Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) is ‘n Afrikaner in murg en been. Hierdie fisikus het in 2000 na Vancouver in Kanada uitgewyk om te ontsnap aan die onverkwiklike situasie waarin blankes hulle sedert 1994 plaaslik bevind. Maar daarmee het hy nie sy deernis teenoor sy mede-Afrikaners afgesweer nie. Hy doen historiese navorsing en skryfwerk oor sy moederland. Die resultaat is akademies-wetenskaplike tekste en nie goedkoop propaganda nie.
Na meer as ‘n dekade in Kanada het Booyens ‘n meesterlike werk gepubliseer: AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon Kindle $11,39). Dit is Suid-Afrika wat so suksesvol soos ‘n tweede Amerika kon wees as dit nie weens die dwaasheid van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes opgedonder is nie. Leon Lemmer het hierdie boek op Praag (1.02.2015) bespreek. Die outeur het ‘n oorsig van sy boek gepubliseer: www.amabhulu.com. Booyens se historiese oorsig kan akademies-wetenskaplik hoër aangeslaan word as Hélène Opperman Lewis se verdienstelike werk: Apartheid: Britain’s bastard child (Wandsbeck: Reach Publishers, 2016, 772p, R350; Amazon Kindle $15,96). Leon Lemmer het laasgenoemde ook op Praag (22.04.2017) bespreek.
Booyens is besig om deurgaans sinvolle kommentaar oor gebeure in Suid-Afrika te lewer. Hy poog om misplaaste berigte en opsetlike verswygings wat in die inligtingsmedia voorkom, reg te stel. Inligting hieroor is verkrygbaar by: www.cliffwoodfogge.com. Wat veral van belang is, is dat Booyens weer besig is met ‘n groot navorsings- en skryfprojek: “South Africa: Who stole the land?” Hy het reeds die eerste vyf hoofstukke voltooi en hulle is op die internet beskikbaar. Dit is wenslik dat Afrikaners deurlopend van sy skryfwerk kennis neem.
Kort nadat David James Smith se boek, Young Mandela (2010), verskyn het, was dit vryelik in plaaslike boekwinkels beskikbaar. Opvallend was die gebrek aan resensies, terwyl ‘n oorvloed boekbesprekings gepubliseer word van werke waarin Nelson Mandela gunstig voorgestel word. Weens propaganda is die publiek gekondisioneer om belang te stel in Mandela as vredesikoon en versoener. Hulle hou van sy beeld as iemand wat nie ‘n vlieg skade sou aandoen nie. Die oorgrote meerderheid Suid-Afrikaners weet nie waarom Mandela tronkstraf uitgedien het nie. Smith se boek bevat daardie inligting, maar dit is nie in aanvraag nie. Die media-geskepte mite word verkies. “Oddly, no-one now seemed to remember why he had been jailed in the first place and the myth was invented that he had been jail for a quarter of a century for no good reason” (Booyens, bron hieronder, Kindle 16955). “In few areas of human endeavor is the selective blindness and deafness of Western media as vividly clear as in the matter of their treatment of Rolihlahla Mandela” (13659). Dit geld ook die plaaslike media in die nuwe Suid-Afrika. Spoedig was talle eksemplare van Young Mandela as uitgooiboeke teen afslagpryse in die boekwinkels beskikbaar.
Dan Roodt het Praag-lesers onlangs daaraan herinner dat daar geen belangstelling in die plaaslike boekhandel was om Jared Taylor se boek, White identity (2012), in voorraad te hê nie. Ilana Mercer se Into the cannibal’s pot (2011), wat groot aktualiteit vir Suid-Afrikaners het, het ek ook nog nooit in ons boekwinkels gesien nie. Ek het toevallig bewus van die bestaan van die boek op die Amazon-webwerf geword en dit bespreek (Praag 29.12.2013). Harry (Herman) Booyens (gebore in 1953) se AmaBhulu: The birth and death of the Second America (Vancouver: Cliffwood Fogge, 2013, 632p; Amazon-Kindle $13.67) is ‘n jaar na publikasie in ‘n lesersreaksie op Praag onder my aandag gebring. Dít terwyl ek probeer om goed ingelig oor nuwe boeke te wees. Hierdie slapbandboek is nie by Kalahari, ‘n Naspers-onderneming, beskikbaar nie, maar wel by Loot teen R511. Naas Kindle is ander e-formate teen billike pryse beskikbaar. Op die Amazon-webwerf is daar ‘n hele aantal resensies.
Dit lyk asof doelbewus probeer word om nie-polities korrekte literatuur uit die openbare domein te weer. Egte Afrikaners sou veel slegter daaraan toe gewees het as elektroniese publikasie nie bestaan het nie. Praag is eintlik ons enigste betroubare inligtingsbron oor bv plaasmoorde.
Die historikus Hermann Giliomee se Die Afrikaners (2003 – daar is ‘n Kindle-weergawe), ook in Engels beskikbaar, word as die standaardwerk oor hierdie onderwerp beskou. Booyens se AmaBhulu, geskryf deur ‘n “defence and aerospace physicist”, behoort myns insiens as ‘n noodsaaklike aanvulling gelees te word. Dié boek is oor ‘n tydperk van sewe jare uitstekend nagevors en gedokumenteer. Vir ‘n opsomming van die inhoud kyk www.amabhulu.com. Dié samevatting gee ‘n aanduiding van die omvang van die werk, maar lees baie oninteressanter as die teks self. In hierdie rubriek is dit uiteraard onmoontlik om reg aan alle aspekte van hierdie omvattende boek te laat geskied.
AmaBhulu verwys na die “White Tribe of Africa”, spesifiek die Afrikaners. Dié woord kom voor in die ANC se MK-lied, wat deur bv Nelson Mandela (17097) en Jacob Zuma (19299) gesing is: “We are resolved to kill the amaBhulu” (13638) of: “‘We have pledged to kill the whites’ (bulala amaBhulu) [bulala = kill, 17097] … This position of the ANC was based exclusively on a racial prejudice that simply presumes that Africa belongs to the Ba’Ntu” (14148). Wanneer haatpraakklagtes teen anti-blanke liedere gelê word, bv Jacob Zuma se geliefkoosde strydlied, “Bring me my machine gun” (18920), is die verweer egter dat hulle “just rhetoric” en “cultural heritage” is (18237).
By “Afrikaners” sluit Booyens in die Britte, bv die setlaars van 1820 en later, en ander Europeërs wat hulle met die kultuur en lot van die Afrikaners vereenselwig het. “The Brits learn reality soon enough when they actually settle in Africa” (13902). Die newetitel van die boek verwys na Thomas Pringle, die Britse vlootbevelvoerder, se opmerking in 1797 toe hy die vrees uitgespreek het dat die Kaap die “Second America” in die oë van die Britte kon word (2154). Dit slaan ook op die feit dat Suid-Afrika in die 20ste eeu vir Afrika was wat Amerika vir die wêreld was (74, 15689). Albei was in hulle konteks leidende moondhede, maar albei het sedertdien baie van hulle glans verloor. Hierdie assosiatiewe verhouding is nie vergesog nie. Reeds in 1776 het Adam Smith geskryf:
“The discovery of America, and that of the passage to the East Indies by the Cape of Good Hope, are the two greatest and most important events recorded in the history of Mankind” (33).
Wat Booyens gedoen het, was om sy en sy vrou se familiegeskiedenisse oor twaalf voorgeslagte in Europa tot selfs voor 1652 na te spoor, asook in Amerika en selfs in die Ooste, en daarna aan die Kaap en in die res van Suid-Afrika. Hierdie inligting word interessant aangebied; op so ‘n wyse dat die leser besef hierdie mense het nie in die sepia-kleurige vae verlede van ou foto’s gelewe nie, maar dat hulle almal eens as lewende mense van vlees en bloed in die helder sonlig gewandel het. Baie van hulle is uitgemoor. Die boek word opgedra aan “those many thousands who gave their lives for the Dream of Western Civilization in Africa” (32). Hierdie genealogiese inligting verskaf ‘n persoonlike, menslike dimensie aan die teks. Die hoofklem val egter op die omstandighede waarin en die gebeure waartydens hulle gelewe het. Die teks is wesenlik ‘n “350-year journey through the history of South Africa” (77).
Suid-Afrikaanse geskiedenis word verstaanbaar gemaak met verwysing na wat in bv Europa gebeur het. Dikwels is die verwysings egter ook na Amerikaanse geskiedenis. Die outeur het hom ten doel gestel om die ooreenkomste tussen Suid-Afrika en Amerika, maar ook die belangrike verskille, onder die aandag van veral Amerikaanse lesers te bring. “I am simply dumbstruck by the ignorance of the ordinary American on almost all matters outside the United States” (15480). Van deurslaggewende belang is om dit by Amerikaners tuis te bring dat inheemse swartes in Suid-Afrika, anders as in Amerika, nooit deur die blankes verslaaf is nie. Die Xhosas het wél die Fingo’s verslaaf. “They were the only indigenous nation of South Africa ever to be enslaved, and they were enslaved by their fellow black men” (4769). Die Suid-Afrikaanse blankes hoef dus sekerlik nie in dieselfde mate as die wit Amerikaners skuldig te voel en te probeer vergoed nie. In albei lande was daar bevryde slawe wat self slawe besit het. Blanke slawerny in Noord-Afrika gedurende hierdie selfde tyd word ook gerieflikheidshalwe meesal verswyg. Lees bv Giles Milton se boek, White gold: the extraordinary story of Thomas Pellow and North Africa’s one million European slaves (2004).
‘n Ander belangrike verskil tussen Suid-Afrika en Amerika is dat swartes in Afrika Afrikane is, terwyl dié in Amerika nie werklik “African-Americans”, soos hulle genoem wil wees, is nie maar “black Americans” (4567, 15506). Die verskil tussen die twee het duidelik in Liberië geblyk toe daar van 1821 af tot 1980 min assosiasie tussen en wedersydse waardering van die inheemse swartes en die swart setlaars uit Amerika was (8487, 15402). As ‘n teenhanger vir “Black Americans” noem die outeur homself ‘n “White African” (15506). Hy vind dit egter nie altyd maklik om hom met Amerikaanse swartes te vereenselwig nie. Byvoorbeeld: “We find the degree of moaning and wailing and lamenting and crying and general effusion of emotion desperately uncomfortable” (15587).
“The historic parallels between the United States and South Africa are obvious: founding by the Dutch, a company government, invasion by the British, fights for independence from an imperial master, a frontier society from all over Europe and clashes with indigenous people. However, there is one area in which they differ deeply and profoundly, and that is the matter of the relation between races … Given the deep emotions surrounding the American Civil War [1861-1865], Americans wrongly apply their historical experience in the matter of slavery to South Africa. While the abolition of slavery was the justification the Union [die noordelike state, die oorwinnaars] gave for the war, the miserable lot of the American Black people for the following hundred years hardly seemed to lend credence to the argument … the position of these people would get progressively worse … In this civil war and its aftermath in the South, we may find much of what would eventually drive the policy of the United States towards South Africa in the 20th century. While the relationship between White and Black in the United States was that of master and slave, that in South Africa was one of competing civilizations and cultures” (9161).
Die kern van hierdie standpunt word later soos volg herhaal:
“The United States is struggling with a uniquely toxic mix of ignorance, racial prejudice, and guilt. It is quite obvious that the American concept of race is one based on a history of slavery and prejudice, while the South African one is based on fear of a competing civilization and culture and centuries of armed conflict” (15495).
Dat daar groot kulturele verskille tussen wittes en swartes is, kan sonder meer aanvaar word. Ek het egter my bedenkinge as Booyens, soos pas aangehaal, in hierdie konteks meer as een keer na “competing civilizations and cultures” verwys. In die Westerse sin moet beskawing liewer nie te berde gebring word nie. Vergelyk die moord op die non Mary Aidan in Duncan Village, Oos-Londen, in 1952. Drie eeue na die landing van Jan van Riebeeck aan die Kaap is daar by daardie geleentheid kannibalisme/mensvleesetery gepleeg (12657, 12685, 14990, 15344). Dink ook aan die latere halssnoermoorde: “‘Necklacing’ is the uniquely ANC-formulated method of hanging tires around a tied victim, dousing the person in gasoline, and setting it all alight. As the victim burns to death in indescribable agony, coated in melting flaming rubber, the participants dance and ululate” (15979).
Anders as die plaaslike swartes, karakteriseer Booyens die Amerikaanse swartes as mense “who know no other language than English, have only one wife [vergelyk Jacob Zuma], no tribe, no AbaKhwetha [inisiasie-rituele], no witchdoctors, no muti and are strongly Christian … It is also clear that they are proud to be Americans and do not see white Americans as an enemy to be driven from the continent of America” (15500). Die PAC se APLA se slagspreuk, “One settler, one bullet”, is by geleentheid soos volg verduidelik:
“Any white person in South Africa was regarded as a settler and if we came across any settler during our operation, they had to be killed or injured” (17159).
“Martin Luther King had elected to work up the fervor in the United States by trying to draw inappropriate parallels between South Africa’s race problems, which were based on huge cultural differences and demographic considerations, and those of the Civil Rights Movement in the United States [in die jare vyftig en sestig], which were based on a legacy of slavery and color prejudice” (13765). Richard Nixon (die Amerikaanse president, 1969-1974) het in 1980 tereg aan die Amerikaners gesê: “We are hardly free enough of sin to cast the first stone – or even the second” (14816, 15339). Nog ‘n verskil tussen Amerika en Suid-Afrika is dat die meeste van die swart tuislande in die vrugbare, waterryke oostelike helfte van Suid-Afrika was. “Nothing kept the amaXhosa inhabitants from turning this region [die Transkei en Ciskei] into heaven on Earth, except themselves” (15165). Daarteenoor behoort Booyens die feit te beklemtoon dat die Amerikaanse reservate vir die inheemse Indiane in onherbergsame gebiede geleë is (maar hy het eintlik met die Amerikaanse swartes te make).
Wat die Britte betref, maak Booyens die treiterende rol van die sendelinge van die London Missionary Society baie duidelik, bv hulle beïnvloeding van die Britse regering (plaaslik en in Londen) ten koste van die Afrikaners, “the [first] outer wall of Western Civilization” (3443). Dié muur het in 1990/1994 geval. Israel is die “second outer wall” wat weens die ruggraatloosheid van die Weste besig is om te verkrummel (19494). “The entire Western Civilization has lost its edge and is losing its place in the world” (19499). Die invloed van die genoemde Britse sendelinge was een van die oorsake van die Groot Trek. Die trekkerleier Piet Retief het dit soos volg gestel: “We complain of the unjustifiable odium which has been cast upon us by interested and dishonest persons, under the cloak of religion, whose testimony is believed in England to the exclusion of all evidence in our favour” (5673). Die sendelinge was aanhangers van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se leer van die edele barbaar. Hulle “elected to make the Cape their target for seeking their personal absolution from their nation’s sins in Africa [bv die slawehandel en slawerny] at any cost” (2789). “The true enemy of the white man in Africa was white men in Europe who lived in safety and comfort while they moralized about those of their fellow Western Christians desperately fighting for their own existence” (4918).
Booyens argumenteer selfs dat die Suid-Afrikaanse swartes “had no more in common with the black people of America than what the white people of South Africa had. In fact the whites of South Africa had more in common with Black Americans – both had slave ancestors” (11183). Daar word nie weggeskram van die geringe mate van nie-blanke bloed wat daar in Afrikaners, insluitende die outeur se voorgeslagte, is nie. Dít was eerder vanweë verhoudings met Oorsterse slawe as met die Khoi-San, omdat die kulturele gaping kleiner was. “It is a stark irony that it is the white population of South Africa that has ancestors that were slaves of the Dutch, and not the country’s black population” (852).
Die outeur se eggenote se nooiensvan is Basson. Heelwat genealogiese inligting oor die Bassons word verskaf. Ek wonder of Adriaan Basson hierdie boek sal lees. Reeds as student was hy ten gunste van die afskaling van Afrikaans as onderrigmedium aan die Universiteit Stellenbosch (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 226). Hy toon ook geen groot voorliefde vir (tradisionele) Afrikaners nie. As Basson Booyens se werk lees, kan dit hom dalk tot beter insigte bring. Hy kan dan selfs die boek hartlik by Beeld-lesers aanbeveel pleks van dit dood te swyg.
Die voetnote en bibliografie toon dat ons hier met ‘n uitmuntende wetenskaplike werk te make het. Die outeur het baie van die betrokke plekke in Europa en Suid-Afrika besoek, foto’s geneem en hulle as illustrasies gepubliseer, asook bv landkaarte. Die outeur noem homself “a bit of an artist” wat kan teken en skilder (13923). In die Kindle-weergawe kan al hierdie illustrasies skermgrootte gemaak word deur daarop te klik. Die inligting word uit die oogpunt van Afrikaners aangebied en soms met begrypbare emosie. Byvoorbeeld, oor die dood van sy Oupa Kotie Myburgh in 1969 skryf Booyens: “Forty years later I shall thank God that he did not live to see the future of his country and people” (13973). Sy benadering tas egter nie die akademies-wetenskaplike integriteit van die boek aan nie. Die outeur het bv by voorkeur bronne gebruik wat nie Afrikaner-partydig is nie. Dit is so ‘n uitsonderlik verdienstelike werk dat historiese en genealogiese verenigings verplig behoort te voel om die boek te bekroon en die outeur met toekennings te vereer.
Van landkaarte gepraat. Figuur 2-4 is ‘n belangrike landkaart (686). Dit toon dat die oostelike helfte van Suid-Afrika 350 millimeters en meer reën jaarliks ontvang en die westelike helfte minder. Swartes het hulle tradisioneel in die oostelike helfte gevestig, terwyl die Khoi-San – en van 1652 af die blankes – hulle aanvanklik in die droër westelike dele bevind het (figuur 2-5, 698; ook figuur 2-7, 741). Dieselfde feite word in talle bronne, bv met kaarte in Louis Changuion se Omstrede land (2011), gevind. Dit verhoed die ANC egter nie om telkens die leuen te verkondig dat Suid-Afrika aan die swartes behoort nie. Nelson Mandela het in 1964 aan die einde van die Rivonia-verhoor op sy kenmerkende arrogante manier gesê: “The people [swartes] would fight the white man and win back their country” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 433). Jacob Zuma het hierdie leuen onlangs doelbewus herhaal. Die DA-bewind in die Wes-Kaap word deur hom as nie-swart regering beskou: “Die mag kan nie bly in die hande van dié wat nie die regmatige erfgename is nie. Gee dit terug vir die regmatige eienaars” (Die Burger, 7 Januarie, p 2). Booyens: “The ANC most certainly did not present to white South Africans any way to view a future” (15348).
Figuur 16-9 is ‘n foto wat die groot getal dooie Britse soldate in ‘n loopgraaf na die Slag van Spioenkop toon (9988). In die teks word beskryf hoe die Boere hierdie groot oorwinning bewerkstellig het. Ek het dié foto ook al in ander bronne gesien en dáár word ook gemeld dat dit dooie Britte en nie Boere nie is. In Rebecca West se boek, 1900 (London: Weidenfeld & Nicolson, 1996, p 10) is daar dieselfde foto, met as byskrif: “Boer dead after the fierce and confused fighting at Spion Kop, Natal, 24-5 January 1900” (p 11). Ook hier kan sommige Britte nie vertrou word nie.
Dooie ‘Boere’ by Spioenkop. Foto: Wikipedia
Ek was altyd ‘n aktiewe leser wat elke jaar baie boeke lees. Booyens se boek is van die beste wat ek ooit gelees het. “Beste” in die sin dat dit deeglik nagevors en maklik leesbaar en interessant geskryf is; dit oor ‘n onderwerp handel waarin ek belangstel; dit my kennis en insig baie verruim het oor ‘n onderwerp waarvan ek gedink het dat ek heelwat weet, ens. Ek het bv sewe jaar lank aan die Tjoemie-rivier, ‘n tak van die Keiskamma, wat in die 19de eeu die Kaapse oosgrens was, gewoon en die geskiedenis van daardie gebied redelik goed leer ken. Maar nêrens is daardie streek se historiese omstandighede so helder onder my aandag gebring soos in Booyens se boek nie. Dieselfde geld die Groot Trek, die veldslae wat daaruit gevolg het en die twee Vryheidsoorloë wat Afrikaners teen die Britte geveg het. Veral tydens die guerrillastryd in die tweede deel van die Anglo-Boere-oorlog het die Britte onvergeeflike misdade teen die Afrikaners gepleeg. Danksy Booyens se teks is dit die eerste keer dat ek werklik verstaan waarom my ouma so sterk teen “die Engelse” gekant was.
Heelwat nuwe insigte is aan hierdie leser in die Angolese oorlog gee, danksy die outeur se grondige kennis van wapentuig en sy eerstehandse kennis van die terrein. Nêrens verdoesel hy die rol van nie-wittes nie, bv Bataljon 32 (kyk bv Piet Nortjé se uitstekende 2010-boek oor hierdie onderwerp, beskikbaar in bv ‘n Kindle-weergawe). Booyens se boek bevestig wat ek in breë trekke geweet het, vul dit aan en stel dinge in perspektief. Soms sou ek sake ietwat anders vertolk het, die klem anders geplaas het, maar dit doen nie afbreuk aan die integriteit van die skrywer en sy gesonde lojaliteit teenoor Afrikaners nie.
“Since 1814 the Afrikaner has had nowhere else to go. That was the date on which he ceased to be a ‘settler’ or a ‘colonist'” (3513). Ander bronne verskaf ‘n vroeër datum, selfs 1657 toe die eerste Vryburgers grond ontvang het. Later skryf Booyens: “There will never be a ship for us. There is no-one on Earth who will take us in. We have no friends. We are all alone. We have no other home” (14291). Vergelyk dit met bv die ANC, kommuniste en joernaliste se retoriek teen blankes of Afrikaners as kolonialiste, imperialiste, rassiste (14583) en fasciste (14762) of Nazi’s (17103).
Die Britse owerheid was geneig om partydig kant vir die nie-wittes teen die wittes te kies. Byvoorbeeld, in die 19de eeu het George Thomas Napier die Afrikaners beskou as “blood-soaked monsters who are hell bent on implementing slavery” (7693). Die outeur verwys dikwels na “a special British-designed hell” (8412; ook 10429, 10818, ens) wat vir Afrikaners geskep is. Oor die Anglo-Boere-oorlog word gesê: “While the British actively relied on the Christian decency and humane brotherliness of the Afrikaner, the Afrikaner would not be accorded the same consideration in British hands” (10298). Dink bv aan die beleid van verskroeide aarde en die konsentrasiekampe. Timothy Healy het geskryf: “I think these men seem to consider that it is better to be a Boer corpse than a British subject” (10403). “To the Afrikaner, Britain was like a disease that followed them wherever they went; the political equivalent of the Black Death with artillery and a navy” (8563).
Daarteenoor het Arthur Conan Doyle (1859-1930) van die Boere gesê: “Men whom we respected even when we fought with them” (11076). Theodore Roosevelt (die Amerikaanse president, 1901-1909) het in 1910 met verwysing na Kenia geskryf: “There could be no better pioneer settlers than Boers” (11292).
Op 2 Februarie 1990 het FW de Klerk die ontbanning van die ANC, die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, ens, asook ander maatreëls, aangekondig. “They heralded the first permanent subjugation of a non-colonial Western nation to a non-Western one since the Turks were stopped at the gates of Vienna in 1688. To this moment can be traced the helpless condition of white people in South Africa in the 21st century” (16928). De Klerk het sy 1990-ommekeer ‘n “spiritual leap” (16944), pleks van ‘n dwase sprong die afgrond in, genoem. Vir sy onderhandelings met die ANC het De Klerk se keuse op die “lightweight” Roelf Meyer geval, ‘n outjie wat in die Lugmag se koor gesing en as “The Canary” bekend gestaan het (17227).
Booyens en sy gesin het in 2000 na Kanada uitgewyk. In Vancouver verlang hy na wat was. Hy verwys bv na die “much sought after flavor to South African lamb” (8342) van die Karoo en na die vrugte van die Klein Karoo: “All fruit seems to be sweeter here” (8392). Hy verwys na biltong: “the distinctly South African air dried unsmoked beef jerky that Mark Twain [1835-1910] said he loved so much” (9585). Die blanke diaspora “realized the country they had loved and built was no more. In its place was something of great evil that stalked them in their nightmares” (19373). “The loss of their country has been an exceedingly painful experience for Afrikaners. This is certainly true for those remaining in what has become the hollowed-out rotting carcass of South Africa” (19378). Die outeur is die burger van ‘n nuwe land wat hy weer “Home” kan noem (19476). Maar die gemis en opoffering is groot. Nadat reën in Kanada geval het, is daar nie ‘n reënvoël soos in Suid-Afrika nie. “For me, the loerie will never sing again” (19481).
Weens bv die ruimtebeperking is dit ongelukkig nie moontlik om in hierdie rubriek ‘n samevatting te gee van hoedanig die nuwe Suid-Afrika is nie. Booyens doen dit uitstekend. Ek gaan ook nie die spesifieke omstandighede skets wat tot Booyens se emigrasie aanleiding gegee het nie. Soos in so baie ander gevalle het dit veral om veiligheid en werksekerheid gegaan. U moet liewer die boek self lees. In sy teks skets Booyens hoe die Britte die Afrikaners tot aan die Kaapse oosgrens en in Natal, die Vrystaat en Transvaal agtervolg en uiteindelik oorwin het. Ek vind dit ironies dat die Britte die outeur tot in Kanada agtervolg het, want toe hy daar burgerskap aanvaar het, was hy verplig om trou aan die Britse koningin te sweer (19456).
Heel aan die begin word Afrika beskryf as “the continent of The Strong Man, a continent where weakness, real or perceived, means death” (129). Dit is eintlik waartoe Westerse beskawing in Suid-Afrika (grootliks) gekom het: “the country is now lost to the West … Those who remain are being systematically subjugated by a culture with a belief system that is anathema to the basic tenets and interests of Western Civilization” (69). Suid-Afrika was “the Western ‘canary in the coal mine’. Failure to learn the correct lessons from this history will doom Western Man, because South Africa was to Africa what the United States has been to the world” (74).
Daar kan redes vir die misverstaan van die geskiedenis van die Afrikaner by bv buitelandse politici en joernaliste wees, hoewel dit nie sonder moedswilligheid gebeur nie. “It would seem that the Media deems murder and torture to be wrong, but somehow attempts to rationalize it when Afrikaners are the victims” (19247). Wat onverskoonbaar is, is dat ‘n klein groepie blanke Afrikaanssprekendes (ek sal hulle nie Afrikaners noem nie), wat hierdie geskiedenis ken, uiteindelik die ondergang van hierdie trotse nasie bewimpel het. Daar is met geweldenaars, soos Nelson Mandela, wat uiteraard geweld ken, onderhandel sonder dat vereis is dat hulle geweld afsweer. Vanselfsprekend kon die sterk Suid-Afrikaanse weermag ‘n troefkaart in die hande van die blankes gewees het. De Klerk se gedrag was hoogs irrasioneel: “Instead of using his highly successful and respected army as a negotiation strength, FW sought to minimize it” (17216). Die vraag wat hom voordoen, is in hoeverre sake deur indiwidue soos George Soros, of instansies soos die Amerikaanse Central Intelligence Agency (CIA), beïnvloed is (Praag 27.10.2013). Vorentoe sal die waarheid weldra geopenbaar word. Ek bly dankbaar dat ek nie die verloëning van my mense op my gewete het nie.
‘Elke keer as ek ‘n rubriek van Wilhelm Jordaan, ‘n oud-joernalis en sielkunde-dosent, sien, wonder ek: Waarom voltooi hy nie eerder sy doktorale proefskrif nie?’ – Leon Lemmer
In Hennie Aucamp (1934-2014) se boek, Kommerkrale (Kaapstad: Tafelberg, 1983), vertel hy van ‘n droom wat telkens by hom opkom. Hy is “oud en verlate” en kom op ‘n winternag by sy ouers se plaas in die Stormberg aan. “Van die opstal het net ‘n murasie oorgebly. Ook hier is geen skuiling nie. Maar wanneer ek om die hoek van die bouval stap, sien ek dat een vertrek bly staan het, en dat daar ‘n lig in die kamer brand. Ma sit en wag voor die swart stofie met sy krom pote. Die tafel staan gedek, en by my ou sitplek is daar ‘n netjiese stapeltjie pos met buitelandse seëls. Ek gaan sit by Ma en streel haar hande soos ek dit nooit gedoen het toe sy nog gelewe het nie” (Aangehaal deur Abraham H de Vries, “Die kwessie van Hennie se kierie,” Rapport, Weekliks, 28 Desember, p 11).
Dit is vir my van die treffendste prosa wat Aucamp geskryf het. Hy gee uitdrukking aan sy intense heimwee na sy jeug en sorgsame moeder. Dit is positiewe, eerbiedwaardige verlange. In die nuwe Suid-Afrika moet blankes en veral Afrikaners telkens aanhoor dat hulle nie na die verlede mag verlang nie, al is dit duidelik dat die ou Suid-Afrika in talle opsigte beter was as wat die nuwe Suid-Afrika is. Verskillende benaderings tot nostalgie is moontlik. Koos Kombuis, Julian Müller en Wilhelm Jordaan het onlangs hieroor geskryf.
In die nuwe Suid-Afrika word die indruk gewek dat die kombuis na die sitkamer gekom het. Dít is kenmerkend van ‘n omgedopte land waarin ‘n waardetransformasie plaasgevind het. Byvoorbeeld, mense wat nooit op hoërskool was nie, doen deesdae, asof dit so hoort, kantoorwerk by lessenaars. In tradisionele huishoudings in Europa word dit algemeen aanvaar dat (wit) bediendes hulle eie eetgerei het en nie saam met die huisgenote eet of in die sitkamer sit en gesels nie. In die nuwe Suid-Afrika word ons wysgemaak dat sodanige leefwyse nie die blote erkenning van ekonomiese, kulturele of standverskille nie maar die uitdrukking van naakte rassisme is. Dat soort soort soek en verkies, was eeue lank ‘n evangeliese waarheid, maar word deesdae heftig in progressiewe kringe ontken.
Koos Kombuis het ook in ons voorkamers beland. Ek skryf na aanleiding van twee van sy jongste artikels. Julian Müller gebruik Kombuis se eerste artikel, “Wanneer ‘n volk skeur” (Beeld, 3 Desember; “Die nuwe Groot Trek – ‘n Bybelse verwarring,” Netwerk24) as aanleiding vir sy artikel, “Verlede gevaarlik verbeel” (Netwerk24, 5 deser). Kombuis het ‘n deel van die Afrikaners soos volg beskryf: “Hulle verlang terug na die eenvoudige wit-en-swart waardes van die ou Suid-Afrika op dieselfde manier as wat ek as kleuter soms terugverlang het na die simplistiese boodskap van die Kinderbybel.” Wat ons myns insiens gerus as die waarheid kan aanvaar, is dat ons geneig is om dinge skoner of eenvoudiger te bedink as wat hulle in werklikheid was of is. Uit die verlede onthou ons net sekere dinge, bv gebeure wat ons as goed of sleg beskou, en ons vestig ons hoop selektief op sekere kenmerke in die toekoms.
Kombuis se verwysing na politiek en religie pas Müller, ‘n afgetrede teoloog van die Universiteit Pretoria. Hy erken dat ons “verlang na soveel kosbaarhede wat skynbaar onherroeplik verlore is”. Wat religie betref, kan ons nostalgies wees oor die tyd toe ons soos kinders kon glo en aanvaar het dat die Kerk die waarheid verkondig. Sy algemene karakterisering van nostalgie is: “Dreaming the past and telling a future.”
Volgens Müller is nostalgie egter “nie die vertelling van die verlede nie. Eerder ‘n obsessie met die verlede. ‘n Verheerliking van ‘n era wat in elk geval nooit presies so bestaan het soos in die drome wat gedroom word nie.” Dit word hierbo deur die Aucamp-droom onderskryf. “Die verbeeldingshuis waarna gehunker word, word uiters selektief saamgestel.” Müller onderskei tussen restourerende/herstellende en reflekterende/oordinkte nostalgie. “Die eerste behels daardie onrealistiese geloof dat die verlede soos dit in ons verbeelding bly voortleef, weer net so in al sy glorie herstel kan word. Daarteenoor behels reflekterende nostalgie ‘n omhelsing van, maar ook ‘n kritiese omgang met herinneringe van die verlede.”
Müller is besig om ‘n strooipop op te stel. Met daardie “verheerliking van ‘n era” het hy klaarblyklik die apartheidsera in gedagte: “Die verlede bevat … skandes en skaamte.” In werklikheid is daar min Afrikaners wat apartheid “in al sy glorie” wil herstel. By nie-verloopte Afrikaners is daar sekere kenmerke van die verlede wat hulle graag sou wou terugbring. Byvoorbeeld om geborge in jou vaderland te voel, erkenning te ervaar vir wat jou voorgeslagte vermag het, volwaardige landsburgers te wees, selfbeskikkend hede en toekoms te bepaal, ongehinderd in en deur Afrikaans te lewe, ens. Om die goeie in die verlede uit te soek, verg onderskeidingsvermoë, dus daardie “kritiese omgang met herinneringe van die verlede” wat Müller bepleit. Hy val dus eintlik uit die minibus met hierdie stelling: “Wat ons vandag aan baie fronte sien en ervaar, is gevaarlike en sieklike nostalgie.”
Müller se onderrok hang al hoe meer onder sy toga uit wanneer hy voorts beweer:
“Soos wat ons selektief is oor politiek en landsomstandighede wanneer ons rondom ons braaivleisvure vertel van die goeie dinge van die ou Suid-Afrika, so is ons ook selektief oor die kerk van vroeër … Die gevolg van sulke nostalgie is dat ons weerstand bied teen vernuwende idees en dat die kerk vasgevang word in ou strukture en formulerings van geloof. Nuwe belydenisse, soos Belhar, word verwerp.”
‘n Geweeklaag oor die spraakvryheid van Afrikaners tydens vleisbraaiery is gewoonlik die uiting van frustrasie by verloopte Afrikaners. Kombuis verwys ook na braaivleisvure maar erken darem: “Die Beloofde Land is deesdae nogal ‘n moeilike plek om in te woon.” Myns insiens is dit Afrikaners se goeie reg om oor “die goeie dinge van die ou Suid-Afrika” te praat en krities oor “vernuwende idees” soos politieke korrektheid en die Belhar-belydenis te wees.
Om Müller se uitlatings in perspektief te plaas, is dit nodig dat ons let op sy geskiedenis. Ek het dit (nog) nie die moeite werd geag om sy jongste boek, Geloof anderkant Sondag (2014), te lees nie. Ek bepaal my aandag dus by sy vorige boek, Om te mag twyfel: ‘n gelowige se reis (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 194p). Müller kom uit ‘n bloedsapfamilie, maar hy het tot in die Afrikaner Broederbond gevorder. Hy het christelike nasionalisme onderskryf, maar dink deesdae dat dit van hom ‘n rassis gemaak het (p 46). Polities het hy saam met die tyd beweeg en die nuwe Suid-Afrika verwelkom. Hy reken nou dat ons nie die verdedigende aksies van 1838 as Geloftedag moet vier nie (p 59). Met die Soweto-skoolopstand het hy deesdae groot simpatie (p 55-57) en hy opper geen beswaar daarteen dat hierdie destruktiewe gebeurtenis jaarliks herdenk word nie. Hy het die Waarheids- en Versoeningskommissie omarm (p 51) en onderskryf die Belhar-belydenis (p 63).
Müller is tans eerder ‘n nuwe Suid-Afrikaner as ‘n tradisionele of konserwatiewe Afrikaner. Hy formuleer sy verlooptheid soos volg: “Ek kon deur ‘n proses van losmaking gaan wat kerk en volk betref” (p 38). Dit is vir my altyd moeilik om te besluit in hoe ‘n mate so ‘n radikale frontverandering op oortuiging of opportunisme dui. Müller het eers kort voor sy aftrede as teologie-dosent openlik met sy skeptisisme oor die christelike religie vorendag gekom; dus toe dit nie meer sy salaris en pensioen nadelig kon beïnvloed nie. Om krities of skepties oor die verlede, hede en toekoms, of oor enige onderwerp, insluitende religie, te wees, is myns insiens nie verkeerd nie. Dit is ‘n beter opsie as fundamentalisme of dogmatisme. Maar ‘n mens moet nie dermate deur modestrome meegevoer word dat jy (net) die slegte in jou kultuurgenote (wittes, Afrikaners) raaksien maar by voorkeur (net) die goeie in die ander nie.
Soos by die bevrydingsteoloë noem Müller een van die moontlike karakteriserings van God “die Gemarginaliseerde”. Maar anders as wat sy onderskrywing van die Belhar-belydenis impliseer, skryf hy dat God nie vir sommige mense (bv die armes, verdruktes, benadeeldes) meer omgee as vir ander nie (p 162). Dalk het daar ‘n sprankie van die Afrikaner/Boer in Müller behoue gebly en kan hy simpatie vir die nuwe gemarginaliseerdes/benadeeldes, die blankes, opdiep, al is daar geen teken hiervan in sy artikel nie.
Koos Kombuis se ander skrywe, “Halwe waarhede van ‘n pampoenkenner” (Die Burger, 7 deser, p 13), is eintlik ‘n aanval op Steve Hofmeyr. In sy vorige artikel het Kombuis geskryf: “Dink hulle [Afrikaners] alles gaan regkom as hulle net op aandag staan, hul oë styf toeknyp en ‘Die Stem’ sing?” Kombuis wil hê dat ons die verlede presies soos hy moet onthou en die hede net soos hy moet sien. Hy wil dus ons nostalgie rig en daarmee saam ook ons siening van die hede en ons verwagtinge vir die toekoms. In hierdie konteks is selektiwiteit onvermydelik, maar daar sal verskille wees oor wat uitgekies word. Iemand soos Kombuis, wat nie ‘n Afrikaner wil wees nie en dink sy verhoogoptredes het gehelp om apartheid te vernietig, se aandag sal op ander dinge toegespits wees as dié wat vir nie-verloopte Afrikaners saak maak.
Kombuis begin met ‘n pleidooi vir gelykheid, dus die ontkenning van ‘n hiërargie by mense. Hy ontken “dat swart mense ‘n ‘agterstand’ het by wit mense.” In die koerant lui die onderskrif van Kombuis se artikel, dus die stelling wat Die Burger wil invryf, soos volg: “Die idee dat swart mense ‘n agterstand by wit mense het, is gevaarlik – nie omdat dit ‘n leuen is nie, maar omdat dit ‘n halwe waarheid is.”
Ons word vervolgens teruggeneem na die 17de eeu aan die Kaap, die tyd van Jan van Riebeeck. “Dis … moontlik dat die Khoi-San, toe hulle die eerste keer met die wit setlaars in aanraking gekom het, gewonder het hoekom laasgenoemde te dom was om ‘n pyl en boog te maak of spoor te sny. Dis moontlik dat hulle die wit mense om hierdie rede as agtergeblewenes gesien het. Want die wit mense het geen benul gehad van die dinge wat vir die Khoi-San van die allergrootste waarde was nie. Dis hoekom die stelling ‘swart mense het ‘n agterstand’ slegs ‘n halwe waarheid is.”
Wat Kombuis uitwys, is dat daar kulturele verskille tussen die Europeërs en die inheemses was. Dié twee groepe het in vermoëns verskil. Polities korrek wil hy hê dat die een groep nie hoër of beter as die ander groep geag word nie. Maar dit is tog sekerlik moontlik dat die kundigheid van die Europeërs belangriker vir landsontwikkeling was as die veeboervermoëns van die Khoi en die jagbedrewenheid van die San. In die kultuur (maniere van dink en doen) van die Khoi-San is daar (feitlik) niks wat daarop dui dat hulle Suid-Afrika kon ontwikkel tot die vooruitstrewendste land in Afrika nie. Ten minste in hierdie opsig was die Europeërs beter as die inheemses, maar oorverligtes beskou so ‘n stelling as heiligskennis. Weens die euwel van politieke korrektheid mag daar deesdae nie positiewe stellings oor wittes en negatiewe stellings oor nie-wittes gemaak word nie.
Die dwaasheid van Kombuis se ingesteldheid blyk uit die geskiedenis. Na ‘n besoek aan die Kaap in 1605 skryf John Davis:
“A goodly Countrey, inhabited by the most savage and beastly people as ever I thinke God Created” (Harry Booyens, AmaBhulu, Vancouver, Cliffwood Fogge, 2013; Amazon Kindle 463; AmaBhulu = the White Tribe of Africa = Afrikaners). “Historically, the Khoekhoe [Khoi] were viewed by the Europeans as the most outrageously primitive people on Earth and best not engaged unless really necessary. Their peculiar customs of removing one testicle from every male, covering themselves and their hair in reeking soot-saturated animal fat, eating raw animal intestines still bearing some contents, wearing dried intestines around their necks or legs as adornment and covering newborn babies in cow dung, as reported by Van Riebeeck, did not sit well at all with Dutch Calvinistic sensibilities. At least thirteen contemporary reports describe them enjoying their own body lice as a delicacy. These they extracted with much zeal from the untanned animal skins they wore. Visitors were also taken aback by the practice of the married Khoekhoe women of throwing their exceedingly pendulous breasts over their shoulders to thereby suckle the babies borne in animal skins on their backs. It is difficult to imagine a greater cultural separation than between the 17th century Khoekhoe and the Europeans of that century. In 1616 Edward Terry described the Khoekhoe as ‘beasts in the skins of men, rather than men in the skins of beasts.’ On 14 April 1653, one year and one week after the landing at the Cape, Van Riebeeck wrote the Lords XVII and pleaded for a transfer to India away from the ‘dull, stupid, lazy, stinking people'” (714).
In ‘n tydvak wat oorversadig met liberaal-humanistiese ideologie/propaganda is, sal seker beweer word dat hierdie waarnemings oordrewe en bevooroordeeld is. Maar wat kwalik ontken kan word, is dat daar in die 17de eeu werklik groot kulturele verskille tussen die Europeërs en die inheemse Khoi-San was. ‘n Mens moet darem uiters entoesiasties oor jou politieke korrektheid wees om soos Kombuis te beweer dat hier geen gronde vir hiërargie is nie; dat die een groep ingevolge (Europese) beskawing nie beter of hoër of meer ontwikkeld was en die ander groep ‘n agterstand gehad het nie. In sy deeglik nagevorste boek toon Booyens aan dat daar tydens die Groot Trek in die 19de eeu steeds ‘n groot kulturele gaping tussen die wittes en die swartes was. Die Trekkers het bv by talle geleenthede tekens van kannibalisme/mensetery waargeneem.
Kombuis erken ruiterlik dat alles nie wel in die nuwe Suid-Afrika is nie. Maar hy vind dit nodig om te bly hoop dat dit in die toekoms beter sal gaan. “Ek herinner myself gedurig daaraan … om telkens wanneer ek my aan Afro-pessimisme wil skuldig maak, te onthou dat ons Westerse beskawing (ja, die einste beskawing wat nou die ganse ekwilibrium van die natuur bedreig) eers die afgelope honderd jaar of meer sy grootste ontdekkings gemaak het.” Let op die skeefheid van sy siening. Die Westerse beskawing word van natuurbedreiging beskuldig, maar die uitroeiing van die plantegroei vir vuurmaakhout deur die Khoi en die uitdunning van wilde diere deur die San word nie genoem nie. Die prestasies van die Westerse beskawing (bv in vergelyking met Afrika suid van die Sahara) strek veel verder terug as “eers die afgelope honderd jaar of meer,” tot by die klassieke Grieke, eeue voor Christus.
Aan die einde van sy artikel bly Kombuis selektief hamer op wat hy as tekortkominge van blankes beskou terwyl positiewe aspekte verswyg word. “Onthou: Tot ‘n paar eeue gelede was daar nog heksejagte in Europa. Onthou: Ons het eers die afgelope tien jaar begin ontdek dat gays oukei is. Ons wit mense het werklik geen rede om te glo ons is generies soveel [!] beter as ander Suid-Afrikaners nie. Ons is almal net mense. En ons het mekaar nodig. Nou meer as ooit tevore.” Let op die invoeging van die woord “soveel”. Dalk toon die ontnugterings van die nuwe Suid-Afrika tog dat ‘n wit politieke bewind beter as een oorheers deur swartes is.
Al is etniese groepe geneties (feitlik) eenders, weerspieël daardie eendersheid glad nie die groot verskille in kultuur en ontwikkeling nie. Met “ons is almal net mense” probeer Kombuis daardie verskille ontken en verklaar hy almal wesenlik eenders of gelyk. Met “ons het mekaar nodig” systap hy een van die groot werklikhede van sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika en tewens van die wêreld: Party (etniese) groepe het ander meer nodig as wat omgekeerd die geval is omdat party groepe meer ontwikkeld, kundig, ens, en beter aangepas by bv die ekonomiese en tegnologiese werklikhede is. Blankes bly die norm waaraan ander groepe hulle meet, al word dit nie openlik en sekerlik nooit amptelik erken nie.
Elke keer as ek ‘n rubriek van Wilhelm Jordaan, ‘n oud-joernalis en sielkunde-dosent, sien, wonder ek: Waarom voltooi hy nie eerder sy doktorale proefskrif nie? Hy skryf meesal goedig oor onskadelike ditjies en datjies. Sy rubrieke voldoen altyd aan die ononderhandelbare vereiste wat Naspers se koerante vir publikasie stel, naamlik politieke korrektheid. Na aanleiding van die skrywes wat hierbo bespreek is, het Jordaan sy eiertjie gelê: “‘n Kragveld wat die deur toe hou vir jonges” (Beeld/Netwerk24, 7 deser). “Nostalgie, as ‘n verheerliking van die verlede, is besig om ‘n breedlopende negativisme oor Suid-Afrika te voed. Dit is veral ouer mense wat hulle daaraan skuldig maak. En jongmense … is moeg daarvoor. Hulle is sat vir ouer mense se volgehoue skeptisisme.” Jordaan borduur dan voort deur te beweer dat ‘n “vrugbare teelaarde vir epidemies van swartgalligheid” geskep word en dat ons hier met “slordige, koerslose emosies” te maak het, bv “selfbejammering en verlekkering in eie slagofferskap.” In hierdie proses word jongmense glo “ontneem van ‘n ander soort geboortereg – die reg om ‘n eie toekoms te bedink en te bou.”
Jordaan het met sy eensydigheid heeltemal oorboord gegaan. Nostalgie is nie noodwendig ‘n “verheerliking van die verlede” nie; in hierdie politieke konteks sekerlik nie in die meeste gevalle nie. Ouer mense het die werklikhede van die ou Suid-Afrika beleef en weet dus dat ‘n drogbeeld van wat was in bv ANC-propaganda aan mense voorgehou word. Soos Paul Kruger wil nie-verloopte Afrikaners wat goed en mooi in die verlede was, gebruik om ‘n leefbare toekoms in hierdie land te bou. Soos DF Malan wil nie-verloopte Afrikaners mense wat deur innerlike oortuiging of kultuur bymekaar hoort, bymekaar bring. Dit is verregaande om te beweer dat hierdie Afrikaners jongmense van hulle geboortereg, naamlik ‘n “eie toekoms,” ontneem. Blankes is deur FW de Klerk en sy meelopers van hierdie geboortereg beroof.
Dit is aan die kant van sulke verloopte Afrikaners dat Jordaan en ook Kombuis en Müller hulle skaar. Realisme oor die verlede, hede en toekoms moet liefs nie as negativisme geëtiketteer word nie. Realistiese, kritiese nostalgie kan as ‘n waardevolle bron en springplank vir ‘n beter toekoms dien.
Dit bring my by twee swart “bevrydingsbewegings”, die Mau Mau en die ANC. Die Mau Mau word beskryf as: “Kenyan secret guerrilla movement 1952-60 … Its aim was to end British colonial rule. This was achieved in 1960 with the granting of Kenyan independence and the election of Jomo Kenyatta as Kenya’s first prime minister” (Collins world encyclopedia, Glasgow: HarperCollins, 2003, p 589).
Op Saterdag, 10 deser, het Jacob Zuma ‘n ANC-byeenkoms in die Groenpunt-stadion toegespreek. ‘n Khoi-geestelike het, voordat hy gebid het, dit nodig gevind om Jan van Riebeeck se gees te verdryf (Die Burger, 12 deser, p 2). Eers twee dae later en bykans vyf dae na die gewraakte byeenkoms het Die Burger (14 deser, p 3) berig dat Zuma die vorige Vrydagaand, die 9de, hom soos volg by die ANC se galadinee in Kaapstad uitgelaat het: “‘n Man met die naam van Jan van Riebeeck het op 6 April 1652 in die Kaap aangekom. En dit was die begin van al [!] die land se probleme. Wat daarop gevolg het, was talle stryde en oorloë en sterftes en die gryp van grond en die ontneming van die inheemse mense se politieke en ekonomiese mag.”
Die Vryheidsfront Plus het hieroor ‘n klag van haatspraak teen Zuma by die Menseregtekommissie gelê; uiteraard nie die Demokratiese Aliansie nie. Zuma het die blankes immers as misdadigers, bv as gronddiewe en moontlik selfs as moordenaars, voorgestel. Hy het uitdrukking aan sy anti-blanke sentiment gegee en sekerlik nie versoening bevorder nie. By Zuma, met sy beperkte formele skoolonderrig, is daar geen nostalgie oor Van Riebeeck se koms en die voortreflikhede van drie en ‘n halwe eeue (1652-1989) se blanke bewind nie. Daardie tydperk word deur Zuma as ‘n distopie voorgestel; as die teenoorgestelde van wat regmatig nostalgie kan wek.
Dit het my laat dink aan ‘n opmerking wat as teenvoeter vir hierdie Zuma-uitlating kan dien. In 1952, drie eeue na Van Riebeeck se volksplanting, het die Britse koloniale sekretaris, Oliver Lyttelton, met verwysing na die Mau Mau-opstand in Kenia, die volgende in die Britse parlement gesê:
“Mau Mau is a secret society and feeds, not upon economic discontent, but is something far more sinister. It is the enemy of both white and Asian. It is the enemy of the law-abiding African. It is anti-Christ and it feeds, not upon economic discontent, but upon perverted nationalism and on a sort of nostalgia for barbarism” (Booyens, 12555).
Booyens se gevolgtrekking is:
“These words may be taken as they stand and repeated for every single rising by indigenous African people in Sub-Saharan Africa since then. All that has varied is the degree of barbarism and the degree to which the West has selectively closed its eyes to the horrors committed” (12555).
