooruitgang en ekonomiese groei as ‘n “misdaad teen die mensdom” getipeer word?

    Leon Lemmer skryf in sy mees onlangse rubriek:

    Wat ek verwerplik vind, is dat historici nie genoegsaam aandag vestig op die mate waarin die Boere (en selfs die 1820-Britse setlaars en hulle nageslag) aan hulle lot oorgelaat is nie. Die destydse toestande aan die Kaap en in bv Algerië word nie vergelyk nie. In Algerië, anders as aan die Kaap, kon die blankes op uitstekende militêre beskerming staatmaak (Praag 16.11.2019). Hoekom word hierdie verskil nie uitgewys nie? Seker omdat dit die destydse plaaslike blankes in ‘n beter lig sou stel. Om dieselfde rede word die uitmuntende prestasie van blankes oor eeue, ver van Europa in Suidelike Afrika, nie genoeg beklemtoon nie. Om in so ‘n eens moeilik bereikbare geografiese gebied – en daarby in Afrika – Westerse beskawing/kultuur/waardes te vestig, was en is ‘n ongelooflike prestasie.

    As ons vyande dus praat van “400 jaar van apartheid”, kan ons dit soos Leon Lemmer verwoord as ‘n “ongelooflike prestasie” wat sonder die hulp of bystand van enige “moederland” geskied het. Maar veral die periode ná 1948, die “fabelagtige jare” waarvan die Financial Mail gepraat het, moet as ons Goue Tyd beskryf word, toe Suid-Afrika geïndustrialiseer het en ‘n opbloei op alle gebiede, ekonomies, kultureel, sportief, militêr, beleef het.

    So iets het nog nooit op die vasteland van Afrika plaasgevind nie… in elkeen van ons middestede kan ons die vervalle reste daarvan, die wolkekrabbers en monumente, die snelweë en ingenieursprestasies, gadeslaan. Eskom, SAL en Transnet het nog gewerk. Noem dit die “argeologie van apartheid”, die geboue van tientalle verdiepings, die boomryke, netjiese voorstede, selfs die lokasies wat soveel beter daar kon uitgesien het as die inwoners maar net vir dienste en elektrisiteit betaal het en hul bevolkingsaanwas kon temper deur middel van die gratis geboortebeperking wat aan hulle beskikbaar gestel is!

    Apartheid as afsonderlike ontwikkeling

    Nou onlangs was ek by Sun City naby Rustenburg met vakansie vir ‘n paar dae. Veral die guitige “Palace of the Lost City” met sy ruie kunsmatige tuine verteenwoordig iets tussen ‘n Walt Disney-fantasie en Rider Haggard se boeke (wat ek nog nooit gelees het nie, bygesê).

    Die gedagte tref my toe skielik: Is die hele Sun City-kompleks nie insgelyks ‘n voorbeeld van apartheid-in-werking nie? Immers is dit uitsluitlik binne ‘n vorige tuisland, die Republiek van Bophutatswana, gebou en het werk aan duisende ongeskoolde werkers verskaf, met toeriste van regoor die wêreld wat steeds daarheen stroom.

    Op die pad na Sun City kom mens heelwat netjiese baksteenhuise teë wat aantoon dat daar koopkrag in die gebied bestaan wat sowel deur Sun City as die vele platinamyne in die gebied verseker word.

    Terwyl ek soggens in die soort kunsmatige woud wandel wat landskapsargitekte by Sun City aangelê het, of langs die Gary Player-gholfbaan, dink ek stilletjies: “Dis dan hoe ‘n misdaad teen die mensdom lyk.” Vir die gemiddelde linkse kommentator wat die afgelope twee weke gal gebraak het oor apartheid, lyk die Duitse konsentrasiekampe van die tweede wêreldoorlog of die Sowjetunie se goelags seker beter as die vakansieoord by Sun City. Maar as jou werklikheidsin so aangetas is en jy so fanaties vassteek in jou haat vir alles wat in die Goue Tyd van Afrikanerregering tot stand gekom het, sal jy seker volhard in jou absurde aantygings van “volksmoord en misdaad teen die mensdom”.

    Só lyk ‘n “apartheidskonsentrasiekamp” in die tuisland Bophutatswana

    Boonop weet ons dat die geskiedenis van postkoloniale Afrika deur allerlei burgeroorloë en etniese stryde gekenmerk is. Het apartheid, wat ten minste aan elke Bantoestam ‘n eie gebied toegeken het, ons nie gevrywaar van verwoestende burgeroorloë en selfs volksmoorde soos in die res van Afrika nie?

    Dan was daar nog al die tuislandontwikkelingskorporasies, die duisende swart skole en hospitale wat die ou regering gebou het, sonder korrupsie… (so anders as die ANC-terroristebewind!)

    Apartheid as rasseskeiding

    Terwyl daar in die verlede van “groot” en “klein apartheid” gepraat is, het ek nog altyd ‘n ongemak ervaar oor “klein apartheid”. Jare gelede toe ek nog ‘n nagraadse student was, het ek ‘n fotograaf van Rapport my laat afneem by sulke “apartheidsbordjies” by die stasie op Doornfontein, naby waar die koerant se kantore destyds geleë was, as ‘n soort ironiese kommentaar op “klein apartheid”. Die foto’s is destyds in Rapport gepubliseer.

    Sekerlik hoef niemand skuldig te voel oor “groot apartheid” oftewel die afsonderlike ontwikkeling van die verskillende swart etniese groepe in die land nie. Dit verskil nie veel van wat al die Westerse lande, asook die Verenigde Nasies, in Afrika ná die onafhanklikwording van die voormalige kolonies, probeer uitrig het nie. Apartheid was niks meer of minder as “ontwikkelingshulp” wat deur die ontwikkelde Westerse minderheid aan die onontwikkelde swart meerderheid toegestaan is nie.

    Indien ontwikkelingshulp dus ‘n “misdaad teen die mensdom” is, dan moet Swede met sy SIDA (Swedish International Development Aid), asook die ander Skandinawiese lande, Nederland, Frankryk, Duitsland, die VK, die VSA en elke ander Westerse land wat al fondse vir Afrika uitgedeel het óók skuldig wees aan “misdade teen die mensdom”. Nie dat Swede en ander onskuldig is nie, want hulle het immers die werklike misdaad teen die mensdom in ons land — die ANC se terreurveldtog teen onskuldige burgerlikes — gefinansier. Dit is egter ‘n ander verhaal waarby ons binnekort sal stilstaan.

    Maar wat van daardie aparte strande, bankies in parke, ingange by poskantore, treinwaens, busse, en someer? Deesdae twiet vele mense, veral swartes, maar ook blanke linkses aanmekaar sulke foto’s uit die verlede om ons dit voor die kop te gooi. Tot onlangs het dit my ook met ‘n gevoel van ongemak gelaat. Moontlik was dit vernederend vir swartes of kleurlinge om nie op dieselfde bus te ry nie of by ‘n ander toonbank in die poskantoor gehelp te word nie. Bygesê: vandag het die “geïntegreerde” poskantoor merendeels opgehou werk en ontvang ek nie meer pos in my posbus nie.

    Maar sodanige “klein apartheid” het natuurlik in vele ander lande, asook ander Afrikakolonies soos dié van die Britte, Belge, Portugese en Franse, bestaan. In die VSA, veral die suidelike state, was dit vry algemeen. Is al daardie lande dan ook skuldig aan ‘n “misdaad teen die mensdom”? Kennelik nie. Slegs Suid-Afrika is.

    Rasseskeiding in die VSA: aparte waterkrane vir blank en swart.

    Waarom dan dié dubbele standaarde? wonder ‘n mens.

    Apartheid is vandag ‘n internasionale term. Daar word van Israel as ‘n “apartheidstaat” gepraat vanweë dié land se behandeling van die Palestynse bevolking. Trouens, vandeesmaand (Maart) word “Israeli-apartheidsweek” in Suid-Afrika gehou.

    In die VSA is daar ‘n boek gepubliseer met die titel, American Apartheid, deur Douglas S. Massey en Nancy A. Denton. Volgens die uitgewer, Harvard University Press, ontleed die boek die hedendaagse segregasie wat daar steeds in die VSA bestaan, ondanks dekades van gedwonge integrasie. Die teks word só opgesom:

    This powerful and disturbing book clearly links persistent poverty among blacks in the United States to the unparalleled degree of deliberate segregation they experience in American cities.

    American Apartheid shows how the black ghetto was created by whites during the first half of the twentieth century in order to isolate growing urban black populations. It goes on to show that, despite the Fair Housing Act of 1968, segregation is perpetuated today through an interlocking set of individual actions, institutional practices, and governmental policies. In some urban areas the degree of black segregation is so intense and occurs in so many dimensions simultaneously that it amounts to “hypersegregation.”

    Is die grote Amerika dan ook skuldig aan ‘n “misdaad teen die mensdom” as dit by sy swart bevolking kom en wat volgens die skrywers aan “Amerikaanse apartheid” onderwerp word?

    My apartheid, jou apartheid… almal se apartheid. In feitlik alle ontwikkelde en selfs onontwikkelde lande bestaan daar etniese enklawes of gebiede wat grotendeels deur spesifieke groepe soos swartes, Chinese of Moslems beset word.

    Hoe ontstaan rasseskeiding? As ‘n mens die linkse sluipskrywers kan glo, was Suid-Afrika vóór 1948 ‘n multikulturele of veelrassige utopie waarin almal “gelukkig saam en deurmekaar” gewoon het. Die misdaadhool Sophiatown word gewoonlik as ‘n voorbeeld van dié paradyslike toestand van “veelrassigheid” voorgehou. Niks kan natuurlik verder van die waarheid wees nie. Die rasse en groepe in Suid-Afrika het lank voor formele apartheid reeds afsonderlik van mekaar gewoon en geassosieer. Kyk maar na Mahatma Gandhi se “rassistiese” opmerkings oor swartes.

    In ‘n ope brief aan die Natalse Parlement in 1893, het Gandhi geskryf:

    “I venture to point out that both the English and the Indians spring from a common stock, called the Indo-Aryan. … A general belief seems to prevail in the Colony that the Indians are little better, if at all, than savages or the Natives of Africa. Even the children are taught to believe in that manner, with the result that the Indian is being dragged down to the position of a raw Kaffir.”

    ‘n Lig het egter vir my opgegaan toe ek via Google op die Engelse Wikipediabladsy oor “racial segregation” afgekom het. Dit lyk asof die blote bestaan van rasseverskeidenheid spontaan tot rasseskeiding lei. Na aanleiding van ‘n soortgelyke formulering deur die Encyclopaedia Britannica lees ons op Wikipedia:

    Wherever there have been multiracial communities, there has been racial segregation. Only areas with extensive miscegenation, or mixing, such as Hawaii and Brazil, despite some social stratification, seem to be exempt.

    Met ander woorde, rasseverskeidenheid oftewel “veelrassigheid” veroorsaak apartheid, en nie andersom nie.

    Blykbaar het die Chinese apartheid oftewel rasseskeiding in 779 uitgevind:

    Several laws enforcing racial segregation of foreigners from Chinese were passed by the Han Chinese during the Tang dynasty. In 779 the Tang dynasty issued an edict which forced Uighurs to wear their ethnic dress, stopped them from marrying Chinese females, and banned them from pretending to be Chinese. Chinese disliked Uighurs because they practiced usury. The magistrate who issued the orders may have wanted to protect “purity” in Chinese custom. In 836, when Lu Chun was appointed as governor of Canton, he was disgusted to find Chinese living with foreigners and intermarriage between Chinese and foreigners. Lu enforced separation, banning interracial marriages, and made it illegal for foreigners to own property. Lu Chun believed his principles were just and upright. The 836 law specifically banned Chinese from forming relationships with “Dark peoples” or “People of colour”, which was used to describe foreigners, such as “Iranians, Sogdians, Arabs, Indians, Malays, Sumatrans”, among others.

    De facto apartheid of rasseskeiding bestaan oral, selfs in die huidige ANC-oorheersde Suid-Afrika. Dis nóg verkeerd nóg iets om oor skuldig te voel.

    Apartheid as afsonderlike ontwikkeling in Kanada en Frankryk (Nieu-Kaledonië)

    Min mense weet dit, maar tot op hede word die goeie vorm van apartheid (teenoor bose ANC-apartheid, sien hier onder) wat Afrikaners beoefen het, steeds deur twee Westerse demokrasieë, te wete Kanada en Frankryk, toegepas.

    In Kanada geld ‘n stelsel van tuislande wat vir die inheemse Indiaanbevolking opsy gesit is. Verskeie Indiaanstamme, waaronder die Mohawks, handhaaf ook rassewette om hul getalle en identiteit te beskerm. Volgens die Wikipediablad oor “Racial Segregation” geld die volgende tans in Kanada:

    The Mohawk tribe of Kahnawake has been criticized for evicting non-Mohawks from the Mohawk reserve. Mohawks who marry outside of their tribal nation lose their right to live in their homelands. The Mohawk government claims that its policy of nationally exclusive membership is for the preservation of its identity, but there is no exemption for those who adopt Mohawk language or culture. The policy is based on a 1981 moratorium which was made law in 1984. All interracial couples are sent eviction notices regardless of how long they have lived on the reserve. The only exemption is for mixed national couples married before the 1981 moratorium.

    Although some concerned Mohawk citizens contested the nationally exclusive membership policy, the Canadian Human Rights Tribunal ruled that the Mohawk government may adopt policies it deems necessary to ensure the survival of its people.

    Let op die frase onmiddellik hier bo: …the Canadian Human Rights Tribunal ruled that the Mohawk government may adopt policies it deems necessary to ensure the survival of its people. 

    Die onmiddellike vraag wat by my opkom, is: Was Afrikaners nie ook, as kleine blanke minderheid op hierdie grote swart vasteland wat as Afrika bekendstaan, daarop geregtig “om beleid aan te neem wat ons as nodig ag om die voortbestaan van ons volk te verseker” nie, waaronder selfs die Wet op gemengde huwelike, die Ontugwet en dergelike meer? Of is ons dan minder werd as die Mohawks van Kanada?

    In die meer onlangse verlede het ‘n Franse Sosialistiese regering ‘n soortgelyke apartheidsbestel op die eiland Nieu-Kaledonië in die Stille Oseaan ingestel.

    Nieu-Kaledonië (Frans: Nouvelle-Calédonie vir Nieu-Skotland) is ‘n oorsese gebied van Frankryk in die Stille Oseaan en lê in Melanesië. Nieu-Kaledonië bestaan uit drie provinsies met ‘n oppervlakte van 18 576 km² en het ‘n bevolking van 256 000 in 2012 gehad. (Afrikaanse Wikipedia.)

    Die probleem is insgelyks dat die bevolking van Nieu-Kaledonië veelrassig en veelvolkig is, bestaande uit blanke Franse en die inheemse Kanakke wat op ‘n stadium onluste gepleeg en selfs ‘n onafhanklikheidsbeweging met terreuraktiwiteite geloods het.

    Frankryk het ‘n bladsy uit dr. Verwoerd se boek geneem en die eiland verdeel in ‘n aantal provinsies oftewel tuislande waarin elke etniese groep homself kon regeer. Die totale bevolking, waaronder die Kanakke, het so baie van apartheid gehou dat hulle in ‘n onafhanklikheidsreferendum op 4 November 2018 teen onafhanklikheid van Frankryk gestem het.

    Nes onder die goeie Afrikanerapartheid in Suid-Afrika van weleer, geniet die Kanakke ook stamregering en ander maatreëls om hul kultuur, identiteit en gebruike te behou. Soos die Engelse Wikipedia dit stel:

    Kanak society has several layers of customary authority, from the 4,000–5,000 family-based clans to the eight customary areas (aires coutumières) that make up the territory. Clans are led by clan chiefs and constitute 341 tribes, each headed by a tribal chief. The tribes are further grouped into 57 customary chiefdoms (chefferies), each headed by a head chief, and forming the administrative subdivisions of the customary areas.

    The Customary Senate is the assembly of the various traditional councils of the Kanaks, and has jurisdiction over the law proposals concerning the Kanak identity. The Customary Senate is composed of 16 members appointed by each traditional council, with two representatives per each customary area. In its advisory role, the Customary Senate must be consulted on law proposals “concerning the Kanak identity” as defined in the Nouméa Accord. It also has a deliberative role on law proposals that would affect identity, the civil customary statute, and the land system. A new president is appointed each year in August or September, and the presidency rotates between the eight customary areas.

    Kanak people have recourse to customary authorities regarding civil matters such as marriage, adoption, inheritance, and some land issues. The French administration typically respects decisions made in the customary system. However, their jurisdiction is sharply limited in penal matters, as some matters relating to the customary justice system, including the use of corporal punishment, are seen as clashing with the human rights obligations of France.

    Klink dit dalk bekend?

    Apartheid as misdaad teen die mensdom

    Kommunisme het 100 miljoen mense gedood, maar is nie deur die VN getipeer as ‘n “misdaad teen die mensdom” nie. In Suid-Afrika het die veiligheidsmagte oor 40 jaar van Afrikanerregering, volgens die Waarheids- en Versoeningskommissie se syfers, ‘n raps meer as 500 mense in onluste en ander situasies gedood. Nietemin het ‘n klomp kommunistiese en Afrika-state met veel swakker menseregterekords as Suid-Afrika op 30 November 1973 tydens ‘n sitting van die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies verklaar dat “apartheid ‘n misdaad teen die mensdom is”.

    Was dit nie ‘n klug nie? Oftewel Sowjet-agitprop soos die FW de Klerkstigting dit so mooi gestel het nie?

    Feit is dat niemand, waaronder die duisende lewende amptenare, politici en regeringslui wat deel van die stelsel van vóór 1994 was, nog ooit van die “apartheidsmisdaad” aangekla is nie. Ek daag elkeen wat in die hoofstroommedia teen apartheid as “volksmoord” en “misdaad teen die mensdom” uitvaar, om ‘n klag by die naaste polisiestasie, hier of oorsee, aanhangig te maak en te kyk hoe ver die saak gaan. Geen hof, behalwe miskien in Julius Malema se toekomstige Rooi Suid-Afrika, sal so ‘n klag aanhoor nie.

    Net so kan Kanada of Frankryk seker insgelyks van ‘n “misdaad teen die mensdom” aangekla word, want hulle beoefen mos apartheid sover dit die Mohawks en die Kanakke aanbetref? Vertel dit vir Justin Trudeau of Emmanuel Macron. Trouens, ek daag enigeen van die Netwerk24- en ander linkse sluipskrywers soos Ma(r)x du Preez, Antjie Krog, Anton van Niekerk, Leopold Scholtz, Willemien Brummer, Elmien du Plessis, Lindie Koorts, Christi van der Westhuizen en wie nog uit om dadelik vir Trudeau en Macron voor die Internasionale Geregshof te bring sodat hulle kragtens die Roomse Statuut en die Internasionale Konvensie oor die Onderdrukking en Bestraffing van die Apartheidsmisdaad verhoor kan word!

    Kom nou, here en dames, ekskuus, “vroue” want hulle is nie dames nie, hardloop Den Haag toe voordat die paadjie vol duwweltjies word.

    Tot dan sal die narrery rondom apartheid, die “groot misdaad teen die mensdom”, dag vir dag, week na week, en jaar na jaar, in die media voortduur.

    ANC-terrorisme as misdaad teen die mensdom

    Op ‘n ernstiger noot: Niemand is nog ooit van apartheid aangekla nie, wat nog te sê skuldig bevind. Maar die soort terrorisme wat die ANC en sy buitelandse finansiers soos Swede, Noorweë, Denemarke, Denemarke, Kanada en ander lande teen onskuldige burgerlikes in Suid-Afrika gepleeg het, is wel internasionale misdade, verdragsmisdade en selfs ‘n misdaad teen die mensdom.

    Suid-Afrika se probleem is nie die sogenaamde “nalatenskap van apartheid” waarmee daar tot vervelens toe gesmous word nie. Soos ek reeds hier bo aangedui het, is dit allerweë erken dat Suid-Afrika in die sestigerjare ‘n paradys vir almal was, ‘n Goue Tydvak in ons geskiedenis.

    Die nalatenskap van ANC-terrorisme en buitelandse inmenging in ons land is egter ‘n perd van ‘n ander kleur. Dit het die kultuur van geweld, wanorde, misdadigheid en rassehaat waarmee ons tans te kampe het, geskep. Die land is gedestabiliseer as deel van die Sweedse beleid van “regimeverandering vir Suid-Afrika”.

    Oor ‘n week gaan die Sweedse eerste minister, Stefan Löfven, ons land besoek. Ek beplan om binne dae ‘n ope brief aan hom te rig wat sowel hier as in Swede in Sweeds gepubliseer sal word en waarin ek hom konfronteer met die funeste gevolge van Sweedse finansiële steun aan die ekstremistiese Afro-marxistiese terreurbeweging wat as die ANC bekendstaan.

    Terrorisme, veral waar dit herhaaldelik en sistematies aangewend word om vrees by ‘n hele bevolking in te boesem soos die ANC gemaak het, is volgens verskeie internasionale kenners wel ‘n misdaad teen die mensdom. Afrikaners behoort hierop te fokus. Hoe kan ons die spul korrupte terro’s en oorlogsmisdadigers wat ons tans regeer, aan die pen laat ry? Hoe kry ons hulle voor die Internasionale Geregshof in Den Haag of in ‘n ander nasionale hof buite Suid-Afrika waar hulle vir hul gruweldade soos die Kerkstraatbom, die Amanzimtotibom en die Magookroegbom verhoor en gestraf kan word? Is Tutu se kwytskeldings van die ANC-terroriste by die WVK enigsins geldig, want was hy nie ook ‘n ANC-lid en daarom self ‘n terroris nie?

    Pleks van die Sowjetagitprop van die ANC en sy meelopers in die media te verduur, behoort ons ons eie veldtog te loods om geregtigheid vir die ANC se gruweldade uit die verlede te verkry.

    Ten slotte: ANC-apartheid

    Eintlik moet die woord “apartheid” uit die Roomse Statuut van 2002 verwyder word, want dit is sinneloos om dit steeds daar te hou. Tensy dit na die “ANC-apartheid” van ná 1994 verwys. Die term “ANC-apartheid” is gemunt deur die Nederlandse parlementariër, Martin Bosma, en as ‘n mens so verwys na die stelsel van diskriminasie wat tans geld en wat beslis daarop gemik is om die blanke rassegroep leed aan te doen en selfs uit te wis, pas dit veel beter by die definisies van die sogenaamde “International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid” van 1973 as enige beleid van die NP vanaf 1948 tot 1994:

    1. Denial to a member or members of a racial group or groups of the right to life and liberty of person

      1. By murder of members of a racial group or groups;
      2. By the infliction upon the members of a racial group or groups of serious bodily or mental harm, by the infringement of their freedom or dignity, or by subjecting them to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment;
      3. By arbitrary arrest and illegal imprisonment of the members of a racial group or groups;
    2. Deliberate imposition on a racial group or groups of living conditions calculated to cause its or their physical destruction in whole or in part;

    3. Any legislative measures and other measures calculated to prevent a racial group or groups from participation in the political, social, economic and cultural life of the country and the deliberate creation of conditions preventing the full development of such a group or groups, in particular by denying to members of a racial group or groups basic human rights and freedoms, including the right to work, the right to form recognised trade unions, the right to education, the right to leave and to return to their country, the right to a nationality, the right to freedom of movement and residence, the right to freedom of opinion and expression, and the right to freedom of peaceful assembly and association…

    Verskeie van dié artikels is van toepassing op die ANC-apartheid wat tans teen ons geld, en Afrikanerjuriste behoort dit te ondersoek en ‘n internasionale hofsaak teen die ANC-terroristebewind aan die gang te kry.

    Geen steen behoort onaangeroer te bly in ons pogings om die ANC-terroriste aan die pen te laat ry nie.

    Die misdade teen die mensdom wat hulle pleeg, duur elke dag voort. Dit kan nie langer so aangaan nie.

    En laat diegene wat poog om ons spraakvryheid te beperk deur ons te wil straf omdat ons hulle onbekookte leuens, beswaddering en stigmatisering oor die verlede durf kritiseer, besef dat húlle insgelyks artikel 3 van die Konvensie teen apartheid oortree, “…by denying to members of a racial group or groups… the right to freedom of opinion and expression”.

    Elkeen wat ons wil vervolg omdat ons ons mening oor apartheid uitspreek, sowel die goeie Afrikanerapartheid van die verlede as die bose ANC-apartheid van tans, oortree dus self die Konvensie teen apartheid.

    Elke ANC-werfbobbejaan wat ek hier bo genoem het (Ma(r)x du Preez, Antjie Krog, Anton van Niekerk, Leopold Scholtz, Willemien Brummer, Elmien du Plessis, Lindie Koorts, Christi van der Westhuizen) en ek vra om verskoning vir die hele horde wat ek uitgelaat het, is self skuldig aan ‘n misdaad teen die mensdom omdat hulle ons nie net aktief namens hul base, die korrupte ANC-oorlogsmisdadigers, vervolg en belaster nie, maar ook omdat hulle ons ons spraakvryheid wil belet deur middel van hulle afskuwelike, Sowjetagtige sensuur en irrasionele, kranksinnige Afrikanerhaat.

     

  • Brief: Afrikaans: Om ‘n ystervark te streel

    Brief: Afrikaans: Om ‘n ystervark te streel

    In twee briewe redeneer Johannes Comestor dat Afrikaans nie na behore deur Afrikaansinstansies bevorder word nie. Die Europese wortels van Afrikaans word verswyg, die klem val op meertaligheid pleks van Afrikaans en taalsuiwerheid word skromelik verwaarloos.

    Op 17 Maart het ek die volgende teks na LitNet gestuur. Dit is op 19 Maart gepubliseer.

    Afrikaans: Drie werklikhede

    Johannes Comestor

    Etienne van Heerden het gesê: “As redakteur moet ek LitNet nooit sien as ‘n spreekbuis vir wie ook al nie. Ek moet dit nooit gebruik as ‘n manier om bepaalde idees te verkondig nie” (Fred de Vries, Rigtingbedonnerd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 295). LitNet is ‘n kulturele webwerf (294), ‘n “kuber-Nkandla”, waar almal welkom is (293). Slegs menings wat rassisties of lasterlik is, word uitgesluit (295).

    Sedert 1994 het Afrikaans baie aan status ingeboet. Pleks van een van twee amptelike tale te wees, is Afrikaans een van elf amptelike tale. Pleks daarvan dat Afrikaans in dieselfde mate as Engels amptelik en in die openbaar gebruik word, is Engels feitlik die enigste de facto amptelike taal wat van owerheidsweë bevorder word. Wat opval, is dat Afrikaans deesdae nie net baie minder as voorheen in die openbaar gebruik word nie, maar ook dat dit al hoe meer in onsuiwerheid verval; dat ‘n mengsel van Afrikaans en Engels geskryf en veral gepraat word. Dit lyk asof daar by baie Afrikaanssprekendes nie meer taaltrots is nie. Daar word gestreef na die korrekte gebruik van Engels maar met Afrikaans kan daar maar gemors word.

    Daar is skynbaar nêrens ‘n geskikter platform as LitNet om besorgdheid oor die stand van Afrikaans uit te spreek nie. Daarom is Etienne van Heerden se versekering dat menings soos myne publiseerbaar is, ‘n riem onder die hart. In hierdie artikel lug ek my standpunt oor drie aktuele werklikhede van Afrikaans. Die norm waaraan al drie voldoen, is dat hulle eerlike (hopelik selfs geldige) menings is.

    Afrika-tale

    Ten einde Afrikaans in die huidige plaaslike politieke klimaat meer aanvaarbaar te probeer maak, word dikwels sonder meer (opportunities) beweer dat Afrikaans ‘n Afrika-taal is. Maar Afrikaans is nie in dieselfde mate as die tale vir swartes, bv Xhosa of Tswana, ‘n Afrika-taal nie. Afrikaans is ‘n Euro-Germaanse taal wat deels in Europa en deels in Afrika ontstaan het. Die oorsprong van Afrikaans is Hollands, ‘n Europese taal. Die wortels van Afrikaans is dus veral in wat tans Nederlands en Duits genoem word, tesame met (geringe) beïnvloeding deur bv Oosterse tale soos Maleis. Met hierdie tale as grondslag is Afrikaans plaaslik, dus in Afrika, ontwikkel. Anders as egte Afrika-tale kan daar vir Afrikaans dus nie op meer aanspraak gemaak word nie as dat dit deels ‘n Afrika-taal is. “Afrikaans: taal met Nederlands as basis, maar wat onder invloed van veranderde omstandighede en verskillende uit- en inheemse tale tot ‘n onafhanklike taal in Suid-Afrika ontwikkel het” (HAT). Dit sluit onafhanklikheid van Engels in.

    Die voortbestaan van Afrikaans word deur ‘n enkele taal, Engels, bedreig. Erkenning dat Afrikaans deels ‘n Afrika-taal is, verswak dus nie sy posisie in vergelyking met Engels wat ‘n nie-Afrika- en Euro-Germaanse taal en boonop dié koloniale taal is nie.

    Wanneer daar in uitsonderlike gevalle van owerheidsweë toegewings vir Afrika-tale gemaak word, bv by die toekenning van onderwysstudiebeurse, moet daar nie sonder meer aanvaar word dat Afrikaans by hierdie bevoordeling ingesluit is nie, want – só word verkeerdelik geredeneer – Afrikaans is mos ‘n Afrika-taal. Diegene wat oor die voortbestaan van Afrikaans besorg is, behoort iedere keer wanneer daar oor Afrika-tale gepraat word, vas te stel of Afrikaans, as deels ‘n Afrika-taal, in- of uitgesluit word.

    Meertaligheid

    Afrikaans word dus nie noodwendig ingesluit wanneer na Afrika-tale verwys word nie. Dieselfde geld wanneer meertaligheid ter sprake is; Afrikaans kan uitgesluit word.

    Neville Alexander skryf: “I have no doubt that the generations born in the 2020s and after will be completely trilingual, in that all children, besides being fluent in their home language, will – if this language is not English – also learn English and another important South African language, usually from the Nguni or the Sotho cluster” (Thoughts on the new South Africa, Auckland Park: Jacana, 2013, p 163). By Afrikaansinstansies het dit die gebruik geword om Alexander te loof omdat hy meertaligheid bepleit het. Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) vereer Alexander deur sy jaarlikse openbare voorlesing oor Afrikaans na hom te vernoem. Maar Alexander het Engels (en Duits) bo Afrikaans verkies en – soos aangetoon – nie noodwendig Afrikaans by sy pleidooi vir meertaligheid ingesluit nie.

    Adam Habib verwys na die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) se beleid van “competencies to be developed in indigenous languages among staff and students” (Rebels and rage, Jeppestown: Jonathan Ball, 2019, Amazon Kindle 1932). ‘n Nuwe taalbeleid is onlangs deur Wits aanvaar. “Given the limited institutional resources available, the first step in this plan was to change all letterheads, business cards and signage to reflect three languages: English, isiZulu and Sesotho. Language courses specialising in conversational isiZulu and Sesotho have also been established” (2070). Aan Wits word Afrikaans dus uitgesluit nie net wanneer na inheemse tale verwys word nie, maar ook by meertaligheid. Die Afrikaansdepartement aan Wits, waarvan NP van Wyk Louw eens die hoof was (1958-1970), is reeds jare gelede afgeskaf.

    Daar is Afrikaansinstansies wat soms die indruk wek dat hulle meer en sterker pleidooie vir meertaligheid as vir Afrikaans lewer. Die klem moet klaarblyklik eerder na die bevordering van Afrikaans verskuif word omdat meertaligheid Afrikaans kan uitsluit. Dus, ‘n toekomstige meertalige Suid-Afrika sonder Afrikaans is iets wat Afrikaansinstansies geensins behoort te bevorder nie. “As Afrikaans in Suid-Afrika sterf, is dit weg, anders as die geval met Engels” ( Hermann Giliomee, Die Burger, 14.03.2019, p 4).

    Taalsuiwerheid

    Sedert 1994 word (feitlik) geen poging aangewend om taalsuiwerheid by Afrikaanssprekendes te bevorder nie. As daar in hoogs uitsonderlike gevalle op taalsuiwerheid aangedring word, word dikwels teëgewerp dat geen taal suiwer is nie. In iedere taal is daar bv leenwoorde wat as deel van die standaardtaal erken word. Maar as daar taaltrots is, is die gebruik van nie-erkende woorde uit ‘n ander taal onaanvaarbaar. Byvoorbeeld, dit is onnodig om die Engelse woord “issue” in Afrikaans te gebruik omdat ons die Afrikaanse woord “kwessie” het. In die geval van Afrikaans is daar woorde waarmee (feitlik) enigiets wat in bv Engels uitgedruk kan word, gesê kan word; of daar kan, soos voorheen gebruiklik was, woorde geskep word wat met idiomatiese Afrikaans versoenbaar is. Dit is die rede waarom Afrikaans ‘n taal uit eie reg wás; geskrewe en gesproke Afrikaans kon sonder kennis van ‘n ander taal, veral Engels, verstaan word. Geradbraakte loslit-Afrikaans behoort nie ‘n opsie te wees nie omdat dit nie ‘n volwaardige taal is nie; in dié sin dat dit nie sonder kennis van ‘n ander taal, in die praktyk veral Engels, verstaan kan word nie.

    Wanneer die geskiedenis van Afrikaans in die toekoms geskryf word, sal die (doelbewuste) versuim van Afrikaansinstansies om taalsuiwerheid te bevorder, heel moontlik geïdentifiseer word as een van die vernaamste redes waarom Afrikaans ondergegaan het. Sedert 1994 het die owerheid – soos sommige van sy voorgangers, bv Charles Somerset en Alfred Milner – Engels tot die primêre taal in Suid-Afrika verhef. Terselfdertyd het Afrikaansinstansies oogluikend toegelaat dat Afrikaans al hoe meer verengels; dermate dat daar later nie meer sin in was (of sal wees) om dit as wesenlik ‘n ander taal as Engels te beskou nie.

    Die rede waarom taalsuiwerheid uit die agenda van Afrikaansinstansie gelaat word, is klaarblyklik die sug na politieke korrektheid, maw politieke oorwegings weeg vir hulle swaarder as taaloorwegings. Byvoorbeeld, taalsuiwerheid word opgeoffer ten gunste van versoening. Daar word gesê dat die meeste sprekers van Afrikaans bruin is. Op grond hiervan word geredeneer dat die toekoms van Afrikaans deur bruin mense bepaal gaan word. Kaaps word as ‘n variëteit van Afrikaans beskou en daar word van die veronderstelling uitgegaan dat (die meeste van) hulle Kaapssprekers is. Dit is nie noodwendig die geval nie, of baie (dalk die meeste) is (goed) bekend met en dalk ook in groot mate in staat tot Standaardafrikaans. Wat nodig vir die bevordering van Afrikaans is, is dat Afrikaansinstansies alle Afrikaanssprekers tot taalsuiwerheid aanmoedig; nie polities inkorrek net Kaapssprekers nie, maar alle Afrikaanssprekendes. Geradbraakte Afrikaans kom immers deesdae in toenemende mate voor nie net by bruin mense nie maar ook by blankes.

    Die visie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is onder meer “die bevordering van die gebruik en die gehalte van Afrikaans” (LitNet 23.01.2019). Dekades het verloop sedert daar laas deur hierdie instansie ‘n pleidooi vir taalsuiwerheid gelewer is. In uitsonderlike gevalle het taalkundiges soos Willem Botha, die hoofredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, en Tom McLachlan, voorheen ‘n prominente lid van die Taalkommissie, hulle in die onlangse verlede ten gunste van taalsuiwerheid uitgespreek, maar sonder om Kaaps as geradbraakte Afrikaans te identifiseer en, in soverre dit Engels is, te veroordeel.

    Ek het ‘n nuttige meningswisseling met ‘n huidige lid van die Taalkommissie gehad: Phillip Louw, “Afrikaans se gideonsbende” (LitNet 11.08.2017, plus meningswisseling van 21 Augustus tot 4 September), maar hy wou nie die rubikon na die veroordeling van die groot Engelse komponent in Kaaps oorsteek nie. Dit sou glo op verpolitisering van ons gesprek neerkom, asof daar oor die behoud van Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika vry van die politieke opset besin kon word. Louw spreek hom eerder teen verengelsing in die algemeen en dus ten gunste van meertaligheid uit, terwyl my bekommernis Afrikaansgesentreerd is. Ek is beswaard oor die verengelsing van Afrikaans, onder meer, dalk veral, weens die koestering, om politieke redes, van Kaaps deur bv Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges. Ek beveel aan dat LitNet-lesers die genoemde Louw/Comestor-meningswisseling (her)lees, want daarin kom inligting voor wat ek nie hier herhaal nie.

    Die punt is: Afrikaans het ‘n eerbare toekoms as ‘n taal uit eie reg slegs as Afrikaansinstansies en alle Afrikaanssprekendes wat taaltrots het, sonder versuim pleidooie lewer vir en daadwerklike pogings aanwend om suiwer(der) Afrikaans te praat en te skryf.

    *********

     

    Afrikaansinstansies wat voorgee om Afrikaans te bevorder, het waarskynlik kennis van my skrywe geneem maar nie ‘n enkele een het daarop gereageer nie. Ek het gevolglik op 28 Maart ‘n verdere skrywe na LitNet gestuur. Dit is nie gepubliseer nie. Soos gebruiklik het LitNet nie die beleefdheid om te sê dat my teks in sy geheel gesensor is nie; nog minder wat die redes vir hierdie aantasting van my vryheid van uitdrukking is.

    Afrikaans wankel na die slagbank

    Johannes Comestor

    Afrikaans laat my aan die volgende teksvers dink: “Red dié wat na hulle dood toe gesleep word, dié wat val-val op pad is om doodgemaak te word as jy nie keer nie” (Spreuke 24:11). ‘n Vorige vertaling het meer dramaties verwys na “dié wat na die slagbank wankel.”

    Die Universiteit Stellenbosch (US) het onlangs die pos van Dekaan, Fakulteit Opvoedkunde, geadverteer. Die vereistes wat aan kandidate gestel word, is onder meer: “Bewese ervaring van doeltreffende funksionering binne ‘n veeltalige en multikulturele omgewing. Uitstekende mondelinge en geskrewe vlotheid in minstens Engels” (Sake-Rapport, 10.03.2019, bl 07). Die verlangde veeltaligheid sluit Engels in maar nie noodwendig Afrikaans nie. Die US is voorheen dikwels as die bakermat van Afrikaans beskou. In die akademiese konteks kon daardie etiket met heelwat geldigheid aan die US geheg word. Toe Engelssprekende studente, asook studente wat onderrig in Engels verkies, nog die minderheid was, het die US egter besluit om voorkeur aan Engels as onderrigtaal te gee. Aan die US word die gebruik van Afrikaans reeds jare lank deurlopend afgeskaal.

    Die nuwe rektor van die Universiteit Pretoria, Tawana Kupe, ‘n gebore Zimbabwiër, se ideaal is om daardie inrigting ‘n “Pan-African university” te maak. Hy het hom ten gunste van die onlangse afskaffing van Afrikaans as onderrigmedium uitgespreek. Kupe is heel moontlik nie eens Afrikaans magtig nie. Wat hy beoog, is “to develop an African language to challenge the currency of English” (Daily Maverick, 27.03.2019). Vir Kupe gaan dit om die gebruik van Engels en die verdere ontwikkeling van ‘n swart Afrika-taal; nie om die benutting van Afrikaans as ‘n reeds ontwikkelde akademies-wetenskaplike taal nie. Kupe se meertaligheid sluit Afrikaans uit.

    Ook aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) en die Universiteit Vrystaat is Afrikaans as onderrigmedium onlangs afgeskaf. Die Universiteit Johannesburg, voorheen die Randse Afrikaanse Universiteit, word glad nie meer as ‘n Afrikaanse universiteit beskou nie. Daar is diegene wat die hoop bly koester dat Afrikaans op ‘n enkele kampus, Potchefstroom, behoue sal bly, al is Afrikaans op die twee ander kampusse van die Noordwes-Universiteit (NWU) deur Engels verswelg. Die aanvaarde beleid van die NWU is egter dat blanke studente so spoedig moontlik ‘n minderheid op die Potchefstroom-kampus moet word, sodat Afrikaans ook daar in die slag kan bly.

    Dit lyk asof Afrikaans as akademiese taal aan universiteite gedoem is. ‘n Skandalige waarheid is dat Afrikaanssprekendes in baie gevalle die leidende rol in hierdie afskaling en afskaffing van Afrikaans gespeel het. Deels as kettingreaksie hierop word Afrikaansmediumskole al hoe minder en kan hulle mettertyd verdwyn.

    Buite skool- en universiteitsverband word daar ook glad te min Afrikaanstrots geopenbaar. Soos tatoeëring, wat tradisioneel met matrose en kwaaddoeners geassosieer is, het geradbraakte Afrikaans, wat voorheen verwerplik geag is, hoog mode geword. In sy distopiese roman oor die Suid-Afrika in wording, skryf Eben Venter: “Die Afrikaners het soos die Jode hulleself aan ‘n magtige diaspora uitgelewer en die bloedrivier vir goed verlaat, maar anders as die Jode het hulle selfs hulle taal soos mufbrood op die water weggegooi, snel drywend en stroomaf sodat van die woorde binne die taal, woorde wat almal eens op ‘n tyd onthou het, al vinniger wegvloei en onderwater begin verdwyn. Dan onder dan bo die water soos vingervissies, soms kon jy hulle spatgeluid net nog onderskei, maar soos die geringste waterlewe het hulle ook verdwyn om nooit meer gesien of gehoor te word nie, vinniger en in groter getalle, sodat hulle teenwoordigheid altyd geringer geword het, altyd maar vaer totdat daar g’n enkele taal of tyding meer van hierdie woorde se bestaan oorgebly het nie” (Horrelpoot, Kaapstad: Tafelberg, 2006, bl 219).

    Ek het onlangs die aandag op drie werklikhede van Afrikaans gevestig (LitNet 19 Maart): (1) Afrikaans is nie ‘n inheemse of Afrika-taal in dieselfde sin of mate as die moedertale van swart mense nie. (2) Pleidooie vir meertaligheid sluit nie noodwendig Afrikaans in nie. (3) Vir die voortbestaan van Afrikaans as ‘n taal uit eie reg naas Engels is veldtogte ter bevordering van taalsuiwerheid noodsaaklik.

    Dus, dit is fundamenteel verkeerd om (1) die herkoms van Afrikaans, in soverre dit Europees is, te probeer wegsteek; (2) pleidooie vir veeltaligheid te lewer pleks van die heil van Afrikaans voorop te stel; en (3) alle variëteite van Afrikaans, ook dié wat erg Engelsbesoedel is, sonder meer as heilsaam te propageer. Dit is as ‘t ware soos om ‘n ystervark te probeer streel. ‘n Misplaaste sug na politieke korrektheid, wat teen die belange van Afrikaans indruis, is onderliggend aan al drie hierdie euwels. Afrikaans is ‘n voortreflike bate waarop Afrikaanssprekendes ongekwalifiseerd trots behoort te wees.

    Instansies wat as missie die bevordering van Afrikaans het, moet myns insiens in hierdie drie opsigte hulle strategie aanpas sodat hulle aksies openlik en onmiskenbaar die heil van Afrikaans bevorder. Dit is nie in al drie opsigte die geval by enige van die leidende Afrikaansinstansies nie, bv die ATKV, ATM, ATR, FAK en die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.

    Die reaksie op my vorige skrywe was teleurstellend. Nie ‘n enkele van hierdie instansies het hom verwerdig om te reageer nie; ook nie ‘n enkele lid van die Taalkommissie nie. Dit gaan hier uitsluitlik om die bevordering van Afrikaans. Dít behoort van die uiterste belang vir hierdie instansies en persone te wees.

    Ek het hierdie artikel met ‘n teksvers begin. Ek sluit met twee teksverse af: “Maar ek hou my doof, ek hoor niks, ek hou my stom, ek maak my mond nie oop nie. Ek het geword soos ‘n man wat niks hoor nie en wat niks het om te antwoord nie” (Psalm 38: 14-15).

    ********

    Kommentaar

    As ‘n pleidooi soos die bostaande, wat suiwer op die heil van Afrikaans ingestel is, publikasie deur ‘n webblad soos LitNet geweier word, kan dit op ‘n hoogs ontstellende verskynsel dui: dat Afrikaansinstansies dermate deur politieke korrektheid gekaap is, dat die agteruitgang – pleks van die vooruitgang – van Afrikaans deur hulle bevorder word. LitNet kan inderdaad as die hoofpleitsbesorger van Kaaps beskou word; daardie “variant van Afrikaans” wat so oordadig met Engels besoedel is dat dit nie sonder kennis van Engels verstaan kan word nie.

    Maar dít is die soort Afrikaans wat guns by LitNet vind. Pleks van my skrywe te publiseer, het LitNet eerder gunstige publisiteit aan die DAK-byeenkoms verleen. Ek verwys na Izak de Vries se artikel, “Afrikaans: Waarheid en versoening onder een DAK” ( LitNet 3 April). Hierdie byeenkoms het op 30 en 31 Maart plaasgevind. DAK gee voor om inklusief te wees, maar is na “drie Khoisan-ikone” vernoem: Doman, Autshomao en Krotoa. Afrikaans is glo deur die blankes/Afrikaners gekaap, wat impliseer dat nie-blankes die eintlike skeppers van Afrikaans is. Ek het nie hierdie byeenkoms bygewoon nie. Wat volg, is gebaseer op wat De Vries berig.

    Die ANC-aktivis, Hein Willemse. was een van die sprekers. Hy gee graag voor dat Afrikaners Afrikaans gesteel het op ‘n manier soortgelyk aan hoe Afrikaners glo grond van die swartes gesteel het. Willemse is ‘n Afrikaansdosent wat die feitlik onmoontlike vermag het deur die Tydskrif vir Letterkunde in ‘n oorwegend eentalige Engelse vaktydskrif te transformeer. Maar hy is nie hieroor gekritiseer by hierdie byeenkoms wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder nie. Hy word ook nie hieroor deur die polities korrekte Afrikaansinstansies, asook Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges, tot orde geroep nie. Willemse se Afrikaansontrouheid, sy dislojaliteit teenoor Afrikaans, asook sy vooropstelling van sy politieke dogmas, word oorgesien. Daarmee word die agteruitgang en moontlike ondergang van Afrikaans bevorder.

    In dieselfde polities korrekte Afrikaansgeledere word die uitgesproke marxis, Neville Alexander, wat as veroordeelde misdadiger tronkstraf op Robbeneiland uitgedien het, hemelhoog geprys, onder meer omdat hy meertaligheid bepleit het. Alexander het nie voorkeur aan Afrikaans gegee nie en hom eerder as Engelssprekend voorgedoen. Adam Small word polities korrek as ‘n Afrikaans-ikoon voorgehou, maar sy doelbewus gekose huistaal was Engels en nie sy moedertaal, Afrikaans, nie. Dieselfde geld Jonathan Jansen, wat graag oor Afrikaans uitsprake lewer, maar hy word geensins afdoende verkwalik vir die afskaffing van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Vrystaat nie. Danny Titus het tydens sy studie in Nederland sy werkstukke in Engels gelewer, nie in sy moedertaal, Afrikaans, nie. Hy verkies Engels as sy huistaal maar dan word hy toegelaat om ampshalwe die mees uitgesproke ATKV-woordvoerder oor Afrikaans te wees. Enigeen wat die heil van Afrikaans op die hart dra, behoort ander Afrikaans-ikone as Willemse, Alexander, Small, Jansen en Titus (asook Michael le Cordeur – kyk hier onder) te soek. Hulle dank hulle vermeende en skynbaar onaantasbare ikoniese status nie aan hulle Afrikaansgetrouheid nie, maar aan ‘n nie-taaloorweging, naamlik dat hulle almal bruin is.

    Willemse etiketteer Afrikanernasionaliste se Afrikaans as ‘n koloniale taal. Daar is ‘n teenstrydigheid hierin. Daardie nasionaliste wou juis van die Engelse koloniale juk ontslae raak. Die Kaap was in elk geval slegs van 1803 tot 1806, tydens die Bataafse bewind, ‘n kolonie van Holland. Van 1652 tot 1795 was dit ‘n besitting van ‘n maatskappy, die VOC. Suid-Afrika was by uitstek ‘n Engelse kolonie (1795-1803, 1806-1910). Engels is dié koloniale taal in Suid-Afrika. Engels eerder as Afrikaans is die taal waaraan baie van die bruin elite voorkeur gee. Maar dan is dit sommige van hulle wat tydens byeenkomste, soos dié van DAK, probeer voorskryf wat Afrikaans is en behoort te wees.

    Die olifant in die huidige Afrikaansruimte, naamlik geradbraakte taal, word doelbewus misgekyk. Die naaste wat in De Vries se berig hieraan gekom word, is ‘n verwysing na “die jag op sogenaamde anglisismes,” dus ‘n geringskatting van die bedreiging wat Engels vir Afrikaans se voortbestaan inhou. Engels is sedert 1994 de facto die enigste amptelike taal en die ANC-regering sou die land graag wou transformeer sodat Engels die enigste nasionale taal is. Dit is onderliggende ANC-gedienstigheid wat veroorsaak dat daar skynbaar geen kritiek hierop tydens die byeenkoms uitgespreek is nie.

    Tot vervelens toe word voorgegee dat bv die Khoi-Khoin- en slawe-invloed op Afrikaans deur die blankes/Afrikaners ontken word. Die beperkte invloed uit daardie oorde is egter selfs tydens die hoogbloei van apartheid erken, soos sedert 1975 in klip en beton in die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl vergestalt word. Waarteen Afrikaners tereg beswaar opper, is die huidige manie om Afrikaans tot ‘n nie-blanke uitvinding te verklaar wat daarna deur blankes gekaap/gesteel is. Die historiese waarheid dat blankes die leeue-aandeel in die daarstelling, ontwikkeling en amptelike erkenning van Afrikaans gespeel het, kan nie met reg ontken word nie.

    Een van die nuwe vorme wat die verkleinering en afkraking van die rol van blankes in die uitbouing van Afrikaans aanneem, is om die ontstaan van Afrikaans tot lank voor 1652 te dateer. Hans du Plessis het in aansluiting by Christo van Rensburg hieroor by die DAK-konferensie gepraat. Volgens Van Rensburg het Afrikaans in 1595 ontstaan. Hoekom? Omdat die eerste Nederlandse skip onder die bevel van Cornelis de Houtman toe om die Kaap gevaar en die bemanning in Mosselbaai aan land gegaan het. Of daar kontak met die Khoi-Khoin gemaak is en hoedanig die kontak was, word nie in WAM Carstens en EH Raidt se 2019-boek gesê nie. Ook nie hoe die destydse (taal)gebeure in Mosselbaai taal in die omgewing van Tafelbaai kon beïnvloed nie. Dit is werklik ‘n verregaande en lagwekkende poging om na strooihalms te tas ten einde blankes se inisiatief met Afrikaans verdag te maak. Seker by geen ander taal word daarop aanspraak gemaak dat dit op so ‘n absurde manier ontstaan het nie.

    Deesdae is die gewoonte dat as ‘n mens nie van iets hou nie, dit ‘n konstruk genoem word. Standaardafrikaans is volgens Du Plessis nie net ‘n konstruk nie maar die somtotaal van al die variëteite van Afrikaans. In werklikheid is Standaardafrikaans egter ‘n konstruk omdat ‘n keuse uit daardie variëteite gemaak is en steeds gemaak word. In hierdie konteks kon Du Plessis sy afkeuring van Kaaps in soverre dit Engels is, uitgespreek het, maar hy het dit klaarblyklik nie gedoen nie. In plaas daarvan het hy polities korrek die volgende stommiteit kwytgeraak: Afrikanernasionalisme het die Afrika-hart uit Afrikaans geruk. Die vernederlandsing van Afrikaans het glo Afrikaans verarm. Ek sou eerder die teenoorgestelde beweer: Hollands/Nederlands het Afrikaans verryk. Afrikaans kan hom nie van sy Nederlandse grondslag losmaak nie. In talle opsigte kwalifiseer Afrikaans steeds as ‘n dialek van Nederlands.

    Braam Hanekom het gekom met die eienaardig gedagte dat die NG Kerk in die Wes-Kaap op grond van taal en ingevolge die Belhar-belydenis met die VGK kan verenig. Hierdie naïewe mens besef nie in watter mate die VGK verengels het en Afrikaansdislojaal is nie. Die vereniging van die NGK met die VGK sal die gatslag vir Afrikaans as kerktaal wees. Kan Hanekom hom voorstel dat ‘n sinode van ‘n verenigde NGK/VGK Afrikaans as voertaal sal duld?

    Michael le Cordeur, in ‘n Afrika-hempie getooi, het beweer dat Afrikaans swaar dra aan die Nasionale Party se bewind, terwyl dit in werklikheid die bloeitydperk van Afrikaans was. Om Afrikaans ‘n witmanstaal te noem, is glo om dit te stigmatiseer. Dus, wat met blankes geassosieer word, is sleg. Hoekom? Seker omdat blankes in Le Cordeur se oë verwerplik is. ‘n Moskee in die Bo-Kaap is volgens Le Cordeur dalk ‘n groter hoeksteen vir Afrikaans as die Taalmonument. Het iemand Le Cordeur gekonfronteer oor sy openlike ondersteuning van die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch? Klaarblyklik nie, maar dan word wat hy oor Afrikaans te sê het, steeds ernstig bejeen en onkrities aangehoor.

    Anton van Niekerk het die skuld vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch (US) aan die studente probeer toeskryf; dat hulle nie sterk genoeg oor Afrikaans as onderrigtaal voel nie. Daarmee verdoelsel hy sy eie skandalige aandeel, soos gedokumenteer deur Pieter Kapp, in die bevordering van die verengelsing en die afskaling van Afrikaans aan die US. Hiervoor is hy nie voor stok gekry by hierdie byeenkoms nie, wat skynbaar in eensydigheid en valsheid uitgemunt het.

    Afrikanernasionalisme is tydens hierdie byeenkoms verdoem, maar geen woord van kritiek is teen swart nasionalisme geuiter nie. Apartheid, wat wesenlik op blanke selfbehoud ingestel was, word sonder meer verwerp, maar die terrorisme en ander dade van geweld wat deur die terreurbendes van die ANC/UDF en PAC gepleeg is ten einde die politieke mag te bekom, word veronderstel om voortreflik te wees.

    Aan Afrikaans word die negatiewe etiket van verdrukking geheg. Terreurdade wat deur ANC-kamerade in Afrikaans gepleeg is, word egter getakseer asof aan sulke onbeskaafdheid ‘n positiewe etiket geheg moet word. Die ANC-terroris, Basil Kivedo, het bv voorheen vertel hoe hy “sabotasie in Afrikaans gepleeg het, hoe ek in Afrikaans die kleefmyn gemonteer en gedetoneer het.” Jacques van der Elst, as uitvoerende hoof van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, het goedkeurend na Kivedo se Afrikaanse terrorisme verwys. Die talle opsigte waarin die stryd om die behoud van Afrikaans ontaard het, is ontstellend en saai vertwyfeling oor die oorlewingsmoontlikhede van Afrikaans. Ander instansies en mense as dié wat deesdae luidrugtig menings oor Afrikaans uiter, moet liefs op die voorgrond tree en ‘n stryd ten bate van eerbare, suiwer Afrikaans voer.

    Die teks van Hein Willemse se voordrag is op 4 April op LitNet gepubliseer. Ek het dit nie nodig gevind om enigiets te verander aan wat ek hierbo na aanleiding van De Vries se weergawe geskryf het nie. Wat Willemse en diesulkes skryf, word deur LitNet as publiseerbaar geag. Wat ek skryf, word egter van LitNet-lesers weerhou. Behoort dit ‘n bron van trots vir LitNet te wees? Word Afrikaans op hierdie manier ten beste gedien?

    —Johannes Comestor

     

  • Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    Leon Lemmer: John Barrow as sosio-politieke kommentator

    John Barrow (1764-1848) was van 1792 tot 1794 verbonde aan die Britse ambassade in Peking/Beijing, China, toe George Macartney (1737-1806) die ambassadeur was. Van 1797 tot 1798 was Macartney die goewerneur aan die Kaap tydens die eerste Britse besetting. Barrow was van 1797 tot 1804 aan die Kaap en was aanvanklik Macartney se private sekretaris. Barrow was veronderstel om beter betrekkinge tussen veral die Boere en die swart inwoners te bevorder, ‘n taak waarvoor hy uitnemend ongeskik was. Hy het plaaslik verskeie reise onderneem en die volgende boek daaroor gepubliseer: An account of travels into the interior of Southern Africa in the years 1797 and 1798 (1802/2015, 432p; Amazon Kindle $1,14). In 1799 het Barrow met Anna Maria Truter (1777-1857), wat plante geskilder het, getrou. Hulle het sewe kinders gehad. Barrow het in 1800 ‘n huis in Kaapstad gekoop omdat hy hom hier wou vestig. In 1802 het Brittanje en Frankryk egter die Vrede van Amiens gesluit waarvolgens die Kaap weer Hollandse besit sou word; vandaar die Bataafse bewind aan die Kaap (1803-1806). Dit het Barrow se planne gefruik. Hy het gevolglik na Engeland teruggekeer.

    Barrow se eerstehandse kennis van China het veroorsaak dat hy telkens bv rysverbouing aan die Kaap aanbeveel het. Die oorblyfsels van die Hollandse bewind aan die Kaap het hy afgekraak en die Britse manier van regeer – eintlik alles wat die Britte gedoen het – geloof. Byvoorbeeld: “The Dutch of late years had entirely neglected this excellent piece of ground; but the spirit of improvement that has always actuated the minds of the English in all their possessions abroad, will no doubt show itself at this place, and convert the public garden [in Cape Town] into a place not only ornamental to the town but useful to the country” (Kindle 246). Dit is Barrow se mentor, Macartney, wat die Britse Ryk gekarakteriseer het as “a vast Empire, on which the sun never sets.” Hierdie vooroordeel het Barrow op die Boere geprojekteer en hulle sover moontlik afgekraak. Terselfdertyd het hy die nie-blanke inwoners verheerlik. ‘n Mens kan wonder waarom hy dan met ‘n Hollandssprekende blanke vrou getrou het.

    Hierdie gaping by Barrow tussen wat geskryf en hoe geleef word, is soortgelyk aan hedendaagse, Afrikaanssprekende, blanke Stellenbossers soos Willie Esterhuyse en Anton van Niekerk. Volgens Esterhuyse het “Afrikaans as wetenskaplike publikasietaal … ‘n baie beperkte en krimpende toekoms” (Netwerk24, 8.12.2018), iets wat deur hom eerder verwelkom as teengewerk word. Om jou vir Afrikaans as akademiese taal te beywer, is volgens Esterhuyse “strategies én takties outyds” (Netwerk24, 19.12.2018). Van Niekerk het hom nie net daadwerklik vir die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch beywer nie; hy het ook, soos Wim de Villiers, geen goeie woord vir Afrikaners nie.

    Volgens Van Niekerk, soos by Barrow, is die Boere in vergelyking met die swartes baie sleg: “Vergete is alles wat ons weet van die pyn wat ‘Afrikanerskap’ in die verlede in hierdie land aangerig het” (“Om met vuur te speel,” Netwerk24, 20.12.2018). Wat Van Niekerk onderskeidelik aanprys en vergeet, is swart Afrika-nasionalisme en -terrorisme. “Die fase in die geskiedenis van ‘Suid-Afrika’ waaroor ons eintlik nie in staat is om ooit weer ons koppe op te tel, en ten opsigte waarvan ons die Allerhoogste moet dank dat daar nie uit onverbloemde wraaklus teen ons opgetree is nie, is egter presies die periode waarin ‘Afrikaners’ aan die bewind was.” In werklikheid was dit die goue era van Afrikaans en Europese beskawing, toe Suid-Afrika die voorspoedigste en ontwikkeldste land in Afrika wás. Toe was daar geen sprake van staatskaping, rommelstatus, ongebreidelde korrupsie, ondoeltreffendheid en ‘n mislukte staat nie.

    Van Niekerk verwys na “die verstikkende en onverdraagsame eenvormingheid van Afrikanernasionalisme … ‘n voorskriftelike en uitmergelende Afrikaner-nasionalistiese ideologie,” asof Afrikaners sedert 1994 welwillende, vredeliewende, moord- en misdaadlose vryheid en selfbeskikking ervaar. “Vingerswaaiende leiers” is deur vuisswaaiende leiers vervang, maar die naïeweVan Niekerk verwelkom dit. As na uitnemende voorbeelde van volkome verloopte Afrikaners gesoek word, hoef daar nie verder as Esterhuyse, Van Niekerk en De Villiers gesoek te word nie – volgens elkeen se openbare beeld, wat van hul private leefwyse kan verskil. Daar is dikwels ‘n element van skynheiligheid by die uiters linkses. Fanatieke pogings word aangewend om heiliger as heilig te probeer wees. Koos Malan het verdoemende kritiek op Van Niekerk se betoog gelewer (Netwerk24, 9.01.2019).

    In die eerste hoofstuk noem Barrow dat twee Britse offisiere, Andrew Shillinge en Humphrey Fitzherbert, in 1620 Saldanabaai en omgewing – “the whole continent near adjoining” – tot Britse gebied verklaar het, “for the better prosecution of … trade to the East Indies” (87). Hy gee die posisie aan as 34 breedtegraad, dus Tafelbaai, wat eens Saldanabaai genoem is. Die huidige Saldanabaai se breedtegraad is 33. Die Britse regering het egter nie hierdie anneksasie bekragtig nie. Volgens Barrow het Jan van Riebeeck die VOC-verversingspos in 1650 aan die Kaap gevestig (107, 114). Dit is voorafgegaan deur ‘n Portugese nedersetting by die mond van die Groot Visrivier, wat egter later ontruim is ten gunste van ‘n handelspos by Delagoabaai/Lourenço Marques/Maputo (114, 2221). Die 1620-poging tot anneksasie is nie in my skoolgeskiedenisboeke genoem nie; moontlik sodat nie gedink moet word dat die Britte hier hoort nie.

    Daar is egter beweerde vroeëre gebeure aan die Kaap wat ek nog nêrens elders teëgekom het as in die volgende deeglik nagevorste boek nie: Don Jordan and Michael Walsh, White cargo: The forgotten history of Britain’s white slaves in America (Edinburgh: Mainstream Publishing, 2007, 322p; Amazon Kindle $3,44). Is dit te wyte aan onkunde by (plaaslike) historici, of word dit as fopgeskiedenis beskou, al verskaf die outeurs deurgaans bronverwysings? Een van die verwysings is na Frank Welsh se boek, A history South of Africa (1998), bedoelende A history of South Africa.

    Aan die begin van die 17de eeu wou die Britte van hulle prisoniers – “the lewd and idle” – ontslae raak. “Sir Thomas Smythe [1558-1625, the first governor of the East India Company] led the search for a site and initially considered South Africa rather than America. A letter written to Smythe in 1609 by one of his agents, Thomas Aldworth, put the case for a site at the Cape of Good Hope. Aldworth had anchored in Table Bay while he was en route for India and liked what he saw. An earlier European visitor had carved a huge cross on the steep mountain overlooking the bay … the natives seemed friendly. Aldworth reported enthusiastically to Smythe that the Cape had ‘courteous and tractable folk’ and was just the place to send convicts. The area could take ‘one hundred English convicts a year’, he estimated” (Kindle 934).

    “Always cautious, Smythe decided to send just ten convicts to see how they fared … James Crosse … [was] the men’s leader in the Cape. Crosse and the other nine were duly landed at Table Bay and presented with what Smythe’s men deemed sufficient for their survival: ‘half a peck of turnip seeds’, a few other seeds, ‘and a spade to dig the ground’. Unsurprisingly, the experiment was a failure. Crosse and the other convicts had been left with no arms with which to protect themselves and they were terrified when they saw tribesmen from the local Khoi people in the distance. Maybe they had heard how Portuguese traders had once been massacred here after falling out with the Khoi; [eg. Francisco de Almeida (1450-1510) and 64 of his men in March 1510]. The convicts hid and managed to evade the natives. Somehow, they reached a rocky island just off Table Bay [Robben Island] … Here, the ten Englishmen eked out a miserable existence, probably living on shellfish or the seals that baked on the shore. Eventually, a visiting ship took pity on them and took them off. Three of the convicts got back to England” (942).

    “Smythe tried once more. He ordered another group of convicts to be sent to the Cape aboard one of his India-bound ships. When it reached Table Bay and anchored, the convicts begged the captain to hang them rather than leave them in Africa. He couldn’t oblige. Following orders, they too were dumped on the shore … Another passing ship took them off within a couple of days. Nearly two centuries would pass before England would again send convicts to the Cape” (951).

    In sahistory.org.za staan: “1605: First attempt by sailors of the English East India Company to annex the Cape on behalf of Britain.” “1615: Sir Thomas Roe attempts to land some deported Britsh criminals at the Cape, but those who are not drowned or killed by Khoikoi are soon removed from the Cape and the scheme is abandoned.” In 1631 het die Britte glo vir die Khoi-Khoi Autshumao/Harry na Batavia geneem sodat hy kon leer om as tolk aan die Kaap op te tree. As ‘n mens, soos Christo van Rensburg, begeer dat die geskiedenis van Afrikaans (en Kaaps/Engelsbesoedelde Afrikaans) voor 1652 ontstaan het, is 1631 ‘n sinvoller datum as 1595, wat deur Van Rensburg gepropageer word (Praag 15.12.2018). In 1644 het 250 skipbreuklinge van ‘n Hollandse skip vier maande aan die Kaap vertoef en in 1647 nog ‘n aantal vir ‘n jaar lank.

    Barrow verwys na die Khoi-Khoin as Hottentotte. Die Hollanders “soon discovered the predominant passion of this weak and peaceable people for spirituous liquors, and that a bottle of brandy was a passport through every horde. With this and tobacco, iron, and a few paltry trinkets, they purchased a part of the country and of their stock of cattle, and then took the rest by force” (120). Op hierdie manier het die Khoi-Khoin, volgens Barrow, hulle grond, vee en vryheid verloor. “[The Hottentots] were soon reduced to the necessity of becoming their [the Dutch’s] servants” (134). “To encourage the native Hottentots in useful labour, by giving them an interest in the produce of that labour, to make them experience the comforts of civilized life, and to feel they have a place and a value in society, which the miserable policy of the Dutch government denied to them, would be the sure means of diminishing, and, in time, of entirely removing the necessity of slavery” (581). Marthinus van Bart het egter aangetoon dat dit juis die Khoi-Khoin se tradisie van nie-werk of leeglê was wat aanleiding tot die invoering van slawe gegee het (Praag 15.12.2018). Barrow beweer: “Few negroes, in fact, have been imported since the capture [1795], and those few by accident, or by special permission” (581). Oor die eerste Britse besetting van die Kaap skryf Van Bart egter: “In die sewe-en-‘n-half jaar van dié bewind aan die Kaap is meer slawe hierheen ingevoer as in enige ander tydperk van dieselfde lengte.”

    In teenstelling met die huidige verheerliking van die plaaslike bruin mense, insluitende die Moslems of Kaapse Maleiers, skryf Barrow: “The most active and docile, but the most dangerous [eg “revengeful”] are the Malays. They are faithful, honest, and industrious; but so impatient of injury, and so capricious, that the slightest provocation will sometimes drive them into fits of frenzy during the continuance of which it would be unsafe to come within their reach” (588).

    Dalk het die Hollandse bewind nie so sleg aan die Kaap gevaar nie: “There are no beggars in the whole colony; and but a few who are the objects of public charity” (615). Vergelyk dit met die nuwe Suid-Afrika waar ‘n mens om elke hoek en draai deur bedelaars lastig geval word in ‘n land waarin daar baie meer ontvangers van staatstoelaes as betalers van inkomstebelasting is.

    Daar was ‘n (onoorbrugbare) kloof tussen die Hollands- en Engelssprekendes, soortgelyk aan die huidige kloof tussen blankes/Afrikaners en swart mense. “Few of the [Dutch] male inhabitants associate with the English, except such as hold employment under the government. This backwardness [!] may be owing in part to the different habits [cultures] of the two nations, and partly, perhaps, to the reluctance that a vanquised [!] people must always feel in mixing with their conquerors. No real cause, however, of complaint or disaffection, could possibly [!] be alleged against the English government at the Cape” (643). In werklikheid was daar geen sprake van dat die Hollandse boere deur die Britte oorwin is nie – hulle het eerder sover moontlik weg van die regering getrek – net so min as wat die swartes ooit die blankes in Suid-Afrika oorwin het. Die swartes het in 1994 politieke beheer oor die land verkry weens die verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes.

    In Suid-Afrika is agteruitgang sedert 1994 aan die orde van die dag, maar daar word voorgegee, bv deur Anton van Niekerk hier bo, dat daar baie dinge is waarvoor ons dankbaar moet wees. Barrow het ‘n soortgelyke laai uitgehaal: “Four years of increasing prosperity [since 1795], of uninterrupted peace and domestic tanquillity, have been the happy lot of the inhabitants of the Cape of Good Hope … subversion of all order, had industriously been propagated by the ill-disposed, among the ignorant [!] part of the colonists, both in the town and country districts” (656).

    Van die tweede hoofstuk af skryf Barrow oor sy reise die binneland in. Ek skryf agtereenvolgend oor die Khoi-Khoin, Khoi-Khoin se taal, San, swart mense en die Hollandse boere. In die aanhalings, onder elkeen van daardie hoofde, word daar ook na ander bevolkingsgroepe verwys. Let daarop dat ek die gekuurde/ontsmette, polities korrekte terme vir die drie nie-blanke bevolkingsgroepe gebruik. Die tradisionele terme kom net in die aanhalings voor. Akademies-wetenskaplik kan ek dit nie verhelp nie. Dit is immers ‘n onbegonne taak om in die aanhalings al die terme wat deur sommige as aanstootlik geag word, met gekuurdes te vervang of om hulle telkens met afkortings (H-woord, B-woord, K-woord) minder aanstootlik te maak. Die boodskap wat Barrow oordra, is in elk geval pro-nieblank en sterk anti-blank/Boer. In die meeste gevalle weerhou ek my van kommentaar. Ingeligte, kritiese lesers sal bv die oordrywings, eensydighede en valshede van Barrow (redelik) maklik herken.

    Khoi-Khoin

    Volgens Barrow is die Khoi-Khoin se eie oorspronklike naam vir hulleself nie die Hollandse benaming “Hottentotte” nie, maar “Quazquae” (1816). “The original inhabitants of the country being a sort of Troglodytes, as indeed the savage Hottentots of the interior in some degree still are” (718). “There is not in the whole extensive district of Graaff Reynet a single horde of independent Hottentots, and perhaps not a score of individuals who are not actually in the service of the Dutch. These weak people, the most helpless, and in their resent condition, perhaps the most wretched, of the human race, duped out of their possessions, their country, and finally out of their liberty, have entailed upon their miserable offspring a state of existence to which that of slavery might bear the comparison of happiness … Their numbers of late years have rapidly declined. It has generally been observed, that wherever Europeans have colonized, the less civilized natives have always dwindled away, and at length totally disappeared” (1727).

    Barrow skryf oor ” their extreme poverty, scantiness of food, and continual dejection of mind, arising from the cruel treatment they receive from an inhuman and unfeeling peasantry, who, having discovered themselves to be removed to too great a distance from the seat of their former government to be awed by its authority, have exercised, in the most wanton and barberous manner, an absolute power over these poor wretches, reduced to the necessity of depending upon them for a morsel of bread. There is scarcely an instance of cruelty said to have been committed against the slaves in the West-India islands, that could not find a parallel from the Dutch farmers of the remote parts of the colony towards the Hottentots in their service. Beating and cutting them with thongs of the hide of the sea-cow or rhinosceros, is a gentle punishment, though these sort of whips which they call shambos [sambokke] are most horrid instruments, tough, pliant, and heavy almost as lead. Firing small shot into the legs and thighs of a Hottentot, is a punishment not unknown to some of the monsters who inhabit the neighbourhood of Gamtoos river” (1734).

    “Instant death is not unfrequently the consequence of punishing these poor wretches in a moment of rage. This is of little consequence to the farmer; for though they are to all intents and purposes his slaves, yet they are not transferable property. It is this circumstance which, in his mind, makes their lives less valuable and their treatment more inhuman … the coolness and tranquillity displayed at the punishment of his slave or Hottentot, is highly ridiculous, and at the same time indicative of a savage disposition to unfeeling cruelty lurking in his heart. He flogs them, not by any given number of lashes, but by time; and as they have no clocks nor substitutes for them capable of marking the smaller divisions of time, he has invented an excuse for the indulgence of one of his most favourite sensualities, by flogging them till he has smoked as many pipes of tobacco as he may judge the magnitude of the crime to deserve” (1747).

    “By a resolution of the old [Dutch] government, as unjust as it was inhuman, a peasant was allowed to claim as his property, till the age of five-and-twenty, all the children of the Hottentots in his service to whom he had given in their infancy a morsel of meat. At the expiration of this period the odds are ten to one that the slave is not emancipated. A Hottentot knows nothing of his age; he takes no note of time” (1753). “The Hottentot girls in the service of the colonists are in situations too dependent to dare to reject the proffered embraces of the young peasantry” (1775).

    “Low as they are sunk in the scale of humanity, their character seems to have been very much traduced and misrepresented. It is true there is nothing prepossessing in the appearance of a Hottentot, but infinitely less so in the many ridiculous and false relations by which the public have been abused. They are mild, quiet, and timid people; perfectly harmless, honest, faithful; and, though extremely phlegmatic, they are kind and affectionate to each other, and not incapable of strong attachments. A Hottentot would share his last morsel with his companions. They have little of that kind of art or cunning that savages generally possess. If accused of crimes of which they have been quilty, they generally divulge the truth. They seldom quarrel among themselves or make use of provoking language. Though naturally of a fearful and cowardly disposition, they will run into the face of danger if led in by their superiors; and they suffer pain with great patience. They are by no means deficient in talent, but they possess little exertion to call it into action: the want of this was the principal cause of their ruin. The indolence of a Hottentot is a real disease, whose only remedy seems to be that of terror. Hunger is insufficient to effect the cure … they will willingly fast the whole day, provided they may be allowed to sleep … With them the word is, to eat or to sleep. When they cannot indulge in the gratification of the one, they generally find immediate relief in flying to the other” (1816).

    “The person of a Hottentot while young is by no means void of symmetry. They are clean-limbed, well-proportioned, and erect” (1884). Some of the women, when young, and previous to child-bearing, might serve as models of perfection in the human figure … in their gait they are not altogether devoid of grace” (1890). “[The Hottentots’] eyelids …are rounded into each other exactly like those of the Chinese, to whom, indeed, in many other points, they bear a physical resemblance, that is sufficiently striking” (1884; ook 3298, 3333). Die Khoi-Khoin en San is nie altyd duidelik onderskeibaar nie. Barrow verwys na “the real Hottentots, or Bosjesmans” (3339) en na die “Maroon Hottentots, called Bosjesmans” (4438), asook na “the Bosjesmans … and other Hottentots” (4569). “The Bosjesmans, though in every respect a Hottentot, yet in his turn of mind differs very widely from those who live in the colony” (3346). Barrow vermoed “a common origin” by die Khoi-Khoin en die San (3291). Daar is ‘n teorie dat hulle voorkoms (deels) aan Chinese skipbreuklinge toegeskryf kan word.

    “Notwithstanding the inhuman treatment that the Hottentots experience from the Dutch farmers, the latter could very ill want the assistance of the former; and, were they sensible of their own interest, and the interest of their posterity, instead of oppressing, they would offer them every encouragement” (1951). “Should the present system of oppression continue, the time is not far distant when their own children must take upon them the charge now committed to Hottentots … Broken up and dispersed as the tribes of this nation now are, few of their ancient usages are retained among them” (1958).

    Oor sy besoek aan Namakwaland skryf Barrow: “A dozen years more, and probably a shorter period, will see the remains of the Namaaqua nation in a state of entire servitude. Such are the effects of an encroaching peasantry, sanctioned by the low policy of a [Dutch] government that could descend to employ agents to effect the purchase of whole herds of cattle for a cask of brandy … The government having fixed no limits to their colony, nor their subjects to their avarice, the latter found it still more convenient to settle themselves in the midst of the harmless Namaaquas, who considered them as the most acceptable neighbours in the world. For a bottle of brandy, which cost sixpence, they willingly exchanged an ox; and such is still the infatuation of this people for the noxious liquor, that they will even now exchange a sheep for the same quantity of it” (4555).

    Khoi-Khoin se taal

    Die Khoi-Khoin “are very far from being a stupid people. They learn the Dutch language with great facility” (1918). “The great point in which their invention appears to have been exercised, is in the construction of their language. Of all the methods that have been adopted in language, by different nations, for the purpose of expressing objects, and conveying ideas, in a clear and unequivocal manner, that which has been hit upon by the Hottentots, is certainly the most extraordinary. Almost all their monosyllables, and the leading syllable of compound words, are thrown out of the mouth with a sudden retraction of the tongue from the teeth or the palate” (1925).

    “All languages in their infancy consisted probably of simple or monosyllabic sounds, but as these could convey only a very limited number of ideas, recourse was had to inflexion of voice and composition of the simple sounds to make the vocabulary more copious. The division of such simple sounds into their elements, and by the various combinations of these elements to form an almost unlimited number of new sounds, was one of the most wonderful inventions in the history of man, and much beyond the genius of a Hottentot. He has done, however, all that he found to be necessary by a very few compound words, and by the clacking with the tongue” (1931).

    “The vocables were adopted in imitation of the sounds proceeding from the different objects they were meant to express” (1938). “The genius of a language is generally discoverable in the application of new words to new ideas. The Hottentots who had never seen nor heard the report of a gun before their unfortunate connection with Europeans, had a new word to invent in order to express it. They called it kaboo” (1945).

    “The Dutch peasantry in the distant districts speak it [Khoi] and many of them are so very much accustomed to the use of it, that they introduce into their own language a motion of the organ of speech sufficiently distinct to show from whence they procured it” (1951). Dus, sommige Hollandse boere het Khoi gepraat en sommige van die Khoi-Khoin het Hollands gepraat. Dit volg dat hulle mekaar se moedertaal kon beïnvloed. Wat duidelik uit Barrow se reisbeskrywings blyk, is dat die Hollandse boere in die binneland uiters geïsoleerd gelewe het, maar dat hulle met mede-Hollanders op die roetes en tydens besoeke aan Kaapstad en dorpe soos Swellendam en Graaff-Reinet kontak gehad het. Selfs meer geïsoleerd as die Hollandse boere het die Khoi-Khoin in aparte stamme gelewe. “From living together in particular clans, and, in later times, from mixing with different people, the Hottentots of one district differ very considerably from those of another” (1816).

    Die punt is dat daar in Barrow se teks niks is wat daarop dui dat die Khoi-Khoin ‘n buitengewone vaardigheid in taalskepping gehad het nie. Die Hollands wat aan die Kaap en in die binneland mettertyd Afrikaans geword het, is deurslaggewend deur die blankes, as die elite (ten minste in vergelyking met die nie-blankes – al word die Hollandse blankes erg ingat deur Barrow voorgestel), ontwikkel. Christo van Rensburg se Khoi-Afrikaans “was geen groot volksbeweging wat Hollands gou aan die Kaap laat verkrummel het nie” (Praag 15.12.2018). Oor die Khoi-Khoin, tydens sy besoek aan Namakwaland, skryf Barrow: “I could have no conversation with these people through the means of my Hottentots, the language spoken by one being perfectly unintelligible to the other; nor could they speak or understand a word of Dutch” (4493). “Though the Namaaqua Hottentots vary but very little in their persons from the other tribes of this nation, their language is widely different” (4569). “The different families of Hottentots all speak a different language, which, however, is very obviously perceived to have been derived from one common origin” (4677). Volgens Van Rensburg is die bakermat van Afrikaans in die binneland en nie in bv die Bo-Kaap in Kaapstad nie. In die ontstaan en lewensvatbaarheid van Afrikaans het die blanke boere ongetwyfeld die deurslaggewende rol gespeel. ‘n Mens wonder in hoeverre Van Rensburg en diesulkes kennis geneem het van geskiedkundige verslae, bv reisbeskrywings soos dié van Barrow, voordat hulle met hulle polities byderwetse vertolkings voor ‘n dag gekom het.

    San

    “The Bosjesmans … seem to be the true aborigines of the country, unmixed with any other tribes of people” (1897). “By their habits and manner of life, [they] are justly entitled to the name of savage – a name, however, of which, it is greatly to be feared, they have been rendered more worthy by the conduct of the European settlers. They are known in the colony by the name of Bosjesmans, or men of the bushes, from the concealed manner in which they make their approaches to kill and to plunder. They neither cultivate the ground nor breed cattle, but subsist, in part, on the natural produce of their country, and make up the rest by depredations on the colonists on one side, and the neighbouring tribes of people that are more civilized than themselves, on the other” (2789).

    Van ‘n boer word gesê: “Should he depart to the distance of five hundred yards from his house, he is under the necessity of carrying a musket” (2965). Boere is deesdae weer terug in daardie situasie. “To bear a life of such constant dread and axiety, a man must be accustomed to it from his infancy, and unacquainted with one that is better” (2965). Joachim van Plettenberg (1739-1793, goewerneur aan die Kaap 1771-1785) het op die verste punt van sy reis in die omgewing van die Sneeuberg ‘n baken geplant. Die San “had thrown down and broken in pieces the monument” (3040). Die skending, vernietiging en verwydering van monumente is steeds met ons.

    “The principle object of our present journey [was] that we might be eye-witnesses of the manner in which the farmers conducted their expeditions against these miserable set of beings. I thought it, however, a necessary step to make a previous stipulation with the commandant, that the extent of hostilities against these savages should be that of surrounding one of their kraals; that after this had been done, we should act only on the defensive, and he was enjoined to deliver to his people a most serious charge, not to fire a single shot unless it should be found absolutely necessary for their own personal security; for that the sole object of our journey was to bring about, if possible, a conversation with some of the chiefs of this people” (3196). “On their promises I could place no sort of dependence, knowing that, like true sportsmen when game was sprung, they could not withhold their fire” (3230). “A Dutch peasant, though sufficiently expert at this sort of service [eg surrounding a kraal], always depends more upon his Hottentots than himself” (3210).

    Die Boere met hulle gewere “was so directly hostile, as perfectly to justify their shooting a volley of arrows among us” (3250). Barrow vertel dat eers die San-kinders en daarna die vroue beskuitjies by hulle kom haal het en heelwat later die mans, wat met tabak gelok is. “The conclusion of the business, however, must have appeared to them very different from what, on former occasions, they had always experienced, when those who escaped from immediate death were incessantly pursued and fired upon, and their wives and children seized and carried away into slavery” (3250). “Numbers of Bosjesmans women are now in the colony, who were taken from their mothers when infants, and brought up by the farmers, who, from the day of their captivity, have never had any intercourse whatsoever with their countrymen, nor know, except from report, to what tribe or nation they belong” (3304).

    Hierdie San “insisted on their innocence, by asserting that their horde, so long as they composed a part of it, had never committed depredations on the colonists, but had always remained about the spot we found them, where they subsisted by the chase [of game], and upon the roots of the earth. Appearances certainly were much in their favour” (3256). “They were desired to tell all their countrymen they should happen to see, that whenever they should desist from stealing the cattle of the colonists, and should come to any of the farm-houses without bow and arrows, or other weapons, and say they were in want, as many more sheep should be given to them than they could possibly obtain by plunder” (3263).

    “When all … means of subsistence fail them, and they are certainly very precarious, they are driven to the necessity of hazarding a toilsome and dangerous expedition of plunder into the colony. Such a mode of life naturally leads to habits of cruelty. The disposition of the Hottentot [San] race is mild and manageable in the highest degree, and by gentle usage may be moulded into any shape; but the treatment of the farmers towards them has been very flagitious, that their cruelty even admits of palliation. Though in the eye of political justice it may be considered as a crime for a starving family, driven by imperious want to the necessarity of taking [stealing] the property of another who has perhaps more than he can possibly use, yet in the law of nature the offence is venial: but the Bosjesmans for their conduct have not only the plea of nature and humanity, but also that of retribution. They were driven out of their own country, their children seized and carried into slavery, by people on whom they now commit their depredations [crimes], and on whom they naturally take every occasion of exercising their revenge” (3367) – ‘n standpunt soortgelyk aan dié van Anton van Niekerk hier bo. “The condition to which this people has been reduced, has entirely subdued that timid and pusillanimous mind which characterizes the Hottentots [San]” (3381).

    “The nature of their language is the same as that of the Hottentots, though they are not able to understand each other. In the latter, the action of the tongue against the roof of the mouth, or the teeth, is seldom used on more than one syllable of a word. In the language of the Bosjesman, there is scarcely a syllable enunciated without it; and this action is performed by them much more forcibly than by the Hottentots. Notwithstanding the difficulty for an European to acquire such a language, several of the Sne[e]wbergers speak it as fluently as the natives, from their having been committed, in their infancy, to the care of Bosjesmans nurses” (3430).

    “It were greatly to be wished, that the peasantry would see the policy of putting an end to their expeditions against this miserable people, and adopt in their place a lenient mode of treatment. They might not, perhaps, succeed in reclaiming them at once from their rooted habits of life; but their hatred towards the colonists, which aims at their lives, might certainly be abated. The first step towards it would be to abolish the inhuman practice of carrying into captivity their women and children … The condition of those who are made prisoners by the farmers, is, in fact, much worse than that of slavery; for, not being transferable property, they have no claims upon their interest” (3430).

    “Forty years ago, it appears from living testimony, the Bosjesmans frequented the colony boldly and openly begged and stole and were troublesome, just as the Kaffers now are; but they never attempted the life of anyone. They proceeded not to this extremity until the [Dutch] government had unwisely and unjustly suffered the peasantry to exercise an unlimited power over the lives of those who were taken prisoners. It failed, at the same time, to fix any bounds to the extent of the expeditions made against them, which certainly ought not to go beyond the limits of the colony … This, however, would not answer the object of the farmer, which is that of procuring children” (3444).

    Swart mense

    In die meeste geskiedenisboeke word beweer dat die blankes en swartes op min of meer dieselfde tyd, 1652, hulle opwagting in wat nou Suid-Afrika genoem word, gemaak het; die blankes in die suidweste en die swartes in die noordooste. Die HAT (2015) is blykbaar besig met die herskrywing van hierdie geskiedenis, maar let daarop dat hierdie inskrywing by “San” versag word deur na “Suider-Afrika” te verwys: “groep jagterversamelaars van Suider-Afrika wat minstens sedert die einde van die laaste ystydperk (10 000 VHJ [vC]) dié gebied bewoon het, maar wat met die koms van swart beesboere en landbouers uit Midde-Afrika van die vyfde eeu HJ [nC] en Europese setlaars van die 17de eeu af mettertyd na die onherbergsamer uithoeke van die gebied verdryf is” (p 1102). Wat moontlik geïmpliseer word, is dat die swartes sowat tien eeue voor die blankes in Suid-Afrika aangekom het. Wat belangrik is, is nie wie eerste hier aangekom en roofbou (bv die uitroeiing van wild, oorbeweiding en brandhoutstroping) toegepas het nie, maar watter etniese groep die land ontwikkel het deur bv infrastruktuur te skep.

    Toe Barrow in Graaff-Reinet aangekom het, het die Boere optrede teen die swartes geëis wat die Oosgrens, die Groot Visrivier, oorgesteek en hulle in die kolonie gevestig het. Barrow noem hierdie Boere “anarchists” (1335). “The first business, therefore, of the landrost, after his arrival at the Drosdy, was to stop the preparations of the farmers for making war against the Kaffers, by letting them know that it was his intention to pay a visit to the chiefs of that nation, and to prevail on them, if possible, to return quietly and peaceably into their own country beyond the settled limits of the Great Fish river. This, no doubt, was an unwelcome piece of intelligence … to those of the intended expedition, who were to share … the plunder of the Kaffers’ cattle, which, in fact, and not any laudable motive for the peace and welfare of the district, was the mainspring that operated on the minds of those who had consented to take up arms against them. To the avaricious and covetous disposition of the colonists, and their licentious conduct, was owing a serious rupture with this nation in the year 1793, which terminated with the almost total expulsion of the former from some of the divisions of the district … the Kaffers retired within their proper limits, yet few of the colonists returned to their former possessions, particularly those in the Zuure Veldt; a circumstance, no doubt, that induced the former once more to transgress the fixed boundary” (1335).

    Daar kan geen twyfel wees oor die kant waarby Barrow hom geskaar het nie. “Till the scandalous rupture between the peasantry and the Kaffers, occasioned entirely [!] by the injustice and tyranny of the former, Zuure Veldt was one of the best-peopled divisions in the district, but has been since that time entirely abandoned” (1986). “The Kaffers were not to be considered in the same light as the Bosjesmans … but, on the contrary, as a mild, rational, and in some degree civilized people, who had always afforded protection to such travellers in their country as had made proper applications to their sovereign for it. The story [!] of some Dutch farmer [singular] being murdered in Kaffer-land, where he had gone for the sake of exchanging trinkets for cattle, had got hold of their minds” (1993).

    Barrow skryf soos volg oor die swart mense wat hy duskant die Groot Visrivier teëgekom het: “A party of women were the first who advanced to salute us, laughing and dancing round the waggons, and putting on all the coaxing [begging] manners they could invent; in order to procure from us tobacco and brass buttons. Good temper, animation, and a cheerful turn of mind, beamed in all their countenances. We found them to be modest without reserve; extremely curious without being troublesome; lively but not impudent; and sportive without the least shadow of being lascivious. Their personal charms were not of a very captivating nature, though, getting over the prejudice of colour, which was that of a dark glossy brown, verging on black, some of them might have been accounted handsome” (2013). “A Kaffer woman is chaste and extremely modest … Instances of infidelity are very rare; and, when they do occur, are accidental rather than premeditated” (2472). Anders as aan die begin van hierdie paragraaf, skryf Barrow later, dalk met verwysing na die mans: “They seldom attempt to sing or to dance, and their performances of both are miserably bad” (2574).

    “The men, on the contrary, were the finest figures I ever beheld: they were tall, robust, and muscular; their habits of life had induced a firmness of carriage, and an open, manly manner, which, added to the good nature that overspread their features, showed them at once to be equally unconscious of fear, suspicion and treachery” (2028). ‘n Swart hoofman het verduidelik dat sy stam die Groot Visriviergrens oorgesteek het omdat die Boere dit eerste in die teenoorgestelde rigting gedoen het. “What this chief stated in his reply was perfectly correct. The Dutch peasantry have not only gone into the Kaffer country since the year 1793, to hunt for the larger sort of game, particularly the hippopotamus, that abounds in all the great rivers of that country, but all those who dwell near the extremity of the colony, upon the Great Fish river, have always used, and still continue to consider, the Kaffer side of the river as their own, have sown, and planted, and driven over their cattle to graze. Some of their habitants of Bruyntjes Hoogte … had taken possession of the choicest part of their country” (2069).

    “They had the audacity to petition Sir James Craig to grant them as an indemnification for their losses by the Bosjesmans and the Kaffers, a small piece of ground … This piece of ground is only about five-and-forty miles beyond the present boundary. The dating and impudent falsehood on which the letter was founded were easily seen through by Sir James Craig, and their petition was very properly rejected” (2077). “Such are the views of those people, who have neither sense of honour, regard for truth, or feelings of justice or humanity to direct their proceedings” (2083).

    “The chiefs were told that if some few of the colonists had been so imprudent as to transgress the treaty [border], they had done it contrary to the express orders and without the knowledge of government: that the colony was now in the possession of a great and powerful sovereign, the king of England: that one of his first chiefs had deputed us to say that the established boundary should be observed on the part of the colonists; but that he expected also that all those chiefs, who had spread themselves over the country of the colonists, with their families, and dependants, and cattle, would, without any further delay, quietly and peaceably return into their own country; and as a proof of the good intentions and friendship of the English government towards the Kaffer nation, we were now on our journey to their great chief, or King Gaika, carrying for him a present from the English governor at the Cape” (2083).

    Barrow formuleer en onderskryf Gaika se standpunt soos volg: “It is a common idea, industriously kept up in the colony, that the Kaffers are a savage, teacherous, and cruel people; a character as false as it is unmerited. Their moderation towards the colonists, and all white people, has shown itself on many occasions; and if the inhabitants of the bordering parts of the colony had any sense of honour or feelings of gratitude, instead of assisting to propagate, they would endeavour to suppress, such an idea. They know very well that in the height of a war into which this people was iniquitoust driven, the lives of all their women and children that fell into the hands of the Kaffers were spared by them, whilst their own fell promiscuously by the hands of the colonists” (2340).

    Om aan te toon hoe die gedrag van die Boere en swartes verskil, word beweer dat ‘n Genuese skip in 1796 tussen die mondings van die Boesmans- en Sondagsrivier gestrand het en deur die Boere geplunder is pleks van die skipbreuklinge te help (2347). In 1797 het ‘n Amerikaanse skip tussen die mondings van die Keiskamma- en Beekarivier gestrand. Die swartes het die skipbreuklinge gehelp en slegs die knope van hulle klere af gesteel. “They were deprived of no other parts of their property; and they were conducted in safety to the residence of some of the colonists, from whom a demand was made of five rixdollars for the captain and an equal sum for the whole of the crew, as full compensation for their trouble” (2361). Een van die beginsels waarop swart mense se kultuur berus is: “For theft there is no other punishment than that of restitution” (2479). Waarom dan deesdae onteiening sonder vergoeding? Dit is sowel immoreel as strydig met die belange van die land.

    “It is to him [Gaika] I am principally indebted for the little information I am enabled to give concerning the Kaffer nation” (2376). “The Kaffers having always been represented as agriculturists, we were a little disappointed in not meeting with gardens and cultivated grounds about their habitations, not a vestige of which had anywhere appeared” (2396). Gaika verduidelik toe dat hulle die afgelope twee of drie jaar in oorloë gewikkel was. “They had consequently been under the necessity of suspending their pursuits of agriculture; that in times of peace they always planted millet [sorghum – 2595, 2657], and several kinds of vegetables” (2396). “They seem however to be much more inclined to the pastoral than the agricultural life” (2499). “There are perhaps few nations, besides the Kaffers, that have not contrived to draw some advantages from the possession of a sea-coast. They have no kind of fishery whatsoever either with nets or boats” (2520). Die San, daarenteen, het wel die vermoë om vis in bv die riviere te vang (3545).

    Oor die swarte as mens skryf Barrow: “From the nature of his food, which is chiefly milk, his manners are mild and gentle … In time of peace, he leads the true pastoral life: his cattle is his only care: he rarely kills one for his own consumption, except on some particular occasion” (2423). “There is perhaps no nation on earth, taken collectively, that can produce so fine a race of men as the Kaffers: they are tall, stout, muscular, well made, elegant figures … their rest is not disturbed by violent love, nor their minds ruffled by jealousy … The countenance of a Kaffer is always cheerful; and the whole of his demeanour bespeaks content and peace of mind” (2451).

    “Had not Nature bestowed upon him the dark-colouring principle that anatomists have discovered to be owing to a certain gelatinous fluid lying between the epidermis and the cuticle, he might have ranked among the first Europeans” (2458). “A Kaffer … could not be pronounced deficient in talent. The experiment of giving him a suitable education has not yet been made; but there are perhaps no unlettered people on the face of the earth, whose manners and opinions have more the appearance of civilization than those of the Kaffers” (2486).

    “The Kaffers most certainly are not the Aborigines of the southern angle of Africa … it would be absurd to consider them as indigenous to the small spot they now possess. To speculate upon their origin, it might not perhaps be far from the mark to suppose them to have sprung from some of the tribes of those wandering Arabs known by the name of Beduins” (2533).

    “Not the smallest vestige of a written character is to be traced among them; but their language appears to be the remains of something far beyond that of any savage nation. In the enunciation it is soft, fluent, and harmonious; has neither the monotonous mouthing of the savage, nor the nasal nor guttural sounds that prevail in almost all the European tongues. It is as different from that of the Hottentots as the latter is from the English. In a very few words, and these are generally proper names, they have adopted the palatial clacking of the tongue used by the Hottentots. The mountains and rivers in the country, for instance, still retain their Hottentot names; a presumptive proof that the Kaffers were intruders upon this nation. It is singular enough that the Kaffers, as well as the Hottentots, should have obtained a name that never belonged to them … A [Kaffer], among the Indians [Arabs], is an infidel, a pagan … The Kaffers call themselves Kousszc [Xhosas]” (2603).

    Hollandse boere

    Op sy reise is Barrow, danksy hulle welwillendheid, meesal deur Hollandse boere vergesel omdat hulle perde, osse en waens en die roetes geken het, geweet het waar water is en Barrow se bas teen die inboorlinge beskerm het. “We had to depend entirely on the information of the farmers as to the road and most convenient halting places” (4202). “Some of the farmers it was absolutely necessary to take along with us, as none of our own party were acquainted with a single step of the country” (2006). “They were also a considerable addition to our strength, in case of an attack from a savage tribe … of Bosjesmans” (1034).

    Maar wat het Barrow van die Boere gedink en geskryf? “A farmer thinks he cannot proclaim a more meritorious action than the murder of one of these [Bosjesman] people. A boor from Graaff Reynet being asked … if the savages were numerous or troublesome on the road, replied, he had only shot four, with as much composure and indifference as if he had been speaking of four partridges. I myself have heard one of the humane [!] colonists boast of having destroyed with his own hands near three hundred of these unfortunate wretches” (1041).

    Die Hollandse boere word as lui slapgatte uitgebeeld. “It is indolence alone that has hitherto prevented the colonists from leading their vines along standards, in which case they would not only improve the quality of the grape, but would also receive a double quantity from the same ground” (814). “Hitherto there have been few speculators among the Dutch planters: the spirit of improvement and experiment never entered into their minds; and it may be a matter of doubt, had not the French Protestants … introduced and cultivated the vine, whether at this time the whole colony would have produced a single leaguer of wine” (820). In werklikheid het Jan van Riebeeck die eerste wingerdstok in 1655 geplant en die eerste plaaslike wyn is in 1659 geproduseer. In 1685, tydens Simon van der Stel se bewind, het die wynlandgoed Groot Constantia tot stand gekom; dus vóór die koms van die eerste Hugenote in 1688. “The poorest peasant [from the interior], on his annual visit to the Cape, never fails to lay in, among other articles of purchase, a cask of sopie [brandy], amd this as little rest day or night till it be exhausted” (4403).

    “A true Dutch peasant, or boor as he styles himself, has not the smallest idea of what an English farmer means by the word comfort. Placed in a country where not only the necessities, but almost every luxury of life might by industry be procured, he has the enjoyment of none of them” (937). “The boor … is absolute master of a domain of several miles in extent; and he lords it over a few miserable slaves or Hottentots without control … Unwilling to work, and unable to think; with a mind disengaged from every sort of care and reflection, indulging to excess in the gratification of every sensual appetite, the African peasant grows to an unwieldy size” (950). “Scarcely any two neigbours are found to be on good terms with each other, but are embroiled perpetually in quarrels and disputes about the extent of their farms, or the privilege of a spring or a water-course” (957). “The farmers seem to have no idea of digging wells, or of opening a spring to let it run” (4258).

    “The women of the African peasantry pass a life of the most listless inactivity. The mistress of the family, with her coffee-pot constantly boiling before her on a small table, seems fixed to her chair like a piece of furniture. This good [!] lady, born in the wilds of Africa, and educated among slaves and Hottentots, has little idea of what, in a state of society, constitutes female delicacy … The young girls with their hands before them as listless as their mothers. Most of them, in the distant districts, can neither read nor write, so that they have no mental resources whatsoever” (979). “To the cold phlegmatic temper and inactive way of life may perhaps be owing the prolific tendency of all the African peasantry. Six or seven children in a family are considered as very few; from a dozen to twenty are not uncommon; and most of them marry very young, so that the population of the colony is rapidly increasing” (986).

    Barrow erken darem ‘n fundamentele of DNS-verskil tussen die liggaamsbou van Khoi-Khoin vroue en Hollandse blanke vroue omdat “different predispositions exist inherent in the person of each” (4590). Bewustheid van die verskil word skynbaar versterk deur die volgende stelling: “It seems to be a fact well established, that the lion prefers the flesh of a Hottentot to that of any other creature. He has frequently been singled out from a party of Dutch” (4635). Dalk tog nie: “The latter [Dutch] being disguised in clothing, and the former [Hottentot] going generally naked, may perhaps account for it” (4635). “The men are in general much above the middle size, very tall and stout, but ill made, loosely put together, awkward and inactive. Very few have those open ingenuous countenances that among the peasantry of many parts of Europe speak their simplicity and innocence” (992).

    “They affect to be very religious, and carry at least the devotion of religion fully as far as the most zealous bigots” (1006). “Rude and uncultivated as are their minds, there is one virtue in which they eminently excel – hospitality to strangers” (1013). “If the economy of the African farmers’ house be ill managed, that of his land is equally bad. The graziers indeed, in many places, are not at the trouble of sowing any grain, but exchange with others their cattle for as much as may be necessary for the family consumption. But even those who have cornfarms near the Cape, seem to have no kind of management. They turn over a piece of ground with a huge mis-shapen plough, that requires eight or ten horses, or a dozen oxen, to drag it along” (1020). “The Dutch peasant … bestows no kind of labour on the ground [eg manure and water] but that of throwing in the seed: the rest is left to chance and the effects of an excellent climate” (1027). “Living nearly in a state of nature, with the advantage of having at all times within their reach a supply of food, procured without bodily exertion or the fatigue of labour, they sometimes attain the greatest possible size to which the species seems capable of arriving” (1211).

    “Could the farmers near the Cape be once prevailed upon to sow turnips, which may be produced here equally-good as in Europe, to plant potatoes, and cultivate the artificial grasses, the quality of the beef and mutton might be very materially improved … but the adoption of such a system would require more labour and activity, and more attention, than the body and mind of a Dutch farmer seem capable of supplying: his avarice, though great, is yet overcome by the habits of indolence in which he has been educated” (1081).

    “The zebra has obtained the character of being so vicious and ungovernable, as never to be completely tamed; perhaps only from some very imperfect and injudicious trials. The success of an attempt to domesticate animals that are naturally fierce or timid, would require more perseverance and patience, more labour, and more address, than seem to fall to the share of a Dutch peasant” (1136). Ten spyte van Barrow se beterweterigheid, “zebras have never been truly domesticated” (Wikipedia). “If the Dutch have been too indolent to domesticate the qua-cha [kwagga] and the zebra, it is less a matter of astonishment that no attempts have been made on the fierce and powerful buffalo. Any other nation, possessing the Cape for one hundred and fifty years, would certainly have effected it” (1570). Barrow sit die pot weer mis. “The African buffalo has never been domesticated, unlike its Asian counterpart, the water buffalo” (Wikipedia).

    Springbokke is deur die Boere geskiet vir hulle vleis en velle: “clothing for their slaves, and, at the time of the capture by the English [1795], for themselves also and children. The poverty and miserable condition of the colony were then so great, that all their numerous flocks and herds were insufficient to procure them decent clothing” (1273).

    Oor Graaff-Reinet skryf Barrow: “Its appearance is more miserable than that of the poorest village in England. The necessities of life are with difficulty procured in it; for, though there be plenty of land, few are found industrious enough to cultivate it” (1376). “A hog is a species of animal scarcely known in the district. No reason but that of indolence can be assigned for the want of it. To feed hogs there would be a necessity of a planting, and to this they seem to have a mortal antipathy. It is great exertion to throw a little corn into the ground for their own bread” (1411). “The same reasons that prevent them from breeding hogs, operate against their keeping poultry: these would require grain, and this labour” (1418).

    “The information of the peasantry on any subject, and in all countries, should be received with a degree of caution. Those of Africa, I have generally observed, are much disposed to the marvellous” (1542). Wat Barrow skryf, behoort deurgaans krities oorweeg te word. Hy skryf meer betroubaar oor die natuur as oor mense. Oor etniese groepe het hy bepaalde vooroordele gehad en hulle dus met verskillende maatstawwe beoordeel.

    Oor Zwartkopsbaai by Port Elizabeth skryf Barrow: “The farmers give themselves at this place no trouble to manure the land … How little they esteem manure is very evident from the heaps of dung piled up about the houses in those places where the cattle, in order to preserve them from beasts of prey, are pent up at nights … The beds of some of these kraals were twelve feet [!] deep of dung, unmixed with any other material; and this is not the only nor the least offensive nuisance with which the hovel of a Dutch peasant is usually surrounded” (1632).

    “There never perhaps were a set of men so void of resources in overcoming difficulties as the Dutch farmers of the Cape. The inanity of mind, and the indolent habit of body, are not even surmounted by self-interest. Their ignorance cannot be a matter of wonder, but we often find in Europe unlettered men possessed of great talents and ingenuity” (4424).

     

  • Leon Lemmer: Deel 2: Anton van Niekerk oor lewe en dood

    Leon Lemmer: Deel 2: Anton van Niekerk oor lewe en dood

    In September is die volgende boek van Anton A van Niekerk (gebore in 1953) gepubliseer: Die dood en die sin van die lewe (Kaapstad: Tafelberg, 2017, 287p, R270). Die uitgewer het glo voorgestel dat Van Niekerk ‘n boek oor hierdie onderwerp skryf (p 11). Op die voorkant beveel Chris Jones die teks aan as “ongetwyfeld die invloedrykste denke ooit in Afrikaans hieroor.” Van Niekerk is ‘n uitgelese (“distinguished”) professor in die wysbegeerte aan die Universiteit Stellenbosch (US). Willie Esterhuyse is een van sy leermeesters (11). Dit het minstens drie gevolge: Van Niekerk se linkse politiek, sy voorliefde vir uitroeptekens en die gebruik van die frase “stomme verbasing” (41, 44). Sowel Esterhuyse as Van Niekerk kom uit die tyd toe die US vereis het dat filosofiedosente, soos in die Middeleeue, teoloë moet wees. Van Niekerk se jongste boek is eintlik ‘n uitbreiding van hoofstuk 10 van sy vorige boek, Geloof sonder sekerhede: Besinning vir eietydse gelowiges (Wellington: Lux Verbi, 2005, 255p). ‘n Tweede uitgawe is in 2014 gepubliseer, maar ek het nie toegang daartoe nie. In sy 2005-boek bestempel Van Niekerk graag wat hy nie (afdoende) verstaan nie as ‘n misterie of geheimenis (ook die tema van hoofstuk 6 in sy jongste boek), bv God (62), lewe (13), dood (69), lyding (117) en kwaad (133).

    Van ‘n uitgelesene kan ‘n mens verwag dat as hy oor ‘n onderwerp skryf, hy die literatuur ken. Wat opval, is dat Van Niekerk eerder sterk op ouer bronne, soos dié van Zygmunt Bauman (Mortality, immortality and other life strategies, 1992), as nuwer bronne steun. Bauman se benadering help Van Niekerk selfs om struktuur aan sy teks te gee, wat nie juis bevorderlik vir ‘n onmiskenbaar eie bydrae tot die onderwerp is nie. In die onderhawige konteks is daar die gewoonte om na die Iljitsj-novelle van Leo Tolstoy te verwys, wat Van Niekerk dan ook doen (19). Hy noem Tolstoy se novelle “een van die aangrypendste weergawes van hierdie verskynsel in die wêreldletterkunde” (30) en “een van die treffendste verhale wat ooit oor ‘n mens se sterwenservaring geskryf is” (80). Van Niekerk herhaal in besonderhede wat Tolstoy geskryf het, sonder dat die meeste hiervan direk met doodgaan te make het (80-89). Van Niekerk is salig onbewus van die gepubliseerde Afrikaanse vertaling van hierdie werk (80). Hy laat ook na om die aandag op die myns insiens veelseggende novelle van Karel van de Woestijne te vestig. Geen melding word van Johan Heyns se boek gemaak nie, terwyl dit seker min of meer die standpunt van die meeste lesers van Van Niekerk se boek is. Maar Van Niekerk skryf sy boek is “geen teologie nie” (27). Na Johan Degenaar se boek, wat ook sterk teologies beïnvloed is, word net terloops verwys (255).

    Van Niekerk se oudkollega, HW (Hennie) Rossouw, het rasioneel-empiries een van die ontoereikendste boeke ooit oor hierdie onderwerp geskryf (Die sin van die lewe, Kaapstad: Tafelberg, 1981, 117p), maar daar is nogtans talle verwysings na Rossouw se uitsprake. Die kern van Rossouw se benadering is: “Met laaste vrae kom ‘n mens die beste klaar as jy kinderlik na jou Vader gaan” (p 57), wat op sigself kwalik verhelderend vir die leser kan wees. Ook: “Die sin van die menslike lewe is niks minder as die ewige lewe nie” (75); presies wat deur Heyns afgewys word. Ook: “Die doel van die lewe is Gods-diens, en dáárom naastediens” (108); dus ubuntu, waarmee Van Niekerk saamstem. Volgens Van Niekerk is die sin van die lewe om “diens te lewer aan ander” (279). Dit behoort vir ons glo te gaan om “lewensvervulling in diensbaarheid aan ander mense” (279).

    Is dít nie dalk die hoofrede waarom die Weste en daarmee saam die blanke beskawing besig is om onder te gaan en daardie beskawing plaaslik reeds in groot mate vernietig is nie? Volgens die huidige dominante, politieke, openbare Westerse standpunt moet die belange van die mensdom bo die belange van die Weste/blankes gestel word. Namens die parasitiese bakhandstaners beskuldig die kritici die Weste van presies die teenoorgestelde ingesteldheid. Later beweer Van Niekerk heel realisties,”geen mens kan verantwoordelikheid vir alle ander aanvaar nie” (279). As wêreldburger sal hy myns insiens die streep nie by die blankes en sekerlik nie by die Afrikaners trek nie. ‘n Kenmerk van die tradisionele Europese (selfs Westerse, bv Amerikaanse) lewenswyse is dat heelwat ruimte vir individualiteit gelaat word terwyl die Afrikabenadering in die teenoorgestelde rigting beur met sy verknogtheid aan groepverwantskap (“broers en susters,” met selfs alle swartes wat as deel van hierdie uitgebreide familie geag word). In hierdie opsig is Rossouw en Van Niekerk eerder Afrikane as Europeërs of Westerlinge.

    David Benatar se boek word in ‘n voetnoot afgewys, waarna Van Niekerk die leser na ‘n artikel verwys wat hy oor daardie boek geskryf het (215). Oor niks, soos aan die orde gestel in Ronald Green se boek, skryf Van Niekerk niks, dus glad nie, terwyl dit eintlik in ‘n boek soos hierdie onontbeerlik is om oor die moontlikheid van dood as niks, as die permanente uitwissing van die betrokke subjek, te besin. Die boek sou ook deurslaggewend kon baat by grondige kennisname van die kaleidoskoop van gepubliseerde standpunte oor hierdie onderwerp, soos vervat in John Messerly se boek en dié van ED Kemke, maar van hulle word geen melding gemaak nie.

    Van Niekerk skryf: “Hierdie boek is die resultaat van byna 20 jaar se navorsing” (11). “Ek en my gesin is gelukkige mense, en so ook my hele familie” (38-39). Van Niekerk het hom “lewenslank verbind aan ‘n bepaalde mens [sy vrou, Amy] vir wie ek oor jare liewer word as vir myself” (249). Goed om te weet, maar hoort sulke opmerkings in hierdie boek? Behoort die onderwerp ‘n mens tot selftevredenheid aan te spoor of eerder tot die teenoorgestelde? Van Niekerk se naam kom in die opskrif van ‘n dosyn van my rubrieke voor. Ek gee toe dat dit op ‘n oorskatting van Van Niekerk se tersaaklikheid of belangrikheid kan neerkom. Maar die leidende rol wat hy in die afskaling van Afrikaans aan die US gespeel het, bly vir my onverskoonbaar.

    Hy gaan ook voort om te swyg oor die etiese implikasies van die US se huidige vertrapping van sy stigtingsvoorwaarde, soos verwoord deur Jan Marais (1850-1915), sy weldoener. Is Van Niekerk se doelbewuste versuim ‘n toonbeeld van sy “etiek van verantwoordelikheid”? (2005-boek, p 214). Daar is veral vier redes waarom daardie skenkingsvoorwaarde goedsmoeds deur die US geïgnoreer word: Marais was ‘n man, ‘n blanke, ‘n Afrikaner en hy wou Afrikaans bevorder; ‘n taal wat tans deur die US geminag word. As bv Nelson Mandela geld aan die US vir swart studente geskenk het, sou sy voorwaarde ongetwyfeld nougeset deur die US nagekom word. Aan die Wim de Villiers-US beteken inklusiwiteit dat nie-wittes altyd ingesluit moet word by enige saak waarby blankes betrokke is. Geen studiebeurse uitsluitlik vir blankes mag bestaan nie, maar die omgekeerde geld nie. Vandaar De Villiers se Vlakte-beurse uitsluitlik vir bruin studente. Dit is wanpraktyke wat roep om etiese verantwoording.

    By Van Niekerk is daar iets waarop ‘n mens kan reken: Dit maak nie saak oor watter onderwerp hy skryf nie, hy sal sy linkse politiek bysleep. Sy jongste boek is geen uitsondering nie. Hy onderskei tereg tussen ‘n kerkhof (19) en ‘n begraafplaas (20), maar tussendeur haal hy kerk-apartheid op (20). Soos dit in ‘n akademies-wetenskaplike werk hoort, word titels by name weggelaat. Maar soos Wannie Carstens by geleentheid gedoen het en Van Niekerk ook in sy 2005-boek (161) maak Van Niekerk in sy jongste boek weer ‘n uitsondering deur na “mnr Nelson Mandela” te verwys (35). Mandela was glo ‘n “heelbesonderse mens” wie se dood “my nogtans diep geraak” het “en het ek my heelhartig vereenselwig met die meelewing” (35). Mandela het glo “Suid-Afrika gedemokratiseer” (262). Mandela is glo een van “die helde van die geskiedenis” wat “onteenseglik sinvol gelewe het” en “die wêreld ‘n beter plek gemaak het” (276). Van Niekerk verwys na “die waansin van apartheid” (38). Is daar sedert 1990 nie dalk veel groter waarsin in die plaaslike politiek nie?

    “Ek is op 14 Julie 2011 in my kantoor aangerand deur ‘n verregse agitator, Abel Malan … My lessenaar is in dié aanval omgegooi en my kantoor is erg bemors; ek was so oorbluf dat ek my hoegenaamd nie kon probeer verdedig nie” (61). Destyds is egter berig dat Van Niekerk probleme verwag het en vooraf gevra het dat ‘n veiligheidswag ‘n ogie oor die situasie moet hou. Voor sy dood op 29 Julie 2016 het Malan glo vir Van Niekerk telefonies om verskoning gevra. Van Niekerk “kon hom gelukkig verseker dat ek hom reeds kort ná die gebeure vergewe het … Tot en met sy dood het ek gereeld navrae gedoen oor hoe dit met hom gaan. Ek koester geen negatiewe gevoelens teenoor hom nie” (61). Dit is duidelik wie die held en wie die skurk in hierdie verhaal is. Maar is Van Niekerk net so lankmoedig en tegemoetkomend teenoor regses wat nog in die lewe is?

    Hier volg ‘n Van Niekerk-blik op die geskiedenis: “Ná die bloedige konflik van die Amerikaanse burgeroorlog (1860-65) [eintlik 1861-65] het daardie nasie ‘n nuwe begin gemaak met die beëindiging van slawerny. Ná die verwoesting van die wêreldoorloë van die vorige eeu, het Europa twee keer nuut begin. Ná die verontmensliking van apartheid en die spanning van vrylatings en onderhandelings [en sabotasie en terrorisme] in die jare negentig van die vorige eeu, het ons hier aan die suidpunt van Afrika ook ons eie nuwe begin gemaak – wankelrig, onseker, kwesbaar, soos dit tans steeds blyk” (66). Maar seker darem, volgens Van Niekerk, steeds stukke beter as die blanke bewind? Die waarheid is dat rassediskriminasie teen swartes verruil is vir rassediskriminasie teen blankes, asof dit ‘n regverdiger bedeling daarstel. Van Niekerk erken dat “terroristiese moorde” in die buiteland gepleeg word (70), maar geen gewag word oor die voorkoms daarvan in Suid-Afrika gemaak nie. Hy noem darem “die wreedaardige moorde op boeregesinne en werkers op plase” (254) en dat “Suid-Afrika een van die gewelddadigste lande ter wêreld bly” (255).

    Van Niekerk pas hierna ons politieke geskiedenis op die onderwerp van sy boek toe. “Die ondenkbare en onvoorstelbare sal gebeur” (67). Regtig? Enersyds was die verraderlike oorgawe aan swart mag deur ‘n groepie in die blanke regering sekerlik ondenkbaar maar die gevolge daarvan was in redelike mate voorstelbaar. Andersyds is sterwe/doodgaan nóg ondenkbaar nóg onvoorstelbaar. “Die dood sal ook vir my opskort” (67). Opskort of eerder uitwis/vernietig? Van Niekerk druk hom glad te dikwels onakkuraat uit. “Die dood is die einde van die lewe” (69; ook 76). Dood is egter ná lewe, dus nie-lewe, die “afwesigheid van lewe” (76). Sterwe/doodgaan is die einde van lewe. Dood is rasioneel-empiries ná en buite die subjek se lewe. “Om van ‘lewe ná die dood’ te praat, ‘n bietjie teenstrydig lyk” (99) – ‘n bietjie of eerder baie/hoogs teenstrydig?

    Die Poolse sosioloog Zygmunt Bauman (1925-2017) word onkrities en op die voet deur Van Niekerk gevolg (soos ook die filosoof John Hick, 1922-2012). Vir Van Niekerk se navolging van Bauman is daar (onder meer) ‘n politieke rede. Hoe daar oor sterflikheid gedink word, het volgens Bauman glo “aanleiding gegee tot van die ergste gruweldade wat bekend is in ons kultuur. Hy ontwikkel ‘n uitvoerige argument, waarin hy aanvoer dat die moderne dekonstruksie van sterflikheid, wanneer dit deurgevoer word tot sy logiese konsekwensies, ten grondslag lê aan die eietydse rassisme in ons samelewings, en selfs van [aan] die Jode-volksmoord of Holocaust. Die argument is dat moderne mense grootliks oor die dood dink as die ‘dangerous other’. Dit word die fokuspunt van vrese vir almal wat ‘anders’ is; die dreigende lot van ‘n samelewing wat ‘andersoortiges’ assimileer” (133-134).

    Dit lyk vir my na ‘n drogredenasie. Diegene wat alle mense gelyk en eenders verklaar, het in (minstens) een opsig reg: Ons is almal sterflik. In hierdie opsig is daar klaarblyklik geen “ander” nie. Maar Van Niekerk aanvaar Bauman se drogredenasie en skryf: “Vandaar die vrees vir immigrante” en “rassisme teenoor swartmense” (134). “‘n Mens maak daarom, as jy ‘n oortuigde rassis is, geen bemoeienis met ‘mense van kleur’ nie; jy skei jou tot elke prys van hulle af” (134-135); dus apartheid. Van Niekerk borduur voort oor “hoe pynlik ons kultuur as gevolg daarvan ook gely het” (136): “‘Die ander’ (swart, buitestander, en so meer) moet vermy, beveg en uitgeroei word omdat hulle voorafskaduwings van die dood self is” (135). Bauman beweer: “The audacious dream of killing death turns into the practice of killing people” (136). Dit is myns insiens louter twak as dit as leviete aan blankes voorgelees word. Wat wel waar is, is dat daar ‘n neiging (bv in Suid-Afrika en Amerika) kan wees om swartes met misdaad soos moord (bv plaasmoorde) te assosieer omdat swartes persentasiegewys in veel groter mate as blankes by misdaad en by uitstek geweldsmisdaad betrokke is.

    Wanneer die Nazi-gebeure ter sprake kom (en dit is waaroor Bauman dit het), kan Van Niekerk homself nie daarvan weerhou om dit sonder meer op apartheid toe te pas nie. “In die Duitsland van die 1930’s of die wit gemeenskap in Suid-Afrika in die 1960’s en 1970’s was rassistiese oortuigings en beskouings baie stewig gevestig en wyd aanvaar” (238). “Die gevaarlikste kant van moderniteit” is glo omdat “dit daarop aandring om ander mense – die Ander, diegene wat anders dink en voel, en selfs anders lyk as ons – te vernietig in ons waansinnige stryd om die dood self van ons moderne lywe af te hou” (136-137). “Die Ander word niks anders nie as die een wat die dood self beliggaam en deur middel waarvan ons die dood moet bestry. As ons onsself dus van die dood wil vrywaar, moet ons onsself van die Ander vrywaar” (137). Al hierdie uitlatings ignoreer die onomstootlike feit dat ons almal sterflik is; dat ons in hierdie opsig eenders is en dit nie die grondslag kan wees vir die opstelling van die een mens teen die ander nie. Van Niekerk kom egter met die absurde bewering dat hierdie stryd, soos opgestel deur Bauman, deur “die drang tot eendersheid” gevoed word (137) terwyl daar in hierdie opsig nog altyd eendersheid was. Die gehalte van sy redenasie dra geensins by tot Van Niekerk se aansien as denker of filosoof nie.

    Van Niekerk gaan verder: “Hierdie logika het ons sien uitspeel in die loopgrawe van Vlaandere, in die magsvergrype van Hitler, Mussolini en Stalin, in die uitwissingskampe van die Holocaust soos Treblinka, Theresienstadt en Auschwitz [en dan kom hy uit waarheen hy die hele tyd op pad was] in die hervestigingskampe (met die versagtende en misleidende naam ‘tuislande’) en op die Vlakplase in apartheid-Suid-Afrika … Hier sien ons dood tot walgens toe in mense se waansinnige geweld om hul waanbeelde van die dood, soos laasgenoemde sigself opdring in die vorm van die Ander, te vermy en te vernietig” (137). Let op die uiterste selektiwiteit in Van Niekerk se keuse van die woord “Vlakplase” (nogal meervoud) en die opsetlike assosiasie van die Nazi’s se “uitwissingskampe” met die “hervestigingskampe” van apartheid – tuislande wat nie aan blankes, bv Afrikaners, gegun word nie. Hiermee het Van Niekerk, wat “Afrikaner-volk” tussen aanhalingstekens plaas (165), se uitlatings en wanvoorstellings ‘n laagtepunt bereik wat selfs hy moeilik sal vind om te oortref.

    Les bes, “onder apartheid” was Suid-Afrika glo “‘n polisiestaat … wat geen regdenkenkende mens herhaal sou wou sien nie” (241). Die chaoties en misdadige nuwe Suid-Afrika, met sy opvallende en toenemende gebrek aan wet en orde weens onder meer ‘n uiters disfunksionele polisiemag en regering, word klaarblyklik deur Van Niekerk bo die blanke politieke bewind verkies. Hoe versoen Van Niekerk sy entoesiasme vir ons “demokrasie” met sy stelling: “Lyding moet en mag nie verheerlik word nie”? (246). “‘n Outentieke en geloofwaardige Christelike geloof verheerlik nie lyding nie” (247).

    Ek het nou genoeg oor Van Niekerk se linkse politiek geskryf. Vervolgens bepaal ek my by die hoofonderwerp van die boek. Die kernprobleem van die stelselmatige uitwissing van ons almal deur dood, dus die moontlikheid dat niks ons uiteindelike lot is, word glad nie afdoende deur Van Niekerk aangespreek nie. Die oorgang van lewe na dood word nie as ‘n drastiese breuk (lewe/nie-lewe, iets/niks) voorgestel nie, maar eerder as ‘n kontinuum. Dit verminder die radikaliteit van dood. Later opper Van Niekerk tereg beswaar teen versuikering van dood (70). Hier volg voorbeelde van Van Niekerk se (myns insiens foutiewe) lewe-dood-kontinuum: “Die dood as die mees sentrale kenmerk van die lewe” (9). “Die dood is immers die belangrikste kenmerk van die lewe” (22). “Die dood as die mees essensiële kenmerk van die lewe” (191). “Die dood is die mees eintlike kenmerk van die lewe” (22). “Die dood is vir [Martin] Heidegger [1889-1976] nie die ‘einde van die lewe’ nie, maar van meet af deel van die lewe” (264). Dít word selfs tot “die tese” van hierdie boek verhef (42). Daarmee misluk die kern van Van Niekerk se betoog. Dit is my hoofbeswaar teen Van Niekerk se boek.

    Hy beweer voorts: “Die dood maak die lewe belangrik” (194-195; ook 197) “Dis omdat ons almal gaan sterf dat die lewe betekenis verwerf” (22). “Ek meen dat die dood … ‘n singewende en sinstigtende werklikheid is in die lewe wat ons almal gegun word om te lei” (89). ‘n Mens sou met dieselfde of meer stelligheid kon beweer, soos dikwels in die literatuur, dat die onvermydelikheid van dood die moontlike betekenis van lewe ernstig ondergrawe of beperk en selfs kan uitwis. “Die dood sny ons af van moontlikhede” (65). “Life in this world [waar anders?] has meaning just [?] because there is death” (Nicolas Berdyaev) (23). “Die lewe is, en kan slegs [!] belangrik wees, in die lig van die werklikheid van ons eindigheid” (197). Waarom kan ‘n (teoreties) nie-eindige lewe nie van meer belang as ‘n eindige lewe wees nie?

    “Die dood is daarby dit wat aan elke lewe ‘n dringendheid en ‘n erns gee” (23; ook 108). Regtig? Is dit nie dalk veel eerder die geval dat die meeste mense die meeste van die tyd lewe asof dood geen inbreuk op hulle lewe gaan maak nie? “Die dood is relevant omdat dit elke oomblik van my teenswoordige lewe inwerk op wie ek is en hoe ek lewe … die dood as sodanig die aard en kwaliteit van my lewe struktureer” (272). “Die dood is die fundamentele verwysingspunt waaromheen elke aksie in my lewe in beginsel bepaal word. Dit spreek mee in elke oomblik en elke besluit as die moontlikheid wat perke stel aan alle moontlikhede en beslissings wat ek maak” (264-265). Elkeen van ons lewe inderdaad elke oomblik “in beginsel” in die spreekwoordelike skaduwee van die dood, maar wat Van Niekerk hier skryf, is uiters teoreties. In die praktyk is dit uitsonderlik as mense (deurgaans) doodsbewus lewe. Mense lewe veel eerder asof dood ” nie ‘n werklikheid is nie” (267).

    “Die dood is ons oorheersende uitdaging om, terwyl ons nog kan, sin te probeer maak van die werklikheid van ons onvermydelike en onbegryplike eindigheid” (191). “Ons lewe … is die proses om sin te probeer maak van die feit dat ons lewe. Deur te wees wat ons is, ontwerp ons die toekoms in die hede op die grondslag van die verlede, wat ons gevorm het tot wat ons is en kan wees” (66). Dit klink vir my na studeerkamer-kraamwerk. Heel moontlik donder die meeste mense onnadenkend, dus sonder werklike besinning, gewoon aan met hulle lewens. Teen die einde van sy boek gee Van Niekerk erkenning hieraan: “As ek rondom my kyk, sien ek mense wat van dag tot dag lewe asof die dood nie struktureel deel van hul lewe is of paal en perk stel aan hul keuses nie” (267).

    “Die wonder is eerder die lewe as die dood” (25). Ja, in die sin dat elkeen van ons eeue lank nie bestaan het nie en vorentoe ook eeue lank (moontlik) nie gaan bestaan nie. Nie-lewe/niks eerder as lewe, kan ‘n mens se verstek/normaal/gewoonlik – nie “toestand” nie – wees. In ons era van geboortebeperking en aborsie (en geweldsmisdaad, bv plaasmoorde) word iedere lewende mens ‘n des te groter wonder.

    “Dit bring my by ‘n sentrale aanspraak wat ek in hierdie boek wil maak en motiveer. Dit is die idee dat een van die beste metafore vir die verstaan van die sin van ‘n mens se lewe is dat die lewe ‘n verhaal of narratief is wat ons almal besig is om te vertel” (198). “As daar sin in die lewe is, is dit die sin van ‘n storie” (277). Pleks van te beweer dat verhaal ‘n bruikbare metafoor vir ‘n lewe is, kan ‘n mens redeneer dat dit hoogs misleidend kan wees. ‘n Verhaal word dikwels met fiksie en verbeelding geassosieer terwyl die lewe die enigste werklikheid is wat ons ken en dalk ooit sal ervaar. Verhaal of narratief het die afgelope dekades ‘n gewilde kapstok by veral sommige akademici geword. In die sogenaamde identiteitstudies, veral in Amerika, word die studente en eintlik enigeen aangemoedig om hulle lewenservaring of -siening te ontboesem; dus hulle storie te vertel. Dieselfde het plaaslik tydens die sittings van die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie gebeur. Dit wil voorkom asof verbeelding en doelbewuste leuens om politieke redes dikwels die oorhand kry.

    “Dis omdat ons almal gaan sterf dat dit sin maak om aan die lewe as ‘n verhaal te dink” (156). “Die vraag na die sin van die lewe” word deur Van Niekerk as ‘n “narratiewe soektog” beskou (156); ook die vraag na die (moontlike) sin van die dood (203). Die dood kan glo “die beste verstaan word as die finale tragiese raamwerk van die lewe” (204). “Raamwerk” terwyl dood eers ná lewe intree? “Die doodsbewussyn [kan] meebring dat ons na die lewe … kyk as ‘n tragedie (205); bv “die dood as immerteenwoordige (en altyd naderende) moontlikheid” (211). “Death is the end of all possible self-actualization” (Helmut Thielicke) (211). “Ons finale en vernaamste potensiaal” is glo “ons roeping [?] tot selfverwerkliking” (213); dalk eerder selfverwesenliking. Van Niekerk vergelyk die lewe ook met ‘n reis. Soos ‘n verhaal het ‘n reis “‘n begin, ‘n verloop, ‘n afloop en [tereg] ‘n einde” eerder as ‘n “bestemming” (272). Ek stem saam met die onderskeid (in ‘n sin) tussen verloop en afloop, dus tussen lewe en sterwe/doodgaan, met sterwe as deel van die lewe. Sterwe kom dus vóór en tot by die einde, wat die intreepunt van dood (dalk niks) is.

    “Die lewe self is nie ‘n gegewe nie, dis ‘n opdrag, dis iets waarvan ons elke dag iets moet probeer máák” (226). Ek sou eerder met Heidegger saamstem dat ons ongevraag in die lewe gewerp is (226), dat dít inderdaad ‘n gegewe is. ‘n Opdrag veronderstel ‘n opdraggewer. Ek weet nie wat die sin of doel of roeping van my lewe is nie, selfs nie of daar so iets is nie. Soos die eksistensialiste dink ek dat ek eerder self my eenmalige lewe so sinvol moontlik moet probeer lei.

    “Normaalweg, moet ons sê, is die lewe goed” (226). Wat my die hele tyd in Van Niekerk se betoog hinder, is dat hy nie duidelik tussen “die lewe” (hoedanig mense die werklikheid ervaar) en “my lewe” (‘n subjek se lewe) onderskei nie. Die lewe is goed in die sin dat dit moontlikhede bied en in daardie opsig met dood/niks gekontrasteer moet word. Maar kan ‘n mens tereg beweer dat om te lewe die meeste van die tyd vir die meeste mense goed is?

    Daar word beweer dat “die [eintlik: ‘n] menslike lewe ‘n eenheid is” (199). Maar daardie eenheid word veeleer ná die tyd deur ander mense gekonstrueer, bv ‘n biograaf. Die subjek kan dit ook onvolledig (en moontlik minder objektief) in ‘n outobiografie doen. Die stadia in iedere mens se lewe kan aansienlik, selfs radikaal, verskil. My lewensloop as “ek” is ‘n brose eenheid wat in die bewussyn van die subjek beslag kry en deur die herinnerings van bv kennisse onderskraag word. Van Niekerk verwys in hierdie konteks na “historiese bewussyn” (199). Maar die voorstelling van ‘n lewe as ‘n eenheid kan hoogs misleidend wees omdat dit afgerondheid impliseer, terwyl dood enige lewe op enige (dikwels/meesal ongeleë) tydstip kan afsluit. Soos Van Niekerk dit later tereg stel: “Ons ganse werklikheidsbelewing ook nie dié van voltooidheid [is] nie, maar van wording” (266).

    ‘n Mens is wel ‘n eenheid van liggaam en gees. “Die dualisme van liggaam en siel [gees] is … ‘n gans onbybelse Platoniese (later Cartesiaanse)* idee. Die mens is nie ‘n tweeheid van liggaam en siel nie, maar ‘n eenheid, en daardie eenheid setel in die menslike liggaam” (257). Dit volg dat dood van die liggaam (waarskynlik) ook dood van die gees tot gevolg het. Teoloë soos Herman Bavinck wys daarop “dat die idee van die onsterflikheid van die siel nie ‘n Bybelse idee is nie. In die ou Testament is weinig sprake van enige lewe ná die dood. Die Ou-Testamentiese toekomsvisie is eerder gemik op die herstel van die paradyslike menslike bestaan op aarde en van herstelde harmonie in die skepping” (256). [* Plato (428-348 vC), René Descartes (1596-1650).]

    “In die Nuwe Testament is wel heelwat tekste wat ‘n lewe ná die dood in die vooruitsig stel – ‘n bestaan in heerlikheid of in verdoemenis. Wat egter betwisbaar is, is die vraag in watter gestalte mense volgens die Bybel sal deel in ‘n lewe ná die dood” (256-257). Van Niekerk druk hom weer onakkuraat uit. Dit is nie hierdie vraag wat betwisbaar is nie, maar hoedanig moontlike lewe ná dood is. Volgens die apostel Paulus (1 Korintiërs 15) is “die identiteit wat uit die dood opstaan en wat uiteindelik in die heerlikheid van God deel, nie die mens se ‘siel’ … nie, maar juis sy liggaam. Daardie liggaam sal, volgens Paulus, wel ‘n ‘verheerlikte’ liggaam wees volgens die model van Christus se eie liggaam ná Sy opstanding uit die dood” (257).

    “Wat die dood veral aan ons tuisbring, is hoe radikaal liggaamlik ons bestaan as mense is” (255; ook 260). Van Niekerk gaan myns insiens dan verkeerdelik voort: “Wat sterf, ook volgens die Nuwe Testament, is die liggaam, en wat opstaan en voortbestaan, is die (verheerlikte) liggaam … Ons is mense vir sover ons liggame is. Wat gebore word, is die liggaam, en wat sterf, is die liggaam. Die dood verskyn primêr in ons liggaamlike bestaan en beëindig daardie bestaan” (257). Van Niekerk oorbeklemtoon die liggaamlikheid van die mens en onderbeklemtoon die belangrikheid van die geestelike dimensie, bv “Vir sover ons is wat ons is, is ons liggaam” (260). Nee, ons is terselfdertyd ook gees. Van Niekerk se stellings herinner aan Friedrich Nietzsche (1844-1900) wat in Thus spoke Zarathustra (1883) skryf: “The soul is only a word for something about the body.”

    Dit is maklik voorstelbaar dat twee mense geestelik in groter mate as liggaamlik kan verskil. Ons is mense nie net in soverre ons liggaam is nie, maar sekerlik ook omdat ons terselfdertyd gees is. Ons word nie net as liggaam gebore nie en ons sterf (suiwer rasioneel-empiries beskou) ook nie net as liggaam nie. ‘n Mens as eenheid van sowel liggaam as gees sterf. As daar ‘n opstanding en voortbestaan is, het dit noodwendig op die hele mens (liggaam en gees) betrekking. Volgens Van Niekerk is dit “opvallend hoe die liggaam erken word as die setel van ons totale menslikheid” (257-258). Ja, in die sin dat gees, sover ons weet, altyd in ‘n liggaam gesetel is. Die frase “totale menslikheid” omvat dus die eenheid liggaam én gees.

    Myns insiens het Chris Jones hierdie boek hoogs misleidend beskryf as “ongetwyfeld die invloedrykste denke ooit in Afrikaans hieroor.” Daar is glad te veel gebrekkige formulerings en aanvegbare stellings. Dit lyk asof Van Niekerk nooit egte skoling in die linguistiese wysbegeerte ondergaan het nie. Hy moes eerder vir Bert Meyer as vir Willie Esterhuyse as leermeester gehad het. Hier volg nog ‘n losse stelling: “Namate ‘n mens ouer word en die dood stadig maar seker nader kom, verloor dit sy verskrikking” (274). Die teenoorgestelde kan waar vir baie, selfs die meeste, mense wees. Ná al Van Niekerk se bontpratery probeer ek kortliks saamvat.

    Suiwer rasioneel-empiries is dood, dus (moontlik) niks, ons lot. Ons skrale troos kom dan van Epikurus (341-270 vC): “Solank as wat ons bewus is van dinge is die dood nog afwesig; en wanneer die dood wel kom, is ons van niks meer bewus nie” (77). Dus, terwyl ons is, is dood nie en wanneer dood, is ons nie. Dood is dan nie slaap, rus, vrede, stilte, duisternis, ens, nie, want niks het geen eienskappe of kenmerke nie. Al wat sinvol van niks gesê kan word, is wat dit nie is nie. Vir iedere mens is lewe skynbaar opsioneel. Geeneen is te jonk om dood te gaan nie. Vir lewende mense is dood egter nie opsioneel nie. Dit is onontwykbaar. Ons het beperkte ervaring en insig. Ons groteske nietigheid of onbeduidendheid in kosmiese perspektief moet deurgaans in gedagte gehou word. Dit is moontlik dat daar ‘n ander (soort) werklikheid kan wees as die wêreld waarmee ons vertroud is. Maar daarvoor kan ons nie op ons empiriese ervaring, rede en kennis staatmaak nie maar eerder/slegs op geloof. Geloof bied troosryker moontlikhede as wat rasioneel-empiries aan ons te kenne gegee word.

  • Leon Lemmer: Deel 1: Oor lewe en dood

    Leon Lemmer: Deel 1: Oor lewe en dood

    Ek bespreek Anton A van Niekerk se boek, Die dood en die sin van die lewe (Kaapstad: Tafelberg, 2017, 287p, R270), in deel 2 van hierdie rubriek. Ek ag dit nodig om vooraf ‘n grondslag vir my kommentaar daar te stel en doen dit in deel 1. Sommige ingeligte lesers sal moontlik my kommentaar op Van Niekerk se boek kan volg sonder om noodwendig deel 1 vooraf te lees, of kan dit waar nodig raadpleeg. Ek verwys vervolgens na ses tersaaklike bronne.

    Karel van de Woestijne

    Die Vlaamse skrywer, Karel van de Woestijne (1878-1929), het ‘n novelle, De vijf zinnen: De boer die sterft, geskryf. Die volledige e-teks is in deel 3 van sy Versamelde Werk gratis van Amazon verkrygbaar. ‘n Verkorte, onvolmaakte vertaling is ook gepubliseer: The peasant, dying (Amsterdam: Delta, 1966, 23p.). Die boer, Nand, lê alleen in sy bed en hy weet dat hy sterwend is. Sy vrou, Wanne, is reeds lank dood en sy kinders, Domien en Bertha, is al uit die huis. Nand het reeds kleinkinders. Die oudste se naam is Nandie. Nand dink almal het hom verlaat. Dit is donker en hy is moeg. Hy dink hy het nooit gekry wat hy wou hê nie. Agtereenvolgens verskyn sy vyf sintuie as personifikasies aan hom en herinner hom aan wat hy danksy sy sig, gehoor, reuk, smaak en gevoel beleef het. Die laaste personifikasie, gevoel, is sy ma wat hom warm toemaak, soos toe hy ‘n kind was.

    “Maar hij wist toch wat het was, dat hij nog wist. ‘t Was gelijk een klein lichtje, dat brandde in hem; en hij mocht niet blazen, hij mocht niet ademen, of het zou uitgaan, het zou dood gaan, het zou weg zijn, en hij zou het nooit meer zien. Het was dat laaste in hem, dat hij zou willen hebben blijven bezitten; het was het laaste van hem; het was het laaste van zijn leven … En nu lag Nand daar ineens vol triestigen angst, omdat hij vreesde dat het ging uit gaan, dat het ging weg zijn, die laaste herinnering, en dat hij ging sterven met al de droefheid van dat verlies” (Kindle 4784). Nand dink hy sien sy vrou en dat hulle nou altyd bymekaar sal wees. Hy het sy laaste gedagte probeer sê, maar hy uiter geen woord nie, want hy is dood.

    Aansluitend hierby het Philip Larkin (1922-1985) gedig: “This is what we fear – no sight, no sound, no touch or taste or smell, nothing to think with, nothing to love or link with, the anesthetic from which none come round” (Messerly, bron hier onder, Kindle 3999).

    Van de Woestijne bied myns in sekere opsigte ‘n treffender blik op sterwe as die 1884-novelle van Leo Tolstoi (1828-1910), waarna dikwels in hierdie konteks verwys word: Die dood van Iwan Iljitsj, vertaal deur Alewyn Lee (Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1960, 110p). Van de Woestijne toon by implikasie aan dat ons vir inligting van ons sintuie afhanklik is, dat ons daardie inligting in ons brein tot kennis verwerk en in ons geheue bewaar; dat ons geheue die grondslag van ons identiteit, die ek, is en ons bewussyn met dood ophou en dat elkeen van ons op sy eie doodgaan; dus dat ek nie my dood op iemand anders kan afskuif nie. Wat Van de Woestijne skryf, is ook in ooreenstemming met wat Edmund Hussel (1859-1938) beweer: dat ‘n mens nie bloot bewus kan wees of kan dink of onthou of weet nie; dat jy noodwendig altyd van iets bewus is of iets dink, onthou of weet. Uit Van de Woestijne se vertelling kan dalk ook afgelei word dat sodra die liggaam ophou om te funksioneer, daar blykbaar geen gees (“mind”) meer is nie. Ons ken net beliggaamde gees; dus nie gees wat sonder of onafhanklik van ‘n liggaam bestaan of funksioneer nie.

    Johan Heyns

    Van die teoloog, Johan Heyns (1928-1994), is die volgende boek gepubliseer: Die onsterflikheid van die siel (Kaapstad: NG Kerk-Uitgewers, 1959, 102p). As onsterflikheid ewige lewe beteken (letterlik: lewe vir altyd; daar is geen begin of einde nie) en die siel (of gees) van die liggaam losgemaak word, word daar veronderstel dat die siel voor sy vereniging met ‘n liggaam bestaan het (p 5) en kan ‘n siel van een liggaam na ‘n ander verhuis. Dit is die grondslag van reïnkarnasie (2), wat as onbybels verwerp word.

    Die tradisionele teologiese standpunt is dat die mens deur God as ‘n eenheid geskape is en uit ‘n sterflike liggaam en ‘n onsterflike siel bestaan (7). Die skeiding van liggaam en siel deur die dood is onnatuurlik en is die mens se straf weens sonde. Daar sou geen dood gewees het as daar geen sonde was nie. Nadat ‘n mens gesterf het, word sy siel onmiddellik in die doderyk opgeneem; die gelowige in ‘n plek van bewuste geluksaligheid (die paradys) en die ongelowige in ‘n plek van smart. “Reeds by die oomblik van sterwe vind die oordeel dus plaas” (8). Na jou dood kan daar niks aan jou saligheid of onsaligheid verander word nie. Nadoodse loutering of reiniging in ‘n vaevuur in die hiernamaals word as ‘n (Rooms-Katolieke) dwaling afgewys. Gebede deur gelowiges op aarde kan dus nie ‘n dooie se lot verander nie (99).

    Die onnatuurlike tussentoestand waarin dooies verkeer, sal glo met Christus se wederkoms tot ‘n einde kom. Iedere dooie se liggaam sal (danksy God se skeppingsvermoë) in verheerlikte vorm met sy siel verenig word. Diegene wat met die wederkoms lewend op die aarde is, sal insgelyks (maar sonder dat hulle eers dood hoef te gaan) verheerlikte, onverganklike liggame ontvang, soortgelyk aan die verheerlikte liggaam van Christus na sy opstanding. Na wat lyk as die voltrekking van ‘n tweede en laaste oordeel, sal die gelowiges vir altyd die geluksaligheid (selfs beter as in die paradys) van die hemel (of koninkryk) binnegaan, waar hulle saam met God en sy engele sal verkeer. Die ongelowiges sal vir altyd rampsaligheid (baie erger as in die doderyk) in die hel saam met die duiwel en sy engele ervaar (8-9).

    Hiervolgens is daar drie stadia in ‘n mens se lewe: die voor-, tussen- en eindtoestand (102). Dit is “dan meer reg om te spreek van die onsterflikheid van die mens as oor die van die siel” (48). “Die dood is … nie ‘n beëindiging van die menslike bestaan nie, maar ‘n verandering daarvan … ‘n deurgang tot ‘n nuwe bestaan” (88). “Die dood is nie ‘n nie-bestaan nie, ewemin as wat die lewe ‘n bestaan sonder meer is” (95). Heyns beklemtoon dat die Bybel min en daarby vae inligting oor hierdie onderwerp verskaf (99, 100). Dit is “tog ‘n merkwaardige verskynsel dat die Gereformeerde belydenisskrifte nie breedvoerig oor hierdie sake handel nie. Moontlik kan dit toegeskryf word aan die feit dat die Skrif self – vergelykenderwyse – weinig hieroor bied” (61). Heyns erken dat aspekte van hierdie onderwerp ‘n geheim (52), geheimenis (95), misterie (89) of geheimenisvol (99) is. Wesenlik is daar empiries niks wat daarop dui dat die mens onsterflik is terwyl (ander) diere sterflik is nie (74, 87, 88). Heyns benadruk egter die uitsonderlikheid van die mens: “Aan die grondslag van die belydenis van die onsterflikheid van die siel, het gelê die pleidooi van die hoë waardigheid van die mens” (47).

    Wat Heyns skryf, is op geloof gebaseer. Ernst Moody stel dit soos volg: “No theological doctrine, such as those of God’s existence or of the immortality of the soul, are evident or demonstrable philosophically, so that religious doctrine rests solely on faith, without metaphysical or scientific support” (Dictionary of philosophy, edited by Dagobert D Runes, New York: Philosophical Library, 1942, p 218-219).

    Johan Degenaar

    Van die filosoof, Johan Degenaar (1926-2015), is die volgende boek gepubliseer: Die sterflikheid van die siel (Johannesburg: Simondium Uitgewers, 1963, 96p). Degenaar se uitgangspunt is fenomenologies. Hy wil hom bepaal by hoe verskynsels hulle in die wêreld (die sintuiglike werklikheid) voordoen, want hy wil nie in metafisiese spekulasie verval nie (al maak hy hom wel daaraan skuldig). Liggaam/vlees en siel/gees is begrippe eie aan ons ervaringswêreld en moet nie daar buite toegepas word nie. Die onsterflikheid van die siel is volgens Degenaar nie ‘n christelike waarheid nie “ten spyte van die pogings van die teologie om dit binne die Christendom in te bring” (p 20). Hy meen “dat die sogenaamde onsterflikheid van die siel eintlik ‘n poging is om die erns van die dood te ontloop” (21). Daarmee word “die mens sy menslikheid ontneem” (21). Die sterflikheid van die liggaam impliseer die sterflikheid van die siel/gees omdat die mens ‘n eenheid is.

    ‘n Mens is nie ‘n tydlose, onsterflike essensie (dus ‘n siel) in ‘n tydelike, verganklike omhulsel (naamlik ‘n liggaam) nie. Hy is ‘n “tydswese met as belangrike kenmerk die bestaan tot die dood” (10). Degenaar verwerp dualisme, dus dat die mens uit twee dele of substansies bestaan. “Die begrippe ‘liggaam’ en ‘siel’ het ‘n relatiewe geldigheid binne die gewone spraak-gebruik. Hulle moet egter nie tot in sigself bestaande substansies verhef word nie” (57). Liggaam en siel is bloot twee perspektiewe op (of abstraksies van, of tekens vir) dieselfde voorwerp, naamlik die mens. ‘n Mens is gelyktydig objek en subjek; dus, ek is my liggaam en ek het ‘n liggaam. Die ek word deur selfbewussyn as ‘n deurleefde, funksionerende liggaam ervaar. ‘n Ek word nie sonder ‘n liggaam geken nie. “Die liggaamlikheid van die mens dui daarop dat hy in die wêreld is en dat dit ‘n voorwaarde is vir alle ervaring en kennis” (69). “‘n Ontliggaamde siel is nie ‘n mens nie” (47). Die liggaam is dus nie “‘n inkerkering of ‘n gevangenis” nie (35) maar die grondslag van individualiteit. As geredeneer word dat die siel of gees die eintlike mens is, word die waarde of onontbeerlikheid van die liggaam misken.

    Sodra iemand die bestaan van ‘n siel in elke mens aanvaar en dan onsterflikheid daaraan toeskryf, word daar naas die aarde dikwels die werklikheid van ‘n hemel veronderstel. Die belangrikheid van die teenswoordige tyd en die radikaliteit van die dood word hiermee verwater. “Dit lei tot die negering van die erns van die dood … In plaas van die onsterflikheidsgeloof pleit ek dus vir doodsaanvaarding” (22). Omdat die mens ‘n eenheid van liggaam en siel is, is ‘n liggaam sonder gees nie ‘n mens nie maar ‘n lyk, dus die oorskot van wat ‘n mens was. ‘n Lewende mens het magtigheid, wat handeling (wat noodwendig liggaamlikheid veronderstel) met gerigtheid moontlik maak.

    Degenaar vra: “Bewys die onsterflikheidsidee wat so veel voorkom, ‘n werklike onsterflikheid of vertel dit ons eerder iets van die mens met sy (diepste) behoeftes” (65). Aan die einde van sy boek verskaf Degenaar die volgende samevatting: “‘n Besef van liggaamlikheid kan die denke sinvol bind aan die aarde en dit vrywaar van buite-aardse vlugte. Liggaamlikheid verwys die mens na die wêreld en die daaglikse ervaring in die wêreld as die ruimte waarbinne die sin van die mens se lewe ontsluit en gedemonstreer moet word” (93).

    Met God en die Bybel as grondslag hou Degenaar blykbaar die agterdeur vir ‘n misterieuse ewige lewe oop. “Die miskenning van die radikale karakter van die dood lei … op sy beurt daartoe dat die begrip ‘opstanding’ nie tot sy reg kom ten opsigte van die bestaan van die mens nie” (22). Vir die mens is daar volgens Degenaar nie onsterflikheid nie, maar (myns insiens in ‘n teologiese sin) ewige lewe. (Ewige lewe vir die mens word deur Heyns afgewys, maar nie in dieselfde betekenis as by Degenaar nie.)

    Degenaar skryf: “Die ewige lewe moet nie iewers in die verre toekoms geprojekteer word nie, maar moet geïnterpreteer word met betrekking tot die Ewige, naamlik God, hier en nou … Die ewige lewe is ‘n lewe wat geleef word vanuit God se ‘ewigheid’, dit is, God se gerigtheid op mens en wêreld waardeur Hy in Sy onafhanklikheid die afhanklikheid, die tydskarakter, van die mens stel. Ewige lewe is ‘n relasie waarin die mens se liggaam staan. Ewige lewe is die kernverhouding waarin God as Ewige in die tyd en ruimte geken word (Johannes 17:3).* Indien ons ewigheid sou tipeer as die eksistensiële tyd van God in Sy onafhanklikheid én gerigtheid op mens en wêreld, kan ons die ewige lewe sien as die eksistensiële tyd van die mens waarin hy kronologies tyd oorwin in sy gerigtheid op God” (86-87). God is vir Degenaar ook Christus: “Om in Christus te leef, beteken dan om nie uit jouself te leef nie, maar om deel te hê aan Christus se dood en opstanding as totale liggaamlike mens” (90). Net so moeilik om rasioneel-empiries te verstaan, is “die waarheid of uitgesprokenheid dat liggaam God se teenwoordigheid is in Christus” (91). [* Johannes 17:3: “En dit is the ewige lewe: dat hulle U ken, die enigste ware God, en Jesus Christus, wat deur U gestuur is” (1983-vertaling).]

    David Benatar

    In die konteks van dood moet daar oor die begrip niks besin word omdat dit in ons ervaringswêreld lyk asof gestorwenes moontlik tot niks gereduseer kan wees. Om sinvol oor niks te skryf, is moeilik omdat dit nie iets is nie. Niks (“nothing”) beteken letterlik nie-iets (“not a thing”). Dit is waarom Henri Bergson (1859-1941) niks ‘n skynbegrip genoem het. Die naaste wat ons aan ‘n verstaan van niks kan kom, is blykbaar om te weet wat dit nie is nie; maar by niks bestaan/is selfs daardie “dit” en “is” nie. Niks is (dalk) in geen opsig nie, buiten dat dit ‘n (skyn)begrip vir lewende mense is. Niks is dan ‘n inhoudlose of nie-begrip. Sonder verwysing na ander dinge kan daar nie sin van niks gemaak word nie. Ons is hier op (of oor) die grens van wat sinvol gedink (veral verstaan/begryp) en gesê kan word.

    Die debat hieroor het plaaslik aktief begin met veral die publikasie van David Benatar, ‘n filosoof aan die Universiteit Kaapstad, se boek, Better never to have been: The harm of coming into existence (Oxford University Press, 2006, 256p; Amazon Kindle $30,51). Benatar redeneer dat dit beter is om nie gebore te word nie, nooit te bestaan nie. Dit kan uitgebrei word na alles: alle lewende dinge (diere, plante) én alle nie-lewende dinge. Alles in die heelal (en daarmee dus die heelal as sodanig) moet liewer nie bestaan nie. Nie-wees word as beter as wees/syn geag. Niks word as verkieslik bo iets aanbeveel. Ek gebruik die woorde “geag” en “aanbeveel.” Ek kan nie sê “beskou” of “voorgestel” nie, want dit is ‘n onbegonne taak om nie-wees of niks te visualiseer of selfs (werklik/afdoende) te bedink of verstaan.

    Benatar vind aansluiting by Arthur Schopenhauer (1788-1860) wat skryf: “Life interrupts the ‘blessed calm’ of non-existence” (Messerly, bron hier onder, Kindle 1826). “Schopenhauer argues that we should not impose the burden of existence on children” (1826). “The finitude of existence, the ephemeral nature of the present, the contingency of life, the non-existence of the past, the constancy of need, the experience of boredom, and, most importantly the inevitability of death, all lead to the conclusion that life is pointless” (1926).

    Een van die grondvrae in die wysbegeerte is: Waarom is daar iets pleks van niks? ‘n Rasionele benadering hiertoe is om te noem dat ons iets verklaar/verstaan met verwysing na iets anders, bv daar is ‘n tafel omdat daar ‘n boom was en ‘n skrynwerker met die hout van die boom ‘n tafel gemaak het. In die geval van ‘n allesomvattende niks kan ‘n verklaring met verwysing na iets anders nie gedoen word nie. Daar is dan nie eens iemand om die allesomvattende niks te verklaar nie.

    Dalk dui dit op ‘n manier om Benatar se redenasie af te wys. Hy verkies nie-wees bo wees, niks bo iets, omdat die synde (dit wat is/bestaan) onvolmaak is en ons dus die slegte (smart, lyding, pyn, swaarkry) ervaar. Hy plaas die klem eerder op die slegte as die goeie. Uit die mens se perspektief is die heelal (en dalk veral mense) onvolmaak. Gestel ons aanvaar dat net God volmaak is en hy die heelal geskep het. Dan is die heelal noodwendig onvolmaak tensy God homself as die heelal gereproduseer het, wat hom nie-enig (of nie-uniek) sou maak. Hierdie dilemma kan selfs as inbreukmaking op God se almag vertolk word.

    Anton van Niekerk noem egter : “Die begrip ‘almag’ kom … nie in die Bybel voor nie” (Geloof sonder sekerhede, Wellington: Lux Verbi, 2005, p 136). Hy verwys na “die aanvanklik volmaakte skepping” (123). “Kwaad en lyding is die gevolg van die risiko wat God geloop het om mense te skep” (130-131). “Die Skepping van die mens was God se dobbelspel met vryheid” (131). “God … kry soms spyt oor sy skepping … Hy is die beïnvloedbare God … Hy bly die menslike God … die Een wat tog soms van plan kan verander … God het skynbaar self ook nie altyd raad met die kwaad nie” (135). Hierdie stellings is wyd oop vir kritiek. Dit lyk asof Van Niekerk hier ‘n eierdans uitvoer.

    Al ons begrippe is vir empiriese toepassing in die sintuiglik waarneembare werklikheid gevorm. In daardie konteks het ons begrippe sin/betekenis. In ons onvolmaakte empiriese werklikheid is daar sowel slegte as goeie dinge. Die slegte het nie noodwendig ‘n oorwig oor die goeie nie. Eintlik hang dit van die mens af of die werklikheid as oorwegend goed of sleg ervaar word. As dít as ons vertrekpunt aanvaar word, kan bestaan beter as nie-bestaan wees of gemaak word. Die mens het noodwendig met goed en sleg, reg en verkeerd, vreugde en smart, mooi en lelik, welvaart en ellende, ens, te make.

    Die keuses wat ons uitoefen, die manier waarop ons lewe, bepaal of die oorwig goed of sleg is en dus of lewe of nie-lewe en iets of niks verkieslik is. Die punt is dat ons tans in die werklikheid lewe, wat vir ons die enigste konteks van moontlikhede is. Met sy voorkeur vir niks bo iets kies Benatar om ons alle moontlikhede, ook die goeie, bv ‘n lewe wat (skynbaar) die moeite werd is, te ontsê. Myns insiens is dit moontlik om sinvol te lewe, selfs al sou niks ons nadoodse voorland wees. “Death is bad because it deprives us of, and puts an end to, all the good things in life” (Messerly 3667).

    Benatar se jongste boek is in Mei gepubliseer: The human predicament: A candid guide to life’s biggest questions (Oxford University Press, 2017, 288p; Amazon Kindle $11,39). Soos uit die boektitel afgelei kan word, is die inhoud tersaaklik vir die onderwerp van hierdie rubriek. Ek hoop om hierdie werk by ‘n latere geleentheid te bespreek. Twee maande ná Benatar se boek is ‘n soortgelyke werk by dieselfde uitgewery gepubliseer: Iddo Landau, Finding meaning in an imperfect world (Oxford University Press, 2017, 309p; Amazon Kindle $11,39).

    Ronald Green

    Van Ronald Green is die volgende boek gepubliseer: Nothing matters (Winchester: Iff Books, 2011, 279p; Amazon Kindle $11,39). Die newetitel op die omslag is: “A book about nothing.” Niks is onverstaanbaarder as ‘n moeilike begrip soos oneindigheid (“infinity”, p 225-228) in tyd (dus ewigheid) en ruimte. Niks is nie noodwendig (selfs beslis nie) ‘n begrip nie, want sodra jy niks ‘n begrip noem, word dit iets, terwyl dit wesenlik nie-iets, naamlik niks, is. Daardie “wesenlik” is ook misplaas, want niks het nie ‘n kern of enige ander eienskap nie. Niks is die afwesigheid van eienskappe of kenmerke.

    Green skryf nie uitsluitlik oor niks in die absolute sin (dus bokkerol) nie, maar meesal oor niks in ‘n beperkte sin, naamlik as ‘n afwesigheid of gemis, bv waar die oorledene was, is daar niks, wat ‘n bepaalde konteks het. Die outeur maak ‘n deurslaggewende onderskeid: “There is a big difference betwee nothing that is the absense of something, and nothing that is the absence of everything” (32; ook 58, 132). Oor niks in ‘n beperkte sin kan ons sinvol besin, bv oor iemand wat dood is. In die werklikheid, dus in ‘n bepaalde konteks, dink ons aan die dooie. Maar in die absolute sin van niks, bv uit die vermeende perspektief van die dooie, kan ons nie eens met besinning begin nie, want die dooie is/bestaan nie en daar is geen perspektief, konteks of enigiets anders nie.

    Die teks is vindingryk in vier verdeel. Die eerste deel handel oor “Nothing as zero.” Wiskundig is nul ‘n baie nodige syfer, wat as ‘n alleenstaande 0 die getal niks (eintlik “none,” ‘n afwesigheid, bv geen appels) aandui, maar saam met die syfer 1 die getal tien (10) beteken. In hierdie Hindoe-Arabiese notasie is die plek van ‘n syfer in ‘n getal van deurslaggewende belang. Maar die Christelike Kerk was eeue lank teen nul gekant omdat gemeen is dat daar nooit niks was nie. “Nothing would mean a situation where there is no God” (53). “The very concept of nothing was heresy … zero was born in sin. It was the origin of the word, the Arabic ‘sifr’ … because it meant ‘a void’” (12).

    Deel twee van die teks handel oor “Nothing in the arts.” Dit is makliker terrein omdat die bespreking in die konteks van die werklikheid is. “What makes nothing graspable – literally and figuratively – is having it wedged between somethings: comparing it to before and after. By giving nothing borders, it becomes something” (74). Green verwys bv na die Mona Lisa, die beroemde skildery van Leonardo da Vinci, wat in 1911 uit die museum Louvre in Parys gesteel is. Skielik het meer mense kom kyk na die leë ruimte waar die skildery was as toe die skildery nog op sy plek was. Hierdie kykers het gesien dat daar niks (geen skildery) was omdat hulle die skildery se afwesigheid in daardie konteks kon waarneem.

    Afdeling drie handel oor “Believing in nothing.” Die skepping of oerknal kon nie met niks begin het nie. Niks in die absolute sin kan nie voortbestaan as, of ontwikkel in, iets anders nie. Volgens Parmenides (504-456 vC): “Something … can only come from something, not from nothing” (165). Die ontstaan van die heelal word dikwels aan God as skepper toegeskryf. Daarmee word die ontstaan van alles egter nie verklaar nie, want hoe het God ontstaan? Dan word daar gewoonlik volstaan met die veronderstelling dat God altyd bestaan het.

    Wat nodig is, is om tussen ‘n geheel en dele te onderskei. Wat van die dele van ‘n geheel gesê kan word, geld nie noodwendig vir die geheel nie. Ek kan sê die onderdele van ‘n motor is klein of goedkoop, maar die hele motor is nie noodwendig klein of goedkoop nie. In ‘n sin bestaan ‘n granaat uit pitte, maar die geheel is nie ‘n pit nie. Insgelyks, alles in die heelal kan ‘n oorsaak hê, bv die oerknal kan ‘n sikliese verskynsel wees, maar die heelal as sodanig hoef nie ‘n oorsaak of begin te hê nie. Daar kon altyd iets soos die kosmos gewees het. Fundamenteel is daar twee problematiese moontlike oorgange: kosmologies van niks na iets en biologies-evolusionêr van nie-lewe na lewe.

    Twee benaderings word gekontrasteer: “The Eastern approach: a diminising from something towards eventual emptiness and nothingness, versus the Western approach: adding from nothing towards eventual fullness and something” (190). Maar Green skryf ook: “Religions … have one thing in common: they do not accept that at the end of life there is nothing” (197). “All religions and beliefs treat death as a continuation of life … It is a complete inability to accept the existence of nothing” (205). Volgens Diogenes (4de eeu vC): “The ultimate mystery is not why we are here but what it means to not be here” (216).

    Die tema van die laaste afdeling is “Thinking about nothing.” Niks in die absolute sin kan gekontrasteer word met alles en eintlik met enigiets: “Anything makes nothing something” (219). Iets het moontlikhede, terwyl daar in die geval van niks net “non-possibilities” (223) en “non-charateristics” (231) is. Niks is nie en kan dus nie beskryf, verstaan of begryp en ook nie verbeel word nie. “The one thing that makes nothing something is us” (229). “Deducting ourselves would create an imponderable” (227). “We cannot solve anything about nothing, because it can exist only when we aren’t around” (235). “Nothing is what everything is’nt” (xii). Sommige van hierdie aanhalings is oop vir kritiek omdat dit so bitter moeilik is om sinvol oor niks te skryf.

    Wetenskaplikes beweer dat mense uit chemiese elemente saamgestel is en dat materie en energie nie vernietig kan word nie. Ons ervaring dui daarop dat die ek (die self of individu) net ‘n beperkte tyd lewe, dus die werklikheid eenmalig as ‘n bewuste en as (in ‘n mate) intelligente wese ervaar. Die ek as ek was voorheen nie, was (blykbaar) niks, het tydens sy lewe eksistensieel iets geword, maar sal sterf en die ek is dan (moontlik) weer niks. “My” verstek of “ek” is daarvolgens eerder niks as iets. In die absolute sin is dit uiteraard onmoontlik om niks te verstaan, maar niks kan ons almal se voorland wees.

    John G Messerly

    Oor dekades het ek baie boeke oor lewe (veral oor die moontlike sin van die lewe) en dood gelees. Wat lewe betref is ‘n drievoudige onderskeid nodig: lewe (‘n biologiese begrip; ‘n nie-klip-toestand), die lewe (‘n sambreelterm vir hoe mense die werklikheid ervaar) en my lewe (wat my dood voorafgaan) (Messerly 1605). Ek vind dit ook nodig om van dood (“death”) te praat en nie van die dood nie omdat die lidwoord “die” aan dood substansie verleen wat dit vir die subjek (dalk) nie het nie omdat dood vir hom niks kan wees. Om dieselfde rede praat ek van niks en nie van die niks of niksheid (“nothingness”) nie. Nog ‘n belangrike onderskeid is tussen doodgaan/sterf, ‘n proses wat tyd neem en in die werklikheid ervaar- en waarneembaar is, en dood wat vir die subjek (dalk) nie ‘n proses of toestand is nie omdat daar (moontlik) nie meer ‘n subjek is nie. Anders as doodgaan neem dood nie tyd nie. Die een oomblik lewe die subjek en die volgende oomblik is hy dood. Bewuste, lewende mense kan uiteraard dooie liggame waarneem, maar dood en niks in die absolute sin is buite ons ervaringswêreld en (grootliks) selfs buite ons begripsveld.

    John G Messerly, ‘n navorsingsgenoot van die Universiteit Johannesburg, het die volgende boek gepubliseer: The meaning of life: Religious, philosophical, transhumanist, and scientific perspectives (Dawin & Hume Publishers, 2013, 348p; Amazon Kindle $11,39). In hierdie omvattende boek word al die belangrikste gepubliseerde menings (in die konteks van hierdie rubriek) oor lewe en dood aan die orde gestel. ED Kemke se boek, The meaning of life (Oxford University Press, 1981 en latere uitgawes), is ‘n belangrike voorloper van Messerly se werk (Kindle 3183). Dit is myns insiens eintlik onverskoonbaar as iemand ná 2013 oor hierdie onderwerp publiseer sonder om deeglik kennis van Messerly se boek te dra. Dit is ‘n onbegonne taak en ook onprakties om die inhoud van hierdie werk hier te probeer opsom. Ek volstaan met veral aanhalings.

    “Answers to the meaning of life question depend on our choosing a world view” (420). “The thought of oblivion or annihilation arouses even the non-philosophical among us” (517). Oor Leo Tolstoy: “Everything leads to the truth: ‘And the truth is death.’ The recognition of death and the meaninglessness of life ruin the joy of life” (740). Tolstoy se boere (“peasants”) “knew how to live like babies know how to cry” (1489); dus intuïtief. Uiteindelik besluit Tolstoy: “Meaning is found in a simple life and religious faith” (759). Volgens Antony Flew “it is our mortality that gives life its meaning” (768). David Swenson skryf: “Happiness requires that life be infused with ‘a sense of meaning, reason, and worth’” (797). Thomas Nagel is van mening “from an objective point of view our lives have little significance” (898). John Cottingham stel voor dat ons handel “as if life has meaning” (933) en, volgens ander, dat ons lewe asof religie die waarheid is (1131).

    Volgens Thomas V Morris is die probleem “that we have little or no control over those things most significant to meaning like our birth, life, suffering or death” (987). “Meaning must be endowed. But we cannot endow our lives with meaning because we do not have control over our lives and deaths. Meaning must therefore be endowed by an external purposive agent like a god” (995). Ek dink ons het wel in ‘n mate beheer oor ons lewe. Ons weet egter nie of God bv ‘n spesifieke doel met ons lewe het of wat daardie doel is nie. “The meaning of life is meaningless or … the answer, if one exists, is unknowable” (1261). Daar is ook hierdie oorweging: “Merely playing a role of fulfilling a purpose in someone’s else’s plan does not [necessarily] give your life meaning” (1570). Daarom is dit nodig dat elkeen van ons na die beste van sy vermoë self doel of betekenis aan sy lewe probeer gee. “The world is unsympathetic to us; it is neither meaningful nor meaningless – it just is” (1605). Uiteraard kan daar gelyktydig of agtereenvolgens verskillende mikpunte of doelwitte in ‘n mens se lewe wees (1463).

    AJ Ayer redeneer “many search for the best end or purpose to pursue, hence the question of meaning is closely related to, or even collapses into, the question: how should we live? … In the end each individual must choose for themselves what to value; they must choose what purposes or ends to serve; they must create meaning for themselves” (1357). “If we value things, they are worthwhile to us” (1410). Waardevolle dinge maak saak en maak die lewe waardevol; dermate dat die lewe of my lewe die moeite werd kan wees. Die kortstondigheid en eindigheid van ‘n mens se lewe vernietig nie die moontlike (beperkte) sin/betekenis daarvan nie. Ons standaarde vir betekenis moet egter nie te hoog wees nie (2543). Soos Maurice Merleau-Ponty dit gestel het: “Life makes no sense, but it is ours to make sense of” (2588).

    “It does not matter that nothing matters from the objective view” (2067). “‘An activity may be valuable even though not fully meaningful’ [WD Joske]. Although life may be futile … we can still value them and give them our own meaning” (1650). “The meanings of life are determined by our interest in valuable things like beauty and friendship” (3470). Volgens RW Hepburn: “There is no obvious connection between finitude and disvalue or between infinity and value. Flowers that die have value while an eternity of meaninglessness is a plausible notion” (1471). “Better to enjoy a life and its small accomplishments” (1508). Walter Stace dink dat ‘n mens se lewe nie volkome gelukkig sal wees nie, maar “it can be lived in quiet content, accepting resignedly what cannot be helped, not expecting the impossible, and being thankful for small mercies” (2129).

    WB Yeats het gesê: “My own life seems to me a preparation for something that never happens” (1499). Juis daarom is dit belangrik om die lewe hier en nou ten volle maar verantwoordelik te leef en dit nie te beskou as (uitsluitlik) ‘n kleedrepetisie of voorbereiding vir ‘n moontlike nadoodse lewe nie. Ons kan aan die lewe subjektiewe, aardse betekenis gee sonder dat dit kosmiese betekenis het (2506, 2516). Ons kan “meaning in life” vind “even if there is no meaning of life” (3268). “While life as a whole may have no meaning, individuals’ lives still can” (Joseph Ellin) (3419).

  • Leon Lemmer: Anton van Niekerk beskou Afrikaans as onding

    Leon Lemmer: Anton van Niekerk beskou Afrikaans as onding

    Sommige Afrikaanssprekendes gaan onverpoos voort om Afrikaans te saboteer. Aan die Universiteit Stellenbosch (US) kan Anton van Niekerk daarop aanspraak maak dat hy die aartsvader van die anti-Afrikaansbeweging is. Op Praag het ek by verskeie geleenthede kritiek op sy wilde bewerings uitgespreek. Pas het hy aan Afrikaans selfs minder bestaansreg as ooit tevore gegun (Die Burger, 15 deser, p 13). Daarmee gee hy stukrag aan die US-rektor, Wim de Villiers, se uitgesproke versugting dat die US moet verengels. Op Praag het Dan Roodt op dieselfde dag op Van Niekerk se stommiteite gereageer. Ek kon dit nie sou vinnig doen nie en sekerlik ook nie so goed soos Roodt nie. Wat ek beoog, is om Roodt se artikel met enkele gedagtes aan te vul.

    Van Niekerk se invalshoek is Maxisties: Daar moet nie vir Afrikaans geveg word nie. Afrikaners moet sonder protes buig voor diegene wat met hulle harde stewels oor hulle loop. Op hierdie manier word glo vriende vir Afrikaans en Afrikaners gewen, al kan Afrikaans en Afrikaners in hierdie proses verdwyn. Hulle verdwyning sou blykbaar in elk geval goed wees.

    ‘n Hofbevel verplig die US-bestuur om die US-raad se taalbeleid toe te pas. Nou skree Van Niekerk moord: “Wat is die implikasies as die gebruik van Afrikaans aan die US voortaan op die uitvoering van ‘n hofinterdik berus?” Dit is egter nie die hof wat Afrikaans aan die US opdring nie maar die US-raad. “Wie gaan dit afdwing, en hoe?” Die US-raad behoort sy beleid af te dwing op diegene wat in sy diens is. Hoe? Deur bv diegene te ontslaan wat nie die US-raad se beleid uitvoer nie. Die name van die rektor, Wim de Villiers, en die viserektor vir onderrig, Arnold Schoonwinkel, is al spesifiek in hierdie verband genoem.

    “Watter atmosfeer word in elke klas geskep as Afrikaans aan studente opgedwing word wat nie daarin belang stel nie?” Daar is (baie) studente wat Afrikaans as onderrigmedium verkies. Hulle ervaar Afrikaans nie negatief nie, dus nie as iets wat aan hulle opgedwing word nie. Dit is bevoordeelde eenogiges soos Van Niekerk, wat slegs vanuit die anti-Afrikaanskant na dinge kyk, wat Afrikaans as ‘n opdwingtaal etiketteer. Dosente met ruggraat sal hulle nie laat intimideer deur ideologie-gedrewe studente wat op politiek pleks van studie ingestel is nie.

    “Kan so iets op enige [!] manier goed wees vir Afrikaans, of vir die US?” Sekerlik! Op hierdie manier behou Afrikaans sy welverdiende posisie as akademies-wetenskaplike taal en kan meer as net Afrikaanssprekendes by onderrig in Afrikaans baat. Dit laat veral Afrikaanssprekendes tuis op die US-kampus voel. Dit is mos bv Wim de Villiers se ideaal dat alle Maties tuis op die kampus moet voel. Afrikaanssprekende blankes is per slot van sake diegene wat in groter mate as enige ander groep op die kampus hoort. Dit is hulle wat die US gestig en uitgebou het en steeds groot finansiële steun verleen. Baie US-personeellede is Afrikaanssprekend en baie van hulle (anders as Van Niekerk) koester Afrikaans en weet dat die eentalige US van weleer ‘n gesonde akademiese inrigting was waar uitnemende akademiese onderrig ongehinderd op ‘n heel, skoon, veilige kampus plaasgevind het.

    “Om die reg te hê om onderrig in Afrikaans aan ‘n universiteit in Suid-Afrika af te dwing, beteken nie dat dit altyd reg is om dit te doen nie.” Die US en ander universiteite het die reg om onderrig in Afrikaans aan te bied. Dit hoef nie te beteken dat Afrikaans afgedwing word nie. Daardie onderrig kan spontaan uit vrye wil deur dosente aangebied en deur studente ontvang en aanvaar word. Dit is mense soos Van Niekerk wat verkies om gedwonge onderrig uitsluitlik by Afrikaans in te lees, maar geen dwang erken as bv die Universiteit Vrystaat dwaaslik besluit om onderrig slegs in Engels aan Afrikaanssprekendes op te dwing nie.

    Van Wyk Louw word aangehaal as sou hy gesê het dat taal ‘n draer van ‘n “haatlike en bose” tradisie kan wees. Hier sinspeel Van Niekerk klaarblyklik op apartheid (asof dit net sleg, boos en dwaas was) en die assosiasie daarvan met Afrikaans. Maar hy kan gerus die Britte en per assosiasie Engels se geskiedenis nagaan. As hy objektief oordeel (en ek impliseer nie dat dit vir Van Niekerk moontlik is nie) sal hy heelwat van ‘n “haatlike en bose” tradisie daar teëkom, verspreid oor ‘n baie langer tyd as apartheid se skaars vier dekades en oor ‘n baie groter geografiese gebied. Dan sal Van Niekerk hom dalk met minder entoesiasme vir Engels beywer en met minder oorgawe Afrikaans en Afrikaners verguis.

    “Taal en dwang is vreemde bedmaats.” Regtig? Dit is ‘n verskynsel wat dwarsoor die wêreld en oor baie eeue heen aangetref word. Het hy nog nie van bv Alfred Milner gehoor nie? Dit is Engels wat toe aan almal in Suid-Afrika opgedring is. Hoe het Afrikaans oorleef? Deur verset, deur nie toe te gee aan die dwaasheid van ‘n bose bewind nie. Dit hou ‘n waardevolle les in vir Afrikaners wat tans onder ‘n nog boser bewind en die misplaaste ywer van meelopers soos Van Niekerk ly.

    Van Niekerk beweer oor ‘n groep van sy studente: “daar nie een onder hulle is wat Afrikaans as onderrigmedium verkies nie.” Dit herinner aan US-rektore, soos Chris Brink, Russel Botman en Wim de Villiers, wat verkies om eerder Engels as Afrikaans op die kampus te hoor, sodat dit hulle anti-Afrikaans-ingesteldheid versterk. Van Niekerk se stelling is waarskynlik oordrewe, maar hy moet ook die konteks waarin sy bestekopname plaasgevind het, in ag neem. Vir punte is sy studente van sy evaluering afhanklik. Hulle weet dat hy, oorbekend as oorverligte, geen ooghare vir Afrikaans op die US-kampus het nie. Die studente sal sy goedgesindheid wil behou eerder as om sy fanatiese toorn te ontlok.

    “Studente stel in die algemeen eenvoudig nie meer in Afrikaanse onderrig belang nie.” Dit is Van Niekerk se subjektiewe gevolgtrekking ooreenkomstig sy wensdenkery. Terselfdertyd het dit heelwat kruipwaarde by die rektor. Maar daardie “in die algemeen” is ‘n kwantitatiewe maatstaf. Dit verwys onder meer na studente wat om nie-akademiese (dus nie-meriete) redes (naamlik ras en geslag) tot studie aan die US toegelaat is, glad te dikwels ten koste van akademies beter studente. Daardie korpus vrot studente word al hoe groter (kan selfs al die meerderheid wees) namate die US ingevolge ras- en geslagsteikens (wat wesenlik niks met egte akademie te make het nie) transformasie versnel. Wat Van Niekerk behoort te doen, maar verseg om te doen omdat dit sy beeld as oorverligte sou skaad, is om ‘n kruistog teen hierdie akademies skadelike wanpraktyk genaamd transformasie te onderneem.

    As hy werklik ‘n egte akademikus wou wees sou hierdie uitgelese Van Niekerk eerder ‘n kwalitatiewe maatstaf gebruik. Dan sou hy agterkom dat baie (dalk die meeste, maar in elk geval ‘n substansiële getal) van diegene wat toegewyd aan die US studeer (eerder as om chaos te saai) verkies om in Afrikaans onderrig te word; des te meer as die US-bestuur sy ruggraatloosheid versaak en die wydverspreide intimidasie teen Afrikaans en Afrikaners daadwerklik teenwerk en verkies uitroei. Maar Van Niekerk beweer: “Ek merk weinig of geen antagonisme teen Afrikaans op die kampus op nie.” Hy sal geen vinger wys na diegene vir wie hy verkies om ‘n pleitsbesorger te wees nie.

    Wat is die uitgelese Van Niekerk se toekomsvisie? “‘n Wêreld … wat volledig [!] in Engels gaan funksioneer.” Alle tale – natuurlik (gelukkig?) ook Afrikaans – gaan verdwyn. Blykbaar gaan net Engels oorbly en ons is gelukkig om ‘n Van Niekerk te hê wat dit reeds in 2016 weet. Om in Afrikaans aan die US te studeer, is “‘n idee wat hedendaagse studente eenvoudig koud laat.” Omdat Van Niekerk ‘n polities korrekte wese is (anders as Jimmy Kruger in die konteks van Steve Biko), mag hy beweer dat onderrig in Afrikaans (alle) hedendaagse studente koud laat. Hoewel Afrikaans kultureel-polities belangriker as ‘n individu soos Biko is, sal sy opmerking in die huidige geestesklimaat nie so ‘n hewige storm soos Kruger se destydse opmerking ontketen nie. Van Niekerk se stelling is egter nie minder dwaas nie.

    Die voortgesette aanwesigheid van Afrikaans aan die US word deur Van Niekerk gebrandmerk as ‘n “ideologiese taalagenda”. In sy oë het slegs Engels blykbaar nie-ideologiese status. Vir US-doeleindes moet Afrikaans glo gestroop word van sy “kulturele of politieke identiteit”. Afrikaans moet ‘n neutrale kommunikasiemedium word soos wat Engels in Van Niekerk se waan reeds is. “Natuurlik is dit nie ideaal vir Afrikaans nie. Dis egter onontbeerlik vir die soort universiteit wat Stellenbosch gekies het om te wees.” Dit lyk vir my asof die US om nie-akademiese redes verkeerd gekies het. Uiteindelik kan/sal dit nie ‘n “soort universiteit” wees nie, maar bloot ‘n nie-universiteit omdat die US gekies het om politieke oorwegings doelbewus en gewetenloos bo akademiese belange te verhef.

    Van Niekerk fouteer as hy veronderstel dat die US as akademiese inrigting die huidige storm met sy huidige bestuur en De Villiers se soort optrede (insluitende gebrek aan daadwerklike optrede teen boosdoeners) gaan oorleef. Protes sal toeneem en al hoe erger vorms aanneem. Oorverligtheid gaan nie Van Niekerk se bas red nie. Hy erken dat hy die “vaardigste” in Afrikaans is. Die booswigte wil nie net alle lesings in Engels hê nie. Hulle wil dit ook nie van Afrikaanse dosente in onvolmaakte Engels ontvang nie. Bowenal wil hulle nie wit dosente hê nie, maar uitsluitlik swartes. Van Niekerk gaan hierdie politieke toets skouspelagtig druip.

  • Dan Roodt: Anton van Niekerk: agterryer in die stryd vir Engels

    Dan Roodt: Anton van Niekerk: agterryer in die stryd vir Engels

    By die artikel van Anton van Niekerk op Netwerk24 waarin hy vandag Engels op Stellenbosch bepleit, is daar net een fout: Van Niekerk verskyn nie op die foto van Open Stellenbosch se betoging teen Afrikaans (sien hier bo) wat deur die blanke dr. Kylie Thomas van die Engelse departement, omring deur haar swart studente, gelei word nie. Waarom was Van Niekerk nie ook daar nie? Hy is dan nie ‘n voorstander van Engels nie? Of volg hy maar die stroom en is vandag ‘n stoere ondersteuner van ANC- en EFF-beleid téén Afrikaans, nes hy in die verlede ‘n NP-sikofant op Stellenbosch was?

    Soos by alle volkere wat vir lang tye deur vreemdelinge oorheers is, is die tema van verraad besonder bekend onder Afrikaners. Jaap Steyn se postmoderne roman uit die laat sewentigerjare, Dagboek van ‘n verraaier, het skerpsinnige vrae oor lojaliteit teenoor die eie volk en taal gestel, in die lig van ‘n Breyten Breytenbach-agtige figuur wat verraad pleeg en hom by die ANC skaar. Verder terug was daar die joiners en hensoppers van die Tweede Vryheidsoorlog waaroor daar nou nog geskryf word.

    Om soos die ietwat naïewe en dweperig godsdienstige hoofkarakter Anton in Dagboek van ‘n verraaier uiteindelik teen Afrikaners te draai, oorskry ‘n grens wat iewers in die boek só verwoord word:

    “Jy sal baiekeer in jou lewe nie mooi weet wat om te doen nie, jy sal nie altyd weet of is iets reg of verkeerd nie, maar dan sal jy tog op een of ander manier weet: ‘n Afrikaner maak nie so nie.” (bl. 94)

    Wesentlik is daar geen verskil tussen dít wat Van Niekerk in die linkse Netwerk24-media bepleit en die EFF se standpunt wat juis vandag in hul mediaverklaring oor die triomf van Engels by Kovsies verwoord is nie. “Afrikaans must fall.” Dit is die EFF se standpunt en dit is insgelyks Van Niekerk s’n. So pas het die EFF ‘n verklaring uitgereik waarin die aanvaarding van Engels as enigste taal aan die Universiteit van die Vrystaat verwelkom word:

    Nothing marks the step towards transformation at UFS than this decision to abandon Afrikaans as a medium of instruction. This is because within the institutions of higher learning, as well as in many public schools in South Africa, Afrikaans has maintained segregation and racial privileges. As an institutionalised language, it has kept alive white supremacist cultural practices and given license to white right-wing groups to think it is legal and legitimate to be racist.

    We commend all the students whose protests have brought the question of the language policy sharply into the university agenda such that it could not be postponed any more. We further call on universities of Stellenbosch, Pretoria and UNISA to heed to the call that Afrikaans Must Fall as a step towards transformation of the university.

    In addition, all colonial and apartheid statues in our campuses across the country must be removed, including symbols such as names and insignia. Our campuses must be freed from being centres that celebrate colonialists, mass murderers and their associated racist ideas. The insistence to keep Afrikaans as a medium of instruction, along with colonial statues and symbols, is a direct legitimisation of white supremacy and anti-black racism.

    Ek beskou my as ‘n Afrikanerdissident of iemand wat in weerwil van die groteske verwarring, propaganda, etniese konflik en politieke geknoei in ‘n land soos dié nog altyd gepoog het om te dink en te handel volgens daardie vae, verskuiwende lyn wat in bogaande paragraaf van Steyn verwoord word: te midde van die verwarring en propaganda moet ons standpunt inneem en handel, en tog moet ons iewers weet dat daar grense bestaan wat nie mens durf oorskry sonder om jou aan afskuwelike verraad skuldig te maak nie.

    Nou die dag vertel die uitgeweke digteres Annesu de Vos my dat die Afrikanerterroris, Hein Grosskopf, op ‘n stadium in ‘n ANC-opleidingskamp in Zimbabwe beland het waar een van ZANU PF se instrukteurs met smaak vertel het van die wreedhede wat hy en ander teen blankes gepleeg het. Grosskopf het toe blykbaar besef dat sy verraad hom nou in ‘n situasie laat beland het waaruit geen terugkeer meer moontlik was nie. Weier hy om voortaan mee te doen, sou hy self as verraaier deur sy ANC- en ZANU PF-makkers doodgemaak word. Volhard hy op sy ingeslane weg, bevind hy hom uiteindelik in ‘n wêreld van terreur en sinnelose geweld teen burgerlikes, een van die “vryheidsvegters” vir wie wreedheid self die enigste sin van hul opstand teen alle beskaafde norme is. In sy boek Negrologie, noem die Franse joernalis Stephen Smith van die linkse koerant Le Monde, dit “die vryheid van die wolwe” binne die “paradys van wreedheid”.

    ‘Tans sien ons egter hoe die brandende buiteband, met die swart rook wat daaruit opstyg, die simbool van Matiedenke – of gebrek daaraan – geword het.’

    Hein Grosskopf se verraad het tot ‘n bom in Johannesburg gelei. Anton van Niekerk s’n lei tot die ondergang van Afrikaans aan die Universiteit van Stellenbosch. Net soos Grosskopf in sy opleidingskamp wat nie meer oor die wil of die moed beskik het om “nee” te sê vir die drukgang waarin hy hom bevind het nie, volhard Van Niekerk ewe willoos op sy ingeslane verraaierstrajek. Beide Grosskopf en Van Niekerk beskik oor ‘n intense, anomiese dislojaliteit teenoor die Afrikaner as volk en as gemeenskap waaruit hulle na vore gekom het, en waarin hulle, soos die spreekwoord lui, gebore en getoë is.

    Dog verraad is verleidelik, vermoed ‘n mens. Suid-Afrika is ‘n sadistiese land. Net ‘n paar dae gelede is ‘n Afrikaanse dogtertjie, Kayla Meyer, en haar hele gesin op Randfontein deur vier nihilistiese “vryheidsvegters” uitgewis. Só word wreedheid en die oorheersing van die wolfmens elke dag in ons land gevier. Swakker en dommer tipes soos Van Niekerk voel aangetrokke tot die krag en mag, die primitiewe heerssug wat ‘n Afrikadiktator-in-wording soos Julius Malema uitstraal. Soos Stephen Smith in sy opmerkings oor “die paradys van wreedheid” insgelyks aandui, speel die tropgevoel ‘n groot rol.

    Die trop is Engels, daarom moet hy gevolg word. In sy burokratiese prosa skryf Anton van Niekerk:

    Ek self doseer tans ’n module vir ongeveer 115 derdejaarstudente. Uit herhaalde navrae wat ek reeds tot hierdie studente gerig het, blyk dit dat daar nie een onder hulle is wat Afrikaans as onderrigmedium verkies nie (hoewel daar waarskynlik ’n paar is wat opstelle en eksamens in Afrikaans sal doen).

    Dr. Kylie Thomas, die Boerehater-Engelse-dosent roep haar trop op om Engels by Stellenbosch te laat oorheers. Noem haar dan ‘n Engelse taalstryder, waarvoor ons as Afrikaanse taalstryders seker respek moet hê. Al doen sy dit om imperiale redes of om haarself in haar beroep te bevoordeel, is daar tog – hoe afskuwelik ons sulke Engelse ook al mag vind – by haar sprake van ‘n wíl. By Van Niekerk is daar geen wil, geen sweem van ‘n keuse te bespeur nie. Hy is die blote agterryer van Kylie Thomas en die Open Stellenbosch-gepeupel wat sy vanuit haar kantoor in die Engelse departement opgetower het, soos die dorpie Combray uit Proust se koppie tee te voorskyn kom as die madeleinekoekie daarin gedoop word.

    Is dit nie ironies dat iemand soos Van Niekerk ‘n dosent in die wysbegeerte is nie? Kan jy nou meer! Hy het nog nie eens daardie gewilde werke van Sartre en Camus wat ons geslag as tieners verslind het en waarin die problematiek van keusevryheid so intens aan bod kom, gelees nie. Of indien hy dit gelees het, het hy dit met sy uiters middelmatige intellek nie begryp nie. Of as hy dit begryp het, beskik hy nie oor die morele moed om dit ter harte te neem nie. Hy is bloot ‘n willose hensopper, ‘n joiner, ‘n agterryer vir ‘n polities korrekte Engelse vrou.

    Kierkegaard, die Deense filosoof wat juis in Deens geskryf het – daardie klein ou Skandinawiese taaltjie, wat seker vir tropmense onbenullig moet wees, net so onbenullig soos Afrikaans – behandel iewers die problematiek van “nie te kies nie” as juis óók ‘n keuse. Van Niekerk, die slaprugslungel, die willose, die volger, die na-aper van ‘n middeljarige Engelse dame in jeans en tekkies – ai, die smaakloosheid van Engelse vrouens! – is soos Kierkegaard se bootsman op die rivier wat moet kies maar net die stroom volg, dieselfde stroom wat hom oor die afgrond gaan voer.

    Noem my dan ‘n Deen, of ‘n Afrikaner, wat onder Afro-Saksiese heerskappy deesdae ‘n vloekwoord geword het, maar ek kies juis vír Afrikaans. Na my ervaring voel jong Afrikaners deesdae ewe patrioties en lief vir Afrikaans as vorige geslagte. My dogter, wat in ‘n Engelse Johannesburg voor YouTube grootgeword het en dolgraag ‘n tyd lank in Seoel, Suid-Korea wil gaan woon om ‘n “stedelike ervaring” te hê, verbaas my nou die dag toe sy met ‘n Voortrekkerkappie huis toe kom wat sy iewers in ‘n tweedehandse winkel in Pretoria raakgeloop het. Ook het sy opgelees oor die stylvolle kleredrag van die Voortrekkers op Sondae, hul mansmodes, en dergelike meer. Ons kinders word groot in ‘n globale wêreld, maar steeds met ‘n waardering vir ons geskiedenis, asook ‘n sterk hunkering na Afrikanerskap, Afrikaans en ‘n eie identiteit. Hulle vrees bloot die beskuldigende geweld van die marxistiese wolwe wat van die universiteite hul skuilplek gemaak het. Vandaar dus hul versigtigheid om hoegenaamd ‘n voorkeur vir hul taal uit te spreek.

    Indien daar vyf dosente aan die Universiteit van Stellenbosch was wat – ‘n mens weet nie hoe om dit te stel nie – oor ‘n paar nanogram testosteroon beskik het, was dit sonder twyfel heel anders. En sou studente nie gehuiwer het om ombeskaamd in Afrikaans klas te loop, eksamens af te lê of proefskrifte te skryf nie.

    Helaas, daar heers bloot onderdanigheid aan die nuwe orde, aan Malema se taalbeleid wat die rooihempiebrigade met ‘n brandende buiteband op ons afdwing.

    Sekerlik is Anton van Niekerk, soos al die verloopte Broederbond-Afrikaners – nee, die hele FW de Klerk-geslag met hul ellendige verraaiersmanie – ‘n bewonderaar van Winnie Mandela. Mevrou Mandela, soos Die Burger seker sou skryf. Sy het mos gepraat van die land “wat met vuurhoutjies en buitebande bevry moet word”. Tans sien ons egter hoe die brandende buiteband, met die swart rook wat daaruit opstyg, die simbool van Matiedenke – of gebrek daaraan – geword het.

    Dit herinner my aan ‘n frase van die ontslape Franse – en ja, ek weet Piet Kopdoek en die res van die universitêre agente meen dat Frankryk ewe onbenullig as Denemarke of selfs die reste van ons Afrikanerdom is – postmodernis, Jean Baudrillard.

    In een van sy essays oor die VSA verwys Baudrillard na iemand wat ‘n slang as troeteldier aanhou en die ooreenkoms tussen die baas en die reptiel se breine. Hy gebruik die sinsnede: “die innerlike nag van sy brein”.

    Van Niekerk, wat so bedwelm is deur die stink rubberreuk vanuit die EFF-betogers se brandende buitebande, asook die intellektuele erfenis van mevrou Mandela en die hele Afrikaans must fall-beweging… Hoewel om dit ‘n “beweging” te noem, laat dit klink asof ons met iets soos impressionisme of die Duitse Romantiek te make het, wat heeltemal te eurosentries is. Veel eerder dan: Van Niekerk wat so deur die Raka-agtige Afrikaans must fall-instinkte oorweldig word, openbaar deur sy anglomanie bloot die innerlike nag van sy brein.

    Hy is net iemand, hetsy Kylie Thomas, hetsy Julius Malema, se troetelslang. Met al die verraderlikheid en lis wat deur die slangmetafoor gesuggereer word.

  • Leon Lemmer oor Anton van Niekerk: Kampusgewete en etiekkolos?

    Leon Lemmer oor Anton van Niekerk: Kampusgewete en etiekkolos?

    Anton van Niekerk het onder die opskrif, “Van volksuniversiteit na internasionale speler” (Die Burger, 10 deser, p 9), dit wys geag om die voortreflikhede van die huidige Universiteit Stellenbosch (US) as “internasionale speler” te besing. As oorverligte doen hy dit uiteraard ten koste van die US van weleer, wat hy ‘n “volksuniversiteit” noem. Hy laat hom veral uit oor Afrikaans, ‘n onderwerp waarvan hy liefs moet wegbly as hy hom nie weer ‘n drag slae op die hals wil haal nie.

    Hy beweer dat die US van sowel regs as links gekritiseer word. Hierdie “uitgelese professor” beskou homself blykbaar as in die salige middel geposisioneer; iemand wat as belese en besinnende akademikus met onderskeiding die goue middeweg bewandel. “Van regs is daar die voortdurende verwyt dat die US sy vermeende ‘historiese identiteit’ as die ‘uitvoerder van die testament van Jannie Marais’ prysgegee het.” Dit is feitlik net op Praag dat daar vanjaar herhaaldelik pleidooie gelewer is dat die US Marais se skenkings- en stigtingsvoorwaarde moet nakom, te wete dat Afrikaans nie ‘n mindere posisie in vergelyking met Engels mag beklee nie.

    Na verloop van ‘n eeu was daar vanjaar geen amptelike erkenning op die US-kampus van Marais se ontsaglike, deurslaggewende en onbaatsugtige finansiële bydrae tot die ontstaan en uitbouing van die US nie. Van Niekerk is veronderstel om ampshalwe in die etiek onderlê te wees. Maar hy opper geen beswaar hoegenaamd teen die doelbewuste miskenning van Marais se voorwaarde nie. Die US-rektor, Wim de Villiers, het vanjaar al herhaaldelik gesê: “Stellenbosch is nie ‘n Afrikaanse universiteit nie.” Ek ervaar hierdie woorde as ‘n doelbewuste en gevoellose belediging van die nagedagtenis van Marais. Is Van Niekerk weens sy oorverligtheid eties so afgestomp dat hy nie kan aanvoel dat hier ‘n skrynende onreg teenoor die voortreflike nalatenskap van Marais gepleeg word nie? Hiervoor is kundige onderlegtheid in etiek nie eens nodig nie. Blote ordentlikheid noop almal met gewetes om aan te voel dat aan die wense van ‘n oorledene voldoen moet word, of as dit absoluut onmoontlik is, redes daarvoor aan te voer pleks van die saak dood te swyg.

    Van Niekerk se anti-Marais-gesindheid dui myns insiens op sy anti-Afrikaans-gesindheid, wat deur Pieter Kapp in Maties en Afrikaans (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013) geboekstaaf is. As voorsitter van die US se Taalkomitee het Van Niekerk jare lank tot groot nadeel van Afrikaans gefunksioneer, bv deur onderrig in sowel Afrikaans as Engels in dieselfde klas te bepleit; selfs dat sulke gesamentlike klasse “in pas is met die US se tradisie [!] en bedoel is om eerder Afrikaans se toekoms aan die Universiteit te verseker as om dit te ondergrawe” (p 121). Gesamentlike klasse kon enersyds veroorsaak dat die onderrigmateriaal wat aangebied word, gehalveer word en andersyds dat die klasse hoofsaaklik in Engels aangebied word.

    Daar is eenstemmigheid dat gesamentlike klasse opvoedkundig die swakste opsie is. Waarom sou Van Niekerk dan ‘n voorstander hiervan wees? Omdat politieke oorwegings by hom, soos by bv Russel Botman, swaarder as akademiese oorwegings weeg. As ANC-aktivis en rektor het Botman “dubbelmedium beklemtoon omdat dit verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (p 205). Na aanleiding van die chaos wat Open Stellenbosch toegelaat is om vanjaar te saai, het die US onderneem om van volgende jaar af afsonderlike klasse in Afrikaans en Engels in kursusse met baie studente in te stel. Aan die Noordwes-Universiteit, op die Potchefstroom-kampus, word dieselfde weg bewandel.

    In die praktyk gaan dit beteken dat die blankes die Afrikaansmediumklasse bywoon en die nie-wittes die Engelsmediumklasse. Sodanige apartheid sal nie in die nuwe Suid-Afrika geduld word nie. Hierdie aparte klasse is dus bloot ‘n tussenstadium voordat die Afrikaanse klasse spoedig as ‘n onding afgeskaf word, omdat dit geëtiketteer sal word as iets wat deur diegene wat terugverlang na die verlede gekoester word; natuurlik uitgaande van die valse veronderstelling dat die verlede sonder meer slegter was as wat die hede is.

    Reeds in 2005 het Van Niekerk verkondig “dat taal in onderrig minder belangrik is as die kwaliteit van die kennis wat oorgedra word” (p 151). As dit waar sou wees, wonder ‘n mens waarom daar so steen en been gekla word oor Afrikaans wat na bewering mense uitsluit. Die valse veronderstelling is dat Engels niemand uitsluit nie. In werklikheid is dit ‘n drogargument gebaseer op Van Niekerk se anti-Afrikaans-gesindheid. Taal is van die uiterste belang by kennisverwerwing, want dit is die hoofmanier waarop inligtingsoordrag geskied. Van Niekerk kan die waarheid van my stelling toets deur te gaan luister na ‘n gesaghebbende lesing wat in Mandaryns aangebied word en dan vas te stel wat hy wys geword het.

    Dit is ‘n voor die hand liggende waarheid dat Afrikaanssprekende studente akademies beter vaar as hulle klasse in Afrikaans aangebied word. Insgelyks vaar Engelssprekende studente akademies beter as hulle klasse in Engels aangebied word. Waarom kies Van Niekerk kant vir Engels al is hy Afrikaanssprekend? Omdat swartes verkies om in Engels te studeer en dit dus vir Van Niekerk polities korrek is om daardie kant te kies. Wat in die akademiese belang van Afrikaanssprekendes is, weeg by Van Niekerk glad nie so swaar soos die belange van die ANC-gedienstige swart massa nie. Aan die argument dat diegene wat Engelsmediumonderrig begeer die talle sodanige universiteite kan bywoon, steur Van Niekerk hom nie, want dit is polities korrek om as oorverligte te verlang dat die US en die dorp Stellenbosch tot verswelgings toe moet verswart en demografies so getrou moontlik die veelgeprese nuwe Suid-Afrika moet weerspieël. Die beeld van ‘n swart en Engelse US is volgens hierdie redenasie oneindig beter as dié van ‘n wit en Afrikaanse US, wat glo swaar dra aan die bagasie van Afrikanernasionalisme en apartheid; uitgaande van die valse veronderstelling dat swart mag en swart nasionalisme heilsaam en blanke mag en Afrikanernasionalisme boos is.

    Van Niekerk het in 2010 aangevoer “dat die taal in die opleiding van wetenskaplikes en die oordrag van kennis van minder belang is – dit is die kwaliteit en uitnemendheid van die kennis wat die swaarste moet weeg” (p 209). Van 2005 af (voorlaaste paragraaf hier bo) het Van Niekerk dus niks wyser geword nie. Breyten Breytenbach het in 2010 tereg van Van Niekerk gesê: “Die man weet waaragtig niks van taal nie” (p 204). Vir my is dit duidelik dat Van Niekerk hom veral om politieke redes vir die afskaling van Afrikaans en die bevordering van Engels beywer. Dit is waarskynlik die rede waarom hy in 2007 nie weer as senaatsverteenwoordiger tot die US-raad verkies is nie (p 159). Ek vind dit ironies dat Nico Koopman in sy plek verkies is; ‘n mens wat sy intreerede in Engels gelewer het voor ‘n gehoor wat feitlik uitsluitlik uit Afrikaanssprekendes bestaan het. In albei se hoedanigheid as US-dekaan het sowel Van Niekerk as Koopman onderskeidelik die Artes- en Teologiefakulteit so vinnig moontlik verengels. Naas etniese oorwegings was Koopman se anti-Afrikaansgesindheid waarskynlik deurslaggewend toe Wim de Villiers hom as ‘n US-viserektor aangestel het. Desnieteenstaande ag die Afrikaanse Taalmuseum en -monument dit wys om Koopman as spreker te nooi.

    Van links word die US gekritiseer omdat die onderrig wat in Afrikaans aangebied word glo nie inklusief genoeg na die smaak van veral swart studente is nie. Dan gaan Van Niekerk dadelik oor tot ‘n aanval op Hermann Giliomee, wat beweer het dat die US op twee gedagtes hink: verengelsing ter najaging van internasionale aansien en misleiding van Afrikaanssprekendes oor die vooruitsigte van Afrikaans as US-onderrigtaal ten einde hulle steun te behou (Die Burger, 31 Oktober). Die polemiek van Van Niekerk en Giliomee het ‘n geskiedenis. Voorheen het hulle oor die gehalte van Bantoe-onderwys verskil, met Van Niekerk wat beweer het dat daardie onderwys ‘n “groot katastrofe” was (Die Burger, 9 Julie) terwyl Giliomee ‘n meer ewewigtige/gematigde standpunt huldig (Die Burger, 14 Julie). Hierna was Giliomee van mening dat ‘n Afrikaanse instansie hom vir ‘n Afrikaanse universiteit mag beywer (Die Burger, 24 Oktober), terwyl Van Niekerk meen dat dit om “ál ons land se mense” moet gaan (Die Burger, 20 en 27 Oktober), wat die moontlikheid van ‘n nuwe Afrikaanse universiteit sal verongeluk. Ek dink nie ‘n mens sal Van Niekerk daartoe kan beweeg om vir blankes, Afrikaners of Afrikaans in die bres te tree nie. Dit sal sy beeld as oorverligte, waaraan hy so naarstiglik bou, aantas. Van Niekerk bestempel Giliomee se standpunt as “kritiek van regs”, terwyl Giliomee polities seker maar net minder links as Van Niekerk is.

    In sy jongste skrywe noem Van Niekerk “die US van die jare sestig tot tagtig … nie ‘n universiteit met beduidende internasionale aansien nie, maar ‘n taamlik geïsoleerde instelling en primêr gebrandmerk as die bakermat en alma mater van apartheidsleiers.” Wie het destyds probeer om die US akademies te isoleer en Afrikaners as boos te brandmerk? Die terroristiese ANC. Desnieteenstaande is aan die US van weleer myns insiens veel hoë akademiese standaarde as aan die huidige US gehandhaaf. Destyds is ‘n A-simbool in alle vakke (of minstens ‘n A-gemiddelde) in matriek van alle studente vir toelating tot mediese studie (MBChB) vereis. Deesdae kan met ‘n C- of selfs D-simbool toelating verkry word, mits die kandidate nie-wit is. Geen wonder dat hierdie US-kwalifikasie, anders as voorheen, tans nie sonder meer in die buiteland erken word nie; aanvullende eksamens word in toenemende mate vereis. Wêreldwyd het die besef posgevat dat die US akademies nie meer is wat hy was nie.

    Van Niekerk, daarenteen, bespeur by die huidige US ‘n “strewe na onmiskenbare, internasionaal erkende navorsingsuitmuntendheid.” Daar kan glo nie toegelaat word dat die US “‘n minderwaardige universiteit moes bly bloot ter wille daarvan om ‘n ‘volle Afrikaanse’ aanbod te behou nie.” Van Niekerk beweer waaragtig dat die huidige US “die beste moontlike dosente” wil aanstel en dat dit die soort ding is wat “eenvoudig nie kan plaasvind deur medium van Afrikaans nie.” Wat behels die huidige US se teikengedrewe aanstellingsbeleid? Om ooreenkomstig die wense van die ANC by voorkeur (eintlik: indien enigsins moontlik) swartes en vroue aan te stel. As iemand wat ‘n akademiese pos beklee behoort Van Niekerk te weet dat sowel ras as geslag nie-akademiese faktore is; dat akademiese verdienste (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) van deurslaggewende belang by die aanstelling en bevordering van dosente en navorsers behoort te wees. Pleks van bv ‘n swart dame uit Nigerië met ‘n twyfelagtige akademiese rekord aan te stel, sou dit akademies baie meer sinvol wees om ‘n Afrikanerman met bewese akademiese verdienste aan te stel. Teen laasgenoemde soort mens van akademiese gehalte word blatant gediskrimineer, maar Van Niekerk het nog nooit beswaar teen hierdie skandalige beleid geopper nie.

    Omdat die uitgesproke, amptelike US-beleid is om by nie-akademiese voorkeur swartes aan te stel, word dit terselfdertyd ‘n anti-Afrikaansvoorkeur vir Engelsmediumonderrig. Die US slaag tans in elk geval nie daarin om bv Nobelpryswenners of hoogaangeskrewe buitelandse akademici as dosente aan te stel nie. Die US as eentalig Afrikaanse universiteit sou sonder groot probleme sulke uitsonderlike mense (wat hoogstens ‘n klein getal enkellinge sou wees) kon akkommodeer, bv as navorsers, magisterstudieleiers, doktorale promotors en die aanbieders van openbare lesings. Hulle akademies gewenste teenwoordigheid sou ‘n koersvaste US nie verplig het om Afrikaans oorboord te gooi nie. Waarin die huidige ras-, geslags- (dus nie-akademies-) en Engels-gedrewe US slaag, is om hoofsaaklik plaaslike nie-wittes en Afrika-swartes met twyfelagtige akademiese aansien (maar met teoreties moers baie, maar dikwels nie-realiseerbare, akademiese potensiaal) as dosente aan te stel. ‘n Kritiese ontleding van die US se navorsingsuitsette bevestig hierdie bewering.

    Hoe onrealisties Van Niekerk se siening van die US is, blyk uit sy volgende sin, wat beoordeel moet word in die lig van die Wim-US se jongste vergryp, op 12 deser, teen Afrikaans. “Die verbeeldingryke pogings van die huidige bestuur, senaat en raad om aan Afrikaans ‘n mededingende plek aan die US te verskaf, sal dalk nie alle mense dadelik oortuig nie.” Inderdaad! Sekerlik nie vir my nie.

    Van Niekerk wil Afrikaans nog dieper in die grond boor. Daarom kom hy met hierdie sin: “Om egter van ‘n universiteit as instelling te verwag om sigself eksplisiet daartoe te verbind om ‘n taal te beskerm, is onbillik, omdat dit van die instelling sou verwag om van sy missie, wat akademiese uitmuntendheid is, af te wyk.” In werklikheid is dit Open Stellenbosch wat geëis het dat Afrikaans nie beskerm mag word nie en die US-raad het gedienstig hieraan toegegee. Ek hoop ek het daarin geslaag om aan te toon dat ‘n Afrikaanse universiteit, soos talle nie-Engelse universiteite én die US van weleer, akademies uitmuntend kan wees. Ook dat die US met sy huidige toelatingsbeleid vir studente en sy huidige aanstellings- en bevorderingsbeleid vir dosente nooit werklik akademies uitmuntend sal word nie. ‘n Universiteit kan alleenlik akademies slaag as hy hom kompromisloos deur akademiese oorwegings laat lei. Dit beteken onder meer dat hy nie na die ANC-regering se pype moet dans nie.

    Aan die US verloop transformasie in drie fases. Die universiteit is tans entoesiasties in die midde van fase 1 maar het reeds begin om fase 2 te betree.

    ● Die eerste fase is die opneukfase. Ras en geslag is die faktore wat ‘n deurslaggewende rol by die toelating en beurstoekennings van studente en die aanstelling en bevordering van dosente speel. Ras- en geslagsteikens word meedoënloos nagejaag om van swartes die meerderheid en van vroue die al hoe meer oorweldigende meerderheid te maak.

    ● In die tweede fase word die akademiese skemer betree. Afrikaans as onderigtaal is dan kwalik meer as ‘n mooi herinnering aan ‘n voortreflike akademiese verlede. Diegene wat om nie-akademiese redes as studente toegelaat is, word nou by voorkeur as dosente aangestel. Die akademiese gehalte van die onderrig daal verder.

    ● In die derde fase het die akademies nag aangebreek. Studente wat deur substandaarddosente onderrig is, word nou as dosente aangestel. Die akademiese gehalte val tot onder substandaard. Die gevolge van so ‘n onderrigsituasie word deur George Reisman die barbarisering van die samelewing genoem. Ek hoop om volgende naweek oor Reisman se idees te skryf, mits die tragiese gebeure aan die US my nie noop om weer oor die US te skryf nie.

    Wanneer fase drie aanbreek, slaap Van Niekerk in die rus van die eeue gesus. Maar anders as met Jannie Marais se wense sal mense soos Wim de Villiers en Anton van Niekerk se transformasie-nalatenskap aan die US voortleef.

  • Leon Lemmer: David Benatar oor regstellende aksie en transformasie

    Leon Lemmer: David Benatar oor regstellende aksie en transformasie

    David Benatar (gebore in 1966) doseer wysbegeerte aan die Universiteit Kaapstad (UK). In 2006 het hy internasionaal bekendheid verwerf met sy boek, Better never to have been: The harm of coming into existence. Hierdie werk is as erg pessimisties en nihilisties gekarakteriseer. Wat hy per slot van sake beweer, is dat bv ‘n geaborteerde fetus verkieslik bo ‘n lewendig gebore baba is. Myns insiens is so ‘n standpunt dalk regverdigbaar as ‘n mens se lewe meer negatiwiteit (bv pyn, lyding) as positiwiteit (bv vreugde, tevredenheid) inhou. Dit kan dikwels die geval in derdewêreldse lande wees, maar dit kom seker nie algemeen in eerstewêreldse lande voor nie. Die probleem met ‘n keuse tussen iets en niks is dat net iets die potensiaal van positiwiteit (of negatiwiteit) inhou. Deur niks te kies, word alle moontlikhede ontbeer.

    In 2012 het Benatar weer opspraak verwek toe sy boek, The second sexism: Discrimination against men and boys, gepubliseer is. Hy toon aan dat die veldtog teen vrouediskriminasie soms te ver gevoer word; dat die pendulum te ver van die vorige/tradisionele kant na die teenoorgestelde kant geswaai het. Dink aan die ANC se beheptheid met demografie. Dit word enersyds misbruik om swartes (80% van die bevolking) en andersyds vroue (50% van die bevolking) te bevoordeel. Die ANC-beleid is dus sowel rassisties as seksisties. Die hoofmotief is eintlik om blanke mans, daardie knap vegters teen misdaad (bv vandalisme) en geweld (bv terrorisme), te benadeel. Wat seksisme betref, word oordrewe “regstelling” aan bv die Universiteit Stellenbosch (US) aangetref. Om die ANC ter wille te wees, is die US se ideaal om 60% vrouepersoneel teen 2020 te hê.

    Maar daar is geen wetenskaplike bewys dat vroue bv beter dosente en navorsers as mans is nie. Die teenoorgestelde is eerder die geval omdat (ten spyte van al die eendersverklarings) dit steeds uitsluitlik vroue is wat geboorte skenk en dikwels/meesal in groter mate as mans by die versorging van kinders en ander huislike verpligtinge betrokke is. In die praktyk bring dit mee dat vroue deeltyds en mans in groter mate voltyds met akademiese sake besig kan wees. Die US verkies om hom eerder deur politieke as akademiese oorwegings te laat lei. Daarom is daar geen voorneme om by 60% vrouepersoneel halt te roep nie. Daar bestaan ook geen minimum kwota vir manspersoneel nie. (Al handel my teks oor wat aan die UK plaasvind, verwys ek telkens na die US as patologiese geval.)

    Benatar se intreerede

    In 2007 het Benatar sy intreerede as professor in filosofie gelewer. Die titel is “Justice, diversity and affirmative action.” Soos uit die onderwerpe van sy boeke blyk, hou Benatar daarvan om aktuele sake aan te spreek en deins hy nie terug van omstredenheid nie; nie omdat hy stroomop wil wees nie, maar omdat hy besef dat eietydse dogmas dikwels op swak fondamente staangemaak word. Hy poog dan om groter helderheid te bring. Sy intreerede het ‘n beroering op die liberale UK-kampus veroorsaak. Om die lengte van my teks binne perke te hou, gebruik ek Benatar se opsomming, “‘Affirmative action’ not the way to tackle injustice” (University of Cape Town, Monday Monthly, Volume 26.05, 23 April 2007). Hier en daar vul ek sy teks aan met my toepassings of voorbeelde.

    Volgens Benatar is regstellende aksie, soos die apartheidsbeleid, wesenlik eerstens die klassifikasie van mense volgens ras en tweedens die bevoordeling van sommige volgens ras. In die praktyk word hierdie rasseklassifikasie soos tydens apartheid gedoen, want selfklassifikasie word nie toegelaat nie, “for the obvious reason that deciding whether one will be the beneficiary of affirmative action cannot be left in the hands of those who will either receive or not receive the benefit on how they classify themselves.”

    Maar as die doel van regstellende aksie bloot is om ongeregtigheid reg te stel, hoef ‘n mens jou nie noodwendig tot rasseklassifikasie en rassevoorkeur te wend nie. “In its mildest form, affirmative action involves taking positive steps to avoid discrimination, to ensure that opportunities are open and available to all and that fair standards of selection are used.” Hierdie sagte soort regstellende aksie “does not require us to enter the fetid terrain of racial classification and racial preference. It seeks to undo unfairness whoever its victims might be.”

    Wanneer regstellende aksie by aanstellings (bv van dosente) toegepas word, kan drie grade daarvan onderskei word. (1) Die sagste toepassing is dat as twee kandidate in dieselfde akademiese mate vir ‘n doseerpos kwalifiseer, die pos eerder aan die kandidaat van die een (bv swart) as aan die ander (bv blanke) rassegroep toegeken word. In so ‘n geval ly die akademie nie skade nie. (2) Sodra die ras van kandidate toegelaat word om ‘n groter rol te speel, word swakker gekwalifiseerde kandidate van ‘n rassegroep bo beter gekwalifiseerde kandidate van ‘n ander rassegroep aangestel. Dan ly die akademie skade in verhouding tot die mate waarin ras pleks van akademiese faktore ‘n rol by aanstellings speel. “The mildest forms allow preference to be given only to marginally less qualified candidates, while the more severe forms allow preference to be given to significantly less qualified (or even unqualified) candidates.” (3) “Even more extreme than strong-preference affirmative action are ‘set-asides’, where only people from designated categories are considered.”

    Die transformasiedruk wat die US op homself plaas (en wat deur die ANC-regering vererger word) met rasseteikens wat in bepaalde jare gehaal moet word, is ‘n teelaarde vir die aanstelling van al hoe swakker toegeruste akademici. In die praktyk kan dit al hoe meer beteken dat poste nie gevul word nie (of net tydelik gevul word) totdat nie-wit kandidate gevind word. “The more weight an affirmative action policy attaches to ‘race’, the weaker a candidate of the desired ‘race’ can be in other ways while still obtaining the place or position for which he or she is competing.”

    Hieruit volg hierdie gevolgtrekking: “The more weight an affirmative action policy attaches to ‘race’ the less easily it can be justified,” bv akademies. “In other words, it is less implausible to attach minimal weight to ‘race’ than it is to accord it significant weight. In South Africa a range of weights are attached to ‘race’. However, since at least some positions are set-aside for ‘blacks’, affirmative action in this country sometimes attaches immense weight to ‘race’.”

    “Arguments for the controversial forms of affirmative action fall into one of two broad categories – arguments that affirmative action is necessary to rectify injustice, and arguments that affirmative action is necessary in order to produce some good consequence, usually by increasing diversity … The central problem is that affirmative action (in its controversial forms) favours people of a designated ‘race’ whereas rectification requires bestowing a compensatory benefit on those who have been treated unjustly. Defenders of affirmative action assume that these categories are either co-extensive or at least sufficiently overlapping to treat ‘race’ as a proxy for disadvantage.” Benatar wil die klem van ras na skadevergoeding en geregtigheid verskuif. Dit is nie net nie-wittes wat benadeel is nie. Tydens apartheid is nie-wittes op groot skaal bevoordeel met bv die toekenning van buitelandse studiebeurse terwyl Suid-Afrikaanse wittes soms selfs nie toegelaat is om in sommige lande te studeer nie. Byvoorbeeld, ‘n dosent aan die Universiteit Vrystaat is nie toegelaat om Frans in Frankryk te studeer nie. Sy was verplig om Frans in Switserland te studeer.

    “The rectification imperative is strongest for those who are most disadvantaged by injustice. Yet these people are least likely to benefit from affirmative action. They are so disadvantaged that they often cannot even begin to compete for the positions that beneficiaries of racial affirmative action obtain. Those most likely to benefit are those who were either minimally disadvantaged or not disadvantaged at all (in the relevant ways) or those who, although once disadvantaged, have already been compensated.”

    Onder die swartes wat aan die US vir spesiale bevoordeling uitgesonder word, is studente uit welvarende gesinne wat bv onderrig aan private skole ontvang het en dosente wat om politieke pleks van akademiese redes (buitelandse) studiebeurse ontvang het. Daar bestaan geen meganisme vir die bevoordeling van benadeelde blankes nie, bv kinders uit gesinne waarvan die ouers in plaasaanvalle vermoor is, wat dierbares in die “bevrydingstryd” verloor het of met pikke, byle, landmyne, ens, vermink is, wie se plase onteien is, ens. Aan die US is daar egter eksklusiewe studiebeurse beskikbaar vir die nageslag van die bruines wat in 1940 klippe na US-studente tydens die Slag van Andringastraat gegooi het. Nico Koopman sal dit “regstellende geregtigheid” noem.

    “Consider, for example, affirmative action in academic appointments. Those deprived of adequate primary or secondary education certainly do not benefit from affirmative action in this sector. Those ‘blacks’ who do benefit are those who already have higher, especially doctoral, degrees. However, their having such degrees is an indication either that they were not (that) disadvantaged – for example, they may be the children of exiles and were educated at excellent universities abroad – or the opportunity to obtain a higher degree was itself a rectificatory intervention to compensate for what would otherwise have been the unfair deprivation of that opportunity.”

    In die nuwe Suid-Afrika is daar die neiging om dubbele standaarde toe te laat. Daarvolgens is blankes onderhewig aan strenger vereistes as nie-wittes. Dit kom myns insiens ook in die akademie voor, onder meer omdat wit dosente hulle ‘n klag van rassisme op die hals kan haal as hulle swart studente druip. Relatief min nie-wittes durf ‘n magisterverhandeling of doktorale proefskrif aan. (Wanneer daar ‘n keuse tussen klaswerk en ‘n verhandeling op magistervlak is, kies swartes gewoonlik klaswerk; dermate dat dit al hoe meer die enigste manier word waarop magistergrade verwerf word. Dit bring mee dat die doktorale proefskrif die eerste tesis word wat studente skryf, met gevolglike moontlike daling in akademies-wetenskaplike gehalte.) Omdat druk vir meer nie-wit dosente uitgeoefen word, kan dit meebring dat laer slaagvereistes vir die tesisse van nie-wit kandidate gestel word. (Uit swart oorde – aanvanklik in Amerika – word die teenoorgestelde beweer: dat swartes dubbel so goed soos wittes moet wees om dieselfde resultaat of erkenning te kry.) Ingevolge transformasie geniet sodanige graduandi egter voorkeur by aanstelling as dosente, wat op sy beurt aanleiding tot onderrig van twyfelagtige akademies-wetenskaplike gehalte kan gee. Wat ek probeer aantoon, is dat regstellende aksie/transformasie ‘n politieke faktor is wat indruis teen die wese, die akademiese kern, van die universiteit. Anton van Niekerk, daarenteen, beskou transformasie as ‘n “kern-aspek” van die US (kyk hier onder).

    “Although moderate disadvantage is also deserving of rectification, there are some ‘whites’ who have suffered such disadvantage. Given South Africa’s past, we should expect that there are many more ‘black’ victims of social injustice. However, if one’s motivation is the rectification of injustice, then one should be concerned with rectifying all (equivalent) injustices irrespective of the ‘race’ of the victim. Why use ‘race’ as a proxy for disadvantage when one can focus directly on disadvantage? Using ‘race’ as a proxy is a kind of racial profiling, which defenders of affirmative action typically take to be unacceptable in other contexts, such as blood donation. The architects of affirmative action in South Africa have done their best to insulate it from legal challenge. Instead of allowing the courts to consider whether affirmative action laws and policies are compatible with the right to equality, judicial questioning has been forestalled by a constitutional provision permitting affirmative action.”

    Benatar oor transformasie

    In die klimaat van verandering wat daar vanjaar aan die UK heers, het Benatar ‘n meningsartikel gepubliseer: “Those who seek changes must show they are desirable” (Cape Times, 29 Junie). Hy dink die aktiviste moet hulle van die betekenis van “transformasie” en “dekolonisering” vergewis voordat hulle hulle daarvoor beywer. “A ‘transformation’, for example, is ‘a thorough or dramatic change’. Not all such changes are positive. Thus those who seek particular changes need to demonstrate that they are desirable ones. One demand is for the transformation of the student and staff profiles to reflect the racial demographics of the country. However, it is not enough to endorse that goal. The means to attaining it must also be appropriate.” Dink aan Open Stellenbosch wat wil hê dat alle lesings dadelik in Engels aangebied moet word en boonop deur swart dosente.

    “Universities cannot compensate for 12 years of appalling primary and secondary education in South Africa’s dysfunctional schools.” Al wat die universiteite kan doen, is om die “moderately disadvantaged” met remediële onderrig by te staan.

    “The sad truth is that the pool of qualified university applicants is only a small proportion of school-leavers. Without improved schooling, the student demographics at universities simply cannot resemble the national demographics. It is wishful, delusional thinking to imagine otherwise. Similarly, in hiring academics, universities can draw on only a very small subset of the entire population. The quarry is not all adults or even those with PhDs. The aim is to appoint the best scholars and teachers from the pool of suitably qualified applicants. That pool bears very little resemblance to the country’s demographics.”

    “In response to this, many advocates of ‘transformation’ argue that we have to alter our conception of ‘excellence’ which, they say, is ‘Eurocentric’. They might make a more persuasive case if they could explicate the ways in which the current standards of ‘excellence’ are questionable. Should we, for example, not be seeking academics who have finely honed analytical skills, a command of their field and who can publish articles in excellent international journals, and books with prestigious academic presses?”

    “Advocates of ‘transformation’ also claim that the curriculum needs to be ‘decolonialised’ or ‘Africanised’. It is very difficult to understand what exactly this is meant to imply. Sometimes the suggestion is that African ways of thinking should be affirmed and that ‘European’ ways of thinking should not be privileged … The success of modern universities is not based on self-consciously pursuing or affirming traditional or ethnicspecific ways of thinking. Instead, the goal is to pursue knowledge as a common human endeavour. Thus we should be interested in whatever methodologies and innovations work, and adopt them irrespective of their origin. Europeans did not reject Indo-Arabic numerals on the grounds that they were not of European origin.

    “Change should be welcomed – but only if change improves what universities do. Change for the sake of fitting an ethnic or nationalist agenda is unlikely to have that effect. Thus, Africa should demonstrate that it has something valuable to add rather than arguing that it has something African to contribute. This is not to say that Africa can offer nothing valuable, but rather that the selling point should be that it is valuable rather than that it is African.” Byvoorbeeld, tradisionele Afrika-medisynes kan ter genesing van kwale gebruik word mits hulle vooraf wetenskaplik effektief bevind is. “Parts of the university curriculum are already Africanised in some sense – African languages and literature, African customary law and African religion are taught. That is entirely appropriate, but not all disciplines lend themselves to Africanisation.” Hy noem dan wiskunde en fisika as voorbeelde hiervan. [Leopold Sholtz stel wesenlik dieselfde standpunt (Die Burger, 1 deser, p 14).]

    “Indigenousness is no more a marker of value than non-indigenousness is a marker of disvalue. Ideas, innovations, methodologies should be evaluated on their merits rather than on their provenance. One psychological factor that impedes the recognition of this is the misplaced (‘colonising’) pride of some people and the misplaced (‘colonised’) insecurity of others. Peoples’ intellectual capacity and promise is not a function of what has been achieved by their forebears. In any event, not all ‘white’ South Africans are descended from either colonialists or from the great centres of European learning. Some are descended from non-colonial immigrants. They are first or second-generation university graduates. Universities and their curricula were not part of their own ‘cultural heritage’, but they embraced university learning – because it is valuable and despite its ‘cultural unfamiliarity’.”

    Xolela Mangcu se reaksie

    ‘n Dosent is sosiologie aan die UK, Xolela Mangcu, het onder die opskrif, “Racially offensive diatribe has no place” (Cape Times, 2 Julie), op Benatar se artikel gereageer. Hy verwys na Amerika, daardie gevestigde hoofbron van haat teen blankes, en kom dan met ‘n kenmerkende beskuldiging: “White people are often given credit that is denied to black people.” Wat Mangcu eintlik begeer, is die (voortgesette) bevoordeling van swartes. Hy beskryf Benatar of sy teks met woorde soos “hypocritical”, “ignorance”, “racial stereotypes” en “blinded”.

    “Benatar has a misguided understanding of the call for representivity as just being about demographics. It is also about one of the foundational principles of democracy: no taxation without representation. For as long as South African universities receive public money, they have a fundamental duty to make sure black people are properly represented in them. Failure to achieve this diversity would simply be a repetition of the apartheid practice of black people subsidising white privilege.” Mangcu noem sodanige regstelling ‘n “democratic obligation”.

    Dat swartes blankes tydens apartheid gesubsidieer het, is ‘n vergesogte dwaalleer. Baie min swartes het toe inkomstebelasting betaal. Hulle is in hierdie verband deur die ANC (vanuit sy “moreel hoë posisie”) tot oneerlikheid aangespoor. Dit geld nie net swartes nie. Die Indiër-apteker en ANC-aktivis Pravin Gordhan het, toe hy as hoof van die SA Inkomstediens aangestel is, gesê hy weet nie wat inkomstebelasting is nie. Toe die ANC, weens ‘n klein groepie blankes se verraad, in die jare negentig sitting in die parlement verkry het, het van die swart lede steen en been gekla omdat inkomstebelasting van hulle vergoeding afgetrek word. Aan die vyf (en metteryd heelwat meer) hoogs gesubsidieerde universiteite wat sedert 1960 spesiaal vir nie-wittes gestig en bedryf is, het die meeste studente studiebeurse van die staat ontvang. Dit is gedoen hoofsaaklik danksy die geld van blankes. Mangcu se valse beskuldiging is net so laakbaar soos die houding van Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, wat dreig om owerheidsubsidiëring van eens blanke universiteite te weerhou as hulle nie die ANC-regering ter wille is nie. Dít terwyl hierdie universiteite hoofsaaklik met blanke geld opgebou is en blankes steeds baie meer as hulle demografiese verteenwoordiging tot die staatskas bydra. Die ANC-staat is ‘n ponzi-skema in die sin dat onregverdigbaar buitensporige vergoeding (insluitende omkoop- en korrupsiegeld) aan die kamerade betaal word terwyl die belastingbetalers bitter min in ruil vir hulle betaalde belasting ontvang.

    Mangcu sê “creativity [soos by “struggle”-boekhouding?] is needed in admitting students” én ook om meer swart dosente te kry. Hy bepleit aansporingsmaatreëls/”incentives” in hierdie verband. Dit lyk asof hy hoër vergoeding vir swart as vir wit dosente in gedagte het. “Because of apartheid, many black academics have had to make sure their qualifications are far superior than their white counterparts.” Dan kom Mangcu by “the most racially offensive piece of Benatar’s tirade … arguing that Africa must prove it has something to add to the world”. Dit is egter ‘n verwronge voorstelling van wat Benatar geskryf het. Daarna gaan Mangcu heeltemal oorboord deur filosofie ‘n wetenskap te noem en te beweer “the distinction between humanities and science is sheer baloney”. Dit is duidelik dat sy denke erg deur ongefundeerde, onwetenskaplike Amerikaanse Black Studies-literatuur besoedel is.

    Benatar se reaksie

    Benatar het op Mangcu se beskuldigings gereageer met ‘n artikel onder die opskrif: “Not enough space to address all Mangcu’s mistakes, but here’s a summary” (Cape Times, 17 Julie). Hy betreur dit dat Mangcu besluit het om nie meer ‘n openbare debat met hom te voer soos hulle voorheen ooreengekom het nie. Verder: “Mangcu has misunderstood the principle of ‘no taxation without representation’, which refers to representation in parliament, not in universities.” Ook: “The academic requirement to prove that one has something of value to contribute applies to everybody and not only to Africa. I don’t want the French, for example, trutting around telling us that they have something French to contribute. I want them to show that they have something valuable to contribute.” En: “Just as criticism of traditional ‘European’ thinking was and is essential for academic progress, so criticism of traditional ‘African’ thinking is also essential for such progress.”

    Benatar op politicsweb

    Daar is nog ‘n artikel van Benatar, “Must UCT also now fall?” (politicsweb, 30 Junie), wat op fyner besonderhede binne die UK fokus en verdere perspektief verskaf. Om die lengte van my skrywe binne redelike perke te hou, behandel ek hierdie artikel net in beperkte mate. Weens transformasiedruk wil die UK die samestelling van sy aanstellingskomitees verander, om ook nie-professore as lede in te sluit, en om die kriteria vir bevordering te hersien, om vooroordele teen swart en vrouekandidate uit te skakel. “Politically loaded decisions made by groups of people are almost never made on the basis of reasoned argument … When the ‘transformation’ card is played in university meetings, as it repeatedly is, about everybody marches in lockstep. People fall over themselves in displays of political correctness, each paying obeisance to the mantras and slogans of contemporary South Africa.” Kyk hier onder vir ‘n onmiskenbare toonbeeld hiervan: Anton van Niekerk, die man met ‘n hele stoet heilige ANC-koeie wat nie geslag mag word nie.

    Slot

    Wat die bostaande uiteensetting duidelik maak, is dat, soos dit aan ‘n universiteit hoort, daar aan die UK debat oor aktuele sake soos regstellende aksie en transformasie gevoer word omdat daar gesonde of regverdigbare meningsverskil bestaan. Kontrasteer dit met die situasie aan die US.

    • In die US se fakulteit teologie is daar skynbaar geen meningsverskil oor aktuele sake soos die Kairos-dokument, die Belhar-belydenis, homoseksualiteit, feminisme en die VGK se arrogante en liefdelose afwysing van gesprekvoering met die NGK nie. Nie ‘n enkele teologiedosent verdedig Afrikaners of Afrikaans nie.
    • In die US se departement Afrikaans poog niemand om in die bres te tree vir Afrikaans as onderrigtaal nie, ten spyte van die afskaling wat reeds jare lank sienderoë plaasvind. Hierdie Afrikaansdosente laat my dink aan wat Gustav Mahler (1860-1911) as dirigent van sy orkeslede in Hamburg gesê het: “For them, art [Afrikaans] is only the cow which they milk so as to live their everyday lives undisturbed, as comfortably and pleasantly as possible” (Natalie Bauer-Lechner, Recollections of Gustav Mahler, London: Faber & Faber, 1980, p 35).
    • Vanjaar word die dood ‘n eeu gelede van die US se groot weldoener, Jan Marais (1851-1915), gedenk. Hy het dit as ‘n stigtingsvereiste gestel dat Afrikaans nie ‘n minder plek as Engels aan die US mag beklee nie. Hierdie hele jaar lank word hierdie onderwerp soos die pes vermy. As daar voorbeeldige akademiese lewe op die US-kampus was, sou hierdie saak by verskeie geleenthede grondig aangespreek gewees het. Pleks daarvan het die US-raad pas besluit dat hy voortaan nie meer Afrikaans gaan beskerm nie en dat hy in November weer aan die US-taalbeleid gaan torring; sekerlik nie om die heil van Afrikaans te bevorder nie.
    • Die skokkendste is dat die US-senaat onlangs Wim de Villiers se hantering van transformasie eenparig goedgekeur het. Geen debat word oor die politieke/nie-akademiese aard en die wenslikheid/onwenslikheid van transformasie gevoer nie.
    • Aan Praag-lesers is dit oorbekend dat die US-rektoraat/-bestuur transformasie sonder meer as ‘n goeie ding aanvaar; so ook regeringsinmenging, die minagting van universitêre outonomie en die versaking van akademiese vryheid. Die US-raad het pas sy seën oor die US-bestuur se hantering van transformasie uitgespreek. By implikasie is goedkeuring verleen dat Open Stellenbosch nie as ‘n vereniging hoef te registreer en verlof vir die hou van optogte en byeenkomste te vra nie. Die ergste is dat die US-raad ingewillig het dat die getal raadslede wat die kommunistiese minister van hoër onderwys benoem van drie tot vyf vermeerder kan word (Die Burger, 30 September, p 7); dus, hoe minder US-outonomie en hoe meer ANC-beheer, des te beter. Dít dui nie net op ‘n skrynende gebrek aan akademiese integriteit nie, maar ook op ‘n oorvloed onnoselheid op hoë vlak.

    Aan die US beteken transformasie wesenlik drie dinge: (1) verswarting (studente en personeel), (2) verengelsing (van onderrig en die aanstelling van eentalige Engelse dosente) en (3) vervrouliking (studente en personeel). Al drie word eerder polities as akademies gemotiveer. Daar is geen besinning oor wat ‘n universiteit behoort te wees en of transformasie en ANC-inmenging hoegenaamd in die sentrum van die akademiese lewe hoort nie.

    Ek het aangetoon hoe die wysgeer Benatar aan die UK krities met aktuele sake omgaan. Hoe vergelyk sy eweknie aan die US, Anton van Niekerk, daarmee? Die kernprobleem is dat Van Niekerk dateer uit die tyd toe die US se filosofiedosente ook/veral teoloë was. Die gevolg is ‘n neiging tot naïwiteit en dogmatisme; van weet pleks van rasioneel besin. Sonder dat dit van hom verwag is, het Van Niekerk dit pas gerade geag om ‘n US-raadslid te veroordeel wat dit gewaag het om hom in die openbaar krities oor radikale transformasie uit te laat. Volgens Van Niekerk mag hierdie raadslid hom net binne die US-raad krities hieroor uitlaat. As hy (of enigiemand anders) hom ten gunste van transformasie uitspreek, sou dit, wat Van Niekerk betref, egter heeltemal in orde wees.

    Van Niekerk skryf: “Dit is eenvoudig onhoudbaar dat ‘n raadslid in die openbaar so te velde trek teen ‘n instelling in wie se raad hy dien … Die huidige US-rektor, soos sy drie voorgangers, het dit van die oomblik van sy aanstelling af duidelik gemaak dat die transformasie van die US nie ‘n opsionele saak is nie … Transformasie is ‘n kern-aspek van die huidige agenda van die US” (Die Burger, 26 September, p 10). Dit is juis hierdie nie-opsionaliteit van transformasie en die status wat dit as ‘n US-kern-aspek het, wat ernstig bevraagteken moet word.

    Die US-raad het ‘n komitee van vyf lede benoem om die uitlatings van die bogenoemde raadslid te ondersoek en regsadvies te bekom. Dié raad stem klaarblyklik saam met Van Niekerk. Koerantlesers, daarenteen, vra optrede teen Van Niekerk. Georg van Bellville skryf “dat geen middelvlak-werknemer van ‘n groot organisasie ‘n openbare aanval op een van sy maatskappy se direksielede (in dié geval raadlid) behoort te doen nie … daar behoort teen sulke werknemers opgetree te word” (Die Burger, 29 September, p 16). In dieselfde koerant vra Johan Bruwer van Knysna insgelyks “of die bestuur van die US nie dié optrede van sy werknemer (ook) behoort te ondersoek nie.” Ethica Taurum, Wes-Kaap, versoek dieselfde (Die Burger, 2 deser, p 17). JE de Kock van Stellenbosch noem Van Niekerk se heksejag “allermins demokraties” (Die Burger, 1 deser, p 14). Dit is die eerste keer dat Die Burger so baie besware teen Van Niekerk publiseer.

    Die US-raadslid wat deur Van Niekerk verdoem word, het egter heel verstandig ‘n tweeledige taak voorgestel: “Eerstens en dringend moet ons transformasie bespreekbaar maak. Want die destruktiewe vorm het tans die oorhand en duld geen kritiek nie … Tweedens moet ons ‘n nuwe koers inslaan. Noem dit konstruktiewe transformasie,” wat “normaliteit” as resultaat sal hê (Die Burger, 25 September, p 17).

  • Karel Combrinck: Heel gek

    Karel Combrinck: Heel gek

    In die politieke gesprek van die dag, as ‘n mens dit ‘n gesprek kan noem, word beweer dat dit gaan om ‘n tweestryd tussen links en regs. Die linkses, wat die botoon voer in die media, eien hulle die alleenreg toe om die waarheid te spreek en matig hulle aan om voor te skryf wat aanvaarbaar is en wat nie. Enigeen wat nie met hulle saamstem nie, is gewoon «verregs».

    Veel nader aan die waarheid is dat dit eerder gaan om ‘n tweestryd tussen behoudendes, rasioneles en welskapenes aan die een kant en rasendes en geestesversteurdes aan die ander kant.

    Pas het ons die jong opskuddinkie gehad or die rasende «akademikus» van Stellenbosch, Anton van Niekerk, wat almal wat nie saamjil in die koor van die rasendes nie, gewoon in dieselfde mandjie gooi as Dylann Storm Roof, of wat sy naam ook al is. Watter mens by sy volle positiewe sal Storm Roof beskou as ‘n behoudende of ‘n rasionele? En watter mens by sy volle positiewe kan Anton van Niekerk, of Antjie Krog of Max du Preez as rasioneel beskou?

    Terloops, van rasendes gepraat, wat het geword van die vroumens Anna-Hilge van Huyssteen, wat Engels gedoseer het, of nog doseer, aan die Universiteit van Stellenbosch en die verskriklikste dinge omtrent Afrikaners kwytgeraak het? Waarskynlik word sy in die huidige klimaat op Stellenbosch nie eers meer opgemerk nie; heeltemal gesigloos teen die agtergrond van die linksradikale waansin wat die toneel aan hierdie eens trotse universiteit oorheers.

    Feit is dat Storm Roof duidelik geestelik versteurd is en deurdat Anton van Niekerk behoudende mense, wat hy as «verregs» beskou, in dieselfde kraal plaas as Storm Roof bewys dat hy in ‘n sin so gek is soos Roof self. Inderdaad is dit so dat mense soos Anton van Niekerk en Storm Roof mekaar nodig het. As Storm Roof nie bestaan het nie, sou Anton van Niekerk hom ontwerp het. Hulle kan nie sonder mekaar bestaan nie, soos sy onlangse rubriek Hou oog op die regse radikale ook treffend en illustreer.

    Hierdie storie van «verregs» is net nog ‘n manifestasie van wat in die leuenagtige politiek korrekte semantiek aan ons verkondig word. Om linksliberaal, irrasioneel, rasend te wees, is politiek korrek en om behoudend, beredeneerd en rasioneel te wees, is «verregs». Ek wil glo dat ons hier op Praag hoegenaamnd nie ultra dit of ultra dat is nie, maar behoudend, beredeneerd en rasioneel. In elk geval is dit die posisie ten opsigte van die redaksie en meeste van die kommentators.

    Soos elders gewaarsku, moet ons nie toelaat dat linksradikale rasendes soos Anton van Niekerk ons in ‘n ideogiese hoek verf nie. Ons is nie in dieselfde waansinnige kamp as Storm Roof nie en het met hom en diesulkes niks te make nie. Byna net so min te make as met Anton van Niekerk self.

    Maar om ten slotte heel padlangs te praat oor Anton van Niekerk se gekheid : Onthou tog net waar hy werk en vir wie hy werk. Soos Wim de Villiers sou hy nie daar gewees het waar hy is as hy nie sy ANC-meesters en hulle ideologie klakkeloos na die mond gepraat het nie en hy sou ook nie daar kon bly as hy hulle nie gedienstig was nie. Dus is daar dus tog ‘n soort rasionaliteit in sy waansin: Die rasionaliteit van eiebelang. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt .

  • Brief: Repliek op ‘Hou oog op die regse radikale’

    Brief: Repliek op ‘Hou oog op die regse radikale’

    Ek het onlangs geskryf dat rassisme ‘n verskynsel is waarmee linkses so graag mee wil wegdoen, maar terselfdertyd lewendig wil hou om sodoende lewe in hul bestaansreg as linkses te blaas. Na apartheid, is “anti-rassisme” tog al wat linkse dogma lewendig hou. Daarom, wanneer daar nie genoeg “rassisme” is om linkse skrywers, professore, ens mee besig te hou nie, ontstaan ‘n alternatiewe verskynsel, naamlik “virtuele rassisme”.

    “Virtueel” word deur die Oxford woordeboek na Engelse woorde vertaal wat die term dalk beter beskryf: artificial, imitation, make-believe. Dus, ‘n kunsmatige, valse weergawe van iets wat werklik bestaan, maar wat nie so prominent voorkom as wat die skepper van die “virtuele” dit wil hê nie.

    Linkse skrywers in Suid-Afrika verlang duidelik na ‘n samelewing waar rassisme volop is, en nie die teenoorgestelde nie, want rassisme bied aan hulle geleenthede om te skryf, verguis en die hele geskiedenis van die land in die naam van dié enkele term toe te takel en te verdraai. ‘n Wit kroegman wat byvoorbeeld vier swart vrouens by ‘n kroeg in Kaapstad uitboender verskaf byvoorbeeld ‘n gulde geleentheid aan linkses om die “hartseer van apartheid” weer te beklemtoon, en daarby hul salarisgeld te verdien.

    Maar wat as daar nie só ‘n voorval gerapporteer word binne ‘n week lange tydperk nie? Dan oorskry die linkse skrywers mos hul sperdatum om ‘n sappige rassismesestorie op te diep en hiperbolies op te blaas om sodoende die hele blanke ras swart te smeer?

    Dan bly daar twee opsies oor – skryf oor apartheid, of skep “virtuele rassisme”. Terwyl ander linkse skrywers soos Max du Preez nou al moeggeskryf is oor die “euwel van apartheid”, en verkies om “virtuele rassisme” te vervaardig wanneer Steve Hofmeyr byvoorbeeld Die Stem sing, verkies Anton van Niekerk om nog altyd te skryf oor apartheid. Hoewel dit nie heeltemal onanvaarbaar is nie, is dit wel heeltemal onaanvaarbaar dat hy lesers probeer mislei met halwe waarhede of meermale prontuit leuens. Op sy artikel wat, met die oog op apartheid, diskriminasie teen jong wit kinders regverdig, het ek reeds in Desember geantwoord. Ek sal dieselfde doen met sy artikel wat nou ’n samelewing van virtuele rassisme teenoor swartmense in Suid-Afrika fabriseer.

    “Dit begin duidelik word dat ekstreemregse individue en groepe veel meer moeite doen om hulself internasionaal te organiseer as wat vroeër vermoed is.”

    Van Niekerk probeer duidelik ‘n nuwe “gevaar” aan die land bekendstel – regse rassiste. Alhoewel ek self gekant is teen ekstremisme van enige soort, besef ek al te goed wat ekstremisme beteken. Die woordeboek beskryf “ekstreem” as “verste van die sentraal of ‘n gegewe punt; buitenste.”

    Om dus “eksteem” en “groepe” in een sin te gebruik is ‘n paradoks. Veral in Suid-Afrikaanse konteks. Hoe is dit moontlik dat ‘n klein groepie “buitenstes”, waarskynlik minder as ‘n duisend mense in Suid-Afrika, in “groepe” kan “organiseer”? Omdat Van Niekerk weet dat die stelling van “georganiseerde groepe” onwaar is in die konteks van Suid-Afrika, verskuif hy die doelpale na internasionale gebeure om “regse rassisme” in Suid-Afrika aan bewegings soos Al-Kaïda gelyk te stel. Die dade van Barend Strydom (die enigste voorbeeld soortgelyk aan die Dylann Roof-voorval wat van Niekerk in Suid-Afrika kon opspoor) moet dus nou as “georganiseerd” beskou word.

    Van Niekerk, wat ‘n professor in Filosofie is, behoort van beter te weet as om sulke denkfoute te maak?

    “Dit blyk sonder meer uit die makabere tentoonstelling van die ou Suid-Afrikaanse en Rhodesiese vlae op ’n Facebook-foto van Roof. Dit is sekerlik nie toevallig dat hy vir dié selfvertoon die vlae gekies het van twee regimes wat wit minderheidsregering eensydig en ondemokraties op hul samelewings afgedwing het nie.”

    Van Niekerk het hom hier weereens aan een van twee skryfmisdade skuldig gemaak – ondoelbewuste onkunde, of doelbewuste onkunde om sy argument te bevorder. Daar is nog geen konsensuele ooreenkoms bereik aangaande die vlae op Dylann Roof se baadjie nie. Die Amerikaanse hof sal waarskynlik nog daaroor beslis. Van Niekerk maak geen melding hiervan nie. Van Niekerk se poging om die ou Suid-Afrikaanse vlag, wat dekades voor apartheid reeds amptelike status verkry het, te diskrediteer grens aan desperaatheid – hy probeer om op ongegronde wyses die dade van Roof met die ou vlag te versoen. Van Niekerk is seker steeds nie daarvan bewus dat die swart bevolking in die hele geskiedenis nog nooit vermenigvuldig het soos wat dit onder die “apartheidsvlag” het nie. In dr. Verwoerd se twee termyne het die swart bevolking letterlik verdubbel (vanaf 8 tot 16 miljoen). Onder daardie vlag is moorde op swartmense, hetsy gepleeg deur swartmense self, of deur witmense, tot die minimum beperk. Die Amptelike Handboek van die RSA 1992 toon dat wit-op-swart moorde in 44 jaar van apartheid nie 7000 gevalle oorskry het nie. Hierdie syfer sluit ook in die dode gesterf in aanhouding, sowel as dode gesterf a.g.v. konfrontasie met blanke polisie- of weermaglede. Van Niekerk se woorde, “dit is sekerlik nie toevallig dat hy vir dié selfvertoon die vlae gekies het” behoort dus eerder te lui dat dit belaglik is dat hy vir dié selfvertoon die (ou Suid-Afrikaanse) vlag gekies het. Dit sou baie meer treffend (en sinvol) wees indien Roof die nuwe Suid-Afrikaanse vlag vir sy eensame veldtog gekies het, aangesien die nuwe vlag die geweldadigste land in die wêreld verteenwoordig, waar ook die meeste swartmense per dag in die hele wêreld vermoor word (gemiddeld 43 per dag). Die ou vlag het egter die teenoorgestelde verteenwoordig, maar steeds gebruik van Niekerk die Roof-voorval om die regime, waaraan hy sy huidige sukses as professor te danke het, verder te verguis.

    “Verskynsels en figure soos die AWB (veral hul abortiewe en roemlose poging om “Bophuthatswana” teen demokratisering te “vrywaar”), Barend Strydom (wat in Pretoria lukraak met ’n vuurwapen losgebrand en sewe swart mense doodgeskiet en nog 15 gewond het) en die Boeremag-verhoor (van mense wat demokratisering met geweld wou keer en lang vonnisse opgelê is) herinner Suid-Afrikaners aan die werklikheid van ekstreem-regse sentimente en die geweld wat voortdurend dreig om daaruit te ontspring.”

    Van Niekerk ondergaan hier ’n massiewe denkfout. Uit mislukking om werklike voorbeelde van wit-op-swart terreur op te spoor, verskuif hy weereens die doelpale om anti-demokratisering in te sluit. Die eerste deel van van Niekerk se artikel handel oor wit-op-swart terreur, soos deur Dylann Roof gepleeg. Hy vind slegs een Suid- Afrikaanse voorbeeld, Barend Strydom, maar sy volgende twee voorbeelde, die AWB en Boeremag, het niks met wit-op-swart terreur te make nie, maar eerder, soos hy terreg skryf, “teen demokratisering”. Om sy lesers te oortuig dat hier ’n wit-op-swart terreursituasie in Suid-Afrika ontwaak, verwys hy na voorbeelde van partye wat hul jare gelede verset het teen demokrasie, eerder as partye wat wit-op-swart terreur gepleeg het (want hulle bestaan nie!). Hy ondergaan dan ’n verdere hipotetiese denkfout deur die woord “wou” (“wat demokratisering met geweld wou keer”) te gebruik, aangesien die Boeremag nooit wit-op-swart terreur gepleeg het nie.

    “herinner Suid-Afrikaners aan die werklikheid van ekstreem-regse sentimente en die geweld wat voortdurend dreig om daaruit te ontspring.”

    Ek wonder hoeveel Suid-Afrikaners die laaste tyd vermoor is deur geweld wat uit “ekstreem-regse” sentiment ontspring het. Waarskynlik nog nie een die laaste paar jaar nie, anders sou Van Niekerk melding daarvan gemaak het? (daarom is hy gedwing om oor Amerikaanse Dylann Roof te skryf). Hieroor het ek geen statistiek nie, maar dit gebeur beslis nie “voortdurend” nie. Ek kan wel antwoord deur Van Niekerk daarop te wys dat daar voortdurend wit Suid-Afrikaners vermoor word deur geweld wat uit anti-wit, of linkse, sentiment spruit.

    Die internasionale gemeenskap is vandag geskok deur die 1750 rasgemotiveerde plaasmoorde wat sedert 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het. Van Niekerk is duidelik baie selektief in sy identifisering van “geweld”, aangesien hy ’n enkele geval van wit-op-swart geweld vyftienduisend kilometer van Suid-Afrika identifiseer om mense bang te praat en witskuld te bevorder, maar die gemiddeld 14 plaasmoorde per maand ignoreer.

    Dit is waarskynlik vir linkse skrywers soos van Niekerk sleg dat hulle so ’n droogte moet beleef – daar is geen wit-op-swart terreur om oor te skryf in Suid-Afrika nie. Daarom is hulle maar te dankbaar wanneer ’n tiener in ’n ander land by ’n kerk inloop en swartmense doodskiet – uiteindelik het hulle weer ’n geleetheid om witskuld onder wit Suid-Afrikaners se neuse te vryf. Die geluk wat hulle getref het toe die foto met die ou Suid-Afrikaanse vlag opgeduik het, was ongelooflik.

    “Sodanige regse verset word oor ’n lang tyd gevoed – selfs aangeblaas – deur kru rassistiese sentimente wat daagliks en (op die oog af) onbelemmerd in sosiale media en die internetkommentaar-afdelings van regse webwerwe uitbasuin word.”

    Van Niekerk is tog sekerlik verward? Die enigste “kru rassistiese sentimente” wat ek daagliks in my gemiddeld 4 ure op die internet opmerk, is swart-op-wit. Van Niekerk slaag daarin om twee rassistiese kommentare op te spoor wat die intelligensie van swartmense as miderwaardig verklaar. Witmense in Suid-Afrika sou maar te dankbaar wees as dit dié tipe kommentaar was wat hulle in die gesig moet staar – eerder word hulle daagliks gekonfronteer met kommentaar op Facebook oor hoe hul kinders in olie gaan brand en hul vrouens verkag gaan word. Van Niekerk is dus weereens selektief. Dit is soos toe die Springbokke teen Engeland gespeel het, Engeland na aanleiding van baie vuil spel twee geelkaarte en ’n rooikaart opgedoen het, maar die Engelse media slegs berig het oor die vloektaal wat een van die Suid-Afrikaanse spelers een van die Engelse spelers na bewering toegesnou het. Dus, absolute eensydigheid.

    In nog ’n eensydige skryfstuk het van Niekerk ook onlangs geskryf oor Bantoe-onderwys. Hy meen dat dit die “sistematiese ontneming van swartmense se reg tot onderwys was”. Besef hy dat Suid-Afrika onder apartheid omtrent die enigste land in Afrika was waar basiese onderwys en opleiding enigsins ’n reg was? Vir swart kinders in die res van Afrika was dit ’n voorreg.

    ’n Uitstekende skryfstuk deur Leon Lemmer het reeds op Praag.co.za verskyn waarin van Niekerk se uitlatings ontleed en verkeerd bewys word en daarom wil ek nie verder hieraan tyd spandeer nie.

    Van Niekerk behoort homself egter dringend daarvan te vergewis dat daar voor apartheid geen sprake van onderwys vir swartmense was nie, en dat nou, 20 jaar na apartheid, onderwys vir swartmense in ’n voorreg, eerder as ’n reg, ontaard.

    Selfs F.W. de Klerk vertel in hierdié onderhoud van die talle skole en universiteite wat onder apartheid ekslusief vir swartmense gebou is sonder dat hulle ’n sent daaraan spandeer het.

    Ek het reeds in my vorige repliek aan van Niekerk die volgende geskryf:

    “In 1985 het 43 000 swart studente aan blanke universiteite in die Republiek studeer. Selfs voor 1985 het instansies soos Medunsa ekslusief duisende swart mediese studente per jaar opgelei. Daar is talle swart universiteite deur wit belastingbetalers in die tuislande opgerig wat honderde duisende gekwalifiseerde swartmense opgelewer het. Voor 1948 was so ‘n resultaat slegs ’n swart droom wat, gegewe die onderontwikkelde swarte van 1948, onmoontlik gelyk het.”

    As tienduisende (teenoor die handjievol voor apartheid) swartmense tot universiteitsvlak kon vorder en dokters en prokureers kon word, hoe bedenklik kon die gehalte van Bantoe-onderwys dan nou eintlik wees? Êrens moes iets gewerk het, aangesien die mees bekwame swartmense van vandag ouer as veertig is en dus onder apartheid opleiding ontvang het.

    Ten slotte, swartmense in Suid-Afrika se lewensstandaard het teen die einde van apartheid gekontrasteer met ander swarmense in Afrika s’n. Daarom het nie minder as 40 000 (in 1985 110 000) swartmense van buurlande per jaar na apartheid Suid-Afrika gestroom. Vandag doen hulle dit steeds om te baat by die oorblyfsels van apartheid – stede met werk, skole en universiteite. Ook kos afkomstig van die boere wat vermoor word. Daar is geen “ekstreem-regse groepe” wat hulle, of enige swartmense in Suid-Afrika bedreig of sal bedreig nie. Miskien moet ons eerder wegbeweeg van Anton van Niekerk se gefabriseerde samelewing van virtuele rassisme, waar wit-op-swart terreur ’n werklikheid is, en besef dat die groep wat in die gevaar staan van uitwissing, wat bespoedig word deur terreur op plase en stede, hoegenaamd nie swartmense is nie. En geen versteurde (Amerikaanse) Dylann Roof, of die vlae op sy baadjie, kan hierdie harde werklikheid verdraai nie.

    – John White

  • Brief: Prof van Niekerk se eensydige nuwe ‘kakie gevaar’

    Brief: Prof van Niekerk se eensydige nuwe ‘kakie gevaar’

    Die vlak van debatvoering in Suid-Afrika moet ons bekommer. Die artikel deur Prof Anton van Niekerk, “Hou oog op die radikale”, VB, 7 Julie, soortgelyk aan die artikel van Max du Preez ‘n week of wat voor dit verwys. Alhoewel beide van hulle ‘n sterk punt maak, is dit asof hulle net die helfte van die prentjie wil sien en dit skep ‘n totale verwronge idee.

    Die artikel van Prof van Niekerk laat mens dink aan dieselfde geykte propaganda wat die ou regering gebruik het om die publiek te waarsku teen die “Swart-“ en “Rooi gevaar”. Om mee te begin- as die voorbeelde van die sogenaamde radikalisme waarna Prof Anton verwys beperk is tot Roof, Breivik en Barend Strydom kan mens nie help om te dink die skrywer gryp na strooihalms nie. Barend (1988), Roof (Amerika) en Breivik (Europa) word nou gekoppel om hierdie “kakie gevaar” bekend te stel wat soos Prof van Niekerk skryf: “… nie meer ‘n verskynsel is wat slegs broei en aangestook word in private sitkamers en langs vleisbraaivure…” nie.

    Sou mens as buitestaander die artikel lees sou mens sweer daar is ‘n netwerk van regse radikale blankes wat besig is om te mobiliseer om Apartheid terug te bring, ander volke in slawerny te plaas, die ou vlag te wapper en die stem te sing voor hulle bote vol ander ekstremistiese wit regses van oraloor na die Zuid-Afrikaanse Republiek nooi en dan een moerse “White Supremacist braai” reel.

    Die realiteit is baie vaal in vergelyking met die oordrewe radikalisme waarna Prof van Niekerk verwys. Die groter deel van die konserwatiewe Afikaners, regses, Boere of watter titel hulle en julle verkies poog om ‘n dialoog met die regering vol te hou oor die moontlikheid van selfbeskikking. ‘n Behoefte wat nie nuut, uniek of verregaande is nie. Nie een van hierdie groepe het al ooit ten doel gestel om weer oor ‘n ander volk te regeer soos in Apartheid nie en al wat hulle vra is ‘n stukkie aarde waar hulle oor hulle self kan regeer.

    Wat wel waar is, is dat blankes in Amerika en Europa al meer bedreig voel. Die nadraai van die Roof-skietery is dat die “Confederate” vlag, die Rebellevlag van Amerika wat gewapper het in hulle burgeroorlog, nou in die slag bly. Vir een groep ‘n simbool van vryheid, vir ‘n ander ‘n simbool van verdrukking. Rassespanning is besig om oral nuwe hoogtes te bereik omdat groepe gefrustreerd raak met mekaar. Daar is groepe wat voel hulle was te nagekom en dit moet ten alle koste reggestel word en daar is groepe wat voel dat die prys te hoog is. Dieselfde gebeur in Suid-Afrika en dit is slegs wanneer daar gesonde en oop debat is waar albei kante van die saak gehoor word, waar daar moontlik ‘n middelgrond gevind kan word. In so ‘n debat moet die vrese van beide groepe aandag geniet en moet daar gekyk word na die oorsaak van die frustrasie. Om bloot een groep se frustrasie te ignoreer, is ‘n eensydige debat en sal net lei tot nog frustrasie.

    Dit is hierdie frustrasie wat lei tot die kommentare op die internet wat prof Van Niekerk so bekommerd maak. In plaas daarvan dat hy as akademikus dieper delf in hoekom hierdie frustrasie daar is, word dit eenvoudig afgemaak as blote radikalisme. Nog minder is hy bereid om voorbeelde van radikale stellings deur ander groepe teen die “wittes” deel te maak van die argument. Dit is moontlik uit die frustrasie waar Langenhoven gewonder het hoekom is my politiek jou rassisme en jou rassisme my politiek. As dit die vlak is van debatvoering in Suid Afrika, wanneer jy bloot jou opponent as ‘n ekstremis kan afmaak en elke keer die debat wen, dan is ons in dieper moeilikheid as wat ons dink.

    Die groot vraag oor die media sluit hierby aan. Is die media veronderstel om die realiteit te reflekteer of te manipuleer? Die radikale kommentare op die internet is die realiteit vir sommiges en om dit te begin modereer is ‘n baie gevaarlike speletjie, want waar hou jy op? Wanneer begin jy grens aan propaganda deur sekere opinies te verwyder en ander toe te laat? Is die verantwoordelike opsie nie eerder om die debat verder te voer en ondersoek in te stel oor waar hierdie sentimente vandaan kom nie? Moet ons nie dalk eerder meer reguit praat met mekaar sodat die frustrasie op die tafel gesit word, eerder as om mense bloot te stereotipeer as radikales nie?

    Die idee om ‘n paar gefrustreerde kommentare op die internet, ‘n Amerikaner, ‘n Europeër en ‘n paar randeiergevalle in Suid-Afrika te gebruik om mense te waarsku teen blanke radikalisme en ‘n kakie gevaar grens op sy eie aan radikale denke. Dalk moet ons hierdie tipe radikalisme ook maar bietjie dophou.

    – J.S. van der Merwe

    Lees ook: Leon Lemmer: Anton van Niekerk oor regse radikale en Bantoe-onderwys

  • Leon Lemmer: Anton van Niekerk oor regse radikale en Bantoe-onderwys

    Leon Lemmer: Anton van Niekerk oor regse radikale en Bantoe-onderwys

    Anton van Niekerk het ‘n artikel in die New York Times opgespoor waarin beweer word dat diegene wat aan blanke meerderwaardigheid glo nie (noodwendig) in isolasie optree nie maar soos fundamentalistiese Islamiete internasionaal georganiseer word om “geweld en terrorisme” te saai (Die Burger, 7 deser, p 11). Hy verwys na die geval Dylann Storm Roof in Amerika en Anders Behring Breivik in Noorweë. Gerieflikheidshalwe aanvaar Van Niekerk sonder meer die egtheid van die foto waarop Roof die Rhodesiese en ou Suid-Afrikaanse vlag vertoon. “Die ou Suid-Afrikaanse vlag het ook al opgeduik in sogenaamde White Men Marches wat in die VSA gehou word.” Van Niekerk karakteriseer die eertydse blanke bewind in Rhodesië en Suid-Afrika as minderheidsregimes. Daar is geen sprake dat hy iets goeds oor hulle sal skryf nie.

    Dan kom Van Niekerk by plaaslike voorbeelde van regse radikale soos die Afrikaner-Weerstandsbeweging (AWB), Barend Strydom en die Boeremag, asook die “kru rassistiese sentimente wat daagliks en (op die oog af) onbelemmerd in sosiale media en die internetkommentaar-afdelings van regse webwerwe uitgebasuin [!] word.” Dit geld ook die “hoofstroomkoerante” maar dit is veral die regse media wat aan Van Niekerk se siel knaag. Hy gee dan twee “makker voorbeelde” van “diepgesetelde rassisme” wat hy in die kommentaarafdelings van Praag opgespoor het. Wat hy hiermee by implikasie te kenne gee, is dat ekstreem regse radikale op Praag aan die woord is. Hy verwys sekerlik ook graag juis hierna omdat die kommentaar in Afrikaans is, sodat die Afrikaner/Afrikaans-assosiasie met rassisme versterk kan word. Nêrens gee hy te kenne dat rassisme by nie-wittes voorkom nie.

    Wat Van Niekerk impliseer is dat blanke vrese (heeltemal) ongegrond en paranoïes is. Hy lys hoeveel mense deur sommige van die genoemde wit rassiste vermoor is, terwyl geen soortgelyke statistiek oor moorde gepleeg deur swartes of Islamiete deur hom verskaf word nie. Laasgenoemde twee groepe sit immers nie soos Afrikaners om braaivleisvure en stook rassisme nie. Die onderskrif van Van Niekerk se artikel lui: “Regse radikalisme is lankal nie meer ‘n verskynsel wat net in private sitkamers en langs braaivleisvure broei en aangestook word nie.” Ek het die indruk dat Van Niekerk sou verkies dat die uiting van alle regse menings verbied word, maar in ons jong demokrasie is hy “genoodsaak om die reg op vryheid van spraak en gewete te erken.”

    Om regses sleg te sê, oftewel om oor hulle te “fulmineer” (een van Van Niekerk se gunstelingwoorde), is sy voorkeuronderwerp. Hy kan (politieke) andersdenkendes skynbaar glad nie verdra nie. Dit is verblydend dat hy ‘n (getroue) Praag-leser is, maar sy benadering is verkeerd. Hy is nie oop vir oortuiging nie en soek dus verbete na opmerkings daarmee hy kan verskil. Tog kon hy geen voorbeelde van rassisme in Praag se rubrieke en artikels vind nie (of hy het hulle verswyg). Hy het sy kritiek (noodgedwonge) op leserskommentaar toegespits.

    Van Niekerk sal waarskynlik nie bereid wees om boeke soos dié van Lothrop Stoddard (Praag 28 Februarie) en Arthur Kemp (Praag 4 April) te lees nie. Dit is egter ‘n feit dat die situasie van blankes wêreldwyd verswak; dermate dat die “wit stam” (soos hy daarna verwys) se toekoms glad nie rooskleurig lyk nie. Van Niekerk het waarskynlik min simpatie met blankes wat waarde aan hulle kulturele selfbehoud heg. Die gesindheid wat hy teenoor Afrikaners en Afrikaans openbaar, bv aan die Universiteit Stellenbosch, toon dat hy eerder die gelykheid en eendersheid van alle mense begeer. As gelykheid en eendersheid in die praktyk ontbreek, is dit mos maklik om blankes die skuld daarvoor te gee.

    Waarom wend Van Niekerk geen poging aan om ander standpunte as sy eie na waarde te skat nie? Waarom onderwerp hy nie sy menings en vooroordele aan grondige kritiek nie? Waarom probeer hy nie buite sy polities korrekte raamwerk dink nie? Waarom word net blankes deur hom verguis? Waarom noop bv die Roof-moorde hom om ‘n artikel te skryf maar nie die wreedste plaasmoord nie? Waarom veroordeel hy keer op keer gebeure tydens die blanke bewind, maar bly siende blind oor afskuwelikhede in die nuwe Suid-Afrika; om van die voorafgaande terrorisme en onbeskaafdheid van bv die ANC nie te praat nie? Rus daar nie ‘n rasioneel-wetenskaplike en morele verpligting op hom as akademikus om wyer waar te neem en met ewewigtige, gesaghebbende uitsprake oor ‘n dag te kom nie?

    Ek het onlangs oor Van Niekerk se kritiek op Hennie van Coller geskryf en beweer dat hy homself met “onbekookte mislikheid” oortref het (Praag 20 Junie). Van Niekerk het onder meer beweer dat apartheid die “sistematiese ontneming van [swart] mense se onderwysgeleenthede” was, terwyl dit in werklikheid die sistematiese uitbreiding daarvan was. Om die punt te bewys, het ek inligting uit ‘n boek van Hermann Giliomee aangehaal. Daarna het Giliomee self Van Niekerk se leuens verder aan die kaak gestel (Praag 27 Junie). Maar Giliomee het erken dat die per kapita-besteding vir swart onderwys minder as vir wit onderwys was.

    Van Niekerk reageer deur te skryf oor wat Giliomee reeds erken het, naamlik die “diskrepansie aan owerheidsbesteding vir die verskillende rassegroepe” (Die Burger, 2 deser, p 14). Dit is volgens Van Niekerk “totaal onverdedigbaar”, terwyl in werklikheid geredeneer kan word dat baie (seker die meeste) van die geld wat aan swart onderwys bestee is uit die sakke van blanke belastingbetalers gekom het. Soos gebruiklik ontvang die blankes stank vir dank daarvoor; ook van Van Niekerk. Anders as sy beweerde “sistematiese ontneming van [swart] mense se onderwysgeleenthede”, erken Van Niekerk nou: “Giliomee is reg as hy aantoon dat onderwysgeleenthede vir swartes in die loop van die sewentiger- en tagtigerjare tegnies [eerder: werklik] vermeerder het.” Weer doen Van Niekerk die waarheid geweld aan, want Giliomee het aangetoon dat hierdie vermeerdering/verbetering tot die vyftigerjare teruggedateer kan word.

    Dan kom Van Niekerk met ‘n nuwe aanval op Bantoe-onderwys: “Die probleem met onderwys aan swart mense was egter allermins bloot ‘n kwantitatiewe probleem. Dit was, veral, ‘n kwalitatiewe, en, by name, ‘n legimiteitsprobleem. ‘Bantoe-onderwys’ was vir die oorgrote meerderheid swartes niks anders nie as ‘gutter education’. Omdat dit deurentyd gesegregeerde onderwys was, was die beskouing – reg of verkeerd – altyd [?] dat dit minderwaardige onderwys was.” As swartes dit as minderwaardig beskou het, volg dit nie noodwendig dat hulle reg gehad het nie. Rasse-segregasie as sodanig impliseer ook nie noodwendig minderwaardigheid nie. Hoe meer homogeen ‘n groep skoliere is wat betref ras, etnisiteit, geslag, kultuur, taal, ouderdom, nie-gestremdheid, ens, des te beter kan die resultate wees. Die punt is dat Van Niekerk naarstiglik probeer om die doelpale te verskuif.

    Giliomee het hom geantwoord (Die Burger, 7 deser, p 11). Hy wys daarop dat Van Niekerk versuim om Bantoe-onderwys met die voorafgaande onderwysbedeling te vergelyk. Bantoe-onderwys kan onmoontlik op “sistematiese ontneming” neerkom. Daarmee verdedig Giliomee nie sonder meer apartheid nie. “Ek het aangevoer Bantoe-onderwys is ‘n geval van gedeeltelike hervorming pleks van ‘n vernietigende intervensie.” Van Niekerk wil skuld aan ander uitdeel, maar veronderstel dat hy self geen skuld dra nie. “Daar is ander maniere om met die geskiedenis om te gaan as selfbeskuldiging of die beskuldiging van ander.” Hopelik sal Van Niekerk hierdie saak nou met rus laat. Hy sal hom in elk geval nie verwerdig om so politiek inkorrek te wees om te reageer op wat op Praag gepubliseer word nie.

    Van Pienkes du Plessis van Somerset-Wes kan ‘n mens altyd op ‘n intelligente reaksie reken. Hy skryf: “Giliomee probeer slegs aantoon dat Hendrik Verwoerd se regering betekenisvolle verbeterings aangebring het aan die jammerlike skoolstelsel wat die kerke en andere destyds aan die gang probeer hou het … Verwoerd se swart-onderwys-stelsel … was ongetwyfeld ligjare beter as die [byna] niks wat voorheen bestaan het.”

    Daarmee het ons nog nie eens gekom by ‘n vergelyking van (die gehalte van) onderwys in die ou en nuwe Suid-Afrika nie; ‘n onderwerp wat Van Niekerk soos die pes sal vermy, omdat hy dan ‘n nog groter pak slae sal kry.