Etiket: Dookoom

Uitlatings oor Dookoom se Larney-liedjie herbesoek

Oor Herman Wasserman se artikel oor die Larney-liedjie van Dookoom het ek geskryf: “Dit is myns insiens een van die onbetaamlikste stukkies joernalistiek wat ooit in Die Burger gepubliseer is” (Praag 26 Oktober). Ek vind Wasserman se teks, asook die onverdunde anti-Afrikanergesindheid onderliggend daaraan, dermate onverteerbaar dat ek vandag die aandag op drie reaksies wil vestig.

Twee van hierdie reaksies is eintlik die enigste beduidende kommentaar oor hierdie onderwerp wat in die gedrukte uitgawe van Die Burger toegelaat is. Daar was egter ook ‘n briefie oor “Slegsê en afkraak versoen niemand” nie (6 deser, p 16), waarop kommentaar myns insiens oorbodig is. Lees gerus die LitNet-onderhoud (5 deser) wat met Wasserman gevoer is en waarin hy met sy kenmerkende eenogigheid verwys na die “etiese moerasse van die verlede.” Doelbewus verkies hy om die etiese moerasse van die hede mis te kyk. Anders as met die verlede is dit moontlik om pogings aan te wend om hedendaagse vergrype reg te stel.

Die eerste reaksie is krities oor Wasserman se uitlatings. Dié mening kom nogal uit ‘n onverwagte oord, naamlik van Dave Steward, die uitvoerende direkteur van die FW de Klerk-stigting. Afgesien van die eerste twee paragrawe, wat nie tersaaklik is nie, word sy brief (Die Burger, 30 Oktober, p 18) volledig aangehaal omdat baie Praaglesers die teks waarskynlik nog nie onder oë gehad het nie. Die opskrif lui: “Haatspraak is verbode, ongeag deur wie.”

“Die liedjie is ‘n beledigende, kru en rassistiese aanval op wit boere en sweep mense in ons plofbare landbousektor op om plase af te brand. Prof Wasserman se onmiddellike reaksie is om verskoning te vra omdat, volgens Dookoom, plaaswerkers erger as diere behandel word. Prof Wasserman bevraagteken nie Dookoom se hoogs beledigende en eensydige weergawe van die situasie op ons plase nie en voel dat die gepaste reaksie sou wees ‘om te probeer luister na daardie emosies en te probeer vasstel wat die oorsake daarvan is’.

“Die werklike oorsaak van die liedjie is heel waarskynlik om opspraakwekkende reklame vir Dookoom te genereer en om geld te maak.

” Die ironie is dat Dookoom hoofsaaklik ‘n wit groep is – wat besef dat niemand ooit bankrot geraak het deur ‘apartheid’ opnuut uit die sloot te grawe of om wit Suid-Afrikaners so erg moontlik te beledig nie – wetende dat hul reaksie in die meeste gevalle sal wees om weer eens heftig verskoning te vra.

“Een van die leidende figure in die groep is ‘n talentvolle jong Brit, en ‘n ander lid beskou homself klaarblyklik as ‘n musikale Quentin Tarantino – wat hom glo ‘n lisensie gee om, soos in Django Unchained, swart woede teen medewittes so bitsig moontlik uit te spreek.

” Ons probleem is dat in ons uiters sensitiewe veelrassige gemeenskap – waar plase wel afgebrand word, waar boere gereeld wreed vermoor word en waar vreedsame swart vroue in ons ‘wit’ woonbuurte aangeval word – ons nie haatspraak van enige aard en vanuit enige bron kan bekostig nie. Daarom word dit tereg in ons liberale Grondwet verbied.”

Opsommend kan ‘n mens seker sê dat Steward sterk kapsie maak, enersyds teen die haatspraak van Dookoom en andersyds teen die skandalige anti-blanke (en veral anti-Afrikaner-) gesindheid van Wasserman. As ‘n mens na ‘n maatstaf vir die plaaslike agteruitgang van Europese beskawing sedert 1990 soek, gee die lof vir die Larney-liedjie, in vergelyking met die verdoeming van Die Stem, ‘n betroubare en ontstellende aanduiding van die etiese, politieke en kulturele moeras waarin ons ons deesdae bevind.

Die tweede reaksie is minder krities as Steward teenoor Dookoom en neig om Wasserman eerder sterk te ondersteun, pleks van sy uitlatings te verdoem. Ek verwys na ‘n artikel deur Danie Marais onder die opskrif, “Wees bang, wees baie bang” (Die Burger, By & Naweek+, 1 deser, p 10). Marais word beskryf as “‘n skrywer, digter en ‘n radio-omroeper.” Uit sy geskrifte blyk dat allerhande vrese deel van sy menswees is. Op die internet word Marais gekarakteriseer as behorende tot die middelklas en as ‘n buitestander. Hy wil klaarblyklik nie lid van die Boere-adel wees nie.

“Die wit 19-jarige Dane Dodds se musiekvideo vir ‘Larney’ het my die volle 4 minute 14 sekondes lank na die skerm laat staar. Dit het gevoel of iemand ‘n nagmerrie wat my sedert my kinderdae teister, op my rekenaar geplant en ek dit per ongeluk oopgemaak het.”

Ek het as kind 15 jaar lank in die Hexvallei gewoon en die boere as ordentlike, beskaafde, eerbare mense leer ken en sedertdien graag kontak met sommige van hulle behou. In die nuwe Suid-Afrika het dit egter ‘n gewilde tydverdryf geword om hulle almal as boos voor te stel. Hoe ervaar Marais hierdie plaasmense?

“My oom het jare lank by De Doorns in die Hexriviervallei met uitvoerdruiwe geboer. Die verweerde bruin en swart gesigte wat jy in die Dookom-video sien, spook al dekades by my. As jy in hierdie land grootgeword het, weet jy van die papsak wat in daardie video rondgestuur word; het jy reeds al die woede en armoede wat Dodds wys herhaaldelik op die sewe-uur-nuus of langs die pad in protesoptogte gesien.”

As Marais van beter geweet het, sou hy van die Hexvallei gepraat het. Al skryf Marais, “as jy in hierdie land grootgeword het,” sou hy, as sy kennis verder terug gestrek het, geweet het dat swartes in daardie vallei ‘n onlangse verskynsel is. Voorheen was die plaaswerkers uitsluitlik bruin (met wit voormanne). Hierdie bruines is deesdae bitter omdat hulle deur swartes uit die Oos-Kaap en buurlande uit hulle plaaswerk verdring word. Saam met die ontbanning van die ANC en die instroming van swartes het arbeidsonrus sy verskyning gemaak. Die papsak is ook ‘n redelik onlangse verskynsel. Voor dit is drank in groot maat in ‘n harde plastiekhouer, bekend as die swart varkie, verkoop. Die woede en protesoptogte waarvan Marais skryf, is die uitdrukking van toorn wat in die nuwe Suid-Afrika by plaaswerkers gestook word, met die hartlike en deurlopende medewerking van die ANC. Hierin speel aktiviste soos Marius Fransman, Tony Ehrenreich en Nosey Pieterse ‘n leidende rol.

“Maar jy’t waarskynlik nog nie gesien hoe ‘n tandelose plaaswerker effe onbeholpe ‘n geweer optel terwyl Isaac Mutant (voorheen van Prophets of Da City) se rymwoorde in jou ore tuit nie: ‘Ek sê: “Voetsek! Brand jou plaas plat, nou kan jy soos ek werk!” […] Koes-koes, daar hol hulle. Koes-koes, daai’s my formula.’ En dan kom die refrein, oor en oor: ‘Jou p**s, my larney! / Jy kan my nie vertel nie!’ – kort nadat jy gesien het hoe ‘n werker ‘n gholfbal heel skeef iewers die veld inbliksem, vermoedelik met ‘die baas’ se gholfstok.”

Plaaswerkers word dus uitgebeeld as woedend, arm en tandeloos, met verweerde gesigte. Hulle doen die werk. Die boere werk nie. As die werkers staak, sal die boere moet begin om te werk. Marais spreek geen kritiek uit teen hierdie eensydige wanvoorstellings of die kru taal en openlike opsweping tot brandstigting nie. Die Larney-liedjie is glo “in pas … met ‘n deel van ons bevolking se woede.” Maar Marais beskou dit klaarblyklik as geregverdigde woede waarvoor die slegte wittes (die “weeskinders van die Weste in Suid-Afrika”) verantwoordelikheid moet aanvaar. Dit is dus glo nie gemene en doelbewus-opgestookte toorn nie.

“Isaac Mutant sê hy het ‘Larney’ woedend geskryf ná die De Doorns-opstande van wynplaaswerkers in 2012. … ‘Larney’ beteken enige kapitalistiese baas … Die blote bestaan van Dookoom se liedjie of video bekommer my egter nie. Gaan kyk na die mees opspraakwekkende voorbeelde van omstrede protesliedjies en jy kom vinnig tot die slotsom dat liedjies net so min revolusies veroorsaak as wat dit oorloë of verdrukking beëindig.”

Hierna stal Marais sy kennis van liedjies uit om sy stelling oor hulle beweerde onskadelikheid te probeer bewys. Maar waarom dan die hedendaagse bohaai as liedjies soos Die Stem en De la Rey in die openbaar gesing word? Uiteraard breek Marais geen lansie vir hulle nie. Wat ons hier mee te make het, is ‘n radio-omroeper en skrywer wat myns insiens ter wille van aanvaarbaarheid by die massa, of selfs gewildheid, politieke korrektheid verafgod. Die swart massa handel in vermeende eie belang en word in hulle kwaad gesterk deur ruggraatlose blankes wat sê en skryf wat polities korrek is, dus wat van hulle verwag word, pleks van met ‘n eerlike mening vorendag te kom.

Marais verwys bv na 1992 toe “die strate van L[os] A[ngeles] ontplof [het] nadat die polisiemanne wat Rodney King die vorige jaar brutaal aangerand het, vrygespreek is.” Net soos Marais kant kies vir die nie-wittes teen die boere van die Hexvallei, skaar hy hom sonder meer by die swart Amerikaners teen die (wit) polisiemanne wat ‘n swarte “brutaal aangerand” het. As swarte is Rodney King blykbaar per definisie onskuldig, asook al die swart oproeriges. Ons het hier met maklike kontraste te make: wit/swart, sleg/goed. Maar die werklikheid en die waarheid is meer genuanseerd en vloek teen sulke flagrante veralgemenings.

Dan kom Marais by sy gevolgtrekking of toepassing: die formulering van een van die vorms wat sy kroniese bangheid aanneem. “Ek is dus nie bang vir Dookoom se woorde of video nie. Ek is bang vir die kruitvat wat hulle uitbeeld en waaroor hulle rap. Al wat nodig is, is ‘n Larry [Rodney?] King-voorval iewers op ‘n plaas en dan brand die land weer.” Net soos die boere ongekwalifiseerd die skuld vir plaaswerkers se dranksugtigheid en beweerde armoede kry, reken Marais dat apartheid, dus die wittes (en nie die swartes en die ANC nie), die skuld vir toekomstige geweld gaan/moet kry. Dat swart “bevrydingsbewegings”, soos die ANC en PAC (en deesdae ook die Economic Freedom Fighters), wesenlik en onboetvaardig ‘n gewelddadige DNS het, gaan by Marais verby.

“Wat my angstig maak, is dat die groeiende nagmerrie van ellende langs die N2 tussen Somerset-Wes en Kaapstad ons nie hewiger ontstel nie. Net hierdie week sit ek op daardie hartseerpad agter ‘n klein silwer BMW Z3-sportmotor. Die nommerplaat sê: ‘TYCOON – WP’. Ironies of obseen? Dalk albei, maar as ek in ‘n blikhuisie langs die snelweg, iewers tussen die seile van Cape Town Film Studios se kamma-seerowerskepe en die fabelagtige strandhuise in Clifton gekrepeer het, sou ek waarskynlik daardie nommerplaat gelees het as: ‘Arm man, jou p**s!'”

Marais noem nie dat ellende kenmerkend van Afrikalande is nie. Sedert 1990/1994 het Suid-Afrika onmiskenbaar ‘n volwaardige Afrikaland geword. Marais verwys na ‘n “hartseerpad” omdat krotbuurte daaraan grens. Myns insiens is dit ‘n hartseerpad omdat dit (feitlik) daagliks die toneel van ekonomiese sabotasie is. Dit is altyd gevaarlik om daar te ry weens klipgooiery, optogte, aanvalle op motoriste, vee wat steelweiding op die padskouers benut, ens. Waarom lewer Marais nie eerder ‘n pleidooi dat wet en orde herstel moet word nie? Waarom teen die filmateljees, sportmotors en strandhuise, dus kapitalisme, gekant gewees as die (wit) eienaars eerlik daarvoor gewerk het? Moet Marais nie eerder swartes vir kritiek uitsonder as hulle sonder (veel) inspanning weens transformasie, regstelling, swart ekonomiese bemagtiging, korrupsie, misdaad, ens, feitlik oornag stinkryk geword het nie?

Waarom is daar so baie en sulke vinnig groeiende krotbuurte in die Kaapstadse Metropool? Omdat baie swartes uit veral die Oos-Kaap ongebreideld hierheen stroom omdat hulle mede-swartes veroorsaak dat die Oos-Kaap deesdae baie slegter as die Wes-Kaap geregeer word. Helen Zille het hulle tereg “vlugtelinge” genoem en daarmee ‘n groot maar valse bohaai veroorsaak. Die ANC-regering laat ook toe dat onwettige immigrante, veral uit Afrika, Suid-Afrika makliker binnekom as seker enige (ontwikkelde/beskaafde) land in die wêreld. In Suid-Afrika het blankes oor eeue baie opgebou wat deur inheemses en vreemdelinge afgebreek kan word. Daar is nog baie waarop onwettig geteer kan word. Op hierdie manier kan die wittes ook vir hierdie instroming van swartes die skuld kry: omdat blankes so baie tot stand gebring het. Wat nodig is, is minder aandrang op menseregte en groter besef van verpligtinge/verantwoordelikhede; meer werk en minder bakhandstaan; meer inisiatief en toewyding en minder ledigheid en traak-my-nieagtigheid; meer wetsgehoorsaamheid en minder misdaad en geweld.

Marais se laaste paragraaf lui soos volg:

“Wat my diep verontrus wanneer ek al die giftige kommentaar op die Dookoom-video sien, is hoe ons harte teenoor mekaar verhard het; hoe blind ons vir medemenslikheid geword het. Die antwoord wat ek van albei kante op Dookoom hoor, is: ‘Versoening, jou p**s!'”

Marais begin hierdie paragraaf eweneens eensydig. Net die giftige kommentaar op Dookoom hinder hom; nie diegene, soos hy en Wasserman, wat wil hê dat ons kritiekloos na die Larney-liedjie moet luister nie. Die verharding van harte “teenoor mekaar”, die gebrek aan medemenslikheid, verwys in die konteks van Marais se artikel (in sy geheel beskou) nie in die eerste plek na die geweld, sabotasie (soos brandstigting) en ander misdaad (soos plaasmoorde) en onwettige immigrasie nie, maar veel eerder na die beweerde harteloosheid van blankes, al kom daar in sy heel laaste sin onverwags (heel moontlik geforseerd/onopreg) die frase “van albei kante” voor. Dit is hoogmode om dinge só te plooi. Onder meer verseker dit dat so ‘n artikel deur Die Burger gepubliseer word.

Die derde reaksie op Dookoom waarna ek verwys, is Jason Lloyd se skrywe op LitNet (4 deser). Lloyd is ‘n bruin rubriekskrywer wat soms besef dat dit nie altyd vir bruines maklik is om deur swartes as egte swartes aanvaar te word nie. Maar dit is altyd vir hom maklik om hom by die bruines te skaar. Meesal is dit vir hom makliker om hom met die swartes as met die wittes te vereenselwig – soos ook in hierdie geval.

“Met die gebruik van woorde soos ‘brand die plaas en f** die baas’ blyk dit ‘n ernstige noodroep te wees op die owerhede om in te gryp om iets omtrent die oorwegend ongunstige werkslewe van ons plaaswerkers te doen.”

Hierop het Dirk Rigter (6 deser), wat goed bekend met toestande in die Hexvallei is, die volgende kommentaar gelewer:

“Dis net so ‘n veralgemening soos dié van Busani Ngcaweni in die Sunday Independent onlangs wat alle wit Afrikanermans gelyk stel aan Oscar Pretorius se kroegmanewales en skietlustigheid. Wanneer laas was jy op ‘n plaas in De Doorns? Of for that matter op enige ander ordentlike boerdery in SA wat op sake-beginsels bedryf word? Plaaswerkers word ekonomies-lewensvatbare lone betaal, daar is chreches en versorgingsfasiliteite vir kinders, gratis vervoer na klinieke en dokters, gratis huise met elektrisiteit, warm en koue water en in baie gevalle rantsoene soos melk en vleis waar die boerdery dit toelaat.”

Lloyd: “‘Larney jou p**s’ is ‘n lied wat ou herinneringe terugbring en boonop diep sny; tot op die been.” Dan vertel hy van hoe hy gesien het dat (nie-wit) werkers in oorpakke op ‘n Sondag in die reën agterop ‘n wit bakkie vervoer word, terwyl die (wit) boer en sy hond lekker droog voor in die kajuit sit. Hierop is Rigter se reaksie:

“Natuurlik moet ongelykhede en slegte behandeling van werksmense uitgewys word, maar om op jou seepkis te spring en ‘n klomp emosionele onwaarhede uit te basuin, gaan hierdie tans droewe land van ons niks verbeter nie. Wie sê vir jou daai wit man in die flentergat Toyota bakkie met die hond langs hom en die bruin/swart manne agterop in die reën was ‘n boer? Dalk was hy ‘n bouer of loodgieter of smous of verwer?”

Eintlik erken Lloyd waar sy vooroordele teen blankes vandaan kom: van die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland. Hy vertel hoe Adam Small geskryf het van sy ma wat by die agterdeur van die plaashuis meel moes gaan haal. Ook van Jakes Gerwel wat met kenmerkende militantheid geskryf het: “Woorde kan spraakdade wees.” Sonder enige kritiek of veroordeling van Dookoom kom Lloyd tot hierdie gevolgtrekking:

“Miskien bied die Dookoom-lied en die plaaswerkersvakbond Bawusa [van Nosey Pieterse] se dreigende stakings op plase die regering, boere, plaaswerkers en alle belanghebbendes die geleentheid om dié probleme in die landbousektor suksesvol aan te pak en op te los.”

Te midde van al die propaganda in die nuwe Suid-Afrika het die waarheid ‘n skaars hulpbron geword. Om elke hoek en draai moet die waarheid met moeite verwerf word.

Volgende keer hoop ek om verder oor Danie Marais, ‘n voorstander van die hibridisering van Afrikaans, te skryf.

Herman Wasserman oor die Larney-liedjie van Dookoom

‘n Mens kon dink dat Die Burger se anti-blanke gesindheid teen hierdie tyd ‘n versadigingspunt bereik het. Pleks daarvan het hierdie koerant hom egter die afgelope tyd op sy ingeslane weg oortref. Na die dood van Johannes Grosskopf, ‘n oud-Naspersjoernalis en -redakteur, was daar net lof vir hom. Geen melding is gemaak van hoe Johannes en sy vrou, Santie, die terrorisme van hulle seun, Hein, goedgepraat het nie. Daar is selfs ‘n foto van Hein, geneem tydens die begrafnisdiens, gepubliseer (21 deser, p 7), maar geen melding is gemaak van die motorbom wat hierdie MK-stryder en ANC-lid in 1987 geplant en 26 mense, veral burgerlikes, beseer het nie. As Hein hom aan “apartheidsvergrype” skuldig gemaak het (bv deur deesdae Die Stem te sing of die vorige landsvlag te laat wapper), sou Die Burger dit sekerlik genoem het. Wat ook verswyg word, is dat hierdie geweldenaar nie in die nuwe Suid-Afrika wil woon nie. Hein het hom knus in Engeland gevestig.

Maar die eintlike aanleiding vir my skrywe is Herman Wasserman se artikel oor die Dookoom-liedjie (Die Burger, 22 deser, p 11). Dit is myns insiens een van die onbetaamlikste stukkies joernalistiek wat ooit in Die Burger gepubliseer is. Dit kom van ‘n outeur wat hoog opgee oor joernalistieke etiek, waarvan die grondslag tog sekerlik die najaag van die waarheid behoort te wees. Wasserman was eens ‘n Naspersjoernalis wat daarop roem dat hy Die Burger se eertydse redakteur (toe dié koerant nog pro-blank en pro-Afrikaner was) se wense geïgnoreer het deur Nelson Mandela te gaan opsoek. Dit kon ook nie hoër of laer nie, Wasserman moes eenvoudig sy held se begrafnis in die Oos-Kaap bywoon, waar hy sekerlik as spreekwoordelike nuttige idioot baie welkom was.

Wasserman se insig is dat hy iemand soos Mandela, wat die land tot in die grond wou afbreek, wil vereer, eerder as om ‘n goeie woord te hê vir ordentlike, beskaafde, nie-misdadige Afrikaners wat die land oor eeue ontwikkel en opgebou het. Sy loopbaan as dosent in joernalistiek/mediastudie het van die Universiteit Stellenbosch via Rhodes tot by die Universiteit Kaapstad geloop. Nou is Wasserman die kollega van Afrikaanssprekende mede-verlooptes soos Pierre de Vos en Sonja Loots. Uit hierdie oord sal daar kwalik ooit iets goeds oor Afrikaners geuiter word. Wasserman het heel moontlik, soos Antjie Krog (maar anders as Hein Grosskopf), tradisionele Boere-Afrikaners as ouers gehad, wat die verdorwenheid en ontaarding van hulle kind nooit sou begryp nie. Sowel Wasserman as Krog het aanvanklik literêre werk in Afrikaans gepubliseer, maar albei verkies deesdae om Engels te probeer wees. Dit is ‘n algemene verskynsel dat radikaal-linkse politieke oortuiging Afrikaanssprekendes van hulle moedertaal vervreem.

Kom ons kyk in hoe ‘n mate Wasserman ‘n geharde kluitjiebakker is. Hou deurgaans in gedagte dat hy ‘n professor is; dus iemand wat betaal word om gesaghebbende inligting te versprei. Wasserman se siening van ons geskiedenis is identies met wat in ANC-propaganda versprei word. “Dookoom se liedjie val nie uit die lug nie. Dit is ingebed in meer as drie eeue van onreg, uitbuiting en verdrukking in die naam van ‘beskawing’ – vandaar die eksplisiete verwysing in die liedjie na 1652, toe die ‘setlaars met ‘n bemanning van misdadigers’ (settlers with a convict crew) aan die Kaap aangeland het.”

Wat het Jan van Riebeeck volgens hierdie radikale liberaal-humanistiese siening verkeerd gedoen? Van Riebeeck het as wit kolonis die vermetelheid gehad om sy bevoorregte posisie in Holland aan die Kaap voort te sit. In sy geboorteland het hy en sy “misdadige” bemanning in huise gewoon. Aan die Kaap het hulle uit selfsug vir hulleself woonplekke gebou pleks van eers gratis huise vir die Khoi-San te voorsien (verkieslik met gratis lopende water, elektrisiteit en spoeltoilette en dalk sommer televisie ook); onskuldige inheemses wat behuisingsgewys reeds eeue benadeel is omdat hulle geen behoorlike skuiling teen wind en weer gehad het nie. Volgens hierdie siening het die Khoi-San nie weens onvermoë agtergeraak nie; hulle is agtergestel deur die slegte wittes. Hulle is as benadeeldes magteloos in die agtergrond ingedwing.

Die Khoi-San het volgens hierdie siening vreedsaam en idillies gelewe. Die San het gejag en die Khoi het die omgewing van brandhout gestroop. Albei groepe het roofbou toegepas, dus op ‘n onvolhoubare manier ten koste van die land en natuur gelewe. Uit die noord-ooste het veglustige swartes inbeweeg met bestaansboerdery, wat geen land florerend kon maak nie. In hierdie situasie het Europeërs hoop gebring; waarna Wasserman smalend as “beskawing” verwys. Eeue lank was Europese beskawing die behoud van die land; die grondslag van ontwikkeling en voorspoed. Wasserman het klaarblyklik nog nooit besin oor hoe die land sonder die bydrae van blankes daar sou uitgesien het nie. Daarom het hy ook geen begrip vir die kolossale onreg wat wittes en veral Afrikaners aangedoen is deur hierdie kosbare erflating te verkwansel nie.

Wasserman opper geen beswaar teen die morsige mengsel van Afrikaans en Engels en die kru taal in die Dookoom-liedjie nie. Wat hom betref is dit bloot die uitdrukking van die frustrasie van plaaswerkers wat keelvol is vir boere wat op hulle skree en hulle die slagoffers van die dopstelsel maak. Hierdie twee negatiewe elemente word doelbewus uitgesonder terwyl al die positiewe dinge wat wit boere oor eeue gedoen het, geïgnoreer word. Selfs teen Dookoom se oproep dat die plase afgebrand moet word, maak Wasserman nie kapsie nie. Die raad wat hy uitdeel, is dat ons met begrip moet luister:”teenstanders [moet] mekaar beter verstaan.” Ons moet glo opnuut “besin oor hoe vlak die pyn en frustrasie onder swart en bruin werkers lê. Dit vra ons om te onthou dat onder die prentjiemooi wingerde en boorde in die Wes-Kaap, daar ‘n ‘flipside van die Fairest Cape’ is.” ANC-arbeidsonrusstokers soos Marius Fransman en Tony Ehrenreich sal ongetwyfeld hiervan hou.

Die humanis in Wasserman pleit vir “groter begrip en verdraagsaamheid,” maar hy rig sy pleidooi uitsluitlik op die wittes, wat volgens hom klaarblyklik die enigste skuldige party is. Daarom is dit vir Wasserman “problematies” dat AfriForum “met ‘n bepaalde etniese minderheid se belange vereenselwig word.” Hy is wrewelig oor die klag van haatspraak wat AfriForum by die Menseregtekommissie teen die sanggroep en sy liedjie ingedien het. “Die organisasie sal sekerlik by die groot publiek aan geloofwaardigheid wen as hy ook ‘n slag Afrikaners wat hulself aan rassisme skuldig maak, voor die konstitusionele hof bring.” Die frase “groot publiek” verwys sekerlik na die swart meerderheid, waarby Wasserman hom skaar.

Pleks van opstoking tot geweld af te keur, haal Wasserman Dookoom se reaksie met klaarblyklike goedkeuring aan: “Daar is ‘n verskil daartussen om woede uit te druk en om geweld op te stook… Om werkers erger as diere te behandel is sekerlik op sigself ‘n opstoking tot geweld?” Ons moet glo “die redes vir die woede” soek. ‘n Moontlike beginpunt, wat gerus deur Wasserman oorweeg kan word, is of die gruwelike aantyging en veralgemening dat “werkers erger as diere” behandel word, naasteby die waarheid is.

Wasserman se volgende skuif is om te maak asof Dookoom se Larney-liedjie in dieselfde kategorie as Bok van Blerk se “De la Rey” val: “slegs naïewe luisteraars sal nie die implikasie snap van woorde soos ”n handjie van ons teen ‘n hele groot mag’ en ”n nasie wat weer op sal staan’ nie.” Wasserman ontken by implikasie dat veel aanstootliker voorstelle en inderdaad opstoking tot misdadigheid in die Dookoom-teks voorkom. Dit is duidelik dat Wasserman ook nie daarvan hou dat blankes of Afrikaners na hulle minderheidstatus verwys nie. Ons moet ons seker eerder as een groot en gelukkige Suid-Afrikaanse nasie voordoen. Anti-Afrikaners verwys graag na wat “luid om braaivleisvure” gepraat word en Wasserman doen dit ook. Hy ontken dat die Afrikanernasie bestaansreg het.

Die Larney-liedjie, daarenteen, het volgens Wasserman wel bestaansreg. “Voorts kan Dookoom se liedjie nie gesien word in isolasie van voortgesette maatskaplike ongelykheid, trae grondhervorming en alledaagse wit rassisme nie. Dink maar aan die onlangse ‘blackface’-voorvalle aan die universiteite van Stellenbosch en Pretoria.” Hierdie twee gevalle word genoem as grondslag vir sy verregaande veralgemening dat rassisme onder blankes alledaags is. Later verwys hy na “die gesanik van wit rassiste.” Geen melding word gemaak van rassisme in nie-wit geledere nie.

Verder behoort dit vir Wasserman maklik te wees om vas te stel dat die maatskaplike ongelykheid van wittes en swartes wêreldwyd aangetref word. Wittes het in hierdie opsig nie noodwendig gesondig nie. Rasse-ongelykheid kan nie goedsmoeds aan bv rassesegregasie of apartheid toegeskryf word nie. Sodanige ongelykheid word in die praktyk onaanvaarbaar slegs as van die foutiewe standpunt uitgegaan word dat alle etniese groepe in alle opsigte al die tyd wesenlik eenders is; bv dat almal ten minste die potensiaal het om in dieselfde mate vindingryk, toegewyd, kundig, suksesvol en vooruitstrewend te wees. Dit is klaarblyklik nie die geval nie en hang onder meer saam met kultuurverskille. Binne etniese groepe kom daar ook groot ongelykhede voor.

Vervolgens haal Wasserman sy studeerkamerkennis van medialeer uit. Jürgen Habermas het gepleit vir joernalistieke objektiwiteit en balans, maar Wasserman voel beswaard hieroor. “Habermas het sy teorie gebaseer op ‘n bourgeois Europese omgewing, nie morsige, ongelyke, gewelddeurdrengte nuwe demokrasieë soos Suid-Afrika nie.” In Afrika kan dus maar ander norme as in Europa geld; bv (soos ons onlangs moes verneem) korrupsie is plaaslik iets anders en moet nie sonder meer veroordeel word nie; dit kan bloot die terugneem wees van wat al eeue lank geskuld is. Wasserman hou van Susan Bickford se standpunt “dat emosionele uitsprake in die openbare domein nie onvanpas is nie.” Hier dink Wasserman kennelik goedkeurend aan Dookoom se Larney en nie aan Van Blerk se De la Rey nie.

Volgens Wasserman moet ons na die emosies in Dookoom se liedjie luister en “probeer vasstel wat die oorsake daarvan is – dit verg ‘n oop ingesteldheid en die bereidheid om te bly luister, juis en veral wanneer dit moeilik word.” Nêrens is daar sprake dat Wasserman fout met Dookoom vind en hierdie groep kritiseer nie. Die wittes moet eerder die fout by hulleself soek. Hy kla oor “die hatige persoonlike aanvalle” wat in reaksies op Naspersberigte op die internet voorkom en “‘n oorvloed rassistiese propaganda” op Sunette Bridges se Facebook-bladsy. Nêrens is daar enige aanduiding dat Wasserman in hierdie gevalle sy eie raad volg en bereid is om sonder ophou “regse” bronne te lees en te bly luister nie. Dit is voor die hand liggend dat “wit rassiste” immers ook “pyn en frustrasie” kan hê wat vlak lê en waarvoor hulle begrip verlang; ook van orakel Wasserman.

Die Burger was nie tevrede met bloot die eensydige begrip wat Wasserman in sy onbetaamlike artikel vir Dookoom se Larney-liedjie probeer kweek het nie. Die koerant wou hierop voortborduur deur verdere publisiteit aan die liedjie te gee. Hierdie bedenklike kultuuruiting, wat Wasserman ‘n “musikale handgranaat” noem, moes verder misbruik word om meer en beter houe teen blankes en veral Afrikaners in te kry. Twee dae later (24 deser, p 15) is Murray la Vita se onderhoud met Dookoom onder die opskrif, “Wat mense nie wil hoor nie,” gepubliseer.

Soos die Larney-liedjie bestaan die teks van hierdie onderhoud uit ‘n bedenklike mengsel van Afrikaans en Engels. Toe Die Burger nog trots pro-Afrikaans was, is teks gesuiwer voordat dit gepubliseer is. Hier is daar egter geen poging aangewend om hierdie kultuuruiting taalkundig te ontsmet nie. Daar word selfs beweer dat die bruines Afrikaans “lewendig” hou. Ou Afrikaans (Standaardafrikaans?) word met nuwe Afrikaans (die mengeltaal Kaaps?) gekontrasteer. Onkiese woorde word aangebied as “p–s” en “k-k”. Die opskrif toon duidelik dat die Wasserman-idioom blatant voortgesit word. Die onderskrif verwys daarom weer na die pyn en woede waaraan hierdie sanggroep uitdrukking gee.

Die betekenis van die woord “larney” word verduidelik. Dit is ‘n sinoniem vir baas, maar hierdie baas is bevoorreg, het baie geld en hy mishandel sy werkers. Die woord “dookoom” “has supposed origins in pre-Islamic shamanism in the Indonesian archipelago” en is ‘n negatiewe ghetto-mite wat met towery te make het. Opsommend kan seker gesê word dat ‘n mens hier met ‘n onaptytlike groep en ‘n bedenklike komposisie gekonfronteer word. Dit is ‘n politieke en kulturele moeras waarin ek geen behae het nie.

Dit is vir my duidelik dat Wasserman so verknog aan linkse politiek is dat hy nie sy eie raad volg deur tradisionele en eietydse konserwatiewe Afrikanerpolitiek met voldoende openheid te benader nie. Die Burger verkeer in ‘n soortgelyke situasie. Dit is deesdae vir sy lesers maklik om hulle ‘n baie beter koerant voor te stel. Een manier waarop Die Burger sonder veel moeite sy rol as meningsvormer kan verbeter, is deur sy onverkwiklike dis van konstante, linkse, politieke propaganda af te wissel met oorwoë, behoudende, konserwatiewer standpunte. Dit sal aanklank by sy tradisionele Europees-geöriënteerde lesers vind en ook ‘n bydrae lewer tot groter en ewewigtiger insig by talle mense wat tans deur veral ANC-geïnspireerde propaganda mislei word.

Oor Nobelpryse en volksgevoel

Een van die aspekte van Suid-Afrika wat seker die meeste uitstaan, is die hoon en smaad wat byna konstant deur Afrikaners ervaar word. Nou die dag skryf iemand vir my dat mnr. Nicky Oppenheimer, die sakeman, tydens ‘n onderhoud aan hom gesê het: “Die Afrikaners se grootste vyande is ander Afrikaners.”

danr2Natuurlik is dit waar. Die ergste anti-Afrikaanse uitsprake word nie deur Britte of Amerikaners, swartes of SA Engelse gemaak nie, maar deur verloopte Afrikaners soos Max du Preez, Pierre de Vos, Wiekus Kotze van die EFF, die skryfster Antjie Krog, die agent Piet Croucamp, asook die Beeld-joernaliste Adriaan Basson en Christi van der Westhuizen.

Geen Afrikaner behalwe FW de Klerk het nog ooit ‘n Nobelprys verower nie en in sy geval was dit geensins verdiend nie. Dit was eerder tekenend van De Klerk se eie Boerehaat en ‘n soort sug na volkselfmoord, want die 70 000 Afrikaners wat sedert 1994 vermoor is, is regstreeks aan sy onbesonne oorgawe te wyte. In elk geval is die Nobelprys vir vrede ‘n mindere, verpolitiseerde prys wat geensins prestasie beloon nie, maar meesal toeval. Die prys vir vrede word volgens die Andy Warhol-beginsel toegeken: “In die toekoms sal elkeen vir 15 minute wêreldberoemd wees.” Toevallig het Warhol dié uitspraak in Stockholm, tuiste van die Nobelpryse, by die Moderna Museet aldaar in 1968 gemaak.

Ook die Franse voel deesdae nie te goed oor hulself nie. Ekonomies gaan dit vrot en die land het sy ou glans verloor. Daarom het die gewilde aanbieder van boekprogramme op televisie, Bernard Pivot, oor vanjaar se toekenning van die Nobelprys vir letterkunde aan die Franse skrywer Patrick Modiano op Twitter gesê:

Overgezet synde: Die Nobelprys vir letterkunde aan Modiano het die Franse se vertroue vir die duur van ‘n naweek herstel.

Hoewel Frankryk insgelyks polities verdeeld is, beskik sowel linkse as regse Franse oor ‘n patriotisme en trots op hul land, geskiedenis, taal, kultuur en letterkunde. Anders as by ons, kom ‘n mens nie die ekwivalent van Boerehaat deur Afrikaners teenoor ander Afrikaners teë nie.

Hoewel die gay skrywer en filosoof, Guy Hocquenghem, hom op ‘n slag as ‘n “Frankofoob” getipeer het, is dit raar om minagting vir Frankryk by Franse teë te kom. Hoe verklaar ‘n mens dus dié verskynsel by Afrikaners?

Aan die een kant is daar die tweetalige gespletenheid van die ou Suid-Afrika, asook die Nat-Sap-verdeling onder Afrikaners. Terwyl die meerderheid Afrikaners nog altyd patrioties teenoor die eie kultuur en groep gestaan het, was daar ‘n taamlik ryk en welvarende pro-Britse groep wat op hul volksgenote neergesien het en eerder Engels wou wees. Niks hiervan het verander nie en dit is ook nie toevallig dat vandag se selfhatende Afrikaners dit een en almal betreur dat hulle nie Engels gebore is nie.

Voeg daarby die identiteitsprobleme van Suid-Afrikaanse Engelse wat ek in my onlangse essay behandel en ons het die resep vir ‘n nasionale uitskelkompetisie waartydens die Kaapse slagspreuk “Jou ma se…” welluidend weerklink.

Suid-Afrika kon so anders gewees het. Pleks van ‘n probleemland, kon ons welvarend, gelukkig, trots en sorgvry gewees het. Dit is egter die lot van alle multinasionale state dat daar wedwywering en veral naywer tussen groepe sal wees, wat weer tot etniese uitbarstings lei. Alles van die afbrand van skole tot nihilistiese, anomiese “popgroepe” soos Die Antwoord of die huidige Dookoom kan hierdeur verklaar word.

Anomie is ‘n begrip wat deur die Franse sosioloog Émile Durkheim bekendgestel is in sy boek Suicide (1897) wat juis oor selfmoord handel. Dit behels ‘n “gebrek of afwysing van waardes en standaarde”. ‘n Toestand van anomie in ‘n maatskappy lei sekerlik ook tot wetteloosheid, iets wat ons toenemend in Suid-Afrika ervaar.

Terwyl Durkheim in anomie iets negatiefs of ongewens gesien het, word anomie en nihilistiese opstand in Suid-Afrika opgehemel. So pas het die Engels-Suid-Afrikaanse skrywer wat in Kanada woon of gewoon het, Richard Poplak, in die Daily Maverick ‘n meningstuk gepubliseer waarin hy juis Dookoom se oproepe in hul kletsryme om boere se plase af te brand, loof. Of ten minste meen Poplak dat, indien Steve Hofmeyr oor die wetlike reg beskik om Die Stem te sing en daarmee “Suid-Afrika se rassewonde oop te steek”, dan beskik Dookoom insgelyks oor so ‘n reg.

Die blote gelykstelling van ‘n patriotiese, suiwer lied soos Die Stem – wat juis die teenoorgestelde van ‘n anomiese boodskap uitdra – met die vernielsug en nihilisme van Dookoom se kletsryme getuig natuurlik van gebrekkige ontleding.

Terwyl Poplak hom iewers in sy rubriek op sy gewese rabbi beroep en daarmee sy Joodsheid openbaar, was dit juis die mededirekteur van die SA Joodse Raad van Afgevaardigdes wat nie te lank gelede nie, verklaar het dat “die anti-apartheidsbeweging deur Boerehaat gekenmerk is”. Daar word gerieflikheidshalwe vergeet hoeveel huise en skole daar al in Suid-Afrika in die naam van “bevryding” afgebrand is, asof anomie ooit deur blote interpretasie verdoesel kan word.

Waarskynlik is daar geen salf aan Suid-Afrika te smeer nie en sal ‘n groot deel van die land se inwoners – ryk en arm, swart, wit of bruin – altyd onvergenoegd en lus om iets te gaan brand, voel. Maar Afrikaners is heeltemal in staat om aan die algemene anomie te ontkom.

Die eerste stap sou wees om soos die Franse ‘n nasietrots te ontwikkel. Eerder: weer terug te vind. Want daar was tye in die verlede toe skrywers en intellektuele soos Van Wyk Louw, D.F. en F.E.J. Malherbe, G.A. Watermeyer, Jan Rabie, J.C. Steyn en ander, asook politieke leiers soos Hertzog, Malan, Strijdom en Verwoerd, onbeskaamd trots was op Afrikaans en Afrikanerskap.

Tans bespeur ‘n mens ook ‘n opwelling van nasionalisme onder Afrikaners, soos veral deur die sing van Die Stem by Steve Hofmeyr se byeenkomste vergestalt word. Ons almal het met Die Stem en vlaghysingseremonies grootgeword. Waar daar egter vir my ‘n gebrek is, is nie soseer aan dié openbare vertoon van volkstrots nie – hoe nodig ons dit ook al tans het! – maar aan ‘n dieper, meer intieme omgang met die Afrikaanse tradisie.

Dis seker nie toevallig dat soveel van die leiers van die vroeë Afrikaanse taalbewegings Franse name en vanne gehad het nie. Toevallig lees ek nou die dag weer ‘n paragraaf in Paul Kruger se biografie raak waar hy en sy geselskap in die 1880’s na Europa gereis het en daar ná Majuba oral soos helde ontvang is. In Amsterdam is Kruger deur duisende mense toegejuig. In Leiden het Oom Paul voor sy studentegehoor van sy ietwat stywe Nederlands na Afrikaans oorgeskakel:

“Volgens ‘n verslaggewer was die man wat, in sy poging om suiwer Nederlands te spreek, hulle tot dusver slegs woorde van goeie bedoeling en weining betekenis hoor spreek het, plotseling ‘getransfigureerd’. Nou eers het die Hollanders ‘n denkbeeld gekry van sy groot invloed op sy landgenote. Die gehoor het spontaan en staande hulde gebring en dit het ‘n tydjie geduur om die orde te herstel.” (Krüger: 332)

In Antwerpen, Vlaandere, het die Transvaalse afvaardiging insgelyks ‘n triomfantelike ontvangs geniet:

Sommige gaste het geween, veral toe ‘n sanger ‘Die Vierkleur van Transvaal’, gedig deur ds. Du Toit en getoonset deur J.S. de Villiers, voorgedra het. Hy is met harpspel begelei en die Vlaminge het dit pragtig gevind en die taal het hulle diep in die warm gemoed gegryp. Ongetwyfeld was die begaafde jong superintendent van onderwys die held van die aand.” (Krüger: 336)

Die sukses van die Afrikaanse beweging in die negentiende en vroeë twintigste eeue was gegrond op ‘n kombinasie van patriotisme en ‘n liefde vir Afrikaans. Die anomie wat Durkheim reeds in die 1890’s in Europa raakgesien het, het nog nie onder Afrikaners bestaan nie. Korreksie: in die 1890’s is die nasionale dag van die ZAR wel ontsier deur dronk Afrikaners wat Engelse spotliedjies gesing het.

Die groot verskil is egter dat anomie tot onlangs nie die botoon in ons land gevoer het nie. Vandag is die “resies na onder”, na platvloersheid, vervreemding, aftakeling en selfmoord, in volle swang.

Ons sal die anomie wat soveel van ons kinders en jongmense ook in sy wurggreep het, moet besweer. Slegs deur die algemene volksgevoel te verander, sal ons daarin slaag.

Niemand gaan ons ‘n Nobelprys daarvoor gee nie, maar om weer die soort aansien en agting te geniet wat Kruger, S.J. du Toit, Leyds en ander meer as honderd jaar gelede in Europa ervaar het, sou vir alle Afrikaners meer as genoeg beloning wees.