Kategorie: Leon Lemmer

Twee rampe: Die Nasionale Party-regering en die ANC-bewind

winnie-mandela-slovo_flag

deur Leon Lemmer

Arthur Keppel-Jones (1909-1996) het die verloop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in sy boek voorspel: When Smuts Goes: A history of South Africa from 1952 to 2010, first published in 2015 (Cape Town: African Bookman, 1947, 203p). Uit die datums blyk die aktualiteit van die teks. Die outeur was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand, maar het hom in 1959 in Kanada gevestig. In 1972 het hy Suid-Afrika besoek en erken dat sommige van sy voorspellings foutief is. Sy pa was ‘n Brit en sy ma was ‘n afstammeling van die Britse setlaars.

Uit sy boek blyk Keppel-Jones se bewondering vir die Britte en selfs kolonialisme. Hy was ‘n Anglofiel wat bv van die veronderstelling uitgegaan het dat Rhodesië ‘n vesting van Britse voortreflikheid sou bly. Sy siening van die Afrikaner-bewind en Britse kolonialisme blyk uit die volgende: “The Republic had achieved its aim of keeping the Kaffir ‘in his place’. He had not been allowed to advance in civilization. That he would have made an advance, under the determined and patient guidance of civilised leaders, is proved by what has happened to the branches of his race in other African countries” (p 174).

Natal was Keppel-Jones se gunsteling provinsie omdat dit meer Britsgesind as die Kaap en veral as die Transvaal en Oranje-Vrystaat was. Hy het begrip gehad waarom sommige wou hê dat Natal van die Unie moet wegbreek. Hieruit kan reeds sy Afrikaner-haat afgelei word. Keppel-Jones was deurdrenk van liberalisme en was oortuig dat federalisme ‘n oplossing vir Suid-Afrika se grondwetlike probleme bied. Maar hy het gedink niks hiervan sou in Suid-Afrika tereg kom nie. Sy boek skets nie ‘n utopie nie, maar ‘n distopie.

Voordat ek Keppel-Jones se teks ontleed, is ‘n lemmeristiese historiese oorsig nodig:

  • Na Unie-wording was die eerste drie eerste ministers: Louis Botha (1910-1919), Jan Smuts (1919-1924, 1939-1948) en Barry Hertzog (1924-1939). Al was Hertzog ‘n Afrikaner, was sy bewind in samewerking met Engelse elemente. Die periode van 1910 tot 1948 kan as ‘n oorheersend Engelse/Britse periode in Suid-Afrika se politieke geskiedenis gekarakteriseer word. Van 1948 tot 1994 was die Nasionale Party (NP) aan die bewind, met as eerste ministers (en van 1984 af as staatspresidente): DF Malan (1948-1954), Hans Strijdom (1954-1958), Hendrik Verwoerd (1958-1966), John Vorster (1966-1978), PW Botha (1978-1989) en FW de Klerk (1989-1994). Dit kan die Afrikaner-periode genoem word.
  • Van 1990 tot 1994 was egter ‘n oorgangs- of afgrondsfase toe De Klerk evolusionêre politieke ontwikkeling vir revolusionêre oorgawe verruil het. Skielik was die tradisionele veiligheidsmagte (weermag en polisie) nie meer alleen in beheer van wet en orde nie. Wanneer daar ‘n samedromming van swartes was, is die beheer aan selfaangestelde ANC-“marshals” toevertrou. Dit was die aanvang van die tirannie van die meerderheid in die vorm van swart mag.
  • Sedert Unie-wording was daar dus ‘n Engelse (1910-1948), ‘n Afrikaner- (1948-1989) en daarna ‘n swart (in meer as een sin) periode. In breër verband kan gesê word dat die Suid-Afrikaanse geskiedenis uit drie eras bestaan: die voor-beskawingsperiode, die beskawingsperiode (1652-1989) en die na-beskawingsperiode. Hier verwys “beskawing” na Europese beskawing.

Keppel-Jones se teks handel oor die Afrikaner-era, wat hy gedink het in 1952 (en nie 1948 nie) sou begin, en daarna die swart-era tot 2010, wat hy voorspel het reeds in 1988 sou begin. Hy het gedink die bewind van sowel die NP as die ANC sou katastrofies wees. Die hele periode wat hy dek (1952-2010), word as twee opeenvolgende rampe gekarakteriseer. Sy rede vir 1952 as die begin van die NP-bewind is dat dit drie eeue na die landing van Jan van Riebeeck was. Weens gebrek aan ruimte sal ek nie elke keer kan verduidelik dat Keppel-Jones dít voorspel het, maar dat dát gebeur het nie.

Wat Keppel-Jones begeer het, is ‘n heeltemal ander soort revolusie as FW de Klerk se onderhandelde algehele magsoorgawe: “One purpose of the book is … that the salvation of the country can only lie in a reversal of historic tendencies, a reversal so thorough as to constitute a revolution” (p vi). Die “historic tendencies” waarna hy verwys en wat beëindig moet word, is veral die tradisie van rasse-segregasie; in werklikheid ‘n eg Britse tradisie, maar hy erken dit nie. As dogmatiese liberalis reken Keppel-Jones dat segregasie afgeskaf en algemene stemreg ingestel moet word en dat alles dan vorentoe vir al die inwoners wonderlik sal wees.

Jukskei (eintlik DF Malan) het in 1952 eerste minister geword. Hy was die leier van die linkervleuel van die NP. Bult (eintlik Hans Strijdom) was die leier van die regtervleuel en sou Jukskei in 1962 opvolg, maar as leier van ‘n NP-wegbreekgroep, die Christelik Nasionale Republikeinse Party (CNRP). Tereg word voorspel dat die kommuniste en vakbonde dadelik kortgevat is. Ook dat die blanke verteenwoordigers van swart belange in die parlement en die stemreg van bruines in die Kaapprovinsie afgeskaf is. Ook dat woon- en sakegebiede etnies geskei is en dat die Indiese regering daaroor besware in die Verenigde Nasies (VN) geopper het. Tereg is voorspel dat ‘n tevergeefse poging aangewend sou word om die aanliggende Britse protektorate (Basoetoland/Lesotho, Betsjoeanaland/Botswana en Swaziland) by Suid-Afrika in te lyf.

Die sterkste teenstand van die NP-regering het van die Engelse universiteite gekom. Fort Hare, die enigste universiteit vir swartes, is in 1963 gesluit. In werklikheid is Fort Hare in 1960 deur die NP-regering oorgeneem en nog vier nuwe universiteite vir nie-blankes is gestig (Durban-Westville, Noorde/Turfloop, Wes-Kaapland en Zoeloeland). Heel korrek voorspel Keppel-Jones dat sommige swartes, Indiërs en Jode in ondergrondse politiek saamgespan het. Baie Britsgesindes het geëmigreer. Radio-uitsendings is onder regeringsbeheer geplaas. Die NP het in 1958 die amp van goewerneur-generaal as seremoniële staatshoof, die eedaflegging aan die Britse kroon en die Britse vlag afgeskaf met die oog daarop om ‘n republiek buite die Britse Statebond uit te roep. Politieke gevangenes is gemartel en die paswette is in verskerpte mate toegepas. Die outeur noem uiteraard nie dat die eerste paswette tydens die eerste Britse bewind aan die Kaap (1797-1803) ingestel is nie.

whensmutsgoesDie NP-regering word (moontlik verkeerdelik) as sterk anti-semities voorgestel. As immigrante was Jode onwelkom en dié wat hulle na Uniewording hier gevestig het, is van hulle stemreg en burgerskap ontneem. “The English language was deprived of official status in 1964” (p 199). Afrikaans is in 1966 tot die enigste amptelike taal verklaar. Afrikaans word die onderrigmedium ook aan die tradisioneel Engelse skole en universiteite. “I find my children’s minds are being poisoned at school” (p 81). Plek- en ander name is verafrikaans. Net blankes (Jode uitgesluit) het burgerskap. Die Vierkleur is die landsvlag van die Republiek Ossewa, geproklameer in 1966. Die CNRP word die enigste politieke party en die staatspresident kry absolute mag. Pretoria word die wetgewende, uitvoerende en regterlike hoofstad. Die provinsies word afgeskaf. Nasionalisering word ingestel. Die regering word ‘n fascistiese regime genoem.

Die uittog van emigrante van 1955 af word die Tweede Groot Trek genoem. Die Indiërs kan na Indië en die swartes na buurlande gaan. Die vloei van swartes uit Suid-Afrika was soveel groter as die invloei dat die regering dit gestop het om te verseker dat genoeg goedkoop arbeid beskikbaar is. Oor so ‘n swart vlugteling skryf Keppel-Jones: “Should he, being summoned by any European to stop, refuse to do so, he could be shot” (p 85). Die lande waarheen blankes gegaan het, word korrek geïdentifiseer, behalwe Rhodesië en Kenia, wat Keppel-Jones steeds beskou het as lande wat aan blankes leefbare omstandighede bied. Oor Rhodesië is hy optimisties: “It is doubtful if any country has ever shown such rapid and startling development” (p 84).

Volgens Keppel-Jones was daar in 1972 opstande onder nie-wittes, veral swartes, teen die Afrikaner-regime. Dit het met moord, verminking, brandstigting en plundery gepaard gegaan. Die Transkei is selfs onafhanklik verklaar. In Zoeloeland was daar ‘n soortgelyke strewe. “The United Nations placed Zululand under British trusteeship, the building of the naval base at Kosi Bay was begun” (p 110). Die Afrikaner-regime het ingegryp. Dit word “the Tenth Kaffir War” genoem (p 90). In Johannesburg was daar “babies bleeding to death beside the corpses of their mothers … The people of Orlando and Pimville were … annihilated … About 50 000 were killed in the Western Native Township” (p 91-92). “Searches would be conducted and wherever any firearms were found in a non-European area, the nearest inhabited place would be razed to the ground and its inhabitants shot … A large proportion of those who had taken up arms against the régime had been killed in the fighting or after surrender” (p 105). Daar was vuurpelotons en konsentrasiekampe. Die outeur verskaf nooit weersinwekkende besonderhede oor wat swartes aan blankes gedoen het nie.

“Higher education for the non-Europeans had been abolished. In June, 1972, the Volksraad unanimously agreed to prohibit the teaching of reading and writing to any Native, Asiatic or Coloured person … No non-European might own any business or employ any person, nor might he practice any profession independently” (p 106). Tydens die bewind van die wit regime het die paaie slaggate gehad en dienslewering het gefaal, blykbaar omdat die swartes nie wou saamwerk nie. Die VN het ekonomiese maatreëls teen Suid-Afrika ingestel, bv “an increase in customs tariffs … to offset the advantage it gained from cheap labour” (p 121).

Die blanke regime se dilemma word soos volg beskryf: “If they fought their destruction was certain. But the alternative … giving rights and power to all the races … was an unmentionable horror … The evil genius of their history had driven them on to their present predicament, and would drive them on again to their inevitable end” (p 129). Dat apartheid ‘n voortsetting en aanpassing van die Britse beleid van rasse-segregasie was, word nie deur Keppel-Jones genoem nie. Hier is sy standpunt: “Some of the old social distinctions might have been retained if the Republic had followed a generous and liberal policy towards the black race from the beginning. But there is no chance of it now” (p 168).

In 1972 “the United Nations were called upon to consider whether they thought it wise to set the precedent of intervention in the internal affairs of another country. Every nation, surely, had political, economic and cultural traditions and usages which were suited to its own character” (p 134). In 1977 is Suid-Afrika uit die VN geskop en is oorlog verklaar. Die Britte en Amerikaners het die oorlog namens die VN teen die Suid-Afrikaanse regime gevoer. Dit word die “Derde Vryheidsoorlog” genoem (p 156). Van Simonstad en Kosibaai af het die Britte ‘n skeepsblokkade uitgevoer. Die Simonstadse vlootbasis is jare voor dit deur die Afrikaner-regime aan die Britte afgestaan. Die waarheid is die teenoorgestelde: Die NP-regering het hierdie vlootbasis ten duurste van die Britse regering gekoop. Vergelyk dit met die enklawe Walvisbaai wat deur die ANC-regering gratis aan Namibië oorhandig is.

Die Amerikaners het glo ‘n militêre basis in Mosambiek gehad en die Portugese regering was ook teen die blanke bewind gekant. Die oorlog is ook uit Rhodesië oor die Limpopo-rivier gevoer. Die swartes het in opstand gekom, “all whole-heartedly on the side of the invaders” (p 146). “Murders on lonely farms, in suburban homes and in dark city streets were a nightly occurrence” (p 139). Die Suid-Afrikaanse vloot was in Saldanhabaai. Daar was ook “a fleet of ox-wagons to eke out the resources of the railways” (p 140). Pretoria was “the last ditch of the régime” (p 157). “The people of the capital saw themselves as trekkers who had retired into laager to ward off the savage onslaught” (p 158). Vir die outeur was sy verwysings na ossewaens, juskei, trekkers, laer, ens, blykbaar baie snaaks.

“No candid mind could see for the Republic any prospect but complete and final collapse. The defeat would be absolute, unlike the defeat of almost any other state. When France fell in 1940, when Germany fell in 1945, there remained a French and a German people in occupation of their historic territories. These peoples could not be destroyed. They might recover their strength and greatness at some future time. The South African Republic was in a different sort of danger. The ‘nation’ there was not the people of the country, but merely a small section whose existence and identity depended on the subjection of the rest. Liberate the Africans and the ‘South African nation’ would vanish from the scene, never to return” (149-150). Dit is myns insiens Afrikaners se dure plig om Keppel-Jones in hierdie opsig vorentoe verkeerd te bewys.

“The world looked on at the nemesis which the White South African nation had brought upon itself” (p 152). “No one could deny that the Republicans had brought this on themselves … their possession rested in the last resort on bayonets, and we have knocked the bayonet out of their hands … we should have interfered in South Africa before it came to this” (p 154-155). Oor die Voortrekkermonument in 1977: “A neat bombing job on the evening of the 23rd blew the structure to atoms, wiped out the bitter-enders in it, and extinguished for ever the sacred flame of Republicanism that had hitherto symbolised the unquenchable motion of the Volk” (p 163). Let op die outeur se woordkeuse: neat, wiped out, sacred, unquenchable. Maar Keppel-Jones voel dat hy nog nie genoeg gif teen Afrikaners versprei het nie: “Not all the leading personalities of the Republic had the happiness to die while the Vierkleur still waved” (p 164).

“The whole story of the South African Republic might be interpreted in military terms as that of a people who failed to understand that they must cope with more dangerous weapons than assegaais. So obsessed were the Republicans with the romantic migrations of their ancestors that they could never get away from the picture of themselves as sturdy trekkers defending their race against the puny weapons of black savages. Had they fully understood … their task … it might have occurred to them that the only defence would lie in a policy that would satisfy the world’s conscience. But this had not occurred to them. So Pretoria was a laager, and its citizens would hardly have been surprised to see a posse of young heroes ride in through a gap in the wagons with a thousand sleek, bellowing cattle seized from the enemy” (p 158). Veediewe is dus helde in Keppel-Jones se oë.

Na die oorlog het die VN ‘n militêre goewerneur in Suid-Afrika aangestel. “The supremacy of the whites was to be destroyed – world opinion demanded it, the war had been fought for that purpose, and much trouble and suffering would be avoided if the white citizens made up their minds to accept the new situation with a good grace” (p 168). Wat voorsien word is “a great future for South Africa if only all races would co-operate in a spirit of true South Africanism” (p 169). “In the reconstruction of the political, administrative and social system of the country no distinctions were to be made on the ground of race or colour” (p 166). “In 2011 the census officials abandoned the practice of distinguishing between races in their returns” (p 178). Is daar enige moontlikheid dat dit in die nuwe Suid-Afrika sal gebeur, of is sodanige rassistiese grondslag veel eerder die alfa en omega van die ANC se beleid teenoor blankes?

As rassediskriminasie die grootste euwel in die ou Suid-Afrika was, waarom het die grondleggers van die nuwe Suid-Afrika nie die elementêre insig gehad om rassediskriminasie te verbied nie? Pleks daarvan word rassediskriminasie tot in die oneindige toekoms toegelaat, mits dit teen wittes, en net wittes, gepleeg word. Van almal, dus dié wat in die nuwe bedeling bevoordeel en dié wat benadeel word, word daar egter verwag om die nuwe Suid-Afrika te laat werk. Let op in hoeverre geregtigheid na Keppel-Jones se VN-oorlog seëvier: “It would be necessary to eject the great numbers of non-Europeans who had taken forcible possession of white men’s property. But for this the government had no stomach” (p 173).

Deel van “a great mass of sullen bitter-enders for whom adaptation was out of the question” (p 169) het in 1978 na Argentinië geëmigreer. Ander het na Duitsland gegaan. Al die lande wat met die blanke regime simpatie gehad het, kan as fascisties beskou word: Argentinië, Duitsland, Japan en Spanje. “The total drain of European population from South Africa between 1977 and 1983 fell slightly short of the million mark” (p 178).

Wat is hierdie studeerkamerliberalis se siening van swartes? Die swart boer “had been accustomed to a primitive standard of living. He would improve it a little – more mealie meal to fill the aching maw would be welcome. More cattle and wives would improve his social status. But beyond that what he chiefly wanted was leisure, inactivity in the sun, escape from the intolerable tyranny, too long endured, of we[r]k … The life of glorious ease and few, simple wants appealed to them. The result was a decline in agricultural production … The same problem had to be faced in industry and mining. Native workers in these occupations were willing to apply themselves to the old tasks sufficiently to make a living of sorts for themselves and their families. But very few could be found who preferred hard, sustained work and the comforts of a civilised life to spasmodic efforts punctuating a life of sunbasking leisure” (p 174).

Vergelyk dit met hierdie na-oorlogse werklikheid: “The dependence of the country’s economy on the shrinking but still significant European population. It provided the skill in industry and agriculture and almost all the leadership and organising capacity in trade and finance … The backward races must be educated, but how?” (p 175). Teen 1986 “the civil service had begun in the lower [!] grades to employ these [non-white] products of the schools” (p 179). In die nuwe Suid-Afrika word daar egter geëis dat die demografie (dadelik) op alle vlakke weerspieël word.

Die VN het gedink “the period of tutelage ought to last at least thirty years” (p 180). Maar die swartes se sug na mag kon nie beheer word nie. Ook weens die druk van die sogenaamde wêreldmening is spoedig besluit om demokratiese verkiesings met algemene stemreg te hou. In 1987 “town, village and distict councils were elected … Illiterate voters – the very great majority – were assisted by ballot papers in which the candidates were represented by pictorial symbols” (p 180).

“The first party to be organised was the African National Party [ANP – ANC?], which hoped to win votes by demanding loudly that the troops must go and the country be granted independence. It drew support mainly from the more backward Africans and worked closely with the witch-doctors … But the party was not exclusively African, and succeeded in rallying many Coloured and Asiatic supporters and not a few white collaborationists” (p 180). Keppel-Jones kan verskoon word as hy nie kon voorsien dat oud-Broederbonders onder die meelopers sou tel nie.

Ooreenkomstig die outeur se liberalistiese ideaal het die South African Progressive Party egter in 1988 die eerste demokratiese parlementsverkiesing gewen. ‘n Verdere vervulling van Keppel-Jones se liberalistiese droom is dat ‘n wit man in 1989 as die seremoniële president verkies is. Is daar enige kans dat ‘n wit mens (om van ‘n wit man nie te praat nie) so ‘n hoë pos in die sogenaamde nie-rassistiese en nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika sal beklee?

Die eerste agt hoofstukke handel oor die dom en bose Afrikaner-regime. Daarna volg ‘n hoofstuk oor die VN-oorlog en een oor die VN-bewind, waartydens gepoog is om Suid-Afrika reg te trek. Na hierdie lang aanloop tot ‘n demokratiese, regverdige Suid-Afrika, word ‘n enkele hoofstuk aan die swart bewind gewei. Die opskrif is: “The return to barbarism” (p 184). Die tema is: “the extraordinary decadence of a once vigorous and apparently prosperous country;” dit “reduced the civilisation of South Africa to a level that was barbaric by the standards of the previous generation” (p 184). Twee destydse voorbokke vir “bevryding”, Alex Boraine en Sampie Terreblanche, het pas elk ‘n boek gepubliseer om uitdrukking aan hulle ontgogeling te gee. Wat albei van meet af aan moes besef het, is dat nóg verpligte rasse-skeiding nóg gedwonge rasse-integrasie vryheid is.

Daar word verwys na “the dishonesty and corruption of the great mass of officials … the failure … to set a high standard of morality and idealism … the sudden elevation of ignorant and starving people to positions of financial responsibility … it has been abundantly proved that a large part of the revenue stuck to the various palms through which it passed … Judges and magistrates abandoned the blindness of justice; the police, whose eyes could rightly have remained open, were willing to close them. Partiality and corruption so permeated the atmosphere that … wealth was universally acknowledged to be the only basis of security. This conviction intensified the struggle [!] to get rich by any and every means. In a country like South Africa the accumulation of wealth inevitably implied, as its corollary, the abject poverty of the vast majority of people” (p 185). “Corruption became … the main road to riches, and one got on to this road by way of official jobbery” (p 186).

Weens “poor workmanship … exports rapidly declined” (p 186). Daar was “unwillingness to make a greater effort than was absolutely necessary … The pursuit and idolatry of wealth by the liberated black man was a part of his inheritance from his white mentors and predecessors” (p 186). Aan wittes word dus deel van die skuld gegee. “If the reader is tempted to regard these things as the reflection of some weak strain in the African race, he must remember, first, that they are found in the people of European and of Asiatic descent also. And he must observe how different is the case of Africans whose history has been different from that of their fellows in the Republic” (p 196).

“Political orthodoxy was required of all officials. This meant in practice a control of the personnel by the government in power … It was inevitable that under these circumstances the physical condition of the country should deteriorate. Much of the damage inflicted in the war was never repaired” (p 186). “The energy which is absent from all these activities is given with reckless abandon to the pursuits of the leisure hours” (p 195). “Criticism is resented … Hard work and even the deference characteristic of good manners are regarded as the badges of servility” (p 196). “The poverty of the government prevented it from spending money on dams and other constructive works … the Natives continued to overstock the rapidly eroding pastures … Considerable areas formerly fertile land … turned in … to desert … Native names of towns everywhere supplanted the Dutch and English” (p 187). “Importunate beggars pester the traveller in every street” (p 196).

In 1996 was daar ‘n staatsgreep. Sowel die eerste minister as die president is vermoor. Daar was vier amptelike tale: Zoeloe, Sotho, Xhosa en Afrikaans. “The use of English had died out” (p 190). Die nuwe staatshoof is in 2002 in ‘n bomontploffing dood. Met iedere bewindsverandering word die regering meer radikaal. “The people in Britain and the United States were grievously disappointed by the results of their great efforts of 1977. In Britain many condemned the government’s hasty withdrawal from South Africa after a short occupation. They pointed to the contrast between the state of the Republic and the civilised conditions of the neighbouring British territories” (p 192). “Beyond the border you are in a different world” (p 196), bv in Swaziland “everything here suggests efficiency, prosperity, civilisation” (p 197).

Wat Keppel-Jones herhaaldelik probeer tuisbring, is dat Britse swart onderdane wonderlik vaar maar dat Suid-Afrikaanse swartes weens die Afrikaners se bose beleid heeltemal faal. “Work was … a burden imposed by his masters, something to be avoided if possible … The ruling race failed to impose the high standards of Europe on the Natives, because that would have raised them out of their humble position. The result was that the primitive standards of the backward people were ultimately accepted by the more advanced” (p 197-198).

‘n Lid van die vorige blanke bewind het sy standpunt soos volg gestel: “The Kaffir is really a cheerful, happy person who is content with little and respects a firm master. Our policy was one of firmness and of allowing him to develop along his own lines … Now the Kaffirs have got the country … and they are destroying it. We knew this would happen, but, of course, the English government only listens to Kafferboeties” (p 193). Onlangs is gesê dat ‘n land wat atoombomme kon vervaardig in Nelson Mandela se skoot geval het, maar dat hy ‘n land geken aan vuvuzelas nagelaat het.

“South Africa has reverted to its original state of savagery” (p 202). Die Afrikaners se standpunt is: “If only we had been left alone, we could have been a happy country, but we have always had interference from overseas” (203). Keppel-Jones se standpunt is: “Their national ox-wagon took the wrong road though another road was available” (p 202), naamlik die een wat die goeie Britte bewandel.

Soos verwag kon word, is sommige van Keppel-Jones se voorspellings korrek en ander verkeerd. Wat duidelik blyk, is dat hy enersyds ‘n naïewe liberalistiese Anglofiel was en andersyds dat hy hoogs negatief bevooroordeeld teen Afrikaners was. Met nabaat is dit ook opvallend hoe min hy werklik van die swartes gedink het. Maar hy kon onmoontlik FW de Klerk se onderhandelde algehele magsoorgawe voorsien het. Dit is so vergesog dat ek, wat die oorgang na die nuwe Suid-Afrika meegemaak het, na twee dekades steeds nie die bitttere werklikheid van sodanige absolute dwaasheid kan glo nie. Die blankes se nederlaag in Keppel-Jones se VN-oorlog sou ‘n mindere verleentheid gewees het. Maar De Klerk roem daarop dat hy, danksy sy versiende staatsmanskap, oorlog voorkom het.

praag: geen ander Afrikaanse publikasie publiseer naastenby soveel interessante en prikkelende artikels nie! Sonder u lidmaatskap kan dit egter nie voortgaan nie. Sluit hier aan!

Die slagofferskap van gays, vroue en swartes

Charles Knipp is 'n vet, gay man van 45 wat 'n swart vrouekarakter genaamd Shirley Q. Liquor speel - gewoonlik voor ander gay mans
Die Amerikaner Charles Knipp is ‘n vet, gay man van 45 wat ‘n swart vrouekarakter genaamd Shirley Q. Liquor speel – gewoonlik voor ander gay mans. Dit word egter ook as ‘rassisties’ beskou.

deur Leon Lemmer

Daar is minstens drie groepe in die samelewing wat deesdae met erg oordrewe simpatie in die Westerse samelewing behandel word: gays, vroue en swartes. Dit word gedoen op grond van beweerde vorige benadeling. Ek gaan nie pleit vir ‘n ongewysigde terugkeer na die verlede nie. Wat nodig is, is dat hierdie soort vrugte van die hedendaagse veramerikaanste liberalisme met ewewigtige konserwatisme benader word.

Gays het weens misplaaste simpatie ‘n plek in die Westerse samelewing verwerf wat hulle nie naasteby verdien nie. Gaywees is ‘n verskynsel wat teen die grein van die samelewing ingaan, want as dit algemeen inslag vind, sou dit die einde van die mensdom beteken. Daar kan geredeneer word dat die mensdom liewer nie moet bestaan nie; dat alles pragtig “groen” sal word sodra alle mense verdwyn. Pleks van fatalisties sodanige idealistiese droom na te jaag, is dit myns insiens beter om die bestaan van die mensdom te aanvaar en die samelewing te probeer hervorm, hoe moeilik dit ook al is. Gaywees is besig om onrusbarend toe te neem. Selfs beperkte resultate sal ‘n verbetering van die huidige situasie wees.

Gaywees kan aangebore of aangeleer wees. Dit is die omvang wat die aangeleerde vorm aanneem wat my tot droefheid stem. Sodra iets in die mode is, is daar baie mense wat daardie toestand nastreef. Mense wil nie verstok voorkom nie. Hulle wil eerder op die snypunt van gebeure wees. Hulle soek aanvaarding en erkenning deur saam met die stroom te beweeg. Deur gay te word, of voor te gee om so te wees, dink sulke mense dat hulle hulle beeld verbeter en voordele gaan pluk.

Die aangebore vorm van gaywees kan op simpatie aanspraak maak, maar dan as ‘n afwyking van die norm, soos in die geval van ‘n kreupele of iemand wat hakkel. Net soos die beweging van die kreupele of die spraak van die hakkelaar nie ‘n nastrewingswaardige voorbeeld daarstel nie, moet die gaymens se seksuele gedrag nie tot normaliteit verhef en sy/haar gedrag nie as navolgenswaardige voorbeeld voorgehou word nie. Simpatie moet nie oordryf word nie, want die gevolg kan wees dat die gestremde nie hard genoeg probeer om deur eie inspanning nader aan (of tot by) die norm te kom nie.

Gedrag wat goed genoeg vir enkelinge is, is nie noodwendig goed genoeg vir almal nie. Private, diskrete geslagsverkeer tussen gays behoort (soos bordele) as ‘n duldbare euwel beskou te word. Daarmee word geen seën daaroor deur die breër gemeenskap uitgespreek nie. Deur gays toe te laat om formeel of amptelik te trou, is egter om te ver agteroor te leun. Gayhuwelike gee aan sodanige verhouding die skyn dat dit net so normaal soos ‘n heteroseksuele huwelik is, terwyl dit glad nie die potensiaal het om ‘n nageslag te verwek nie. Daar is ‘n fundamentele verskil tussen ‘n boorgat wat water gee en een wat droog is. Die een is ‘n potensiële bate vir die samelewing, terwyl die ander een geen breër bydrae lewer nie.

Een van die gevolge van die gayverskynsel is dat daar deesdae nie sonder meer aanvaar word dat daar net twee geslagte is nie. Ewewigtige konserwatisme vereis egter bevestiging van die onomstootlike feit dat daar inderdaad net twee redelik maklik identifiseerbare geslagte is. Werklike mengvorme van hierdie twee is so uitsonderlik dat dit nie as ‘n derde geslagsoort erkenning verdien nie. Dit bring my by feminisme.

Dit is ‘n feit dat vroue eeue lank as die swakkere of minderwaardige geslag beskou is. Maar kom ons dink ‘n oomblik na oor die gewone huislike situasie van ‘n getroude man en vrou. Dit is heeltemal moontlik dat die vrou meer ondernemend, vindingryk, emosioneel gebalanseerd, ens, as die man kan wees. Sy kan die sterkere en meerderwaardige vennoot in die huwelik wees. Dit sou verkeerd wees om haar negatief te etiketteer bloot omdat sy lid van die vroulike geslag is.

Maar dit sou insgelyks dwaas wees om vroue op grond van beweerde vorige benadeling as deurgaans beter as mans te beskou, soos militante feministe doen. Deesdae word dikwels van die standpunt uitgegaan dat vroue net so begaaf soos mans is, dat hulle die helfte van die mensdom is en dus die helfte van poste moet beset. Dit is ‘n kwantitatiewe benadering wat kenmerkend van bv die ANC is. Dit verduidelik die ousiefisering, oftewel versustering, van die openbare lewe in die nuwe Suid-Afrika. Sodanige “maklike” oplossing gee skynbaar voortreflike erkenning aan menseregte, maar die resultaat is nie noodwendig geregtigheid nie.

Wat nodig is, is om onderskeide by werk- en taaksoorte te tref. Vir sommige beroepe/take kan mans meer geskik as vroue wees, terwyl dit andersom in ander gevalle kan wees. Mans is dikwels/gewoonlik liggaamlik sterker as vroue; nie omdat mans bevoordeel en vroue benadeel is nie, maar omdat dit van nature of biologies so is. Mans is dus meer geskik as vroue om mynwerkers te wees. Insgelyks word soms beweer dat vroue psigies beter as mans toegerus is om kleuteronderwys te gee of maatskaplike werk te doen.

Naas die genoemde onderskeide by werk- en taaksoorte is dit nodig om individue se vermoëns of talente te evalueer. Op hierdie manier kan uitsluitsel verkry word oor watter individue vir watter poste die geskikste kandidate is. Dit is iets waaroor nie sonder meer geslagsgewys besluit kan word nie. Die sleutel tot ‘n rasionele uitkoms en geregtigheid is die objektiewe beoordeling van individuele meriete. Daar moet nie vooraf om ideologiese redes arbitrêr en veralgemenend besluit word mans of vroue is beter of albei geslagte is ewe goed nie.

Daar is ‘n doodgewone natuurlike rede waarom mans tradisioneel meer poste as vroue beset. Dit het niks met die benadeling van vroue deur mans te make nie, maar met Moeder Natuur se besluit dat net vroue geboorte kan skenk. Dit beteken op sy beurt dat baie vroue nie deurgaans in dieselfde mate as mans tyd en aandag aan ‘n beroep kan bestee nie. Beroepsbeoefening is nie noodwendig meerderwaardig in vergelyking met kinders grootmaak en opvoed nie. Aan die einde van hulle lewens besef baie bejaardes dat die aandag wat hulle aan hulle kinders en kleinkinders bestee het baie meer waarde het en groter genoegdoening verskaf as die materiële opbrengs van beroepsbeoefening. In die hedendaagse klimaat waarin baie mense naarstiglik soek na die opsigte waarin hulle benadeel is, kan mans ‘n sterk saak daarvoor uitmaak dat Moeder Natuur hulle benadeel het omdat hulle nie geboorte kan skenk nie.

Dit bring my by die derde groep wat op slagofferskap aanspraak maak, naamlik veral militante swartes. Hulle wil graag dié benadeeldes en dus ter kompensasie dié bevoordeeldes wees. In die VSA hou die swartes niks daarvan dat regstellende aksie ook bv die Native Americans (Indiane) en die Hispanics bevoordeel nie. In die nuwe Suid-Afrika tref ‘n mens ‘n soortgelyke afwysende houding by die swartes aan betreffende regstellende aksie ter bevoordeling van bruines en Asiate. Niks wat die ander slagoffergroepe deurgemaak het, kan volgens swartes naasteby vergelyk word met die mate waarin hulle weens slawerny, kolonialisme, imperialisme, rasse-segregasie en (die kersie op die koek) apartheid gely het nie. Hulle hoef glo niks meer te bewys nie. Daar word van “die stelsel” verwag dat swartes bevoordeel moet word sonder dat die nodige teenprestasie vereis word. Hulle glo dat al die euwels wat swartes getref het, ‘n enkele groepsoorsprong het, naamlik die bose wittes.

Die (teoretiese) gelykheid van alle mense word deesdae glad te dikwels as ‘n aksioma aanvaar. As dit in die praktyk lyk asof alle groepe nie ewe voortreflik funksioneer nie, is dit na bewering nie vanweë die ongelyke besit van talente nie. As dit lyk asof die swartes minder suksesvol as bv die wittes is, word dit toegeskryf aan die benadeling van swartes deur wittes. Die swartes beskou hulle dus as geregtig op skadevergoeding. Dit maak nie saak hoe lank gelede beweerde benadelende praktyke soos slawerny, kolonialisme en segregasie afgeskaf is nie. Dit is van geen belang dat dit vorige geslagte is (sommige van baie lank gelede) wat benadeel is nie. Waarop swartes aandring, is dat hulle huidige geslag en toekomstige geslagte swartes (skynbaar) onbepaald tot in die verre toekoms bevoordeel moet word, want dit is glo die nawerking van daardie ongure dade van wittes wat in die stelsel voortduur.

Dit is waarom bv Jacob Zuma halsstarrig voortgaan om apartheid (dus wittes) die skuld te gee as swartes se funksionering, bv by dienslewering, veel te wense oorlaat. ‘n Onrealistiese sug na geregtigheid veroorsaak dat swartes geregtig voel op behuising met spoeltoilette, water, elektrisiteit, televisie-ontvangs, munisipale dienste, ens, sonder dat volle (dus nie-gesubsidieerde) betaling vir hierdie voordele vereis mag word. Asof dit ‘n mensereg is, word daar verwag dat ander mense (bv wittes) vir die voordele moet betaal wat swartes geniet. Bevoordeling sonder teenprestasie is in werklikheid ‘n onding.

In Allan Bloom (1930-1992) se veel geprese blitsverkoper, The Closing of the American Mind (London: Penguin, 1988, 392p), word na Friedrich Nietzsche (1844-1900) verwys wat gesê het: “Inequality among men is proved by the fact that there is no common experience accessible in principle to all” (p 201). Bloom voeg by: “Equality … has no place for genius” (p 223-224). “In egalitarian society practically nobody has a really grand opinion of himself” (p 250). “A permanent feature of democracy, always and everywhere, is a tendency to suppress the claims of any kind of superiority” (p 329).

Met verwysing na swartes aan universiteite lys Bloom kenmerke soos “permanent quotas in admission, preference in financial assistance, racially motivated hiring of faculty, difficulty in giving blacks failing marks, and an organised system of grievance and feeling aggrieved” (p 95). Al hierdie euwels het hulle in oortreffende mate aan Suid-Afrikaanse universiteite ingeburger. “The fact is that the average black student’s achievements do not equal those of the average white student in the good universities, and everybody knows it. It is also a fact that the university degree of a black student is also tainted, and employers look on it with suspicion, or become guilty accomplices in the toleration of incompetence” (p 96).

Onderliggend aan bostaande is daar verskeie beginsels:

  • Mense dink noodwendig ingevolge veralgemening. Byvoorbeeld, as ‘n bepaalde groep misdaadgeneig blyk te wees, is ‘n mens geneig om liewer ander groepe te vertrou. As ‘n bepaalde groep hom histories as voortreflik bewys het, is daar die neiging om take eerder aan lede van daardie groep toe te vertrou. In die nuwe Suid-Afrika het ons die absurde situasie dat juis diegene met ‘n bewese rekord van voortreflike prestasie, naamlik die blankes en veral die blanke mans, indien enigsins moontlik uit poste gehou word. Geen wonder dienslewering is so pateties nie.
  • Individue binne groepe verskil. Individue moet dus nie uitsluitlik ingevolge hulle groepverwantskap bevoordeel of veroordeel word nie.
  • Bewustheid van wandade behoort met bewustheid van weldade gebalanseer te word. Byvoorbeeld, hoeveel erkenning kry blankes vir al die goeie wat hulle tot stand gebring het in vergelyking met die geweeklaag oor beweerde wandade wat hulle gepleeg het? Dit is gewoon vermetel om van slegs een groep, naamlik die wittes, te verwag om skuldig te pleit en verskoning te vra.
  • Moenie die huidige geslag verantwoordelik hou vir vorige geslagte se wandade nie. Aan wat reeds gebeur het, kan nie verander word nie. Ons kan wel sorg dat die hede beter as die verlede is en moontlik ook dat die toekoms beter sal wees. Een van die beste maniere om dit te doen, is om erkenning te gee aan en die nodige ruimte te skep vir diegene met ‘n bewese prestasierekord.
  • Simpatie is nie suiwer rasioneel gegrondves nie. Dit moet met gesonde oordeel gebalanseer word. As ‘n (wit) onderwyseres dit nodig vind om (swart) kinders te vermaan dat hulle hulle (meer) gereeld moet was, moet dit nie as rassisme veroordeel word nie, maar waardeer word as ‘n professionele en noodsaaklike deel van daardie onderwyseres se opvoedings- en opheffingstaak.
  • Geen groep of individu is volmaak nie. Daar is deesdae egter die neiging om groepe soos gays, vroue en swartes in die geheel en individue in daardie groepe deurgaans goed voor te stel. Wit mans, individueel en groepsgewys, daarenteen, mag nie net heftig gekritiseer word nie, maar ook bespotlik gemaak word. Enige groep of individu wie se gedrag nie op standaard is nie, behoort aan billike kritiek onderhewig te wees. Dit is die sleutel tot groeps- en individuele verbetering.

Hierdie skrywe handel oor drie groepe wat in Westerse geledere toenemend slagofferstatus verwerf het. Om hulle beweerde benadeling teen te werk, word al hoe meer maatreëls ingestel om van alle indiwidue in hierdie groepe bevoordeeldes te maak. In ewewigtige konserwatiewe geledere word tereg geprotesteer dat individue nie op grond van toevallige groepsverwantskap bevoordeel of benadeel moet word nie. Die status van ‘n individu behoort deur sy gedrag, dus deur sy gehalte as mens, bepaal te word. Op sy beurt bepaal (of beïnvloed) die gedrag van individue die aansien van die groepe waartoe hulle behoort. Naamsverandering van ‘n groep help nie vir lank as die gedrag van individue in daardie groep steeds veel te wense oorlaat nie. Dit is bewese prestasie en nie groepsverwantskap nie wat deurgaans erken behoort te word.

Die destruktiewe gevolge wat die bogenoemde slagoffergroepe in die samelewing het, word vererger deur die interne dinamika van hierdie verskynsel. Byvoorbeeld, ‘n indiwidu is nie net gay nie, maar ook ‘n vrou en daarby swart. So ‘n individu kan dus drievoudig op slagofferskap aanspraak maak. By implikasie word beweer dat so ‘n mens drievoudig benadeel is en dus drievoudig op bevoordeling aanspraak kan maak. Maar hoekom by drie ophou? Die persoon kan ook fisiekgestremd en vet wees, ensovoorts, en ook op grond daarvan dink dat sy benadeel word. Dit word ‘n multi-slagoffersindroom.

Wat hier gesê word, is nie vergesog nie. In Amerika is multi-slagofferskap reeds die alledaagse werklikheid waarmee almal teen wil en dank moet saamleef. In hierdie opsig vind wat in Amerika gebeur al hoe meer weerklank in Suid-Afrika. Hierdie onverkwiklike verskynsel kry toenemend momentum deurdat hierdie slagoffergroepe mekaar ondersteun en mekaar tot erger radikaliteit en maatskaplike ontwrigting aanspoor. Die amptelike erkenning wat hulle geniet en die propagandamasjinerie waaroor hulle beskik, blyk uit die feit dat talle Amerikaanse universiteite voor- en nagraadse kursusse in Gay, Women’s, Black, Disability en selfs Fat Studies aanbied. As u my nie wil glo nie, lees gerus Bruce Bawer se boek, The Victims’ Revolution: The rise of identity studies and the closing of the liberal mind (New York: HarperCollins, 2012, 400p; Amazon Kindle $11.99).

Swartmag-manna in Potchefstroom

Het Obama in akademiese drag ook die Nazi-saluut gegee? Maar Beeld en Hannelie Booyens sê niks...
Het Obama in akademiese drag ook die Nazi-saluut gegee? Maar Beeld en Hannelie Booyens sê niks…

deur Leon Lemmer

Nelson Mandela is op Donderdag, 5 Desember, dood. Op Vrydag, 13 Desember, toe die Mandela-histerie op sy hoogtepunt was, is ‘n rubriek deur Hannelie Booyens gepubliseer. Ek het daaroor soos volg geskryf:

“Van die bedenklikste teks wat die afgelope tyd in Die Burger (en Beeld) gepubliseer is, is afkomstig van Hannelie Booyens, ‘n joernalistiekdosent, wat al die pro-Mandela-koerantvoorbladsye wil lamineer en monteer in die gange van die Skool vir Kommunikasiestudies van die Noordwes-universiteit [NWU]; klaarblyklik omdat sy ‘n groot Mandela-bewonderaar is.

“Sy is hoogs ontsteld dat honderde Potch-koshuisstudente, bv dié van Veritas, as deel van hulle ontvangs- en bekendstellingsritueel ‘n saluut gegee het wat haar aan die Nazi-saluut herinner. Dit is glo ‘n aanstootlike simbool van Ariese meerderwaardigheid en van ‘benouende denke’, ‘veral as dit gebeur op ‘n oorwegend wit en Afrikaanse kampus.’ Booyens sien seker uit na die verwagte verswarting en verengelsing van hierdie kampus.

“Sy vertel dat sy vroeg Vrydagoggend [6 Desember, na Mandela se dood die vorige aand], dus die dag toe die jongste Mandela-ophef in al sy felheid begin het, met verf en ‘n kwas na ‘n sypaadjie is waar daar ‘n swastika in die sement uitgekerf is. ‘Oor dié teken van haat het ek ‘n wit vredesduif geskilder met dié woorde: “Dankie, Madiba!”‘ Dit is ironies dat dit juis sy is wat in ‘n kampuspublikasie (13 Jun) teen impulsiewe gedrag gemaan het. Sy het sekerlik nie besin oor hoe die kampus sou lyk as almal op haar manier uitdrukking aan hulle politieke oortuigings gee nie. Aangesien daar tans nog orde op die kampus gehandhaaf word, hoop ek die universiteitsowerheid tree ferm teen haar op” (Praag 22 Des).

Hannelie Booyens, 'n selverklaarde linkse aktivis en 'Madiba-aanbidder'
Hannelie Booyens… ‘uiters links’ en ‘n Madiba-aanbidder

Let op dat Booyens teen die einde van die jaar verwys het na wat na bewering aan die begin van daardie akademiese jaar op die Potchefstroom-kampus van die NWU gebeur het. Dit is dus ‘n ou koei wat uitgegrawe is. Dit is gedoen enersyds weens Booyens se uiters linkse politiek en andersyds weens haar militante feminisme waarvolgens ou wit mans met grys skoene nie weet hoe om ‘n universiteit te bestuur nie. Dit is te betwyfel of hierdie jong mens veel van naziïsme verstaan, want selfs haar kennis van Suid-Afrika se onlangse geskiedenis, bv die terroriste se bedrywighede, is so gebrekkig dat sy onmeetlike waardering vir Mandela het. Mandela was in murg en been ‘n geweldenaar wat nooit geweld as politieke middel afgesweer het nie. Booyens verkies egter om hom met ‘n vredesduif te assosieer of simboliseer.

Booyens se skrywe is waarskynlik die oorsprong van die storm wat pas oor die NWU losgebars het. Wat sy reggekry het, is om die wit bestuur van die NWU sleg voor te stel. Die huidige veldtog teen die Potchefstroomse kampus van die NWU word gevoer in afwagting op die swart rektor, Dan Kgwadi, wat Theuns Eloff op 1 Junie sal vervang. Wat blykbaar beoog word, is dat wanneer Kgwadi om nie-akademiese redes (Praag 15 Des) beheer oorneem, dit moet lyk asof sy bewind ‘n verbetering op die tradisionele wit beheer gaan wees. Maar hierdie “verbetering” gaan van ‘n politieke, dus pro-ANC, aard wees. Akademies gaan dit sekerlik nie ‘n verbetering wees nie.

Vanjaar se bohaai het op 11 Februarie begin, ná die studente se ontvangs- en bekendstellingsprogram, toe die Potchefstroomse kampusrektor, Herman van Schalkwyk, op die NWU-webwerf berig het dat daar onbehoorlike praktyke by die manskoshuis Over de Voor en by die dameskoshuis Karlien was. Die betrokke huiskomiteelede is van hulle pligte onthef. Van sulke mense word verwag dat hulle hulle verantwoordelikhede teenoor die universiteit moet nakom. As daar menseregteskendings is, sal die kampusbestuur glo nie skroom om op te tree nie. Ooreenkomstig die mode word daar van koshuisstudente verwag om verpligte menseregtesessie by te woon. Heel teen die einde verwys Van Schalkwyk na “groetgebare … wat aanstoot kan gee.” Teen die betrokkenes is daar glo reeds opgetree.

Dit is bekend dat van die verantwoordelikste poste in die nuwe Suid-Afrika deur onbekwame, onverantwoordelike en, in sommige gevalle, misdadige elemente beklee word. Dit sou hoogs onbillik wees as Booyens se uitlatings die NWU aan die giere van diesulkes uitlewer. Diegene wat deesdae daarop roem dat hulle aan die “bevrydingstryd” deelgeneem het, het hulle nie net aan wandade skuldig gemaak nie, maar dikwels ook aan (ernstige) misdade. Daar kan geredeneer word dat die ANC se sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (op bevooroordeelde wyse) hierdie mense se misdaadrekords uitgevee het. Die feit bly dat hierdie mense se moraliteit sodanig was, en dalk steeds is, dat hulle bereid was of is om misdade te pleeg. ‘n Mens moet dus nie so dwaas wees om ‘n instansie soos die NWU aan beoordeling en verguising deur sulke ANC-elemente bloot te stel nie. Maar dit is presies wat weens die Booyens-geïnisieerde Nazi-saluut-storie gebeur het.

Maar daar is naas Booyens nog Afrikaanssprekende blankes wat gesorg het dat hierdie onbeduidende inisiasiegebruik tot iets verskrikliks deur die ANC opgeblaas kon word. Dit word wesenlik ‘n herhaling van die Reitz-voorval aan die Universiteit Vrystaat waarmee daardie rektor, Jonathan Jansen, hom met anti-blanke retoriek gate uit geniet het. Dit herinner ook aan Russel Botman, die rektor van die Universiteit Stellenbosch, se skandalige poging om daardie universiteit se eertydse departement volkekunde met Nazi-bedrywighede te assosieer. Al drie gebeure is tot die uiterste misbruik om blankes as Nazi-gesinde rassiste voor te stel.

Die eerste aanduidings van waarheen sake gedryf word, het op 21 Februarie in ‘n berig in Die Burger (p 3) gekom; ‘n berig wat sekerlik van Beeld oorgeneem is. Beeld het ‘n span van vier joernaliste saamgestel om die Potchefstroomse kampus van die NWU te diskrediteer. Kritiese lesers van die Naspers-koerante weet dat sulke joernalisspanne nooit na die toneel van bv ‘n plaasmoord gestuur word nie. Oor plaasmoorde word dikwels nie berig nie, of daar word doelbewus bitter min publisiteit aan gegee. As blankes van moord verdink word (Waterkloof-4, Griekwastad, Oscar Pistorius, ens), word geen onkoste egter deur Media24 ontsien nie en word dag na dag oor ‘n lang tyd omvattend oor die saak deur talle joernaliste berig. Die indruk word inderdaad deur hierdie koerante gewek dat die buitensporig hoë getal moorde wat in die nuwe Suid-Afrika gepleeg word aan wittes te wyte is.

My hipotese is dat Booyens met haar rubriek van verlede jaar, en/of deur aanhitsing sedertdien, Adriaan Basson oortuig het dat hier ‘n geleentheid is om die enigste universiteitskampus waar Afrikaanssprekende blankes nog in beheer en Afrikaans steeds die onderrigtaal is, naamlik Potchefstroom, so sleg moontlik voor te stel. Geen besware word teen die twee ander NWU-kampusse (Mafikeng en Vaaldriehoek) geopper nie, hoewel dit in albei gevalle akademies baie slegter as in Potchefstroom gaan. Sedert Booyens se genoemde rubriek van verlede jaar is verdere rubrieke van haar gepubliseer. Haar gesindheid en standpunt het dus guns in Media24-geledere gevind.

Daar is nog ‘n feit wat my hipotese onderskraag dat Booyens die bron van die huidige debakel is. In die berig van 21 Februarie staan daar: “‘n Dosent het onlangs ook op ‘n uitgekerfde swastika in sement afgekom. Met oudpres Nelson Mandela se dood het sy ‘n duif daaroor geverf.” Let op dat Booyens se naam (doelbewus) verswyg word; ook dat na die duif verwys word, maar die inskripsie “Dankie, Madiba!” word (doelbewus) verswyg. Booyens was hoogs waarskynlik dié kontakpersoon toe die joernaliste naarstiglik op soek na ‘n smeerstorie op die Potchefstroom-kampus besoek afgelê het.

In die berig word genoem dat The Higher Education Transformation Network “die universiteit as ‘n rassistiese instelling uitmaak. Die Noord-Gautengse hooggeregshof in Pretoria het ‘n dringende interdik aan die NWU toegestaan om ‘n Facebook-inskrywing waarin die swastika saam met die NWU se naam verskyn, te verwyder.” Herman van Schalkwyk besef dat die veldtog teen die NWU heeltemal oordrewe is: “Hy vind sprake van ‘n ‘Nazi-neiging’ op die kampus ‘belaglik’.”

Op 22 Februarie berig Die Burger (p 6) dat die departement hoër onderwys “geskok” oor die “Puk-groet” is. Die direkteur-generaal, Gwebs Qoonde, ‘n kommunis, het gesê hierdie saluut “druis in teen die grein van die demokratiese grondwet;” iets wat natuurlik elke keer beweer word as daar iets is waarvan die ANC nie hou nie. Dié departement het belowe om ‘n mediakonferensie oor hierdie saak te hou. Theuns Eloff, die NWU-rektor, “het gesê die ophef wat daar oor die groet gemaak word, is heeltemal gek … dis teleurstellend dat dit so buite verband geruk is.” Maar sowel Eloff as Van Schalkwyk “het gesê die instelling bied onvoorwaardelik verskoning aan en alle moontlike maatreëls is in plek om te verhoed dat dit weer gebeur.” Hierdie twee akademici weet dit is ‘n sotlike veldtog wat teen die NWU gevoer word, maar hulle besef ook dat die ANC ‘n (onverdiende) magsposisie in die nuwe Suid-Afrika beklee wat met die geringste aanleiding tot die uiterste teen wittes misbruik word.

In ‘n ander berig op dieselfde bladsy word genoem dat die kampusbestuur in die etensuur met studente oor die beriggewing gepraat het. “Die studente wat die amfiteater volgesit het, het uitgebars van die lag toe hulle hoor ‘n persepsie is in die media geskep dat ‘n Nazi-kultuur op kampus heers.” Ou videogrepe word glo in die pers gebruik. Rikus Fick, die studentedekaan, het gesê: “Ons vra onvoorwaardelik om verskoning as ons aanstoot gegee het.” Voorheen was die wittes goed genoeg om die land te ontwikkel. Waarvoor anders is hulle in die nuwe Suid-Afrika geskik, behalwe om as slaansak te dien en om om verskoning te vra?

Op 23 Februarie het News24 berig dat The Higher Education Transformation Network die minister van hoër onderwys versoek het om die bestuur van die NWU oor te neem. Die woordvoerder, Hendrick Makaneta, het gesê dat hulle bly is dat hulle nou grafiese bewyse van die “racist practices” het. Dat dit verouderde fotomateriaal is, maak geen verskil as hierdie swartes ‘n stok soek om blankes mee by te kom nie.

Thandi Modise, die premier van die provinsie Noord-Wes, het gesê die provinsiale regering monitor die gebeure op die Potchefstroom-kampus. “She said it was disturbing, because the incident demonstrated that segments of our young, white people were still vulnerable to ethnic and racial indoctrination.” Die beskuldigings het dus al tot indoktrinasie geëskaleer. Soos gebruiklik word net wittes rassiste genoem, hoewel daar op die foto’s ook swartes is wat die saluut gee.

Die Burger het op 24 Februarie (p 6) berig dat die NWU gevaar loop om deur Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys en die sekretaris-generaal van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, onder administrasie geplaas te word. Theuns Eloff, wat oor drie maande as rektor uittree en dus nie veel langer deur die ANC-regering geïntimideer kan word nie, het gesê die saluut is niks nuuts nie. “Die Romeine het dit al gedoen en die studente doen dit al jare lank. Die meeste weet nie van die Nazi-konnotasie nie.”

Op die 25ste het die aangewese rektor van die NWU van hom laat hoor (Die Burger, p 2). Dan Kgwadi se standpunt is, soos verwag kon word, soos dié van die ANC-regering. Hy “meen die Nazi-saluut is geheel en al nie in ooreenstemming met die burgerlike samelewing en sy aktiwiteite nie.” Daardie “burgerlike samelewing” verwys seker na wat in die nuwe Suid-Afrika graag “die mense” (“the people”), dus die swartes, genoem word. Hulle woord is deesdae mos wet. Volgens wet “kan Nzimande by die NWU … ingryp deur ‘n bepaalde opdrag aan die instelling te gee oor aksies wat by die instelling geneem moet word.” Nzimande het ‘n verslag van die NWU aangevra.

Dit lyk asof daar in die praktyk weinig sprake van akademiese vryheid en universitêre outonomie in die nuwe Suid-Afrika is. Op 28 Februarie was Kgwadi se standpunt op RSG dat (wit) rassisme op die Potchefstroom-kampus voorkom. Let ook op hoe Kgwadi sonder meer van die veronderstelling uitgaan dat dit ‘n Nazi-saluut is. Dit lyk nie asof daar veel objektiwiteit, akademiese en wetenskaplike gesofistikeerdheid en doodgewone insig van hom verwag kan word nie.

Die storie van die Nazi-saluut is, soos hierbo aangedui, blykbaar deur Booyens begin. In Die Burger (25 Feb, p 16) verduidelik ‘n leser waarom beweer word dat die saluut uit die Romeinse tyd kom. Benito Mussolini het dit via die skrywer Gabriele D’Annunzio (1863-1938) vir gebruik deur die Italiaanse fasciste oorgeneem. “Hitler en die Nazi’s het dit weer afgekyk van die Italiaanse fasciste … aangesien die Romeinse Ryk die suksesvolste wêreldryk nóg was, het dit besonderse byval by Hitler se beskouing van die geskiedenis gevind. As die yl Romeinse verbintenis wel aanvaar word, is Nzimande mos nou eintlik geskok oor ‘n kultuur wat die wêreld ‘n veel ryker plek gemaak het as Hitler en sy Nazi’s. Dis tog ook so jammer hy sien nie die skreiende ironie in sy eie uitgediende Kommunistiese Party (asook ons regerende party en die grootste spul unies) se mildelike gebruik van die term ‘comrade’ vir mekaar nie. Die term is tog gebore in die Russiese revolusie en ‘n staat wat die wêreld nie net aan die hel van kommunisme blootgestel het nie, maar ook leiers soos Joseph Stalin wat man alleen die dood van meer van sy eie mense veroorsaak het as enige iemand voor of ná hom.”

Op 26 Februarie het Die Burger (p 5) berig dat Gwebs Qonde op ‘n nuuskonferensie gesê het dat die NWU nie met verduidelikings moet kom nie, maar moet optree. Uit hierdie aanmatigende houding van kommuniste soos Nzimande en Qonde blyk dat hulle meen die verhouding tussen die departement hoër onderwys en universiteite is dié van baas teenoor klaas. Ek vind dit bedroewend dat geen universiteit nog die akademiese integriteit gehad het om bewaar teen hierdie soort kommunistiese dominansie te maak nie. Tradisies wat vir “sommige op die oppervlak na kulturele en spanbou-geleenthede lyk, dra by tot ‘n kultuur van uitsluiting en die voortbesrtaan van stereotipes oor ras, geslag en seksualiteit,” aldus Qonde. Met kenmerkende kommunistiese sluheid het Qonde “die NWU gekap oor bewerings van intimidasie en viktimisering van studente en personeel wat uitpraat oor onaanvaarbare praktyke. ‘Die universiteit moet verseker dit gebeur nie en nié op ‘n heksejag gaan nie’.” Dit is ‘n duidelike poging om tugstappe teen diegene wat die NWU diskrediteer en onrus stook by voorbaat te probeer saboteer.

In ‘n berig in Beeld (27 Feb) spreek Hoër Onderwys Suid-Afrika (Hesa – voorheen die Komitee van Universiteitshoofde) hom sterk uit teen die NWU-gebeure. “‘Universiteite moet menswaardigheid en menseregte beskerm en bevorder. Dit moet ook beslissend optree waar sulke waardes in die gedrang gebring word’ … Hesa is daartoe verbind om met sy lede (universiteite) saam te werk om institusionele kulture te bou wat teen rassisme en seksisme is en sosiale insluiting en respek vir diversiteit bevorder … Hesa verwelkom die erns waarmee die NWU-leiers die kwessies op sy kampus gepak het en hoop dat daar op aksies besluit sal word wat die waardes van die Grondwet versterk.” Dit is duidelik dat Hesa die ANC se standpunt onderskryf. Dít verbaas nie, want binne drie maande sal net een blanke rektor (van die Universiteit Kaapstad) inspraak in Hesa hê.

Aan die begin het ek genoem dat Booyens beswaard oor beweerde Ariese meerderwaardigheid is. As ‘n mens objektief na die geskiedenis kyk, is daar heelwat wat op die moontlike meerderwaardigheid van sekere (etniese) groepe, bv die Duitsers en Jode, kan dui. Wat sekerlik waar is, is dat alle groepe, geoordeel aan hulle prestasies, nie ewe talentvol of voortreflik is en in daardie sin gelyk of eenders kan wees nie.

As dit belangrik geag word dat ons ons van fascisme moet distansieer weens sommige fasciste se wanprestasie, geld dit soveel te meer vir kommunisme. Fascisme was vir ‘n baie korter tyd as kommunisme ‘n beduidende faktor in die geskiedenis. Fascisme het die dood van baie minder mense as kommunisme veroorsaak. Nou kom Nzimande, die plaaslike hoofkommunis, en spreek sy verontwaardiging oor die gebruik van ‘n beweerde Nazi-saluut uit. Die Nazi’s het net in die buiteland dood en verwoesting gesaai. Die Nazi-saluut behoort dus plaaslik minder verontwaardiging te ontlok as die kommunisme, wat weens bv die UDF/ANC se terroristiese bedrywighede baie plaaslike mense op aaklige wyse gedood en vermink het. Die ANC-saluut, die swaai van ‘n gebalde vuis in die lug, wat so kenmerkend van die “vredesikoon” Nelson Mandela was, behoort as veel meer afkeuringswaardig as die Nazi-saluut beskou te word. Verder is daar ook die ANC se sterk standpunt teen Israel, wat sekerlik heelwat meer as ‘n skeut anti-semitisme bevat.

Deel van die destruktiewe rekord van die ANC is die afbrand van die biblioteek van die Universiteit van Zoeloeland. Talle kere is in die pers berig dat Nzimande daarop roem dat daardie daad van brandstigting volgens eie erkenning sy hoofbydrae tot die “bevrydingstryd” was. Dit is my oortuiging dat iemand wat so ‘n veragtelike daad gepleeg het hom lewenslank vir die bekleding van ‘n openbare pos gediskrediteer het. Myns insiens sou so iemand in geen beskaafde land in ‘n kabinetspos aangestel word nie; allermins in dié van hoër onderwys. Hoe kan Nzimande met enige morele gesag die leviete aan ‘n universiteit oor enige saak voorlees as hy skuldig is aan die vernietiging van soveel akademies waardevolle inligting en hy miljoene der miljoene rand se staatsgeld in vlamme laat opgaan het?

Maar daar is ook ‘n les in die klein vuurtjie wat Booyens gestook het en deur wittes soos die Naspers-joernaliste verder aangeblaas is. Daardie vuur moet in die kiem gesmoor gewees het. Kyk watter momentum het dit in die ANC se hande opgebou. Die ANC weet reeds dekades lank hoe om blankes met vuur en swael te beveg.

Die oorgawe of ondergang van blankes geskied nie sonder die medewerking van blankes nie. Swartmag regeer die land weens die ruggraatlose magsoorgawe van FW de Klerk, wat die hartlike samewerking van verloopte Afrikaners soos Roelf Meyer en Leon Wessels gehad het. Potchefstroom, as die laaste wesenlik blanke en Afrikaanse universiteitskampus in die land, gaan van 1 Junie af vinnig verswart en verengels weens die hartlike samewerking van blankes. Hoewel blanke akademici steeds in die meerderheid in die NWU se senaat is, het die meerderheid senaatslede ten gunste van die akademiese liggewig Dan Kgwadi (eerder as die egte akademikus Herman van Schalkwyk) as rektor gestem. Dit is in die akademiese belang van die NWU én in die openbare belang dat hierdie besluit dringend heroorweeg word.

Die nuwe ‘regses’ in Europa

Om ons identiteit te verdedig, lui die banier
Om ons identiteit te verdedig, lui die banier

deur Leon Lemmer

Deesdae is dit in die mode om ANC-gesind of swartkruipend of dan ten minste handevat-geöriënteerd te wees. Om regsgesind in die politiek te wees, is taboe, want die ANC en sy meelopers hou nie daarvan nie. Dit is mos die ANC wat ons met die hulp van FW de Klerk se versiende staatsmanskap van ‘n burgeroorlog gered het. Sedertdien word alles mos reggemaak/getransformeer wat weens apartheid verbrou is. Daarom behoort almal glo die ANC goedgesind te wees of hulle ten minste ‘n kans te gee om die land uit die apartheidsmoeras te bestuur.

Almal wat regs is, word as verregs geëtiketteer, asof daar aan daardie kant van die spektrum geen nuanses moontlik is nie. In werklikheid is daar enersyds regses wat kompromieë aangaan en die ANC met die heuningkwas benader en andersyds regses wat ‘n euwel of kanker herken wanneer hulle dit sien en kompromisloos op koers en in die kol, dus eintlik nóg links nóg regs, bly.

Onlangs is op Praag (16 deser) berig dat die Vryheidsfront Plus samewerking, eintlik enige assosiasie, met Europese regse partye verwerp. Geert Wilders se Partij voor de Vrijheid (PVV) en Marine de Pen se Front Nationale (FN) word spesifiek genoem. In November het hierdie twee partyleiers ontmoet en Leopold Scholtz het ‘n berig daaroor geskryf wat in Die Burger (16 Nov, p 11) gepubliseer is.

Scholtz noem dat die PVV 21% steun in Nederland en die FN 24% steun in Frankryk geniet. “Dit maak albei in hulle onderskeie lande tans virtueel [hy bedoel: in werklikheid] die grootste party. Le Pen se besoek aan Wilders het te make met die Europese parlementsverkiesing van Mei. Die Europese parlementêre reëls bepaal dat partye wat saam minstens 27 setels met verteenwoordigers uit minstens sewe lande het, saam één koukus kan vorm. Dit beteken meer spreektyd en veral subsidie uit die parlement se begroting. Dus het Le Pen en Wilders afgespreek om met die oog op die verkiesing saam te werk. Hulle soek ook die steun van ander ekstreem- of uiters regse partye soos Vlaams Belang in Vlaandere, die Oostenrykse Vryheidsparty (ÖVP), die Deense Volksparty (DFP), die United Kingdom Independence Party (Ukip), ens.”

Let op Scholtz se frase: “ekstreem- of uiters regse partye.” Daarna erken hy egter variasies by hierdie sogenaamde verregses: “Die probleem van die Europese regses is dat hulle oor talle sake verskil.” Byvoorbeeld, Wilders is pro-Israel en anti-Nazi en -Islam. Le Pen se party, daarenteen, het ‘n anti-semitiese en pro-fascistiese oorsprong, terwyl Le Pen sê “sy het niks teen die Islam of Moslems nie.” Later water Scholtz die verregse-etiket verder af: “Die demokrasie het egter die manier om ekstremiste te slyp. En, in ‘n poging om die gros kiesers te bereik, het die meeste regse groepe die laaste tyd juis na die politieke midde beweeg. Vroeër of later word hulle ook deel van die establishment.”

Wat Scholtz eintlik uitwys, maar nie uitdruklik sê nie, is dat demokrasie (veral in sy uiterste vorm van een asem, een stem, soos in Suid-Afrika) ‘n onding is; dat politieke partye in so ‘n opset hulle beginsels en waardes moet prysgee en al hoe meer identiteitsloos word, dermate dat politici se persoonlikheid (bv hoe hulle op televisie vertoon) en nie beleid nie deurslaggewend die getal stemme bepaal wat hulle op hulle verenig. Vir politici gaan dit eerder om den brode en nie om die behoud van gesonde beginsels of die beste belang van die land nie. Die DA as die ANC lite versamel al hoe meer Afrika-gewig. Dit is verkieslik om eerder ‘n eerbare gideonsbende of selfs ‘n een-mens-beweging te wees wat rigtingvas marsjeer. Die regse partye in Europa het wesenlike besware teen identiteitsloosheid. Daarom is hulle teen die Europese Unie (EU) en teen die euro-geldeenheid gekant. Hulle wil die EU van binne af afbreek, sodat bv Nederland weer Nederland en Frankryk weer Frankryk kan word.

Scholtz se skrywe het my belangstelling in so ‘n mate geprikkel dat ek sedertdien ‘n halfdosyn boeke oor die Europese “regse” politiek gelees het. In hierdie skrywe beperk ek die aandag tot ‘n enkele boek, wat na bewering die eerste boek is wat in Engels oor hierdie onderwerp gepubliseer is. Dit is die Kroaat Tomislav Sunic se Against Democracy and Equality: The European New Right (London: Arktos Media, 3rd edition, 2011, 236p; Amazon Kindle $10.99). Die vorige uitgawes is in 1990 en 2004 gepubliseer. Die teks is op die outeur se doktorale proefskrif (University of California, Santa Barbara, 1988) gebaseer.

Aan die term “regs” kleef daar veral sedert die Tweede Wêreldoorlog ‘n geurtjie. Jean-Christian Petitfils stel dit soos volg: “Inasmuch as the label ‘Left’ seems flattering, the label ‘Right’ sounds like an insult” (Sunic, Kindle 768). Alain de Benoist versag die bedenkinge oor “regs” soos volg: Die European New Right (ENR) “are on the Right, but they are not necessarily of the Right” (876). Talle denkers met uiteenlopende idees word onder die sambreelnaam ENR betrek. Dalk sou die term “neo-konserwatisme” ‘n beter algemene aanduiding van hulle opvattings gee.

Enersyds word die benaming ENR gebruik om hierdie Europese denke van dié in veral die VSA te onderskei. Amerikaanse regsheid word deur religieuse fundamentalisme, kapitalisme en soms naakte anti-swart rassisme (swart = sleg) gekenmerk. Andersyds word die woord “New” ingevoeg om assosiasie met fascisme en veral naziïsme te vermy. Die ENR het hom die beste in Frankryk gevestig. In Duitsland vat dit stadiger pos, juis vanweë daardie land se nazi-verlede. In Duits word die ENR eerder “Neue Kultur” genoem (4866, 4876). Dit is uiters moeilik om die verskillende sienings binne die ENR sowel veralgemenend as sinvol te verwoord. Ek poog om dit na die beste van my vermoë te doen.

Die verdeeldheid in ENR-geledere kom spoedig na vore. Alain de Benoist, wat die voorwoord geskryf het, is ten gunste van albei die verskynsels (demokrasie en gelykheid) wat in Sunic se boektitel vir verwerping uitgesonder word. Sunic het dit na aanleiding van die standpunt van Vilfredo Pareto (1848-1923) gedoen. In die vorm wat hulle in die nuwe Suid-Afrika aanneem, het ek dit ook teen demokrasie en gelykheid. Demokrasie, wat in baie vorme kan voorkom, is vir De Benoist aanvaarbaar as dit wesenlik deelnemend is. Despotisme, diktatuur en enige totalitêre gesag word verwerp; ook sterk gesentraliseerde regering. Staatsgesag moet soveel en sover moontlik afgewentel word. Voorkeur word herhaaldelik vir “subsidiarity” uitgespreek, dus “devolution of decision-making within the European Union from the centre to the lowest level possible” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 884). De Benoist het dit wél teen hoe demokrasie hom dikwels in die praktyk voordoen: “One no longer discusses, one denounces. One no longer reasons, one accuses. One no longer proves, one imposes” (5662).

In die politiek gaan dit vir die ENR enersyds om die erkenning van diversiteit en andersyds om die grootste moontlike mate van groepsoutonomie. Sowel individue as groepe het ‘n bepaalde aard of identiteit, bv kultureel, wat uitdrukking in bv ‘n eie taal vind. Volgens HAT is kultuur: “Die ganse geestelike besitting van ‘n volk of ander groep(ering) op elke terrein; geesteslewe, beskawingstoestand.” Die wêreld is nie ‘n politieke of kulturele eenheid nie, maar ‘n pluriversum: “In a multipolar world, power is defined as the ability to resist the influence of others rather than to impose one’s own. The main enemy of this pluriverse will be any civilisation pretending to be universal and regarding itself entrusted with a redeeming mission … to impose its model on all others” (5314). Die ENR se weersin in veramerikanisering herinner aan die uitgesproke standpunt van die eertydse Franse staatshoof, Charles de Gaulle (1890-1970).

Kontak tussen kultuurgroepe moet nie gedwonge wees nie maar op vrye assosiasie berus. Immigrasie moet ter behoud van groepsidentiteit beperk word. Groepskultuur behoort beskerm te word, maar dit moet volgens die ENR liefs nie tot nasionalisme oordryf word nie. Dit word gesê na aanleiding van die rampe wat oordrewe nasionalisme eeue lank in Europa veroorsaak het. Rassisme word veroordeel, maar daar moet die basiese eerlikheid wees om verskille by mense te erken. ‘n Mens kan nie ‘n wêreldburger wees nie, want die wêreld in sy geheel is nie ‘n politieke entiteit nie. De Benoist skryf: “The abstract man, the universal man, that type of man does not exist” (3305).

De Benoist het dit ook nie teen gelykheid as sodanig nie; wel teen gelykmaking. Hy verwys in hierdie verband na die werk van sendelinge wat oral in die wêreld dieselfde imperialistiese model aan mense opdring om hulle in ten minste religieuse opsig eenders te probeer maak. Hierdie eendersheid word dan tot die bekeerlinge se vernaamste kenmerk verhef. In die politiek vind iets soortgelyk weens veramerikanisering plaas. Die Amerikaanse staatsbestel en leefwyse word deur Amerikaners as die beste aan die res van die wêreld voorgehou. Kultureel word hierdie gelykmaking deur bv rolprente (Hollywood) en televisieprogramme bevorder.

In die plek van religie word sekularisasie/verwêreldliking dikwels deur die ENR bepleit. Een van die besware teen sowel monoteïsme as kommunisme is die totalitêre aard daarvan. Diversiteitsonthalwe word in die plek van monoteïsme eerder politeïsme verkies. “Secular salvation” is aan die orde van die dag (3641). Daar is selfs diegene wat meen dat na sommige heidense praktyke van eeue gelede teruggekeer moet word.

In werklikheid het sowel kommunisme as kapitalisme in hulle strewe na gelykmaking gefaal; veral op ekonomiese gebied, wat aanleiding tot grootskaalse staatswelsynsprojekte gegee het. Dit behoort veel eerder om sinvolle sosiale geregtigheid, gebaseer op heldere denke, te gaan. Gelykheid, insluitende gelyke geleenthede, sal ‘n hersenskim bly so lank mense talentgewys by geboorte, dus geneties, verskillend toebedeel word. Byvoorbeeld, kinders in dieselfde gesin verskil in intellektuele vermoë. Hoeveel te meer nie kinders uit verskillende gesinne en (etniese) groepe nie. Verworwe (eerder as geërfde, bv aristokratiese) status, danksy bv inspanning of toewyding, wat neerslag in elitisme kan vind, behoort nie as verwerplik geag te word nie.

Vir die ENR gaan dit om konserwatiewe beskouings wat Westerlinge reeds vyf duisend jaar lank beïnvloed. Sommige van hierdie retro-sienings sal uiteraard vir hedendaagse gebruik aangepas moet word. In die ENR-visier is veral die liberale demokrate wat bv oorverdraagsaamheid/inklusiwiteit en gelykheid (wat tot eendersheid oordryf word), asook vryheid en menseregte (sonder klem op verantwoordelikhede), predik. As gelykheid tot eendersheid oordryf word, is dit om ‘t ewe of ‘n mens met ‘n man of ‘n vrou trou. Mans en vroue in dieselfde kultuur kan gelyk geag word, maar dit wis nie hulle verskille uit nie. Sunic het dit teen inklusiwiteit as “mobocracy”, dus verswelging deur die massa, wat die ryke Europese kultuurerfenis deur gelykmakende middelmatigheid ongedaan probeer maak. Regering deur die massa, soos wat ons in die nuwe Suid-Afrika het, is ‘n vorm van totalitêre regering. Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) het dit “totalitarian democracy” genoem (4024). Die chaos wat dit veroorsaak, lei uiteindelik tot “Caesarisme” (1929), ‘n ander vorm van totalitêre regering.

Die ENR het dit ook teen die Amerikaanse liberalisme waarin dit gaan om materiële vooruitgang, die herverdeling van rykdom en ‘n immer langer wordende lys van menseregte, terwyl moraliteit, wat as die beheermeganisme van bandelose vryheid moet dien, verwaarloos word. In Frankryk sou sodanige gesindheid eerder progressief as liberaal genoem word. In Europa is ‘n liberalis ‘n ondersteuner van individualisme, vrye handel (wat nie deur alle lede van die ENR ondersteun word nie) en die minimum owerheidsinmenging. Europese liberalisme word dus met konserwatisme geassosieer en is die teenpool van Amerikaanse liberalisme, wat ‘n linkse humanistiese of mensliewendheidsgeurtjie het.

Menseregte en naasteliefde word soms dermate oordryf dat dit lyk asof ‘n soort “ander-” of medemensgestremdheid van almal verwag word; jou lewe word oorheers deur die onbillike aansprake, sonder teenprestasie, wat deur onverdienstelikes geëis word. Ons word teen wil en dank verplig om toenemend broerwagters te wees. Claude Polin “notes that modern man’s ideal of ‘tenderness for humanity is also his ability to destroy humanity'” (4240). “According to [Louis] Rougier, man can fully enjoy his rights, and define his liberty, only when he lives in communion with a people sharing the same destiny and the same culture” (3347).

Die ENR dateer uit 1968 toe die “Research Group for the Study of European Civilisation” (GRECE) gestig is. Dié akroniem verwys na antieke Griekeland, die wieg van Europese beskawing. GRECE is bloot ‘n meta-politieke denkskool en nie ‘n politieke beweging nie. Die kern van politiek word deur kultuur bepaal. In daardie sin is die ENR veel eerder ‘n kulturele as ‘n politieke denkskool: “Culture is the most effective carrier of political ideas because culture mobilises the popular consciousness not only by virtue of ephemeral slogans, but also by a genuine appeal to the historical memory of the people” (1346). “Cultural power is a prerequisite of political power … Culture is not just an ornament or a ‘superstructure’ to be delivered piecemeal to the people; it is a vital and indispensable part of human development capable of inducing social consensus and providing a ruling elite with lasting* political legitimacy” (1353). *Hierdie “lasting” klink ooroptimisties en kan betwyfel word.

Die doel van die ENR is nie om linkse en regse menings te identifiseer nie; eerder om valse en juiste idees met die oog latere aksie te onderskei. Teen kommunisme, kapitalisme en liberale demokrasie, veral in die Amerikanse sin, word ewe sterk standpunt ingeneem. Die ENR-denkmodel is nie algemeen Westers nie, maar spesifiek Europees. Wes- en Oos-Europa, wat Rusland insluit, word as ‘n eenheid beskou. Die Europese Unie (EU) is egter ‘n foutiewe model wat mag imperialisties sentraliseer. Die EU word as deel van gelykmakende globalisering beskou. Wat nodig is, is ‘n federale model waarin elke land en kultuurgroep (idealisties: iedere tuisland en nasie) sy identiteit bevestig en uitbou.

Europeërs moet kies: “to be the architects of their own history or to become the subjects of the history of others” (401). Alain Besançon skryf: “A man without memory [or history] is of absolute plasticity. He is recreated at all moments. He cannot look behind himself, nor can he feel a continuity within himself, nor can he preserve his own identity” (4264). Dink in hierdie verband aan bv die oud-Broeders wat verloopte Afrikaners geword het.

Aan die einde van sy voorwoord formuleer Alain de Benoist sy standpunt soos volg: “The ENR makes a great effort to identify its real enemy. The main enemy is, on the economic level, capitalism and the market society [ongebreidelde materialisme]; on the philosophical level, individualism;* on the political front, universalism; on the social front, the bourgeoisie;* on the geopolitical front America. Why capitalism? Because contrary to what Communism preached, capitalism is not only an economic system. It is first and foremost an anthropological system, based on values that colonise the symbolic imagination and radically transform it. It is a system that reduces everything of value to its values in the market, and to exchange value” (434). “It means transforming the planet into a giant supermarket and a gaint civilisation of commerce” (444).

Volgens Guillaume Faye “money … has become the ultimate criterion; indeed, the language of Western civilisation” (3624). Mense word tot “happy robots” gereduseer (1119). Die argument teen materialisme word soos volg pragtig verwoord: “To be more instead of to have more” (5643). Dus, geestelik-kulturele diepte is belangriker as materiële besittings, oftewel: Wat help dit as jy alles in die wêreld besit terwyl jou gees skade ly.

* Die wysheid om met sowel individualisme as die burgery/middelklas onvergenoegd te wees, kan bevraagteken word. In albei gevalle is die beswaar dalk dat hulle rol soms oordryf word. De Benoist se onvergenoegdheid met individualisme kan veral aan die buitensporige rykdom van sommige kapitaliste toegeskryf word. Vir my bly die hoeksteen van die ideale politieke bestel die grootste moontlike mate van individuele vryheid in soverre dit met sosiale verantwoordelikheid versoenbaar is.

Wat ek hierbo gedoen het, is om De Benoist se voorwoord en sy “Manifesto for a European Renaissance” (1999), wat ‘n bylae tot Sunic se boek is, te gebruik om struktuur aan my skrywe te gee. Die teks is terselfdertyd verryk met Sunic se opvattings; dié waarna De Benoist verwys, asook ander tersaaklike inligting in Sunic se boek. My uiteensetting is seker ook beïnvloed deur ander bronne wat ek oor hierdie onderwerp gelees het.

Daar is nog baie in Sunic se teks wat in die nuwe Suid-Afrika ter sake is. Byvoorbeeld, Pareto word soos volg aangehaal: “These true believers who clamour for change know only what to destroy and how to destroy it, but are full of illusions as to what they have to replace it with” (2133). “For Pareto, the only language people understand is that of force. And with his usual cynicism he adds, ‘there are some people who imagine that they can disarm the enemy by complacent flattery. They are wrong. The world has always belonged to the stronger, and will belong to them for many years to come. Men only respect those who make themselves respected. Whoever becomes a lamb [bv FW de Klerk] will find a wolf [bv Nelson Mandela] to eat him'” (2146).

“The downtrodden and the weak will always appeal to the sense of justice of those who rule, but the moment they grab the reins of power they will become as oppressive as their former rulers. Moreover, if by chance some nation happens to display signs of excessive humanity, philanthropy, or equality, it is a certain symptom of its terminal illness” (2160). “Deluded by dreams of justice, equality, and freedom, what weapons do liberal democracies have today at their disposal against the ‘downtrodden’ masses worldwide? The New Right observes that the sense of guilt among Europeans in regard to Africans, Asians, and other downtrodden populations has paralysed European decision-makers, leaving them and Europe defenceless against tomorrow’s conquerors” (2167).

In ‘n nuwe politieke bedeling kan misdadigers helde word. Terroriste word dan vryheidsvegters genoem. “Vryheidsvegters” is ‘n term “usually assigned to them by Western well-wishers” (4563). Volgens Sunic is dit nie ‘n term wat in die kommuniste se woordeskat aangetref word nie. Dit is die soort ondergrawing van wet en orde wat deur linkse Westerse elemente gepleeg word.

Die Vryheidsfront Plus wil niks met die ENR te make hê nie. In die ENR is daar egter voortreflike denkers met uiters toepaslike idees wat ons in uitnemende mate kan help om nuwe strategieë vir ons bevryding uit ‘n politieke doodloopstraat te ontwikkel. Die idees van die ENR verg egter plaaslike aanpassing, want die omstandighede in Europa en Suid-Afrika verskil soms hemelsbreed. In Europa is daar bv (nog) nie sprake van ‘n alles oorweldigende verswelging deur swartes nie.

‘n Les wat die ENR my geleer het, is om nie meer Westerse beskawing as ‘n ideaal vir myself en Suid-Afrika voor te hou nie. Die assosiasie met Amerika is dan te sterk. Tydens apartheid is die woord “blankes” met “Europeans” vertaal. Dit blyk nou korrek te wees. Pleks van op ‘n hernude golf van Westerse beskawing te hoop, sal ek voortaan liewer vir die plaaslike hervestiging van Europese beskawing pleit; iets wat in 1652 met Jan van Riebeeck begin het.

Die ebonisering van Kaaps

kaapsdeur Leon Lemmer

Wat opval in die nuwe Suid-Afrika is die ruime mate waarin Amerikaanse politiek plaaslik weerspieël word. Mense soos Desmond Tutu en Jonathan Jansen is tot in hulle kern vergiftig met amerikanismes. Hierdie toepassing van Amerikaanse politieke retoriek geskied sonder inagname van twee wesenlike verskille. Eerstens is swartes ‘n etniese minderheid en blankes die etniese meerderheid in die VSA, terwyl die omgekeerde situasie in Suid-Afrika aangetref word. Tweedens word swart politieke retoriek in Amerika deur verwyte oor slawerny oorheers, terwyl swartes in Suid-Afrika glad nie hierdie ideologiese knopkierie teen blankes kan gebruik nie. In soverre daar plaaslik slawerny was, het die inheemse Khoi-San en die inheemse swartes dit vrygespring. Die slawe is ingevoer en is dus uitheems. Plaaslik is dit net bruines wat op vergesogte wyse griewe oor die slawerny van lank gelede vertroetel.

In soverre bruines van sowel die Khoi-San as die slawe afstam, is hulle ‘n mengsel van inheems- en uitheemsheid. ‘n Mens kan dus sê dat daar etniese hibriditeit by die bruines is. Maar bruines se hibriditeit is nie net etnies of liggaamlik nie. Kulturele hibriditeit, bv wat taal betref, word by sommige bruines aangetref. Taalkundig kan die huidige plaaslike retoriek, bv oor die mengeltaal Kaaps, verstaan word na analogie van wat in Amerika plaasvind. Die propagering en bevordering van Kaaps deur bv die Afrikaanse Taalraad, by name deur Wannie Carstens en veral Michael le Cordeur, geskied na die voorbeeld van Ebonics in Amerika. Hierdie virus het nou ook die Vriende van Afrikaans aangetas, soos ek hieronder aantoon.

Die benaming “Ebonics” is ‘n samevoeging van die woorde “ebony” (swart, na aanleiding van tropiese swarthout) en “phonetics” (bloot in die sin van spraak; dus nie die taalkundige dissipline in sy geheel nie). Die woord is in 1973 deur Robert Williams geskep, wat in 1975 ‘n boek met hierdie titel gepubliseer het. Ebonics is ‘n sinoniem vir African American Vernacular English, oftewel Black English. Dit is na bewering ‘n mengsel van veral Standard American English en die tale van Wes-Afrika, vanwaar die slawe destyds na Amerika vervoer is. Op grond hiervan word daarop aanspraak gemaak dat Ebonics ‘n kreoolse taal is. Die meeste taalkundiges ontken egter die aanwesigheid van noemenswaardige kreoolsheid, omdat so min woorde van Afrika-oorsprong in Ebonics gevind kan word. Die soort Engels wat swartes op die Karibiese eilande praat, word soms by Ebonics ingesluit.

Omdat Ebonics sy oorsprong in slawerny het, gaan dit veral om die taal wat swartes in die suidelike Amerikaanse state gepraat het. Oor die 19de eeu, bv tydens die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865), kan veralgemend gesê word dat die noordelike state nywerheidsgebied en die suidelike state landbougebied was. Die oorgrote meerderheid slawe het in die suidelike state as arbeiders gewerk. Ebonics het glo ontstaan toe die slawe hulle verstaanbaar teenoor die slawe-eienaars wou of moes maak. ‘n Variëteit van Engels wat bv woordeskat, sinsbou en uitspraak betref, het op hierdie manier gestalte gekry. Soms word Ebonics ‘n dialek, sosiolek of etnolek van Engels genoem.

Ebonics het ingevolge slawerny en kolonialisme sterk politieke konnotasies. Hierby word die “euwel” van rasse-segregasie gevoeg: die swartes se Engels is anders omdat hulle apart van die blankes moes leef. Aanvanklik is die kenmerkende Engels van swartes as sub- of tweedeklas-Engels beskou, dus as taal wat nie dieselfde aansien as Standard American English gehad het nie. Hierdie onderskeid was klas- (sommige praat selfs van “kaste-“) en etnies of rasgebaseer. Sedert die suksesvolle burgerregtebeweging in die jare sestig val die klem op gelyke menseregte en het Black English aan status gewen. Kultuur- (insluitende taal-) verskille word as verrykend in ‘n samelewing voorgestel. Multikulturaliteit word as ‘n bate voorgehou.

Die Engels van swartes het sy eintlike hupstoot in 1996 gekry toe die skoolraad van Oakland, Kalifornië, Ebonics as ‘n skoolonderrigtaal goedgekeur het. Dit is as ‘n moeder-, huis- of omgangstaal erken waarin skoolonderrig in die aanvangsjare aangebied kon word. Op hierdie manier sou begrip by die leerders bevorder word en sou daar nie by hulle ‘n gevoel van minderwaardigheid gewek word nie. Ingevolge menseregte is aangevoer dat die skool by die kind moet aanpas en nie andersom nie. Die kulturele erfenis van alle leerlinge moet erken word. Diversiteit het toenemend ‘n wagwoord geword. Die historiese dominansie/”onderdrukking” deur die wit meerderheid, dikwels “rassisme” genoem, is opgehef en die swart minderheid se eiesoortige kultuur is erken.

Sedert die jare sestig is die bevoordeling van Amerikaanse swartes (en in ‘n mindere mate ander nie-wittes) in mooi-klinkende woorde gehul, wat ook by ons oorbekend geword het, bv regstellende aksie, politieke korrektheid en bemagtiging. Ebonics is deur Claude Brown “spoken soul” genoem. John Russell Rickford en sy broer, Russell John, het in 2000 ‘n boek met hierdie titel oor Ebonics gepubliseer. Aan Amerikaanse universiteite word Black Studies toenemend as byvak, hoofvak en selfs as nagraadse dissipline tot by die doktorsgraad aangebied. Ook hier het Ebonics ‘n tuiste gevind.

Maar nie almal, selfs nie alle swartes, is met Ebonics gediend nie. Die skool en universiteit is nie daar om bloot ‘n bevestigende erfenisrol te speel nie. Onderrig is immers ook, seker veral, daar om enersyds as ‘n korrektief te dien vir wat die leerling of student verkeerd beet het en andersyds om inligting waarvan hy nog nie kennis dra nie en vaardighede wat hy nog nie het nie, tuis te bring. As ek nie kan swem nie, moet ek leer hoe om te swem. As ek nie Standard American English magtig is nie, moet ek dit aanleer om optimaal in die Amerikaanse samelewing te funksioneer. Dit baat weinig om agter menseregte, kulturele erfenis en goedvoel oor my Ebonics te skuil as my moedertaal ‘n las pleks van ‘n bate, dus teenproduktief, in die praktyk blyk te wees. Ebonics breek juis die veelgeroemde inklusiwiteit af en moedig verdeeldheid aan. Daarom word Ebonics meesal slegs in die aanvangskooljare benut en wel as ‘n middel om Standard American English baas te raak.

Van die ander probleme met Ebonics is dat dit eintlik ‘n gesproke eerder as ‘n geskrewe taal is. Soos dit hom in die praktyk voordoen, is dit nie gestandaardiseer nie. Daar kan kwalik van “ebonically correct” gepraat word. Die skepping van handboeke in Ebonics is dus problematies. Van die teenargumente, wat uit die geledere van militante aktiviste opklink, is dat Standard American English ook nie bestaan nie; dus dat dit ‘n mite is. Daar is ook die verskynsel dat sommige swartes, soms in die naam van Ebonics, uit hulle pad gaan om met Engels te mors; om wittes met besoedelde taalgebruik uit te tart.

Voordat wat hierbo oor Standard American English en Ebonics geskryf is sinvol op onderskeidelik Afrikaans en Kaaps toegepas kan word, is dit nodig om met aanhalings uit HAT duidelikheid oor vier terme of verskynsels te verkry.

  • Kreools: “Mengeltaal ontstaan tussen ‘n Europese taal en ‘n taal in ‘n ander wêrelddeel … in breër opvatting, enige taal wat die vermenging van meer as een taal is.” Aangesien geen taal op absolute suiwerheid aanspraak kan maak nie, behoort geringe vermenging nie kreolisering genoem te word nie, want dan sou alle tale kreools wees. Hierdie vermenging moet substansiële afmetings aanneem voordat ‘n taal kreools genoem word. Ebonics is in die swartbewussynbeweging kreools genoem. Afrikaans is weens die sug na politieke korrektheid en “regstelling” al kreools genoem. In nie een van hierdie twee gevalle is die etiket egter regverdigbaar nie.
  • Mengeltaal: “Taal wat ontstaan het uit die vermenging van verskillende tale, soms tale van heeltemal verskillende herkoms.” Bv Fanagalô: “Mengeltaal, grammaties basies Engels en Afrikaans, maar met ‘n hoofsaaklik Nguni- [Xhosa-, Zoeloe-] woordeskat, wat as omgangstaal op die myne en in stedelike gebiede gebruik word.” Kaaps neig om eerder ‘n mengeltaal, bestaande uit Afrikaans en Engels, as bloot ‘n variëteit van Afrikaans te wees; maw die besmetting met Engels neem ernstige afmetings aan.
  • Pidgin: “Baie vereenvoudigde taalvorm met oa woorde uit twee of meer tale, gebruik tussen taalgemeenskappe wat mekaar se tale nie verstaan nie.” Elementêre Fanagalô kan goedskiks pidgin genoem word en Ebonics was dit (ten minste) aanvanklik ook.
  • Sleng/slang: “Opsetlik gemeensame, ondeftige, ietwat platte (stands- of beroeps-) taal; groep(s)taal,” bv van studente. Sowel Ebonics as Kaaps is, soms weens politiek-gedrewe moedswilligheid/uittarting, nie van sleng vry te pleit nie.

Wat ek interessant vind, is dat die dubbel-nie, wat so kenmerkend van Afrikaans is, eintlik ook in Ebonics aangetref word, bv “You ain’t no never say that” en “I didn’t go nowhere.” Verder word ‘n woord soos “gangsta” in sowel Ebonics as Kaaps aangetref.

Wat in die nuwe Suid-Afrika baie duidelik geword het, is dat Ebonics as voorbeeld dien vir diegene wat aan Kaaps status wil gee. Ebonics se oorsprong word na slawerny teruggevoer. Op ‘n soortgelyke manier word die oorsprong van Afrikaans (eerder as Kaaps) met die kombuistaalhipotese teruggevoer na die skewe pogings wat slawe aangewend het om Nederlands met slawe-eienaars en ander wittes te praat. Omdat die ontstaan van Afrikaans op hierdie manier aan die slawe toegeskryf word, maak sommige hedendaagse bruines aanspraak op eienaarskap van Afrikaans. Vandaar RSG se Magdaleen Kruger se versugting dat sy Afrikaans aan die bruines wil “teruggee”. Die standaardiserings- en ander ontwikkelingswerk wat feitlik deurgaans deur slegs blankes tot voordeel van Afrikaans gedoen is, word daarmee (minagtend) onder die mat gevee.

Deesdae word graag beweer dat etniese en kulturele verskeidenheid in ‘n bevolking verrykend is. Al die probleme wat dit veroorsaak, word gerieflikheidshalwe misgekyk. Sodanige verskeidenheid verongeluk bv nasiebou en dikwels ook vreedsame naasbestaan. In die naam van multikulturaliteit word allerhande afwykings van die norm geloof. Byvoorbeeld, oor taalvariëteite word beweer dat sodanige verskeidenheid die taal verryk. Dus, Kaaps verryk Afrikaans. Wat doelbewus misgekyk word, is dat die toenemende Engels-besoedeling van Kaaps daarvan veel eerder ‘n mengeltaal as ‘n variasie van Afrikaans maak.

Op sy beurt beteken dit dat Kaaps nie die voortbestaan van Afrikaans help verseker nie. Presies die teenoorgestelde is waar. As die meeste sprekers van Afrikaans bruin is en as baie van hulle Kaaps praat en selfs skryf (of dit bo Standaardafrikaans verkies) en Kaaps as ‘n variëteit van Afrikaans gereken word, is die toenemende verswelging van Afrikaans deur Engels ons voorland. Die uiteinde kan wees dat Afrikaans as ‘n taal wat onderskeibaar van Engels is, verdwyn. Die voorstanders van Kaaps, soos Michael le Cordeur, is met ‘n gevaarlike spel ten koste van Afrikaans besig. Hierdie politiek-gedrewe veldtog kan inderdaad noodlottige gevolge vir Afrikaans inhou. Veral verloopte Afrikaners, wat hulle oënskynlik met die heil van Afrikaans besig hou (“voltyds” in die geval van Wannie Carstens), moet hiervan kennis neem.

Wat Le Cordeur in sy hoedanigheid as voorsitter van die Afrikaanse Taalraad doen, is om te pleit dat Kaaps, soos Ebonics, as ‘n skoolonderrigtaal erken word, al is Kaaps, soos Ebonics, ongestandaardiseer. Maar Le Cordeur se standpunt is meer radikaal. Volgens hom moet Kaaps nie, soos Ebonics, bloot as hulpmiddel vir die aanleer van die standaardtaal gebruik word nie. Kaaps word deur Le Cordeur as net so goed (indien nie beter nie) as Standaardafrikaans beskou. Die wenslikheid van onderrig in Kaaps word oor die boeg gegooi van die voordele wat onderrig in hulle moedertaal vir leerders inhou. Le Cordeur gee onderrig in Standaardafrikaans openlik die skuld vir die akademiese nie-prestasie van bruines (Praag 7 Julie). Hy kom egter nie met dieselfde verwyt teen Engels nie.

Omdat Kaaps sekerlik nie sy sprekers se aanvaarding en optimale funksionering in die breë samelewing sal verseker nie, huldig Le Cordeur klaarblyklik die standpunt dat dit met Engels bewerkstellig moet word. Plaaslik sal Kaaps dus nie as voedingsbron vir Standaardafrikaans dien nie, maar eerder vir Engels. In die mate wat Kaaps toenemend eerder ‘n mengeltaal as ‘n variëteit van Afrikaans word, funksioneer dit al hoe meer as ‘n trapklip na Engels. Hierdie strategie word gevolg omdat Standaardafrikaans as ‘n witmenstaal geëtiketteer en daarom om politieke redes verwerp (indien nie verafsku nie) word. In sy voorwoord tot Christo van Rensburg se boek, So kry ons Afrikaans (2012), skryf Le Cordeur dat “die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem [ge]smoor” moet word (p 10).

Weens hierdie politieke druk wat op Standaardafrikaans uitgeoefen word, is ‘n tweeledige reaksie by verloopte Afrikaners waarneembaar. Enersyds word die werklike bestaan van Standaardafrikaans ontken. Gerda Odendaal (Praag 2 deser) verwys na hierdie moontlikheid. Andersyds ontgin Odendaal ‘n alternatief, naamlik die herstandaardisering van Afrikaans, wat (soos ek op 2 deser aangedui het) ‘n verbruining en ontwitting van Afrikaans tot gevolg sal hê. Hierdie herstandaardisering sal in die naam van inklusiwiteit gedoen word, maar sal sekerlik daarin slaag om van die lojaalste en suiwerste sprekers van Afrikaans te vervreem.

Die Afrikaanse Taalraad het pas ondersteuning vir sy brouwerk van die Vriende van Afrikaans (VVA), wat in Stellenbosch gesetel is, ontvang. Amanda de Stadler is die uitvoerende hoof van die VVA. Sy is die eggenote van die Afrikaanse taalkundige Leon de Stadler, wat dit onnodig vind om Russel Botman se verengelsingsbeleid aan die Universiteit Stelenbosch teen te staan. Op ‘n loslitmanier veroorloof hy homself ook heelwat onnodige Engelse woorde in sy geradbraakte Afrikaans (Praag 7 Nov).

‘n Berig in Die Burger (8 deser, p 11) het vandeesweek as aanleiding vir my skrywe gedien. Op 6 deser is die elfde gedenklesing ter ere van die gerekende Afrikaanse taalkundige Johan Combrink onder die vaandel van die VVA, wat sy 20ste bestaansjaar vier, gehou. Die tema van die byeenkoms was: “Afrikaans se ander baadjie”. Dit herinner aan die Afrikaanse Taalmonument se versoek dat ons anders na Afrikaans moet kyk, wat op groter “inklusiwiteit” neerkom, en waaraan uitdrukking gegee word met bewerings van gekreoliseerde Afrikaans.

Ek het onlangs op Praag (2 deser) aangetoon hoe die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Taalraad sorgvuldig vier sprekers uitgesoek het om volgens politiek-korrekte voorkeur by ‘n byeenkoms oor Afrikaans te praat. Die VVA het op ‘n soortgelyke manier te werk gegaan en drie sprekers (blykbaar een wit, twee bruin; een vrou, twee mans) genooi om “oor die waarde van Kaaps-Afrikaans teenoor Standaardafrikaans in hul daaglikse lewe … [te] praat … Twee redaksielede van Die Son, Christa Prinsloo en Eldridge Jason, en ‘n vryskutskrywer van dié koerant, Willem Fransman jr, het gepraat oor hoe soms neergekyk word op mense wat Kaaps-Afrikaans praat.”

Jason het gesê: “As jong laaitie het ek kennis gemaak met die hoorbare en geskrewe vorm van Kaaps. Ek het besef daar is niks onwettigs aan die manier hoe ek Afrikaans praat nie … Afrikaans is ‘n taal van ‘n verskeidenheid kleure en geure. En Afrikaaps, soos baie mense na dié variëteit verwys, speel ‘n belangrike rol in die inkleur van die taal.” Alles wat wettig is, is natuurlik nie noodwendig gewens nie. By inkleur kan ‘n mens tussen ligte of donker kleure kies. Die ligte kleure kan meer bevorderlik vir die eerbare voortbestaan van Afrikaans wees. Wit vanielje kan taalkundig ‘n geseënde plaasvervanger vir al die kleure en geure van Desmond Tutu se reënboog wees.

Jason is die outeur van die boek Gerook (2013), wat oor dwelmverslawing handel. Op LitNet (15 Okt) is ‘n onderhoud met Jason gevoer. Daar lyk dit asof hy tot Standaardafrikaans in staat is. Sy kort VVA-toespraak is ook op LitNet (11 deser) gepubliseer. Die teks kan maklik op ‘n enkele A4-bladsy uitgedruk word. Daarin benut hy opsetlik “ons Kaapse way van Afrikaans praat.” Hy gebruik die volgende woorde: “variant”, “change”, “eyeblind”, “sad”, “somehow” en “stupidgeit”, asook die frase “way van living”. Hy kon gerus die eerbare weg gevolg en liewer die moeite gedoen het om die Afrikaans vir daardie woorde in ‘n woordeboek na te slaan.

Fransman het in sy VVA-toespraak verwys na die taal waarop hy verlief geraak het en wat net in die “townships” gepraat is. Op hierdie Kaaps-eksklusiewe manier voel hy blykbaar geen aangetrokkenheid tot Standaardafrikaans nie, terwyl blankes telkens tot inklusiwiteit vermaan word. “Ek het in boeke gelees oor ‘n taal wat ons nie in die klaskamer praat nie. Dit is die ander baadjie van Afrikaans wat ek wil aantrek. Dis hoe ek wil skryf … Kaaps en in geen ander taal.”

Maar Fransman se toespraak (LitNet 11 deser) bestaan, afgesien van aanhalings uit Kaapse teks, uit goeie Standaardafrikaans. Sowel hy as Jason kan Standaardafrikaans skryf, maar albei verkies Kaaps. Waarom sou hulle anders handel as mense soos die De Stadlers hulle in hierdie kwaad sterk? Elders op die internet het Fransman met die gebalanseerde uitspraak gekom dat Afrikaans aan sowel die wittes as die bruines behoort, dus dat dit bog is om (soos Magdaleen Kruger) te beweer dat Afrikaans aan die bruines teruggegee moet word.

Die berig in Die Burger is deur Raymond Willemse, waarskynlik ‘n bruin joernalis, geskryf. Geen melding word gemaak van wat Christa Prinsloo, waarskynlik die enigste wit spreker, te sê gehad het nie. Jason en Fransman se toesprake is, met ‘n foto van elk, op LitNet gepubliseer, maar nie Prinsloo se foto nie. Die Burger het net ‘n foto van Jason gepubliseer. Dit toon hoe wittes deesdae deur bruines, dikwels met die hartlike samewerking van wittes, gemarginaliseer word, selfs wanneer dit om ‘n kern-Afrikanersaak soos Afrikaans gaan. Wittes het die neo-gemarginaliseerdes geword.

Hieruit volg nie dat Prinsloo, die inhoudsredakteur van Son, ‘n geskikte persoon is om die koers vir Afrikaans aan te dui nie. Let op hoe word in Son gevra vir inligting wat na Prinsloo gestuur kan word: “Ken jy iemand wat against all odds bo uitgekom het? Weet jy van mense wat goeie werk doen om die gemeenskap te uplift?” (11 deser, p 9).

In dieselfde uitgawe van Son skryf Jason oor bruin kinders se “struggle” om toelating tot die Laerskool Hermanus te kry. Sy teks is onder die opskrif, “Skool se hoof die problem,” gepubliseer. Ander opskrifte in dieselfde koerant is: “Cops se attitude is sondebok,” “Bloues slaan weer op verskeie druggies toe,” “Jong man sterf toe hy girl red,” “Lolly-saak moet wag oor lawyer,” “Raadswerkers kla oor raise van R9,” “Fight ná cops wardens skud,” “Gratis krag het locals bly,” “Couple leef in vrees oor cop,” “Pa kry life ná hy sy eie 3 kids rape,” “Toekoms verander: van druggie na ‘social worker,'” “Talle issues kan sorg dat vroue struggle,” “Lamar belowe fans hy gaan weer kom,” “RiRi en Drake dalk hot nuwe paartjie,” “Soul-sanger lewer ‘n Madiba-tribute,” “Fikru is ook nou easy”. Dit lyk asof die nuwe baadjie vir Afrikaans deur die VVA in ‘n taalriool gesoek is. Die baadjie blyk veel eerder ‘n luier te wees.

Maar dit het by hierdie VVA-byeenkoms blykbaar van kwaad tot erger gegaan. Basil Kivedo was in die jare sewentig ‘n dosent in sosiologie aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Daarna het hy ‘n opgeleide MK-soldaat geword. Na ons “bevryding” is Kivedo as die DA-burgemeester van die munisipaliteit Breederivier (Worcester) herontplooi. Dit is ‘n instansie wat deesdae Engelse advertensies in ‘n Afrikaanse koerant plaas. Die bruin Kivedo het as ‘n nie-taalkundige huldigingswoorde oor JohanCombrink gespreek en hom geprys vir “sy bydrae en sy rol” om Afrikaans te bevorder: “Dit is ‘n eer om deel te wees van die gebeurtenis.” Die vraag is of Combrink, wat ‘n stoere ondersteuner as ordentlike Afrikaans was, geëerd met hierdie byeenkoms sou gevoel het. Ek dink nie Combrink sou die handevat-opsie met ‘n oud-ANC-terroris en met die bedenklike Son-Afrikaans gekies het nie. Standaardafrikaans was vir hom erns.

Nog was dit nie die einde nie. Die Burger-berig sluit soos volg af: Amanda de Stadler “het ná die geleentheid gesê Afrikaans het ‘n ander baadjie aangetrek en dit het gewerk.” Dus, Afrikaans kan maar ver-Son? Myns insiens was dit heeltemal onvanpas om drie sprekers by die koerant Son te gaan soek as die doel was om Afrikaans te bevorder. Daardie uitlatings kon wel ‘n positiewe doel gedien het as die idee was om kennis te neem van wat vermy moet word; dus as dit ‘n verkenningstog was om die euwel van mengeltaal beter te leer ken. De Stadler se slotopmerking toon dat sy bereid is om net so ver soos Wannie Carstens en Michael le Cordeur agteroor te buig ten koste van eerbare Afrikaans.

Om Son-Afrikaans as rigsnoer vir algemeen beskaafde oftewel Standaardafrikaans te gebruik, is net so onvanpas soos om Nelson Mandela tot beskermheilige van ‘n anti-terreurveldtog te verklaar. Wanneer vriende vir Afrikaans gesoek word, is dit wenslik om volgens ‘n kwantitatiewe maatstaf voor die voet soveel moontlik mense bymekaar te maak? Of moet ons eerder kwalitatiewe norme toepas en volstaan met ‘n gideonsbende, in die wete dat ‘n mens aan jou vriende geken word?

Pleks van al hierdie politiek-korrekte geheul met bv Kaaps sou die eerlike erkenning dat blankes en veral Afrikaners, waarvan Johan Combrink een was, uitsonderlik in Suid-Afrika gepresteer het, veel meer gepas gewees het. Standaardafrikaans is een van die Afrikaner se grootse prestasies. Pleks van destruktief met so ‘n waardevolle erfenisproduk om te gaan, behoort ons Standaardafrikaans liewer met oorgawe en kompromisloos te koester.

Drie nuwe universiteite

Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys. Solank dit swart is, dra dit sy goedkeuring weg.
Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys. Solank dit swart is, dra dit sy goedkeuring weg.

deur Leon Lemmer

2014 kan ‘n belangrike jaar in die geskiedenis van Suid-Afrika wees omdat daar met onderrig aan drie nuwe universiteite begin is. Die vraag is of hierdie instansies die land se akademiese aansien gaan verhoog, of gaan hulle toonbeelde van nog onhaalbare “uitdagings”, dus mislukkings, wees?

Een van die nuwe universiteite is in Kimberley gesetel. Dit is in 2013 na Sol Plaatje (1876-1932), die eerste sekretaris-generaal van die ANC, vernoem. Die rede vir hierdie vernoeming is, volgens die nasionale minister van hoër onderwys en die sekretaris-generaal van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party, Blade Nzimande, dat Plaatje na ‘n eeu vereer is vanweë sy veldtog teen die wet op die grondbesit van swartes (wet no 17 van 1913). (Die Universiteit van Suid-Afrika/Unisa het in 2013 die biblioteek op sy Florida-kampus ook na Plaatje vernoem.) Kimberley geniet dus die twyfelagtige onderskeiding dat hy die tuiste van die derde universiteit is wat na ‘n ANC-aktivis vernoem is. Die ander twee aktiviste (en universiteite) is Nelson Mandela (Port Elizabeth) en Walter Sisulu (Umtata/Mthatha). Die grondlegging van die Kimberley-universiteit is klaarblyklik foutief omdat dit openlik sterk ideologies pleks van akademies gemotiveerd is.

Vanjaar sou net 135 studente toegelaat word. Die bekendstelling van die universiteit verlede jaar is oorheers deur drie swartes: Nzimande, die premier van die Noord-Kaap en die burgemeester van Kimberley. In die universiteitsraad dien hoofsaaklik swartes en ‘n Indiër, ‘n ingenieur, is as rektor aangestel. Op die webwerf word hulde aan oorlede Nelson Mandela gebring. Die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) was betrokke by die aanvoorwerk vir die universiteit. (Wat ek interessant vind, is dat onderrig in mynbou in 1896 in Kimberley begin is, maar dat onderrig hierin in 1904 na Johannesburg verskuif is. In 1922 het hierdie instansie Wits geword.)

Die aansoekvorm wat studente moet voltooi (en wat vereis dat etnisiteit aangedui moet word) en die brosjure is uitsluitlik in Engels. Nzimande het die vermetelheid om in die brosjure gunstig na die ANC se vryheidsmanifes te verwys. Nêrens word die onderrigtaal van die universiteit genoem nie. Blykbaar word dit vanselfsprekend geag dat dit Engels moet wees. Daar word gewag gemaak van “diversity” en “inclusiveness”, maar dit geld sekerlik nie Afrikaans as onderrigtaal nie en dít in ‘n provinsie waar die inwoners oorheersend eerder Afrikaans- as Engelssprekend is. Nêrens op die internet kon ek ‘n teken van Afrikanerinvloed op die universiteit opspoor nie, al dien Suid-Afrika se geskiedenis van skool- en hoër onderwys as bewys dat Afrikaners op hierdie terrein uitmuntend presteer het. My gevolgtrekking is dat dit vir die ANC en by name Nzimande nie in die eerste plek om die akademie gaan nie, maar om ideologie.

Die Universiteit Mpumalanga in Nelspruit (Bbombela genoem) is die tweede nuwe universiteit wat vanjaar begin funksioneer het en wel met 140 studente. Die aansoekvorm en brosjure is soortgelyk aan dié van Sol Plaatje. Die rektor is ‘n swart medikus en die universiteitsraadraad is oorheersend swart, maar daar is een wit Afrikaanssprekende, Chris de Beer. Die universiteite Johannesburg, Pretoria en Wits is by die aanvoorwerk betrek. Nzimande herhaal in die brosjure sy vermetele verwysing na die ANC se vryheidsmanifes. ANC-politieke retoriek is erger as by Sol Plaatje, bv: inclusive, progressive, justice, equality, transformation. “The New university will ensure that the inbalances and injustices of the past are redressed.” Hierdie universiteit is sekerlik ook eentalig Engels. Hy word gekarakteriseer as ‘n “African university” wat vir sowel Suid-Afrika as Afrika bestaan. Dit gaan om die “African experience” waarin “African languages” vir spesiale aandag uitgesonder word. Sy inklusiwiteit sluit klaarblyklik nie Afrikaans in nie.

Die derde nuwe universiteit wat vanjaar begin funksioneer het, is die polisie-universiteit in die Paarl. Wat in die berigte verswyg word, is dat dit ‘n herlewing is van die opleidingsfasilteit wat deur die NP-regering aan die begin van die jare negentig in Graaff-Reinet gevestig is. Opleiding in Unisa se graad BA (Polisiekunde) is aan ‘n veelrassige groep studente verskaf. Die dosente was (hoofsaaklik) wit. Dit is moontlik om hierdie rede dat die ANC-regering in 1997 besluit om hierdie fasiliteit te sluit. Die punt is, die universiteit in die Paarl is nie iets wat die ANC-regering uitgedink het nie. Dit is veel eerder ‘n poging van die ANC-regering om een van sy baie blapse reg te maak.

Die Burger (31 Jan, p 4) het ‘n foto van die amptelike opening van die Paalse universiteit gepubliseer, wat die vorige dag plaasgevind het. ‘n See van uitsluitlik swart studente kan gesien word. In die bygaande berig word genoem dat 125 studente gekeur is, waarvan slegs 23 vroue is. Generaal-majoor Vusi Nyalunga het verduidelik dat die ideaal is om aan ‘n gelyke getal mans en vroue die geleentheid te bied om Unisa se baccalaureus-graad in polisiëring te verwerf, maar dat daar nie meer geskikte vroue kandidate gevind kon word nie. Nathi Mthethwa, die nasionale minister van polisie, het gesê “daar sal iets aan dié ongelykheid gedoen moet word.” Hy is klaarblyklik sterk ten gunste van ‘n seksistiese keuringsgrondslag. Die nasionale polisiekommissaris, generaal Riah Phiyega, het gesê die opening van die universiteit is “die begin van transformasie” in die polisie. Mandla Makhanya, die rektor van Unisa, was ook daar.

Let op die skynbare algehele afwesigheid van blankes. Die genoemde vier dik spykers is almal swart, terwyl dit algemeen bekend is dat blankes, maar veral Afrikaners, hulle as voortreflike funksionarisse in skool en naskoolse onderwys bewys het. Dit lyk asof hierdie universiteit van die begin af op ‘n rassistiese en seksistiese grondslag bedryf gaan word. Hierdie ideologiese propaganda word deur Phiyega in die woord “transformasie” (verandering, distansiëring van blanke leiding, ontwitting) saamgevat.

Maar ek sal nie verbaas wees as daar tog enkele blankes onder die studente is nie. Daar sal nie twaalf of dertien wittes wees soos wat deur die magiese demografie (10%) vereis word nie. Ook nie ‘n meerderheid blanke studente soos daar seker ingevolge bekwaamheid en toewyding behoort te wees nie. As daar enkele blankes deur die sif gegaan het, is hulle die spreekwoordelike simbole (“tokens”). Hulle is dan bloot daar om as verweer te dien teen die oorweldigende rassediskriminasie teen blankes wat in die naam van transformasie gepleeg word.

Die skandaligste aspek van die koerantberig is dat verslag oor die getal vrouestudente gedoen word, maar dat hierdie Naspers-publikasie geen poging aanwend om sy lesers oor die getal blanke studente in te lig nie. Sou dit wees dat feminisme aanvaarbaar is, maar dat die koppe-tel van blankes rassisties geag word? Of word sonder meer aanvaar dat die studente en dosente swart sal wees en dit maar in orde is? Ek het my beswaardheid in ‘n teksboodskap gelug, maar dit is nie deur die koerant gepubliseer nie.

Wat opval in al die koerantberigte (ook op die internet) wat ek onder oë gehad het, is dat daar geen belangstelling is of (en indien wel, in hoeverre) wittes en Afrikaans ingesluit word nie. Fatalisties word sonder meer aanvaar dat wittes en Afrikaans deur die ANC-regering sover moontlik uitgesluit word en dat daarin berus behoort te word. Ons het hier te make met ‘n geslag joernaliste wat te vrot is om opstandig te wees; iets waarteen NP van Wyk Louw gewaarsku het.

Unisa se studiemateriaal is tradisioneel in sowel Afrikaans as Engels beskikbaar gestel. Die Afrikaanse materiaal was in werklikheid meesal beter omdat die oorspronklike teks gewoonlik in Afrikaans geskep is omdat die oorgrote meerderheid dosente Afrikaanssprekend was. Die Engelse studiemateriaal was meesal vertalings wat nie altyd goed was nie. Dit behoort moontlik te wees om die Paarlse studente van Afrikaanse Unisa-studiemateriaal te voorsien, maar die dosente in die Paarl sal waarskynlik eentalig Engels wees en nie klaswerk in Afrikaans toelaat nie.

Wat ook nie in die persberigte genoem word nie, is dat hierdie universiteit in die Paarl streng gesproke ‘n onnodige inrigting is. In die vorige eeu het veral blankes oor dekades die graad BA (Polisiekunde) aan Unisa verwerf deur in hulle private tyd op hulle eie en op hulle eie koste te studeer. Hulle is nie deur die polisiediens vir hierdie doel gekeur nie. Hulle het hulleself deur eie inspanning en toewyding akademies bewys. Nou word lede van die polisie, wat salarisse ontvang, ooreenkomstig die ANC se ideologie gekeur en geniet hulle die luukse om voltyds onder die leiding van dosente te studeer. Hulle word dus bevoordeel bo studente wat self hulle studiegeld betaal en op hulle eie aan Unisa studeer. Blykbaar mag ‘n mens se brood maar aan albei kante gebotter word; natuurlik (veral) as jy swart is.

Ek het verlede jaar, toe dit bekend geword het dat nuwe universiteite in die vooruitsig gestel word, talle kere Afrikaanse koerante versoek om ‘n veldtog te voer om te verseker dat die voertaal van hierdie inrigtings Afrikaans moet wees. Nie ‘n enkele keer is my teks gepubliseer nie. Geen veldtog van enige aard is hiervoor deur enige koerant gevoer nie. Die saak is doodgeswyg asof dit onbelangrik is.

Wat opvallend in die pers is, is hoe min aandag hierdie drie nuwe universiteite ontvang. Dit is asof besef word dat alles wat met formele onderrig in die nuwe Suid-Afrika te make het, tot tweederangsheid gedoem is; dat hierdie inrigtings, pleks van prestige-waarde te hê, eerder bronne van verleentheid gaan wees. Die rede hiervoor is dat naskoolse, dus tersiêre, insluitende universitêre, onderrig ‘n verlengstuk van skoolonderrig is. Dit word deesdae al hoe meer aanvaar dat skoolonderrig in die nuwe Suid-Afrika baie vrotter as bv die destydse dikwels verdoemde bantoe-onderwys is. Soos op 4 deser op LitNet geskryf is: “Die akademiese standaarde is dermate aan die daal dat ‘n leerling dalk eersdaags ‘n A-simbool sal kry deur bloot vir die eksamen op te daag; en hy sal nie benadeel mag word deur van hom te vereis dat hy betyds moet wees nie.”

Die ANC-regering speel ‘n ideologiese spel met onderwys. Al is die resultate wat skoliere behaal hoe vrot, ag die regering dit polities noodsaaklik dat die slaagsyfer verkieslik elke jaar met punte-aanpassing verhoog word. Daar is ook die sotlike maatreël waarvolgens die skoolleergang van 12 jaar in vier fases van drie jaar elk verdeel word en geen skolier, hoe vrot hy akademies ook al mag wees, meer as ‘n enkele keer per fase mag druip nie. Die resultaat is dat ‘n skolier graad 12 kan slaag maar bv literêr en wiskundig in groot mate funksioneel ongeletterd kan wees.

Van universiteite word verwag om hierdie akademiese noodgevalle as studente te aanvaar. Wat akademies op skoolvlak agterweë gebly het, moet op universiteitsvlak in die vorm van “oorbruggingskursusse” reggemaak word. Afgesien daarvan dat akademiese standaarde noodwendig ten behoewe van die meerderheid (wat ook in die politiek die kitaar slaan) verlaag word, is daar ook heftige verset as “oorbruggingskursusse” nie as volwaardige akademiese krediete gereken word nie.

In hierdie konteks beteken die tirannie van die meerderheid dat die meeste studente wat tot universiteite toegelaat word (1) akademies nie op universiteitstandaard is nie, (2) desnieteenstaande om etniese en geslagsredes voorkeur by toelating, finansiële hulp en koshuisplasing kry, (3) gesamentlik veroorsaak dat akademiese standaarde verlaag word en (4) na graduering voorkeur by aanstelling en bevordering geniet. Dan is daar mense wat wonder waarom kennis-, kundigheid- en diensstandaarde in die nuwe Suid-Afrika so drasties gedaal het. Vrot skool- en naskoolse onderrig kan hierdie verskynsel in groot mate verklaar.

Wat kan hierdie nuwe universiteite doen om hulle deur akademiese voortreflikheid van die ouer universiteite te onderskeid? (Dit is terselfdertyd ‘n resep vir die verbeterring van al ons universiteite.)

* Eerstens is dit noodsaaklik dat die toelating van studente suiwer akademies moet geskied. Rassistiese en seksistiese oorwegings moet nie soos by die ander plaaslike universiteite ‘n (deurslaggewende) rol speel nie. Net studente wat akademies volgens bewese prestasie op peil is, moet universiteitstoelating kry. Deur die deursnee akademiese gehalte van die studente te lig, word dit moontlik om hoër akademiese standaarde in die onderrig en eksaminering te stel.

* Tweedens moet die personeel op ‘n nie-rassistiese en nie-seksistiese grondslag ingevolge bekwaamheid aangestel en bevorder word. Dit is die enigste manier waarop ‘n doeltreffende en suksesvolle universiteit daargestel en uitgebou kan word. Veral die personeel wat onderrig verskaf en navorsing doen, moet op suiwer akademiese gronde (bv formele kwalifikasies, ondervinding, publikasies) aangestel en bevorder word.

* Derdens behoort studente eers algemeen vormende kursusse suksesvol te voltooi voordat hulle aan gespesialiseerde kursusse blootgestel word. So ‘n strategie is onontbeerlik in ‘n land waar die skoolonderrig vrot is. Die universiteit moet teruggaan na sy historiese wortels, toe dit ‘n plek was waar voorgraadse studente as mense geestelik gevorm is. Vir hierdie doel kan die sewe vrye kunste, die trivium en die quadrivium, of Robert Hutchins en Mortimer Adler se Great Books Program, in aangepaste vorm in ‘n verpligte aanvangskernleerlang benut word. Daarna kan die studente toegelaat word om in bepaalde vakrigtings, individuele vakdissiplines of beroepe te spesialiseer. Aan die drie nuwe universiteite word net gespesialiseerde kursusse in die vooruitsig gestel. Dit is om van te ween.

* Vierdens behoort dit duidelik te wees dat ‘n onderliggende en rigtinggewende akademiese teorie of filosofie, geformuleer in ‘n eksplisiete beleid wat genadeloos toegepas word, noodsaaklik vir akademiese sukses is. Dit moet onder meer twee ononderhandelbare beginsels insluit:

Enersyds is universitêre outonomie noodsaaklik. Dit beteken dat slegs die universiteit seggenskap oor akademiese sake het. Geen inmenging van die staat (die departement hoër onderwys) en die regering (die president, kabinet, minister van hoër onderwys, premiers) moet geduld word nie. Die betrokke minister moet bv nie die reg hê om, soos tans, universiteite met die terughouding van owerheidsubsidie af te dreig sodat hulle na sy pype moet dans nie.

Andersyds is akademiese vryheid noodsaaklik. Anders as (sommige van) die ouer universiteite wat openlik en eensydig bronne van ANC-/kommunitiese propaganda is, behoort die nuwe inrigtings hulle ondubbelsinnig by ideologiese (politieke en godsdienstige) neutraliteit te skaar. Dit beteken dat studente op ‘n ewewigtige, objektiewe manier aan verskillende ideologieë blootgestel moet word.

Al drie die nuwe universiteite het op ‘n verkeerde, dwase, ideologie-gedrewe ANC-manier begin. Alles is nie noodwendig vir altyd verlore nie. As die bogenoemde riglyne gevolg word, kan daar mettertyd egte akademiese inrigtings ontwikkel waarop die land trots kan wees. Maar dit is helaas hoogs waarskynlik ‘n tevergeefse hoop.

Gerda Odendaal oor die herstandaardisering van Afrikaans

Dr. Gerda Odendaal, nadoktorale navorsingsgenoot van die Universiteit van Stellenbosch
Dr. Gerda Odendaal, nadoktorale navorsingsgenoot van die Universiteit van Stellenbosch

deur Leon Lemmer

In sy eerste rede as voorsitter van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in 2012 het Wannie Carstens (Praag 17 Nov) getoon hy is ‘n mens van die oomblik deur na uitdagings te verwys en die laertrekmentaliteit af te keur. Hy het genoem dat die Akademie die gehalte van Afrikaans wil bevorder, maar hiervan het nog absoluut niks in bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) tereg gekom nie.

Toe hy sy voorsittersrede in 2013 gelewer het, was Carstens meer rammetjie-uitnek. Die Akademie gaan die foute en ongeregtighede van die verlede regmaak en volwaardig deel van die nuwe Suid-Afrika wees. Daarom gaan transformasie daadwerklik bevorder word. Dit sluit teenkanting teen wit mans in deur te buig voor die demografiese profiel wat betref ras, geslag en ouderdom. Die sug na diversiteit en inklusiwiteit word deur hom sonder meer aanvaar. (Die teks van hierdie twee voordragte is op die webwerf van die Akademie beskikbaar.)

Dit is die agtergrond vir die byeenkoms van die Akademie en die ATR wat op 17 deser in Garsfontein, Pretoria, onder die vaandel van “Afrikaans: Almal se taal!” gehou is (Beeld, Die Burger, ATR-webwerf, 18 Jan). Om die ideaal van inklusiewe Afrikaans te bevorder (en om in die proses besorgdheid oor die gehalte van Afrikaans links te laat), was dit natuurlik nodig om die vier sprekers (twee wit en twee bruin) sorgvuldig uit te soek. Suiwer demografies is die Akademie se ideaal sekerlik om vorentoe by sulke geleenthede ‘n oorwig nie-wit sprekers uitsluitsel oor die lot van Afrikaans te laat gee. Daar sal demografies/demokraties seker nie toegelaat word dat hierdie ideaal verwater word deur die veel groter en meer substansiële bydrae wat wittes/Afrikaners tot Afrikaans gelewer het nie.

Die twee bruin sprekers was die opvoedkundige Michael le Cordeur (Praag 26 Jan) en die taalkundige Frank Hendricks. In albei voordragte is Carstens se ideale ondersteun. Die twee wit sprekers was Ernst Kotzé en Gerda Odendaal. Teen Kotzé het ek geen wesenlike beswaar nie. Hy het reeds lofwaardige taalkundige werk gedoen. Ek het gehou van sy skynbare onwilligheid om die nie-akademiese Mandela-naam te aanvaar deur voort te gaan om sy werkplek die Universiteit Port Elizabeth te noem. Die res van my skrywe handel oor Odendaal.

Dit behoort gou duidelik te wees waarom Odendaal (afgesien daarvan dat daar uit vier sprekers demografies eintlik twee vroue móét wees) as spreker genooi is. Haar taalkundige en politieke standpunt pas die Carstens-Akademie en die ATR soos ‘n handskoen. Ek verlaat my op twee inligtingsbronne. Albei is te vinde op die Universiteit Stellenbosch (US) se SLiP (Stellenbosch Literary Project). Hierdie voorkeur vir ‘n Engelse benaming is kenmerkend van die Botman-US. Odendaal se eerste teks is in Engels.

As Praag-lesers na Nelson Mandela se dood na die US-webwerf gegaan het, sou hulle seker nie hulle oë geglo het nie. Afgesien daarvan dat ‘n mens via die Engelse webwerf by die een in Afrikaans uitkom (pleks van andersom), was die heel eerste skakel of naslaankeuse “Madiba”. Dit kon seker niks anders as ‘n Botmanistiese foefie wees nie. Hierdie skakel is intussen verwyder. In die plek daarvan heet Botman op ‘n video die nuwe Maties welkom teen die agtergrond van ‘n prominente Mandela-foto. Russel Botman, die US-rektor, het blykbaar op eie inisiatief Mandela postuum tot die US se beskermheilige verklaar.

Botman klou naïef vas aan die valse ná-1989-beeld van Mandela as “die wyse, versoeningsgesinde, vriendelike oupa van die nasie”. Leopold Scholtz vestig uiteindelik ook die aandag op die vroeëre militante marxistiese Mandela (Die Burger, 31 Jan, p 14). Scholtz kon gerus anti-blank by sy karakterisering van Mandela gevoeg het. As ANC-aktivis sal Botman voortgaan om sy akademiese posisie tot voordeel van sy politiek te misbruik, tensy die US-raad hom, verkieslik met ‘n ultimatum, tot orde roep. Uit sy eie sal Botman nie hoor nie. Hy het die spreekwoordelike haas in sy oor. Sy legkaart bestaan uit net een stuk en dit is die ANC. Die komitee van universiteitshoofde behoort ook sodanige politieke vrypostigheid en absolute gebrek aan ideologiese neutraliteit te verbied, maar dit is ‘n ydele hoop.

Ek het die Madiba-skakel op die US-webwerf gebruik om te lees oor wat Mandela te sê gehad het oor die etniese samestelling van die US (klaarblyklik studente en personeel), naamlik dat dit die demografie moet weerspieël. Ook dat Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal moet word: “Die belangrikste uitdaging vir die US is om weg te beweeg van die bevoordeling en bemagtiging van die Afrikaner-minderheid.” Daar kan myns insiens geen twyfel wees nie dat Botman alles in sy vermoë doen om aan Mandela se wens te voldoen.

Gaan gerus ook die huidige personeelsamestelling van die departement Afrikaans en Nederlands op die US-webwerf na. Dit is die departement waarin hoogleraars soos Willem Kempen en Meyer de Villiers in taalkunde en WJ du P Erlank (Eitemal), WEG Louw en Dirk Opperman in letterkunde eens dosente was. In die afdeling Afrikaans van die fakulteit opvoedkunde was daar dosente soos Ernst van Heerden en Hennie Aucamp. Besin oor hoeveel akademiese skade aangerig word as dosente aan die Botman-US in groot mate ingevolge nie-akademiese oorwegings (etnisiteit en geslag) aangestel word. Op die vlak van professor het daar net een wit man as voltydse professor in die departement Afrikaans oorgebly en hy tree eersdaags af. Dit is wat gebeur as geswig word voor die ANC-dogma dat almal wesenlik gelyk of eenders is; dus dat mans en vroue, asook wittes en nie-wittes, sonder skade uitruilbaar is.

In hierdie milieu was Odendaal ‘n student. Die ATKV het in 2010 ‘n studiebeurs van R20 000 aan haar toegeken. In 2012 het sy ‘n doktorale proefskrif voltooi: Die herstandaardisering van Afrikaans: ‘n Praktiese benadering met die AWS [Afrikaanse Woordelys en Spelreëls] as gevallestudie. Odendaal se standpunt stem ooreen met dié van Magdaleen Kruger, die hoof van RSG. Kruger beywer haar vir transformasie, sodat RSG nie ‘n “ou, wit stasie” moet wees nie (Praag 10 Feb). Standaardafrikaans is een van die dinge wat volgens Kruger moet verander. Afrikaans moet glo geherstandaardiseer word; “teruggegee” word aan die eerste praters van hierdie taal, naamlik die bruines.

By sowel Odendaal as Kruger is daar ‘n groot skeut linkse (spesifiek ANC-) politiek. Oor Kruger se politiek het ek voorheen geskryf. Hierdie keer beperk ek my teks tot Odendaal s’n. Sy is blykbaar nou ‘n dosent in die US se departement Afrikaans. Soos haar kollegas sal sy sekerlik ook polities korrek in gebreke bly om Botman se beleid van verengelsing openlik teen te staan. Odendaal se politiek blyk duidelik uit haar huldeblyk aan Neville Alexander en ook uit haar pleidooi vir die herstandaardisering van Afrikaans.

In die nuwe Suid-Afrika het dit mode geword om gewig aan ‘n Afrikaans-argument te gee deur na Alexander se verwys. Sy cv word as onbesproke geag omdat hy ‘n dekade lank op Robbeneiland aangehou is. Niks negatiefs word deur Odendaal oor hom geuiter nie. Dat hy oor Afrikaans in Engels gepraat en geskryf het (soos Jakes Gerwel wat sy intreerede as hoogleraar in Afrikaans in Engels gelewer het), word nie genoem of teen hom gehou nie. Dit is vir Odendaal voldoende dat Alexander pleks van ‘n werklike pleitsbesorger vir Afrikaans veel eerder ‘n voorstander van moedertaalonderrig en meertaligheid was. Wat Alexander betref was Afrikaans maar net een van die tale wat in Suid-Afrika aangetref word en sekerlik nie sy taal van voorkeur nie.

Odendaal noem Alexander ‘n “idol”; as iemand wat die wêreld ‘n bietjie beter agtergelaat het. Hoe het hy dit reggekry? Deur hom met “political activism” via die bevordering van “guerrilla warfare” vir “South Africa’s democratic revolution” te beywer. Alexander was ‘n marxis en ‘n “revolutionary activist” en lid van Steve Biko se radikale Black Consciousness Movement. Met so ‘n getuigskrif het hy ‘n buitengewone professor in die US se departement Afrikaans en Nederlands geword. Dit moet ‘n mens wees wat nie die onbeskaafdheid van die “bevrydingstryd” se bomme en landmyne, van mense wat lewendig verbrand is, ens, beleef het nie, wat vir so ‘n stryder net bewondering kan hê. As Odendaal naasbestaandes weens hierdie misdadigers se optrede verloor het, sou sy ‘n ander deuntjie gesing het. Gelukkig erken sy haar onkunde: “Being part of the ignorant youth …” Hierdie mense word gevoer op ‘n dieet waarvolgens apartheid ongoddelik sleg was en Mandela en sy kamerade nooit ‘n vlieg skade aangedoen het nie. Ek verpes dit ook as iemand van ‘n “so-called Coloured” praat of skryf. Daar is werklik ‘n gekleurde of bruin etniese groep.

Oor taal skryf Odendaal dat Alexander dit teen die “racialisation of Afrikaans as belonging to any group of speakers” gehad het. Soos dat Afrikaans aan die bruines “teruggegee” moet word, soos Magdaleen Kruger wil doen? Alexander wou al die Suid-Afrikaanse swart tale harmonieer (seker tot een taal konsolideer) en Afrikaans omvorm tot “a language of reconciliation, restitution [teruggee?] and nation building”. Lees gerus die teks van Alexander se voordrag wat heel gepas op die webwerf marxists.org te vinde is. Oor Standaardafrikaans skryf hy: Nasionalistiese Afrikaners “fabricated it as a deliberately racially exclusive way of speaking, writing, feeling, thinking and communicating.” Daarteenoor het die aktivis Alexander die gebruik/misbruik van taal vir sy en die ANC se politieke oogmerke bepleit.

Ek kom nou by die kern van Odendaal se taalkundige standpunt, naamlik die herstandaardisering van Afrikaans, soos gevoed deur haar linkse politiek. Ek gebruik Pieter Odendaal se opsomming van Gerda Odendaal se lesing, want dit is heeltemal onprakties om die hele proefskrif hier te bespreek. Die begrip “standaardtaal” word glo deesdae bevraagteken. Taalstandaardisering word na bewering “altyd” deur ideologiese oorwegings gedryf. Die elite verhef glo dikwels hulle taalvariëteit tot die standaardtaal om daarmee ten koste van die res hulle eie belange te dien. Sy erken vervolgens dat ‘n standaardtaal voordele het: “Dit dien as ‘n medium vir bo-dialektiese en geskrewe kommunikasie, hoërvlak-beroepsbeoefening en algemene sowel as tweedetaal onderrig. Dit is ook die taal van die media en besit ook ‘n ideologiseringsfunksie wat help om groepsolidariteit onder ‘n spraakgemeenskap te bewerkstellig.”

Odendaal bepleit ‘n herstandaardisering van Afrikaans en gryp daarvoor terug na Alexander se taalharmonisering om eenheid tussen die variëteite van Afrikaans te bewerkstellig. “Dit gaan gepaard met die demokratisering van ‘n taal, ‘n respek vir taaldiversiteit en die erkenning van die fundamentele gelykheid wat elke taalvariëteit behoort te geniet.” Hier is sy dik in die politiek in. Sy maak gewag van die “demokratiese samelewing … waar die grondwet gelyke mense- en taalregte aan almal waarborg.” Sy noem natuurlik nie dat wittes mindere menseregte as nie-wittes in die nuwe Suid-Afrika het nie, bv dat daar suiwer etnies/rassisties teen wittes (en net wittes) gediskrimineer word. Sy verswyg ook om te meld dat Afrikaanssprekendes in die praktyk nie naasteby gelyke/dieselfde taalregte as Engelssprekendes het nie.

By sowel mense as tale en taalvariëteite is gelykheid myns insiens ‘n gevaarlike mite. Daar is geen noemenswaardige “eenheid tussen die variëteite van Afrikaans” moontlik nie. Daar is ook nie “fundamentele gelykheid” by taalvariëteite nie. Hulle is bloot gelyk in die sin dat hulle almal in die werklikheid aangetref word. Hulle verskil en is fundamenteel ongelyk in die sin dat party net gepraat en ander sowel gepraat as geskryf word. Sommige variëteite is net (of hoofsaaklik) vir laer funksies geskik, terwyl ander ook hoër funksies (bv in die akademie, wetenskap, ens) kan vervul. Hierdie “laer” en “hoër” dui op klipharde feite al is sodanige onderskeid heiligskennis in ons “jong demokrasie”. Nog ‘n duidelike geval van ongelykheid is dat sommige variëteite van Afrikaans (bv Standaardafrikaans) as verskansing teen die ondergang van die taal kan dien, terwyl ander variëteite (soos die mengeltaal Kaaps) die oorheersing van Engels en die ondergang van Afrikaans sienderoë bevorder.

Na Odendaal se beoogde herstandaardisering sal mense steeds verskillende Afrikaanse taalvariëteite praat. Daardie hergestandaardiseerde Afrikaans kan in die praktyk minder geslaagd as die huidige Standaardafrikaans wees om verskille in die variëteite mettertyd af te skaal. Herstandaardisering kan ook onnodige verwarring skep oor wat amptelik aanvaarbaar is en gevolglik sommige Afrikaanssprekendes vervreem. Waarmee Odendaal besig is, is om (soos Alexander in die politiek gedoen het) teen evolusionêre taalverandering te wees en die revolusionêre verandering van Standaardafrikaans te bepleit. Dit geskied met dieselfde destruktiewe en anti-wit- (veral anti-Afrikaner-) gesindheid as bv die verandering van plekname in die nuwe Suid-Afrika.

Dat Odendaal se pleidooi polities gemotiveerd is, is duidelik. Tog beweer sy dat dit nie so is nie; dus dat haar herstandaardisering ‘n “fokusverskuiwing van ideologiese na normatiewe taalbeplanning” is. Hierdie beplanning gaan glo van bo na onder én van onder na bo plaasvind: “taalinstansies en die spraakgemeenskap op voetsoolvlak moet by die herstandaardisering van ‘n taal betrokke wees”. Wat waarskynlik in die praktyk sal gebeur, is dat ‘n paneel van “kenners” saamgestel sal word. Hierdie paneellede sal nie soseer taalkundig opgewasse vir die taak wees nie, maar hulle sal polities korrek (dus volgens die demografie en gevolglik met ‘n “demokratiese” oorwig van nie-wittes) uitgesoek word. Hulle sal dan poog om Standaardafrikaans sover moontlik te ontwit, veral te ont-Afrikaner. Die gepeupel sal, soos in die politiek, hulle deur hierdie “kenners” laat voorsê en manipuleer sonder om ‘n sinvolle voetsoolbydrae te lewer.

“Herstandaardisering is die doelbewuste hersiening van die vorm, funksie en status van ‘n standaardtaal in ‘n poging om ‘n bo-dialektiese taalvorm daar te stel wat verteenwoordigend is van die hele spraakgemeenskap. Die behels gewoonlik dat een of ander ongeregtigheid in die taalgemeenskap reggestel word, deurdat die standaardtaal meer inklusief gemaak word om daardeur diegene wat voorheen benadeel of onderdruk is, te bemagtig.”

Hier is Odendaal se “fokusverskuiwing van ideologiese na normatiewe taalbeplanning” heeltemal afwesig. Dit is ‘n mite dat haar herstandaardisering verteenwoordigend van “die hele spraakgemeenskap” gaan wees, verkeerde dinge gaan regstel, werklik “inklusief” gaan wees en sommer ook gaan “bemagtig”. Dit gaan net so min waar van ‘n nuwe Standaardafrikaans wees as van die huidige grondwet en die nuwe volkslied en landsvlag. Die essensie van die ANC se beleid en van Odendaal se pleidooi is transformasie, dus eerder verandering as verbetering.

Odendaal bevestig dat dit (veral) bruines is wat op die herstandaardisering van Afrikaans aandring; dus dat Afrikaans nog ‘n terrein is waar hulle benadeel is. In hierdie konteks gebruik Odendaal die term “diglossie”. Die betekenis van hierdie woord word soos volg in die HAT verduidelik: “Vorm van tweetaligheid wat daarin bestaan dat daar ‘n hoër en laer vorm van dieselfde taal voorkom, een vir formele en een vir informele gebruik.” Standaardafrikaans is kennelik ‘n hoër en Kaaps ‘n laer vorm van Afrikaans. Maar dit is hierdie onomstootlike werklikheid wat Odendaal wil verander, want alle taalvariëteite word deur haar gelyk geag en hulle moet, indien nodig, gelyk geploeg word.

Sy kom met die argument dat by diglossie die standaardtaal van die omgangstaal vervreemd is; dat die standaardtaal nie meer deur die omgangstaal gevoed word nie. Taaldestandaardisering en taalsterfte kan hierop volg. Die punt is egter dat daar ‘n enkele Standaardafrikaans en verskeie gesproke variëteite is. Daar is altyd gapings tussen ‘n standaardtaal en minstens sommige van sy variëteite. Deesdae hoor ‘n mens die argument dat niemand Standaardafrikaans praat nie. Dit is ‘n uiting van dislojaliteit teenoor Standaardafrikaans. Dit is ook ‘n onjuiste stelling, want ek (en sekerlik ander) poog om altyd Standaardafrikaans te benut. Daar moet ook in gedagte gehou word dat die term “standaardtaal” in die plek van die polities inkorrekte “algemeen beskaafde taal” gekom het. Dit is ‘n feit dat mense individueel en groepgewys in hulle graad van beskaafdheid verskil. In die nuwe Suid-Afrika, anders as in die oue, word die woord “beskawing” egter selde gebruik.

Standaardafrikaans is nader aan sommige van sy gesproke variëteite as ander en word steeds deur hulle gevoed. Maar Standaardafrikaans is ver verwyderd van die mengeltaal Kaaps, wat net deels Afrikaans is. Uit die nie-Afrikaanse deel van Kaaps moet die standaardtaal liefs nie gevoed word nie. Maar Odendaal se teenargument is dat mense wat hierdie mengeltaal praat verwyderd van Afrikaans voel en hulle dan tot Engels wend. Hierop kan ‘n mens antwoord dat hulle hulle ook met vrug tot Afrikaans kon wend, wat uit die moedertaaloogpunt ‘n makliker weg sou wees.

“Odendaal het drie redes vir die diglossiese situasie in Afrikaans geïdentifiseer: die vernederlandsing van Afrikaans tydens die ontwikkeling van Standaardafrikaans in die laat negentiende eeu; die miskenning van die invloed van Engels op Afrikaans; en die miskenning van ander Afrikaanse variëteite.” Ek dink nie die invloed van Engels word misken nie. Dit word erken, maar daar is ook die gesonde besef dat Afrikaans deur Engels oordonder kan word en gevolglik op die lange duur kan uitsterf. Wat nodig is, is dat die gevaar wat Engels (en die mengeltaal Kaaps) vir Afrikaans inhou, ruiterlik erken moet word. Enigeen wat die belang van Afrikaans op die hart dra, sal dit doen. As iemand egter, soos Odendaal, sterk politiek-gedrewe is, sal daar nie wesenlike besware teen die toenemende verengelsing van Afrikaans (en die US) wees nie. Dit is immers in ooreenstemming met wat die ANC begeer.

Dat my karakterisering van Odendaal en haar idees nie onbillik of vergesog is nie, blyk uit haar betoog teen taalsuiwerheid: “Volgens hierdie konsepsie word sekere taalvorme as ‘suiwerder’ of ‘beter’ as ander beskou. ‘n Natuurlike uitvloeisel hiervan is die Stammbaum-teorie (Duits vir stamboom) waarvolgens een taal gebruik word om ‘n sekere ‘suiwerheidstatus’ aan ‘n ander taal te verleen. In die geval van Afrikaans is Nederlands natuurlik gebruik om hierdie funksie te vervul, met die gevolg dat die kreoolse aard van Afrikaans heeltemal misken is.” Ek verskaf ‘n viervoudige teenspraak. Eerstens kan geen taal op absolute suiwerheid aanspraak maak nie. Terselfdertyd is dit gesonde taalkundige praktyk as gepoog word om Engelse invloed op Afrikaans te beperk. Die voortbestaan van Afrikaans hang hiervan af. Tweedens moet gelet word op hoe Odendaal haar opponente met die Nazi’s se eugenetika (rassuiwerheids- en -verbeteringsleer) probeer assosieer. Derdens het Afrikaans ongetwyfeld uit Nederlands ontstaan. Dit volg dat dit sinvol is om by die uitbouing van Afrikaans by voorkeur eerder aan Nederlands en sy verwante taal Duits as aan Engels te ontleen.

Vierdens verkondig Odendaal doelbewus die valsheid dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is en dat hierdie kreoolsheid “heeltemal” misken is. “Odendaal meen dat dit vir vroeë taalkundiges om ideologiese oorwegings belangrik was om die kreoolse aard van Afrikaans te versteek deur die Nederlandse wortels van Afrikaans te oorbeklemtoon … hierdie ‘kunsmatige’ worteling van Afrikaans in Nederlands het veroorsaak dat die standaard nog altyd vêr verwyder van die daaglikse gebruik van Afrikaans was.” In die HAT word “kreools” gedefinieer as: “Mengeltaal ontstaan tussen ‘n Europese taal en ‘n taal in ‘n ander wêrelddeel.” Afrikaans het uit Nederlands ontstaan met die tale van die Khoi-San en dié van veral Asiatiese slawe wat saam ‘n geringe invloed op bv die woordeskat gehad het; só gering dat Afrikaans nie sonder buitensporige oordrywing ‘n kreoolse of mengeltaal genoem kan word nie. Die beperkte invloed wat nie-wittes op Afrikaans gehad het, word nie in verantwoordelike taalkundige geledere ontken of misken nie. Byvoorbeeld, die Afrikaanse Taalmonument is in 1975 tydens die hoogbloei van apartheid opgerig en in die struktuur daarvan word objektiewe, sigbare erkenning aan die bydrae van nie-wittes gegee.

Die Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) word deur Odendaal die skuld gegee vir die voorliefde om in Afrikaans eerder Germaanse (bv Nederlandse en Duitse) as Engelse en Romaanse (bv Franse) woorde te gebruik, “al was die [Engelse en] Romaanse vorm in sommige gevalle die algemener beter vorm”. (Engels is ‘n Germaanse taal, maar Odendaal hanteer Engels asof dit ‘n Romaanse taal is.) Maar is een van Odendaal se dogmas dan nie dat die etiket “beter” nie gebruik mag word nie? Omdat daar met reg omsigtig met Engelse invloed te werk gegaan word, beweer Odendaal dat Afrikaans as gevolg daarvan verarm is of (onnodig) kwyn.

Odendaal se linkse politiek word al hoe meer sigbaar: “Omdat die standaardisering van Afrikaans ‘n eksplisiete ideologiese affêre [!] was, is die taal van sy ‘slawe’ … -elemente gereinig [!] … Die skepping van Standaardafrikaans het daarom direk bygedra tot die stigmatisering [!] van die ander variëteite en die vervreemding van die meerderheid van die taalgemeenskap.” Odendaal boer hier met halwe waarhede. Dit is algemeen bekend dat baie bruines na die Britse besetting van die Kaap Nederlands/proto-Afrikaans toenemend oorboord gegooi en verengels het. Dit het nie met die standaardisering van Afrikaans te make nie. Verder is ander variëteite as Standaardafrikaans nie in die vorm van ‘n doelbewuste, langdurige veldtog gestigmatiseer nie. Dit is egter presies wat met Standaardafrikaans gedoen is onder die vaandel van anti-apartheidsveldtogte. Hierdie veldtogte teen Standaardafrikaans word tot op hede voortgesit. Pleidooie vir herstandaardisering deur Odendaal en Magdaleen Kruger is deel hiervan. Let ook op na Odendaal se verwysing na “die meerheid” in die ANC/demokrasie-idioom. By Odendaal kry kwantitatiewe oorwegings voorkeur omdat kwalitatiewe verskille (goed en sleg, reg en verkeerd, hoër en laer, ens), wanneer dit haar pas, geïgnoreer word.

Dat Afrikaans op so ‘n wyse geherstandaardiseer kan word dat “alle sprekers ‘n tuiste in hulle eie taal [Jaap Steyn se frase] sal hê”, is ‘n hersenskim.

‘n Dik spyker gaan rieldans toe

'n Gedeelte van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl
‘n Gedeelte van die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl

deur Leon Lemmer

Met kultuur mag nie gemors word nie, maar dit kan nogal snaaks wees as ‘n werklik belangrike persoon daaroor skryf; ‘n krummeltjie wat ‘n brood geword het, soos dit onlangs so mooi op praag gestel is. Kort nadat Michael le Cordeur as’t ware die vloer op die hoofbladsye van Die Burger met sy forumartikel oor die klopse gevat het (2 Jan, p 13; Praag 5 Jan), plaas hierdie koerant as ‘n forumartikel sommer nog ‘n teks van hom oor die bruines se kultuur. Die opskrif is: “Verenig deur die riel” (Die Burger, 7 Jan, p 9). Feitlik onvermydelik is albei artikels ook op die Afrikaanse Taalraad se webwerf gepubliseer. Die onderskrif van laasgenoemde koerantartikel lui: “‘n Aand van rieldans het Michael le Cordeur oortuig dié dans is die ideale manier om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Sy onderwerpe is dus dans, taal en politiek.

Dié artikel verwys na die ATKV se jaarlikse rieldanskompetisie wat verlede jaar die agste keer aangebied is en wel op 7 Desember by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl. Op 15 Desember het ek op Praag beswaar teen die etniese eensydigheid van die aanbiedinge by die monument gemaak en onder meer die bevordering van boeremusiek voorgestel. Op 25 deser het ‘n uitvoering van boeremusiek inderdaad daar plaasgevind. ‘n Mens is uiteraard dankbaar dat daar in hierdie opsig erkenning aan Afrikanerkultuur gegee word. Hopelik dui dit op groter ewewig by wat die monumentbestuur vorentoe oor bruin- en Afrikanerkultuur gaan doen. Die ATKV het die rieldansbyeenkoms finansieel ondersteun, maar nie die een vir boeremusiek nie. Dié boeremusiek het wél ondersteuning van kykNet gekry, sodat hierdie byeenkoms seker verfilm is en later gebeeldsend sal word.

Baie joernaliste het oor die Kerstyd vakansie gehou en die enkeles wat in die “enjinkamer” oorgebly het, het teks gesoek om die wit bladsye van die koerant vol te maak. Le Cordeur is ‘n dosent en het die vakansietyd verwyl deur “akademiese bydraes” te lewer. Wat kan meer gepas wees as dat hy put uit die bruines se kultuur en dit aan die breë publiek bekend maak? Maar hy hoef sekerlik nie in hierdie proses Afrikaners af te kraak nie.

Die Burger het weer ‘n foto van die outeur by sy artikel geplaas en genoem dat Le Cordeur die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad én die ondervoorsitter van die Taalmonument is. Ons het dus hier ‘n geval van twee gewigtige poste wat op een mens se skouers rus. Daarby gaan dit om ‘n kulturele saak soos Afrikaans, wat Afrikaners na aan die hart behoort te lê. Dat Le Cordeur hierdie publisiteitskans in ruime mate misbruik om politieke houe teen die blankes in te kry, skeel Die Burger min. Die “bruin stem” moet mos gehoor word en daarom word polities korrek baie dinge oorgesien.

Maar hou deurlopend dop hoe Le Cordeur in sy relaas en heeltemal teenstrydig met sy strewe na inklusiwiteit (dus rasse- en kulturele, insluitende taal-, integrasie) by implikasie en heeltemal onbedoeld ‘n sterk saak daarvoor uitmaak dat bruin- en Afrikanerkultuur liefs apart uitgeleef moet word.

Le Cordeur begin sy artikel op ‘n lekker persoonlike loslitnoot. Hy en sy vrou is nogeens deur die ATKV na die rieldanskompetisie genooi. Hy noem dat mede-bruine Danny Titus die kultuurbestuurder van die ATKV is. Titus “probeer ons reeds geruime tyd daar kry, maar ons program is so vol dat die geleentheid nie daar was nie. Hierdie keer sou niks ons keer nie.” In Desember het Le Cordeur heel terloops opgemerk: “In die onlangse verlede het ek dikwels oorsee gereis” (Praag 5 deser). Gewone mense besef nie hoe sterk die wind is wat deur ‘n werklik hoë boom getrotseer moet word nie. Omdat hy so hoog is, laat so ‘n boom hom ook nie maklik snoei om hom ‘n bietjie aarde toe te bring nie.

Die goeie nuus is dat hierdie dik spyker uiteindelik tyd gevind het om die rieldanskompetisie by te woon. Wie word in Michael se motor gelaai? “Vroulief” Sonia en “my broer Clarence en sy vrou, Jowenen”; dus nie ‘n groepie Afrikaners met flou Afrikaanse name soos Piet en Koos en Anna en Sarie nie. Le Cordeur bely: “Ek slurp die name op soos moerkoffie.”

By die monument loop Le Cordeur, naas Titus, die volgende swaargewigte raak: Japie Gouws, die uitvoerende hoof van die ATKV, Ria Olivier, die projekkoördineerder van die Afrikaanse Taalraad, en Danie van Wyk, die uitvoerende hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. Afgesien van Gouws is hulle almal bruin. Le Cordeur noem hierdie uitgelese groepie, waarby hy homself insluit, “die ‘Wie is Wie’ van Afrikaans”. Dalk eerder die “krummeltjies”? Pleks van Standaardafrikaans te bevorder, word dit as ‘n witmanstaal geëtiketteer en steun aan ‘n getransformeerde Afrikaans verleen. Le Cordeur verwys ook na die twee bruin aanbieders van die verrigtinge: Lynette Francis en Elias Nel.

Dan begin Le Cordeur met sy stekies na Afrikaners.

“Daar is ‘n lekker vibe in die gehoor. Niemand is te styf of te bang om te glimlag en te gesels nie. Jy ervaar ‘n heerlike inklusiewe gevoel; anders as by ander Afrikaanse feeste waar die gehore – ongelukkig – dikwels eksklusief wit is. Selfs die direksies – met die uitsondering van die Suidoosterfees – gaan mank aan verteenwoordiging uit die bruin en swart gemeenskappe.”

Wat Cordeur sê, is dat wanneer daar hoofsaaklik bruines teenwoordig is, hy tuis by so ‘n “inklusiewe” samekoms voel. Afrikaners word deur hom negatief, as “styf” en “bang”, gestereotipeer. Hulle word gekontrasteer met wat Jakes Gerwel in sy doktorale proefskrif (1983) die “jolly Hotnots” genoem het. Le Cordeur: “Jy voel dit aan die kielie op jou rug en die loslitgeit in jou tekkies [nie veldskoene nie, Praag 19 deser]: Hier kom ‘n ding!”

Die Suidoosterfees is ‘n Naspers-uitvindsel ten bate van die uitlewing van veral bruin kultuur. Daar is geen Naspers-teenhangerfees vir wittes nie. Die soort “inklusiwiteit” wat vir Le Cordeur by die jaarlikse Suidoosterfeeste sal aanstaan, is die mengsel van Afrikaans en (al hoe meer) Engels in die aanbiedinge. Volgens die webtuiste is dié feesbestuur nie in Roggebaai of op die Kaapstadse strandgebied gesetel nie, maar op die “Foreshore”.

Ons word vervolgens ingelig dat die Le Cordeurs, soos dit seker hoort, hulle in die voorste gestoeltes bevind. Met verwysing na die stof wat letterlik deur die rieldansers opgeskop word, skryf Le Cordeur: “Om heel voor te sit het ook sy nadele.” Uit die name van die rieldansgroepe blyk dit dat hulle, synde van die platteland, Afrikaanse name het; dus anders as die klopse wat uit die stedelike of halfstedelike gebiede van die Wes-Kaap kom en Engelse name verkies. Vanweë sy etnies gedrewe geesdrif oorskat Le Cordeur waarskynlik die verdienste van die rieldansgroepe: “Dit sal my min verbaas as een van hierdie name eendag gehore in die Kunstekaap vermaak.” Die Kunstekaap was vooheen die Nico Malan-teater, maar Afrikanername word mos deesdae uitgevee.

“Dis die mooi van dié fees. Afrikaanse woorde en Afrikaans as taal herleef soos selde tevore.” Maar dit is blykbaar nie vir Le Cordeur moontlik om sy opmerkings tot taal en dans te beperk nie. Hy móét eenvoudig sy anti-Afrikaner-sentiment lug:

“En anders as in 1975, toe die Taalmonument ingewy is en bruin en swart mense uitgesluit was, het die knap leierspan van die ATKV en die inspirende bestuurspan van die Taalmonument gewys dat Afrikaans in sy nuwe inklusiewe gedaante die basis vir nasiebou en versoening kan vorm.”

Le Cordeur noem dit nie hier nie, maar die “nasiebou en versoening” waarna hy verwys, het onder meer ingesluit dat hierdie byeenkoms aan sy held Nelson Mandela opgedra is; nogal deur die ATKV se Japie Gouws (Praag 15 Des). Hoe ver kan verloopte Afrikaners agteroor buig? En dit het gebeur by die Afrikaanse Taalmonument, ‘n plek wat vir tradisionele Afrikaners heilige grond is. Anders as die verloopte Afrikaners is dit die tradisionele Afrikaners wat (in die woorde van NP van Wyk Louw) “nie kon gebuig word soos húl [die ANC se] geweld dit wou.”

Le Cordeur verkies ‘n ander Van Wyk Louw-aanhaling:

“Afrikaans is die taal wat vir Wes-Europa en Afrika verbind; dit vorm ‘n brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika – die soms nog so ón-helder Afrika; wat daar groots aan hulle vereniging kan ontspruit – dít is miskien wat vir Afrikaans voorlê om te ontdek”

Dit is moeilik om vas te stel in hoe ‘n mate hierdie woorde ter ondersteuning van Le Cordeur se standpunt vertolk kan word. Die kern van wat Van Wyk Louw sê, is dat Afrikaans wesenlik ‘n Europese taal is wat in Suid-Afrika ontwikkel het. Dit is onwaarskynlik dat daar veel ruimte vir groot nie-blanke (bv Khoi- en slawe-) invloed op Standaardafrikaans gelaat word, maar Wannie Carstens (Praag 17 Nov) is fanatiek begeesterd om juis dit te boekstaaf.

“Die rieldans is die ideale geleentheid om brûe tussen taalgemeenskappe te bou en alle Afrikaanssprekendes te verenig.” Dit kom neer op die bekende voorskrif dat wittes, veral Afrikaners, moet verander en ander se kultuur, bv rieldans, moet omarm, maar dat bv bruines nie hoef te verander en entoesiasties oor bv boeremusiek hoef te raak nie. Le Cordeur verwys na “alle Afrikaansprekendes”, maar voorts dink hy (veral) aan bruines:

“Diegene in die suide op die Kaapse Vlakte en diegene in die noorde van Namakwaland en Boesmanland. En dalk, wie weet, kan ons begin om die magiese krag van die enigste taal wat die naam van ons vasteland dra te herontdek.”

Hoekom herontdek? Le Cordeur dink seker aan die talle bruines wat vanweë apartheid hulle rug op Afrikaans gekeer het. Tradisionele, dus nie-verloopte, Afrikaners hoef nie op so ‘n herontdekkingsreis te gaan nie. Afrikaans was en is wesenlik deel van regte of ware Afrikaners. Dit is in hulle geledere dat die “Wie is Wie” van Afrikaans in 1875, in 1975 en ook op 7 Desember 2013 gevind kan word; nie by diegene wat met ‘n mengsel van lojaliteit en dislojaliteit vorendag kom nie. Lees bv Danny Titus se rubriek oor “ons taaltjie” (Beeld/ATR 23 deser).

Le Cordeur borduur soos volg voort:

“In daardie opsig [nasiebou en versoening] is die Rieldanskompetisie dus ‘n fees wat die ware vryheid van Afrikaans vier. Maar dan Afrikaans met al sy variëteite, kleure en geure. En anders as in 1975 het die Taalmonument nou, bykans 40 jaar later, eers waarlik die doel bereik waarvoor dit aanvanklik opgerig is.”

Waarom die politieke term “vryheid” hier insleep? Daar is nie groter of “ware” vryheid vir Afrikaans in die nuwe Suid-Afrika nie. Afrikaans is die enigste van die elf amptelike tale wat in die nuwe Suid-Afrika baie aan status ingeboet het en wat deur die ANC-regering waar en wanneer enigsins moontlik benadeel word.

Dit is ‘n wanindruk by Le Cordeur dat daar na die “bevrydingstryd” vryheid in die nuwe Suid-Afrika is. Gedwonge etniese segregasie het plek vir gewonge etniese integrasie gemaak. Le Cordeur se voorliefde vir inklusiwiteit en hibriditeit is deel hiervan. Mede-bruine Jonathan Jansen vereis van studente aan die Universiteit Vrystaat dat hulle ten gunste van gedwonge integrasie (bv van al die koshuise) moet wees en ook homoseksualiteit moet omarm (Die Burger, 20 deser, p 3). Is dit “ware vryheid”? Wat sou Jansen en Le Cordeur se reaksie gewees het as die “apartheidsregime” ideologiese vereistes aan studente aan die Universiteit van Wes-Kaapland gestel het toe hulle daar studeer het?

“Afrikaans met al sy variëteite” is die frase wat Le Cordeur keer op keer in sy geskrifte ophaal. Dit is deel van die inklusiwiteit wat hy voorstaan. Maar hy is selektief oor waar hy die klem lê. Hy is ‘n geswore apologeet vir Kaaps en het op LitNet neerbuigend na Standaardafrikaans as “maar een van die variëteite van Afrikaans” verwys. Hierdie dik spyker oor Afrikaans ag Standaardafrikaans dus nie hoër of belangriker as Kaaps nie. Daarby doen Le Cordeur nie eens die moeite om te onderskei tussen idiomatiese, eiesoortige, vindingryke Kaaps soos Bo-Kaaps (en bv Griekwa-Afrikaans) en die morsige mengeltaal Kaaps wat met Engelse woorde besoedel is en die voortbestaan van Afrikaans bedreig nie. Klaarblyklik veroorsaak etniese hibriditeit dat bruines maklik ten prooi van taalhibriditeit val. Die onderliggende probleem is ook dat Le Cordeur se etniese verknogtheid meebring dat hy alle taalvariëteite wat bruines voortbring onkrities aanprys en propageer.

Die struktuur van die monument toon ‘n realistiese bewustheid van die bydrae wat nie-wittes tot Afrikaans gelewer het, maar nie ‘n oordrewe entoesiasme daarvoor nie. Dit is te betwyfel of Le Cordeur die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is, korrek vertolk. Dit is onwaarskynlik dat in 1975 voorsien is dat rieldanskompetisies daar aangebied sou word. Die verband tussen Afrikaans en rieldans is immers nie danig direk nie. Taal en dans verskil.

Maar daar word ‘n politiek gemotiveerde poging aangewend om die bron van sowel rieldans as Afrikaans op dieselfde plek en by dieselfde mense te soek, naamlik aan die Kaap by die Khoi-San. Eerstens word veronderstel dat die Khoi-San altyd hier sou gewees het. Tweedens dat rieldans by die Khoi-San ontstaan het. Derdens dat Afrikaans ingevolge die kombuistaalhipotese simbioties-osmoties by die Koi-San en die slawe ‘n aanvang geneem het. Daar is min historiese getuienis hiervoor, maar dié soort redenasie munt uit in politieke korrektheid. Dit word dus deesdae graag in linkse geledere as die waarheid aanvaar. Waarom hierdie beweerde vindingrykheid van bruines nie ook op ander terreine weerklank gevind het nie, kan sulke apologete nie verklaar nie; of die wittes word soos gebruiklik verwyt dat hierdie bruines se inisiatiewe deur wittes weens rassediskriminasie (segregasie, apartheid) gesmoor is.

Kom ons veronderstel dat rieldans as ‘n kulturele uitdrukking van sommige Afrikaanssprekendes indirek ook Afrikaans kan dien, onder meer omdat die invloed van Afrikaanse lirieke en boeremusiek in sommige gevalle by rieldans waarneembaar is, waarmee rieldans dan inklusiewe oftewel hibriditeitstatus verwerf. Boeremusiek se verband met Afrikaans is meer direk as dié van rieldans, want daar is eksplisiete Afrikaanse lirieke wat daarmee saamgaan en Afrikaners is meer ingebed in Afrikaans as bruines; dus, Afrikaners is meer Afrikaansgetrou. Die Afrikaanse Taalmonument is myns insiens dus ‘n meer natuurlike tuiste vir boeremusiek as vir rieldans. Tog word veel eerder rieldans as boeremusiek daar aangebied. Dit dui op ‘n etnies gedrewe voorkeur by die “inspirende bestuurspan” van die Taalmonument.

Maar Le Cordeur sleep politiek by. Hy wil Afrikaans en die monument vir bv nasiebou en versoening benut; ideale waaraan die ANC lippediens betuig. Dit was sekerlik nie die doel waarvoor die monument aanvanklik opgerig is nie. Die monument het veral in die vorige eeu Afrikanernasiebou onderskraag. Die bedoeling was sekerlik nie dat hierdie monument van 1994 af ‘n bydrae moes lewer tot die bou van ‘n (fiktiewe) nasie wat deur swartes oorheers word nie. Voorheen en tans kon die monument moontlik wél ‘n bydrae lewer deur alle Afrikaanssprekendes saam te snoer.

Rieldans is volgens Le Cordeur ‘n bruikbare instrument vir sowel nasiebou as versoening. Ek dink nie boeremusiek leen hom tot sodanige politieke gebruik in die nuwe Suid-Afrika nie. Dit is waarom Le Cordeur die monument se rieldans- en ek die boeremusiekbyeenkomste bywoon. Ten spyte van al die propaganda oor inklusiwiteit, nasiebou en versoening, is daar wesenlike verskille tussen mense, insluitende etniese en kulturele (dus ook taal-) verskille. Ons moet realisties genoeg wees om dit te erken.

Voetsole en veldskoene: Chris Jones oor versoening

revolution-360x564deur Leon Lemmer

Chris Jones is ‘n teoloog verbonde aan die Universiteit Stellenbosch (US). Hy het onlangs ‘n artikel oor versoening in Die Burger (28 Des, p 15) gepubliseer. Daar word berig dat hy die hoof van die US se kantoor vir moraliteit en morele leierskap is. ‘n Mens mag hom dus seker op sy spesialiteitsgebied toets. ‘n Probleem wat hom dadelik voordoen, is dat Jones ‘n eienaardige soort teoloog is. Sy benadering kan seker as na-modernisties beskryf word, as vloei-saam-met-die-stroom; dus as iets in die mode is, kan dit maar onderskryf word.

Jones gun homself hierdie skynbaar bandelose vryheid deur anders as tradisionele teoloë nie na die Bybel te verwys nie. By geleentheid het hy beweer “truths – and in particular Bible truths – are not fixed but wax and wane with the ebb and flow of each new society and culture”. Daarmee pluk Jones enige sprake van ‘n bonatuurlike mat onder die Bybel uit. Die Bybel is volgens hom blykbaar ‘n suiwer mensuitgedinkte en mensgeskrewe teks. Die rots waarop Jones gevolglik eerder bou, is Chris Jones. Op dié manier het hy voorheen sy mening oor bv die doodstraf en homoseksualiteit gelug.

Hierdie keer sê hy dat ons van ons troontjies moet afklim, ons afgode moet agterlaat en mekaar as gelykes moet omhels. Versoening vind glo net tussen gelykes plaas. Dit lyk vir my na ‘n doodloopstraatopsie, want die praktyk toon baie duidelik dat, ten spyte van al die propaganda wat die teendeel beweer, ons in baie opsigte (die opsigte wat wesenlik saakmaak) nie gelykes is nie. Ons moet ons nie laat mislei deur gelykverklaring eers voor die reg en daarna in die politiek (een mens, een stem) nie.

Selfs voor die reg is mense nie gelyk nie, want rykes kan beter regshulp as armes bekostig, sommige mense verstaan hofprosedure beter as ander, kan hulle beter as ander uitdruk en dus hulle belange beter beskerm, ens. Een mens, een stem is in baie opsigte ‘n gevaarlike klug, want mense verskil hemelsbreed in bv ingeligtheid en insig. Die meeste plaaslike kiesers, baie van hulle funksioneel ongeletterd, het geen benul van wat werklik belangrik is in die hede of met die oog op die toekoms nie. Hulle stem op grond van ras, propaganda/hoorsê, intimidasie, ens, in die waan dat hulle hier en nou bevoordeel gaan word.

Waar Jones wei en waarnatoe hy mik, is duidelik, want hy voer sy betoog met woorde soos weerloses, gemarginaliseerdes, verwondes, magteloosheid, uitsluiting, geregtigheid en waardigheid. Al die genoemde woorde word deesdae gebruik (eintlik misbruik) om ‘n saak ter bevoordeling van nie-wittes uit te maak en om wittes te benadeel. Dit is omdat die wittes vir nie-wittes, en veral swartes, se beweerde benadeling verantwoordelik gehou word. Jones se standpunt laat ‘n mens dink aan Sergey Nechayev (1847-1882) en François Furet (1927-1997) se frase “revolusionêre kategismus”. Volgens die HAT beteken kategismus: “Kort begrip … van die vernaamste leerstellinge van ‘n godsdiens.”

Jones gebruik ook ‘n woord wat ons nie in die ou Suid-Afrika gehoor het nie, naamlik voetsoolvlak. Deesdae word die destydse bevoordelingshiërargie soos volg voorgestel: veldskoenvlak heel bo, gevolg deur plakkie- en tekkievlak, en dan die heel laagste, voetsoolvlak. In die nuwe Suid-Afrika is dié piramide, soos dit ‘n revolusie betaam, omgekeer. Diegene op voetsoolvlak (swartes) is nou bo en kry ongekwalifiseerd simpatie, dié op plakkie- en tekkievlak (Asiate en bruines) ‘n mate van simpatie, terwyl dié op veldskoenvlak (wittes, veral Afrikaners/Boere, insluitende boere) verguis word.

Hierdie rondte verwys Jones darem wél na die Bybel, naamlik na die storie van Rispa wat aan God, en nie aan die koning nie, gehoorsaam was. Sy neem nie wraak nie, maar waak eerder oor die lyke van haar kinders. Hierdie verhaal kan op verskillende maniere vertolk word. Jones se uitleg is: Rispa “wórd die gesig van versoening en herstellende geregtigheid.” Godsdiens moet, volgens Jones, nie vir politieke doeleindes misbruik word nie. In hierdie opsig lê daar vir hom op die US-kampus ‘n groot sendingveld braak, want daar is van die rektor en die studentedekaan tot by die dekaan van die fakulteit teologie en ook in daardie fakulteit baie bevrydingsteoloë vir wie dit in die eerste plek nie om religie gaan nie, maar om politiek.

Op die US-kampus is die frase “herstellende geregtigheid” ‘n gewilde mode-frase by veral bevrydings- en (as daar van hulle oor is) ander teoloë. Met “herstellende geregtigheid” word beweer dat daar tydens apartheid (eintlik) geen geregtigheid was nie en dat hierdie positiewe waarde nou teruggebring moet word. Dit word in dieselfde konteks as transformasie, bemagtiging, regstellende aksie, ens, gebruik; dus ter bevoordeling van nie-wittes en benadeling van wittes.

Die revolusionêre aard van hierdie soort geregtigheid word deur Jones belig wanneer hy afwisselend ook die (blykbaar sinonieme) frase “radikale geregtigheid” gebruik; ook “radikale versoening”, wat plaasvind as mense “plekke met die ‘ander’ ruil”. Jones se ideaal van absolute gelykheid word hiermee bereik. Daarom plaas hy “ander” tussen aanhalingstekens. In die salige staat waarin almal gelyk/eenders is, word alle andersheid ontken. Die probleem is dat dit ‘n illusie is; dat (soos die tuin van Eden) so ‘n opset nie in die werklikheid aangetref word nie.

Naas “geregtigheid” vereis terme soos “agtergeblewe” en “gemarginaliseer” ook kwalifisering voordat hulle ondubbelsinnig tuisbring wat bevrydingsteoloë wil sê. Vir bevrydingsteoloë is die probleem dat “agtergeblewe” en “gemarginaliseer” nie duidelik maak of die betrokkenes deur eie toedoen of deur die laakbare gedrag van ander mense agter geraak het of uitgeskuif is nie. Om seker te maak dat dit nie op eersgenoemdes se eie slegtigheid dui nie, word daar dan by voorkeur van “agtergesteldes” gepraat. Dan is die bedoeling duidelik, naamlik dat hierdie mense agtertoe gedwing is, dus dat wittes verantwoordelik gehou word as nie-wittes nie op peil is nie.

Jones se vervreemding van die werklikheid blyk duidelik uit wat hy skryf: “Radikale versoening lei tot ‘n nuwe mensheid … Hierdie núwe mensheid word dikwels gebore in die moeilikste situasies – deur te vergewe, te herstel en te genees.” ‘n Voorbeeld hiervan vind hy dan waaragtig in die naloop van die Reitz-4-episode, wat in werklikheid ‘n geval van grootliks onskuldige studentepret was. In daardie episode is niemand gedood of beseer nie en niemand het werklik skade gely nie, maar die gebeurtenis is ter inkriminering van blankes gewetenloos uitgebuit.

Maar Jones stu voort met nog frases: “deernisvolle geregtigheid” en “radikale transformasie”. Ook: “Deur radikale versoening en herstellende geregtigheid kry mense al meer heelheid.” Jones verwys ook na “ware versoening, genesing en herstel.” Dit sluit aan by die gewilde sinspeling dat daar tydens apartheid (net) gebrokenheid was en dat die wittes siek was en genees moet word.

Soos baie ander skrywers kon Jones in Desember nie iets publiseer sonder om gunstig na Nelson Mandela te verwys nie: “Mandela was iemand wat op profetiese wyse sy lewe vir vryheid en versoening geoffer het, en as president politieke integriteit en sterk waardes soos geregtigheid, vergifnis en menswaardigheid vir ons nagelaat het.” Let op die onnodige gebruik van die tipiese teologiese term “profetiese”. Let ook op die insinuasie dat Mandela soos ‘n messias/verlosser gesterf het om vir ons daardie rits wonderlike waardes te laat beërwe. In die Wikipedia word daarenteen beweer dat Mandela aan ‘n longkwaal dood is.

Wat ek ironies vind, is dat die militante Mandela, wat deur Jones as die toonbeeld van versoening opgehemel word, dit baie duidelik gemaak het dat versoening nie van albei kante, wit én swart, moet kom nie, maar net van die blankes se kant af. Nog meer ironies is dat Mandela ‘n “Reverend Jones” direk teenspreek: “Over and over, he [Jones] preached the importance of reconciliation – implying that it was we who needed to reconcile ourselves to the whites” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 537).

Jones se gevolgtrekking is: “Ons land sal meer effektief op die pad van radikale versoening moet vorder.” Is die idealistiese absolute gelykheid van die gespreksgenote hiervoor ‘n noodsaaklike voorwaarde, soos Jones beweer? ‘n Voorspoedige, veilige land sou myns insiens veel eerder die teelaarde vir die versoening van sy gelukkiger inwoners kon wees. Vir so ‘n land is ‘n heeltemal ander politieke grondslag as die huidige een egter noodsaaklik.

Dit sou versoening bevorder as ook van die dwaasheid van politieke korrektheid afgesien word en daar direk gesê word hoe sommige van ons landgenote kan verbeter. Daar het die onsinnige gewoonte posgevat dat net die wittes sonder ophou sleggesê kan word. Daarenteen mag nie-wittes nie op hulle ooglopende tekortkominge gewys word nie. Dit is heeltemal moontlik dat die een party meer rasioneel oor versoening kan dink en dus beter weet hoe om te versoen as die ander party, wat geneig kan wees om instinktief te reageer en te roem op etniese meerderheidsteun. Kwantiteit as sodanig kan egter nie ‘n tersaaklike bydrae tot versoening lewer nie.

‘n Bekende beeld wat dikwels gebruik word, is dié van die handgeweefde mat. Die koper wat die mat ontvang, kyk graag na die bokant, die mooi kant. Die arbeider wat die weefwerk gedoen het, is baie bewus van die onderkant, wat nie so mooi is nie. Suid-Afrika het grootliks onverdiend in die skoot van die swartes geval. Jones skaar hom aan hulle kant en dink wat hulle doen, is mooi. Daarenteen word diegene onder wie se leiding die land opgebou is, die wittes, deur Jones minder mooi voorgestel, al word ondernemingsgees en voortreflikheid veral by hulle aangetref.

‘n Variasie hierop is diegene, soos Jonathan Jansen, wat bekommerd is oor hoe die relatief talentloses die skoolstelsel ervaar. Daarenteen bekommer ek my oor die begaafde leerlinge wie se talente in ‘n uitsiglose skoolstelsel versmoor word; daardie mense wat die leiding kan neem om die land uit die moeras te sleep.

Dit lyk asof Jones net vir die wittes preek. Dit verbaas my altyd as iemand ernstig voorgee dat hy sy etnisiteit dermate ontgroei het dat hy geen poging aanwend om vir sy identiteitsgenote in die bres te tree nie. Dat daar militante, hardegat swartes is, soos hierbo uitgewys is, is ‘n feit. Hoekom nie direk vir nie-wittes, veral swartes, sê dat sommige van hulle moet ophou om af te breek wat onder wit bewind opgebou is en dat hulle gerus ook kan ophou om die wittes te treiter, te besteel, te benadeel en uit te moor nie? As daar wesenlike resultate na sodanige oproep is, sal dit ‘n hupstoot aan versoening gee.

Die reg op lewe is die fundamenteelste mensereg. Slegs lewende mense kan al daardie ander mooi klinkende menseregte geniet. Dít gee ‘n ander perspektief op die woorde van Antjie Krog waarmee Jones sy artikel afsluit: “Stukkie vir stukkie sterf ons in versoening.”

So raadop soos HG Wells?

Die wetenskapfiksieskrywer HG Wells, waarna Leon Lemmer verwys
Die wetenskapfiksieskrywer HG Wells, waarna Leon Lemmer verwys

deur Leon Lemmer

Dit gebeur glad te selde dat ‘n werklik sinvolle brief in ‘n koerant gepubliseer word. J Hagen sr van Durbanville se brief (Die Burger, 27 Des, p 13) is ‘n welkome uitsondering. Dit is duidelik dat hy nagedink het voordat hy die brief gestuur het. Ek lewer tussen vierkantige hakies kommentaar.

“Die skokkende chaos waarin ons land verkeer, tref my diep – net soos vir duisende ander Suid-Afrikaners … die volgende [sal] ten minste gedoen moet word om die werkloosheid, armoede en vermorsing van belastingbetalersgeld die hoof te bied:

  • Raak (heel eerste) ontslae van pres Jacob Zuma. Hy is ‘n verleentheid vir ons land; [Eintlik was/is al die staatshoofde van die nuwe Suid-Afrika myns insiens ongewens, onder meer omdat hulle pro-kommunisties en anti-blank was/is.]
  • Wettig die doodstraf vir bewese moord; [Die doodstraf is noodsaaklik in nie-ontwikkelde of nie-beskaafde samelewings, want radikale en geweldadige weerwraak is wat sulke mense verwag en verstaan.]
  • Pas instromingsbeheer uit die buiteland toe. Ons het nie eens genoeg werkgeleenthede en behuising vir ons eie mense nie; [Ander negatiewe gevolge is die invloei van armlastiges en misdadigers en die vermurwing van plaaslike kulture. Die tragedie is dat die DA ingevolge sy liberale ideotisme pro-immigrantinstroming is en selfs die ANC kritiseer omdat die regering onwettige immigrante glo nie goed genoeg behandel nie.]
  • Gee aandag aan die bevolkingsaanwas. Bestaande kindertoelaes moedig geboortes aan en is onvolhoubaar; [Ooreenkomstig tradisionele Afrika-kultuur predik die ANC nie geboortebeperking nie. Polities korrek rep die DA geen woord oor hierdie saak nie.]
  • Skep so gou moontlik meer opleidingsgeriewe om die ongeskooldes vaardighede te leer; [Beter skoolonderrig, ‘n groter verskeidenheid naskoolse opleidingsprogramme, meer en beter geriewe en veral beter onderrigpersoneel, aangestel ingevolge bekwaamheid, is nodig.]
  • Alle werknemers moet harder werk en met ‘n kleiner vergoeding tevrede wees. Soos sake tans staan, sal ons nooit mededingend met ander lande kan wees nie; [Die beginpunt behoort die afskaling (minstens 50%) van die vergoeding van politici en amptenare in die sentrale, provinsiale en plaaslike regering te wees.] en
  • Laastens moet ons tot elke prys ‘n ander regering kry. Die huidige regering bewys oor en oor dat hy magsbehep en spandabelrig is.” [Dié regering is ook onbekwaam en daarom ondoeltreffend. Wat noodsaaklik is, is nie bloot ‘n ander regering nie, maar ‘n heeltemal ander staatkundige bedeling, bv stemreg slegs aan nie-misdadige funksioneel geletterdes wat inkomste- en munisipale belasting betaal. Die politiek, parlement en regering sou dan kwalitatief baie beter daar uitsien.] Tot hier Hagen se brief.

Wanneer ‘n mens jonk en gelukkig (of ten minste tevrede) is, sien jy kans vir problematiese situasies. Jy is dan geneig om lig aan die einde van selfs die langste en donkerste tonnel te sien. Wanneer jy ouer en wyser is, is jy geneig om meer skepties oor die vooruitsigte te wees. Die politieke ramp wat Suid-Afrika in 1990/1994 getref het, het plaaslik op alle terreine apokaliptiese afmetings aangeneem. Daar is geen vooruitsig dat die land ooit van hierdie terugslag gaan herstel nie. Die rede waarom sommige jonger mense hoop het, is nie net omdat sulke mense geneig is om optimisties te wees nie. Dit is ook omdat die jonges nie die ellendige hede met die (ten minste potensiële) voortreflikheid van die verlede kan vergelyk nie. Jong mense het immers nie die Suid-Afrika van weleer eerstehands geken nie en word dikwels wan daaroor ingelig.

Suid-Afrika het voor 1990 deurlopend ‘n geskiedenis van evolusionêre politieke verandering gehad. In 1990/1994 was daar ‘n totale breuk met dié geskiedenis; dus presies wat die ANC begeer het, naamlik revolusionêre verandering. Die mandaat wat die meerderheid blanke kiesers aan FW de Klerk gegee het, was onderhandeling vir magsdeling. Hierdie kiesers het dit in die 1992-referendum gedoen nadat die Nasionale Party sy veldtog onder die vaandel van teenkanting teen meerderheidsregering gevoer het. Op ‘n verraderlike wyse het die grondwetlike onderhandelings meerderheidsregering in sy uiterste vorm tot gevolg gehad en daarby sonder dat die blanke kiesers toegelaat is om, soos in 1992 plegtig belowe is, hulle vir of teen hierdie resultaat uit te spreek. Die verraad was en is dus van ‘n tweeledige en hemelskreiende aard.

Net ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blanke politici was medepligtig aan hierdie ruggraatlose magsoorgawe. Na al die jare is dit vir my steeds onmoontlik om te glo en aanvaar wat hierdie groepie die blankes (ons en ons nageslag) en die land aangedoen het. In die hede is van die ontstellendste verskynsels dat hierdie verraaiers dit moreel in orde vind om steeds in die openbaar te verskyn en dan verering, of ten minste begrip, vir hulle wanprestasie verwag. ‘n Gesofistikeerde, vooruitstrewende land wat oor eeue ontwikkel is, is verkwansel aan ‘n klomp immorele, misdadige* kamerade wat alles in hulle vermoë doen om af te breek wat onder blanke leiding opgebou is. Hulle het na die magsoorname spoedig laat blyk dat hulle bekwamer brekers as bouers is. [* Ilana Mercer verwys na “jail birds” (Praag 29 Des).]

My totale onbegrip, selfs na verloop van twee dekades, vir die graad van politieke dwaasheid wat tydens my lewe in my vaderland gepleeg is, laat my dink aan die laaste boek (eintlik pamflet) wat die befaamde Britse skrywer HG Wells (1866-1946) gepubliseer het: Mind at the end of its tether (San Francisco: Millet Books, 1945/1973, 34p). “In that invincible ignorance of the dull mass lies its immunity to all the obstinate questioning of the disgruntled mind” (p 8).

Van geen beskaafde, meelewende, rasionele wese kan met enige reg aanvaarding van die verregaande 1990/1994-bedrog verwag word nie. “There was no reason whatever in it. It happened so” (p 27). Dit is ‘n nagmerrie wat in die werklikheid afgespeel het en waarvan die katastrofale gevolge oral in die land sigbaar is. Nie net die huidige geslag nie, maar ook geslagte wat kom, sal (as hulle nie aan die situasie kan ontvlug nie) hulle weg in hierdie onverkwiklike chaos moet probeer vind. Vir die Westerling kan afrikanisering nooit ‘n plaasvervanger vir Westerse beskawing wees nie. In tradisionele Afrika-kultuur kry Westerse beskawing moeilik ‘n vastrapplek. Dit is soos om te poog om verkoeling in die hel te installeer.

Wells het geweet hy is in die laaste jaar van sy lewe. Hy het die vernietigende gevolge van twee wêreldoorloë beleef. Wells se einde, die vernietiging van sy self, was naby. Hy voorsien “a voiceless limitless darkness” (p 15). Daar was geen manier hoe hy sy situasie kon verbeter nie. Sy toekoms was sonder ‘n horison. Hy is met “mental defeat” gekonfronteer (p 9). Wat hy waargeneem het, het nie meer sin gemaak nie: “Is this all?” (p 14). “A harsh queerness is coming over things and rushes past what we have hitherto been wont to consider the definite limits of hard fact” (p 8).

“All through we have the same spectacle of beings over-running their means of subsistence and thrusting their fellows out of the normal way of life into strange habitats they would never have tolerated but for that urge to live, anyhow and at any price, rather than die” (p 10-11). Al wat oorbly, is wanhoop. Wells se gees, hy as mens en skynbaar ook die wêreld of werklikheid, was raadop. Daar was “the distressful fate that closes in upon us all” (p 16). “Everything was driving anyhow to anywhere at a steadily increasing velocity” (p 5). Die resultaat is “incredible chaos” (p 6).

Dwarsdeur die geskiedenis was dit begaafde indiwidue en kundige minderhede (en nie die meerderheid of massa nie) wat die gang van gebeure en die lot van die mensdom bepaal het. In Wells se laaste sin is daar ‘n sprankie hoop: “But my own temperament makes it unavoidable for me to doubt, as I have said, that there will not be that small minority which will succeed in seeing life out to its inevitable end” (p 34). Vroeër het hy geskryf: “Only a small, highly adaptable minority of the [human] species can possibly survive” (p 30). Nou het hy daardie hoop ook laat vaar. Wells het in laaste instansie sy hoop sekerlik nie op die gepeupel gevestig nie en selfs nie op indiwiduele mense nie, maar op ‘n nuwe spesie, “Over-man” (p 5), dus op na-humanisme (Praag 24 Nov): Daardie nuwe spesie “will certainly not be human” (p 19).

Wat in linkse geledere graag “die wonder van die nuwe Suid-Afrika” genoem word, is in werklikheid die spreekwoordelike bomenslike gemors wat FW de Klerk en kie van die grondwetlike onderhandelings gemaak het. Die resultaat is onterend vir beskaafde mense; eintlik die skepping van werklik onmenslike omstandighede wat skynbaar net deur tans nie-bestaande supermense ongedaan gemaak sal kan word. Daardie supermense sal nie gedurende my leeftyd hulle opwagting maak nie. Ek sal in die chaos van die nuwe Suid-Afrika doodgaan. Dit stel min of meer my pessimistiese standpunt.

Met die blankes in Rhodesië/Zimbabwe en Suidwes-Afrika/Namibië kan gesimpatiseer word omdat hulle hulle lank teen magsoorgawe verset het en eers ondergegaan het nadat die NP-regering sy steun aan hulle onttrek het. Insgelyks geniet die Israeli’s dwarsoor die beskaafde wêreld wye steun omdat hulle die moed van hulle oortuiging het om diegene te beveg wat wet en orde bedreig en wat die ondergang van hulle nasiestaat nastreef. In die geval van blanke Suid-Afrikaners en veral Afrikaners is die simpatiemat onder hulle uitgetrek, want ‘n groepie van hulle eie mense het op ‘n uiters sluwe manier hulle de facto ondergang veroorsaak. Dit kom dus op selfvernietiging neer.

Op die Praag-webwerf word egter gevra dat ek met konkrete voorstelle moet kom oor wat gedoen kan word om ons situasie te verbeter. Die posisie van regse blankes in Suid-Afrika is soortgelyk aan dié van regses in Europa. In albei gevalle word regses in die openbare media nie regs genoem nie, maar as ver-regs geëtiketteer. In Europa word regse politiek as gevaarlik beskou omdat dit met die Nazi’s geassosieer word. In Suid-Afrika word regse politiek taboe geag omdat apartheid as iets ongoddeliks sleg voorgestel word en daar beweer word dat die regses apartheid wil terugbring.

In albei gevalle word die meeste regses se strewe doelbewus onjuis voorgestel. In hierdie konteks kan ‘n sterk saak teen etikette soos “regs” en “rassisties” uitgemaak word. In sowel Suid-Afrika as Europa gaan dit by hierdie sogenaamde (ver)regses oorwegend om identiteitspolitiek en nie om die bevordering van naakte rassisme ingevolge waarvan nie-wittes bloot op grond van velkleur geminag word nie. Dit gaan om die reg om jou eie kultuur, jou manier van dink en doen, insluitende jou eie taal, in jou eie veilige, welvarende omgewing, letterlik in jou eie tuisland, verkieslik ‘n nasiestaat, uit te leef. Dit is nie links of regs nie. Dit is in die kol.

Die punt is dat dit in Europa te kort na die Nazi’s (1945) en in Suid-Afrika te kort na apartheid (1990) is om groot steun vir identiteitspolitiek te verwag. In Suid-Afrika is blankes se posisie bedenkliker as in Europa, nie net vanweë hierdie korter tydsverloop nie, maar ook weens die immer groter wordende, dus verswelgende, getalsoorwig van die swartes. Daarom is ek so raadop soos HG Wells.

Wat kan hieromtrent gedoen word? Soos sommige regses in Europa wend ek my tot metapolitiek. Ek stig nie organisasies nie. Ek plant nie bomme en landmyne soos Nelson Mandela en sy kamerade gedoen het nie. Ek probeer duidelikheid kry oor wat aangaan. Ek probeer ons lot verstaan sonder om dit te aanvaar. Dit is my erns. Namate ek vorder, sal ek al hoe meer kan besin oor hoe (en nie “of” nie) en wanneer ons uit hierdie onverkwiklike situasie kan kom. Ons moet eers weet en verstaan en dan doen. Dit is waarom ek op die Praag-webwerf skryf.

‘n Tata, nie ‘n Mercedes nie

nelson_mandela_733835deur Leon Lemmer

Uit die buiteland word ek oorval met boodskappe deur mense wat dink almal in Madibië rou. Ek wens dat almal nou van die Mandela-wa afklim en besef dat dit nie ‘n Mercedes is nie maar ‘n Tata. Tog voel ek verplig om, hopelik vir oulaas, ‘n herbesoek aan twee neo-swartes, eintlik bruines, te bring wat geen geleentheid laat verbygaan om hulle ANC-aktivisme ten toon te stel nie. Tydens die jongste Nelson Mandela-harlaboerla het sowel Michael le Cordeur as Russel Botman minstens drievoudig uitdrukking aan hulle naïewe verslaafdheid gegee.

Michael le Cordeur is ‘n dosent in opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch en tans ook die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR). Dit is in laasgenoemde hoedanigheid dat hy dit verlede jaar nodig geag het om Mandela op LitNet met sy verjaardag geluk te wens. Dít terwyl Mandela niks daadwerkliks gedoen het om Afrikaans te bevorder nie. Mandela het, heel waarskynlik op aanbeveling van Jakes Gerwel, Ingrid Jonker se gedig “Die kind” misbruik om die destydse veiligheidsmagte te diskrediteer. Dit is die soort ding wat as ‘n strooihalm aangegryp is om te beweer dat Mandela erkenning aan Afrikaans gegee het.

Die dag na Mandela se dood het Le Cordeur teks oor hierdie onderwerp gereed gehad. Heel onbeskeie het Le Cordeur die gewoonte om woordeliks dieselfde teks gelyktydig op meer as een plek te publiseer, bv in die koerant en ook op LitNet. Daarmee gee hy te kenne dat wat hy skryf nie net eenmalig gepubliseer behoort te word nie, maar dadelik in meerdere inligtingsbronne moet verskyn sodat die kanse skraler is dat iemand sy waardevolle uitinge misloop.

Le Cordeur se mymeringe oor Mandela is in Rapport, op LitNet, asook op die ATR-webwerf, gepubliseer. Ek gebruik die LitNet-teks (6 Des). Le Cordeur was in standerd 9 (graad 11) toe hy “met die grootsheid van Nelson Mandela kennis gemaak het.” Hy is as Boy Scout in Oslo, Noorweë, tydens ‘n mediakonferensie oor Mandela se welstand uitgevra. In die lig van sy politieke gesindheid wonder ‘n mens of Le Cordeur al ooit gedink het hoe bevoorreg hy was om reeds op so ‘n jong ouderdom in die buiteland te kon reis. Ek was minstens tien jaar ouer voordat ek op eie koste die eerste keer oorsee gegaan het. Daarna was ek nog drie keer oorsee, elke keer uitsluitlik op my eie koste. Le Cordeur gaan (soms) meerdere kere per jaar oorsee, terwyl die koste deur instansies pleks van homself gedra word. “In die onlangse verlede het ek dikwels oorsee gereis.” Die vraag is: Beskou Le Cordeur hom tereg as ‘n bevoordeelde, of verseg hy, om politieke redes, om homself as iets anders as ‘n (voorheen) benadeelde te beskou; dus as ‘n slagoffer wat op vergoeding kan aandring?

Terug in Suid-Afrika, na sy besoek aan Noorweë, het Le Cordeur oor Mandela begin lees. Hy is gefassineer deur Mandela se “opofferings”. Daardie gif het hom deurdrenk: “Dit sou my denke vir ewig hervorm.” “Dat daar sterk ooreenkomste tussen die lewe van Madiba en dié van Christus is, kan niemand ontken nie … Albei het ‘n onwrikbare geloof in, en liefde vir, hul mense gehad. Dermate dat albei bereid was om hul lewe te gee vir dit waarin hulle geglo het: ware vryheid.” Le Cordeur noem nie dat een van die twee so lief vir mense was dat hy bereid was om wittes te dood/vermoor nie. Ook nie dat die “opofferinge” tydens sy gevangenisskap minder sou gewees het as Mandela bereid was om geweld af te sweer nie. Le Cordeur erken ook nie dat “ware vryheid” in die nuwe Suid-Afrika ‘n illusie is nie. In baie opsigte kan ek dit deesdae nie waag om ‘n gewone, natuurlike lewe te lei nie. Die tirannie van die meerderheid doen hom orals voor.

“Die vorige regering” het Mandela se “vryheidstryd tot misdaad verdoem.” Le Cordeur is blykbaar van mening dat Mandela toegelaat moes gewees het om ongesteurd met sy terreurveldtog, wat sabotasie met bomplantings ingesluit het, voort te gaan. Mandela is in 1990 vrygelaat; steeds sonder om geweld af te sweer. “Soos ‘n Jesus van ouds het hy versoening en naasteliefde gepredik; soos ‘n Jesus het hy sy vyande vergewe omdat hy wys genoeg was om te besef dat hulle slagoffers van hul tyd en omstandighede was en nie geweet het wat hulle doen nie. Mandela was bestem om sy volk te lei uit die woestyn van apartheid na die Beloofde Land van demokrasie.” Vervolgens gebruik Le Cordeur ‘n gedig van Adam Small om Mandela ‘n Moses te noem: “Hy wys vir julle die weg na Kanaan aan.”

Let op al Le Cordeur se religieuse toespelinge in die idioom van die heillose bevrydingsteoloë. Verder, Mandela het “versoening en naasteliefde gepredik” eers nadat hy seker was dat hy in sy doel geslaag het, naamlik dat swartes politieke beheer van die land oorneem. Mandela het versoening en liefde gepredik om die wittes op sy sluwe manier te paai. Dit is nie die blanke bewind wat “nie geweet het wat hulle doen nie.” Voor 1990 is die land doeltreffend bestuur, misdaad is suksesvol bekamp en beskaafde Westerse waardes is gekoester. Dit is die ANC-regering wat nie weet wat hy doen nie, of nie in staat is om reg te doen nie. Die land word hoogs ondoeltreffend bestuur. Misdaad het handuit geruk. Afrikanisering, insluitende die vertraagdheid of agterlikheid en ellende wat dit impliseer, het beskaafde Westerse waardes vervang.

“En nou het die Liewe Vader hom kom haal … Hy het sy lewe vir ons gegee … Vanaand sal Madiba in die Paradys wees, aan Jesus se sy.” Vir nie een van hierdie laaste drie sinne het Le Cordeur enige gronde nie. Hulle gee bloot uitdrukking aan Le Cordeur se eie verdorwe politieke oortuigings.

Le Cordeur beperk sy linkse propaganda nie tot Mandela nie. Hy beskou homself as ‘n kenner van Kaaps en die klopse. Pas het hy vir die hoeveelste keer hieroor ‘n artikel in Die Burger (2 Jan, p 13) gepubliseer. Hy skryf oor die klopse se “hartseer geskiedenis.” Hy begin met die stelling dat die meeste bruines van die slawe afstam. ‘n Vuil spel word hier gespeel. Wanneer bruines met die verwyt van benadeling en die aandrang op bevoordeling kom, beweer hulle dat hulle die afstammelinge van slawe en dus uitheems is. Wanneer dit gaan om wie se land dit is, dus wie eerste hier was, eintlik altyd hier gewees het, dan beweer die bruines dat hulle inheems is en van die Khoi-San afstam. Jan van Riebeeck het al hieroor ‘n kramp gehad. Hy het geskryf dat die Khoi “pretenderen” dat hulle “dit Caepse lant van allen eeuwen” besit (Christo van Rensburg, So kry ons Afrikaans, Pretoria: Lapa, 2012, p 151).

Le Cordeur skryf oor die “uiterste wreedheid van slawerny – die daaglikse slae met swepe, die marteling en teregstellings, die minagting en verontmensliking.” Hy gee klaarblyklik uitdrukking aan sy anti-blanke sentiment. Daar is geen poging tot ewewig nie. Hy sê bv nie hoeveel teregstellings daar was nie en dat hedendaagse blankes nie daarvoor verantwoordelik gehou kan word nie. Ook nie dat verskeie historici beweer dat slawe aan die Kaap beter as elders in die wêreld behandel is nie. Nog minder sal Le Cordeur die getal slawe wat teen 1834 deur wittes gedood is vergelyk met bv die getal hedendaagse plaasmoorde, waarvoor hedendaagse mense wél verantwoordelik gehou kan word.

Dan herhaal Le Cordeur sy bekende leuen: “dat die slawe een dag in die jaar af gehad het.” Ek het by ‘n vorige geleentheid by historici en argivarisse hieroor navraag gedoen en hulle het my verseker dat wat Le Cordeur as die waarheid verkondig nie algemene praktyk was nie en sekerlik nie by alle of die meeste slawe-eienaars gedurende die meeste van die tyd van slawerny gegeld het nie. Byvoorbeeld, elke liewe Sondag is daar destyds min werk gedoen en dit geld ook die slawe. Maar Le Cordeur verkies om “die onderdruktes” (bruines) te kontrasteer met “hul onderdrukkers”, bedoelende wittes, terwyl dit algemeen bekend is dat daar ook nie-wit slawe-eienaars aan die Kaap was.

Vervolgens skryf Le Cordeur, die huidige voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), oor Afrikaans. “Die Moesliems [het] ‘n groot rol gespeel om die Afrikaanse en Nederlandse liedere in Kaapstad lewend te hou in ‘n tyd toe talle Afrikaners in Kaapstad verengels het. Tog het hierdie kultuurbydrae weinig erkenning gekry van die Afrikaanse organisasies.” Dit gaan dus vir Le Cordeur hier om die oorbekende verwyt van die nie-erkenning deur wittes van bruines se bydrae tot Afrikaans. Maar selfs as ATR-voorsitter het Le Cordeur hom nog nooit (sover bekend) verwerdig om erkenning te gee aan die leeue-aandeel wat Afrikaners in die daarstelling van Standaardafrikaans gehad het nie.

Op versoek van die ATR het Christo van Rensburg sy bogenoemde boek geskryf, nogal met ‘n voorwoord deur Le Cordeur. Daarin noem Van Rensburg dat nadat die Kaap ‘n Engelse kolonie geword het, die sprekers van Kaaps, dus die bruines, verengels het. “Kaaps het nou ook ‘n duidelike invloed getoon van die Engels wat die hooftaal van Kaapstad geword het” (p 88). “Engelse invloed [was] al van vroeg af deel van Kaaps” (p 115-116). Op ‘n moedswillige manier draai Le Cordeur die feite om. Ons weet dat seker die meeste Afrikaners die Engelse verpes het, maar Le Cordeur maak asof dit eerder die Afrikaners is wat verengels het en dat die bruines aan Afrikaans getrou gebly het.

Maar pleks van te stry oor die verlede, kom ons besin liewer oor die hede. Vir wie is die behoud van Afrikaans erns, die wittes of die bruines? Net meer as ‘n jaar gelede was Le Cordeur saam met Henry Jeffreys in Nederland om Afrikaans se saak aan die plaaslike politici te stel. Jeffreys het toe in minstens een opsig die waarheid gepraat: “Bruin Afrikaanssprekendes [het] nie dieselfde emosie en verknogtheid aan die taal as die wit Afrikaners nie” (Die Burger, 5.12.2012, p 9; ook Praag 18.12.2012). Le Cordeur maak hom klaarblyklik skuldig aan doelbewuste misleiding.

Voorheen het Le Cordeur hoog opgegee oor hoe lief die klopse vir Afrikaans is. Ek het toe gevra, “Hoeveel klopsegroepe het Afrikaanse name?” en geen antwoord gekry nie, want (feitlik) almal het Engelse name. Kom ons gooi die net wyer: Watter kinders het eerder Engelse as Afrikaanse name, die bruines of Afrikaners? Wie plaas dikwels Engelse doodsberigte in Die Burger, die bruines of die wittes? Wie probeer in woord en daad die hardste om Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch te vernietig, die bruines of die wittes? Elke keer blyk dit dat wit Afrikaanssprekendes meer Afrikaans-getrou as bruines is. Veral die stedelike en ontwikkelde bruines munt uit in hulle dislojaliteit teenoor Afrikaans.

Le Cordeur: “Die lirieke van die klopse-liedjies in die eg Kaapse Afrikaanse idioom is vanuit ‘n sosiaal-kulturele perspektief ‘n klassieke voorbeeld van hoe kulturele warmte deur taal uitgestraal word … ‘n effektiewe taal teen politieke onreg, ‘n taal waarin Moeslien én Christen aanbid.” Teen vindingryke, eiesoortige Bo-Kaapse Afrikaanse taalgebruik behoort daar nie beswaar te wees nie. Dit is die Engels-besoedelde soort Kaaps wat moontlik “kulturele warmte” kan hê, maar glad nie die voortbestaan van Afrikaans bevorder nie. In werklikheid hou hierdie soort Kaaps ‘n wesenlike bedreiging vir Afrikaans in. As pleitsbesorger vir Kaaps en ook weens sy anti-Afrikaner-gesindheid en die misleidende inligting wat hy versprei, is Le Cordeur myns insiens uitnemend ongeskik om as ATR-voorsitter te funksioneer.

‘n Ander neo-swarte wat ‘n onblusbare entoesiasme vir Mandela het, is Russel Botman, die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US). Heeltemal teen die grein in van die tradisionele US van weleer, het hierdie universiteit in 1996 ‘n eredoktorsgraad aan Mandela toegeken, al het Mandela self erken dat hy ‘n vrot student was; bv: “My performance as a law student was dismal” (Long walk to freedom, p 104).

Asof dit nie erg genoeg is nie, is ‘n US-eredoktorsgraad in 2008 ook aan Graça Machel, Mandela se derde vrou, toegeken. Die Portugese het destyds aan haar die geleentheid gebied om in Lissabon te studeer. Sy het hierdie welwillendheid misbruik deur daar op die Portugese regering te spioeneer.

Hoe erg die voorkeur vir die ANC en die akademiese verrotting in hierdie land is, blyk uit die feit dat die Universiteit van Port Elizabeth hernoem is sodat dit deesdae die Mandela-naam dra. Die Universiteit van Transkei is hernoem na ‘n ander ANC-kameraad, Walter Sisulu, wat akademies ‘n ronde nul was. Sisulu het nooit verder as standerd 6 (graad 8) gevorder nie (Long walk to freedom, p 80).

Soos Le Cordeur het Botman minstens drieledig op Mandela se dood gereageer. Hy het eerstens gesorg dat ‘n huldigingsbyeenkoms op die US-kampus gehou is, tweedens ‘n artikel in Die Burger gepubliseer en derdens ‘n ander artikel op die US se Bonfiire-webwerf laat plaas. Oor eersgenoemde twee het ek reeds geskryf (Praag 22 Des). Die Bonfiire-artikel is op 6 Desember gepubliseer. Soos Le Cordeur het Botman na die 5de dadelik geroepe gevoel om met ‘n ophemeling van Mandela voor ‘n dag te kom. Soos verwag kon word, is Botman se artikel in Engels, sy taal van voorkeur vir die US, gepubliseer: “Tribute to Madiba.”

Vir Botman het dit egter in die eerste week van die Mandela-harlaboerla om baie meer as net sy pas genoemde drie reaksies gegaan. Die huldigingsbyeenkoms op die US-kampus is feitlik onvermydelik deur sowel Botman as Nico Koopman (Praag 1 Des) toegespreek. Dit is op die 11de opgevolg met ‘n openbare vertoon van pro-Mandela-solidariteit deur Botman en die DA-burgemeester, Conrad Sidego. Enkele jare gelede het hierdie ANC-DA-samewerking ‘n “slawefees” op Stellenbosch tot gevolg gehad. Hierdie keer het Botman en Sidego ‘n krans by die Mandela-standbeeld in die middedorp gelê. Hierdie standbeeld is deur hierdie einste DA-munisipaliteit opgerig. Botman het ook met vertoon die Mandela-huldigingsboek in die stadsaal geteken (Eikestadnuus, 12 Des, p 2).

Maar ook dít was nog nie genoeg nie. Op die 13de is ‘n tussenkerklike Mandela-byeenkoms deur die plaaslike munisipaliteit in die Kruiskerk, voorheen die Studentekerk, op Stellenbosch gehou. Sedigo en Koopman het die kerkgangers toegespreek. Die kersie op die koek was Alan Boesak wat met sy tweede vrou, Elna, uit Amerika daar opgedaag het. Boesak het, soos verwag kon word, ‘n opruiende rede gelewer en uiteraard uitsluitlik pro-Mandela-propaganda versprei (Eikestadnuus, 19 Des, p 2, en Riviernuus, 23 Des, p 11).

In die res van my skrywe bepaal ek die aandag by Botman se Bonfiire-artikel.”The victory over apartheid belongs to all who helped to end that system, but the greatest, most inspiring figure of the anti-apartheid struggle undoubtedly was former president Nelson Mandela. His example and the deprivations he endured gave people courage in the darkest hours. He stood for democracy and justice, even when it was to his own detriment. His life was characterised by respect and tolerance for the viewpoints, language, culture and religion of others.”

Dit is duidelik dat ‘n bedrewe ANC-aktivis hier aan die woord is. Botman beskou homself as een van diegene wat teen apartheid gestry het. Sy opruiende, opsluitbare gedrag op die kampus van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) en elders het hom egter nie, soos dit hoort, gediskwalifiseer vir die amp van rektor aan ‘n ander (en eens akademies beter) universiteit nie.

Botman loof die grondwet (waarin almal gelyk verklaar word), demokrasie, die “free South Africa” en menseregte. Hy wil hê dat meer ivm bv “housing, employment and food” gedoen word (wat in die praktyk grootliks op toe-eiening sonder teenprestasie neerkom) “to restore our broken humanity in South Africa”. Onder die blanke bewind was daar myns insiens sekerlik die uitlewing van baie menslikheid. Die gewelddadige politiek van die ANC, met Mandela as die hoofinisieerder, het daardie menslikheid groot skade berokken. Maar ek dink Botman probeer sy lesers wysmaak dat dit apartheid (dus die wittes, veral die Afrikaners) is wat menslikheid afgetakel het. Volgens Botman is dit Mandela wat die waardes “that make for a just and human society” gerespekteer het.

Dan kom Botman met dieselfde twak wat hy al vele kere opgedis het: Mandela se “commitment to education makes him a role model for all lecturers and students, teachers and learners. It is this conviction that made him say on occasion, ‘Education is the most powerful weapon which you can use to change the world.'” Dit is egter heeltemal strydig met wat die UDF/ANC, insluitende Botman en sy meelopers op die UWK-kampus, gepredik het: “Liberation before education.”

“In times when young people are searching for good leadership, they only have to look at his example for inspiration and an inclusive vision of the future, which our country needs so desperately. In this time of mourning our message to the youth must be to pursue the values, approach and leadership stature that Mandela has shown. In this way, we shall make a valuable investment in a future of peaceful coexistence in a just society.”

Mandela se leierskap was eenogig gerig op die verkryging van swart mag via geweld, maar hy word desnieteenstaande akademies en andersins deur Botman, in sy hoedanigheid as rektor, as ‘n rolmodel aanbeveel. Maar hoedanig is Botman se leierskap op die US-kampus? In verskeie opsigte soos dié van Mandela, bv met ‘n duidelike voorkeur vir nie-wittes en vir Engels pleks van Afrikaans. Botman se beleid is soos dié van Mandela en die ANC ras- en geslagsgebaseer. ANC-politiek geniet die hoogste voorkeur bo akademiese oorwegings. Daarom word die akademies beste studente nie kleurblind tot leergange toegelaat en studiebeurse kleurblind op grond van akademiese prestasie en finansiële omstandighede toegeken nie. Die ANC se beleid van rasse- en geslagsdiskriminasie word ook so stiptelik moontlik by die aanstelling en bevordering van dosente en ander personeel gevolg.

Aan die US word indiwiduele akademiese meriete deesdae op die agtergrond geskuif. Groepsverwantskap, dus wat jy toevallig (dus moeiteloos) is, hetsy etnies of geslagtelik, is aan die Botman-US die hoofoorweging by bevoordeling of benadeling. Sodanige blatante anti-akademiese gedrag word deurlopend onder verskeie vaandels deur Botman gepropageer: transformasie, inklusiwiteit, diversiteit, multikulturaliteit, ens. Daar is nooit sprake dat hy hom uitspreek teen die rassediskriminasie wat ooglopend teen blankes gepleeg word nie; ook nie teen die geslagsdiskriminasie wat teen blanke mans gepleeg word nie; ook nie teen die agteruitgang van Afrikaans as onderrigtaal en akademiese standaarde wat sienderoë plaasvind nie. Die teenoorgestelde gebeur wél. Byvoorbeeld, Botman het dit openlik betreur dat die US verplig was om twee blanke mans as vise-rektore aan te stel.

‘n Mens kan tereg vra: Hoeveel tyd het Botman in die eerste week of meer na Mandela se dood aan akademiese sake bestee? Is dit volgens die US-raad in orde as sy rektor so ooglopend en blykbaar by voorkeur steeds ‘n ANC-aktivis is? Vir ‘n objektiewe waarnemer, bv ‘n Marsmens wat nie met die verdorwenheid van die nuwe Suid-Afrika se waardes, insluitend die verwording van die akademie, bekend is nie, sou dit veral die afgelope tyd gelyk het asof Botman voltyds in diens van die ANC pleks van die US is.

Is daar al ooit iets gedoen om Botman kort te vat en sy aandag te vestig op wat ‘n rektor veronderstel is om te doen? Dit kan kwalik beweer word dat Botman met sy gedrag die akademiese beeld van die US bevorder. Wat die afgelope tyd op Stellenbosch waargeneem is, dus die eensydige manier waarop Mandela opgehemel is, is heeltemal onversoenbaar met ‘n objektiewe beeld van Mandela, soos gevind word in bv Pieter Möller se publikasie (in Afrikaans en Engels, met foto’s) oor die Mandela-legende (verkrygbaar by pieterwillemmoller[by]gmail.com). Red nou ‘n universiteit as akademiese inrigting met ‘n mens soos Botman aan die stuur van sake.

Die agteruitgang van voorspoed en beskawing

Die Nuwe Suid-Afrika: Toneel in Breestraat, Johannesburg
Die Nuwe Suid-Afrika: Toneel in Breestraat, Johannesburg

deur Leon Lemmer

Dit is bekend dat baie Jode sterk oor hulle identiteit voel; dat hulle hulle geskiedenis ken en eer en hulle kultuur, bv godsdiens, bly aanhang al woon hulle seker meer verspreid oor die aarde as enige ander etniese groep. Toe Jode met die vorige Suid-Afrikaanse politieke bedeling gekonfronteer is, het sommige apartheid as die soort rassediskriminasie beskou wat aan naziïsme herinner. Hulle het hulle dus by die swartes in hulle “vryheidstryd” geskaar.

Ander Jode het anders gereageer en besef dat dit vir die blankes en veral die Afrikaners om oorlewing en om die behoud van hulle identiteit en die handhawing van beskaafde Westerse standaarde gaan. Apartheid was nie “a theory of white supremacy” nie, maar eerder”a strategy for survival” (Mercer, bron hieronder, Kindle 1653). Hans Strijdom het bv gedink “white hegemony was indispensable for the good of all” (1658). Hermann Giliomee meen “Afrikaner anxieties were overwhelmingly existential, rather than racial” (1671). “Israel was … perhaps the only friend which the Old, orderly South Africa had” (4013). “The New South Africa is anything but a friend to Israel” (4034), “that small spot of sanity in a sea of savagery” (4280).

Al het sommige Jode se politieke simpatie aanvanklik by die swartes gelê, het die wrede werklikheid van die tirannie van die meerderheid hulle op groot skaal laat emigreer. Ilana Mercer is so ‘n geval. Ek skryf na aanleiding van haar boek, Into the cannibal’s pot: Lessons for America from post-apartheid South Africa (Seattle: Stairway Press, 2011, 340p; Amazon Kindle $11.99). Die boektitel “is inspired by Ayn Rand’s wise counsel against prostrating civilization to savagery” (535), oftewel “putting Ghana over Grandma” (3516). Rand: “In America … the majority of religious people … do not accept on faith the idea of jumping into a cannibal’s pot and giving away their last shirt to the backward people of the world” (535).

Die boek is onder meer opgedra aan “my Afrikaner brothers betrayed.” ‘n Mens kan jou kwalik ‘n boek voorstel wat meer positief Afrikanergesind as hierdie een is, bv: “There are no better farmers than the hardy Boers” (5104). Sy verwys onder meer dikwels na die menings van Dan Roodt, wat op haar webtuiste “South Africa’s finest polemicist” genoem word. As Jodin het sy die verdere voordeel dat sy nie die Engelse of Britte (of selfs die deursnee Amerikaners) ter wille hoef te wees nie. Maar dit was vir die outeur, weens die epidemie van politieke korrektheid, uiters moeilik om ‘n uitgewer te vind, al is die teks uitstekend geskryf en die inligting deeglik nagevors.

In die boek is daar volgens ‘n kritikus glo ‘n “‘unhealthy’ preoccupation with the methodical ethnic cleansing of the Afrikaner farmer” (199), bv “Afrikaner farmers … are being culled like springbok in a hunting safari” (461). “Upward of 3 000 members of this once 40 000-strong community – almost ten percent – have hitherto been exterminated” (466); “slaughtered in ways that would do Shaka Zulu proud” (1241). “This makes farming in South Africa the most dangerous occupation in the world” (1247).

Dié kanker het sy oorsprong in die strydlied van MK, die terreurarm van die ANC, wat deur Nelson Mandela gestig is: “Kill them – kill the whites” (3027). “Problematic too is Mandela’s Orwellian use of the word ‘deracialisation,’ when what he was in fact describing and prescribing is racialization – a coerced state of affairs whereby the economy is forced, by hook or by crook, to reflect the country’s racial composition” (3110).

Ilana Mercer, afgeneem met eksemplare van haar boek, 'Into the cannibal's pot'
Ilana Mercer, afgeneem met eksemplare van haar boek, ‘Into the Cannibal’s Pot’

Heel aan die begin verwys Mercer na Richard Goldstone (Praag 13 Okt), wat eens hartlik met die “apartheidsregime” saamgewerk maar hom daarna in Amerika gevestig het. Goldstone: “We now have, I’m proud to say, a working, wonderful democracy in South Africa” (169). Mercer huldig die teenoorgestelde standpunt: “When South Africa was governed by a racist white minority, it was scorned by the West and treated as Saddam Hussein was, with boycotts and sanctions. Now that a racist, black-majority government controls the country; that it is as violent as Iraq, Liberia, or the Congo, and rapidly becoming another Islamist-friendly, failed African state, it is the toast of the West” (389).

“The ‘New South Africa’ is [volgens Robert Guest], after all, not so new. It is being wrecked by the very ‘cronyism that has wrecked the rest of Africa'” (2120). Mercer verwys na ‘n “dying Christian civilization at the tip of Africa” (408). “The Old South Africa could only have improved; the New South Africa can but decline” (422). Andrew Kenny: “If you want to see the future of South Africa, it might not be a bad idea to look at the present in Zimbabwe” (510; ook 3202). Zimbabwe het gevorder van “Africa’s breadbasket” tot “dustbowl” (2807). “Except for Rhodesia before Mugabe, minority-ruled South Africa, with all its depredations, offered Africans more than any other country on the Dark Continent” (3691).

Die outeur is in Johannesburg gebore as die dogter van ‘n rabbi, Abraham Benzion Isaacson, ‘n anti-apartheidsaktivis wie se voorouers aan die begin van die 20ste eeu uit Rusland gevlug het. Isaacson was glo in die jare sestig verplig om na Israel uit te wyk, waar Mercer grootgeword het. Sy het egter in die 1980’s na Suid-Afrika teruggekeer, is hier getroud, maar het in 1995 na Kanada geëmigreer en in 2002 in Amerika gaan woon. Sy het egter baie goed op die hoogte gebly met wat in Suid-Afrika gebeur. Sy skryf oor “the embarrassment that is the democratic South Africa – the crumbling infrastructure of this once First World country, and the out-of-control crime – down to an ongoing mini-genocide” (397), asook die “unparalleled, radical, race-based wealth-distribution policies” (402).

“Hillbrow was then a hip, cosmopolitan, Johannesburg suburb. Today it is South Africa’s Harlem” (822). Daar was “the magnificent five-star Carlton Hotel … It closed in 1997; the safety of the guests could no longer be guaranteed” (829). “South Africa – with its space program and skyscrapers – was not exactly the product of the people currently dismantling it. Instead, it was the creation of British and Dutch colonists and their descendants” (1211). “Some people build; others destroy” (1277).

Soos tydens apartheid is die ANC-regering besig met “restructuring society around race. With one distinction: more people are murdered in one week under African rule than died under the detention of the Afrikaner government over the course of roughly four decades” (402). “If the sanctity of life is the highest value in a civilized society, then the New South Africa has little to recommend it” (441). “Universal suffrage is not to be conflated with freedom” (412). “A civilized society, ultimately, is one in which the individual can go about the business of life unmolested. If he can’t do that simple thing, of what value is the vote?” (417).

“You’d be hard pressed to find a family in democratic South Africa whose members have not been brutalized … They tell of the lives of good people ruined by rubbish” (593). “Realism is not racism. The undeniable reality is that, a decade since the abrupt transfer of power, the rule of the demos has turned a once-prosperous, if politically problematic, place into a lawless ramshackle” (631). “South Africans are fed up (‘gatvol’ in Afrikaans) with crime” (701). Sy verwys na die 69 swartes wat in 1990 by Sharpeville gesterf het en waarvan so dikwels in anti-apartheid propaganda gewag gemaak word. “In democratic South Africa that’s the daily carnage” (715).

“Few realize that during the decades of the apartheid regime a few hundred Africans in total perished as a direct and indirect consequence of police brutality. A horrible injustice, indubitably, but nothing approximating the death toll in ‘free’ South Africa, where hundreds of Africans, white and black, perish weekly. Nor did apartheid’s casualties come close to the ANC’s during ‘the armed struggle.’ Freedom’s forebears ‘necklaced’ 400 non-combatants, and murdered hundreds more – Zulu opposition, state informers and witnesses, rural headmen, urban councilors” (719). “Under apartheid, on average, 7 036 people were murdered each year, a small number compared to the carnage under the ANCniks: 24 206 annually” (730).

“Clearly, the era of apartheid remains a Golden Age with respect to the sanctity of life, for blacks and whites alike” (750). “Fifty-one percent of victims no longer bother to report crime, given that corruption is rife, arrests rare, and prosecutions and convictions still rarer” (736). “A hardcore criminal … has a ninety percent chance of getting away with murder … the country now has one of the world’s highest murder rates and lowest conviction rates” (840). “Lucky are the outlaws in the New South Africa” (952). Violent crime in the New South Africa is predominantly black on black and black on white. Since the demise of apartheid, it has both increased and spread from slum to suburb” (763).

Tydens die grondwetlike onderhandelings [sommige/enkele] Afrikaners “surrendered without defeat,” volgens Hermann Giliomee (793; ook 4288). Mercer: “Whites ceded mastery over their destiny” (1206). FW de Klerk “acceded to crude majoritarianism, thereby forfeiting equal treatment for white South Africans within a democratic South Africa” (2258). Dít nadat De Klerk die 1992-referendum onder die leuse, “Oppose majority rule” gewen het (4621). Mercer bevestig, soos Giliomee, dat De Klerk geen mandaat van die blanke kiesers vir magsoorgawe gehad het nie (4622).

“One day a white, relatively well-educated minority dominated all institutions; the next a skills-deficient black majority took over” (2383). Dit was ‘n geval van “minute-made democracy” (4947) in sy rouste vorm; dus eerder “idiocracy” (4974) “South Africa now has a political system which, as Mr Ralfe puts it, is ‘run by jailbirds'” (1332). “Europeans are … particularly and uniquely vulnerable within this political dispensation” (1206). “Empowering majorities in Africa has helped, not hindered, the propensity of hostile masses to extract revenge on helpless minorities” (1219). “A small but growing number of blacks [are] experiencing ‘apartheid nostalgia … it was a time when things worked better'” (812).

Die outeur verwys na wat Robert Guest, ‘n Economist-joernalis, “the world’s most extreme affirmative action program” noem. [Lees gerus Guest se uitstekende boek, The shackled continent: Africa’s past, present and future (2004).] Mercer bestempel dit as “a coercive transfer of private wealth from those who create it to those who consume it” (482; ook 2303); “a willingness to ‘sacrifice performance for racial ideology'” (1781). Dit is ‘n geval van “wealth distribution usurping wealth creation” (2282). “All redistribution … involves ‘taking’ from the original owners and/or producers … and ‘giving’ to nonowners and non-producers” (4721).

Hierdie rassisme vind uitdrukking in voorgeskrewe raskwotas; ‘n “quota culture” (2245). Mercer verwys na “race-based wealth distribution” (2091), oftewel “redistributive ‘justice'” (2251), en “racist labor litigation” (2091), bv dat staatskontrakte aan swart maatskappye toegeken word en die werkerskorps die demografie moet weerspieël. “Business must keep paperwork documenting their pigment-driven poaching” (2145). “‘Social justice’ becomes a demand for redistribution and revenge … making the more ‘fortunate’ fork over their fortunes to the less fortunate” (2469). “Bit by barbaric bit, South Africa is being dismantled by official racial socialism” (3159).

Oor grondherverdeling: “It seems to me patent that land that has been farmed intensively and scientifically must never be given to men whose capacity and craving is for kraal life” (2031). Volgens die Bybel mag ons nie begeer nie, maar in die nuwe Suid-Afrika is die reël: “Covet and you shall be rewarded” (2053); ‘n geval van “placate the envious by taking from those they envy” (2464). “In South Africa, the pool of haves is destined to be drained, or shrink to an unsustainable size” (2777). “In the United States, the ratio of voters to taxpayers is approximately two to one; in South Africa it is a stupefying eleven to one” (4738). “We must question the sheer waste and wholesale destruction of wealth which this supposed justice entails” (2058). “The Department of Rural Development and Land Reform has admitted that ninety percent of redistributed farms were ‘dysfunctional'” (2062). Misdaad kan nie sonder meer aan armoede toegedig word nie. “Wealth disparities fail to explain away the sadism invested in the onslaught against white South Africans” (1178).

Mercer het haar boek veral met die oog op Amerikaanse lesers geskryf. Maar daar is vir plaaslike lesers goeie inligting oor “progressiewe” denke in bv Amerika, soos:

  • “Crimes are caused, not committed.”
  • “Evil action don’t incriminate, they mitigate.”
  • “Perp[etrator]s don’t do a crime, but are driven to their deeds by forces beyond their control” (3235).
  • “The Boer killer is a ‘victim’ of apartheid” (3259).
  • “Crime is caused by deprivation and not depravity. Therefore, accelerating race-based wealth distribution will remove the reasons for crime” (3264).
  • “If colonialism was our [die wittes se] original sin, capitalism is our cardinal sin” (3246).

“Liberal intellectuals have made careers out of blaming the West for problems that were endemic to many societies both before and after their experiences as European colonies … The truth is that colonization constituted the least tumultuous period in African history” (3297). “Since the colonial powers decamped, economic conditions have declined across the Dark Continent” (3308). “Labor productivity is the main determinant of wages – and wealth. People in die West produce what they consume – and much more; they don’t remove, or steal it from Third Worlders … The concept of a wealth gap is an extension of the politically contrived construct of exploitation – rich of poor, North of South” (3317).

“Colonists in Africa reduced the state of squalor, disease and death associated with lack of development … once introduced to potable water, sanitation, transportation, and primary healthcare, few Africans wish to do without them” (3361). ‘n Gewilde verwyt is “that the colonial powers plundered Africa and failed to plow back profits into the place” (3373). “The infrastructure in Africa was built by the colonial powers,” maar al wat ‘n mens hoor, is die koloniale lande “got rich on the backs of poor nations” (3380). “The West is what it is due to human capital – people of superior ideas and abilities” (3389). “The colonial powers enchanced, rather than hindered, progress” (3422).

“South Africa is a microcosm of what America could become” (487). Mario Rantho van die ANC word soos volg aangehaal: “It is imperative to get rid of merit as the overriding principle in the appointment of public servants” (2075). Geen wonder dienslewering in die openbare sektor is so pateties nie. Volgens Mercer moet daar in Amerika teruggekeer word na meriete en individualiteit. In die VSA is daar, soos in die nuwe Suid-Afrika “reverse-racism laws. Being black guarantees special privileges” (2700). “Be it in the US or in South Africa, preferential treatment, enforced by legal fiat and rooted in the characteristics of a group (race) rather than the value of the individual, flouts justice in every respect” (493). “Creedal multiculturalism simply doesn’t admit of the possibility that aptitudes and abilities may vary by culture or ethnicity, as well as from one individual to another” (2708).

Die gebeurtenis van die jaar

mandela-in-beelddeur Leon Lemmer

Wat voorgestel word as die grootste gebeurtenis van die jaar, asook sy naloop, is hopelik darem nou grootliks verby. Ek gaan dus probeer om ‘n bietjie perspektief op die saak te gee. Die opvallenste aspekte is seker hoe groot die gedoe was, hoe lank halsstarig daarmee volgehou is en hoe eensydig en onkrities dit was. Ook hoe diegene wat dink hulle is iets en (in die demokratiese tradisie) ook dié wat nie iets is nie, dit nodig gevind het om ‘n stuiwer in die armbeurs te gooi. Allerhande staaltjies oor persoonlike ontmoetings is vertel; in baie gevalle waarskynlik die resultaat van mite-skepping. ‘n Onvanpaste religieuse milieu is geskep, met selfs die reën wat as ‘n huilende hemel vertolk is. Alles is in grootmaat in druk en elektronies gerekordeer en gaan mettertyd as historiese waarhede aan bv skoolkinders opgedis word.

‘n Mens kon eenvoudig nie glo tot watter uiterstes daar oorgegaan is nie. Ek het op die televisie krieket probeer kyk. In die gras is geskryf dat ons dankie vir Nelson Mandela sê. Op die skerm regs bo is die Mandela-naam feitlik deurgaans aan die kykers opgedring. Wanneer daar nie spel was nie, is pro-Mandela-inligting uitgesaai. Dit is ironies dat tydens die “vryheidstryd” juis betoog is dat politiek uit sport geweer moet word. Op RSG is gespog wat daar twee dae lank ononderbroke met Mandela-verering volgehou is en daarna het nog talle sarsies gevolg. Van die aanbieders het met sommige van hulle opmerkings hulle volslae onkunde oor die geskiedenis uitgestal. Al wat deurslaggewend saak gemaak het, was dat alle inligting pro-Mandela moet wees.

Ek beperk die res van my teks tot wat in twee koerante gepubliseer is; ‘n keur van hoogte- of laagtepunte. Om die lengte van my skrywe binne perke te hou, handel die teks hoofsaaklik oor die eerste week van hierdie sage. Ek besef wel deeglik dat my samevatting ook onuitstaanbaar kan word. Om hierdie rede gaan ek uiters selektief te werk en lewer die minimum kommentaar. Ek hoop maar lesers se bogverklappers funksioneer. Ek moet byvoeg dat die soort advertensies wat oor Mandela deur bv sake-ondernemings gepubliseer is, heelwat lig op hierdie instansies se gesindheid werp. Dit help my om te besluit wie vorentoe my ondersteuning verdien, naamlik by voorkeur dié wat nie pro-Mandela-advertensies geplaas het nie. Ek het beoog om deurgaans na Mandela te verwys en nooit die troetelnaam “Madiba” te gebruik nie, maar sommige van die aanhalings het hierdie hoop verydel.

  • Rapport (8 deser) beweer in ‘n hoofartikel: “Waarskynlik dié belangrikste les wat hy ons geleer het, was sy jare lange weiering om enige voorwaardes vir sy vrylating uit die tronk te aanvaar.” Dus, Mandela, wat postuum as vredemaker en versoener voorgestel word, word geloof omdat hy nie geweld wou afsweer nie. Dit het Mandela in staat gestel om telkens as De Klerk en kie ‘n ANC-eis geweier het, die blanke regering met die hervatting van geweld af te dreig. Ook het Mandela se verknogtheid aan geweld hom 27 jaar in die tronk gehou; iets wat oor en oor vertel word om die blanke bewind as onmenslik wreed voor te stel. Waarom Mandela in die tronk was, word feitlik deurgaans heeltemal verswyg.

Daardie hoofartikelskrywer kom soms ook met die waarheid vorendag: “Daarom moet ons ook eerlik wees en erken dat baie van die land se huidige probleme hul oorsprong in die Mandela-era het … Vandag pluk ons die bitter vrugte hiervan en kan die vrot in talle staatsdepartemente terugevoer word na die Mandela-era.” Hierdie vrot strek veel wyer as staatsdepartemente. Mandela is wyd geloof as “die vader van die nasie,” terwyl daar oor etniese grense heen geen nasie is nie; net ‘n Suid-Afrikaanse bevolking, mildelik aangevul uit veral die res van Afrika. Myns insiens is die kern van Mandela se nalatenskap die geweldskultuur waarvan die einde nie in sig is nie. Hy is ongetwyfeld die vader van die plaaslike politieke geweld. Mandela het immers doelbewus die geweldsopsie gekies, selfs voordat die ANC en die SAKP daartoe bereid was. Hy het ook die Nobel-vredespryswenner Albert Luthuli oorgehaal om geweld te ondersteun.

Hermann Giliomee noem in dieselfde uitgawe van Rapport dat Mandela die dryfkrag agter ‘n sabotasieprogram was. Hy verwys bv na David James Smith se boek, Young Mandela, wat ‘n ander beeld van Mandela skets as die een wat sedert sy dood tot vervelens toe aan ons voorgehou word. Hierdie boek is plaaslik doodgeswyg. Die afgelope dae is telkens verwys na Mandela se aanspraak dat hy teen sowel wit as swart oorheersing gestry het. In werklikheid was Mandela sterk ten gunste van die tirannie van die meerderheid. Vir hom was swart meerderheidsregering ononderhandelbaar. Giliomee: “Lande soos Suid-Afrika met diep rasse- en etniese klowe vervul nie hul potensiaal met ‘n enkele magtige party nie … As ANC-leier en as uitvoerende president het [Mandela] nie besonder groot dryfkrag, insig in probleme of ondernemingsgees getoon nie.”

In dieselfde uitgawe van Rapport verwys PG du Plessis na die “siwwe en drupkrane van die openbare media” wat “die woorde, optredes en dade van openbare figure versuiker of vergal en vir ons naïewe konsumpsie kleur en voorberei … Die mens sonder swakhede moet nog gebore word – en dat ons met die beoordeling, heldeverering of verdoeming van openbare figure van ‘n afstand af onsself daagliks belieg.” Du Plessis verwys na “‘n wêreldwye geruis … van prysliedere en lofuitinge” deur mense met eie agendas en eie ego’s wat politieke munt uit so ‘n gebeurtenis wil slaan. Die resultaat van die grondwetlike onderhandelings kan saamgevat word as “van ons oorheersing na hul oorheersing.” “Vryheidsvegters maak nie almal goeie administrateurs nie en verlore kundigheid is verlore.” Onbegryplik beweer Du Plessis dat “die oorgang na die nuwe bestel bloedloos” was en selfs dat Mandela sy beweerde verset teen swart oorheersing “gestand gedoen het.”

  • In die res van my skrywe verwys ek kronologies na uitgawes van Die Burger. Die eerste uitgawe van Vrydag, die 6de, is te vroeg gedruk om berigte oor Mandela se dood te bevat. Die dag daarna is op die voorste bladsy losgetrek met afbeeldings van 36 voorblaaie van ander koerante, insluitende drie waar Mandela ‘n gebalde vuis vertoon. Hulle verskyn onder die vaandel: “Die wêreld groet Nelson Mandela” In hierdie en volgende uitgawes word Mandela telkens gekarakteriseer as “vegter, vredemaker, versoener” met die laasgenoemde twee wat oorbeklemtoon en die eerste een (bv as terroris en misdadiger) wat verdoesel word. In Rapport was die drie V’s (‘n sinspeling op “Victory”, dus die swartes se gewaande oorwinning oor die wittes): “vryheidsvegter, vredemaker, vader van ‘n nasie.” Die Burger beweer: die wêreld treur, die hele wêreld huil nou, die wêreld se oë is op Suid-Afrika, die wêreld vier Mandela, ens.

FW de Klerk beweer: “Daar was altyd ‘n opregte en eerlike bereidwilligheid [by Mandela] om die ander party te verstaan en tegemoet te kom – ook vir die wit minderheid in Suid-Afrika.” Hy verduidelik nie hoe hy dit reggekry het dat daar so min, indien enigiets, hiervan tereg gekom het nie.

Van Antjie Krog is ‘n gedig gepubliseer oor “‘n mens so edel”, “wie se dade onbeskaamd goedheid wou bring”, “die man wat ons van onsself gered het”.

Volgens Desmond Tutu bid “die nasie” tot “‘n God van bevryding … ‘n God wat ons nasie gelei het uit die plek van gevangeneskap na die tuiste van vryheid.” Mandela word “die vader van ons nasie” genoem, “iemand vir al ons mense” en hy is ‘n geval waar “heiligheid verskans is in werklike wesens.” Die publisiteitsoeker Tutu, wat beweer het dat hy uit die openbare lewe getree het, het sy teenwoordigheid ongevraag by Mandela-byeenkomste in Johannesburg en Qunu opgedring en gepoog om die maksimum publisiteit vir homself te ontlok.

Henry Jeffreys beweer Mandela was 27 jaar “in die tronke van apartheid.” Hy ontken daarmee eintlik Mandela se misdade. Soos hy so graag dikwels doen, vertel Jeffreys van sy eie UDF-aktivisme. Hy beweer die opvoedkundige Funda Centre “was op die rand van bankrotskap weens geld wat na apartheid gekanaliseer is.” In sy artikel stel hy nie net Mandela as ‘n held voor nie, maar ook homself as ‘n mede-held. Mandela het aandag aan Jeffreys se kind gegee pleks van hom met ernstiger sake besig te hou. Jeffreys vind dit fantasties. Hy sien nie deur Mandela se strategie nie. Mandela het geweet Jeffreys is ‘n joernalis wat as ‘n meningsvormer funksioneer. Mandela het dieselfde laai met Richard Stengel, die redakteur van Time en die skrywer van Long Walk to Freedom, uitgehaal deur skynbaar belangstellende aandag aan Stengel se kinders te gee.

  • Op Maandag, die 9de, het Die Burger op sy voorbladsy uitbasuin: “Die wêreld is op pad”; darem nie die heelal en sommer die hemel ook nie.
  • Dinsdag, die 10de, is die hoofopskrif: “Die groot totsiens.” Kgalema Motlanthe beweer dat Mandela sowel sondaar as heilige was. Mandela het glo baie vir Suid-Afrika, Afrika en die wêreld beteken.

Desmond Tutu het gesê Mandela was ‘n “geskenk van God wat gestuur is om Suid-Afrika van ‘n bloedbad te red.” Hy het nie gesê hoe hy dit te wete gekom het nie. “God het … gewys hy is lief vir Suid-Afrika en het vir ons ‘n wonderlike geskenk gestuur – Nelson Mandela.” Daar is glo “bykans ‘n universele liefde vir Mandela … Madiba het uit die tronk gekom en hy het Suid-Afrika soos ‘n towenaar van ‘n giftige ruspe in ‘n pragtige vlinder verander.” Dit is die beeldspraak waarmee Tutu die ou en nuwe Suid-Afrika karakteriseer; dus die verskil tussen blanke en swart bewind. “Ons lewe nou in ‘n wonderlike, multikulturele reënboognasie.””Tutu het die wreedheid beskryf wat Mandela in die gevangenis moes verduur en wat uiteindelik sy longe en sig beskadig het.” Tutu het nie genoem in watter ander Afrika-land iemand 27 jaar in die tronk sou deurbring en daarna eintlik heel gesond tot verby die ouderdom van 95 jaar sou lewe nie.

Helen Zille is vasbeslote om Mandela se werk voort te sit. Ons vryheid is glo aan Mandela te danke.

Russel Botman het verseker dat die Universiteit Stellenbosch (US) ‘n huldigingsbyeenkoms hou. Hy het Mandela met die Bybelse Samuel vergelyk wat die volk moes lei. Soos altyd is dit vir Botman onmoontlik om politiek en godsdiens te skei. “Ons as burgers moet bou op die toekoms wat Madiba vir ons wou hê.”

Jonathan Jansen beweer die staat het jare lank ‘n “terreurveldtog” teen Mandela se vrou en kinders gevoer. Die terreurveldtogte van Mandela se MK en dié van die UDF/ANC en PAC bly egter onvermeld. Soos Botman aan die US, het Jansen dit nodig gevind om ‘n Mandela-byeenkoms op die kampus van die Universiteit Vrystaat (UV) te hou. Sowel Botman as Jansen het duidelik geen sensitiwiteit vir die vereiste ideologiese neutraliteit van ‘n universiteit nie. Vir Jansen was die hoogtepunt van die UV-byeenkoms toe ‘n wit NG-predikant gesê het: “Vergewe my en my mense vir wat ons gedoen het.” Volgens Jansen “was die gees van Mandela in die predikant vaardig.” Die ander party, bv die ANC, word klaarblyklik as onskuldig beskou en hoef dus vir niks verskoning te vra nie. Die predikant het vergiffenis gevra vir wat die wittes gedoen het. Sluit dit ook in al die konstruktiewe werk wat hulle sedert 1652 in hierdie droewe land gedoen het?

  • Die Burger se pro-Mandela-veldtog het teen Woensdag, die 11de, nog glad nie stoom verloor nie. Met klaarblyklike verwysings na bv die Amerikaanse swart burgerregtebeweging het Barack Obama Mandela die “grootste [of die laaste groot] bevryder van die 20ste eeu” genoem. Die koerant het dit kritiekloos gerapporteer. Obama het Mandela met sy ander helde, Mohandas Gandhi, Martin Luther King jr en Abraham Lincoln, vergelyk. Obama: “Nadat hy uit die tronk vrygelaat is, sonder ‘n gewapende stryd [let op hoe slu systap Obama jare lange Mandela- en MK-/ANC-terrorisme], het Mandela, soos Lincoln [wat in ‘n sin die Amerikaanse Burgeroorlog veroorsaak het], sy land bymekaar gehou … ek wil vir die jongmense van Afrika en die wêreld sê: Julle kan sy lewenswerk jul eie maak.” Obama het Mandela nageboots deur soms sy vuis in die lug rond te swaai, iets wat kenmerkend van swart “versoeners en vredemakers” soos King en Mandela was.

Jacob Zuma het Mandela as “Suid-Afrika se grootste seun” bestempel, ‘n vryheidsvegter en ‘n vredemaker. “Die afgestorwe president se groot liefde vir vrede kan oral in Afrika gesien word” [!].”Die struggle (teen apartheid) was Madiba se lewe”. Mandela het glo die grondslag gelê “vir ‘n beter lewe vir ons almal.”

Die ANC-aktivis Henry Jeffreys verwys in sy rubriek na Mandela as “‘n geliefde en unieke grootse leier … die groot vredemaker, die groot versoener … die vader van die nasie.” Hy noem “hoe geseënd hierdie geliefde maar dikwels gekweste ou landjie was om ‘n leier van Mandela se kaliber te kon hê om ons uit die politieke woestyn van apartheid te kon lei.” Les bes gee Jeffreys waaragtig voor dat Mandela verseker het dat ons nie onder swart oorheersing gebuk gaan nie.

Ilse Bigalke is ‘n onredbaar linkse joernalis van wie geen neuraliteit of objektiwiteit verwag moet word nie. Haar artikel is onder die opskrif “Só ween die wêreld” gepubliseer. ‘n Mens wonder wat die onvindingryke Die Burger sou gedoen het as daar nie ‘n misbruikbare woord soos “wêreld” bestaan het nie. Mandela word uitgebeeld as “ons morele kompas” wat “nie net Suid-Afrika getransformeer [het] nie, maar die mensdom self” en as “‘n leier vir alle seisoene en vir alle mense.” Obama: Mandela “behoort nie meer aan ons nie, maar aan die engele.” [Op 19 deser het Bigalke erken hoe gretig sy al die pro-Mandela-propaganda verslind het. Dit is die soort mens wat toegelaat word om teen betaling as meningsvormer te funksioneer. Adam Small, daarenteen, het reeds op die 16de genoeg van die “gekke oordrewenheid” gehad.]

Nico Koopman, ‘n bevrydingsteoloog, vind aansluiting by die huil-tema met: “Dit is veral opvallend hoeveel kindertjies ween oor die verlies van ‘n goeie oupa. En die leed van gestremde persone kan nie geïgnoreer word nie.” Pratig gestel, nè? “Mandela het as ‘n kosbare mens van God die evangelie van versoening beliggaam … Madiba het die wêreld van interpatie kom leer;” dus dat ons “na regmakende versoening, na versoenende geregtigheid” moet soek. “Dit is dus belangrik dat ons aanmekaar terugkyk na Madiba se persoon en voorbeeld … Die Madiba-stories ondermyn wat lelik en verontmenslikend is, en roep in aansyn wat mooi en edel is.”

  • Donderdag, die 12de, is Die Burger se hoofopskrif: “Madiba: In stilte gegroet.” Die Uniegebou se amfiteater, waar Mandela in staatsie gelê het, sal voortaan die Nelson Mandela-amfiteater heet. JBM Hertzog se standbeeld voor die Uniegebou word sonder protes (eintlik met instemming, dus weens die tans gebruiklike toegewing van blankes) verskuif na ‘n minder prominente plek. Die 9 meter hoë Mandela-beeld word die hooffokus. Dié verskuiwing simboliseer die feit dat diegene onder wie se leiding die land opgebou is (Hertzog se “Suid-Afrika eerste”), deesdae moet trustaan vir “swartes eerste.” In die wittes se plek tree die swartes na vore wat die land wou vernietig en besig is om dit reg te kry. Hoewel daar in die ANC diegene is wat wou hê dat Mandela met sy kenmerkende gebalde vuis uitgebeeld word, is besluit om hom liewer verwelkomend met uitgestrekte arms voor te stel; ‘n messias of verlosser, soortgelyk aan die Christus-beeld in Rio de Janeiro. Twee Afrikaanssprekende beeldhouers, Ruhan Janse van Vuuren en André Prinsloo, is hiervoor verantwoordelik. In dieselfde gees werk die DA en ANC in die Paarl saam om Jan van Riebeeck-weg, waarin Mandela gestap het toe hy in 1990 uit die Victor Verster-gevangenis vrygelaat is, Mandela Freedom-weg te noem.

Helen Zille het gesê Mandela se gesig simboliseer “wat ons moet word in Suid-Afrika – een nasie.” Maar dan kan Mandela mos nie reeds die vader van die nasie wees nie? Wes-Kaapse ANC-lede het ook van hulle laat hoor. Marius Fransman: “Hoe wil ons hê ons kinders moet wees? Ons wil hê almal moet soos Mandela wees.” Dus geweldenaars? Lynne Brown: “Die enigste manier om Madiba se nalatenskap te bewaar, is om vir die verdruktes en armes te veg.” Al was Mandela stinkryk?

Vir die ANC-aktivis Russel Botman was dit nie genoeg dat daar ‘n Mandela-byeenkoms op die US-kampus gehou is nie. Hy het opsluit ook ‘n artikel vir publikasie aangebied. Hy beeld die blanke bewind as hardvogtig uit omdat Mandela as gevangene nie toegelaat is om sy ma en sy kind se begrafnis by te woon nie. “Intussen is Madiba self oorlede, en te oordeel na die nasie se reaksie, is dit hoe die meeste mense voel: dat sy dood ‘n gat in ons hart laat.” Botman reken “die pas van verandering [agteruitgang? is] veels te stadig.” Botman verwys na Mandela wat ‘n “HOP van die siel” bepleit het. Een van Botman se groot etniese helde, Trevor Manuel, is die mede-outeur van die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP). Botman se oorspronklike bydrae is dat ons nou ‘n “NOP van die siel” nodig het. Botman se omruiling van HOP en NOP berus egter op ‘n misvatting. Mandela het in 1999 in die parlement na ‘n “RDP (reconstruction and development plan) of the soul” verwys (Die Burger, 21 deser, p 15).

  • Op Vrydag, die 13de, het Die Burger ruimte gehad vir hierdie opmerking van Julius Malema: “Nelson Mandela se ware karakter was die een vóór 1994 toe mense hom ‘n terroris genoem het.” Hoe volslae gewelddadig of terroristies Mandela was, blyk uit sy oortuiging dat 14-jariges stemreg moet hê, oënskynlik omdat sulke jeugdiges uitstekend as “bevryders”/terroriste kan funksioneer. Daar is geen ander “bydrae” wat hulle op daardie ouderdom kan lewer nie. Die verlaging van die stemregouderdom sou die land ook in selfs groter mate as tans die prooi van swart mag gemaak het.

In sy rubriek poog Leopold Scholtz “om ‘n objektiewe beoordeling van Madiba se plek in die Suid-Afrikaanse geskiedenis te gee.” Hy toon in historiese perspektief aan hoe kommunisties en gewelddadig Mandela en die ANC was. Scholtz noem dit terrorisme. Hy wys ook op hoe anti-wit die jong Mandela was, maar wit kommuniste het hom mettertyd oortuig van hulle bruikbaarheid vir sy doel, naamlik die onverwerping van die blanke bewind. [In beginsel het Mandela geen beswaar teen kommunisme gehad nie. Sy beswaar was suiwer rassisties. Hy wou nie hê dat wit kommuniste, plaaslik en in Moskou, die lot van swartes bepaal nie (Long walk to freedom, 1995, p 115, 123-124, 132). Mandela se beswaar teen die doodstraf was op ‘n soortgelyke manier rassisties. Hy was teen die doodstraf omdat hoofsaaklik swartes tereggestel sou word.] Scholtz dink Mandela se latere “strewe tot versoening was eg … Mandela was nie volmaak nie, al sou ‘n vreemdeling wel dié indruk kon kry ná die uitbarsting van emosie in die Suid-Afrikaanse media ná sy oorlye. (Trouens, buitelandse media het baie objektiewer oor hom geoordeel as dié in Suid-Afrika).”

Tim du Plessis vertel van ‘n onderhoud wat hy in 1992 met Mandela gevoer het. Mandela het erken dat hy bitter oor sy lang verblyf in die tronk was en veral oor wat sy familie in die proses aangedoen is. Daar word sonder meer beweer dat Mandela “magteloos” in die tronk gesit het, terwyl dit algemeen bekend is dat sy tronkstraf aansienlik korter kon gewees het as hy bereid sou wees om geweld af te sweer, wat hy nooit wou doen nie. Du Plessis erken dat dit Mandela was wat “sy organisasie” [die ANC en SAKP] oorreed het om ‘n gewapende stryd aan te knoop. “Dit het minstens drie geslagte Suid-Afrikaners geleer politieke geweld is ‘n aanvaarbare manier om jou doel te bereik of om geskille te besleg … Suid-Afrika proe vandag nog die wrange vrugte van dié indra van geweld in die land se politieke kultuur.” Uit hierdie onverwagte oord kry ek dus steun vir my standpunt dat Mandela nie die vader van ons nasie is nie (want daar bestaan nie so ‘n nasie nie), maar dat hy wel die vader van die politieke geweld is wat tot op hede voortduur en waarvan daar geen einde in sig is nie.

Van die bedenklikste teks wat die afgelope tyd in Die Burger gepubliseer is, is afkomstig van Hannelie Booyens, ‘n joernalistiekdosent, wat al die pro-Mandela-koerantvoorbladsye wil lamineer en monteer in die gange van die Skool vir Kommunikasiestudies van die Noordwes-universiteit; klaarblyklik omdat sy ‘n groot Mandela-bewonderaar is. Sy is hoogs ontsteld dat honderde Potch-koshuisstudente, bv dié van Veritas, as deel van hulle ontvangs- en bekendstellingsritueel ‘n saluut gegee het wat haar aan die Nazi-saluut herinner. Dit is glo ‘n aanstootlike simbool van Ariese meerderwaardigheid en van “benouende denke”, “veral as dit gebeur op ‘n oorwegend wit en Afrikaanse kampus”. Booyens sien seker uit na die verwagte verswarting en verengelsing van hierdie einste kampus. Sy vertel dat sy vroeg Vrydagoggend, dus die dag toe die jongste Mandela-ophef in al sy felheid begin het, met verf en ‘n kwas na ‘n sypaadjie is waar daar ‘n swastika in die sement uitgekerf is. “Oor dié teken van haat het ek ‘n wit vredesduif geskilder met dié woorde: ‘Dankie, Madiba!'” Dit is ironies dat dit juis sy is wat in ‘n kampuspublikasie (13 Jun) teen implusiewe gedrag gemaan het. Sy het sekerlik nie besin oor hoe die kampus sou lyk as almal op haar manier uitdrukking aan hulle politieke oortuigings gee nie. Aangesien daar tans nog orde op die kampus gehandhaaf word, hoop ek die universiteitsowerheid tree ferm teen haar op.

  • Op Saterdag, die 14de, is Die Burger se hoofopskrif: “Laaste reis begin.” Die By-bylae kon die vorige week nie aan die Mandela-bohaai deelneem nie, gevolglik is hierdie hele uitgawe aan Mandela gewy. Daar is selfs die ingewing van twee volle bladsye strokiesprente. Daar is ‘n verslag oor ‘n onderhoud met een van Mandela se kamerade, Ahmed Kathra, waarin ‘n mens geen objektiwiteit te wagte moet wees nie.

Naas Henry Jeffreys, waarna hier bo verwys is, het Naspers ‘n ander joernalis in diens geneem wat graag in Die Burger spog oor sy wandade, insluitende misdade, tydens die UDF/ANC se terrorisme. Ek verwys na Johann Maarman, wat “‘n Victor Verster-alumnis” genoem word. Hy vertel met smaak van sy onwettige dade en die duiwelse rol wat mense soos predikante daarin gespeel het. Net soos Jeffreys plooi Maarman sy vertelling sodat hy ‘n mede-held in die Mandela-sage word.

  • Ek het verwag dat daar die soberheid sou wees om te vra: Wat kos Mandela se mediese uitgawes en versorging die land/belastingbetaler? En al die reise tussen Gauteng en die Transkei oor jare? En die talle byeenkomste en die begrafnis en alles wat daarmee saamhang, insluitende die byeenroep van spesiale sittings van politieke liggame, nasionaal, provinsiaal en plaaslik? Ensovoorts. Pleks daarvan vertel Rapport (15de) en Die Burger (17de) hulle lesers hoe baie die land finansieel gebaat het; glo dalk ‘n miljard rand. “Die wêreld” het immers hier besoek afgelê en hierdie buitelandse vet katte het van hulle en/of hulle regerings/instansies se geld hier bestee.

Watter gevolgtrekkings kan uit die voorafgaande gemaak word? Hermann Giliomee het moontlik die beste opsomming verskaf: Die mite het die mens vervang. Al die massamedia (pers, radio, rolprent, televisie, internet) neem met oorgawe hieraan deel. Dit lyk na ‘n georkestreerde poging, maar in werklikheid geskied dit grootliks impulsief, dus irrasioneel. In die huidige ideologiese klimaat sal geen wit mens op so ‘n skaal en so onkrities geprys word nie. Dit gaan vorentoe die uiterste deskundigheid en insig van historici verg om die (permanente) vervalsing van die geskiedenis te voorkom. Die eintlike gevolg van hierdie harlaboerla [lawaai, rumoer – HAT] is die bevordering van swart mag, met as implikasie die verdere geringskatting, verkleinering en vertrapping van blankes. Dit is waarskynlik die fondament waarop verskerpte anti-wit rassediskriminasie plaaslik gebou gaan word. Tog word daar voortgegaan met die absurde bewering dat Mandela ‘n nie-rassige nuwe Suid-Afrika nagelaat het.

Afrikaans krepeer

english-onlydeur Leon Lemmer

Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl verkondig deesdae dat Afrikaans sedert 1994 ‘n bloeitydperk beleef. Soos seker met alle plaaslike dinge, gaan dit glo sedert 1994 ook met Afrikaans beter as ooit tevore. Ek gaan aantoon dat dit onwaar is; dat die ATM se siening ‘n uitdrukking van politieke korrektheid en van ‘n polities gemotiveerde valse entoesiasme vir die nuwe Suid-Afrika is.

Dié beweerde taalherlewing word gepropageer op panele in die ATM se nuwe besoekersentrum. Die panele is afkomstig van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) se Roots-simposium wat in 2009 gehou is. In die Jakes Gerwel-tradisie is toe op ‘n Engelse naam vir ‘n byeenkoms oor Afrikaans besluit. Dit gaan om die “viering van Afrikaans se ryke verskeidenheid” (Bolander, 4 deser, p 4); dus inklusiwiteit, diversiteit, multikulturaliteit. Volgens die ATM-webwerf “spoor dié uitstalling breedweg die geskiedenis van Afrikaans na, beginnende by sy Nederlandse/Europese wortels [die UWK se “roots”] en die Khoekhoe- [dus Khoi of bruin] en slawe-invloede daarop – ‘n geskiedenis wat daartoe gelei het dat verskeie taalkundiges Afrikaans as ‘n semi-kreooltaal bestempel.”

In ‘n vroeëre ATM-pamflet is beweer dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is. [Kreools: “Mengeltaal ontstaan tussen ‘n Europese taal en ‘n taal in ‘n ander wêrelddeel” -HAT]. Nou word dit darem (maar steeds onwaar) afgeskaal na “semi-kreool”. Die spel waarmee die ATM deurgaans besig is, is om die nie-wit aspekte van Afrikaans oor te beklemtoon en die oorheersende blanke of Afrikanerrol, indien nie te verswyg nie, sover moontlik onder te beklemtoon, soos hier onder duidelik blyk. Vandaar die ATM se versugting: “Ons wil mense help om anders na die Taalmonument te kyk” (LitNet 27 Nov). Afrikaans en sy monument is twee voorbeelde van wat veral Afrikaners vermag het. Afrikaners het ook in baie ander opsigte presteer. Lê dit op die weg van diegene wat tans in die Paarl beheer oor ons Afrikaanserfenis uitoefen om hierdie prestasies te verdoesel omdat die ANC die Afrikaner en Afrikaans deurgaans misken en vertrap?

Die teks van die uitstalling is geskep deur die ATM in oorleg met die Iziko-museums, die Genadendal-sendingmuseum en die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. Laasgenoemde twee is bruin instansies, terwyl Iziko die Xhosa-naam vir ‘n aantal Wes-Kaapse museums is wat histories (feitlik) niks met swartes te make gehad het nie. Soos Marthinus van Bart in sy boek, Kaap van slawe (2012), aantoon, is dit Iziko wat valslik voorgee dat dit (net) die Hollanders is wat slawerny aan die Kaap bedryf het en dat dit die goeie Engelse/Britte is wat slawerny afgeskaf het (p 17, 23). Die ATM, soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), probeer om die rol van Afrikaners en Standaardafrikaans sover moontlik te verdoesel; iets wat toegeskryf kan word aan bv die feit dat mense soos Wannie Carstens en Michael le Cordeur in albei rade dien. Daar word in die uitstalling bv spesiaal van “Afrikaans as sendingtaal” gewag gemaak. Wat van die rol van die Afrikaanse kerke, veral die NG Kerk, in die geskiedenis van Afrikaans? Dit is enorm groot in vergelyking met dié van sendinginstansies.

Die soort ding waarmee die ATM hom by voorkeur besig hou, blyk uit die twee jongste voorbeelde. Op 5 deser is ‘n “erfenissimposium ter viering van ons slawe-erfenis” gehou. En op 7 deser was dit die agste jaar dat die ATKV se rieldanskompetisie by die momument plaasgevind het. Elias P Nel en Lynette Francis was die seremoniemeesters. Japie Gouws, die uitvoerende hoof van die ATKV, het die byeenkoms aan Nelson Mandela opgedra (Die Burger, 9 deser, p 6). As sodanig is sulke byeenkomste nie noodwendig ongewens of skadelik nie. Wat hinder, is die volslae etniese eensydigheid van die ATM se bedrywighede. Waarom herhaaldelik rieldanse vir veral plattelandse bruines aanbied en nie volkspele en -sang vir Afrikaners nie? Sowel die ATM as die ATKV het hulle bestaan aan Afrikaners te danke, maar albei skram deesdae weg van die aanbieding van bedrywighede wat die indruk kan wek, of die verwyt kan ontlok, dat hulle hulle vir Afrikanerbelange beywer. Albei buig egter agteroor om bruin en swart kultuur te omarm.

Allerhande (en myns insiens dikwels ongure) ligte musiek is by die monument welkom, terwyl (tradisionele) boeremusiek selde geduld word. ‘n Mens sou verwag dat die ATM hom daarvoor sou beywer om die hoofsentrum vir bv boeremusiek en jukskei te wees. Ook om gereeld aan klassieke musiek ‘n platform te bied. Ook om eerder Afrikaanse taal- en letterkundiges, wat werklik iets nagelaat het, te huldig pleks van iets positiefs te probeer vind in wat die “slawe-erfenis” genoem word.

Enkele jare gelede is ‘n “slawefees” op Stellenbosch gehou. Die inisiatief het, soos verwag kon word, van Russel Botman, die rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), uitgegaan. Die burgemeester het hierdie fees op die koste van die plaaslike belastingbetalers aangebied. Hans Heese, destyds die US-argivaris en die historikus wie se lot dit was om iets van hierdie “slawefees” te probeer maak, het toe beweer die slawe-erfenis kan aan iedere gebou op Stellenbosch gesien word. Ek het ‘n huisie in Stellenbosch en sal bly wees as hy kom uitwys waar hy slawe-nalatenskap bespeur.

‘n Ander belangrike instansie vir Afrikaans is die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) in Stellenbosch. Onlangs is genoem dat die WAT jaarliks meer as R3 miljoen moet insamel omdat sy staatsubsidie afgeneem het (Die Burger, 3 deser, p 6). Ten einde finansieel te oorleef, wend die WAT hom onder meer tot foefies waarvolgens mense bv Afrikaanse woorde kan borg . Soos in die geval van die ATM, was ek as Afrikaner tradisioneel geneig om simpatiek teenoor die WAT te staan, maar politieke korrektheid beduiwel ook in hierdie geval my betrekkinge. Toe die ANC aan die bewind gekom het, is die WAT se staatsubsidie baie gou drasties ingekort. Die bestaan van die WAT is as bevoorregting geëtiketteer omdat die swart tale nie iets het wat daarmee vergelyk kan word nie. Die ANC-regering het die vermetelheid gehad om nie net baie minder geld na die WAT te kanaliseer nie, maar ook om terselfdertyd te verwag dat die WAT sy kundigheid met Afrika-tale, die plaaslikes en dié in die res van Afrika, moet deel; dus hulle met “uitdagings” moet help.

Wat my dwars in die krop steek, is dat die WAT die nuwe opset verwelkom het. Optimisties is beweer dat die WAT goed sou oorleef pleks daarvan om die ANC se anti-Afrikaans- en anti-Afrikaner-gesindheid te veroordeel. Deesdae moet heelwat tyd en energie, wat voorheen aan deskundige woordeboektake bestee is, noodgedwonge na fondsinsameling gekanaliseer word. Die WAT het polities korrek selfs verder agteroor gebuig. Daar is onderneem om woorde wat nie die toets van politieke korrektheid kon deurstaan nie, dus wat nie-wittes aanstoot kon gee, nie in die WAT te publiseer nie. Voortaan sou die WAT dus nie meer ‘n omvattende skat van Afrikaanse woorde en uitdrukkings wees nie, maar ‘n selfgesensureerde inligtingsbron. Daar is veral twee areas waarin taalskeppers met hulle vindingrykheid uitmunt, naamlik ras/kleur/etnisiteit en seks. Die WAT het met sy besluit politieke (spesifiek ANC-) gedienstigheid bo suiwer taalkundige oorwegings verhef.

‘n Ander aanduiding in die Wes-Kaap van hoe dit met Afrikaans gesteld is, kom van die Kaapstadse metropoolraad. In die nuwe Suid-Afrika gee hierdie instansie voor om drietalig te wees. Wanneer Engelse eentaligheid nie soos gewoonlik seëvier nie, is die voorkeurhiërargie: Engels, Xhosa en Afrikaans. Dít terwyl die stadsraad die meeste van sy inkomste van Afrikaanssprekendes ontvang en swartes die fondse die meeste dreineer. Daar is tans ‘n uitstalling ter ere van Nelson Mandela in die burgersentrum in Kaapstad. Die brosjure van 40 bladsye is net in Engels. Toe die aandag van die DA/OD/PAC-burgemeester, Patricia de Lille, hierop gevestig is, het sy opdrag gegee dat die teks in Afrikaans vertaal moet word (Die Burger, 27 Nov, p 6). Of dit gedoen sal word en of ‘n Afrikaanse brosjure werklik gepubliseer gaan word, sal ons dalk nooit weet nie, want dit is te betwyfel of Die Burger so sterk oor die saak voel dat hy dit sal opvolg.

Op 2 deser het Jason Lloyd in sy rubriek op LitNet oor die agteruitgang van Afrikaans aan die Universiteit Kwa-Zulu-Natal (UKZN) geskryf. Afrikaans word voortaan daar slegs as ‘n eerstejaarsvak geduld. Dit is dus nog ‘n plek waar Afrikaans nie meer floreer nie. Die bruin Lloyd redeneer net soos die mense van die ATM en ATR (waarna hierbo verwys is), dus dat ons benadering tot taalsake ooreenkomstig die politiek gemodelleer moet word. Die lot van die land word deesdae deur die meerderheid kiesers/inwoners bepaal. Oor Afrikaans is Lloyd se gevolgtrekking dat “bruines dus die toekoms van dié taal is”, want die meerderheid Afrikaanssprekendes is bruin. Soos in die politiek word kwalitatiewe oorwegings geen ruimte gegun nie.

Gerhard van Huyssteen (43) is die nuwe voorsitter van die Taalkommissie (TK) van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Deesdae is dit in die mode om hoog op te gee oor “eerstes”. Van Huyssteen is glo die jongste TK-voorsitter en Frank Hendricks (61) van die UWK is die ondervoorsitter en die eerste bruine wat in die TK-bestuur dien. Aangesien Van Huyssteen, soos Carstens, die voorsitter van die SA Akademie, aan die Universiteit Noordwes verbonde is, lyk dit asof die Taalkommissie voortaan die inklusiewe, diverse, multikulturele stempel van Carstens gaan dra. Die SA Akademie gaan op 17 Januarie ‘n seminaar in Pretoria hou met as tema “Afrikaans: Almal se taal!”

Die lyk asof Standaardafrikaans op die vooraand van (verdere) verwatering staan. Distansiëring van die tradisionele Afrikaner blyk uit Van Huyssteen se opmerking dat “laers … uitgedien” is en dat die Kaaps-woord “skanghagha” (in orde) en die Kaapse Maleierwoord “magoe” (die tweede vrou van ‘n Moslemman) as Afrikaans erken moet word. Van Huyssteen was te jonk toe Afrikaans op sy hoogtepunt was. Daarom is hy “nie bekommerd oor Afrikaans … nie” (Die Burger, 26 Nov, p 3). Op grond van eerstehandse ervaring kan Van Huyssteen nie die trotse verlede van Afrikaans vergelyk met die toestand waarin Afrikaans sedert 1994 verval het nie. Hy beweer dat die TK apolities maar polities sensitief en verantwoordelik is. Hy dink “dat Afrikaans armer sal wees sonder Kaaps” (LitNet 27 Nov). Oor die wesenlike bedreiging wat die mengeltaal Kaaps, met sy oorvloedige besoedeling met Engels, vir die toekoms van respektabele Afrikaans inhou, uiter hy polities korrek geen woord nie.

Naas die sluiting van die Departement Afrikaans aan die UKZN en die sigbare agteruitgang van Afrikaans as onderrigtal aan die universiteite te Stellenbosch, Bloemfontein en Pretoria (by al die ander universiteite is Afrikaans as onderrigtaal sedert 1994 ‘n verlore saak) was die Potchefstroomse kampus van die Universiteit Noordwes (UNW) ‘n ligbaken. Afrikaanse klasse word daar in Engels vertaal pleks van hulle te vervang met klasse wat in Engels aangebied word. Die rede vir hierdie relatiewe voorspoed van Afrikaans op Potchefstroom, of mindere agteruitgang, kan toegeskryf word aan die deurlopende teenwoordigheid van ‘n blanke rektor. Daardie era sal op 31 Mei eindig wanneer Theuns Eloff uittree. Net die Universiteit Kaapstad, wat al meer as een swart rektor gehad het, sal dan ‘n wit rektor hê. Die akademie is een van vele terreine waar swartes wêreldwyd nie by wittes kan kersvashou nie. Tog word dit deesdae wys geag dat die akademiese leiding aan ons universiteite (feitlik) deur die bank van swart rektore uitgaan. Die UNW kry volgende jaar nie ‘n bruin rektor soos die ander drie pasgenoemde historiese Afrikaanse universiteite nie, maar ‘n swart rektor, Dan Kgwadi (46). ‘n Tswana en Sewendedag-Adventis, sal dan die septer swaai in wat tot dusver as die Dopperhemel bekend gestaan het.

Die UNW het drie kampusse: Mafikeng, Vaaldriehoek (Vanderbijlpark) en Potchefstroom, met laasgenoemde as die akademiese kern. By die ander tradisioneel Afrikaanse universiteite is die vervanging van die wit rektor deur ‘n nie-witte bewerkstellig deur die universiteitsraad te intimideer en te transformeer, bv met aanstellings deur die kommunistiese minister van hoër onderwys, Blade Nzimande. In die geval van UNW is die blankes in die senaat steeds in die meerderheid. Van hulle, soos die transformasiegesinde teoloë Theuns Eloff en Johannes Froneman, het dit egter wys geag om tot die gevolgtrekking te kom dat dit nou tyd vir ‘n swart rektor is. Eloff verlaat eersdaags hier sinkende Afrikaans-/Afrikaner-skip en hoef dus nie met die destruktiewe gevolge van die nuwe opset saam te leef nie. Daarby bestendig die aanstelling van ‘n swart opvolger Eloff se beeld as ‘n oorverligte mens. Die meerderheid senaatslede het glo ten gunste van Kgwadi gestem. In daardie sin verdien die UNW die rektor wat hy op 1 Junie gaan kry. Maar die akademie en Afrikaans verdien dit nie en gaan ‘n dure prys betaal.

Toe Jonathan Jansen as rektor van die Universiteit Vrystaat aangestel is, was Herman van Schalkwyk (47), ‘n landbou-ekonoom en dekaan, akademies sekerlik die sterkste kandidaat, maar die raadsvoorsitter, Faan Hancke, het hom vooraf uitdruklik tot ‘n transformasie- (dus nie-akademiese) aanstelling verbind deur die versekering te gee dat die volgende rektor ‘n nie-witte sal wees. In 2010 het Van Schalkwyk die rektor van die Potchefstroom-kampus geword. Pas het hy weer om nie-akademiese redes die onderspit om die rektorskap gedelf; hierdie keer teen Kgwadi, wat myns insiens akademies ‘n liggewig is. Selfs taalkundig is Van Schalkwyk Kgwadi se meerdere, want afgesien van deeglike tweetaligheid (Afrikaans en Engels) is hy Sotho goed magtig. Kgwadi is Tswana en Engels magtig. Hy beweer hy gaan nou Afrikaans leer, maar dit spreek boekdele vir sy gesindheid jeens Afrikaans dat hy, wat op die platteland in die noord-weste grootgeword het, nou gaan begin om “die taal” te leer. Net dit toon reeds die revolusionêre verandering wat die Potchefstroom-kampus in die gesig staar. Kgwadi sê: “Change will have to come” (City Press 8 deser). Daardie verandering sal minstens tweeledig wees: die Potchefstroom-kampus sal verswart en verengels.

Van Schalkwyk het uitstekende akademiese kwalifikasies: ‘n baccalaureus- (1990), honneurs- (1991), magister- (1992) en doktorsgraad (1995), almal verwerf aan die Universiteit Pretoria (UP) en almal in landbou-ekonomie. Hy was dosent aan UP (1993-1996), mede-professor (1996-1997), professor (1998-2003) en dekaan (2003-2010) aan die Universiteit Vrystaat en van 2010 af rektor van die Potchefstroomse kampus. Hy het ‘n indrukwekkende navorsings- en publikasierekord. Kyk gerus sy cv op die internet.

Kgwadi het die volgende grade: BSc (Fisika en Chemie, 1990, Universiteit Bophuthatswana, Mafikeng), MSc (fisika, 1992, Ball State University, Munchie, Indiana, VSA), PhD (“physics education”, 2002, Universiteit Potchefstroom) en MPhil (“environmental law and management”, 2003, Universiteit van die Noorde/Limpopo, by Pietersburg/Polokwane). Myns insiens loop daar ‘n duidelike akademiese foutlyn deur sy formele kwalifikasies. Hy het sy baccalaureus en een van sy magistergrade aan plaaslike swart universiteite, wat nie die akademiese aansien van die tradisioneel blanke universiteite het nie, verwerf. Terwyl Van Schalkwyk vir sy magistergraad ‘n volwaardige verhandeling voltooi het, het Kgwadi sy twee magistergrade waarskynlik (veral) op grond van klaswerk (dus nie navorsing en die dokumentering van daardie navorsingsresultate nie) verwerf. In die VSA het staatsuniversiteite (meesal) nie die akademiese aansien van private universiteite nie. Daarby word Ball State University nie as een van die beste staatsuniversiteite gereken nie. Wat ook hinder, is dat Kgwadi nie deurgaans in fisika studeer het nie. Sy een magistergraad is in ‘n ander vakrigting en sy doktorsgraad is eerder oor as in fisika; dus (blykbaar) oor fisika-onderrig (‘n randeier en sagte opsie) pleks van in bv kernfisika. Vergelyk ook die tydsverloop in die jaartalle waarin Van Schalkwyk en Kgwadi hulle grade voltooi het. Van Schalkwyk is klaarblyklik ‘n akademikus in murg en been, terwyl Kgwadi periodiek ook akademies probeer vorder het.

Kgwadi se akademiese ondervinding vergelyk swak met dié van Van Schalkwyk. Kgwadi was van 1999 tot 2002 ‘n dosent aan die Vaal Technikon. In 2005 het hy rektor van die Mafikeng-kampus van die Universiteit Noordwes geword. Die hinderlikste aspek is dat Kgwadi blykbaar geen (noemenswaardige) navorsings- en publikasierekord het nie. Nog ‘n ding waarvoor ek hom verkwalik, is dat hy in Centurion (voorheen Verwoerdburg, wat eens daarop geroem het dat geen swartes in sy munisipale gebied bly nie) woon en in Mafikeng en nou Potchefstroom werk. Sodanige trekarbeid is nie bevorderlik vir optimale beroepsfunksionering nie. Ek stel dit as my oortuiging dat geen egte akademikus om akademiese redes Kgwadi bo Van Schalkwyk as rektor sou verkies het nie. “In universiteitsgeledere word ook gesê Kgwadi is akademies nie naasteby in dieselfde klas as Van Schalkwyk nie” (Rapport 1 deser). Soos in so baie gevalle in die nuwe Suid-Afrika, het ras/kleur/etnisiteit ongetwyfeld ‘n deurslaggewende rol by Kgwadi se onlangse aanstelling gespeel. Soos Jonathan Jansen, verkies Kgwadi om hierdie feit te ontken. In albei gevalle was Van Schalkwyk op hoogs onbillike wyse die verloorder. Dit is die soort gruwelike onreg waaroor geen bevrydingsteoloog ooit sy bek rek nie.

Kgwadi is vir ses jaar as UNW-rektor aangestel. Daar word beweer dat hy goeie werk as kampus-rektor in Mafikeng gedoen het. Sy nuwe situasie is egter anders, want hy gaan nou die uitvoerende hoof van die hele universiteit wees en dus nie meer tweede viool speel nie. Hy sal ook voortdurend transformasiedruk uit swart geledere ervaar. Moenie verwag dat hy hom danig daarteen gaan verset nie: “Ek meen, ek het eers my menswaardigheid as student in Amerika ontdek, dáár bevry geraak” (Rapport 1 deser). Dan beklemtoon hy ons eendersheid (“ons is almal Suid-Afrikaners”), ons “diversiteit” en “dat die universiteit toegankliker moet word vir álle Suid-Afrikaners.” Hy verwys in hierdie verband na die grondwet wat die status van 10 van die 11 amptelike tale (en veral Engels) verbeter het. Net Afrikaans het oneindig baie aan status ingeboet. Kgwadi: “‘n Taal se regte kan egter nie ten koste van mense se reg tot toegang wees nie … ‘n Instansie soos die Noordwes-universiteit met al sy hulpbronne kán nie uitsluitend of eksklusief wees nie” (Die Burger, 29 Nov, p 8). Dit is die bekende refrein wat ook by die ander tradisioneel Afrikaanse universiteite voor hulle afskaling van Afrikaans as onderrigmedium gehoor is.

As ‘n mens oor die voorafgaande in sy geheel besin, is dit waar dat Afrikaans sedert 1994 ‘n opbloei beleef, soos die ATM beweer? Is daar niks om oor bekommerd te wees nie, soos Van Huyssteen beweer? Of is Afrikaans besig om sienderoë agteruit te boer weens die hartlike samewerking van sommige Afrikaanssprekendes asook instansies wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder?

Lees ook Skoppensboer se rubriek, ‘n Seder val in Potchefstroom.