Etiket: afrikaans

Departement teiken Afrikaanse skole in Pretoria

‘n Kennisgewing van die Gautengse Onderwysdepartement oor die verandering van sommige enkelmedium skole na dubbelmedium, sorg vir groot ongelukkigheid onder Afrikaanssprekendes in Pretoria.

Al die skole wat op die departement se kennisgewinglys verskyn, is Afrikaanse skole.

Die departement is klaarblyklik nie bewus daarvan dat die besluit om ‘n skool se taalbeleid te verander die verantwoordelikheid van ‘n skool se beheerliggaam is en nie dié van die departement nie.

Die departement probeer voorgee dat die tekort aan skole en klaskamers in die provinsie opgelos moet word, maar het onlangs swart ouers berispe wat hul kinders in model C skole wil inskryf terwyl lokasieskole oopstaan.

Die skole wat geteiken word, sluit Afrikaans Hoër Meisieskool, Laerskool Pretoria-Oos, Laerskool Anton van Wouw en Hoërskool Menlopark in.

Leon Lemmer: ‘n Winter van misnoeë: ‘n kouer wind teen Afrikaans en Afrikaners

William Shakespeare het van ‘n “winter of discontent” geskryf. In 1978/79 het hierdie frase ingang in die Britse politiek gevind toe daar uitgebreide stakings tydens ‘n buitengewoon koue winter was. James Callaghan is tydens die daaropvolgende algemene verkiesing verslaan en Margaret Thatcher het die eerste minister geword. Hierop het haar lofwaardige hervormings van die Britse vakbondwese en arbeidsverhoudinge gevolg. In Suid-Afrika is sulke maatreëls reeds lank dringend nodig.

Dit is nou vroegherfs by ons en daar is rede om oor baie meer dinge as stakings ontevrede te wees. Dit is reeds duidelik dat dit ‘n aanvoelbaar kouer winter gaan wees. Dit is omdat Eskom weens onbekwaamheid en wanbestuur nie genoeg elektrisiteit kan lewer nie. Dit plaas hierdie land in ‘n posisie soortgelyk aan dié van ander state in swart Afrika. Pleks van in die mode te wees en daarop te roem dat ons sedert 1994 deel van Afrika is, verkies ek die beskaafde, Europa-geöriënteerde ou Suid-Afrika.

Die kouer wind wat opgesteek het, waai veral in die kulturele landskap. Sedert 1990/94 was daar ‘n koue wind, maar dit het nou nog kouer geword. Dit is ‘n uitvloeisel van bv Jacob Zuma se negatiewe ingesteldheid teenoor die nalatenskap van blankes. Wat deur blankes, of onder hulle leiding, tot stand gebring is, is onlangs deur Zuma geïgnoreer toe hy na die “vernietigende” apartheidsverlede verwys het, terwyl dit in werklikheid ‘n periode van opbou was. Dan loof hy die ANC se skewe, afbrekende gesindheid: “By die Uniegebou het ons die standbeeld van een van die rassiste op ‘n perd vervang met ‘n reuse een van Nelson Mandela” (Die Burger, 11 deser, p 1). Klaarblyklik veronderstel hy, maar verkeerdelik, dat iets slegs met iets goeds vervang is.

Nathi Mthethwa, die minister van kuns en kultuur, het in die beeldebestorming die geleentheid gesien om voorbrand vir meer standbeelde van “swart helde” te maak (Die Burger, 9 deser, p 1). Daar gaan glo gesprek oor standbeelde gevoer word. Wat besig is om as die populêre mening uit te kristalliseer, is dat die standbeelde van blankes uit die openbare oog as museumitems tot hulle reg moet kom. Dit moet glo gedoen word nie om die geskiedenis ewewigtig te verstaan nie, maar sodat die “verdrukkers” geïdentifiseer kan word. As die standbeelde wat nie vernietig of te veel beskadig is nie, museumitems word, sal dit as oogluikende bevestiging dien dat die blanke era verby is.

Mense soos Max du Preez en ‘n koerant soos Die Burger het aanvanklik die protes teen Cecil Rhodes se standbeeld gesteun. Enersyds omdat hulle nie van Rhodes hou nie en andersyds nie die insig gehad het nie dat die veldtog na die standbeelde van alle blankes, en meer as net standbeelde, uitgebrei sou word. Hierna het die vernietigingsproses veral daardie inkommers getref wat maklik as nie-Suid-Afrikaanse swartes geïdentifiseer kan word, bv Etiopiërs en Somaliërs. Hierdie gewelddadige vandalisme, vernietiging en diefstal neem kolossale afmetings aan en word bedryf deur elemente vir wie dit makliker is om af te breek as om op te bou.

Universiteit Stellenbosch

In watter bedenklike situasie die nuwe Suid-Afrika verval het, blyk uit drie berigte in ‘n enkele uitgawe van Die Burger. Ek beperk my aandag vervolgens grootliks tot die uitgawe van 16 deser. Op bladsy 3 is daar ‘n berig oor honderde studente wat op die kampus van die Universiteit Stellenbosch (US) byeengekom het om beswaar te maak teen die US se taalbeleid omdat dit glo nie “genoegsaam voorsiening maak vir studente wat nie Afrikaans magtig is nie.” Dit kom nadat die US verlede jaar besluit het dat hy gaan probeer om voortaan in dieselfde mate sowel Engels as Afrikaans te wees. By voorbaat is ongelykheid egter gespesifiseer deurdat alle klasse in Engels aangebied of getolk gaan word, terwyl dieselfde nie vir Afrikaans geld nie omdat tolking in Afrikaans soms as onnodig beskou word. Nou wil hierdie studente daardie taalongelykheid nog verder ongelyk maak en wel ten koste van Afrikaans. Selfs ‘n student uit Botswana het die vermetelheid gehad om te eis dat Afrikaans afgeskaal moet word.

Wat hiermee bevestig word, is dat as jy toelaat dat jy in ‘n glyposisie geplaas word, jy net al hoe verder en al hoe makliker gly. Max Price, die rektor van die Universiteit Kaapstad (UK), het in die waan verkeer dat as hy instem tot die verwydering van die Rhodes-standbeeld, dit die einde van die studente-onrus sou wees. In werklikheid beskou die studente dit as ‘n oorwinning en het hulle dadelik nuwe eise uitgedink en gestel. Maar wat sê Michael le Cordeur? “Ek was beïndruk deur die inklusiewe manier waarop dr Max Price, die UK-rektor, ‘n proses van konsultasie gefasiliteer het. Alle rolspelers is genooi om aan die debat oor die toekoms van die Rhodes-standbeeld deel te neem. Ook hierin is ‘n les vir alle universiteite: om voortaan so wyd moontlik te konsulteer, en dit sluit die studente in” (p 15). Die gepeupel kan mos geweldadig raak. Laat hulle toe om die kitaar te slaan. Moenie in ag neem dat baie van hulle nie eens weet hoe ‘n behoorlike skool lyk nie. Moenie wonder oor wat hulle van die aard van ‘n universiteit weet nie. Moenie dink hulle kom bloot met vriendelike versoeke nie; hulle stel eise en daaraan moet om vredeshalwe voldoen word, selfs al gaan dit teen die grein van die akademie en beskawing. Hulle geniet immers die steun van Blade Nzimande en sy ANC-kamerade.

Die US bevind hom in ‘n posisie soortgelyk aan dié van die UK, maar slegter weens Afrikaans. Wim de Villiers het aan die begin van hierdie maand diens as rektor aanvaar maar hy het nog geen aanduiding gegee dat hy bereid is om vir Afrikaans te veg nie. Pieter Kapp het genoem dat Jannie Marais op 30 Mei, dus ‘n eeu na sy dood, gehuldig gaan word. Marais het as stigtingsvoorwaarde gestel dat Afrikaans nie ‘n mindere posisie as Engels aan die US mag beklee nie. Die lakmoestoets vir De Villiers gaan wees dat hy hom nie later nie as 30 Mei hiertoe moet verbind. By die genoemde byeenkoms het De Villiers egter ‘n FW de Klerk-styl geopenbaar deur te sê dat die US sterk tot transformasie, insluitende taaldiversiteit, verbind is. ‘n Implikasie hiervan kan wees dat Afrikaans maar al hoe meer afgeskaal gaan word.

[Lees gerus die ontstellende berig, “Só dink ons oor transformasie aan die US,” op die US-webwerf (15 deser). Die US se “taalsoepelheid” word geloof en daar was ‘n menswaardigheidsveldtog op die kampus. Nêrens is daar enige aanduiding dat die De Villiers-US gaan akademiseer en afwyk van die anti-akademiese, politieke Russel Botman/Blade Nzimane-pad nie. Die De Villiers-US sal in die anti-akademiese kamp bly totdat sy leuse soos dié van Allan Bloom vir die universiteit is: “Better education for the best people” (The Closing of the American Mind, London: Penguin Books, 1988, p 49). Dit beteken doodeenvoudig dat akademiese meriete by sowel die studente as dosente deurslaggewende gewig moet dra; nie ras en geslag soos die ANC verkies nie. Die nuwe US-baas is klaarblyklik nie ‘n Boer nie. Daar is skynbaar nie sterk akademiese leiding nie; eerder oorgewillige polities korrekte kruiping. Volgens Die Burger het een student darem op 15 deser die akademiese integriteit gehad om te sê dat ‘n mens na die US kom nie om welkom te voel nie maar om te studeer.]

Blade Nzimande

Op dieselfde bladsy (p 3) is daar ‘n berig dat Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys, op 16 deser samesprekings met verteenwoordigers van vier histories Afrikaanse universiteite (Noordwes, Pretoria, US en Vrystaat) gaan voer. Die universiteite waar daar ‘n mate van Afrikaans oorgebly het, bly knaag aan Nzimande se kommunistiese siel. Akademies vrot swart universiteite hinder hom glad nie in dieselfde mate nie. Vir Nzimande gaan dit klaarblyklik in die eerste plek om ideologie en nie om akademie nie. Die onsosiale gedrag van swart studente word nie deur Nzimande veroordeel soos die beweerde ongroeningspraktyke op Potchefstroom nie. Hy het, sover bekend, nog geen beswaar geopper teen die swart Vrystaastse student wat vals klagtes teen twee blanke studente gelê het en hulle groot skade berokken het nie. Die skuld wat Jonathan Jansen aan hierdie ongure gebeure het, is ook nog nie van owerheidsweë veroordeel nie. Pleks hiervan is daar ‘n veldtog teen rassisme aan die Vrystaatse universiteit geloods waartydens eerder blanke as swart rassisme in die visier is.

Afrikaans mag glo nie in die pad staan van die akademiese opvoeding (van swartes) nie. “Die universiteitsleiers moet nou hul universiteit se planne en vordering met transformasie aan Nzimande uiteensit, sê watter ondersteuning swart en jong vroue-akademici kry, wat hulle teikens vir regstellende aksie is, watter ontgroeningspraktyke koshuise gebruik, of daar onlangse voorvalle van rassisme was en hoe dit bekamp en voorkom word.” Nie ‘n enkele woord oor akademiese gehalte nie. Die verwysing na swartes en vroue kan onderskeidelik rassisties en seksisties gedrewe wees. Soos in sport is teikens en kwotas aan die orde van die dag en word die doelpale telkens swart- en vrouwaarts verskuif.

De Villiers was die enigste blanke rektor by hierdie samesprekings. Gaan hy sy rug styfmaak of gaan hy, soos in die onlangse US-verlede, vir Nzimande vertel dat die US eintlik vóór die ANC-regering met sy transformasieveldtog is? Behoort De Villiers nie eerder op universitêre outonomie en akademiese vryheid (‘n vreemde begrip vir ‘n kommunis) aan te dring nie? Behoort daar nie hartgrondig beswaar gemaak te word teen die aanmatigende, skoolmeesteragtige, outoritêre benadering van Nzimande nie? Waarin lê die grootste heil vir universiteite en die land: in toegewings op toegewings, of om ‘n streep in die sand te trek en vas te staan?

Volgens ‘n berig in Die Burger (17 deser, p 3) was dit ‘n “vriendelike en kollegiale” vergadering. “Almal het dieselfde gevoel oor transformasie.” Nzimande het sy sin gekry. Sy politieke inmenging in universitêre sake is glad nie teengestaan nie. “Hierdie benadering is gevolg om te verseker dat die minister effektief met die verskillende instellings in verbinding tree.”

Michael le Cordeur

Michael le Cordeur is sedert 2009 in die akademie, as opvoedkunde-dosent aan die US. Hy was voorheen ‘n onderwyser. By hom is daar blykbaar ‘n brandende begeerte om ‘n openbare intellektueel te wees. ‘n Tyd gelede het hy in Die Burger vertel hoe hy en van sy mede-ANC-aktiviste in 1990 alles gelos en laat spaander het na die Victor Verster-gevangenis om te sien hoe hulle held, die geweldenaar Nelson Mandela, vrygelaat word. Daarna het hulle die Mandela-toespraak op die Kaapse Parade ingedrink. In Die Burger (16 deser, p 15) verskyn ‘n forum-artikel deur Le Cordeur met die opskrif: “Wat Rhodes ons kan leer.” Le Cordeur beoog om die impak van die gebeure rondom die Rhodes-standbeeld op hoër onderwys in Suid-Afrika aan mindere siele te verduidelik.

Hy loof die feit dat gewelddadige studente in 1976 “die samelewing onherroeplik verander” het. Hoewel hy veronderstel is om ‘n opvoedkundige te wees, het die aktivis Le Cordeur nie beswaar teen studente wat optree soos dié aan die UK nie. “My waardering en gelukwense aan die studente wat, volgens alle verslae, ‘n gedissiplineerde en beredeneerde aksie uitgevoer het.” En die spoeg en ontlasting? “Ons weet van enkele onbesonne dade, maar dit is geïsoleerde gevalle en moenie veralgemeen word nie.” Op ‘n soortgelyke manier praat hy graag die wandade en misdade van die UDF/ANC (bv vandalisme en brandstigting) goed.

As ANC-aktivis het Le Cordeur dit nie teen die manier waarop ons geskiedenis sedert 1994 vir skooldoeleindes herskryf word nie. Sy beswaar is teen die mate waarin daar reste van geskiedskrywing uit die ou Suid-Afrika oorgebly het. “21 jaar ná apartheid moet ons kinders steeds leer uit geskiedenisboeke wat slegs die een kant van ons land se geskiedenis vertel.” Hy haal ‘n anonieme (vermoedelik bruin) Stellenboschse professor soos volg aan: Geskiedskrywing was “meestal die brose uitdrukking van wit, manlike historici se beperkte perspektiewe.” Hier is ons by die kern van Le Cordeur se ANC-gesindheid met betrekking tot ras en geslag: anti-wit en daarby by uitstek teen wit mans. (Vergelyk Nzimande se posisie hierbo.) ‘n Mens kan sonder veel gevaar dit verder verfyn: Sy beswaar is veral teen Afrikanermans, oftewel Boere.

Le Cordeur is ‘n bruin mens wat met oorgawe swart probeer wees. Volgens ‘n berig in Die Burger (17 deser, p 3) is hy beswaard omdat die onlangse Ghoemas-musiektoekennings “te wit” was. Op ‘n soortgelyke manier het Danny Titus, Le Cordeur se etniese en geesgenoot, onlangs ‘n byeenkoms oor Afrikaans “te wit” genoem. Dit is twee mense wat bokant hulle gewig probeer boks en dit heeltemal in orde vind om anti-wit propaganda te versprei. Hulle sal nooit erken dat die teenwoordigheid van wittes as ‘t ware ‘n kwaliteitswaarborg is nie.

In sy artikel oor Rhodes verwys Le Cordeur na ‘n ander mede-bruine, Franklin Sonn, wat oorloop van akademiese pretensie, maar iemand wat nog geen geskrif (hetsy verhandeling, proefskrif of artikel) van enige wetenskaplik-akademiese waarde gelewer het nie. “Sonn het ‘n tyd gelede geskryf dat die skoolgeskiedenisboeke die bydraes deur swart en bruin mense in die heroïese dade van die verlede óf verswyg óf negatief voorstel. So word die Anglo-Boereoorlog voorgehou as ‘n stryd tussen Boer en Brit, waarin die Afrikaner telkens as die held na vore tree.” Hy wek die indruk asof Afrikanergeskiedskrywers voorgee dat die Boere die oorlog gewen het. Al het die Afrikaners die oorlog verloor, is daar sekerlik steeds ruimte vir heldedade. Het hierdie Boere hulle in hulle vryheidstryd nie dalk veel beter gedra as die terreurbendes van die ANC en PAC nie? Het hans-swartes soos Le Cordeur en Sonn al die vandalisme en geweld van die UDF/ANC as onbeskaaf en misdadig veroordeel?

Le Cordeur gee voor dat hy na ewewigtige, objektiewe geskiedskrywing soek. Aan die hand van Sonn se uitlatings verwys hy dan na “byna 100 000 swart en bruin mense” wat by die Anglo-Boereoorlog betrokke was. “Die oorlog het vele bruin helde opgelewer.” Hy noem nie swart helde nie. Maar wat my ontstig, is dat Le Cordeur kla dat die bruines en swartes se rol in die oorlog nie voldoende erkenning kry nie, maar dan verswyg hy doelbewus aan watter kant die oorgrote meerderheid (heroïese) bruines en swartes hulle geskaar het. Die waarheid is dat bruines en swartes toe al (dus lank voor apartheid) in baie gevalle dislojaal teenoor die Afrikaners/Boere was. Net so gee Le Cordeur en diesulkes nooit erkenning aan die baie positiewe dinge wat Afrikaners, insluitende “die apartheidsregering”, gedoen het nie, bv aan Le Cordeur as student aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK). Dat hy hoogs waarskynlik met ‘n beurs van die Departement Kleurlingsake gestudeer het, mag eintlik nie genoem word nie. Van erkenning daarvan en dank daarvoor is daar geen sprake nie.

Met kenmerkende eenogigheid het Le Cordeur waardering vir sy twee bruin UWK-dosente, Adam Small en Jakes Gerwel, maar nie vir die talle ander en daarby beter dosente nie en dit om ‘n enkele redes: hulle is wit. So ‘n mens kom dan ewe heilig met hierdie voorstel: “Die volle geskiedenis [moet] vertel word deur skrywers wat verteenwoordigend van al ons mense is om outentieke geskiedskrywing te verseker.” Dit klink soos die ANC-regering wat wil hê dat “al ons mense” oor die lot van die standbeelde van blankes moet besluit omdat dit by voorbaat duidelik is wat die meerderheid sal wil hê. Daar is geen aanduiding dat Le Cordeur of die ANC naas kwantiteit ruimte vir kwaliteit laat nie, want ons almal word gelyk en wesenlik eenders verklaar al vloek dit teen die waarheid.

Le Cordeur is bekend as ‘n pleitsbesorger vir Kaaps. Standaardafrikaans word deur hom geringgeskat; waarskynlik omdat dit feitlik uitsluitlik die maaksel van blankes is. Aan die US het hy nooit ontpop as ‘n taalstryder vir Afrikaans as onderrigtaal nie. Hy hou daarvan dat die debat op kampusse nou oor standbeelde handel en nie oor taal nie; dan kan Afrikaans mos maar stil-stil verder ondermyn word. “Waar die debat in die hoër onderwys so lank deur die toekoms van Afrikaans aan historiese Afrikaanse universiteite oorheers is, is dié debat ‘n nasionale saak.” By imklikasie insinueer hy dat standbeelde van nasionale en Afrikaans van parogiale (en dus mindere) belang is.

Die ANC-regering het glo vasgestel “dat geen Suid-Afrikaanse universiteit nie radikale verandering benodig nie.” Maar die histories swart universiteite het grootliks gebly soos hulle was: swart en akademies behoeftig/agtergeblewe. Die histories wit Afrikaanse universiteite was en is by uitstek die teikens van transformasie, al was hulle akademies voortreklik. Dit toon dat dit vir die ANC-regering nie om die akademie gaan nie, maar om ideologie, spesifiek politiek. Die eens Afrikaanse universiteite het op groot skaal verswart en verengels. Hieroor stort Le Cordeur as ANC-aktivis geen traan nie.

Let op Le Cordeur se transformasielogika: “Daarom moet die besware van studente (maar ook dosente) dat die standbeeld slegs metafories vir die groter versugting na transformasie is, nie ligtelik opgeneem word nie. In wese kom dit neer op die transformasie van ‘n kurrikulum wat in die verlede gebruik is om bruin en swart studente uit te sluit, na ‘n meer demokratiese kurrikulum wat inklusief van alle denke is. Dit beteken die kurrikulum is ten nouste verweef met die institusionele karakter van die universiteit. Indien laasgenoemde steeds te wit en Eurosentries is (soos die UK se studentevoorsitter beweer), moet alle universiteite gevra word of die kurrukulum genoegsaam getransformeer is om ‘n leeromgewing te skep wat bevorderlik vir leer is.”

Dit is oordrewe om te beweer dat inligting oor bruines en swartes voorheen nie in die leergang voorgekom het nie. Le Cordeur se demokratiese en inklusiewe kurrikulum kom daarop neer dat histories blanke universiteite die inhoud van hulle leergange moet aanpas totdat nie-wittes daarmee tevrede is. Eers dan sal die leeromgewing vir nie-wittes bevorderlik vir leer word; wanneer die boodskap/inligting is soos hulle daarvan hou. En die wittes? Moet hulle maar vir lief neem met akademies-wetenskaplike prulwerk soos Black/African-American Studies, Women’s/Gender Studies en Queer/Gay/Lesbian Studies wat in die VSA aangebied word?* Al Le Cordeur se nie-wit Anglo-Boereoorlog-helde sou dan danksy lukrake, moedswillige verbeelding tot hulle reg kan kom. Sy verwysing na die “institusionele karakter” van ‘n universiteit stem ooreen met die ontwrigtende ANC-benadering van Leon Wessels en Dan Kgwadi aan die Noordwes-Universiteit. Alles moet ingeklee word soos die swartes dit wil hê. Die wittes word geduld so lank as wat hulle dit moontlik vind om binne so ‘n benouende, anti-akademiese raamwerk te funksioneer.

[*Die ontaarding van die akademie is ‘n ernstige probleem, wat veral van die VSA af uitkring tot by ons. As opvoedkundige kan Le Cordeur gerus kennis neem van Bruce Bawer se boek, The Victims’ Revolution: The rise of identity studies and the closing of the liberal mind (New York: Broadside/HarperCollins, 2012, 400p; Amazon Kindle $18.23). In Amerika word elemente wat akademies absoluut onbevoeg is, toegelaat om leergange te bepaal. Dit maak dit vir studente moontlik om pleks van te studeer, te praat en te skryf oor “their own personal experiences, hobbies, enthusiasms, and grievances” (Kindle 4337). Studie ontaard in narsistiese belydenisse en terapie: “delicate-flower navel-gazing” (1614). “Ice people” (wittes) word ongunstig gekontrasteer met “gentle, warmhearted sun people” (swartes) (1867). “The problem, to be sure, is not simply a pathological fixation on group identity, but a preoccupation with the historical grievances of certain groups, combined with a virulent hostility to America, which is consistently cast as the prime villian in the histories of these groups and the world at large” (96). In die Suid-Afrikaanse universiteitswese en breër samelewing is daardie “rigid political ideas” deesdae demokrasie (een mens, een stem), etniese en kulturele relativering en gelykverklaring, diversiteit, multikulturaliteit, gedwonge rasse-integrasie en inklusiwiteit. Amerikaanse studente “have been trained to reduce the rich complexities and ambiguities of human life to simple formulas about oppressors and oppressed, capitalists and workers, Western imperialists and non-Western victims” (142). “There are no barbarians, only different forms of civilized man” (240). Gestremdes word nie as “disabled” beskou nie, maar as “differently abled” of “handicapable” (650). Dit is deel van “ableism” (4519). “Legitimate criticism of a black or female candidate can be discounted as ‘racist’ or ‘sexist’ instead of being addressed on its merits” (104), ens.]

Dat wittes ‘n enkele kampus, naamlik Potchefstoom, volgens hulle institusionele kultuur mag inrig, is vir ANC-kamerade heeltemal ontoelaatbaar. Was die akademiese opset in die ou Suid-Afrika nie dalk veel beter nie? Kultuurverskille is erken. Wittes (Afrikaans- en Engelssprekendes), bruines, Asiate en swartes het hulle eie universiteite gehad waar elke groep volgens sy kulturele aard, insluitende voertaal, dinge na eie wense kon inrig; onder meer watter name vir geboue gebruik en watter standbeelde opgerig word. Dit klink vir my na ware vryheid in vergelyking met die huidige dwingelandy waarvolgens alles aan die tirannie van die swart meerderheid onderworpe is. Sodra swart mag ongebreideld losgelaat word, is dit die tradisioneel blanke kampusse wat al hoe meer onherkenbaar vermink word. Daardie anti-akademiese en ideologie-gedrewe verminkingsproses word eufemisties transformasie genoem.

“Die gebrek aan transformasie op kulturele, linguistiese en etniese gebied sal op alle kampusse aandag moet geniet, nie net aan die UK nie. Ná 1994 het ons almal op ons louere gerus en vergeet dat waardes soos nasiebou en versoening voortdurend herbesoek moet word. Dis ‘n nimmereindigende proses.” Soos hierbo aangedui, tref transformasie die tradisioneel wit en veral Afrikaanse universiteite; nie die tradisioneel swart universiteite nie. Het die UK- en ander beeldbestormers gepoog om versoening te bevorder? Het hulle daarin geslaag, of eerder die teenoorgestelde bereik?

“Uiteindelik moet Suid-Afrikaners besef universiteite is oop ruimtes vir intellektuele en kulturele interaksie ten einde ‘n wesenlike bydrae tot die kennis-ekonomie van Suid-Afrika te lewer. En die jeug gaan toenemend betrokke wees. Verwag ook dat hulle soms die pas sal aangee.” Dit klink na ‘n voorspelling van toenemende chaos en vernietiging. Dit moet nie net gaan om “kulturele interaksie” nie. Myns insiens mag dit aan universiteite ook gaan om die waardering en uitbouing van ‘n bepaalde kultuur en taal; des te meer as so ‘n etniese groep ‘n bewese rekord van konstruktiewe beskawing en voorspoedskepping het. So ‘n groep behoort ongesteurd toegelaat te word om na eie goeddunke van sy prominente lede met openbare standbeelde te vereer. As dit nie die geval is nie, is Le Cordeur se “universiteite as oop ruimtes” snert. Of verwys hy na die oop ruimtes waar voorheen standbeelde gestaan het?

Het dit u ook opgeval hoe stil die DA oor standbeelde, Afrikaans en natuurlik die Afrikaner is? Die DA soek naarstiglik na groter swart steun, soos enige politieke party moet doen wat die land wil regeer. Dit alles weens die dwase grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer. Eskom simboliseer hierdie funksionering.

Ten slotte kan gevra word watter akademiese reg swartes het om eens akademies voortreflike universiteite vir (hoofsaaklik) blankes volgens hulle ideologiese voorkeure te transformeer terwyl daar talle tradisioneel swart universiteite is waar hulle hulle kultuur na hartelus kan uitleef. Hulle gedrag kan selfsugtig en eiegeregtig genoem word. Die punt is dat dit sekerlik nie ‘n akademiese reg is nie. Dit is ‘n politieke reg wat hulle hulleself toe-eien, gegrond op swart mag.

PRAAG dagvaar rassistiese SA Menseregtekommissie oor Afrikaans

PRAAG gaan aanstaande week dagvaarding teen die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie uitreik omdat dié organisasie weier om enige epos in Afrikaans te beantwoord. “Die SAMRK is een van die mees rassistiese instellings in die land, wat saam met Cecil John Rhodes in die meerderwaardigheid van Engels en die Britse ras glo,” sê dr. Dan Roodt, direkteur van PRAAG.

Die taalorganisasie, wat vanjaar vyftien jaar oud is, sal nie huiwer om die kwessie tot in die hoogste hof, die Grondwethof, te neem en selfs na die buiteland nie. “Ons was vroeër in verbinding met die Statebond se Menseregtekomitee oor plaasmoorde en gaan die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie ook by die Statebond verkla,” sê Dan Roodt. “Indien ons die saak in die Grondwethof verloor, sal ons na die Britse Hoërhuis appelleer, wat weer ondergeskik is aan die Europese Raad. Afrikaans is ‘n taal van Europese oorsprong wat na aan Nederlands, Duits en die Skandinawiese tale verwant is, dus is ons seker dat die Europese Hof ons uiteindelik gelyk sal gee, selfs al woon ons in ‘n Britse kolonie.”

Taalgelykheid is ‘n beginsel wat in die meeste nywerheidslande, asook in die EU en internasionale organisasies, erken word. Dit is net in Suid-Afrika waar Engels as “die taal van die meesterras” geag word.

Die de(kon)struksie van die Potchefstroomse universiteitskampus

Die mooi klinkende etiket “demokrasie” is eintlik maar net ‘n vyeblaar. Demokrasie is vir die ANC aanvaarbaar slegs omdat die oorgrote meerderheid kiesers swart is.

Om te verstaan wat op die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-Universiteit (NWU) aan die gang is, is dit nodig om, soos in die geval van talle dinge in die nuwe Suid-Afrika, die tragedie van “ons oorgang na demokrasie” te verstaan. Dit is per slot van sake FW de Klerk en sy dwase gideonsbende wat die voortbestaan van hierdie laaste oorwegend Afrikaanse kampus vergiftig het. Omdat De Klerk en sy groepie meelopers die grondslag van een mens, een stem (met elke stem wat gelyke waarde in ‘n eenheidstaat sonder enige minderheidsregte het) mandaatloos vir die nuwe politieke bedeling aanvaar het, is die blanke (en veral die Afrikaner en Afrikaans) tot vertrapping en verswelging deur die politieke mag van swartes verdoem.

Na analogie van gelyke stemreg word daar geredeneer dat almal nou in alle opsigte gelyk is. Met dít as glyplank is daar ‘n sterk neiging om sommer almal wesenlik eenders te verklaar. Weens swartmag word hierdie teoretiese gelyk- en eendersheid egter in die praktyk verwater sodat swartes in groter mate as blankes gelyk en eenders is. Daarvolgens is net swartes Afrikane en broers en susters en word hulle by uitstek vir bevoordeling uitgesonder. Ons het nie demokrasie in die sin dat almal se belange in gelyke mate in ag geneem word nie. Die mooi klinkende etiket “demokrasie” is eintlik maar net ‘n vyeblaar. Demokrasie is vir die ANC aanvaarbaar slegs omdat die oorgrote meerderheid kiesers swart is. Sodanige bestel maak die benadeling van nie-swartes en natuurlik die bevoordeling van swartes deur swartmag moontlik.

Sentralisasie is die metode wat die ANC gekies het om so gou en maklik moontlik verswelging deur swartes en voorkeur vir hulle belange te bewerkstellig. Munisipaliteite is saamgevoeg in supereenhede, dikwels met swart name, op so ‘n manier dat daar genoeg hoofsaaklik nie-swart belastingbetalers is om die hoofsaaklik swart nie-belastingbetalers te subsidieer. Kader Asmal (1934-2011) het as onderwysminister (1999-2004) universiteite en technikons in supereenhede saamgevoeg sodat swartes student- en dosentgewys hoër onderwysinrigtings gouer kon domineer. Dat Asmal hiermee eerder ANC-politiek as die akademie wou dien, blyk uit sy openlike erkenning dat die Universiteit Fort Hare en die Universiteit van Wes-Kaapland hierdie amalgamasieproses vrygespring het omdat hierdie twee inrigtings reeds uitermate hulle ANC-lojaliteit tydens die “bevrydingstryd” bewys het. [Beterweter Asmal was in naam ‘n professor maar nooit ‘n volwaardige akademikus met ‘n doktorsgraad nie omdat hy eerder sy tyd in veral Engeland en Ierland met anti-apartheidsbedrywighede verwyl het.]

Die Asmal-amalgamasieproses was van die grootste onnoselhede wat sedert die onderhandelde rewolusie van 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het. Die duidelike verskille tussen universiteite en technikons is geïgnoreer. Die technikons is goedsmoeds “tegnologiese universiteite” genoem. Elkeen van die bestaande inrigtings het steeds ‘n rektor gehad. ‘n Verdere rektor, ‘n superrektor, is by elk van die saamgeflansde inrigtings aangestel. Daar kon kwalik verwag word dat sulke inrigtings meer ekonomies en doeltreffend sou funksioneer. Die teenoorgestelde is eerder die geval. Die superrektore ontvang astronomiese vergoeding; in baie gevalle soortgelyk aan, of beter as, dié van ‘n Zuma-minister. [Die vergoeding van ‘n visekanselier/superrektor behoort aan dié van ‘n professor gekoppel te wees en behoort myns insiens nie meer as 50% meer as dié van ‘n gewone professor te wees nie.] Aan die NWU is daar deesdae “die visekanselier [superrektor], die kampusrektore, die adjunk-visekanseliers … en die kampusse viserektore” (NWU-webwerf 19 deser). Toe Unisa en die Technikon SA (TSA) saamgesmelt het, het die Unisa-dosente stywe verhogings ontvang omdat die TSA-dosente voorheen beter as hulle vergoed is, ens. Maar die eintlike punt is: Inrigtings is bymekaar gedwing wat funksioneel glad nie bymekaar hoort nie.

‘Die PU is dus meer as enige ander universiteit in hart en niere ‘n Afrikaanse universiteit.’

Die Potchefstroomse Universiteit het in 1869 in Burgersdorp as ‘n teologiese opleidingskool vir die Gereformeerde Kerk begin. In 1905 is dit na die Transvaal verskuif, onder meer weens die verengelsingsbeleid in die Kaapkolonie (JC Steyn, Ons gaan ‘n taal maak, Centurion: Kraal Uitgewers, 2014, p 88). Dit het aanvanklik as die Potchefstroomse Universiteitskollege (PUK) bekend gestaan. In 1951 het dit die onafhanklike Potchefstroomse Universiteit (PU) geword. Die Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) is in 2005 weens Asmal se inmenging vernietig en het die hoofsaaklik Engelsmedium Universiteit Johannesburg geword. Naas die RAU is die PU die enigste universiteit wat van die begin af Afrikaans as voertaal gehad het. Die PU is dus meer as enige ander universiteit in hart en niere ‘n Afrikaanse universiteit. In 1966 het die PU se Vaaldriehoek-kampus in Vanderbijlpark tot stand gekom, wat sedert die jare negentig oorwegend swart en Engels geword het. In 2004 het die Potchefstroom- en Vaaldriehoek-kampus ingevolge die Asmal-manie met die swart en Engelse Universiteit Bophuthatswana (Unibo) in Mafikeng saamgesmelt. Op hierdie kunsmatige manier het die NWU tot stand gekom.

Die momentum van verswarting en verengelsing van die NWU-kampusse is aanvanklik, bv wat bestuur en administrasie betref, veral op Potchefstroom teengewerk deur nie ‘n eenheidsmodel te aanvaar nie, maar ‘n federale model. In sodanige federale opset kon die Potchefstroom-kampus eerder ewolusionêr as rewolusionêr verander deur voort te gaan om langer hoofsaaklik Afrikaans en selfs blank te bly. Dit lyk na ‘n uiters billike hantering van ‘n benarde situasie. Universitêre onderrig word immers nie primêr aangebied om die politiek van die regering, wat universiteite met belastinggeld subsidieer, uit te leef nie. Dit is ook ‘n voor die hand liggende feit dat die drie kampusse op drie verskillende geografiese plekke ontstaan het om in die verskillende onderrigbehoeftes van verskillende groepe studente te voorsien. Wat om politieke redes kunsmatig saamgevoeg is, behoort myns insiens nie deur wetgewing en outoritêre burokratisering tot gelykheid en eendersheid gedwing te word nie. Op hierdie manier word die akademie nie ten beste gedien nie. Selfs al sou bv veelrassigheid, multikulturaliteit en meertaligheid sonder meer as bates beskou word, is daar verskillende maniere waarop elkeen van hulle binne die NWU tot hulle reg kan kom. Al drie hoef nie in dieselfde mate aan die drie kampusse opgedring te word nie.

Die PU was nie net ‘n baie ouer, meer gevestigde en groter inrigting as Unibo (gestig in 1979) nie, maar het ook akademies ‘n veel beter naam gehad. Ter bevoordeling van al drie kampusse het Potchefstroom die intellektuele en administratiewe sentrum van die NWU geword. In 1966 het Willem de Klerk in Potchefstroom met die verlig/verkramp-onderskeid vorendag gekom. Daarna het die oorverligte politieke studeerkamermenings van sommige PU-dosente dikwels opgeklink. Theuns Eloff (Dakar-ganger, 1987, en NWU-rektor, 2002-2014) dank sy aanstelling as rektor heelwaarskynlik aan die mate waarin daar ‘n verligte tradisie op die Potchefstroom-kampus was. Wat Eloff desnieteenstaande as rektor reggekry het, was om te sorg dat Afrikaans in groot mate op Potchefstroom as die onderrigmedium behoue gebly het en daarmee saam ‘n hoofsaaklik Afrikaanssprekende personeel (doserend en administratief). Engelse tolking van Afrikaanse lesings was die magiese manier waarop gesorg is dat die Potchefstroom-kampus tot dusver sy oorwegend Afrikaanse en selfs blanke/Europese karakter in die nuwe Suid-Afrika behou het. Vir ‘n ideologies (bv demografies) behepte ANC is dit heeltemal onaanvaarbaar.

Vier besoedelaars van die akademiese drinkwater

Twee dekades na ons politieke “bevryding” en ‘n dekade na die ontstaan van die NWU is hierdie opset in 2014 versteur toe daar vier besoedelaars in die Potchefstroomse akademiese drinkwater beland het, naamlik Hannelie Booyens, Adriaan Basson, Leon Wessels en Dan Kgwadi. Daarbenewens besmet Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, reeds sedert 2009 die plaaslike akademiese lewe met ANC-politiek. Ek kan hier hoogstens aanstip hoe dié sage ontvou het. Vir meer inligting kan na my vorige skrywes op Praag verwys word (15.12.2013, 2.03.2014, 8.06.2014, 24.08.2014, 30.11.2014, 24.01.2015).

Die ondergang van die laaste Afrikaanse universiteitskampus het in Desember 2013 in alle erns begin toe Hannelie Booyens, ‘n NWU-joernalistiekdosent, in Naspers-koerante beweer het dat ‘n groep NWU-studente aan die begin van daardie jaar tydens hulle koshuis-inlywingseremonie op die Potchefstroom-kampus ‘n Nazi-saluut gegee het. Booyens het ook vertel van ‘n swastika wat op ‘n sypaadjie in die sement gekerf is. Sy het bo-oor die swastika “Dankie, Madiba” geverf. Dit het ook bekend geword dat die kampusrektor, Herman van Schalkwyk, in Februarie 2013 op die NWU-webwerf inlywingspraktyke by twee ander koshuise as onaanvaarbaar veroordeel het.

Met hierdie getuienis as aanleiding het Adriaan Basson, die redakteur van Beeld, ‘n span van vier joernaliste na Potchefstroom gestuur om inligting oor die kampuskultuur te versamel. Basson se vriendin, Booyens, was waarskynlik die hoofkontakpersoon op die kampus. Die motief was klaarblyklik om ‘n negatiewe beeld van toestande op die Potchefstroom-kampus, wat onder blanke leiding gestaan het, te skep in afwagting van die bewindsoorname van die eerste swart NWU-rektor, Dan Kgwadi, wat toe reeds as die opvolger van Eloff aangewys was. Na die publikasie van negatiewe berigte in veral Beeld het beskuldigings van bv fascisme, naziisme en rassisme opgeklink van bv die direkteur-generaal van hoër onderwys, die kommunis Gwebs Qoonde; die premier van Noord-Wes, Thandi Modise; die Higher Education Transformation Network, by monde van Hendrick Makaneta; Hoër Onderwys Suid-Afrika (HESA), voorheen bekend as die Komitee van Universiteitshoofde; en Kgwadi, wat bv beweer het dat (wit) rassisme op die kampus voorkom en dat die ontgroeningspraktyke “barbaars” is. Druk vir optrede is uitgeoefen met die oog op verandering van die “wantoestande”.

Nzimande het daarop aangedring dat die NWU-verslag aan hom oor die gebeure en toestande doen. ‘n Ondersoekspan onder die leiding van Leon Wessels (Praag 20.10.2013) is aangestel. Die ander vier lede (wat spoedig tot drie verminder is) is almal nie-wit. Ten einde die onverstoorde funksionering van die Wessels-span te verseker, het Eloff vroeër as rektor uitgetree en plek vir Kgwadi gemaak. Die teks van die Wessels-verslag is op die internet beskikbaar. Wessels en sy span het hulle onder meer laat lei deur die verslag oor transformasie aan die Universiteit Stellenbosch wat deur ‘n ander Afrikaanssprekende nie-Afrikaner, Frederik van Zyl Slabbert, opgestel is.

Die ononderhandelbare uitgangspunt van die Wessels-verslag is ‘n enkele, gelykmakende, verenigende bestuursmodel vir die drie kampusse. Die hele NWU moet dus ‘n enkele institusionele kultuur kry. Die Potchefstroom-kampus mag glo nie ‘n “apartheidsenklawe”, soos Nzimande dit genoem het, wees nie. Die klimaat op die Potchefstroom-kampus is glo “toxic” (p 22) en daar word in die verslag veronderstel dat studente inderdaad ‘n Nazi-saluut met “racial undertones” (p 19) gegee het. Die redenasies is deurgaans gebaseer op die veronderstelling dat die ou Suid-Afrika sleg was en die nuwe Suid-Afrika goed is. Wannie Carstens was een van die dosente waarmee die Wessels-span ‘n onderhoud gevoer het. Carstens het pas beswaar geopper as ‘n private Afrikaanse universiteit ‘n Afrikaner-assosiasie sou hê (Netwerk24, 22 deser). Dit herinner aan die opmerking van sy oud-kollega, Hans du Plessis, dat Afrikaans “besig [is] om Afrikanernasionalisme te oorleef” (Maroela Media 4.12.2014).

Die samevoeging van die drie kampusse word soos volg geregverdig:

“The rationale behind the university merger was to transform the university landscape in South Africa in order to end the apartheid era racial and tribal configuration of universities and Technikons. Under the old dispensation, the higher education sector was segregated according to racial, ethic and linguistic communities. The success of merger would, therefore, be measured by the success of each institution’s ability to integrate and eradicate any vestiges of the colonial and apartheid legacy” (p 22).

Dit gaan dus wesenlik om politiek en nie akademie nie.

Die huidige federale model, waarvolgens ‘n mate van outonomie en eiesoortigheid aan bv die Potchefstroom-kampus gegee is, word veroordeel.

“This model will consequently encourage campus insulation [rather] than integration, thus undermining the very reason for which the merger was established. This model privileges campus diverse identities in student and academic life and undermines common institutional identity and culture … Campus structures could be used to undermine and resist any transformation effort” (p 22).

Van die Wessels-aanbevelings is dat die inwoners van elke koshuis die demografie moet weerspieël, taaldiversiteit bevorder moet word en selfs dat daar twee keer per jaar oor die stand van menseregte aan die NWU-raad en die minister van hoër onderwys verslag gedoen moet word. Daar word voorgestel dat ‘n jaarlikse gedenklesing oor bv menseregte op al drie kampusse aangebied word en dat dit na Thabarg Makhoang vernoem word. Hy het in 2012 in die swembad op die Potchefstroom-kampus verdrink enkele dae na sy aankoms as eerstejaarstudent. [Dit is Wessels-logika. Daar is nie ‘n kat se kans dat ‘n blanke, wat in geen opsig as student presteer het, met ‘n jaarlikse gedenklesing deur ‘n universiteit vereer sal word nie.] Dat politiek bo akademie verhef word, blyk ook uit die aanbeveling dat die universiteit se visie, missie en waardes hersien moet word “to foreground [!] transformation, integration and multi-cultural diversity” (p 24).

Dit bring ons by die onverkwiklike hede. Wat beklemtoon moet word, is dat die situasie vloeibaar is in dié sin dat die fyner besonderhede kan verander of nog uitgewerk moet word. Daar is nog ‘n probleem: “Sedert sy bewindsoorname het Kgwadi in dubbel-pratery uitgeblink” (Leopoldt Scholtz, Die Burger, 19 deser, p 18). Oor wat breedweg gaan gebeur, kan daar egter geen twyfel wees nie omdat dit volgens Kgwadi ononderhandelbaar is. Met die Wessels-verslag se enkele institusionele kultuur as grondslag en die sentiment wat deur Nzimande en mede-kommuniste en ANC-gesindes uitgespreek is, gaan die drie kampusse gelyk- en sover moontlik eendersmakend getransformeer word. Soos wat Russel Botman hom ten doel gestel het om die Universiteit Stellenbosch onherkenbaar tot iets anders as ‘n blanke (en veral Afrikaner) en ‘n Afrikaanse universiteit te transformeer, gaan Kgwadi dieselfde aan die NWU doen, met die klem op die vernietiging van wat eens kenmerkend van die Potchefstroom-kampus van weleer was, naamlik Afrikanerkultuur.

Kgwadi kan onmoontlik self die beoogde nuwe struktuur uitdink, wat by voorbaat ‘n “suksesmodel” vol “uitdagings” genoem is. Dit word wyd aanvaar dat dit ‘n skema afkomstig van ander ANC-gedienstige elemente, ook van buite die NWU, is. Scholtz verwys na “‘n duidelike politieke bondgenootskap” tussen Kgwadi en Nzimande. Dit gaan, in die ANC-idioom, om die sentralisering van (swart) mag. Die gelykmakingsproses behels onder meer die aanstelling van ‘n enkele superdekaan vir elke fakulteit, met hierdie superdekaan wat dan gesag oor al drie kampusse uitoefen. Dit is moontlik, maar myns insiens onwaarskynlik, dat die drie kampusrektorsposte afgeskaf sal word, want die bedrywighede van bv die superdekane moet op elke kampus gekoördineer en toegepas word. In die owerheidsektor in die nuwe Suid-Afrika word hoë poste immers eerder geskep as afgeskaf.

‘n Groot probleem is dat die drie kampusse histories op verskillende maniere ontwikkel het om in uiteenlopende behoeftes aan onderrig te voorsien. As gelyk- en eendersheid op die kampusse afgedwing word sodat onderrig in dieselfde fakulteite en vakke by almal verskaf moet word, sal groot en duur verskuiwings van personeel en studente genoodsaak word, om van die voorsiening van die nodige infrastruktuur en ander fasiliteite nie te praat nie. Die nuwe struktuur kan chaotiese en akademies uiters nadelige gevolge hê, maar dit is wat gebeur as ‘n universiteit hom deur nie-akademiese oorwegings laat lei. Dit spreek ook eintlik vanself dat “kulturele vlugtelinge,” veral blanke Afrikaanssprekende studente, nie meer so geredelik uit ander provinsies na Potchefstroom sal kom soos veral die afgelope twee dekades die geval was nie. Finansiële ondersteuning vir die neo-NWU uit die privaatsektor, bv van alumni, sal na verwagting ook sterk afneem.

Van die gevoeligste senuwees in die Kgwadi-eenmakingsproses is die posisie van Afrikaans as onderrigtaal. By implikasie sal al drie kampusse wat onderrigmedium betref in dieselfde mate tweetalig (Afrikaans en Engels), of meertalig, of (meer waarskynlik) eentalig Engels moet word. Op die oomblik is die Vanderbijlpark- en veral die Mafikeng-kampus oorweldigend Engels en die Potchefstroom-kampus in steeds afnemende mate oorwegend Afrikaans. Wat taalgewys gaan gebeur, is nogal voorspelbaar. Nzimande het gesê: “Ek wil beklemtoon dat ons nie langer Afrikaanse … universiteite het nie” (Die Burger, 23.07.2014, p 2). Wessels het gesê: “Afrikaans is nie ‘n prioriteit – ‘n soort godsdiens – vir almal nie” (Beeld, 4.06.2014). Kgwadi het Afrikaans ‘n “hindernis” genoem (Rapport, 2311.2014, p 1); die gewilde argument dat Afrikaans, maar nie Engels nie, glo as ‘n uitsluitingsmeganisme funksioneer. Kgwadi roem daarop dat die NWU se taalbeleid dinamies en buigsaam is. Hy noem dit “funksionele meertaligheid” (NWU-webwerf 25.11.2014). Die minagtende vyandigheid teenoor Afrikaans as onderrigtaal en die voorkeur vir Engels is in ANC-geledere goed gevestig:

“Asmal het in 2002 dit duidelik gestel dat die taalgelykheidsbeginsel in die onderwys ondergeskik is aan ander voorskrifte soos toegang vir agtergeblewenes tot onderwys (access) en transformasie van die onderwys (equity)” (Steyn, p 456).

Kgwadi begeer nie net verandering/transformasie nie, maar “deep transformation” (Maroela Media 12.01.2015). Dit hou die wesenlike gevaar in dat Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal of selfs afgeskaf gaan word; des te meer as die aanbieding daarvan eweredig oor drie kampusse versprei en sodoende verskraal word. Die moontlikheid is reeds genoem dat die besluit oor watter onderrigtaal of -tale in ‘n fakulteit gebruik gaan word, afgewentel kan word na sy superdekaan. Iets soortgelyks het aan die Universiteit Stellenbosch in die Chris Brink-era (2002-2007) gebeur, waardeur Afrikaans in sommige fakulteite kwaai afgeskaal is. Aan enige universiteit waar sowel Afrikaans as Engels as onderrigtaal gebruik word, is dit Afrikaans wat op die lange duur aan die kortste end trek. Die enigste situasie waarin Afrikaans verseker van sy voortbestaan is, is wanneer dit die enigste onderrigtaal aan ‘n universiteit of op ‘n kampus is. Die oproepe vir “ontbondeling” wat deesdae opklink, dus dat die Potchefstroom-kampus weer uit eie reg ‘n outonome Afrikaanse universiteit moet word, sal Afrikaans se posisie verskans. Dít druis egter lynreg in teen wat Kgwadi en sy ANC-meelopers verlang.

Adriaan Basson gaan ongestoord voort om die laaste Afrikaanse kampus op die vernietigingspad te plaas. Beeld se nuusredakteur, Pieter du Toit het op Twitter gesê:

In die Wessels-verslag word verkeerdelik beweer dat tuislanduniversiteite (soos Unibo) van owerheidsweë histories minder as ander universiteite (soos die Potchefstroomse Universiteit) gesubsidieer is. Op ‘n soortgelyke manier beweer Beeld/Basson valslik dat dit Afrikaanse universiteite is wat so bevoordeel is (Beeld, 20 deser). In albei gevalle is dit ‘n poging om die agterstand van Unibo in vergelyking met PU of die huidige Potchefstroom-kampus te rasionaliseer. Hierdie verskil in bv fasiliteite kan enersyds toegeskryf word aan die meerdere finansiële steun wat die PU oor ‘n langer tyd van die privaatsektor geniet het. Andersyds het van die tuislanduniversiteite veral sedert die jare tagtig, toe hulle bestuur in al hoe groter mate aan die betrokke etniese groepe toevertrou is, kwaai onder wanadministrasie en korrupsie gely. Daar moet ook in die gedagte gehou word dat die studiegeld aan tradisioneel nie-wit universiteite laer as dié aan tradisioneel blanke universiteite was en is. Daarby word die studiegeld in die geval van veral swart studente in baie gevalle nooit (ten volle) betaal nie, sodat groot luukshede kwalik by sulke universiteite vir swartes verwag kan word.

Nadat vier nuwe universiteite vir nie-wittes, asook die oorgeneemde Fort Hare (dus drie universiteite uitsluitlik vir swartes en een elk vir bruines en Asiate), in 1960 tydens die Verwoerd-bewind begin funksioneer het, is hulle jare lank (anders as wat Basson beweer) bevoordeel met ekstra subsidiëring, wat as “vestigingskoste” bekend gestaan het. In ‘n poging om geskikte blanke dosente na die swart universiteite in die tuislande te lok, is ‘n “gebiedstoelae” maandeliks by iedere sodanige wit dosent se salaris gevoeg. Ek weet waarvan ek praat. Selfs Basson kan nie beter weet nie, want ek het dit eerstehands ervaar. Ek was deel hiervan.

Sedert 1960 is talle ander nuwe universiteite vir swartes gestig en bedryf, wat die volgende stelling van Basson as ‘n opsetlike en gemene leuen aan die kaak stel: “Universitêre onderwys was die voorreg van ‘n eksklusiewe groep (lees wit) uitverkorenes” (Beeld 21 deser). Basson gaan oor tot hierdie uiterste wanvoorstellings weens sy voorkeur vir egalitarisme bo elitisme en ook om sy bedenklike hipotese te staaf dat die NWU ‘n “skisofreniese instelling” is. As student aan die Universiteit Stellenbosch en ook sedertdien het Basson stemming teen (tradisionele) Afrikaners en Afrikaans gemaak (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 226-227). Deesdae spits hy sy dislojaliteit toe op die Potchefstroom-kampus.

Van Schalkwyk het tereg opgemerk dat Beeld se beriggewing “nie objektief of gebalanseerd en dus regverdig was nie” (NWU-webwerf 12 deser). Van die afkeurendwaardigste skryfsels wat sedert Hannelie Booyens se 2013-“onthullings” gepubliseer is, is Pieter du Toit, Naspers/Media24 se noordelike nuushoof, se rubriek, “Waar moet jou kind studeer?” (Die Burger, 24 deser, p 14). “Kultuur” en “Afrikaans” is volgens Du Toit retoriek wat as kodewoorde deur verdagmakers soos Van Schalkwyk en sy geesgenote gebruik word; mense wat reken dat daar steeds iets soos die “swart gevaar” is: “Asof ons nog in die 1980’s met grys skoene en paisley-dasse is.” Du Toit impliseer dat die Universiteit Kaapstad (UK) ‘n beter plek is om te studeer as die Potchefstroomse kampus omdat hulle aan die UK met geregtigheid (seker met verwysing na onder meer ontlastinggooiing) ons (gemeenskaplike) Suid-Afrikaanse identiteit herevalueer.

In dieselfde koerant (p 2) ondersteun Frene Ginwala, ‘n vorige speaker van die parlement, die verwydering van die Rhodes-standbeeld op die UK-kampus. “‘n Proses van konsensus en inklusiwiteit … is kort ná 1994 ingespan om duisende simbole [‘kunswerke, skilderye en standbeelde’] van apartheid en kolonialisme by die parlement te verwyder.” Hulle word nou onder meer in ‘n kelder bewaar. Ginwala: “Inklusiwiteit, konsensus en lewensvatbare oplossings was destyds die wagwoord.” Deur die Suid-Afrikaanse geskiedenis van voor 1990 van openbare sigbaarheid uit te sluit, word “inklusiwiteit” dus bereik; inklusief in die sin dat alles van voor 1990 ongewens verklaar is en verwyder moet word. Inklusiwiteit word uitsluiting. Dit is dus nie net die Suid-Afrikaanse geskiedenis wat herskryf word nie; woorde se betekenis word ook getransformeer. Rassediskriminasie word regstelling genoem, ens. Dieselfde nuwe soort inklusiwiteit word klaarblyklik aan die NWU nagestreef: Alles wat die PU was, bv as draer van Afrikanerkultuur, moet plek maak vir wat swartes verlang.

Ons universiteite verkeer in ‘n akademiese resessie

Die akademiese toneel in die nuwe Suid-Afrika word oorheers deur rolspelers soos Asmal, Nzimande en Kgwadi; mense vir wie politiek myns insiens belangriker as akademie is. Geen wonder dat akademiese standaarde die afgelope twee dekades so dramaties gedaal het nie. Ons universiteite verkeer in ‘n akademiese resessie. In so ‘n opset word ‘n deurwinterde, volwaardige akademikus soos Herman van Schalkwyk nie waardeer en selfs nie geduld nie. Die Potchefstroomse krisis is doelbewus geïnisieer deur verloopte, blanke Afrikaanssprekendes soos Booyens, Basson en Wessels, terwyl veral die Potchefstroom-kampus onherstelbare akademiese skade lei weens daardie blanke dosente wat in die NWU-senaat eerder vir Kgwadi as Van Schalkwyk as rektor gestem het.

In 2009 was Van Schalkwyk die ander rektorskandidaat toe Jonathan Jansen aan die Universiteit Vrystaat aangestel is. Die rede waarom die akademies sterker Van Schalkwyk nie aangestel is nie, is omdat die raadsvoorsitter, Faan Hancke, lank voor die tyd die versekering gegee het dat die volgende rektor nie-wit sal wees. Sedert 2010 is Van Schalkwyk die Potchefstroomse kampusrektor. In 2014 is Kgwadi (wat toe die kampusrektor op Mafikeng was) en nie Van Schalkwyk nie tot NWU-rektor verkies omdat Kgwadi deur die meerderheid senaatslede gesteun is. Ek het voorheen in besonderhede aangetoon waarom algemeen aanvaar word dat Kgwadi akademies glad nie in dieselfde liga as Van Schalkwyk is nie (Praag 15.12.2013). Kgwadi het myns insiens by uitstek om nie-akademiese (bv etniese) redes die NWU-rektor geword. Pas is bekend gemaak dat Van Schalkwyk se huidige aanstelling aan die einde van Januarie 2016 sal verstryk. Het iemand al gesê dat kolossale onreg teen Van Schalkwyk gepleeg word en daarvoor om verskoning gevra?

Daar is eintlik geen moontlikheid dat Van Schalkwyk, as hy aansoek doen, in sy huidige pos as kampusrektor heraangestel sal word nie: “Enige aansoeker om die rektorspos moet egter die steun van die vise-kanselier [rektor] van die NWU (prof Dan Kgwadi) hê” (Die Burger, 23 deser, p 1). Kgwadi se standpunt is glo “dat dit óf hy óf Van Schalkwyk is en dat daar nie plek vir hulle albei is nie.” By die aanstelling van “senior bestuurswerknemers” is Kgwadi ook in ‘n magsposisie. Op 25 November het hy op die NWU-webwerf geskryf dat hy vir al hierdie poste “die aanstellingsgesag” is. Kgwali is vir ‘n periode van ses jaar as die NWU-rektor aangestel. Dit lyk dus asof die Wessels/Kgwadi-eenheidsmodel die huidige federale model gaan vervang. Dit sal van die NWU ‘n mikrokosmos van die nuwe Suid-Afrika maak. Die NWU sal uitmunt in politieke korrektheid, terwyl akademiese korrektheid tweede viool sal speel. Dit beteken dat Afrikaans, soos Scholtz dit stel, ook op Potchefstroom op “die agtervoet” gaan wees, om van Afrikanerkultuur in die breë nie te praat nie.

Dit alles kan teruggevoer word na die grondwet wat indiwiduele regte erken, maar geen groepsregte nie. In die praktyk het swartes (en net swartes) egter as dominerende meerderheidsgroep al die groepsregte wat hulle kan verlang. Op hierdie manier word al ons universiteite en baie ander dinge in hierdie land verswart en verengels. Let op hoe swartes tans hulle wil op die Universiteit Kaapstad afdwing. Sowel die Kaapse as die Potchefstoomse universiteit is deur blankes daargestel en uitgebou. Deesdae maak mense wat tradisioneel glad nie op daardie kampusse hoort nie, aanspraak daarop dat die universiteite volgens hulle voorkeure verander moet word. Die blankes se voorkeure en belange word geensins deur hierdie swartes en die ANC en selfs die universiteitsowerheid in ag geneem nie. Die grondslag vir swart mag is hulle getalle en hulle kry hulle sin weens hulle (potensiële) gewelddadigheid. As swartes beweer iets gee aanstoot, moet dit opsluit verwyder word. As blankes in so ‘n proses veronreg word, is dit skynbaar van geen belang nie.

Nelson Mandela en Desmond Tutu stook nie meer onrus en sabotasie nie. Joe Slovo en Chris Hani voer nie meer militêre terreurbendes aan om dood en verwoesting te saai nie. Nzimande lei deesdae ‘n subtieler terreurkampanje; ‘n veldtog van kulturele vandalisme en sabotasie. In die visier is Afrikanerkultuur en Afrikaans. Met die oog hierop lei Kgwadi die brigade op Potchefstroom.

Die betekenis van ‘n woord in die titel van hierdie rubriek, de(kon)struksie, behoort nou duidelik te wees. Akademici soos Eloff en Van Schalkwyk het die NWU gedekonstrueer in relatief outonome dele, naamlik die drie kampusse, wat elk sy natuurlike publiek optimaal akademies bedien. Mense soos Nzimande en Kgwadi, daarenteen, is besig met ‘n vernietigingsproses. Hulle oogmerk is die destruksie van Afrikanerkultuur (moontlik wyer: Europese kultuur) aan die NWU en veral op die Potchefstroom-kampus, insluitende Afrikaans as universitêre onderrigtaal (en ook wyer, want Afrikaans sal dan ook as bv skoolonderrigmedium kwyn).

PRAAG wil vanjaar 17 boeke uitgee

Goeie nuus vir Afrikaans en lesers in die algemeen, is dat PRAAG vanjaar gaan probeer om nie minder nie as sewentien boeke uit te gee. Sommige titels is nog nie heeltemal gefinaliseer nie, maar hier onder volg ons publikasieprogram met voorlopige publikasiedatums. Sommige titels mag dalk vroeër verskyn en ander weer later, want veral die vertalings is ‘n ingewikkelde proses wat soms langer neem as wat ‘n mens dink, sowel om die kontrakte met oorsese uitgewers te sluit as om die teks self te vertaal en te versorg.

  1. Raiders of the lost Empire – papieruitgawe van Dan Roodt se Engelse eboek-essay van verlede jaar. Publikasiedatum: einde Maart 2015.
  2. Duiwelsasem – papieruitgawe van Karin Roodt se eboek-riller van 2012. Publikasiedatum: 15 April 2015.
  3. Trou tot die dood toe, herdruk van Johan van der Merwe se outobiografie van 2010. Publikasiedatum: 15 April 2015.
  4. Bodem – nuwe papieruitgawe van Gustav Venter se eboek van 2014. Publikasiedatum: 30 April 2015.
  5. Rooi seine op Stellenbosch: verengelsing, transformasie en verraad aan ‘n eens trotse universiteit, deur Leon Lemmer. Publikasiedatum: 15 Mei 2015.
  6. Beste van PRAAG 2014. ‘n Keur uit ons rubriekskrywers se bydraes verlede jaar. Publikasiedatum: 31 Mei 2015.
  7. Voorblad van Gustav Venter se e-boek, 'Die amigdala van Alrina Smal'Die amigdala van Alrina Smal, papieruitgawe van Gustav Venter se eboek-roman van 2012. Publikasiedatum: 15 Junie 2015.
  8. Donker, versamelbundel van Afrikaanse kortverhale oor die nuwe Suid-Afrika, deur verskeie skrywers. Publikasiedatum: 30 Junie 2015.
  9. Van Marx tot Mandela: die linkse pelgrimstog van die moderne tot die primitiewe, essay, deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 15 Julie 2015.
  10. Tatiana de Rosnay, een van Frankryk se bekendste skryfsters
    Tatiana de Rosnay, een van Frankryk se bekendste skryfsters

    Die mure onthou, roman, deur Tatiana de Rosnay. Uit die Frans vertaal deur Ronel Esterhuizen-Belin. Eerste Afrikaanse uitgawe. Publikasiedatum: 31 Julie 2015.

  11. Verwoerd en Strawinski, roman, deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 6 September 2015.
  12. Die badkamer, roman, deur Jean-Philippe Toussaint. Eerste Afrikaanse uitgawe. Uit die Frans vertaal deur Dan Roodt. Publikasiedatum: 30 September 2015.
  13. Nog ‘n Franse roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 31 Oktober 2015.
  14. Onderwerping, roman, deur Michel Houellebecq. Uit die Frans vertaal. Publikasiedatum: 15 November 2015.
  15. Sweedse roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.
  16. Deense roman in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.
  17. Amerikaanse riller in Afrikaanse vertaling. (Meer besonderhede later.) Publikasiedatum: 15 November 2015.

 

Carstens-Landman-debat belig denkfoute oor Afrikaans

Die briewewisseling tussen proff. Wannie Carstens en Kas Landman vandeesweek in Beeld rondom die handhawing van Afrikaans is interessant. Oënskynlik gaan dit oor die kwessie of “Afrikaans in die verlede foute gemaak het” en of “sprekers van Afrikaans foute gemaak het”.

roodt_fbfotoEk het ook ‘n stuiwer in die armbeurs gewerp en wonder bo wonder het Beeld ‘n (verkorte) weergawe van my brief geplaas. Daarin meen ek dat die kwessie of “Afrikaans” ‘n metoniem vir “die sprekers van Afrikaans” is, egter minder ter sake is as die vrae: Watter foute het Afrikaners in die verlede rondom Afrikaans gemaak en watter foute maak hulle nou?

Benewens die internasionale status van Engels, oorheers dié taal vandag in Suid-Afrika juis vanweë die aggressie en ongenaakbaarheid waarmee dit in die negentiende eeu en sedert 1994 op ons afgedwing word. Toe Afrikaners in die verlede politieke mag gehad het, het hulle gefouteer deur te billik en regverdig op te tree wat veeltaligheid betref, gegewe die taalaggressor waarmee hulle te kampe het. Die hele mite rondom die Soweto-onluste is al deur prof. Jaap Steyn en ‘n paar ander skrywers ontmasker; benewens van die Anglikaanse kerk en sy ampsdraers was daar nog nooit veel vyandigheid teen Afrikaans in Soweto nie.

Carstens begaan egter vandag die groteske fout om te dink dat Afrikaans deur ‘n askiestoghouding en politieke korrektheid gered gaan word. Dit is bloot water op die meul van die taalaggressor wat meen dat Afrikaans maar ongelyk met Engels behandel mag word en dat Engelssprekendes ook in beheer van alle Afrikaanse instellings moet wees!

Tans verkeer PRAAG in ‘n absurde stryd met die Menseregtekommissie wat verseg om met ons in Afrikaans te korrespondeer, waarvoor ons waarskynlik hof toe sal moet gaan.

Ons het groter onafhanklikheid van denke en minder gedienstigheid nodig as dit by taalsake kom. Sowel Vlaandere as Québec het getoon dat geen taalstryd sonder die wil daartoe gewen kan word nie.

Prof. Kas Landman het saam met my en ‘n twintigtal ander op 22 Februarie 2000 die huidige PRAAG (Pro-Afrikaanse Aksiegroep) gestig. Sedertdien het die taalstryd bloot in felheid toegeneem.

Landman neem Carstens kwalik dat hy klakkeloos die polities korrekte clichés wat deur die ANC en SAKP oor Afrikaans as “verdrukkerstaal” (terwyl óns vandag verdruk vermoor word!) herhaal en noem dit ‘n “dinkfout”:

Die dinkfout het te doen met die sogenaamde skuld en politieke bagasie van Afrikaans. Vir perspektief daarop: Daar is nie ’n enkele menslike taal in die geskiedenis wat daarop kan roem dat haar sprekers heilig en skuldloos is nie: Engels (kolonialisme, uitbuitende kapitalisme, volksmoord), Duits (nasionaal-sosialisme, volksmoord), Zoeloe (Mfecane/Difacane/volksmoord), Spaans (kampe in Kuba, Inkas), Frans (Algerië, Kongo), Russies (Stalin) – om maar net enkele tale te noem.

Hoe dit ook al sy, Engels kom altyd sonder blaam en skotvry daarvan af. Onlangs is Frans in Rwanda deur Engels vervang.

Die nie-verstaan van die huidige politieke en kulturele werklikheid in Suid-Afrika kan ’n interessante, maar uiters gevaarlike, vorm van xenofobie of vreemdelingehaat bevorder.

Onthou die Mbeki-verwysing na die twee nasies: Die ryk wit mense en die arm swart mense en die Zuma-verwysing na Jan van Riebeeck. Skynbaar onskuldige politieke konstrukte soos regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging is eintlik vorme van xenofobie of vreemdelingehaat. Die wit mens is die vreemdeling in Afrika.

Standaardafrikaans is die taal van wit en ryk apartheidsbevoorregtes. Dat al hoe meer Afrikaanssprekendes (wit en bruin) hul kinders na Engelse skole stuur, sê net vir ons dat hierdie ouers reeds die verswakte rol van Afrikaans verdiskonteer het.

Soos gewoonlik, Het Beeld kant gekies vir Carstens en sy linkse politieke korrektheid en herhaal ewe seer sonder enige kritieke insig of kennis die polities korrekte standpunt. Onder andere beweer Beeld in hul hoofartikel (sien volledige aanhaling hier onder):

Die apartheidsregering se belegging in die ontwikkeling van Afrikaans was enorm. Ná 1994 moes die ANC-regering sy begroting tussen tien ander amptelike tale ook verdeel.

Dit is natuurlik die grootste twak onder die son. Die NP was baie versigtig om op Engelse tone te trap en soos prof. Jaap Steyn al aangetoon het, is baie plattelandse, Afrikaanse munisipaliteite wat eentalig was gedwing om Engels in te voer om by die amptelike “tweetaligheid” in te val. Soos ek dit hierbo suggereer, het Afrikaners – anders as die Britse koloniale regerings, asook nou, die ANC se Afro-Saksers – nooit hul politieke mag gebruik om hul taal en kultuur af te dwing nie.

Die ANC verdeel hoegenaamd nie sy begroting gelykop tussen tien amptelike tale nie. Slegs Engels word in almal se kele afgedruk: dit strek van die SA Inkomstediens tot die sogenaamde Menseregtekommissie. Elke staatsdepartement en amptelike instansie verseg om in enige ander taal as Engels te kommunikeer. Dit is byna lagwekkend!

Verder teem Beeld oor “’n ahistoriese ontkenning van die verlede en dekades se bevoordeling van Afrikaans ten koste van die land se ander inheemse tale”. Waar is Afrikaans in die verlede ooit “ten koste van die land se ander inheemse tale bevorder”? Die NP het berge versit om swartes te oorreed om hul eie tale te skryf, daarin skool te gaan en het pakhuise vol boeke op staatsonkoste in daardie tale gedruk. Trouens, die swart tale in Suid-Afrika is, op een of twee uitsonderings na, die mees ontwikkelde van al die inheemse tale op dié vasteland! Ons miljoen of twee Afrikaners het meer vir die swartman se kultuur gedoen as die magtige Britse en Franse Ryke, om van die VSA of China nie eens te praat nie.

Ek het die Menseregtekommissie tot Vrydag 13 Maart gegee om my in Afrikaans te antwoord, anders gaan PRAAG hof toe om hulle daartoe te dwing. Ons sal dié week ‘n dagvaarding sommer in die landdroshof teen die Menseregtekommissie uitreik. Ek kan nie dink aan enige “Menseregtekommissie” wat onlangs nie die taalregte van die burgers in sy land wou respekteer nie. Maar soos baie ander dinge in die sogenaamde “nuwe Suid-Afrika” is die Menseregtekommissie insgelyks een groot klug.

Die strategie wat PRAAG meer onlangs begin formuleer het, is egter die mees haalbare: Terwyl ons steeds die staat en die groot maatskappye moet kasty oor hul weiering om Afrikaans te erken, met boikotte en regsaksies, moet ons ook ‘n Afrikaanse ekonomie vestig en uitbrei. Dit behels twee aspekte:

  1. Die bevordering van die Afrikaanse kultuurekonomie in die vorm van Afrikaanse boeke, films, webblaaie, musiek en ander media.
  2. Die oprigting van nuwe ondernemings wat met die Engelse ekonomie kan meeding en wat die koopkrag van Afrikaners van die Engelse/SEB-ekonomie moet weglok. Dit geld veral die finansiële instellings soos banke en versekeringsmaatskappye wat Afrikaans ewe gruwelik verwaarloos, terwyl hulle ons arme verbruikers uitbuit.
  3. Die Afrikaanse kultuur moet ook verhandelbaar gemaak word, m.a.w. aspekte van ons kultuur, kookkuns en taal moet as produkte op die markplein binne ‘n Afrikaans konteks aangebied word.
  4. Afrikaans moet internasionaal onder pro-Westerse en pro-Europese groepe bemark word. Van Rusland tot Amerika, asook in vele Europese lande, heers daar groot belangstelling in Afrikaans en ons kan op gelyke voet met vele ander lande en kulture aan allerlei aktiwiteite deelneem, selfs al het ons vir alle praktiese doeleindes staatloos geword.

Ons voorouers het tydens die Depressiejare van die vorige eeu daarin geslaag om teen Engels en Engelse oorheersing op te staan. Ons kan dieselfde regkry.

Nooit mag ons tou opgooi nie.

Sluit aan by PRAAG!

Beeld sê: Taalstryders kan gerus na hom luister

Die Potchefstroomse taalghoeroe prof. Wannie Carstens het Maandag ’n paar belangrike punte gemaak oor die toekoms van Afrikaans.

Dis nie nuwe menings nie, maar komende van Carstens, wat tot onlangs voorsitter van die Akademie vir Wetenskap en Kuns was, kan ’n mens gerus weer daarna luister.

Op ’n beraad oor die toekoms van Afrikaans as ’n universiteits­taal het Carstens gewaarsku oor die manier waarop daar vir Afrikaans gestry word.

“Ons moenie vergeet dat Afrikaans in die verlede baie foute gemaak het nie. Ons sit met ’n gemeenskap wat sy vertroue in die taal verloor het. Ál manier waarop ons hierdie situasie gaan ontlont, is met beredeneerde argumente,” het Carstens gesê. Hy het bygevoeg die dae van “kragdadigheid” is verby en dat Afrikaanse mense verhoudings deur dialoog en bydraelewering moet herstel.

Dis ’n nugtere en welkome bydrae tot ’n debat wat ongelukkig dikwels gekenmerk word deur ’n ahistoriese ontkenning van die verlede en dekades se bevoordeling van Afrikaans ten koste van die land se ander inheemse tale.

Die apartheidsregering se belegging in die ontwikkeling van Afrikaans was enorm. Ná 1994 moes die ANC-regering sy begroting tussen tien ander amptelike tale ook verdeel.

Dit is dus verstaanbaar dat die voortbestaan van Afrikaans as universiteitstaal nie boaan die regering se prioriteitslysie is nie. Nie terwyl miljoene mense in armoede krepeer en kinders nie behoorlike onderrig ontvang nie.

Daar is natuurlik niks fout daarmee om vir Afrikaans te agiteer nie. Maar soos Carstens uitgewys het, gaan dit oor hoe.

Solank daar ’n groot genoeg vraag is na Afrikaanse onderrig aan instellings, soos die Noordwes-Universiteit se Potch-kampus, moet daar in dié behoefte voorsien word. Dit beteken nie daar kan nie ook in Engels en veral Tswana op die kampus gekommunikeer word nie.

Kreatiewe oplossings, soos ’n werkende tolkstelsel, kan juis die soort omgewing vestig waarvan Carstens praat.

Moenie Afrikaans die skuld gee

Op bladsy 6 van ​Die Burger van 3 Maart word prof. Wannie Carstens aangehaal as sou hy gesê het: “Ons moenie vergeet dat Afrikaans baie foute in die verlede gemaak het nie.”

Ek hoop van ganser harte dat hy verkeerd aangehaal is of dat dit nie is wat hy eintlik wou sê nie. As dit egter korrek is dat hy dit gesê het, moet ek, met alle respek aan my vriend en oud-Taalkommissie-kollega, sê dat dit die louterste onsin is. Die taal Afrikaans kan nie “foute maak” nie.

Dit is juis sulke stellings – veral komende van iemand wat vanweë sy (in die berig genoemde) verbintenis met die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, wat reeds meer as ’n eeu lank Afrikaans bevorder en help standaardiseer, en vanweë sy publikasies, hoogleraarskap en gereelde radio-onderhoude deur ’n groot deel van die Afrikaanssprekende gemeenskap waarskynlik as ’n gesaghebbende beskou word – wat meehelp dat die “gemeenskap . . . sy vertroue in die taal verloor het”.

As ’n mens so ’n beskuldiging wil maak, moet jy die baba op sy naam noem. Sê dan dat dit die SA Akademie deur sy optrede of sy Taalkommissie deur sy wyse van standaardisering van die ortografie van Afrikaans in die 10 verskene uitgawes van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls was. Of dalk was dit die taalstryders van ouds, of die eertydse NP, of die destydse Afrikaner-Broederbond of al die wit Afrikaanssprekendes wat al die vermeende foute gemaak het. Of die FAK of die ATKV of woordeboekmakers of terminologieskeppers. Wie ook al die foute sou gemaak het waarna die polities korrekte vingers deesdae so dikwels gewys word, noem hulle, maar moenie die taal die sondaar maak nie. Of was dit altemit Engels wat die vroue en kinders en bejaardes (van watter ras ook al) tydens die ABO in die konsentrasiekampe laat sterf het? Of Duits wat die Sjoa gepleeg het? Of Frans wat in die Napoleontiese oorloë Rusland binnegeval het? Of Arabies wat gyselaars onthoof?

Dit is tog onsin. Dit is mense wat ’n bepaalde lewensbeskouing het of ’n bepaalde beleid aanhang of bepaalde doelstellings het en toevallig ’n taal soos Afrikaans, Engels, Duits, Frans of wat ook al praat wat die “foute maak”. En dalk maak hulle foute in of met of ten opsigte van die taal, maar dit is gewis nie die taal se foute nie.

Gelukkig weet ek dat Carstens waarskynlik nie bedoel het wat hy glo gesê het nie; maar mense met sy agtergrond moet hul woorde dalk ’n bie­tjie beter tel. Afrikaans as volwaardige kultuurtaal is onder genoeg druk om nog die skuld gegee te word vir foute wat mense wie se (moeder)taal dit is, dalk gemaak het.

Tom McLachlan, Onrusrivier

McLachlan is ‘n vorige ondervoorsitter van die Akademie se Taalkommissie

Kritiese besinning oor die nuwe direksie van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument

Op 19 Februarie het Jacques van der Elst, die uitvoerende hoof op die Afrikaanse Taalraad (ATR), op die ATR-webtuiste die nuwe direksie van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) aangekondig: “In ‘n onverklaarbare stap het die Minister van Kuns en Kultuur ‘n Engels-dosent van die Tshwane Universiteit vir Tegnologie benoem om die leiding te neem as voorsitter van die Raad van die Afrikaanse Taalmuseum en Afrikaanse Taalmonument in die Paarl. Hy is prof Mashudu C Mashigo [soms Mashige gespel, bv op die ATM-webwerf] wat op die oomblik waarnemende dekaan is vir Onderwys en Opleiding by die Tshwane Universiteit vir Tegnologie en ‘n doktorsgraad in Engelse letterkunde het.”

Die ander benoemde raadslede is: Wannie Carstens, M A B Nyamende, Steward van Wyk, Elvis Saal, Janis Grobbelaar en Donovan Lawrence. Die minister van kuns en kultuur, Nathi Mthethwa, benoem dié raadslede omdat die ATM finansieel afhanklik van ‘n staatsubsidie is. Die ANC-regering is gevolglik in die posisie om ruim misbruik van sy mag te maak en sy ideologiese voorkeure in ruil vir belastingsgeld aan sulke instansies op te dring. Dit gebeur bv ook aan al die plaaslike universiteite. By universiteite is die sondebok Blade Nzimande, die minister van hoër onderwys. Nzimande is egter nie verantwoordelik vir die ATM-vergryp soos verkeerdelik berig is in die Netwerk24-berig van 22 Februarie nie. Hieronder volg ‘n paragraaf oor elk van die ATM-raadslede. Ek vul Van der Elst se verklaring aan uit internetbronne, insluitende die genoemde Netwerk24-berig.

Uit Mashudu Mashigo se geskrifte blyk sy pro-swart- en anti-apartheid- (wat dalk kan verbreed tot anti-blanke- en veral anti-Afrikaner-) gesindheid. Hy dui die tale wat hy magtig is aan as Engels en vyf Afrika-tale; nie Afrikaans nie. ‘n Vraag wat hom voordoen, is: Op grond waarvan is Mashigo as voorsitter van die ATM-raad benoem? Nog ‘n vraag is: Gaan die voertaal van die ATM-raad voortaan Engels wees? Dat dit geen hersenskim is nie, blyk uit die feit dat Mashigo se eerste kommunikasie met sy mede-raadslede in Engels was. Net ‘n grootliks merietelose regering soos die ANC kan so ‘n verregaande sotlikheid bewimpel. By die ANC is daar geen werklike sensitiwiteit vir die Afrikaner en Afrikaans nie. Dit bring mee dat die ANC se periodieke oproepe om versoening van skynheilige valsheid drup.

Wannie Carstens het sy status as raadslid behou. Die rede is nie ver te soek nie. Hy het in sowel die ATM- as ATR-raad gedien. Sy uitgangspunt is polities en nie-taalkundig. Hy strewe daarna om versoening in die nuwe Suid-Afrika te bevorder; nie om in die eerste plek en kompromisloos die heil van Afrikaans te bevorder nie. Hy is ‘n Afrikaans-dosent aan die Noordwes-Universiteit in Potchefstroom. Carstens is die enigste blanke Afrikaanssprekende man in die ATM-raad, heel moontlik weens sy Damaskus-ingesteldheid. Dit veroorsaak dat hy die rol van nie-wittes in Afrikaans oorbeklemtoon en dié van Afrikaners (asook Nederlanders, Duitsers, Franse, ens) verswyg of onderbeklemtoon. Sy jongste uitlatings (Die Burger, 3 deser, p 6) is sorgwekkend. “Ons moenie vergeet dat Afrikaans baie foute in die verlede gemaak het nie. Ons sit met ‘n gemeenskap wat sy vertroue verloor het in die taal.” Het Afrikaans foute gemaak, of sekere mense? Maar let op Carstens se invalshoek: nie wat in en met Afrikaans tot stand gebring is nie, maar watter foute begaan is. Hy fokus ook nie op diegene wat Afrikaansgetrou is nie, maar op “‘n gemeenskap” (klaarblyklik die bruines) waarvan die opperlaag uitmunt in dislojaliteit teenoor Afrikaans. “Die dae van kragdadigheid is verby.” Carstens sou sonder gewetenswroeging ingepas het by die Nasionale Party se onderhandelingspan deur toe te gee aan elemente wat geweld, dreigemente van geweld en verswelging gebruik het om hulle doel te bereik. Ons kan dankbaar wees dat die leiding by die Slag van Bloedrivier nie aan Carstens toevertrou is nie. Daar is geen heil in ruggraatloosheid nie; sekerlik nie in taalsake nie.

Abner Nyamende is ‘n afgetrede dosent in Afrika-tale aan die Universiteit Kaapstad. Daar is niks wat daarop dui dat hy ‘n bydrae tot die heil van Afrikaans kan lewer of selfs dat hy Afrikaans goedgesind is nie. Dit is heel moontlik dat die twee swart swartes in die ATM-raad, Mashigo en Nyamende, sal veroorsaak dat die ander vyf raadslede (wat almal Afrikaanssprekend of ten minste Afrikaansmagtig is) welwillend en gelate (dus nie-kragdadig en versoenend) sal aanvaar (ooreenkomstig die algemene gebruik in die nuwe Suid-Afrika) dat daar voortaan op raadsvlak in Engels oor die Afrikaanse Taalmuseun en die Afrikaanse Taalmonument geskryf en gepraat gaan word.

Steward van Wyk is ‘n bruin Afrikaans-dosent in letterkunde aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK). Aan die UWK is hy bekeer tot die Jakes Gerwel-tradisie waarvolgens Afrikaans ingevolge ANC-politiek benader en gedoseer word. Soos by Carstens, kry politiek by Van Wyk voorkeur bo Afrikaans. Dit blyk duidelik uit sy magisterverhandeling (1992) oor Elsa Joubert se roman, Die swerfjare van Poppie Nongena, en sy doktorale proefskrif (1999) getiteld: Adam Small: apartheid en skrywerskap. Ooreenkomstig die huidige mode beskou Van Wyk homself nie as bruin nie maar as swart en is sy navorsingsbelangstelling “swart Afrikaanse skryfwerk”. Geen ewewigtige benadering van Afrikaans, veral Standaardafrikaans, kan myns insiens van Van Wyk verwag word nie.

Elvis Saal is ‘n bruin Afrikaans-dosent in taalkunde aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa). Sy doktorale proefskrif handel oor tienertaal en MIV. By hom gaan dit eerder om die mengeltaal Kaaps en slang/sleng, oftewel informele omgangstaal, as om die bevordering van ‘n ordentlike taal soos Standaardafrikaans.

Myns insiens dank Janis Grobbelaar haar aanstelling in die ATM-raad aan twee dinge: haar radikaal linkse politiek en die ANC-gebruik dat daar vroue-verteenwoordiging in alles denkbaar moet wees. Sy is sekerlik nie benoem op grond van haar taal- of letterkundige kennis nie. Die naaste wat Grobbelaar aan Afrikanerskap gekom het, was toe sy in ‘n Afrikaanssprekende blanke gesin gebore is. Sy is ‘n dosent in sosiologie, ‘n vak wat baie ruimte vir linkse politieke propaganda bied. Toe sy in die jare sewentig ‘n dosent aan die UWK was en daar gepoog is om haar tydelike aanstelling te verleng of om haar permanent aan te stel, is daar tereg in die UWK-senaat betoog dat ‘n dosent vergoed word om klasse aan te bied; nie om hulle te ontwrig soos sy tydens die 1976-kampusonluste gedoen het nie. Daarna was sy dosent aan Unisa en tans is sy aan die Universiteit Pretoria verbonde. Vir die 1994-verkiesing is sy as ANC-kameraad weke lank toegelaat om as amptenaar van die sogenaamde Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) diens te doen. In 1996-1998 het haar voorliefde vir ANC-politiek bo akademiese werk weer geblyk toe sy twee jaar lank gesekondeer is om voltyds vir die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) te werk. Sy was van die vroegste aanstellings wat Desmond Tutu en sy mede-kornuite gedoen het, wat ‘n aanduiding gee van hoe hoog sy in radikaal linkse politieke kringe aangeslaan word. Een van die maniere waarop sy haar ANC-spore verdien het, is die bydrae wat sy as mede-outeur tot die bundel, Vir volk en vaderland: a guide to the white right (1989), gelewer het. Die teks handel oor “the nature of white rightwing Afrikanerdom”. Op die internet is daar talle voorbeelde van linkse elemente wat Grobbelaar lof toeswaai. In Van der Elst se teks staan: “Grobbelaar wat kundigheid vermeld op die terrein van Afrikanernasionalisme, ras, klas, etnisiteit, die Suid-Afrikaanse demokratiese oorgang, menseregte, sosiale geregtigheid, en die SA Waarheids- en Versoeningskommissie.” Haar WVK-agtergrond het sy telkens in plaaslike en oorsese toesprake en publikasies gebruik. Wat duidelik behoort te wees, is dat Grobbelaar om linkse politieke redes in die ATM-raad aangestel is en sekerlik nie om Afrikaans en veral nie Afrikaners in enige positiewe opsig te dien nie.

Donovan Lawrence is ‘n bruin Afrikaans-dosent in taalkunde. Hy was voorheen aan die Universiteit Johannesburg verbonde, maar tans het hy ‘n pos in die Skool vir Opvoedkunde aan die Universiteit Witwatersrand (Wits).

Om klaarblyke redes het ek oor die twee blanke Afrikaanssprekendes (ek sal hulle nie Afrikaners noem nie) in die ATM-raad meer volledig as oor die ander raadslede geskryf. Opsommend kan van die sewe ATM-raadslede gesê word: 6 mans, 1 vrou; 2 wittes, 2 swartes, 3 bruines; 5 Afrikaanssprekendes, 2 nie-Afrikaanssprekendes; 4 Afrikaans-taal- of letterkundiges, 2 nie-Afrikaans-taal- of letterkundiges, 1 sosioloog. Bowenal: Daar is nie ‘n enkele raadslid wat ongekwalifiseerd vir Standaardafrikaans en Afrikaners in die bres sal tree nie. Die benoeming van die nuwe ATM-raad kan ‘n misdaad teen die mensdom en spesifiek ‘n misdaad teen Afrikaners en Afrikaans genoem word. Afrikaners en Afrikaans verdien beter as dit. Mense soos Van der Elst en Carstens behoort nou in te sien dat hulle kruip- en paaibeleid te midde van ANC-boosheid in die ATM, ATR en die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns die posisie van Afrikaners en Afrikaans net verder versleg het.

Van der Elst leun steeds agteroor om die ANC ter wille te wees. Hy het dit net teen die voorsitter: “Hoewel die samestelling van die raad redelik gebalanseerd lyk met kundigheid op die gebied van Afrikaans, is dit onverklaarbaar waarom die Minister juis prof Mashigo aanstel om leiding te neem van die raad van ‘n suiwer Afrikaanse instelling … Is dit in hierdie geval nie maar weer ‘n politiek gemotiveerde aanstelling nie? Kundigheid en geskiktheid vir ‘n pos moet vir seker die vernaamste norme vir ‘n aanstelling wees.” Maar Van der Elst behoort na meer as twee dekades tog te weet dat “kundigheid en geskiktheid vir ‘n pos” vir die ANC op geen vlak en op geen gebied “die vernaamste norme vir ‘n aanstelling” is nie. Die uitlewing van swart mag en die moedswillige belediging en versmaaiing van blankes en veral Afrikaners geniet by die ANC baie hoër voorkeur.

Die Afrikaanse Taalmuseum en die Taalmonument is in die Paarl omdat die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875 daar gestig is. Dit is waarom regte Afrikaners elke jaar op 14 Augustus steeds Afrikaansdag vier. Wat sou die lede van die GRA van die samestelling van die huidige ATM-raad dink? Sou hulle hoegenaamd kon verstaan dat net twee van die sewe lede wit is? Minstens een van dié twee is boonop die Afrikanersaak glad nie goedgesind nie. Dat daar drie bruines in die raad van sewe dien, sal op grond van die propaganda wat Carstens versprei, seker geredelik deur hom aanvaar word. Dit is die wrange vrugte van sy oordrywing van die rol wat die Khoi-San en die slawe in die ontstaan van Afrikaans gespeel het. In werklikheid is daar ‘n reuse verskil tussen ‘n mate van aandadigheid aan die ontstaan van ‘n taal en die ontwikkeling of uitbouing tot amptelike erkenning en verdere konsolidering van daardie taal.

Die Afrikaanse Taalmuseum en die Taalmonument is van die allerheiligste plekke van die Afrikaner en Afrikaans. Die nuwe ATM-raadsopset is heiligskennis. Die klippe behoort dit uit te roep. Behalwe die enkele berig op die ATR-webwerf en die een op Netwerk24 was daar (sover ek weet) nog geen berig hieroor in enige Afrikaanse koerant nie. Waar is al die Broeders heen? Dood, of in die boesem van die ANC? Waar is die reaksie van die DA, wat soos Antjie Krog smeek om so swart moontlik te wees? Is daar nog lewe in die VF+? Adriaan Basson, die redakteur van Beeld, het dit hopelik op sy gewete dat hy die laaste Afrikaanse kampus, dié in Potchefstroom, vernietig het. Hy sal nie behae daarin hê om ‘n lawaai oor die samestelling van die nuwe ATM-raad op te skop nie; ook nie die redakteur van Die Burger, Bun Booyens jr, nie. Booyens skryf eerder weekliks oor ligte, substansielose Engelse liedjies en in sy rubrieke durf hy beuselagtige onderwerpe aan soos: “Hoe beland ‘n grassnyer in ‘n mangat?” (Die Burger, 28 Februarie, p 14).

Ten spyte van die koms van die nuwe Suid-Afrika was die samestelling van die ATM-raad voorheen darem meer Afrikaans-geöriënteerd. Maar selfs toe is buitensporig agteroor geleun om nie-wittes te akkommodeer. Polities korrek is gepoog om ook niks te doen wat die vermoede sou bevestig dat Afrikaans die taal van Afrikaners is nie. In ‘n omvattende artikel oor die Taalmonument het ek genoem dat die geskiedenis van Afrikaans doelbewus misleidend op die inligtingspanele in die besoekersentrum uitgebeeld word (Praag 31.08.2014). Die byeenkomste wat by die Taalmonument aangebied is, was meesal daarop gemik om nie-wittes te lok. Die nuwe ATM-raad sal hierdie neiging na verwagting baie versterk. Die ATM sal vorentoe selfs nog minder eg Afrikaans wees, om van pro-Afrikaner nie te praat nie. Die suile van die Taalmonument simboliseer al hoe meer ‘n ten hemele geroep na uitkoms vir Afrikaans en die Afrikaner.

Ek gaan ‘n aanduiding gee van die soort byeenkoms wat onder die vorige ATM-raad beslag gekry het. Dié opvoering sal eersdaags plaasvind. Kyk hoeveel blyke van (ordentlike) Afrikaans daarin te vinde is. My aanvoeling is dat dit ‘n bespotting is van die Afrikaans wat ek ken. Ek haal vervolgens aan uit Die Burger (By, 28 Februarie, p 3).

“Die bekroonde Afrikaaps-span tree op Vrydag 13 Maart op as deel van die Tuinteater Piekniekreeks by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl. Dié piekniekreeks word ten bate van die Laat ons Lees!-voorleesprojek vir kinders aangebied. Afrikaaps is ‘n Afro-futuristiese hip-hop-konsep wat die invloed naspeur van die inheemse bevolking aan die Kaap op die ontstaan van Afrikaans. Die ensemble Die Argitekbekke verteenwoordig ‘n samesmelting van musikale genres. In ware hip-hop-styl sluit dié vertoning ‘glitches’, ‘scratches’, ‘beats’ en rym in, terwyl ‘n verskeidenheid tradisionele Kaapse style soos ghoema ook ingewerk word … Die Afrikaaps-span sluit in die jazz-musikant Kyle Shepherd (as musiekregisseur), die streektaal-spesialis-rymkletser en digter Jitsvinger en die sielvolle sangeres Blaq Pearl. Die vertoning begin om 19:30 in die Tuinteater op die grasperk reg aan die voet van die Taalmonument.”

Wat met die ATM gebeur, is soortgelyk aan wat met ander Afrikaans-instansies gebeur sodra hulle om finansiële redes aan die ideologiese giere van die swart regering uitgelewer word. Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) in Stellenbosch se owerheidsubsidie is in die nuwe Suid-Afrika in reële terme drasties ingekort, terwyl daar terselfdertyd van hierdie instansie verwag word om meer as voorheen te doen. Die fokus van die WAT is verwater ten behoewe van ander tale. Tans verkondig die WAT teen wil en dank dat hy veeltaligheid bevorder deur steun aan al tien die ander amptelike tale te verleen. Woordeboekmakers word nie net vir sommige van hierdie tale opgelei nie, maar selfs ook vir tale in die res van Afrika. Die werk ten behoewe van Afrikaans ly ongetwyfeld daaronder. Baie tyd en energie moet noodgedwonge aan fondsinsameling bestee word om die ANC se aalmoessubsidie aan te vul. Die weersinwekkendste feit is dat die WAT teruggekrabbel het van sy ideaal om ‘n werklik omvattende Afrikaanse woordeboek te wees. Dit is algemeen bekend dat politiek en seks die twee onderwerpe is wat by uitstek die taalkundige skeppingsvermoë van mense prikkel. Om die ANC te paai, is jare gelede reeds aangekondig dat “rassistiese” woorde en enige uitdrukkings wat dalk aanstoot kan gee, gesensor word.

Die Afrikaanse Letterkundige en Navorsingsentrum (NALN) in Bloemfontein gee ‘n selfs duideliker aanduiding van wat vir die ATM voorlê. Die webwerf is blykbaar net in Engels. “Since 1996, NALN prioritised its focus on the so-called Black (including Brown/Coloured) Afrikaans authors, extending the database and collection of their works”; sonder twyfel ten koste van blanke skrywers. “In 1994 NALN also initiated the idea of a literary museum for Sesotho … Following on a gradual downscaling in priority and loss of capacity over the past 20 years … a drastic restructuring in 2007 resulted in the immediate loss of 50% of professional capacity left.” Dit is waarskynlik uitsluitlik of hoofsaaklik blanke kundiges wat die trekpas gekry het. “This leaves the museum with the challenges of conceptualising and developing a total new generation of exhibitions, displaying a new, re-written story-line of the Afrikaans literature from the perspective of the post-1994 democratic dispensation. An exciting challenge – yet, without much internal intellectual, professional and technical capacity left, and without any budget for this mammoth task.” PJ Nienaber (1910-1995), die stigter, eerste uitvoerende hoof en siel van die NALN, sou in sy graf omdraai as hy moet sien hoe sy geliefde NALN nou daar uitsien. In die nuwe Suid-Afrika mag onreg maar gepleeg word, mits dit blankes is wat veronreg word.

Wat dus aan die drie Afrikaans-instansies (ATM, WAT, NALN) gebeur, is die afskaling van die kernfunksies en -take waarvoor hulle in die lewe geroep is en die byvoeging van nuwe funksies en take met ‘n sterk ideologiese, pro-nie-wit, ANC-inslag. Dit sluit die linkse herskrywing van die geskiedenis in. Dit is die bekende verskynsel: breek af en ontaard wat Afrikaners tot stand gebring het, want die nuwe heersers kan dit nie op hulle eie ewenaar nie. Daar word van hierdie eens blanke instansies verwag om soortgelyke nie-wit en veral swart instansies tot stand te bring, maar sonder voldoende middele, soos geld en bekwame personeel. Sub-Sahara-Afrika het hom aan die eens Europese Suid-Afrika opgedring, met katastrofiese gevolge.

15 jaar van PRAAG: was dit die moeite werd?

Vandag is PRAAG presies 15 jaar oud. Vroeg in die nuwe millennium op 22 Februarie 2000 (22.02.2000!) het ek en ander besef dat daar iets oor die gestadigde ondergang van Afrikaans en die Afrikaner gedoen moet word en daarom hierdie organisasie gestig. Die internet het al bestaan, maar was nog in sy kinderskoene.

roodt_fbfoto‘n Maand na ons stigtingsvergadering, het ons op 22 Maart 2000 ‘n eerste betoging in Braamfontein, Johannesburg, gehou teen die verbod op mnr. Lukas Rautenbach om Afrikaans met sy Afrikaanse kliënte by Transnet te praat. Die koerant Beeld het die volgende dag daaroor berig onder die opskrif:

Klein groepie betoog oor taal voor Transnet-kantoor

Feit is dat daar in 2000 so ‘n atmosfeer van verdwaasde aanvaarding onder Afrikaners geheers het dat niemand eens daaraan gedink het dat dit verkeerd was om mense by die werk te verbied om Afrikaans te praat nie! Daar was ook reeds fanatiese ondersteuners van anti-Afrikaanse en ANC-beleid in die geledere van Naspers en veral Beeld. Die joernaliste Hannelie Booyens, wat verlede jaar daarvoor gesorg het dat die Potchefstroom-kampus se “Nazi-rituele” aan die groot klok gehang word, het in daardie dae reeds ‘n epos waarin sy my in gekruide taal uitvloek vanaf haar Beeld-adres aan my gestuur. Ons het dit op ons webblad gepubliseer, waarna Beeld ons met regstappe vir “skending van kopiereg” gedreig het. Met ander woorde: Beeld en Hannelie Booyens het kopiereg op anti-Afrikaanse gevoelens, asook die f-woord, onder andere.

Van die begin af was dit ‘n opdraande stryd om Afrikaans en die Afrikanerkultuur te behou. Suid-Afrika is immers deur die ANC en SAKP verower vanweë een van die grootste propagandaveldtogte wat die wêreld ooit gesien het. Suid-Afrika is met ‘n klaargemaakte polities korrekte, kultuurmarxistiese ideologie – Made in USA – oorspoel en voortaan sou die boodskap wees: Praat en skryf Engels, maar ook: die dae van die blanke ras en “witheid” is getel, daarom moet julle en julle kinders liefs uit die “reënboognasie” uitgeteel word.

Gaandeweg is nuwe lyne in Suid-Afrika getrek: tussen dié wat alle wetgewing en diskriminasie teen blankes maar gelate aanvaar, en dié wat hul daarteen verset. Ook tussen diegene wat graag Die Stem wil sing en diegene wat dit as outyds of polities inkorrek beskou. Op 31 Mei 2003 het ons ‘n byeenkoms in die Ou Raadzaal in Pretoria georganiseer waartydens die sangeres en dosent Linette van der Merwe Die Stem sou sing. Dit het die meeste Afrikaanse organisasies, waaronder die FAK en Solidariteit, so afgeskrik dat daar weereens net “‘n klein groepie” opgedaag het.

Weliswaar het ons in die vroeë dae van PRAAG die mag van die media en van politieke korrektheid onderskat. Ek het gedink dat dit net ‘n kwessie van tyd sou wees voor daar – soos in Frankryk, Tsjeggië of ander Europese lande – ‘n spontane opstand of rebellie teen die onreg sou plaasvind. Dit was bloot nodig om die ooglopende onreg en ongelykheid aan Afrikaners te kommunikeer, waarna hulle spontaan by PRAAG sou aansluit en hulle soos tydens die “Praagse Lente” van 1968 hulle in massas teen die kommunistiese verdrukker sou verset. Dis ook waarom ons die akroniem PRAAG (Pro-Afrikaanse Aksiegroep) gekies het, ter herinnering aan daardie grootse opstand teen kommunisme in Tsjeggië, waarvan die ANC en die SAKP destyds die onderdrukking deur die Sowjetunie uitdruklik gesteun het.

Is ons daarvan bewus dat daar ná die mislukte Praagse Lente-opstand ongeveer 7 000 Tsjegge na Suid-Afrika gevlug het, wat deur die destydse Nasionale Party-regering met ope arms ontvang is? Juis het hulle hierheen gekom omdat hulle gedink dat Afrikaners oortuigde antikommuniste was… Adriaan Basson en Max du Preez het nog nie bestaan nie. Maar dan wil ek ook vra: Waar is die Afrikaanse romans of geskiedenisboeke wat die verhale van daardie Tsjegge opgeteken en vergestalt het, soos wat Milan Kundera en ander skrywers hul vlug na Frankryk opgeteken het? Daar is nog soveel boeke om in Afrikaans te skryf, waaroor hier onder meer.

Tot dusver was daar egter van ‘n Praagse Lente min sprake onder Afrikaners wat, soos in die gedig van Jan F. E. Celliers, die juk “geduldig, gedienstig, gedwee” aanvaar het:

Die osse stap aan deur die stowwe,
geduldig, gedienstig, gedwee;
die jukke, al drukkend hun skowwe –
hul dra dit getroos en tevree.

Ten minste het ons mense in die onlangse verlede, veral by Steve Hofmeyr se konserte, openlik begin om Die Stem te sing. Dit het lank geneem, van 2003 af, maar ten minste doen ons dit al!

Die kwelvraag bly: Het PRAAG daarin misluk om ‘n gees van kritiek, verset en rebellie teen die ooglopende onreg wat daar teen ons gepleeg word, te kweek? Moes daar nie teen dié tyd, ná 15 jaar, al ‘n groter opstand, feller kritiek en minder aanvaarding gewees het nie? Vir my is dit ‘n moeilike vraag om te beantwoord. Die Afrikaner-establishment van oud-Broederbonders en ANC-gedienstige akademici het nog nooit enige erkenning aan PRAAG verleen nie. (Met die gelukkige uitsondering van daardie groot gees en skriba van die Afrikaanse taalgeskiedenis, prof. Jaap Steyn!) Wel het Max du Preez onlangs iewers gesê: “Dan Roodt rig groot skade aan”, bedoelende dat sy kultuurmarxisme (in sy mees onlangse rubriek haal hy die Italiaanse marxis, Antonio Gramsci, klakkeloos aan!) nie sonder kritiek in die gemiddelde Afrikaner se brein geplant word nie. In dié sin, wens ek ons kon méér skade aanrig.

As ek terugkyk oor vyftien jaar van betogings, petisies, vergaderings en buite-parlementêre politiek, dan moet ek erken dat ons slegs gemengde welslae daarmee gehad het. Onmiddellik moet ‘n mens egter die teendeel ook opper: Gestel ons het dit nié gedoen nie, wat sou die gevolg dán gewees het? Ek meen die enigste rede waarom die ANC en SAKP nie met selfs groter aggressie teen Afrikaans en Afrikaners opgetree het nie, is omdat hulle wel die oorblyfsels van taallojaliteit en patriotisme onder Afrikaners vrees. Die geluide wat ons gereeld gemaak het, het dus nie ongesiens verby gegaan nie, selfs al is dit by tye hoofsaaklik deur Naspers en die ander hoofstroommedia geïgnoreer.

Ná PRAAG het ander organisasies en groeperinge gekom wat ons model van intellektuele en openbare protes nagevolg het. Sommige het die oplaaiende gevoel van ontevredenheid onder Afrikaners in groot sake-ondernemings omskep, dog sonder om op ons grondbeginsels te kon verbeter.

As iemand my moes vra wat PRAAG se belangrikste bydrae oor die afgelope vyftien jaar was, sou ek sê dit was die nuwe Afrikaneridentiteit wat ons geskep het. In hierdie oorlog wat Groot Brittanje, die Johannesburgse uitlanders, terroriste soos Joe Slovo, Ronnie Kasrils en Aboobaker Ismail al jare lank teen ons voer, gaan dit in die eerste plek om ‘n aanval op ons identiteit. “Die Afrikaner moet verdwyn, hy moet oplos in die groter geheel, hy moet verengels en uitgeteel word tot ‘n vergete mulatbevolking,” is al jare lank hul konsekwente strategie.

Daarteen het ons nie net ewe konsekwent “nee” gesê nie, maar ook gaandeweg ‘n nuwe twintigste-eeuse identiteit vir die Afrikaner geskep. Ek sou dit só kon opsom:

  1. Die nuwe Afrikaner is meer as ooit lojaal teenoor sy taal en tradisies.
  2. Ons ly nie meer aan enige romantiese illusies oor Afrika soos die geslag van NP van Wyk Louw wat Afrikaans as “brug tussen die groot helder Weste en die magiese Afrika” gesien het nie. Veel eerder maak die internet en die verval van grense ons daarvan bewus hoeveel ons met ons Europese stamlande in gemeen het. Ook is ons probleme besig om hulle probleme te raak en heers daar vir die eerste keer in jare wedersydse begrip tussen ons.
  3. Die revolusie van 1994 het ook ‘n Afrikanerdiaspora veroorsaak, vandaar die soeke na ‘n globale Afrikaneridentiteit wat op ons gemeenskaplike taal en afkoms berus. Verkeer die Afrikaner vandag in Suid-Afrika nie ook maar in diaspora teenoor die ander, demografies en polities dominante volkere rondom hom nie?
  4. Terwyl Afrikaanse instellings een na die ander voor die politieke aanslag en staatsdruk geswig het, leef Afrikanerskap virtueel voort, op webblaaie en sosiale media. Sodoende ondergaan ons tradisie tegelyk ‘n herbevestiging en ‘n vernuwing.
  5. Hiermee saam en teenoor ‘n vyandiggesinde staat, ondergaan Afrikanerskap ook ‘n privatisering en Afrikaans verteenwoordig vandag ‘n opkomende mark vir musiek, letterkunde, films en ander kultuurprodukte wat sover moontlik ontwikkel moet word en wat Suid-Afrika se grense oorskry.
  6. Ons ekonomiese oorlewing, soortgelyk aan dié van Jode, Grieke of Portugese in Suid-Afrika, hang saam met die vestiging van etniese handelsnetwerke en onderlinge ondersteuning. ‘n Nuwe soort Reddingsdaadbond is nodig, wat egter aangepas is vir die een-en-twintigste eeu.

Watter rol kan PRAAG nog vorentoe speel? Ek dink kultuur en ekonomie onder Afrikaners is besig om op ‘n natuurlike manier saam te vloei. Soos wat diskriminasie in die werkplek of in die handel toeneem, word Afrikaners na die kleinsakesektor verdryf waar hulle noodwendig met mekaar moet handel dryf. Daarmee saam assosieer hulle deur Afrikaanse musiek, letterkunde, kunstefeeste en media met mekaar. Tans vind daar ‘n aanslag op die kunstefeeste plaas met Steve Hofmeyr wat gesensureer word en verbied word om op Oudtshoorn by die KKNK en Nelspruit se Innibos op te tree.

Die rol wat PRAAG kan speel, is om hierdie natuurlike samevloeiing van kultuur en ekonomie onder Afrikaners te stimuleer en uit te bou. Terwyl ons as ‘n versetsbeweging en taalaksiegroep begin het, bou ons tans aan ‘n sterker Afrikaanse kultuur en etniese ekonomie.

Meer konkreet, beteken dit die volgende:

Oor die volgende paar jaar, gaan ons die mark vir vertaalde Afrikaanse boeke waarmee ons reeds in 2003 begin het, geweldig uitbrei deur ten miste tien nuwe vertalings per jaar uit Frans, Duits, Nederlands, Russies, Tsjeggies en die Skandinawiese tale te publiseer. Nie net verbreed ons die aanbod van boeke in Afrikaans nie, maar neem sodoende ook weer bande op met Europese lande, ambassades, skrywers, uitgewers en alles wat daarmee saamhang.

Daarmee saam gaan ons voort om oorspronklike Afrikaanse boeke uit te gee, soos romans, digbundels, jeugliteratuur, geskiedenis, politiek, noem maar op. Kyk maar uit vir die wit PRAAG-boeke met hul blou titels, want oral in die boekwinkels sal hulle meer en meer rakruimte in beslag neem, asook op die winkel hier op ons webblad! Nuwe titels sal ook voor hul verskyningsdatum op Praag Uitgewery se amptelike webblad aangekondig word. Teenoor die armoedige, polities korrekte “Suid-Afrikaanse letterkunde” wat Naspers tans aan ons afsmeer, gaan PRAAG ‘n nuwe Afrikaanse letterkunde laat verrys wat volledig by die “Europese literêre metasisteem” ingelyf is. In sommige opsigte sal Afrikaans weer ‘n Noord-Europese taal raak en sal ons mense vir die eerste keer ‘n uitsig verkry op die taalgebied en stamlande waar ons vandaan kom. Meeste mense verkeer onder die illusie dat Engels ‘n mens toegang tot Europese letterkunde bied, maar hulle is verkeerd aangesien baie min Europese boeke ooit in Engels vertaal word. Veel eerder is die tale waar vertalings aktief heen en weer gedoen word: Frans, Duits, Nederlands, Sweeds, Noors en Deens. Afrikaans moet deel van dié groepering word.

Ons het daaraan gedink om Afrikaanse films ook te begin maak, maar omdat die behoefte aan goeie Afrikaanse boeke groter is en ons reeds in dié bedryf gevestig is, wil ons eers ‘n groot sukses daarvan maak alvorens ons ander media aandurf. Die kombinasie van kort artikels op ons webblaaie en boeklengte-publikasies in die vorm van romans of essays, sal hopelik ‘n groot bydrae tot die Afrikaanse kultuur lewer en vir daardie broodnodige herlewing sorg.

Vyf miljoen Dene koop jaarliks ‘n verstommende 30 miljoen boeke aan. Dit verteenwoordig ‘n uitgewersbedryf van seker om en by tien miljard rand. Enkele jare gelede is die totale uitgewersbedryf in Suid-Afrika, wat veral Engelse skoolboeke in die swart skole insluit, op slegs R1,6 miljard beraam. Indien Afrikaners, wat reeds geesdriftig Afrikaanse musiek ondersteun, Afrikaanse boeke teen dieselfde tempo as Dene begin aankoop, is dit dus teoreties moontlik dat ons boekbedryf dié van die res van Suid-Afrika kan oortref. Duisende werkgeleenthede kan sodoende geskep word, om nie te praat van die algemene kulturele en politieke uitwerking van so iets nie. Pleks van die stereotipe propaganda oor Suid-Afrika wat tans die wêreld ingestuur word, sal die komplekse, genuanseerde prentjie wat Afrikaners raaksien, in duisende romans en politieke boeke verwoord word.

Terloops, sal van ons boeke wat onlangs slegs as e-boeke verskyn het, binnekort ook op papier beskikbaar wees. Veral Gustav Venter se twee romans, Die amigdale van Alrina Smal en Bodem, verteenwoordig onverskrokke werke wat in enige normale land sonder sensuur reeds almal aan die praat sou gehad het.

Die ironie is dat die brandewyn-en-Coke-kultuur wat ons vyande ons so graag voor die kop gooi, vandag juis die linkse kultuur in Suid-Afrika benoem. Of miskien moet ‘n mens dit die dagga-en-domkop-kultuur noem. Onlangs lees ek ‘n onderhoud met die Franse skrywer en denker, Régis Debray, wat op ‘n stadium ‘n ondersteuner van Ché Guevara in Suid-Amerika was. Hy sê: “My menings is links, my smaak is regs, veral wat letterkunde of kuns betref.”* In dié opsig het die daggakoppe en marxiste in Afrikaans nog geen kultuur geskep nie; hulle het bloot dít wat bestaan en deur regses en konserwatiewes geskep is, probeer afbreek.

Die politieke en veral demografiese revolusie wat Suid-Afrika getref het, staan nog in sy kinderskoene. Na alle verwagting, gaan dit radikaliseer en sal ons uiteindelik soos in Zimbabwe die toenemende onteiening van blanke grond en ander bates soos aandele en pensioengelde beleef. Dit is dus van die uiterste belang dat Afrikaners, tesame met ons oor en weer vertaling van Europese skrywers, ook maatskappye buite Suid-Afrika in ander jurisdiksies moet vestig van waar ons ‘n gedeelte van ons ekonomiese aktiwiteit, soos invoer-uitvoer, aanlyndienste, ens., kan bedryf. Liefs moet ons ons eie bank in Europa vestig waar die ANC nie ons kontant, aandele en ander bates kan nasionaliseer nie.

By gebrek aan enige onmiddellike politieke oplossing, is dit ons doel om Afrikaners as ‘n hegte kulturele en ekonomiese eenheid saam te snoer, met die Afrikaanse kultuur wat bloei, asook klein en groter sake wat hier en globaal met mekaar handel dryf en sodoende die Afrikanerekonomie laat groei.

Dit was ‘n klein begin op 22 Februarie 2000, maar so tussen twintig en dertig mense in ‘n lesingsaal van UNISA. Vandag strek PRAAG se invloed – danksy ons webblaaie en ander inisiatiewe – regoor die wêreld. Maar dit is nog nie genoeg nie.

Persoonlik voel ek geweldig trots daarop om ‘n Afrikaner te wees. Ons beskik oor ‘n unieke taal en kultuur waarvan die hele wêreld behoort kennis te neem. Op gelyke voet met die lande van Noord-Europa waar ons vandaan kom, behoort ons ons as die mees suidelike punt van die Westerse kultuur te herbevestig, met dieselfde regte as elke ander volk op aarde.

Slegs wanneer ons in die naam van ‘n intelligente en gesofistikeerde tradisie praat wat ook vir ander verstaanbaar en toeganklik gemaak is, sal ons daarin slaag om ons só te laat geld.

Indien PRAAG hierin ‘n rol kan speel, was en is hierdie hele avontuur beslis die moeite werd.

* “Régis Debray: un candide à sa fenêtre” in Le Bulletin Gallimard nr. 506, janvier-février 2015, bl. 7.


Ná 15 jaar is PRAAG meer as ooit nodig!

Ná 15 jaar is PRAAG meer as ooit nodig! Toe ons PRAAG in Februarie 2000 begin het, was die plaaslike tak van ABSA nog Afrikaans met Afrikaners agter die toonbank. Vandag is dit Engels en swart. PRAAG veg steeds kliphard vir Afrikaans en die Afrikaanse kultuur, maar ons help mense ook om hul eie ondernemings te begin, om op die internet handel te dryf en om vir Afrikaners wêreldwyd sake-, diplomatieke en kulturele kontakte te maak.

SLUIT AAN BY PRAAG!

Vandag is die hoofstroommedia in ons land linkser, asook meer anti-Afrikaans en antiblank as ooit. Die voormalige Britse ambassadeur in Suid-Afrika, Robin Renwick, het onlangs gesê:

“Oral ter wêreld is Karl Marx dood, behalwe in Suid-Afrika.”

Daarom is ons daaglikse nuus en menings op die Praagwebblaaie van lewensbelang om dié ongelyke stryd teen die ekstreemlinkse oormag in ons land lewend te hou.

SLUIT AAN BY PRAAG!

Ons kan en wil veel meer doen om die saak van Afrikaners en die blanke minderheid in ons land te bevorder. Byvoorbeeld wil ons veel meer internasionale nuus vertaal en in Afrikaans op praag.co.za beskikbaar stel. Maar daarvoor het ons u hulp en ondersteuning dringend nodig.

SLUIT AAN BY PRAAG en raak deel van die beweging!

Günter Grass-boek daag eensydige siening van Duitse geskiedenis uit

Günter Grass, Duitsland se bekendste en mees geliefde skrywer, wenner van die Nobelprys vir letterkunde in 1999
Günter Grass, Duitsland se bekendste en mees geliefde skrywer, wenner van die Nobelprys vir letterkunde in 1999

Een van die moeilikste dinge vir enige romanskrywer om reg te kry, is juis om te praat oor dinge waaroor ‘n mens nie mág praat nie. Dinge wat nie polities korrek is nie en wat dalk tot uitroepe of beskuldigings van “regsheid”, “Nazisme” en, les bes, “rassisme” mag lei.

Só ‘n voorbeeld vir elke Afrikaner is Kreeftegang deur die Duitse Nobelpryswenner Günter Grass. Toe dit vroeg in die nuwe millennium in Duitsland verskyn, het dit oornag ‘n blitsverkoper geword en is die taboe-onderwerp van die Duitse lyding aan die einde van die tweede wêreldoorlog vir die eerste keer in die openbaar bespreek.

Met die grasie en waagmoed van ‘n groot skrywer het Grass ‘n taboe verbreek en heelwat daartoe bygedra om sy 80 miljoen landgenote van hul skuldige omgang met die verlede te bevry.

Soos elke PRAAG-vertaling van Europese boeke, is dit ‘n verruiming van ons kultuur wat self uit Noord-Europa stam en daarom ‘n kleinood om te besit.

Lees meer oor die boek op ons produkblad hier.

Terug na die volk: ‘n literêre slagspreuk?

Geruime tyd reeds dink ek daaraan om iets oor die Afrikaanse letterkunde te skryf, daardie letterkunde wat dreig om saam met ons taal uit te sterf soos wat Engels en politieke korrektheid tsoenami-gewys oor ons spoel. Miskien bied die dood van André P. Brink eergisteraand ‘n gepaste oomblik vir nabetragting oor die rol van letterkunde in die lewe van elke volk.

roodt_dan_wikiHoe minder daar egter oor André P. Brink gesê word, hoe beter. Vir my verteenwoordig hy die FW de Klerk van die letterkunde. Lank voordat FW hom met gelatenheid tot politieke korrektheid en ‘n slaafse navolging van Britse idees gewend het, het Brink dit gedoen. Toevalllig kom albei ook uit Dopperhuise en het aan die PUK gestudeer; moet ons iets daarin lees? Hoewel Brink met Frankryk gedweep het en allerlei toeristiese gemeenplase oor Parys kwytgeraak het – onder meer dat hy “op ‘n bankie in die Luxemburgtuin gebore is” – het hy daardie land, asook sy skrywers en denkers nooit behoorlik verstaan nie. Ek het dit destyds as twintigjarige student agtergekom en hom so bietjie in die destydse Rapport daaroor probeer uitvra, waarop hy met kenmerkende bitsigheid geantwoord het. Doer in die sewentigerjare kon ‘n mens nog in Rapport ‘n literêre polemiek voer, terwyl dié koerant met sy dalende sirkulasie ons deesdae net met polities korrekte propaganda oor die kop knuppel. In ‘n hoë mate is die Afrikaanse kultuur en gesprekke daaroor besig om na die internet te migreer, terwyl die meer tradisionele instellings streng onder ANC-beheer verkeer.

Die ANC en sy meelopers – soos die hand vol Afrikaanse skrywers wat dié party en sy geskiedenis van propaganda en terreur aanbid – poog om te bepaal wat ons mag lees en wat ons behoort te dink. In die plek van die Afrikaanse letterkunde het hulle hul ‘n “Suid-Afrikaanse letterkunde” verbeel wat uit figure soos die Boerehater Nadine Gordimer, Brink, Antjie Krog en ‘n horde middelmatige swart skrywers bestaan. Die “Suid-Afrikaanse letterkunde” is Engels, met ‘n paar vertalings uit Afrikaans of “tweetalige werke” soos Brink s’n, wat daarby aangelas word. En iewers prewel iemand die reël uit Rusty Bernstein se “Freedom Charter”: “that South Africa belongs to all who live in it, black and white”… Behalwe dat die boere kwansuis die swartes se plase “gesteel het”.

Ek het dit al iewers voorheen gesê: Ons beleef iets soos ‘n besetting, die Derde Britse besetting, of dalk is dit dié keer ‘n Engelse Nguni-besetting, maar ‘n mens is baie bewus daarvan dat jy deur vreemdes regeer word wat ook hul taal op jou afdwing, soos wat die Britte al meermale in ons geskiedenis gedoen het.

Vandaar dan ook die pogings om Steve Hofmeyr by kunstefeeste te verbied. Om Afrikaanse liedjies – veral met heelwat Engelse woorde – te sing, is steeds toelaatbaar, mits dit ter ere van die vreemde bewind gedoen word. Sangers moet egter op plekke optree en moet glo “genooi” word. Daarom word die Afrikaanse musiekbedryf, wat ná 1994 ‘n onverwagse opbloei beleef het, toenemend beheer en gesensureer. Jy mag nie “Die Stem” of “Die lied van jong Suid-Afrika” of “De la Rey” sing nie. Of binnekort dalk ook nie meer die “Oukraalliedjie” nie. Dis “te polities”. Want sien, netnou word almal daaraan herinner dat daar nog Afrikaners – naas die “Suid-Afrikaners” wat almal skeef en krom die Rooitaal vir mekaar gooi – in die land bestaan.

Aan die ander kant is dit glad nie “polities” vir Karen Zoid om te sing van swartes wat “die skole afbrand” nie, want sy is mos ‘n anti-Afrikaner en ANC-meeloper. Dis nie soseer wát jy sing nie, dis wié dit sing. Maar ook: solank jy soos Karen Zoid multikultureel nihilisties is (“dit maak nie saak nie”), is alles dooddollies en mág jy maar.

Musiek is op ‘n sekere vlak vermaak. Daar is egter iets ondermynends aan ‘n boek. ‘n Maand gelede het daar ‘n boek in Frankryk verskyn, Onderwerping, uit die pen van Michel Houellebecq wat die bekering van sy hele land tot Islam in die vooruitsig stel. Dis sekerlik nie ‘n polities korrekte roman nie. In Suid-Afrika en in Afrikaans sou geen groot uitgewer selfs so ‘n boek publiseer nie, want dit verteenwoordig mos geen ophemeling van die multikulturele samelewing, gedwonge integrasie, “meng”, seks tussen rasse (Brink se obsessie) en alles wat daarmee saamhang nie. Dis eerder… “reaksionêr” en hoewel Houellebecq in sy jeug ook vir ‘n kort rukkie met die Franse Kommunistiese Party deurmekaar was, skram hy nie van die etiket “reaksionêr” weg nie. Hy het selfs al erken dat hy een van die “nuwe reaksionêre” is, ‘n losse versameling skrywers en denkers wat durf om begrippe soos “witskuld” en multikulturalisme te bevraagteken. Hulle vra ook belangrike vrae oor die toekoms van Frankryk en die Westerse beskawing in essays en romans wat wyd en syd gelees word, asook in die media aangehaal en bespreek word.

Suid-Afrika onder die ANC is egter nie Frankryk nie. Dis ‘n toenemend barbaarse, filistynse, agterlike land waar bier drink, vreet en fuif mode is – afgewissel met ‘n bietjie kwotarugby en geenkwotasokker. Kwalik ‘n omgewing waarin die kunste en veral letterkunde kan gedy! Ek staan eenvoudig verstom oor hoe die Europeërs en veral die Skandinawiërs met rojale staatsteun hul tale en letterkundes bevorder. Hier ondersteun die staat net Nkandla en nuwe BMW’s vir staatsamptenare.

Nou onlangs wissel ek ‘n epos of twee uit met ‘n jongerige letterkundige; anders as die polities korrekte literatore van Stalinbos het sy darem haar doktorsgraad klaargemaak. Sy het egter heeltemal haar geesdrif vir die Afrikaanse letterkunde en uitgewerswese verloor en gaan haar nou heeltemal in ‘n nuwe beroep begewe.

Soos die Afrikanerpolitiek, het die Afrikaanse letterkunde die nulpunt bereik, die degré zéro waarvan die Franse praat. Saam met die res, kwyn dit eenvoudig weg en word ons in gemors verswelg deur mense wat niks van denke, idees of ‘n skryfstyl verstaan nie.

Waarom is letterkunde belangrik? Iewers in die laat sestiger- of vroeë sewentigerjare het N.P. van Wyk Louw blykbaar tydens iemand anders se intreelesing aan die Universiteit van die Witwatersrand opgespring om te beklemtoon dat die opkoms van Afrikaans deel van die nasionalistiese oplewing van kleiner kulture aan die einde van die negentiende eeu in Europa was.

In vele opsigte word enige nasionale kultuur – meer as enigiets anders – deur letterkunde gevorm. In lande soos Frankryk of Rusland het meer mense al die begrafnisse van groot skrywers soos Victor Hugo of Leo Tolstoi bygewoon as die teraardebestellings van politici. Letterkunde word ook op skool saam met die taal gedoseer. Ek het al voorheen die Duitse filosoof Peter Sloterdijk aangehaal waar hy praat van boeke as “dik briewe wat vriende tradisioneel aan mekaar gestuur het”.

Selfs as Eskom die ligte afsit, kan jy nog ‘n papierboek lees, mits dit dag is of jy darem saans ‘n kers of flitsie byderhand het. Anders as musiek, teater, toesprake – die soort dinge wat by “kunstefeeste” bedryf word – het ‘n mens geen saal of uitgebreide organisasie nodig om ‘n boek te lees nie. Selfs om boeke uit te gee, is so maklik dat feitlik enigiemand dit kan doen. Jy kan selfs jou boek gratis op die internet publiseer. In Europa tref mens natuurlik ‘n hele fynproewery rondom boeke, papier, druk- en bindwerk aan wat veroorsaak dat mense hul neuse optrek vir boeke wat nie mooi en keurig uitgegee is nie. Voorheen was dit in Afrikaans ook so. Van die mooiste boeke in ons taal is in die sestigerjare in die tyd van dr. Verwoerd gepubliseer. Die punt is egter dat jy nie ‘n meestertipograaf of -proefleser hóéf te wees om ‘n boek uit te gee nie. Om ‘n film te maak, kos miljoene rand. Vergeleke daarmee is die koste van ‘n drukoplaag eintlik goedkoop.

‘n Baie klein groepie skrywers en min boeke kan ‘n reuse-invloed uitoefen. Eenkeer het ek die volledige Latynse letterkunde as geskenk ontvang en dis verstommend hoe min dit is; nie eens genoeg om ‘n baie klein boekerak vol te maak nie. Nietemin word sinsnedes uit daardie boeke al tweeduisend jaar in Europa/die Weste aangehaal. Wie het nog nie van die “Rubicon” gehoor nie? Of het nie Cicero se beroemde beskrywing van verraad gelees nie? Dus: die massa kan maar toitoi soos hy wil, maar sy kreet is eintlik verlore terwyl die stille boodskap op papier of selfs op jou skerm vir ewig duur.

Dis sekerlik nie toevallig dat sowel die Bybel as die Koran boeke is nie! In vele opsigte beskik ‘n boek oor ‘n groter vermoë om iemand te bekeer as enige ander medium. Jy kan jou gunstelingvers of -sinsnede oor en oor lees totdat dit by jou insink. Dis ook iets privaats, intiems wat net tussen jou en daardie stem op skrif gebeur.

Boeke het sekerlik al die wêreld verander. Dink maar aan die Franse revolusie. Of die Russiese. Die regte idee op die regte tyd kan soos ‘n veldbrand versprei. Sonder die boekdrukkuns van Gutenberg sou die Protestantse hervorming nooit plaasgevind het nie, want die reproduksie van handskrifte is tydens die Middeleeue streng deur die Katolieke Kerk in kloosters beheer.

Vir my persoonlik is daar iets van ‘n paradoksale en ironiese “huwelik van teenoorgesteldes” tussen boeke en die internet. Die boek as medium is al eeue oud, terwyl die internet baie nuut is. My kinders kan nie glo dat my geslag sonder die internet grootgeword het nie. Beide die boek en die internet is egter draers van nuwe en kritiese denke, terwyl die sogenaamde hoofstroommedia (HSM) slegs tot eenselwigheid en politieke korrektheid in staat is. ‘n Gedagte wat as ‘n aanlynwoernaalinskrywing (is dit nie ‘n mooi, lang Afrikaanse woord nie, terloops?) begin, eindig dalk in meer uitgebreide vorm as ‘n boek op. En danksy die internet, kan ons nou regstreeks aan mekaar boeke verkoop, sonder die tussenkoms van boekwinkels waar daar insgelyks sprake van sensuur en beheer van Grootbroer mag wees…

Op ‘n stadium, eer dit alles deur kultuurmarxisme en politieke gedienstigheid bederf is, was Afrikaans op pad om ‘n groot letterkunde te ontwikkel. Onlangs is ek verstom toe ek lees dat daar in ‘n klein landjie soos Denemarke jaarliks 30 miljoen boeke verkoop word, ses boeke per lid van die Deense bevolking! Stel jou voor dat daar dalk 15 miljoen boeke per jaar in Afrikaans verkoop kan word, ‘n potensiële mark van R3 miljard wat aan duisende van ons mense werk kan verskaf… Romans of essays waarin Afrikaners eenvoudig vertel van hoe hulle dinge sien, of van die soort wêreld waarvan hulle droom “terwyl ons op die barbare wag”. Nee, laasgenoemde is nie ‘n “rassistiese sinsnede” nie; dit verteenwoordig bloot ‘n boektitel van J.M. Coetzee, Waiting for the barbarians, in die oorspronklike Engels. Die boek is heelwat minder werd as die titel.

Iewers in Houellebecq se Onderwerping vertel hy hoedat die Franse volk “al meer na regs” beweeg het terwyl die politieke en media-elite hul eenvoudig nie hieraan gesteur het nie. Dis een van die redes waarom die Franse Sosialistiese Party uiteindelik verkies om ‘n ondemokratiese Moslem-oorname te steun, omdat die elite en die volk van mekaar vervreem geraak het. Is dit nie ook op ‘n effens ander manier deel van ons Afrikaanse dilemma nie? Die sogenaamde “verligtes” – wat helaas niks van die Europese Verligting verstaan het nie – het van gewone Afrikaners vervreem geraak en daarom gemeensaak met die ANC gemaak. Net so het ‘n Supersapskrywer soos André P. Brink toenemend Engelsgesind en polities korrek geraak, met ‘n soort renons of haat in sy eie mense. Tydens die Goue Dekade van Afrikaans, die 1960’s, was die volk Natte en die skrywers feitlik almal Sappe waarvan vele in die omhelsing van Joe Slovo en sy SAKP geëindig het, of hulle dit nou wil weet of nie. Geen letterkunde kan sónder die volk bestaan nie; uit politieke snobisme of afkeer van jou eie mense is geen literatuur te make nie. Dis wat so wonderlik aangaande Frankryk is: die lang Franse brood en die camembertkaas en die boer op sy plasie iewers ver op die platteland waar niemand ‘n woord Engels verstaan nie en die gesofistikeerde skrywer wat in ‘n Paryse kafee sit en filosofeer; dít alles maak deel uit van een groot geheel. (Smuts se holisme?) Die skrywer loof die boer en andersom.

Tans voel ek egter aan dat ons, danksy die internet en Grootbroer (sommige mense praat van “die Katedraal”, met al die eggo’s van ‘n Middeleeuse verlede) wat besig is om beheer te verloor, op die vooraand staan van ‘n grootskaalse opbloei in die Afrikaanse letterkunde.

En watter meer ondermynende slagspreuk is daar nie as “Terug na die volk” nie? Al hierdie sogenaamde “demokrate” vrees die gewone mense en hul menings, wat nie meer skroom om oor hul probleme met misdaad, korrupsie en verval te praat nie. Juis daarom moet Mevrou Letterkunde aanhou om die borstrok van politieke korrektheid te dra en veral van die man of vrou op straat weerhou word. Boeke is net goed genoeg om inflasionêr aangeprys en “bekroon” te word weens hul heilsame sosiopolitieke en veral sosiogeniërende invloed, nie om geléés te word nie.

Met die uitsondering van dele van die twintigste, was letterkunde deur die eeue nog altyd aan die kant van beskawing, verfyndheid, goeie taalgebruik en styl. Sowel Naspers as die ANC wil nie hê dat Afrikaners weer met hierdie soort verfynde, stylvolle Afrikaans moet identifiseer nie. Slegs as ons vloekend platvloers en polities korrek is, is ons aanvaarbaar. Die kultuur en taalgebruik van die Kaapse Vlakte is die nuwe ideaal wat die verengelste heersersklas van Suid-Afrika aan die Afrikaner voorhou. Reeds beskou die onderwysdepartement Kanna hy kô hystoe deur Adam Small as die enigste drama wat daar in Afrikaans geskryf is, in die nastrewenswaardige Engfrikaans.

Behoort ons nie almal saam in opstand teen die omringende barbarisme te kom nie?


Universiteit van Stellenbosch binnekort ‘swart en Engels’: viserektor

Die Universiteit van Stellenbosch beskik reeds oor meer swart studente as die Engelstalige Universiteit van Kaapstad, met 50% teenoor 44%. Ook is die universiteit besig met ‘n aggressiewe verengelsingsprogram om sy aanbod van Engelse lesings en kursusse tot 75% van die totaal op te stoot.

“In 2011, toe ons met tolkdienste begin het, is 65% van alle modules nog in Afrikaans aangebied en 45% in Engels, maar sedertdien is die Engelse modules tot 58% verhoog. Ons beoog om dit (Engelstalige lesings) tot 75% van alle modules in albei tale op te stoot,” sê professor Arnold Schoonwinkel, die viserektor: leer en onderrig van dié universiteit.

maties2
Maties luister na ‘n verwelkomingstoespraak wat vir hulle na Engels getolk word. Binnekort sal tolkdienste nie meer nodig wees nie, want die universiteit sal Engels en swart wees.

Stellenbosch volg die voorskrifte van die minister van hoër onderwys en sekretaris-generaal van die SA Kommunisteparty, Blade Nzimande, top op die letter na. Hy het onlangs kritiek uitgespreek dat sowel Stellenbosch as Pochefstroom “nie vinnig genoeg transformeer nie” en geëis dat ‘n plan ingestel word om die kampusse so gou moontlik te verengels en te verswart, iets wat Stellenbosch nou met mening begin toepas.

Potchefstroom: Die ondergang van die laaste Afrikaanse universiteitskampus

Van die ergste dwaasheid oor Afrikaans kom soms van Afrikaans-professore. Jakes Gerwel (1946-2012) is ‘n klassieke geval. Hy het die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) van ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit tot ‘n eentalige Engelse inrigting getransformeer.

Minder bekend is die Afrikaans-verraad deur die skrywer Ronnie Belcher (1933-2006), eens ‘n hoogleraar in Afrikaans aan die UWK in Bellville en later aan die Universiteit van Bophuthatswana (Unibo) in Mafikeng. Sy argumente is eintlik ‘n samevatting van die drogredenasies wat steeds ten koste van Afrikaans as tersiêre onderrigtaal geuiter word. Hy het dit teen die Universiteit Stellenbosch (US) as Afrikaanse inrigting gehad (Die Burger, 26.02.2002, p 7).

'n Betoging oor taal op die Potchefstroomse kampus
‘n Betoging oor taal op die Potchefstroomse kampus

Pieter Kapp (Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 81-82) verskaf die volgende opsomming.

“Belcher [het] die reg van Stellenbosch om Afrikaans te mag wees, ontken. Hy het geargumenteer dat die taaldebat aan die US uit pas met die tyd is en vasgekoppel is aan ‘n wit strewe van die verlede om Afrikaans uit te bou. Afrikaans het vandag ‘n baie groter verskeidenheid as vroeër en daarom kan die wit Afrikaanssprekende nie aanspraak maak op die tradisie van Afrikaans en Stellenbosch nie. Afskaling van Afrikaans is die gevolg van nuwe insigte in ‘n universiteit se aard en wese. In beginsel kan ‘n universiteit nie tot een taal beperk word nie. ‘n Universiteit is nie vir [‘n] spesifieke bevolking of taal nie, dit is vir die universitas. ‘n Universiteit dien nie net die gemeenskap waarin hy geleë is nie. Universiteite is deel van ‘n wêreldorde. Moedertaalonderrig geld nie vir universiteite nie. Akademiese voortreflikheid kan hoofsaaklik net deur Engels bereik word. Taal is ‘n saak van aanvraag en voorsiening. Markkragte is ‘n belangriker faktor as taalregte. Afrikaanse vaktaal is nie mededingend genoeg om internasionaal te wees nie. Die grootskaalse afskaling van Afrikaans aan die US sal nie [‘n] verskil maak aan die Afrikaansheid van Stellenbosch nie [!]. Topprestasie is al wat tel en Afrikaans kan net baat by Afrikaanssprekendes wat internasionaal presteer. Daar is baie dinge belangriker vir die behoud van Afrikaans as Afrikaansheid.”

Kapp skryf verder:

“Belcher het drie elemente in die openbare debat gebring wat tot ernstige verdraaiing van die debat sou lei. Hy het die taalstrewe aan ras gekoppel; hy het naïewelik vergeet dat Engelstalige universiteite geensins voldoen aan sy vereiste dat ‘n universiteit nie tot een taal beperk behoort te wees nie; en dat markkragte bepaal dat Stellenbosch Engels moet word omdat Engelse studente in groter getalle na Stellenbosch kom, terwyl hulle dié universiteit gekies het wetende dat hy Afrikaans is en moontlik ook omdat hy Afrikaans is, want daar word hulle werklik tweetalig” (p 82).

Ek het voorheen dikwels oor Afrikaans en ander US-sake geskryf en gaan die besonderhede nie hier herhaal nie. Die feit is dat die US tydens die rektorskap van Chris Brink en veral Russel Botman sterk verengels het. Dat dit strydig is met die stigtingsvoorwaarde van die stigtingsdonateur, Jannie Marais, skeel hierdie ANC-meelopers glad nie. Die US het dermate verengels dat daar die afgelope dekade al hoe meer die neiging was om Potchefstroom as die enigste oorblywende Afrikaanse kampus te beskou. Let wel, kampus; nie ‘n enkele Afrikaanse universiteit het oorleef nie. Ek weet van talle studente uit die Wes-Kaap wat vanweë die begeerte van onderrig in Afrikaans eerder op Potchefstroom as Stellenbosch studeer het.

Wannie Carstens is ‘n Afrikaans-dosent op Potchefstroom. Soos ek by vorige geleenthede aangetoon het, noop sy Damaskus-korset hom om Afrikaansvariasies te oorbeklemtoon, nie-Standaardafrikaans te verafgod en die ontstaan en eienaarskap van Afrikaans by voorkeur aan die Khoi-San en slawe en hulle nasate toe te skryf. Sy standpunt is eerder polities as histories-taalkundig korrek.

Maar ek wil hierdie keer die aandag op sy kollega, Hans du Plessis (van Griekwa-psalms-faam), vestig, wat onlangs oor “Afrikaans en rassisme” geskryf het (Maroela Media 4 Desember). Du Plessis wek die indruk dat hy polities meer redbaar as Carstens is. Tog is daar by Du Plessis dieselfde oorbewustheid van nie-wit Afrikaanssprekendes; dieselfde ongesonde neiging tot oorvergoeding van nie-wittes vir vermeende benadeling, gerugsteun deur grootliks onnodige skuldgevoelens. Die gevolg is dat die blankes se Afrikaans, Standaardafrikaans, die lydende party word, soos in 2014 bedroewend geïllustreer deur die dramatiese agteruitgang van die vooruitsigte van Afrikaans as onderrigtaal op die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-universiteit (NWU).

Du Plessis noem tereg dat diegene wat vir die behoud van Afrikaans veg maklik van rassisme beskuldig word. “Gerugte van ons rassisme het egter een van die gedugste vyande van Afrikaans geword … wat is ‘n sagter teiken as die hart van ‘n identiteit, veral as die hart ‘n taal is.” Afrikaans is myns insiens inderdaad die kern van Afrikaner-identiteit, maar dan voeg Du Plessis onnodiglik en polities korrek by: “veral as die hart ‘n taal is wat nog swaar dra aan ‘n verlede van uitsluiting.” Dieselfde morele verootmoediging ondergrawe sy betoog as hy elke keer wanneer hy die sotlike beleid van elf amptelike tale ter sprake bring, dit nodig vind om ‘n lansie vir die “Khoi- en San-tale” te breek.

Dit herinner aan Leon Wessels wat hoogs in sy noppies was dat sy vriend Cyril Ramaphosa se Venda as ‘n amptelike taal erkenning geniet. Die erkenning van elf amptelike tale was vir Wessels een van sy “lekkerkry-oomblikke” (Vereeniging, Kaapstad: Umuzi, 2010, p 329). Terselfdertyd het die armsalige Wessels die hoofresultaat van die huidige taalbedeling misgekyk: dat tien tale, veral Engels, aan status gewen en net Afrikaans op groot skaal aan status verloor het.

Destyds is al die grondwetlike onderhandelings gevoer toe die blankes, by uitstek Afrikaanssprekendes, op die agtervoet was weens die verradelike situasie (kyk hieronder) waarin hulle hulle bevind het. Wessels skryf: “Die ‘wit saak’ was verlore lank voordat die onderhandelings begin het” (p 59). Dit verklaar waarom iemand soos Karel Prinsloo, toe die hoof van die RGN (Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing) se sentrum vir Afrikaans, destyds sy entoesiastiese dankbaarheid uitgespreek het dat Afrikaans darem as een van die elf amptelike tale erken word.

Du Plessis verwys na “die idealistiese elftaaldroom.” Op die Potchefstroom-kampus het Afrikaans volgens hom die sondebok en slagoffer van bewerings van rassisme geword. “Hierdie feit het alles te make met die hegemonie [voorrang/oorheersing] van Engels in Suid-Afrika ná 1994. Daar is geen beter rede om Engels te verhef tot super amptelike taal nie as om te argumenteer dat Engels die enigste deurgang tot transformasie is. Asof al die nie-Afrikaanse kampusse in die land geen vorm van rassisme ken nie.” Du Plessis aanvaar “dat daar nie iets soos ‘n wit kampus in ‘n demokratiese Suid-Afrika mag bestaan nie, en op dieselfde grond, beslis ook nie ‘n swart of uitsluitlik Engelse kampus nie.”

In werklikheid is die tradisioneel swart universiteite egter steeds oorweldigend swart met uitsluitlik Engels as onderrigtaal. Ook die tradisioneel blanke Engelse universiteite is steeds eentalig Engels. Minister Blade Nzimande fokus nie hierop nie, maar op Afrikaans as onderrigtaal aan tradisioneel Afrikaanse universiteite, terwyl geeneen van hulle meer uitsluitlik Afrikaans is nie. In werklikheid het almal van hulle in groot mate verengels. Noudat die US gelyke status aan Afrikaans en Engels toegeken het, word een van die drie kampusse van die NWU, naamlik Potchefstroom, vir verguising geteiken en word druk vir verswarting en verengelsing uitgeoefen.

“Die gronddwaling lê vir my in die verabsolutering van die kollektiewe droom dat elke instelling in Suid-Afrika die nasionale demografie moet reflekteer. Die afdwing daarvan op alles en almal is niks anders as fundamentalisme nie. Dit is tog onprakties: ‘n kampus in Venda sal noodwendig ‘n oorwig Vendasprekers hê, soos wat ‘n universiteit in die hart van ‘n Sesotho-gemeenskap oorwegend Sesotho sal wees.”

Wat Du Plessis eintlik sê, is dat elke universiteit ‘n natuurlike publiek het wat hy bedien op grond van bv sy geografiese ligging en die moedertaal van die studente wat uit daardie omgewing kom. In ‘n Afrikaanse omgewing mag/moet die universiteit dan Afrikaans as onderrigtaal hê. Hy beskou die ANC se demografie-argument as fundamentalisties. Dit is ‘n eufemisme en moet eerder rassisme genoem word. Dit gaan vir die ANC-regering klaarblyklik om die bevoordeling van swartes en die benadeling van wittes, veral Afrikaanssprekendes en dus ook Afrikaans.

Du Plessis skram daarvan weg om aan die ANC die skuld vir hierdie wesenlike rassisme te gee. Hy soek die skuld by die elftalebeleid.

“Die kern van ons probleem … is myns insiens in wese geleë in ons erkenning van elf amptelike tale … die enigste praktiese uitkoms van ons elftaalbeleid is die vestiging van Engels as die enigste taal van transformasie. Eintlik is dit niks anders nie as ‘n dekmantel vir die verskansing van die hegemonie van Engels. Alles wat nie Engels is nie, is ‘n hindernis in die weg na transformasie.”

Hierdie argument is myns insiens nie suiwer nie. ‘n Elftalebeleid is inderdaad onprakties en lei noodwendig daartoe dat voorkeur aan minder tale (een of twee) gegee word. Die ANC het op ‘n enkele taal besluit om hom te distansieer van die tweetalebeleid van die ou Suid-Afrika; soos wat hy hom by voorkeur sover moontlik distansieer van alles wat aan die ou Suid-Afrika herinner. Die ANC het op Engels as voorkeurtaal besluit nie net omdat dit ‘n wêreldtaal is nie, maar ook omdat swartes (meesal) min moedertaaltrots het en veral omdat die ANC om die dood nie Afrikaans as ‘n effektiewe amptelike taal duld nie. Vergelyk Swapo se erkenning van Engels as die enigste amptelike taal van Namibië, al is daar baie meer Afrikaans- as Engelssprekende Namibiërs. My beswaar teen Du Plessis se stelling in die vorige paragraaf, dat Engels die enigste taal van transformasie is, is dat die ANC enigeen van die elf amptelike tale, selfs Afrikaans, sal misbruik om sy (rassistiese) oogmerke te bereik; al is dit waar dat hoofsaaklik Engels vir hierdie doel aangewend word. Terloops, die Wes-Kaap en Munisipaliteit Kaapstad se taalhiërargie was tydens ANC-bewind (en is tydens DA-bewind) Engels, Xhosa, Afrikaans, al word die meeste belasting van Afrikaanssprekendes gevorder.

“Van een ding is ek ten slotte oortuig: Afrikaans gaan selfs die nuwe aanslag oorleef. Dit is juis die geskiedenis wat my dit laat glo. Oor vier eeue het die taal die aanslae van Engels en Nederlands oorleef; dit is selfs gaandeweg besig om Afrikanernasionalisme te oorleef. My groot bekommernis lê egter daarin dat die hele herrie om Afrikaans en rassisme daartoe gaan lei dat Afrikaans en sy gebruikers in ‘n intellektuele tuisland ingedwing gaan word.”

Weereens oortuig Du Plessis se redenasie nie. Hoedanig gaan Afrikaans se oorlewing wees, bv op universiteitskampusse? Sy verwysing na “vier eeue” wek die indruk dat hy, soos sy kollega Wannie Carstens, die ontstaan van Afrikaans by die Khoi-San, selfs voor Jan van Riebeeck, en later by die slawe gaan soek; dus die polities korrekte mode-neiging om die rol van nie-wittes te beklemtoon en dié van wittes te onderbeklemtoon of selfs te ignoreer. Du Plessis se verwysing na Afrikanernasionalisme en ‘n intellektuele tuisland dui myns insiens op ongesonde oorverligtheid. Dit is juis by nasionalistiese nie-verloopte Afrikaners dat Afrikaanslojaliteit in sy behoudendste en suiwerste vorm aangetref word. ‘n Afrikanertuisland kan vorentoe die beste en selfs enigste reddingsgordel vir Afrikaans blyk te wees.

Francois Venter, voorheen die dekaan van die fakulteit regte op die Potchefstroom-kampus, het ‘n ope brief aan Dan Kgwadi, die rektor van die NWU, gepubliseer (Maroela Media, 12 deser). In sy skrywe gaan dit om veel meer as net die stand van Afrikaans. Venter skryf bv teen die agtergrond van die onbillike aanvalle op Potchefstroom in Beeld, waarvoor die redakteur, Adriaan Basson, verantwoordelikheid moet aanvaar. Daar is ook die verdoemende bevindings van ‘n ondersoekspan, waarvoor die voorsitter, Leon Wessels, verantwoordelikheid moet aanvaar. Dié verslag “is so profoundly flawed that [the NWU] Council had to prohibit its publication.” Dan is daar die aanstelling van Kgwadi as rektor, waarmee ‘n heeltemal vreemde kulturele element die hart van die Potchefstroom-kampus binnegedring het. Dit is soos die wolf in die bed van Rooikappie se ouma. Hierdie tragiese gebeure het by die vooroordeel en moedswilligheid van Basson begin, is aangedik deur Wessels as ANC-gedienstige en het as resultaat ‘n NWU-rektor wat kwalik hoog as akademikus aangeslaan kan word. Die hele toekoms van Potchefstroom as eerbare akademiese inrigting is in die gedrang. Venter suggereer tereg “that the process is being guided by external forces.” Dit kom neer op “giving the ANC the power to erode university autonomy in the name of ‘transformation’.”

Tot sy eer het Venter die moed van sy oortuiging om sake te probeer beredder terwyl talle van sy geesgenote en mede-akademici swyg. Dat alles nie wel op die kampus is nie, word bevestig deur die Hombré-voorval (NWU-webwerf 23 deser). Venter wys daarop dat Kgwadi nog nie daarin geslaag het om sy steun op Potchefstroom te vermeerder nie. Enersyds is dit omdat Kgwadi ontwykend, vaag, dubbelsinnig en selfs obskuur oor sy voornemens is, bv wat betref transformasie en die onderrigtaal. Andersyds kan daar vyandigheid by Kgwadi teenoor Potchefstroom as ‘n tradisioneel blanke en Afrikaanse kampus wees. Kgwadi was voorheen die rektor van die swart en Engelse Mafikeng-kampus.

Kgwadi beoog “deep transformation which will strengthen the university’s contribution to social cohesion and nation building”. Venter se kommentaar hierop is:

“Sosiale samehorigheid en nasiebou (wat dit ook al mag beteken) sal nie onder die dekmantel van die skepping van ‘n “baie meer geïntegreerde universiteit” bevorder word deur die eliminering of uitskakeling van goed-presterende bestuurders nie en deur hulle dan te vervang met ‘n gesentraliseerde en potensieel oorgrote institusionele bestuur wat (onmoontlik) getaak word om die belange van personeel wat oor 300 kilometer versprei is, te dien. Dit spreek vir sigself dat die personeel op die drie kampusse onvermydelik onder uiteenlopende omstandighede en omgewings werk. Dit is ook voor-die-hand-liggend dat geen mate van “sosiale integrasie” of aanpassing van akademiese en bestuurstrukture die verskillende omstandighede en omgewings wat op en om die drie kampusse bestaan, sal verwyder nie. Daar moet ook op gelet word dat dit universeel erken word dat ‘n universiteit nie primêr oor bestuur gaan nie, maar oor wetenskapsbeoefening.”

Dit lyk asof Kgwadi, soos die ANC en ander kommunistiese instansies, hou van die sentralisering van mag. Venter noem dit “blunt socialist-like centralisation.” Hy skryf voorts:

“Indien u demografiese transformasie vir die NWU as “nodig” beskou, kan ‘n mens maar net wonder wat u beskou as die vereistes vir “dieper transformasie” wat voldoende sal bydra tot “maatskaplike kohesie en nasiebou”. Dit is per slot van rekening onbetwisbaar dat ‘n voldoende hoeveelheid gekwalifiseerde personeel en studente wat vir normale toelating kwalifiseer nie gedurende u ampstermyn (en langer) gevind sal kan word om “demografiese transformasie”, ‘n ooglopende rasse-eufemisme, te bewerkstellig nie.”

“Wat taal betref wil dit voorkom of daar ‘n direkte skakel bestaan tussen die minister van hoër onderwys se ongrondwetlike idee dat geen ander taal nie as Engels die onderrigmedium aan alle universiteite moet wees, en u eie betreklik vae beklemtoning van “‘n geïntegreerde kultuur, sosiaal geïntegreerde kampusse en billike toewysing van hulpbronne” (soos gestel in u boodskap in Eish! van 7 Desember 2014). Die ongesproke logika onderliggend aan u stellings oor hierdie aangeleentheid skyn te wees dat die “probleem” van Afrikaans met die verloop van die tyd “opgelos” sal word deur die aantreklikheid vir Afrikaanssprekendes van die NWU as voorkeur leer- en werkomgewing te verminder deur ondersteuners van die huidige reëlings uit bestuursposisies te verwyder.”

Wat Kgwadi beoog, is “a much more integrated university with socially integrated campuses.”

Klaarblyklik gaan dit vir Kgwadi primêr om ‘n nie-akademiese pre-okkupasie, naamlik oordrewe gedwonge rasse-integrasie (“deep transformation”) waartydens Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal of selfs afgeskaf gaan word.

Venter stel dan hierdie belangrike feit:

“Objektief gesproke dui die statistiek en die realiteit duidelik daarop dat die Potchefstroomkampus veel minder die karakter van ‘n “historiese wit universiteit” (wat dit ook al mag beteken) dra as die “historiese swart” aard van die Mafikengkampus. Dit bring mee dat hernude pogings tot transformasie tot ‘n sosiaal-geïntegreerde kampus (wat dit ook al mag beteken) primêr in Mafikeng nodig is en nie op die sondebok van die paneelverslae, die Potchefstroomkampus, nie.”

Wat ons hier mee te make het, is die ANC-ingesteldheid waarvolgens daar vir wittes in die nuwe Suid-Afrika, pleks van die veel geprese vryheid, gedwonge integrasie is. Sodanige integrasie word nie afgedwing in bv swart woongebiede of op swart kampusse nie, maar wel in tradisioneel wit woonbuurte en op tradisioneel wit kampusse. Swartes is gevolglik vry om volgens eie voorkeur te kies tussen ‘n monokulturele swart omgewing of ‘n geïntegreerde multikulturele milieu. Wittes word nie daardie keuse/vryheid gegun nie. Verpligte integrasie in die vorm van verswelging deur swartes word aan wittes opgedring. In so ‘n geïntegreerde omgewing bepaal swartes wat mag wees, bv watter onderrigtaal gebruik word.

“Indien dit u strategie is om u doelwitte te bereik deur die marginalisering en uitwerk van die bestuur van die Potchefstroomkampus en deur die vervreemding van die akademiese en administratiewe personeel en studentegemeenskap op die kampus, doen ek aan die hand dat u die vernietigende uitwerking daarvan op die NWU as geheel, op die ekonomie en infrastruktuur van Potchefstroom en op die voortgesette ondersteuning van nasionale versoening onder die groot steungemeenskap en die alumni van die Universiteit sal hê, oorweeg. Die vervreemding van hierdie mense het die ware potensiaal om die NWU op die pad na selfvernietiging as ‘n instelling van uitnemendheid te plaas, soos dit in die verlede en tans nog waargeneem kan word by sommige ander onderwysinstellings wat onder dwang ooreenkomstig die NDR aan “transformasie” onderwerp word.”

Venter formuleer vyf moontlike standpunte van Kgwadi. Daarna kom hy elke keer met voorstelle oor hoe Kgwadi sy netelige situasie met ‘n akademies verantwoordelike stellinginname kan beredder. Maar hulle sal alleenlik werklikheid kan word as Kgwadi nie ‘n ideologiese pion van die ANC-regering, by name Blade Nzimane, is nie:

“…sou ek u graag wil aanmoedig om nie te probeer om u of enige ander ideologiese posisie op die NWU-gemeenskap af te dwing nie, maar om verdraagsaam te wees ten opsigte van sienings wat anders, of selfs opponerend tot u sienings is en om die behoud van die talente van personeel en die studentegemeenskap van die Potchefstroomkampus te verseker.”

Venter se slotvoorstel het betrekking op Afrikaans as onderrigtaal:

“…(V)erklaar dan asseblief onomwonde in die openbaar dat u Afrikaans as onderrig- en leertaal van die NWU sal beskerm en verdedig, want dit bly steeds ‘n sleutelelement van die vermoë van die kampus om tot die sukses van die NWU as geheel by te dra.”

Dit is te betwyfel of Venter ‘n (duidelike of bevredigende) antwoord sal ontvang. Hoewel Venter se ope brief op 12 deser gepubliseer is, lees Kgwadi se verklaring, gedateer 25 November, op die NWU-webwerf soos ‘n antwoord op die sake wat Venter aangeroer het. Naas die verdagmakery kan die lesers gerus voorts let op die klem wat op “funksionele meertaligheid” pleks van Afrikaans geplaas word en die mate waarin Afrikaans as onderrigtaal op Potchefstroom reeds deur Engels weggekalwe is. Deurdat die taalbeleid deur Kgwadi as dinamies en buigsaam gekarakteriseer word, kan sonder gevaar van dwaling voorspel word dat die Engelse aanbod al hoe groter en die Afrikaanse aanbod al hoe kleiner sal word, onder meer weens demografiese manipulasie, oftewel gedwonge rasse-integrasie in die vorm van verswelging deur swartes.

Kgwadi:

“In onlangse mediaberigte is die huidige voorstelle rakende die transformasietrajek en die voorstelle met betrekking tot die toekoms van die taalbeleid by die universiteit … verkeerd oorgedra en weergegee. Dit is onverantwoordelik aangesien die mediaberigte voortspruit uit vertroulike universiteitsdokumente waarvan die inhoud opsetlik wanvoorgestel word met die doel om verwarring en ontsteltenis te veroorsaak … die huidige bestuur van die universiteit het geen voorneme om die taalbeleid van funksionele meertaligheid te verander nie. Hoewel ons moet seker maak dat die beleid nie toegang bemoeilik vir mense wat nie vlot is in Afrikaans nie, is dit nie waar dat dit ons bedoeling is om die onderrigmedium na slegs Engels te verander nie.

“Daar bestaan ‘n algemene wanopvatting (by diegene wat wil hê dat ten minste één kampus in die land Afrikaans moet wees) dat Afrikaans die enigste onderrigmedium op die Potchefstroomkampus is. Dit is reeds vir ten minste ses jaar lank nie die geval nie. Afrikaans is die vernaamste onderrigmedium op voorgraadse vlak, en ‘n groot persentasie van die modules word gelyktydig in Engels in getolk. In sommige gevalle – vir grondige opvoedkundige redes – geskied onderrig in die finale jaar van die graadprogram in Engels.

“Parallelmedium-onderrig vind ook in Afrikaans en Engels plaas, somtyds op aandrang van professionele akkrediteringsliggame. In ‘n ander geval word ‘n graadprogram in Engels aangebied omdat daar baie min Afrikaanssprekende studente is wat ingeskryf is vir die betrokke program. In gevalle waar akademiese personeel nie vaardig is in Afrikaans nie, word lesings in Engels aangebied, met gelyktydige tolking in Afrikaans in. Dit sou ook uiters onverantwoordelik wees om studente van die geleentheid te ontneem om blootstelling te kry aan die idees van diverse vakkundiges ter wille van ‘n spesifieke ideologiese posisie. In sommige klasse maak Afrikaanssprekende studente nie gebruik van gelyktydige tolking in Afrikaans nie, want hulle is ten volle tweetalig in Afrikaans en Engels. Nagraadse onderrig geskied ook grotendeels in Engels, en dit is reeds vir ten minste 10 jaar lank die geval.

“Dit behoort duidelik te wees uit bogenoemde beskrywing van die taalbeleid dat dit buigsaam en funksioneel is en dinamies reageer op die taalbehoeftes van studente. Ek en die institusionele bestuur van die universiteit het al verskeie kere ons steun vir funksionele meertaligheid uitgespreek …

“In die hersieningsproses van die universiteit se visie, missie en waardes moet transformasie, integrasie en multikulturele diversiteit ook in ag geneem word. Om uitvoering hieraan te gee, het die institusionele bestuur besluit om die ampstermyne van vastetermynkontrakaanstellings van senior bestuurswerknemers tot drie jaar te beperk, waar die visekanselier [rektor/Kgwadi] die aanstellingsgesag is. Die insinuasie dat dit ‘n gevolg van transformasie (in die sin van indiensnemingsgelykheid) is, is moedswillig, indien nie kwaadwillig nie. Dit is bloot ‘n verantwoordelike benadering tot die proses van strategieontwikkeling wat tans aan die gang is.”

Wat het die (dreigende) ondergang van die laaste Afrikaanse universiteitskampus veroorsaak? Die onmiddellike aanleiding was die aanstelling van Kgwadi as rektor. Die weg hiertoe is geopen deur die voorafgaande stemming in die NWU-senaat. Hoewel die blankes daar in die meerderheid is, het sommige van die wit akademici besluit dat dit tyd vir ‘n swart rektor was, terwyl (feitlik) al die nie-wit senaatslede waarskynlik vir Kgwadi gestem het. Die punt is dat dit suiwer akademies gesproke nooit tyd vir ‘n rektor van ‘n bepaalde kleur is nie. ‘n Rektor behoort primêr na akademiese verdienste verkies te word. Daar is algemene eenstemmingheid dat Kgwadi akademies glad nie in dieselfde liga as die ander (wit) rektorskandidaat is nie, soos onder meer duidelik blyk as hulle publikasierekords vergelyk word. Al die pro-Kgwadi-akademici in die NWU-senaat moet medeverantwoordelikheid vir hierdie ramp aanvaar en veral dié op die Potchefstroom-kampus omdat hulle die toekoms van Afrikaans as onderrigmedium daar waarskynlik vir altyd beduiwel het.

Maar die onderliggende rede vir die onverkwiklike verswarting en gevolglike verengelsing van die Potchefstroom-kampus en die aaklige werklikheid van ‘n bemoeisieke, fanaties-kommunistiese minister van hoër onderwys moet teruggevoer word na die mandaatlose politieke magsoorgawe van FW de Klerk. Daar is by my geen twyfel nie dat “die geskiedenis”, oftewel toekomstige historici, geen (morele) regverdiging vir sy drievoudige verraad sal vind nie.

  • De Klerk het op 15 Augustus 1989 as staatspresident by PW Botha oorgeneem. Op 20 September 1989 was daar ‘n algemene verkiesing. In die aanloop tot hierdie verkiesing het De Klerk en die ander Nasionale Party-kandidate geen woord gerep van planne om bv die ANC te ontban en met kommuniste en geweldenaars (wat weier om geweld af te sweer) te onderhandel oor politieke magsdeling nie. De Klerk het klaarblyklik nie vertroue in die mening van die meerderheid blanke kiesers gehad nie. Die noodlottige stappe wat hy op 2 Februarie 1990 aangekondig het, bv die ontbanning van die ANC en die plaaslike Kommunistiese Party, was (heeltemal) mandaatloos.
  • Nadat allerhande mooi broodjies gebak is, was daar op 17 Maart 1992 ‘n referendum waarin die meerderheid blanke kiesers ten gunste van politieke magsdeling gestem het. Dit was ‘n gulde geleentheid vir die kiesers om van hulle kant af geen vertroue in De Klerk te stel nie, maar die propaganda van die massamedia het ‘n oorweldigende en noodlottige impak gehad. De Klerk het voortgegaan deur mandaatloos magsdeling in algehele magsoorgawe te omskep. Om die blankes te sus het hy selfs beweer dat daar in die resultaat van sy onderhandelings moerse wigte en teenwigte ingebou is. Later het dit geblyk dat hierdie wigte en teenwigte (grootliks) fiktief is.
  • Een van die deurslaggewende redes waarom De Klerk in die 1992-referendum meerderheidsteun ten gunste van sy beoogde magsdeling ontvang het, is omdat hy belowe het dat die finale ooreenkoms na afloop van sy onderhandelings aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Mandaatloos het hy besluit om dit nie te doen nie en geredeneer dat sy algehele magsoorgawe eintlik maar dieselfde as sy beloofde magsdeling (bv eie woongebiede en skole vir blankes) is. Die eintlike rede waarom hy sy plegtige belofte verbreek het, is omdat hy geweet het dat daar geen moontlikheid was dat sy brousel deur die blanke kiesers aanvaar sou word nie. Die Nasionale Party het immers sedert 1990 minstens drie tussenverkiesings teen die Konserwatiewe Party verloor. De Klerk is heel moontlik ook deur die ANC met die hervatting van geweld afgedreig. Nelson Mandela het bv op sy kenmerkende arrogante manier verklaar dat hy die referendum vir slegs blanke kiesers in 1992 sou toelaat, met die implikasie dat dit die laaste keer sou wees dat net blankes stemreg het. Van die 1992-referendum tot die “eerste demokratiese verkiesing” op 27 April 1994 het die blanke kiesers net so min soos die swartes inspraak in hulle toekoms gehad. Hulle lot was in die hande van ANC-gedienstiges soos Roelf Meyer, Leon Wessels en natuurlik FW de Klerk.

Wat op die Potchefstroom-kampus en tewens aan al die tradisioneel Afrikaanse universiteite gebeur, vind aansluiting by wat in die res van die nuwe Suid-Afrika plaasvind. Dit alles is die uitkoms van De Klerk se drievoudige mandaatlose verraad. Wie kon voorspel dat ‘n Dopper die Dopperhemel sou vernietig?