afrikaans – Bladsy 18

Universiteit Stellenbosch: Is akademiese herstel moontlik?

Op 1 deser is op die webwerf van die Universiteit Stellenbosch (US) aangekondig dat Willem Johan Simon (Wim) de Villiers (55) as die nuwe rektor en visekanselier aangestel is. Op dieselfde dag is Johann Rupert se termyn as US-kanselier met vyf jaar verleng. Die twee hoogste poste sal dus waarskynlik deur Afrikaanssprekende blankes en daarby mans (drie eienskappe wat in die nuwe Suid-Afrika dikwels as doodsondes voorgestel word) beklee word wanneer die US in 2018 sy eeufees vier. Tydens die rektorskap van Chris Brink (2002-2007) en veral Russel Botman (2007-2014) is alles in die stryd gewerp om die beeld van die US as Afrikaanse en veral Afrikaner-universiteit af te breek. Onder die vaandel van “transformasie” is die klem doelbewus van akademiese sake na linkse (spesifiek ANC-) politiek verskuif. Die vraag ontstaan of ‘n akademiese daeraad vir die US in die vooruitsig gestel kan word. Kan een of twee swaeltjies ‘n akademiese somer maak?

Daar word gesê dat De Villiers 24 jaar in Brittanje en die VSA gestudeer en gewerk het; ongeveer so lank soos Nelson Mandela in die tronk was. Agtien maande gelede het De Villiers op eie inisiatief na Suid-Afrika teruggekeer. Die agteruitgang van die land en die US moes hom sekerlik opgeval het. Hy is tans die dekaan van die mediese fakulteit van die Universiteit Kaapstad. Hoewel De Villiers in Stellenbosch gebore is en daar opgegroei en as Matie gestudeer het, is die vraag watter invloed sy buitelandse blootstelling op hom gehad het, sowel ten goede as ten kwade. Hy hoop bv dat die US plaaslik en internasionaal ongekende hoogtes sal bereik. Hy wil hê dat die US “globaal moet kompeteer.”

De Villiers “meen die US se meertaligheidsbeleid, wat op 22 November deur die Universiteitsraad aanvaar is en voorsiening maak vir die verhoging van die lesingsaanbod in sowel Afrikaans as Engels, sal help om meer internasionale studente en dosente te lok.” In teenstelling met Botman se Afrika-manie is De Villiers se oriëntasie klaarblyklik Westers, maar buitelandse oorwegings bevorder nie Afrikaans as onderrigmedium nie. Hy is besig met ‘n eierdans. “Ons moet net sorg dat die taalbeleid en -plan reg toegepas word. Ek het oorsee besef wat Afrikaans vir my beteken, so ek is bly ons bou dit akademies uit – maar so ook Engels, wat jou toegang tot die res van die wêreld gee.” Die vraag ontstaan in hoeverre De Villiers se huistaal en dié van sy kinders Afrikaans is.

“Hy staan akademiese uitnemendheid voor in al drie die Universiteit se kernaktiwiteite – navorsing, leer en onderrig, asook gemeenskapsinteraksie.” Hy praat van “gemeenskapsinteraksie”, wat ‘n verbetering op Botman se “gemeenskapsdiens” kan wees. Botman se standpunt was dat die US diens aan die gemeenskap moet lewer weens die versuim van veral ANC-owerhede om dit te doen. Daarmee het hy die twee historiese kernaktiwiteite van die universiteit, navorsing en onderrig, verwater.

De Villiers het die volgende slagspreuk geformuleer: “Wat in die student se belang is, is al wat van belang is.” Die universiteit bestaan inderdaad ten behoewe van sy studente, maar watter soort studente is kenmerkend van die US? Moet dit nie vanselfsprekend net diegene wees wat akademies op standaard is nie? Vir die universiteit om akademies uitnemend te wees, moet die akademies beste studente voorkeur by toelating en by die toekenning van studiebeurse kry. Dit was opvallend nie die geval in die Botman-era nie. Gaan dit nou verander? Dit lyk nie so nie. De Villiers verwys na die US as “‘n inklusiewe omgewing.” Hy is “verbind tot voortgesette transformasie om die ongelykhede van die verlede aan te spreek.”

Die probleem is dat ongelykhede in die hede van ‘n inherente aard kan wees. Hoe gaan hy onderskei tussen tekortkominge wat aan “onreg” in die verlede toegedig kan word en beperkinge wat eie aan studente is? Die maklike uitweg is om hierdie onderskeid te ignoreer, soos Botman gedoen het. Die akademies korrekte benadering is om alle studente suiwer akademies te beoordeel. Hiervoor sien De Villiers blykbaar nie kans nie. “Ek is entoesiasties oor die koers waarop prof Russel Botman die US geplaas het.” Dít is die soort polities korrekte stelling wat in hierdie situasie van De Villiers verwag is. ‘n Mens kan maar net hoop dat hy tydens sy ampstermyn dermate van Botman se ideologiese koers sal afwyk dat die US weer en meer akademies respektabel kan word.

Op 2 deser was De Villiers se aanstelling ‘n voorbladsyberig in Die Burger. Hy beweer dat daar geen ernstige probleme aan die US is nie. Die swaard van Blade Nzimande, die kommunistiese minister van hoër onderwys, wat oor die kop hang van universiteite wat onderrig deur die medium van Afrikaans verskaf, bekommer hom blykbaar nie. “Afrikaans as akademiese taal moet ondersteun en uitgebrei word.” Hy sê nie hoe hy dit gaan doen nie. Dit klink na blote lippediens.

Myns insiens behoort alle kursusse, voor- en nagraads, in Afrikaans aangebied te word. Studente moet aangemoedig word (bv finansieel) om hulle magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf. Op die oomblik word studente in baie departemente aktief ontmoedig om tesisse in Afrikaans te skryf. By dosente en navorsers behoort daarop aangedring te word dat hulle artikels in Afrikaans publiseer. Pleks daarvan bly De Villiers hamer op internasionale (dus nie-Afrikaans-) aspekte. “Die taalbeleid sal ook meer internasionale studente en dosente lok.”

‘n Positiewe aspek is dat die doodsklok vir Botman se Sentrum vir Inklusiwiteit lui, maar die soet word met suur vermeng. “Oor inklusiwiteit het hy gesê ‘n sentrum vir inklusiwiteit wat êrens op die kant sit, kan nie alleen daarvoor verantwoordelik wees nie. ‘Dit moet in die hele institusionele kultuur van die universiteit geïntegreer wees. Alles wat ons doen, moet daardie geur en kleur hê.'” Hopelik sal Botman se jaarlikse Diversiteitsweek (Praag 29.09.2013) op grond van dieselfde redenasie in die slag bly. Wat met reg van ‘n Afrikaanssprekende blanke rektor verwag kan word, as hy ‘n Afrikaner is, is dat die ontheemding wat Afrikanerstudente deesdae op die US-kampus ervaar, aangespreek sal word. Tradisioneel was die US hulle universiteit, maar die US het ‘n inrigting geword wat blatant voorkeur aan nie-Afrikaner-elemente gee. Botman se HOOP-projek, met sy kommunistiese wortels in die idees van Paulo Freire (1921-1997) en Ivan Illich (1926-2002), kan gerus ook stil-stil verdwyn (maar kyk hier onder).

“Ek glo ek beskik oor die eienskappe om die universiteit vorentoe te neem, naamlik nuuskierigheid, energie, moed, volharding, fokus en dissipline.” De Villiers straal nie net selfvertroue uit nie, maar ongelukkig ook te veel selftevredenheid, op die gevaar af dat hy sy mate van kennis en insig oorskat. Dit kan ontaard in dogmatisme en daarom akademies teenproduktief wees. Groter beskeidenheid en skeptisisme kan bates vir ‘n rektor wees. (In die pers het die slegte gewoonte posgevat om na De Villiers as “Slim Wim” te verwys.) ‘n Medikus, ook ‘n De Villiers, JN (Jannie), wie se roem daarop berus het dat hy die Lombard-vierling in 1951 die wêreld ingehelp het, was voorheen die US-rektor (1970-1979) maar nie juis ‘n dawerende sukses nie.

Wim de Villiers se oormaat selfvertroue blyk veral uit die onderhoud wat Murray la Vita met hom gevoer het (Die Burger, 5 deser, p 11). Hy beskou homself as “perfek geposisioneer … ek dink dit gaan baie goed en ek doen goed.” Hy het veramerikaans: “Ek het ‘n baie Amerikaanse manier van hoe om dinge te doen.” In teenstelling hiermee was van die eerste dinge wat ek in Amerika opgemerk het dat baie mense in die sosiale omgang optree asof hulle op televisie is. My subjektiewe reaksie was dat ek hulle oorselfversekerdheid as afkeurenswaardig ervaar het. Myns insiens moet ‘n mens liewer nie te hiperaktief jou eie beuel blaas nie.

Volgens De Villiers is transformasie, oftewel verandering, deel van alles wat ons doen. Hy haal goedkeurend ‘n Amerikaner aan wat gesê het: “If you don’t like change, you are going to like irrelevance even less.” Wat De Villiers moet besef, is dat transformasie ‘n bepaalde soort verandering is; daardie tipe wat deur die ANC-regering aan almal opgedring word. Om ANC-transformasie teen te staan, is nie irrelevant nie. Myns insiens is dit vir hom as rektor noodsaaklik om bv Blade Nzimande teen te staan ter verdediging van bv akademiese meriete, universitêre outonomie en akademiese vryheid, asook Afrikaans as onderrigmedium.

Dit is juis De Villiers se opmerkings oor Afrikaans wat glad nie gerusstellend is nie. La Vita vra of Engels nie Afrikaans as onderrigmedium aan die US gaan verdring nie. De Villiers verwys na die leidende rol wat Latyn, Duits en Engels agtereenvolgend in die akademiese wêreld gespeel het. “Maar wie sê oor 50, of 60 jaar is dit nie Mandaryns nie? Niks is gefikseerd [bly onveranderd] nie … Die born frees [een van Botman se gunsteling frases] hét nie hierdie issues nie.” Net soos vir hierdie sogenaamde vrygeborenes is Afrikaans vir De Villiers blykbaar ook nie werklik ‘n kwessie nie. Wat hy by implikasie erken, is dat die plaaslike dominansie van Afrikaans, dus ook ‘n Afrikaanse US, tot die verlede behoort. In die onderhoud slaan hy dikwels oor na Engels en daarby met ‘n Amerikaanse aksent. Dit lyk asof sy kulturele wortels in die buiteland losgeraak het. Hy voel klaarblyklik glad nie geroepe om Afrikaans se status aan die US te herstel nie. Ampshalwe sal daar kwalik op sy Afrikaansheid peilgetrek kan word, al spreek hy sy van nie-Engels as Viljee uit.

Pleks van Afrikaansgetrou te wees, bly De Villiers hamer op nie-Afrikaans-aspekte, dat bv navorsing ‘n globale bydrae moet lewer; die aandag van internasionale befondsers, navorsers en studente getrek moet word; die US moet uitreik; daar geen heil in “insulariteit”/parogialisme is nie. Hy gee geen blyke dat Afrikanerskap swaar by hom weeg nie; eerder dat hy ‘n wêreldburger is. Daarom noem hy selfs dat ‘n US-kampus in die buiteland, bv Kenia, ‘n moontlikheid is. De Villiers is glo besig om Sampie Terreblanche se jongste boek te lees. Daarin sal hy kennis met die outeur se sosialisme maak, maar dit sal hom kwalik help om ewewigtige insig te kry in baie van wat die afgelope kwart eeu (tydens De Villiers se verblyf in die buiteland) plaaslik gebeur het.

Dit blyk dat De Villiers se arsenaal van sê-goedjies gou uitgeput raak, want hy herhaal heelwat van wat hy reeds in die bogenoemde bronne kwytgeraak het. Daar is belangrike sake waaroor ons groter helderheid sal kry eers nadat hy begin het om as rektor te funksioneer. Soos Chris Brink kan hy anders wees as wat hy aanvanklik voorgegee het, hetsy ten goede of ten kwade.

Ek bespeur ‘n mate van suurheid by Die Burger omdat nie een van die twee nie-wittes, wat op die kortlys van drie vir die rektorskap was, die paal gehaal het nie. (Die US stel deesdae die absolute vereiste dat daar altyd minstens een nie-witte op alle aanstellingskortlyste moet wees.) Die Burger sou oor nog ‘n bruin of nie-wit US-rektor mal gegaan het, des te meer as ‘n vrou die pos gekry het. Enige pos wat deur ‘n nie-witte beklee is en daarna deur ‘n witte ingeneem word, word deesdae as ‘n terugwaartse stap, dus as teenproduktief vir transformasie, beskou.

Volgens ‘n (Afrikaanssprekende, bruin) leser versterk De Villiers se aanstelling “die indruk … dat poste soos die rektorskap nie beskore is vir vroue, Engelssprekendes, bruin en swart akademici nie. Die droom van mede-eienaarskap van dié instelling het tydelik geloofwaardigheid verloor” (Die Burger, 11 deser, p 16). Ek verwag dat die genoemde suurheid vorentoe nog duideliker in Die Burger gaan uitslaan, in opmerkings van bv Henry Jeffreys en/of Die Burger se eie Victor Verster-alumnus, Johann Maarman. Albei het net lof vir die ANC se destydse misdadige aktiwiteite. Onlangs het Maarman geskryf dat van die UWK-klipgooiers en -brandstigters glo deur die polisie gemartel is, maar hy het doelbewus versuim om melding van hierdie studente se misdade te maak.

Op dieselfde bladsy as La Vita se verslag oor sy onderhoud met De Villiers is daar ‘n brief van Anton van Niekerk; ‘n mens wat knaend pomp vir die US-rektorskap. Oor sy onbesonne uitlatings is Van Niekerk by ‘n vorige geleentheid met ‘n stukkende bril tot onder sy omgekeerde lessenaar getik. Kort daarna het hy beweer dat hy ‘n les geleer het. Sedertdien lyk dit egter telkens asof dit nie die geval is nie. Van Niekerk gaan onverpoos voort om skoor te soek. Dit is in sy DNS.

Hierdie keer het Van Niekerk dit teen ‘n private Afrikaanse universiteit. Heeltemal tereg noem hy die baie geld wat die vestiging en bedryf van ‘n volwaardige universiteit verg. Dit kan kwalik van die “klein, kwesbare Afrikanergemeenskap” verwag word om so ‘n projek te finansier. Soos gebruiklik gaan dit egter eintlik vir Van Niekerk om sy afkeur uit te spreek van enige poging om Afrikaans- en veral Afrikaner-belange te bevorder.

Wanneer Van Niekerk oor religie besin, is hy skepties. Die tweede hersiene uitgawe van sy boek, Geloof sonder sekerhede, is onlangs gepubliseer. Hy gaan onverpoos voort om aan dieselfde kombersie te hekel. Maar as dit by die politiek en akademie kom, klou hy vas aan ‘n geykte, dogmatiese ingesteldheid wat teenproduktief vir die US as akademiese inrigting is.

Dit is my oortuiging dat Afrikaners eerder moet veg vir die behoud van die tradisioneel Afrikaanse universiteite, wat met so baie geld en opoffering tot stand gebring is, as om hulle te beywer vir ‘n nuwe Afrikaanse universiteit met beperkte kapasiteit. As so ‘n onderneming suksesvol blyk te wees, sal die ANC-regime beslag daarop lê en dit ooreenkomstig sy verwronge ideale transformeer. Die eintlike geveg teen die ANC-regime moet op die kampusse van die tradisioneel Afrikaanse universiteite gevoer word. Hiervan is daar al hoe minder sprake omdat daar al hoe meer Anton van Niekerks is wat hulle deur die polities korrekte stroom laat meevoer.

Die wesenlike gevaar is dat Wim de Villiers Van Niekerk-gesind kan wees. Die lakmoestoets vir ‘n akademikus is die suiwerheid van sy benadering van akademiese sake. Van Niekerk druip hierdie toets op skouspelagtige wyse. Hy weet dat ‘n universiteit aan minstens twee vereistes moet voldoen as hy akademies uitnemend wil wees: net die akademies beste studente moet toegelaat en net die akademies beste dosente en navorsers moet aangestel en bevorder word. In albei opsigte skiet die Botman-US openlik en doelbewus tekort, maar Van Niekerk opper geen beswaar hoegenaamd hierteen nie. Die “aangewese groepe,” die sogenaamde ras- en geslagsbenadeeldes, mag maar ten koste van die US se akademiese gehalte en aansien bevoordeel word. Blankes, veral Afrikaners, mag maar veronreg word. By Van Niekerk kry politieke korrektheid voorkeur bo akademiese korrektheid.

Die aanduidings is dat De Villiers dieselfde toets gaan druip. Amerika is immers by uitnemendheid die land waar swartes onregverdig bevoordeel word. As De Villiers openlik op sy Afrikanerskap gesteun het, sou hy hierteen weerstand kon bied. Dit sou hom ook teen die kommunistiese boosheid van Blade Nzimande gesterk het. Hy sou hom op morele meerderwaardigheid kon beroep; dat Afrikaners ‘n bewese rekord as bouers het en nie, soos die “vryheidstryders” en ANC-regering, as brekers uitgemunt het nie.

Jean Oosthuizen se onderhoud met De Villiers is op 11 deser op LitNet gepubliseer. Daarin herhaal De Villiers die dwaling dat die US (akademies) “fiks en kerngesond” is. Daarna kwalifiseer hy sy stelling ietwat deur na die bedenklike veiligheidsituasie op die kampus, wat die akademiese funksionering van die US aan bande lê, te verwys. Maar dan bevestig hy ook wat ek vermoed het: dat hy wil hê die US-studente moet wêreldburgers word, klaarblyklik sonder dat die US hulle eiesoortige kultuur grondig versterk het, al sê hy later: “Ons wil ook nie hê mense moet hulle eie agtergrond en karakter prysgee nie.” In die Botman-era is Afrikanerkultuur verdag gemaak, eintlik verguis, en sover moontlik afgebreek. De Villiers ondersteun die nuwe taalbeleid in die waan dat dit tot die “uitbreiding van Afrikaans as akademiese taal” sal lei.

Daarna kom De Villiers met dieselfde soort redenasie as Willie Esterhuyse, waarvolgens Engelsmediumonderrig deur die staat befonds word en onderrig deur die medium van Afrikaans op donasies moet steun (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, p 158): “Ek moet egter dadelik ook vra waar die ondersteuning van buite is vir die ontwikkeling van Afrikaans as akademiese taal. Waar is die groot pryse vir akademiese skryfwerk in Afrikaans, waar is die finansiële aansporing vir navorsingswerk in Afrikaans?” As De Villiers in die buiteland werklik agtergekom het hoeveel Afrikaans vir hom beteken (soos hierbo aangehaal), sal hy verseker dat Afrikaans voorkeur by US-befondsing kry. Hy kan gerus aankondig dat hy ‘n deel (sê 10%) van sy buitensporige rektorsvergoeding as’t ware as ‘n dankoffer ter bevordering van Afrikaans- (en Afrikaner-) belange bewillig. As die voortbestaan van Botman se rasgebaseerde doktorale program vir swartes uit swart Afrika aan die US geduld word, kan dit blaamvry met programme toegespits op Afrikaans- en Afrikanerbelange gebalanseer word.

De Villiers se redenasie oor Afrikaans is soortgelyk aan dié van linkse Afrikaanssprekendes destyds, bv Bernard Lategan en Johan Hattingh, waarvolgens Afrikanerkultuur en Afrikaans nie beskerm hoef te word nie (Kapp, p 62): “Ek is van mening dat Afrikaans sal gedy as dit nie afgedwing word nie, maar op kampus leef naas ander tale … Aanbod en aanvraag loop saam … Ek volstaan daarmee dat ek die taalbeleid ondersteun – die toets gaan kom in die implementering, befondsing en monitering.” Vir De Villiers is Afrikaans blykbaar nie werklik ‘n hartsaak nie, bloot ‘n (lastige) verskynsel wat, soos Botman dit so graag gestel het, “bestuur” moet word.

“Ons universiteit behoort ‘n plek te wees waar almal op gelyke voet welkom kan voel.” Maar dan moet blankes op dieselfde akademies grondslag as nie-blankes US-toelating kry (bv tot mediese studie) en om dieselfde ekonomiese redes in dieselfde mate studiebeurse ontvang. Die akademiese werk van almal moet aan dieselfde standaarde voldoen. Hoë akademiese standaarde is by nie-wittes des te meer noodsaaklik, want om neo-rassistiese en seksistiese redes kry hulle deesdae by aanstelling en bevordering voorkeur. Maar sal De Villiers die moed van sy oortuiging hê om hierdie rasionele vereiste onomwonde aan die US-dosente te stel? Ek dink nie so nie. Hy het bv geen probleem met die mikpunte in die US se institusionele voorneme en strategie waarvolgens “swart en bruin en Indiërstudente” gewerf en daar by implikasie teen blanke studente gediskrimineer word nie.

Botman se HOOP-projek word deur De Villiers gekarakteriseer as ‘n “wetenskap-vir die-samelewing-benadering.” Dit is wesenlik niks anders nie as ‘n uitdrukking van die gewilde hedendaagse versugting dat ‘n verskil gemaak moet word, oftewel oeboentoe, wat in die praktyk daarop neerkom dat blankes glo die morele verpligting het om swartes te help. De Villiers verwys goedkeurend na huidige US-programme met Engelse name soos SciMathUS en HOPE@Maties waarmee uitsluitlik nie-wittes met “potensiaal” geïdentifiseer word. Die mentorprogram Rachel’s Angels kan hierby gevoeg word. Daar is hier, wat wittes betref, geen sprake van die so dikwels geprese “inklusiwiteit” nie.

Aan Botman se diskriminerende maatreëls teen blankes gaan daar klaarblyklik nie gepeuter word nie. In die natuur kom bokke in verskillende kleure voor. Sondebokke het egter, in hierdie konteks, altyd dieselfde kleur, naamlik wit. Botman het sy HOOP-projek aan die US geloods as “a concerted move away from Stellenbosch being considered an exclusively Afrikaans university … Stellenbosch has a very special responsibility, given its history. We have played a significant part in the injustices of the past and we are committed to redress” (Kapp, p 215). Daardie Botman-hoop impliseer ook ‘n wegbeweeg van die “language roots” van die US (p 216). Wat die HOOP-projek nog meer aan die verwronge US-hart bind, is dat Russel Botman se weduwee, Beryl (gebore Van der Scholtz), pas ‘n proefskrif oor onder meer die hoopbegrip voltooi het. Henry Jeffreys beweer: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad” (Die Burger, 26 November, p 10), maar sy weduwee se proefskrif, wat deurlopend met Russel bespreek is, is in Engels (Die Burger, 11 deser, p 4).

Soos Kader Asmal, ‘n vorige ANC-minister van onderwys, het Botman geweier dat die US enigiets met studiebeurse te make mag hê wat voorskryf dat hulle net aan blankes toegeken moet word. Dit het meegebring dat sommige wit studente doelbewus studiegeleenthede ontsê is. Dat daar ‘n oorvloed van studiebeurse uitsluitlik ten bate van nie-wit studente bestaan, het die genoemde twee kamerade glad nie as teenstryding ervaar nie. ‘n Rektor met akademiese integriteit sal hier ‘n beleidsverandering aanbring. Studiebeurse wat bv ras- en geslagsvoorskrifte bevat, behoort met dank aanvaar te word. Hierdie voorskrifte behoort om suiwer akademiese redes eerbiedig te word, met die wete dat daardie studente lewenslank bevoordeel word deur tersiêre studie wat hulle andersins sou ontbeer het.

Tydens die rektorskap van Brink en veral Botman was dit die gewoonte om prominente ANC-politici sonder meer as goed en Afrikaner-politici van weleer as sleg te beskou. Talle ANC-kornuite is met eredoktorsgrade vereer omdat van die standpunt uitgegaan is dat dit goed vir die openbare beeld van die US is. Politici is egter omstrede en verdelende elemente in ‘n samelewing en moet myns insiens liewer nie vereer word nie. Eintlik behoort die beleid te wees om geen (of so min moontlik) van hierdie akademies waardelose sertifikate uit te deel (Praag 14 September). As bastion van beskawing behoort enige universiteit die beginsel te handhaaf dat misdadigers nie vir verering kwalifiseer nie.

Wanneer laas het die US ‘n Afrikaanse taal- of letterkundige vereer? Hier dink ek nie aan iemand soos Antjie Krog wat politiek onder die dekmantel van letterkunde bedryf nie. Een van Krog se jongste stommiteite, na aanleiding van ‘n besoek aan Duitsland, is: “Op baie plekke in Europa sien ‘n mens dan weer die vanselfsprekendheid van witheid, van bevoorregting” (Die Burger, 8 deser, p 9). Dui welvarende blankes dalk nie veel eerder op prestasie, op besondere vermoëns en bekwaamheid, nie?

Die benaming van geboue en ander dele van die US toon dieselfde eensydige verering van ANC-kornuite en die verguising van blanke politici. Daarom is daar afdelings in die US wat na Desmond Tutu en Beyers Naudé vernoem is, terwyl die name van geboue wat na Hendrik Verwoerd en John Vorster vernoem was, geskrap is. Pas is aangekondig dat die DF Malan-gedenksentrum nou die Coetzenburg-sentrum heet. “Die naamsverandering is deel van die universiteit se Visie 2030 om meer inklusief, innoverend en toekomsgerig te wees” (Die Burger, 8 deser, p 3). Wit dui dus op eksklusiwiteit en die verlede en swart op inklusiwiteit en die toekoms. Hierdie naamsveranderings word visuele regstelling/transformasie genoem (Die Burger, 6 Mei, p 10).

Daar is beweer dat dit ‘n belediging vir Botman se nagedagtenis was dat hy uit die DF Malan-gedenksentrum begrawe is. Botman het met hierdie naamsverandering postuum sy sin gekry. Maar dit hou nie daar op nie. In dieselfde berig word genoem dat ‘n nuwe US-koshuis as Huis Russel Botman bekend gaan staan. Is daar werklik geen student wat hierdeur beledig of ten minste ongelukkig gaan voel nie? Wanneer leer die US die elementêre les om liefs geen indiwidue te vernoem nie? Met min moeite behoort die beleid aanvaar word te word dat omstrede figure, soos politici en politiek-deurdrenktes soos Botman, nie vernoem moet word nie.

‘n Deurlopende binnegeveg in die akademie is die magstryd tussen die doserende en navorsingspersoneel aan die een kant en die administrasie aan die ander kant. Eintlik het die administrasie nie ‘n saak nie, want die universiteit bestaan omdat inligting in lesings aangebied en daardie kennis op navorsing gebaseer behoort te wees. Die administrasie is daar om salarisse te betaal, eksamens te reël, geboue op te rig en in stand te hou, ens. Enige onderneming verg ‘n mate van administrasie, maar administrasie is ‘n hulpdiens en is nie die kern van ‘n universiteit nie. Tog is daar die skynbaar onweerstaanbare neiging om klerke op dieselfde vlak as dosente te probeer plaas.

‘n Rektor wat by voorkeur ‘n ideologiese program deurvoer, soos Botman gedoen het, steun hoofsaaklik op nie-doserende afdelings van die universiteit, soos die Sentrum vir Inklusiwiteit. ‘n Rektor wat wesenlik en uit oortuiging sterk akademies gesind is, vind sy steunbasis by die doserende en navorsingsdepartemente. ‘n Klassieke voorbeeld is Samuel Pauw, eens die rektor van die Universiteit van Suid-Afrika (1956-1972), wat seker meer as enige ander persoon van Unisa ‘n afstandsonderriginstansie gemaak het wat akademies gunstig met die beste plaaslike residensiële universiteite vergelyk het. (Ook by Unisa het daar egter sedert 1994 in die naam van transformasie onrusbarende akademiese agteruitgang ingetree.)

As akademikus het Pauw geweier om as rektor sy kantoor in die administrasiegebou te hê. Hy het sy kantoor gehad waar dit hoort, naamlik by die dosente, want ‘n rektor was volgens hom die akademiese hoof en nie in die eerste plek ‘n administrateur nie. Die hoë akademiese standaarde wat hy aan homself en Unisa gestel het, het tot sy ondergang gelei. Toe die senaat teen sy aanbeveling ten gunste van die aanstelling van ‘n professor gestem het wat volgens Pauw akademies nie op standaard was nie, het hy sonder meer as rektor bedank. Die verdere geskiedenis van daardie professor het myns insiens getoon dat Pauw akademies korrek geoordeel het.

Die ironie is dat toe ek dit aan een van Pauw se opvolgers stel dat die rektor die akademiese leier van ‘n universiteit behoort te wees, hy my meegedeel het dat hy sy taak as administratief beskou. Hy het knus in die administrasiegebou gesit en die klerke het die universiteit geregeer. Een van die redes waarom hy hom nie by die akademiese personeel geskaar het nie, was omdat hy hom nie kwalifikasiegewys duidelik van die klerke onderskei het nie. Hy het nie ‘n doktorsgraad gehad nie.

As De Villiers ‘n deurwinterde akademikus is, sal hy in die na-Botman-era geroepe voel om die prominente rol wat nie-doserende afdelings in die onlangse verlede aan die US gespeel het, drasties in te kort. Geld moet by voorkeur aan onderrig en navorsing bestee word en nie aan politieke foefies (bv Botman se Slag van Andringastraat-uitstalling – Praag 25.08.2013) nie.

Die De Villiers-bewind sal na verwagting klein winste vir Afrikaners toon. In die Jean Oosthuizen-onderhoud sê De Villiers: “Die kampusgemeenskap mag nie verwag dat studente met ‘n Afrikaanse [eintlik: Afrikaner-] kultuurkarakter verskonend daaroor moet wees weens die verlede nie.” Dit is onwaarskynlik dat De Villiers sy oorsprong dermate sal verloën dat hy, soos Botman, snedige opmerkings oor ons volksvaders, volksbesit (Praag 23 Junie) en groepbesit (Kapp, p 223) sal maak en daarop sal roem dat die US lankal die laer verlaat het (Praag 29.04.2013). Botman het hom by rugby skaars gehou omdat hy dit as kenmerkend van die tradisionele US beskou het. Pleks daarvan het Botman sokker, by uitstek ‘n sport vir swartes, so veel moontlik probeer bevorder. De Villiers het hopelik nie dieselfde sielkundige besware teen rugby nie.

Anders as Botman se Afrika-manie sal De Villiers se oriëntasie hopelik onmiskenbaar Westers wees, maar ongelukkig seker nie tradisioneel Europees nie. Hy sal nogtans groter begrip as Botman hê vir die wesenlike aard van die universiteit, wat immers ‘n Westerse uitvinding is. Die “swart” Botman is aan die Universiteit van Wes-Kaapland deur Jakes Gerwel wysgemaak dat ‘n universiteit ten behoewe van linkse politiek bestaan. Botman het daardie verwronge idee grootliks ongehinderd aan die US uitgeleef. In werklikheid behoort ‘n vrye uitwisseling van idees nie net op ‘n universiteitskampus toegelaat te word nie, maar ook daadwerklik aangemoedig te word.

Opsommend kan ‘n mens in hierdie vroeë stadium sê dat daar tydens die rektorskap van De Villiers klemverskuiwings gaan wees, maar van ‘n daadwerklike ommekeer van die situasie, dus van ‘n welkome terugkeer van die US na ‘n egte Afrikaanse universiteit, is daar geen sprake nie; om van ‘n blanke universiteit nie te praat nie. De Villiers kan nie meeding met die oorgunstige polities geïnspireerde retoriek oor Botman nie, maar akademies is dit baie maklik om Botman te oortref.

Is my skrywe voortydig? Ek dink nie so nie. In my teks is daar talle voorstelle wat die nuwe rektor as werkprogram kan benut om ‘n beter, veral meer akademiese, US tot stand te bring. Teen my huidige verwagting in kan daar uit die Botman-puinhoop ‘n US verrys wat akademies weer blom.

Mr. Price reageer oor Afrikaans-klagte deur PRAAG

Nadate dr. Dan Roodt van PRAAG op Twitter navraag gedoen het oor ‘n klant wat deur ‘n Mr. Price-werknemer vertel is dat hulle verbied word om Afrikaans te praat, het die winkelgroep binne enkele ure soos volg gereageer:

U mag onlangs gehoor het dat ons nie ons winkel lede toelaat om met kliënte te praat in Afrikaans nie, en ons kan verstaan dat u dalk geskok en teleurgestêl was toe u dit hoor.

Ongelukkig was daar onlangs ‘n voorval waar een van ons winkel lede vir ‘n kliënt gesê het dat hy nie toegelaat is om met hom in Afrikaans te praat nie.

Ons wil u verseker dat hierdie nog nooit MRP se beleid was nie, en ons bly gekant teen enige diskriminasie van enige tipe.

Ons waardeer ons kliënte en praat met hulle waarokal moontlik in hulle eie taal.

Daar is meer as twee-duisend Afrikaanse lede in die MRP familie, en baie van hierdie lede praat Afrikaans in ons winkels.

Ons is hartseer oor hierdie voorval en baie jammer dat dit ons kliënte en Afrikaanse gemeenskapslede tenagekom het.

Ons is tans besig om die voorval te ondersoek om vas te stêl presies wat gebeur het, en ons sal met al ons winkel lede praat om seker te maak dat dit nooit weer gebeur nie.

Weereens vra ons om verskoning aan al ons kliënte. Almal is welkom by MRP en ons sal alles in ons vermoë doen om u winkel belewenis so genotvol te maak as moontlik.

Dankie vir u geduld en ondersteuning.

As u ‘n vraag of onderneming het, kontak ons asseblief op help@mrp.com, en ons sal bly wees om u vrae te beantwoord.

Hier is die selfoonvideo wat die klag tot gevolg gehad het.

Verdere pogings om Afrikaans te ondermyn

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans?

Vier dekades lank, van 1948 tot 1989, het Suid-Afrika ‘n Afrikaanse, blanke, politieke bewind gehad. In sy laaste dekades was daardie regering toenemend verplig om teen die terreurbendes van “bevrydingsbewegings” op te tree. Die sukseskoers van die veiligheidsmagte (weermag en polisie) was beter as 1 dooie lid tot 10 dooie terroriste, ‘n getalsverhouding wat opvallend soortgelyk aan dié van die Israeli’s en Palestyne is. Ons stryd teen terreur en ten gunste van Europese beskawing is hoofsaaklik deur Afrikaners en in Afrikaans gevoer. Dít is iets wat die ANC-regering ons nooit sal vergewe nie. Die ANC se Waarheids- en Versoeningskommissie, met Desmond Tutu aan die spits, was glad nie daarop ingestel om vergifnis in ANC-geledere te bewerkstellig nie; veel eerder om (grootliks) valse skuldgevoelens by die blankes te wek en skadevergoeding te eis.

Maties... nou met opgedomkragte Engels. — Maties… nou met opgedomkragte Engels.

Met ‘n ruim 80% swart bevolking, wat sorg dat die ANC-regering aan die bewind bly, is die jag op Afrikaners oop. Myns insiens is Afrikaans die kern van die Afrikaner. Dit verduidelik die hernude ywer waarmee gepoog word om Afrikaner-Afrikaans, naamlik Standaardafrikaans, te vernietig. Dié aanslag kom nie net van die ANC-regering nie. Nie-wit “Afrikaanses” doen lustig mee, asook blankes (insluitende oud lede van die Afrikaner Broederbond) wat Damaskus-ervarings gehad het of as opportuniste bloot polities korrek probeer wees. In my vorige skrywe (Praag 30 November) het ek die jongste gebeure (tot 24 laaslede) aan hierdie front bespreek. In hierdie rubriek neem ek verdere verwikkelings, tot die einde van November, in oënskou.

Op 22 November het die raad van die Universiteit Stellenbosch (US) besluit dat Afrikaans en Engels daar voortaan gelyke status gaan hê; dus dat die US nie meer kragtens sy stigtingsvoorwaarde ‘n egte Afrikaanse universiteit gaan wees nie. Hierdie grondverskuiwende besluit het tot op hede nog nie die voorbladsy van Die Burger gehaal of die onderwerp van een van sy hoofartikels gewees nie. ‘n Berig ter verduideliking (eintlik: goedpraat) van die US se nuwe taalbeleid is wél gepubliseer (Die Burger, 25 November, p 4). Ses mak vrae is aan Arnold Schoonwinkel, die US se viserektor vir leer en onderrig, gestel.

Hoekom word Engels opgedomkrag tot dieselfde status as Afrikaans? “Een van die strategiese doelwitte is … die verbreding van toegang. Die nuwe taalbeleid is juis belyn met hierdie strewes.” Let op Schoonwinkel se US-geykte woordkeuse: strategiese, belyn. Wat hy erken, is dat die taalbeleid verander is om nie-wittes te bevoordeel. Die groot verloorders is Afrikaanse blanke studente wat nie meer ‘n kulturele tuiste op die US-kampus het nie.

Voorheen het Schoonwinkel dit al duidelik gestel dat Afrikaanse studente ‘n mindere behoefte aan tolking as Engelse studente het. Dit in sigself toon reeds dat daar by tolking geen gelyke behandeling van hierdie twee groepe gaan wees nie. Hierdie keer erken Schoonwinkel by herhaling hierdie feit: “Engelse lesings getolk na Afrikaans … die behoefte daaraan uiteraard baie minder is.”

Sy verwerplikste bewering is dat daar minstens 50% Afrikaanse onderrig in die US se tweetalige klasse aangebied word. In hierdie berig lieg Schoonwinkel dit twee keer. Enige dosent wat al probeer het om ‘n klas aan te bied wat veronderstel is om tweetalig te wees, weet dat sulke klasse ontaard in ‘n hoofsaaklik Engelse klas omdat daar alewig “benadeeldes” is wat dadelik beswaar aanteken as die dosent iets in Afrikaans sê. Dit is juis die groot beswaar teen die US se berekening van sy Afrikaanse “aanbod”: dat ‘n tweetalige klas sonder meer as 50% Afrikaans gereken word.

Christo Viljoen, die president van die US-konvokasie, is ontstig oor die nuwe taalbeleid (Die Burger, 25 November, p 14). In ‘n sin kry hy sy verdiende loon omdat sy onbesonne beleid was om die taalkwessie uit die openbare arena te hou. Dit het die magte van die bose vrye teuels gegee om te konkel. Hou in gedagte dat hierdie taalbeleid vorm aangeneem het toe van die hoofrolspelers in die groot kruip na die rektorskap betrokke was en daar herhaaldelik deur die voorsitter van die US-raad, George Steyn, te kenne gegee is dat na ‘n Russel Botman-kloon gesoek word. Gevolglik was die natuurlike neiging om Afrikaans in die nuwe taalbeleid verder te benadeel.

Viljoen noem dat “die de facto-status van Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal” word. “Dit is gans onduidelik hoe deur aan Afrikaans en Engels gelyke status te verleen, ‘die posisie van Afrikaans versterk (gaan) word’ en hoekom dit nodig is om op dié wyse ‘meertaligheid te bevorder’ … Die ontstaansrede van die US 96 jaar gelede is in taaloorwegings gefundeer. Op 19 Februarie 1915 het die Raad van die Victoria-Kollege [die Engelse voorganger van die US] ‘n besluit om die US te stig ten einde ‘een echte Hollandsch-Afrikaansch Universiteit te zijn’ aanvaar … Hierdie spesiale plek van Afrikaans as inklusiewe onderrigtaal aan die US het nou formeel tot ‘n einde gekom. Die ervaring is dat die gelykstelling van die twee onderrigtale telkens die onvermydelike agteruitgang (en selfs verdwyning) van Afrikaans as onderrigtaal presipiteer, waarvan die Universiteit van Johannesburg (ontspring uit die RAU [Randse Afrikaanse Universiteit]) die beste voorbeeld is … Met dié waterskeidende besluit verdwyn dít wat die US anders as enige van die ander 25 Suid-Afrikaanse universiteite gemaak het.”

Afrikaansdislojaliteit… so kenmerkend van ontwikkelde bruines

Ek kan my kwalik ‘n gemener en sluwer joernalis as Henry Jeffreys voorstel. Onlangs het hy geskryf oor “Israel se oorlog met die Palestyne” (Die Burger, 6 Augustus, p 12) deur heeltemal die Palestyne se daaglikse gewelddadige aanvalle op Israel te ignoreer. Op dieselfde eenogige manier skryf hy graag oor die “vergrype” van die “apartheidsregime” sonder om ooit die ANC en PAC se terrorisme te veroordeel of selfs maar te erken. Sy kenmerkende reaksie op die nuwe US-taalbeleid verskyn onder die opskrif: “Maties verdien lof vir taalplan” (Die Burger, 26 November, p 10). “Die Universiteit Stellenbosch het uiteindelik ‘n sinvolle taalbeleid aanvaar wat Afrikaans verskans [?] sonder om die universiteit se potensiaal om te blom [!] as ‘n toeganklike instelling van wêreldklas te ondermyn.” Met “uiteindelik” gee Jeffreys te kenne dat die US lankal moes opgehou het om ‘n egte Afrikaanse universiteit te wees. Afrikaansdislojaliteit, wat so kenmerkend van ontwikkelde bruines is, gevoed deur anti-wit (veral anti-Afrikaner-) sentiment, is in oorvloed by Jeffreys waarneembaar. Hy beskou homself as swart, maar dan die soort swarte, soos Russel Botman en Jonathan Jansen, wat om die dood nie in ‘n swart woongebied wil bly nie en dus homself in ‘n tradisioneel blanke woonbuurt welkom verklaar.

Die nuwe taalbeleid sal glo “help om van Maties ‘n instelling te maak wat gemaklik is in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel en te fokus op die toekoms eerder as om voortdurend die gevangene van ‘n omstrede herkoms en verlede te wees.” Hier is kenmerkende bruin logika te bespeur. Die “swart” Jeffreys se manier om gemaklik in sy Suid-Afrikaanse en Afrika-vel te voel, is om by voorkeur Afrika-hempies (selfs met afbeeldings van hutte daarop) te dra. In die ou Suid-Afrika en in die US se verlede is daar baie om op trots te wees, maar die eenogige Jeffreys maak asof die blanke nalatenskap noodwendig (hoofsaaklik) sleg moet wees.

“Die universiteitsraad wat pas die nuwe taalbeleid aanvaar het, verdien lof vir ‘n grootse stap in die regte rigting. Die raad was té lank ‘n dienstige oorlogsone oor Afrikaans. Die stryd oor die taal het die universiteit by tye groot skade aangerig en by tye die indruk gewek dat dit ‘n stryd was oor behoudendheid (van ‘n ryk, dog gevlekte verlede) teen die strewe na groter inklusiwiteit wat die demokrasie noodwendig vereis.” Jeffreys veroordeel dus sonder meer as skadelik die pogings wat die “taalbulle” ter behoud van Afrikaans aangewend het. Volgens hom moet ‘n kwalitatiewe minderheid voor die inklusiwiteit/verswelging van die massa buig. En Jeffreys meen blykbaar dat sy etniese groep tot by die Strandlopers ‘n onbevlekte verlede het. Jan van Riebeeck het egter reeds in sy dagboek hulle streke gedokumenteer. As ‘n mens jou dieselfde eensydige veralgemenings as Jeffreys veroorloof, het bruines ook geensins ‘n onbevlekte hede nie (bv dranksug, dwelmverslawing, vandalisme, bende-geweld, misdaad) maar polities korrek word dit (feitlik) nooit geopper nie.

In Jeffreys se rubrieke is dit duidelik dat Nelson Mandela ongekwalifiseerd sy groot held is. Dan is daar etniese genote soos Trevor Manuel, Jakes Gerwel en Russel Botman, wat male sonder tal opgehemel is. Afrikaanse taalstryders het Botman glo “op allerlei maniere verdag gemaak en probeer ondermyn … Hy is soms uitgebeeld as ‘n vyand van Afrikaans.” Jeffreys probeer waaragtig voorgee dat Botman ‘n lojale ondersteuner van Afrikaans was: “In Botman het Maties ‘n ware taalstryder vir Afrikaans gehad,” maar Botman se eie kinders is anti-Afrikaans gesind. As rektor was Botman nie bereid om ‘n sent aan die US se woordeboek van Afrikaanse geneeskundige terme te bewillig nie. Enige objektiewe waarnemer sal erken dat Afrikaans in die Botman-era met rasse skrede agteruit geboer het. Jeffreys verskaf self die rede hiervoor. Botman “het ‘n breër visie gehad. Een wat Maties gesien het as ‘n integrale deel van Suid-Afrika, Afrika en die wêreld – ‘n instelling wat inklusiwiteit [en] toeganklikheid” nastreef. Jeffreys reken dat Botman genoegdoening uit die nuwe US-taalbeleid sou put. Ek stem saam. Maar Jeffreys sal nie ‘n flenter omgee as Jannie Marais, die US se stigtingsweldoener, in sy graf omdraai nie.

In Die Burger (26 November, p 11) word ‘n leser soos volg aangehaal: “My man het in die 70’s gekwalifiseer as geneesheer by Maties, al was hy Engelssprekend. Hy het klas geloop in Afrikaans, maar is toegelaat om sy eksamens in Engels te skryf. Hy het by die US ingeskryf omdat hy daar wou wees (oa vir die rugby!) en hy het aangepas by die taal – die universiteit het nie aangepas by hom nie! Dis so goed ek gaan Foschini toe en dring aan om vleis daar te koop. Daar is genoeg Engelse universiteite … wanneer word Ikeys gedwing om in Afrikaans onderrig te gee?”

PEN Afrikaans het nie, soos tereg verwag kon word, op sy eie op die nuwe US-taalopset gereageer nie. Eers toe hy deur LitNet om kommentaar genader is, het Danie Marais, die oorverligte nuwe bestuurder (Praag 9 en 16 November), soos volg geskryf (LitNet 27 November): “Die bestuur van PEN Afrikaans is versigtig optimisties oor die hersiene taalbeleid van die US. Dis egter onmoontlik [?] om te raai wat die langtermynimpak van hierdie beleidsverandering op Afrikaans as akademiese taal gaan wees. Die effek van die US-taalbeleid gaan afhang van die doeltreffendheid waarmee die doelstellings wat daarin vervat is, verwerklik word. Selfs al sou die taalbeleid daarin slaag om die geleentheid tot voorgraadse studie in Afrikaans te verseker en te bevorder, bly daar vraagtekens oor die gebruik van Afrikaans in nagraadse studie. Sonder die daadwerklike bevordering van ook nagraadse Afrikaanse akademiese skryfwerk en publikasie lyk die toekoms van Afrikaans as akademiese taal bitter onseker.”

Die nuwe taalbeleid word dus nie deur PEN Afrikaans verdoem nie. Polities korrek is hy “versigtig optimisties,” al word dié goeie verwagting darem ietwat getemper. Sodanige kwalifisering moet egter nie vertolk word as ‘n afwyking van die linkse politieke inslag van PEN Afrikaans nie. “PEN Afrikaans staan ‘n inklusiewe benadering tot taalkwessies voor. Ons is dus nie ten gunste van enige toepassing van die taalbeleid wat tot nadeel of uitsluiting van enige studente aanleiding gee nie. [Dus: vleis moet by Foschini te koop wees.] Ons doen ‘n beroep op die US se bestuur, raad en dosente om erns te maak met die implementering van die taalbeleid en die daadwerklike bevordering van veeltaligheid [eerder as van Afrikaans?]. Met die langtermyn in gedagte, kan Afrikaans op tersiêre vlak slegs deur amptenare en hoogleraars wat sensitief met die taal- en kultuurverskeidenheid van alle studente omgaan, bevorder word.”

Die eintlike taalinstansie wat veronderstel is om dadelik op iets soos die drastiese amptelike verandering in die US-taalbeleid te reageer, is die Afrikaanse Taalraad (ATR). Op kenmerkende wyse het hy geswyg totdat LitNet gevra het wat die ATR-standpunt is. Die uitvoerende hoof, Jacques van der Elst, het toe ‘n antwoord geformuleer (LitNet 27 November). Gewoonlik vrek die ATR oor politieke korrektheid en leun hy agteroor vir “Afrikaanses”. As Van der Elst nie so erg stief soos ander ATR-direksielede oor Standaardafrikaans klink nie, moet in gedagte gehou word dat hy voor sy aftrede ‘n Afrikaansdosent op Potchefstroom was en diep geraak is deur die mate waarin Afrikaans en Afrikanerkultuur in die eertydse Dopperhemel deur politieke korrektheid en ANC-gedienstigheid gesaboteer word.

“‘Meertaligheidsdoelwit’ is die etiket op die houer waarin [die US-] raadsbesluit verpak is. Niemand [?] sal sê dat dit ‘n besluit téén Afrikaans was nie … Die uiteensettings wat ek wel oor die nuwe taalbeleid kry, dui op ‘n baie regverdige [?] opset van ‘n gelyke bedeling vir die twee tale. Om die waarheid te sê, dit lyk of die Afrikaanse student selfs ‘n meer gewaarborgde [?] toegang tot Afrikaanse onderrig kry as voorheen … Is dit egter nodig dat die vlagskip van Afrikaanse universiteite, selfs van alle universiteite in die land, so akkommoderend ten opsigte van Engels moet wees? Is die universiteit dan so onder taaldruk, terwyl daar twee Engelse universiteite [eintlik drie: Universiteit Kaapstad, Universiteit van Wes-Kaapland en Cape Peninsula University of Technology] in sy onmiddellike omgewing gevestig is, waarvan een [eintlik grootliks al drie] volledig eentalig Engels is en waar die edel doelwit van meertaligheid ver te soeke is?”

“Ek is bevrees dat die US op die lang duur tog sy unieke Afrikaanse identiteit gaan verloor, of dalk [?] al verloor het. Taal is gelyk aan identiteit – dis nie sommer ‘n nutsmiddel nie. En dis tog nie ‘n misstap om net Afrikaans te wees nie. Natuurlik gaan die besluit ‘n nadelige uitwerking hê op die hoër funksies van Afrikaans as akademiese taal. Stil-stil kan dit, as belanghebbendes [soos die ATR] nie keer nie, ook ‘n uitkringende negatiewe effek hê op die bestaan (voortbestaan) van eentalige Afrikaanse skole … Volgens die jongste sensus het byna sewe miljoen Suid-Afrikaners aangedui dat Afrikaans hulle gebruikstaal/moedertaal is … laat hulle hulle meesleur deur die golf van verengelsing met al sy ideologiese implikasies wat die land oorspoel?”

Die uitgeweke joernalis en historikus, Leopold Scholtz, se pa, die historikus en joernalis G(ert) D(aniel) Scholtz (1905-1982), was ‘n volbloed-Afrikaner. Tekens van GD se invloed op Leopold is nog duidelik waarneembaar wanneer sy seun in Nederland oor Afrikaans skryf (Die Burger, 28 November, p 12). “Daar is veral drie redes waarom die besluit van Stellenbosch om tweetalig te word en die rigting waarin Potch beweeg, rampspoedig is. Eerstens het verskeie gerespekteerde internasionale navorsers (Jean Laponce, Joshua Fishman, François Grin) gewys op wat gebeur wanneer ‘n swakker taal aan ‘n onderriginstelling op gelyke vlak met ‘n sterker taal moet meeding: Die swakker taal verloor onherroeplik veld en verdwyn ten slotte of oorleef as ‘n soort kuriositeit in ‘n museumkas. Dit is in Suid-Afrika reeds geïllustreer. Aan die UPE [Universiteit Port Elizabeth] en die UWK [Universiteit van Wes-Kaapland] het Afrikaans prakties verdwyn, aan die UJ [Universiteit Johannesburg] en die UP [Universiteit Pretoria] is dit op sterwe na dood, en aan die UV [Universiteit Vrystaat] gaan dit die kreeftegang. Hoe kan dan beweer word dat Afrikaans se posisie op Stellenbosch juis verstérk word? Op Stellenbosch het agtereenvolgende bewindhebbers [Chris Brink en Russel Botman] plegtige beloftes oor die behoud van Afrikaans gedoen, en op papier is dit – soms – nagekom. Maar die verband tussen die papierbeleid en wat op voetsoolvlak in die lesinglokaal gebeur, waar dit saak maak, is dikwels toevallig.”

“Ek herhaal dus wat ek ‘n paar jaar gelede in dié ruimte [Scholtz se weeklikse rubriek in Die Burger] geskryf het. Mense, hóór nou wat ek hier sê: As sake nie omgekeer word nie, sal Stellenbosch (en Potch!) binne 15 tot 20 jaar (as dit nie gouer is nie) eentalig Engels wees.” Wat ek hier bygevoeg, is dat dit deel is van die die land se “vreedsame oorgang na demokrasie, meerderheidsregering en vryheid vir almal.”

“Ten tweede, ‘n Stellenbosch en ‘n Potch sonder ‘n volwaardige Afrikaanse aanbod is die dood in die pot vir Afrikaans op skool. Sonder die vooruitsig om in Afrikaans te kan studeer, is daar minder [onvoldoende?] rede vir skole om Afrikaans te bly. Diegene wat die universiteite verengels, al gebeur dit met die edelste motiewe, help aktief aan die einde van hul moedertaal.”

“Ten derde is dit ‘n pedagogiese feit dat moedertaalonderwys ook op tersiêre vlak noodsaaklik is.” Scholtz haal dan Nederlandse akademici aan wat protes aanteken teen die neiging by sommige Nederlandse universiteite om te verengels. Begrips- en algemene geestelike en akademies-wetenskaplike vorming, dus die vermoë om daadwerklik te verstaan, word ten beste in die skolier en student se moedertaal tuisgebring.

Ek het groot waardering vir die stekie waarmee Scholtz sy rubriek afsluit. “Dis ten slotte ontstellend dat van die Afrikaanse [dus Naspers-] koerante slegs Rapport tot nog toe ‘n prinsipiële geluid oor die saak laat hoor het [Praag 30 November]. Hopelik verander dit nog.” Dié hoop het nie beskaam nie. Die dag daarna het Die Burger (29 November, p 14) nie ‘n hoofartikel nie, maar darem sy weeklikse redaksionele rubriek, Dawie, aan die US-taalbeleid gewei; ‘n hele week nadat dié gewraakte besluit geneem is.

Die Burger en die hanskakies

Die Burger spreek hom nie in beginsel teen hierdie radikale US-raadsbesluit uit nie. “Die groot toets vir die Universiteit Stellenbosch se nuwe taalplan lê in die wyse waarop dit uitgevoer gaan word.” Dan word argumente vir sowel die pro-Afrikaanse as die pro-Engelse of meertaligheidstandpunt aangevoer. Wesenlik kom dit daarop neer dat die erflating (aanvanklik het ek geskryf: nageboorte) van Louis Botha en Jannie Smuts se hanskakie-mentaliteit gelyk gegee word. (HAT: hanskakie: “Minagtende benaming vir ‘n Afrikaner wat gedurende die Tweede Vryheidsoorlog na die Britse kant oorgeloop het.”) Byvoorbeeld: “Afrikaans kan ‘n hindernis wees wat swart studente uitsluit, en by ‘n universiteit wat as ‘n bakermat van apartheid bekend gestaan het, is groter toeganklikheid moreel noodsaaklik.”

“Uiteindelik kan nie van die [US-] raad verwag word om op te tree asof die toekoms van Afrikaans sal staan en val na gelang van wat aan die US gebeur nie.” Waarom nie? Dit kan ‘n belangrike rede vir die US se voortbestaan wees en dit was sodanige rede. Motivering vir Die Burger se standpunt word nie verskaf nie. Wat hier verkondig word, word blykbaar deur die koerant as vanselfsprekende evangelie aanvaar. Dawie is darem “onomwonde ten gunste van die behoud van Afrikaans as ‘n onderrigtaal aan die US, met die voorbehoud dat dit nooit [!] weer as meganisme vir onbillike uitsluiting gebruik word nie.” Dit is ‘n lomp eierdans soortgelyk aan dié van PEN Afrikaans hierbo. Die implikasie is blykbaar dat as Afrikaans veroorsaak dat sommige studente uitgesluit word, Die Burger nie meer ten gunste van Afrikaans as US-onderrigtaal sou wees nie.

Dan kom Dawie by Die Burger se geliefde Botman uit. “As Maties (in die woorde van wyle prof Russel Botman) ‘n plek moet wees waar sowel die boer se seun as die plaaswerker se dogter kan studeer, moet daar maatreëls wees om te sorg dat die plek van die Afrikaanse plaaswerkersdogter van, sê maar, Laingsburg of Klaarstroom nie geneem word deur die welvarende Engelssprekende sakeseun van Durban nie.” Botman se bedenklike rassistiese en seksistiese redenasie het ek reeds in besonderhede aan die kaak gestel (Praag 20 Julie). Nou borduur Die Burger voort op Botman se ongure argument deur sowel welvarendheid as taal rassisties en seksisties verdag te maak.

In sy laaste paragraaf gooi Dawie die volgende sousie oor die gereg wat hy voorgesit het. “Geen taalplan is egter in isolasie ‘n waarborg van enigiets nie. Die raad en die volgende rektor moet sorg dat die nuwe taalplan só toegepas en bestuur word dat Afrikaans nie vedere skade ly nie [!], terwyl toeganklikheid en diversiteit daadwerklik bevorder word. Mag die US se administrasie, akademici en alumni sy/haar hande in dié taak sterk.” Die Burger het dus voorbeeldig nie-seksisties die opsie van ‘n vrou as US- rektor oopgehou. Dit is baie duidelik dat Die Burger die nuwe US-taalplan verwelkom. Geen woord word gerep oor die verkragting van Jannie Marais se stigtingsvoorwaarde nie. Hierdie koerant is sekerlik nie meer ‘n bondgenoot van die Afrikaner en Afrikaans nie.

Vir my en my geesgenote bly daar net een eerbare grondslag oor. Wees met oorgawe altyd wat jy is: Afrikaner en Afrikaans.

Gauteng-LUR wil Afrikaanse skole vernietig

Die Gautengse LUR vir onderwys, Panyaza Lesufi, het gister ‘n nuwe aanslag op Afrikaanse skole in dié provinsie aangekondig. Hy het die “weerstand” teen die samesmelting van top- Afrikaanse skole met lokasieskole verwerp en gemeen sulke weerstand word “gemobiliseer”.

Lesufi dreig reeds lankal om teen Afrikaanse skole op te tree, nadat sy voorganger, Barbara Creecy, daarmee begin het. Creecy het verskeie skole in Johannesburg en omgewing, soos Randburg, Linden en Florida gedreig dat sy hulle sou verengels deur swart leerlinge in te bus. Die nie-regeringsorganisasie, Section 27, wat deur die marxistiese Brit, Mark Hayward, bedryf word en vanuit die buiteland befonds word, het ook gepoog om onderrig by Fochville-hoërskool te ontwrig deur ‘n honderd swart leerlinge skielik by die skool af te laai en hulle daarna teen die wit Afrikaanse leerlinge op te steek.

Panyaza Lesufi, LUR vir onderwys in Gauteng

Tydens sy aankondiging oor skoolgereedheid vir aanstaande jaar, het Lesufi gesê dat hy teen Januarie die Afrikaanse skole met Engelse lokasieskole wil saamsmelt. Hy beoog ook om dié “beleid” in die Provinsiale Koerant te publiseer en dit so verpligtend vir skole te maak.

Lesufi wil veral die beheer wat ouers tans deur beheerliggame oor die skole uitoefen, ongedaan maak deur die proses te verpolitiseer en beheerliggame met kunsmatige beheerliggame van lokasieskole saam te smelt. Sulke beheerliggame sal na alle waarskynlikheid met anti-Afrikaanse kultuurmarxiste van Section 27 en ander organisasies gepak word. Nie net moet beheerliggame “saamsmelt” nie, maar skole moet ook “kennis en hulpbronne deel” wat kan behels dat ANC-kaders toegang tot Afrikaanse skole se bankrekeninge kan verkry.

Terugvoer vanaf Afrikaanse skole is oorwegend negatief en Lesufi het gister gekla dat “die meerderheid van die Afrikanerskole nie met ander skole wil saamsmelt nie”.

“Wanneer jy die een skool raadpleeg en na die ander skool gaan om hulle te raadpleeg, word dieselfde bekommernisse as by die eerste skool gelug. ’n Mens kan agterkom iemand het die skole gemobiliseer om weerstand te bied,” meen Lesufi.

Tydens ‘n vergadering het twee voorsitters van Afrikaanse skole se beheerrade glo “uitgeloop”.

Lesufi is egter nie daaroor bekommerd dat hy op die duur daarin sal slaag om Afrikaanse onderwys af te takel nie. “Ek het geweet dit sou nie maklik wees nie. Die kwessies wat hierdie skole het, is geldige bekommernisse,” het hy aan die media gesê.

Onder andere vrees die skole sterk dat hul bankrekenings deur kaders geplunder mag word as hulle “binnegedring” word. In ‘n poging om vrese te besweer, het Lesufi volgens berigte gesê:

“Ek het dit duidelik gestel: dit sal nie die geval wees nie. Ek het wel ’n probleem wanneer ’n skool met ’n reklamebord langs die hoofweg R1,4 miljoen daaruit maak. Daardie skool behoort aan die staat. Álmal in Suid-Afrika moet voordeel trek.

“Wys my ’n townshipskool met ’n aktuaris, ’n regter of ’n rekenmeester in die beheerraad.

“As dié vaardighede gedeel word, sal dit net goed wees.

“Dit is nie ’n maklike pad wat voorlê nie, maar ek is nie bereid om nou kop uit te trek nie.”

Indien die skoolhoofde en beheerrade nie voor hom buig nie, dreig hy om hofsake teen hulle te bring. “Sê my watter hof gaan sê die bates wat aan die staat behoort, behoort nie aan al sy mense nie?”

Lesufi wou egter nie die name bekendmaak van skole wat weerstand bied nie.

Die model wat die Gautengse onderwysdepartement volg, is reeds met sukses deur Kader Asmal op die Afrikaanse universiteite toegepas toe hy hulle met sukkelende swart universiteite en kolleges saamgesmelt het. Die voormalige Randse Afrikaanse Universiteit is byvoorbeeld volledig verengels en verswart.

In sy kommentaar het dr. Dan Roodt van PRAAG gesê:

Die LUR vir opvoeding in Gauteng, Panyaza Lesufi, wil Afrikaanse skole met lokasieskole saamsmelt, volgens berigte in die media. Vele ouers kan nie eens meer die skoolfonds in Afrikaanse skole bekosting nie, nou wil dié meneer skole saamsmelt sodat hulle die laaste paar rand kan plunder soos in elke samesmelting (munisipaliteite, universiteite, ens.) sedert 1994 gebeur het.

FW de Klerk het gesê hy gaan namens ons onderhandel, toe gee hy sommer oor aan Oemkoentoe. Die ANC het al herhaaldelik gesê dat ons “verower is”. Indien dit wel die geval is, kan ons ons steeds beroep op die tweede protokol van die Geneefse Konvensie wat in artikel bepaal:

3. Children shall be provided with the care and aid they require, and in particular:

(a) they shall receive an education, including religious and moral education, in keeping with the wishes of their parents, or in the absence of parents, of those responsible for their care;

Met ander woorde, hulle het nie die reg om ons skole van ons weg te vat nie, selfs al bevind ons ons onder militêre besetting deur Oemkoentoe, die terroristeweermag van Joe Slovo en Ronnie Kasrils! Al wat in ons pad staan, is die “ekskuus-baas”-houding van al die oud-NP’s en diegene wat ***kruip in die verlede hul beroep gemaak het – en steeds maak.

Het dit nie tyd geraak dat ons ons stemme dik maak nie? Gelukkig is my kinders klaar met skool, maar dit gaan ‘n volslae tragedie wees as ons skole tot lokasieskole “getransformeer” word. Ons kan dit nie aan ons mede-Afrikaners en veral ons kinders aandoen nie!

Teenoor ‘n mnr. HJ Bester wat op sosiale media gekla het dat “die swartes eenvoudig ‘n obsessie oor blankes (het) en alles wat deur die blankes bedryf word – waarom ?” het dr. Roodt opgemerk:

HJ Bester, dis nie die swartes wat ‘n obsessie oor blankes het nie; dis ander blankes wat ’n obsessie oor ras het. Mary Metcalfe het eerste hiermee begin, en toe Barbara Creecy, dié vent se voorganger. Dan is daar nog ‘n organisasie soos Section 27 wat deur ’n marxistiese Brit, Mark Hayward, bedryf word en hofsake teen Afrikaanse skole maak of hulle probeer ontwrig deur swartes daarheen te bus en op Engels aan te dring. Die swartes is net pionne of figurante in hierdie Boer-Brit-stryd wat al 200 jaar lank duur. Dis waaroor die stryd tussen my en Steve, aan die een kant, en die Popman Conrad Koch, aan die ander, ook gaan.

Ondergang van Afrikaans?

In die jare sestig, sewentig en tagtig was daar ‘n tweetalige, blanke universiteit in Port Elizabeth en ‘n oorwegend Afrikaanse universiteit vir bruines in Bellville. Albei is sedertdien getransformeer tot eentalige, multi-etniese, Engelse inrigtings. Daar was vyf tradisioneel Afrikaanse, blanke universiteite, naamlik te Pretoria, Johannesburg, Potchefstroom, Bloemfontein en Stellenbosch. Die universiteit in Johannesburg was die enigste met Afrikaans in sy naam: Randse Afrikaanse Universiteit. Dié naam is verander en swartes het die kampus dermate verswelg en verengels dat baie min van Afrikaans as onderrigmedium behoue gebly het. Die universiteite in Pretoria en Bloemfontein het nie veel beter gevaar nie omdat transformasie van die blankes ‘n minderheidsgroep gemaak en Engels die dominante onderrigtaal geword het. Potchefstroom en Stellenbosch is die enigstes wat die afgelope dekade steeds as oorwegend Afrikaanse universiteite gereken is.

‘n Deurlopende kenmerk van hierdie verengelsings- en verswartingsproses, met die gepaardgaande ontafrikaansing en ontwitting, is die hartlike samewerking van blankes, veral verloopte Afrikaners. By hulle neem ANC-gedienstigheid sulke afmetings aan dat die akademiese gehalte van die onderrig en dus die akademiese aansien van die universiteite ernstige skade ly. Ek wag steeds op praktiserende akademici om openlik teenkanting uit te spreek teen politieke korrektheid (bv rassistiese en seksistiese diskriminasie) by studentetoelatings, beurstoekennings en die aanstelling en bevordering van dosente. Akademiese korrektheid is saam met die blanke bewind begrawe.

Potchefstroom en Stellenbosch is die twee universiteite wat, naas Afrikaans as onderrigtaal, in die grootste mate hulle blankheid behou het. Aan albei universiteite was daar egter reeds in die tweede helfte van die vorige eeu oorverligte elemente wat die wesenlike boosheid van die ANC ontken het. Hierdie kanker het intussen terminale afmetings aangeneem met ‘n volskaalse aanslag op Afrikaansheid, om van blankheid en Afrikanerskap nie te praat nie. Dit word deesdae algemeen as evangelie aanvaar dat ‘n universiteit vir Afrikaners en selfs vir blankes nie mag bestaan nie. Die manier om hierdie moontlikheid nie net in die praktyk nie maar selfs bloot as ‘n (heilsame) idee uit te wis, is om die kern van die Afrikaner, naamlik Afrikaans, sover moontlik te vernietig.

Teen hierdie agtergrond kan die heel jongste verwikkelinge beoordeel word. Die jongste aanslag teen Afrikaans as akademiese taal het begin by wat die onwaarskynlikste instansie behoort te wees, naamlik die Afrikaanse Taalraad (ATR), wat op Potchefstroom byeengekom en met Dan Kgwadi, die nuwe rektor van die Noordwes-Universiteit (NWU), vergader het. Die uittredende ATR-voorsitter, Michael le Cordeur, het daarna heeltemal ongevraagd hierdie oproep gedoen: “Gun Kgwadi sy ruimte” (Rapport, Weekliks, 9 deser, p 7). Kgwadi het reeds ondubbelsinnig verklaar dat elk van die drie kampusse (Potchefstroom, Mafikeng en Vaaldriehoek/Vanderbijlpark) die demografie moet weerspieël, dus dat die Potchefstroom-kampus oorweldigend moet verswart en verengels. ‘n Kampus mag nie “‘n enklawe vir ‘n sekere groep word” nie. Le Cordeur hou hiervan. Potchefstroom en Stellenbosch mag dus nie Afrikaans- of blanke of Afrikaner-enklawes wees nie. Oorweldigende verswarting en verengelsing maak blykbaar nie van ‘n universiteit ‘n enklawe nie. Dit word seker bloot ‘n genormaliseerde Afrika-inrigting.

Le Cordeur dink Kgwadi is maar “net van mening dat Afrikaans nie sommige studente moet verhoed om suksesvol aan die NWU te studeer nie. Hy het ‘n reuse-uitdaging (soos ook die geval was met [Russel] Botman) om ‘n heilsame balans te vind tussen die eise van die minister [van hoër onderwys, Blade Nzimande] aan die een kant en Afrikaanse ouers wat die beste vir hul kinders verlang aan die ander.” Wat Le Cordeur weet maar nie openlik erken nie, is dat hy en Kgwadi en wyle Botman ANC-kornuite is vir wie ANC-gedienstigheid baie swaarder as die heil van Afrikaans en blankes en veral Afrikaners weeg. Hy weet in hoe ‘n groot mate Afrikaans tydens die Botman-bewind aan die Universiteit Stellenbosch (US) agteruit geboer het. Daar is twee here wat nie gelyktydig gedien kan word nie: die ANC en Afrikaans.

As US-dosent en as ATR-direksielid is Le Cordeur veronderstel om die belange van Afrikaans te bevorder. Pleks daarvan steun hy blindelings elemente soos Kgwadi en Botman, wat albei Afrikaans glad nie goedgesind is/was nie. Le Cordeur het om etniese en politieke redes ook net die hoogste lof vir sy Afrikaans-dosent, Jakes Gerwel, die vernietiger van Afrikaans as onderrigmedium aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Le Cordeur gaan selfs verder. As ATR-voorsitter het hy telkens pleidooie vir die mengeltaal Kaaps (en nie vir Standaardafrikaans nie) gelewer en verkleinerend na Standaardafrikaans as maar net een van die variëteite van Afrikaans verwys. Kaaps beskou hy as ‘n soort Afrikaans, terwyl dit onmoontlik is om dit sonder kennis van Engels te verstaan. Kaaps bevorder dus die verswelging van Afrikaans deur Engels. Dit is al baie lank duidelik dat Le Cordeur se teenwoordigheid in die ATR nie geduld behoort te word nie.

Teen al die getuienis in probeer Le Cordeur ons oortuig dat Afrikaans danksy Kgwadi in Potchefstroom op die wenpad is: “Diegene wat huil oor die dood van Afrikaans in Potch [moet] weet hulle huil by die verkeerde begrafnis.” Dit is dieselfde stiksienigheid en kenmerkende logika wat in 2012 veroorsaak het dat Le Cordeur en sy mede-ANC-kornuit en etniese genoot, Henry Jeffreys, Nederlandse parlementslede probeer wysmaak het dat in die nuwe Suid-Afrika alles wel met Afrikaans is. Die twee blanke afgevaardigdes het die teenoorgestelde beweer (Praag 18.12.2012).

Kgwadi is gebore en getoë in die Noordwes-provinsie maar probeer glo nou eers Afrikaans leer. Onderliggend aan hierdie onvermoë is ‘n linkse politieke gesindheid. Dieselfde anti-Afrikaanse en anti-Afrikaner-sentiment was duidelik by Botman waarneembaar. Die akademiese en taalnood waarin die NWU nou verkeer, kan toegeskryf word aan die blanke senaatslede/dosente wat vir Kgwadi gestem het, pleks van die blanke rektorskandidaat (‘n uitgelese akademikus) te steun. Die sotlike argument was: dit is tyd vir ‘n nie-wit rektor; waarom dan nie sommer ‘n swarte nie. Onlangs het dit aan die lig gekom dat Theuns Eloff as NWU-rektor Leon Wessels oorgehaal het om die ondersoek na ontgroeningspraktyke op Potchefstroom te lei. Blyk Wessels se huidige gesindheid teenoor Afrikaans en Afrikaners dan nie duidelik genoeg uit sy boek, Vereeniging (2010), nie (Praag 20.10.2013), of het Eloff dit nie gelees of gewoon nie die implikasies verstaan nie?

Gelukkig het Le Cordeur se jongste manewales die kumulatiewe effek gehad dat ‘n ATR-direksielid die swaard teen hom opgeneem het. Alana Bailey se reaksie is onder die opskrif, “Gaafheid sal nie die taal red” nie, gepubliseer (Rapport, Weekliks, 16 deser, p 7). Sy skryf dat sy nie durf saamstem met Le Cordeur nie. Sy haal Kgwadi aan waarvolgens hy beweer dat Afrikaans die sondebok is wat veroorsaak dat sommige (swart) studente nie suksesvol studeer nie. Dit weerspreek Kgwadi se “versekering aan die ATR dat die huidige taalbeleid onveranderd gaan bly.” ‘n Mens soos Le Cordeur word myns insiens maklik mislei omdat sy linkse politiek hom hoogs vatbaar vir misleiding maak. Hy het geen werklike aanvoeling of simpatie met ‘n Afrikaner- en Afrikaanse “enklawe” nie.

Bailey verduidelik wat transformasie behels: dat die demografiekaart gespeel word en alle Suid-Afrikaanse universiteite daarvolgens dus oorweldigend swart en Engels moet wees. Die ander tale word “stelselmatig doodgewurg.” Le Cordeur weet dit, maar sy liefde vir die ANC dring hom om ander mense, insluitende die ATR-direksielede, te probeer mislei. Bailey formuleer van haar argumente soos volg: “Die bewese voordelige reg tot moedertaalonderrig word telkens op die ideologiese altaar geplaas juis met die argument dat almal baat vind by die transformasie. Gemeenskappe hanteer mekaar en mekaar se tale nie met wedersydse erkenning en respek nie, maar word almal getransformeer tot ‘n posisie van gelyke diskriminasie en ontmagtiging. Só word verskeidenheid in die land saam met akademiese uitnemendheid weens die voordele van toegang tot moedertaalonderrig vernietig. Die gunsteling-strategie om teenstanders van transformasie se monde te snoer is om hulle valslik van rassisme en eksklusiwiteit te beskuldig.”

Kgwadi sien benadeling by swartes raak, maar wat van die wit, Afrikaanse kinders in die Abraham Kriel-kinderhuis op Potchefstroom? Wat gebeur, “is dat Afrikaans so op kampusse gemarginaliseer word dat diegene van alle ras- en inkomstegroepe wat minder vaardig in Engels is, al hoe minder tersiêre studie-opsies het. Hulle kan kies uit meer as 30 universiteitskampusse met Engels as onderrigmedium, met net Potchefstroom wat nog oorwegend Afrikaans is.”

“Diegene wat die transformasie-agenda dryf, erken nie die verskil tussen eksklusiwiteit en minderheidsregte nie … Die regte van die minderheid tot byvoorbeeld moedertaalonderrig word erken, en sou geen ander gemeenskap dit ingelyks opeis nie, beteken dit nie dat dit regverdig is dat dié gemeenskap se eis ontken mag word nie. As alle tale nie tot hoëfunksievlak ontwikkel nie, gee dit nie aan enigeen die reg om die tale wat wel dié status bereik het, weer tot laefunksievlak te laat degenereer nie.” Wat op die spel is, is “die toekoms van Afrikaans as hoëfunksietaal en toegang tot moedertaalonderrig vir die taal se sprekers.”

Hierna het Heilna du Plooy, ‘n Afrikaans-dosent aan die NWU, tot die debat toegetree met ‘n artikel onder die opskrif, “Ideologiese kultoertjies is gevaarlik” (Rapport, Weekliks, 23 deser, p 7). Sy vertel van haar ondervinding in ‘n ministriële taakspan waarin die ideologiese grondslag dermate ‘n oorheersende rol gespeel het dat geen insette iets daaraan kon verander nie. Dit is myns insiens die groot probleem in hierdie konteks: dat Afrikaanssprekende blankes tot eie voordeel (of ter wille van die vrede, of weens doodgewone slapheid) en sonder gesonde weerstand hulle deur die heersende ideologiese stroom laat meevoer.

Dit gebeur nie met Du Plooy nie omdat sy genoeg ideologiese insig toon. “Die 20ste eeu was een van groot ideologieë wat ‘n geweldige invloed op die gang van die geskiedenis gehad het. Enigeen met net effense insig in die kommunisme, nasionaal-sosialisme en selfs apartheid sal bewus wees van hoe sterk ‘n ideologie kan wees, hoe dit mense kan meesleur en veral hoe dit met verloop van tyd deurskynend word – hoe mense dit nie meer raaksien vir wat dit is nie.”

Myns insiens is dit ‘n gebrek van ideologiese insig wat die ondergang van die blanke politieke bewind veroorsaak het. Dit is hierdie selfde tekortkoming wat die einde van Afrikaanse universiteite en skole verhaas. Du Plooy skryf tereg dat “ons ons nou net in ‘n ander ideologiese stelsel bevind – ‘n ideologie wat deur ‘n bepaalde party deurgevoer word en met sy getalle-oorwig besluite opdwing wat sy ideologiese invloed op ons lewe steeds enger en meer beangstigend maak.”

“In die afgelope 20 jaar het die kulturele ruimte van Afrikaanssprekende mense onteenseglik drasties ingekrimp as gevolg van die ideologiese knyptang waarin die onderwys, die uitsaaiwese en universiteite geplaas is … Dit kan … mooi en heiliger as heilig klink om te sê universiteite, soos die Noordwes-universiteit, moet vir almal toeganklik wees, dat ‘n unitêre stelsel nodig is en dat verengelsing onafwendbaar is om goeie resultate te bereik. Maar waarheen moet Afrikaanssprekende studente (van alle kleure) gaan? … Hieroor wil ek in my hande huil … Daar is genoeg prestasies in Afrikaans bereik om dit ‘n bate vir die land te maak.”

“Ek weet … as die gebruik van Afrikaans op universiteitsvlak verklein, Afrikaans op alle vlakke van onderwys afgeskaal sal word … Dit is waarom ek so ongemaklik raak as mense [soos Le Cordeur en Kgwadi] mooi broodjies bak en leë, vertroostende woordjies gebruik, want ek weet dit mis die punt, dit ontwyk die probleem, dit is naïef en eintlik gevaarlik. As jy jou woorde reg kies, kan alles skadeloos lyk – maar daar is hopelik nog mense wat vir hulleself dink.”

Op 24 deser is ‘n beeld- en klankinsetsel op die ATR-webwerf gepubliseer van ‘n televisie-onderhoud wat op die 19de met Anne-Marie Beukes, die nuwe voorsitster van die ATR, gevoer is. Sy is gepreokkupeer met Afrikaans by nie-wit sprekers. Beukes bevestig my vermoede/vooroordeel dat geen reddende krag van haar op die ATR sal uitgaan nie. Oor die taalkrisis op Potchefstroom en Stellenbosch het daar teen die 24ste nog geen reaksie (behalwe Le Cordeur en Bailey se bogenoemde skrywes) van die ATR gekom nie. Dit het eers daarna gebeur en toe op versoek. (Daaroor berig ek volgende keer.) ‘n Mens kan maar net hoop dat Bailey genoeg steun vir haar standpunt in die ATR sal ontvang sodat hierdie instansie tot ‘n volwaardige Afrikaanse taalraad omvorm kan word.

Op 22 deser het die US-raad uitsluitlik oor die nuwe taalbeleid vergader. Geen beduidende inligting oor die voorstelle is vooraf openbaar gemaak nie. Die tragedie is dat die voorsitter van die Konvokasie, Christo Viljoen, anders as sy voorganger, Pieter Kapp, die taalstryd uit die openbare oog wil hou. Dít terwyl dit uit Kapp se boek baie duidelik blyk hoe daar tydens die rektorskap van Chris Brink en Russel Botman gelieg, bedrieg en agteraf ten koste van Afrikaans gekonkel is (Praag 6 April). Mense met eerstehandse kennis beweer reeds lank dat Afrikaans nie meer die hoofonderrigtaal aan die US is nie.

Die kern van die saak is: “Die nuwe Taalbeleid gee gelyke status aan Afrikaans en Engels.” Ondervinding het oor en oor bewys dat sodanige gelyke status nie volhoubaar is nie. Al probeer die US die publiek mislei, beteken die nuwe taalbeleid dat die US mettertyd eentalig Engels gaan word. Die ideaal van Chris Brink en Russel Botman gaan verwesenlik word. Die nuwe amptelike gelyke status van Afrikaans en Engels geld net voorgraadse onderrig. By nagraadse onderrig en navorsing word die oorheersing van Engels, insluitende eentaligheid, sienderoë toegelaat. Studente word bv nie aangemoedig om magisterverhandelings en doktorale proefskrifte in Afrikaans te skryf nie. Dosente word ook nie versoek om by voorkeur in Afrikaans te publiseer nie. Op die hoogste akademiese vlak het Afrikaans dus reeds stiefstatus. Ook word geen woord gerep oor die administratiewe taal van die US nie. Dáár sal die gelyke status nie afgedwing word nie en sal daar na verwagting baie gouer as in die klaskamers algehele verengelsing intree. Hiervoor verskaf die ANC-regering ‘n skynbaar waterdigte maar valse argument: om alles in twee tale te doen, is nie kostedoeltreffend nie, daarom word alles uitsluitlik in Engels gedoen, want almal verstaan mos Engels.

‘n Voorbladsyberig in Rapport (23 deser) handel oor die nuwe US-taalbeleid. Hermann Giliomee se mening is heeltemal tereg: “Die besluit maak die deur wawyd oop vir die volskaalse gebruik van Engels as enigste onderrigtaal … ‘Die proses van verengelsing sal nou net versnel.'” Daar word ook berig oor Kgwadi wat Afrikaans as ‘n “hindernis” op Potchefstroom beskou, dat hy glo nie aan die beleid van “meertaligheid” [ook ‘n gewilde US-term] gaan torring nie, maar ook dat hy hou van die “buigsaamheid” van die NWU se amptelike taalbeleid. Dit is eintlik baie duidelik dat sowel Stellenbosch as Potchefstroom ANC-gedienstig en onomkeerbaar op pad na verswarting en Engelse eentaligheid is.

Op die daarop volgende bladsy stel Rapport sy standpunt. Ook daar word teruggekrabbel. Pleks van op twee Afrikaanse universiteite (Stellenbosch en Potchefstroom) aan te dring, soos in die nuwe Suid-Afrika die gewoonte was, pleit Rapport dat een universiteit (eintlik kampus), naamlik Potchefstroom, Afrikaans moet wees. Ook hier word die US reeds as Afrikaanse universiteit afgeskryf. Dit is hierdie einste US-raad wat môre gaan besluit wie die volgende US-rektor gaan wees. Daar is naarstiglik na ‘n Botman-kloon gesoek.

Maar hoe reageer Die Burger, eens die vaandeldraer van Afrikaans in die suide, op die amptelike afskakeling van Afrikaans aan die US? Eikestadnuus het reeds op 20 deser (p 4) berig dat die US-raad oor die taalbeleid gaan vergader. Die Burger het dit eers op die 22ste (p 5) gedoen. ‘n Mens sou dink hierdie koerant sou, as hy steeds is wat hy was, ‘n voorbladsyberig en ‘n hoofartikel oor die raadsbesluit publiseer. Nie een van die twee het gebeur nie. Vir Die Burger is die heil van Afrikaans nie meer ‘n prioriteit nie.

In die uitgawe van die 24ste (p 2) word inligting soortgelyk aan dié op die US-webwerf (kyk hierbo) onder die positiewe opskrif, “US sê ja vir meertaligheid,” verskaf. Ook word die ydele hoop verkondig dat “die posisie van Afrikaans versterk [gaan] word.” Die indruk wat die aanbieding en inhoud van die berig op my gemaak het, is dat Afrikaans, waar dit saak maak, bitter min opregte vriende oor het. Daar het geen protes van ‘n enkele Afrikaans-dosent aan die US opgeklink nie. Daarteenoor het Heilna du Plooy op Potchefstroom ‘n agtingswaardige voorbeeld gestel. Sover bekend swyg haar kollega, Wannie Carstens, steeds, selfs al moet hy teen hierdie tyd die benadeling van Afrikaans weens politieke korrektheid op die kampus ervaar en dit ook aan sy eie bas voel.

Oor wat na die 24ste gebeur het, skryf ek volgende keer.

Afrikaans was eens ‘n koninklike en handelstaal in Europa

Dis nogal opvallend watter prominente rol Nederlanders, maar ook deesdae taalkundiges van die Potchefstroomkampus van die NWU, speel om die “kombuistaalteorie” van Afrikaans te bevorder! Eers was daar Valkhoff wat met sy boekie New light on Afrikaans and Malayo-Portuguese in die sewentigerjare die eerste skoot geskiet het. Toe ene Hans den Besten wat insgelyks beweer het dat die struktuur en woordeskat van Afrikaans aan Maleis en Koikoi ontleen is.

Alles dui egter daarop dat Afrikaans oor baie eeue heen “suiwer” gebly het, asook dat die taal eens ‘n hoë status as handels-, regs- en hoftaal in Noord-Europa geniet het.

Die geskrewe tradisie van Afrikaans is min of meer 800 jaar oud. Hoewel daar vandag na ons taal wat in die Middeleeue gepraat is as “Middelnederlands” verwys word, moet ons onthou dat nóg die staat Nederland nóg die taal “Nederlands” destyds bestaan het. Daarom het ons Middeleeuse digteres en briefskryfster Hadewijch die volgende in ‘n brief geskryf sonder om veel te wonder wat haar taal genoem word:

“Maer die rechte gheloeveghe hi sal weten dat die goetheit sijns liefs meerre es dan sijn sneven.”

In moderne Afrikaans lui dit so: “Maar die regte gelowige hy sal weet dat die goedheid van sy liefde meer is as sy dood.” Ons kan onmiddellik aflei dat “sneven” iets met doodgaan of sterf te make het. Trouens, die woord “sneef” as sinoniem vir “sneuwel” bestaan steeds in moderne Afrikaans en kan in die HAT opgekyk word.

Hadewijch het in die Hertogdom van Brabant gewoon wat dele van teenswoordige België en Nederland ingesluit het; vandaar die benaming “Brabants” wat aan die taal van daardie streek gegee is. As ons egter verby die verskille in spelling kyk, kan ons sien hoe min ons taal oor 800 jaar verander het!

Trouens, min ander tale ter wêreld kan hulle daarop roem dat hulle oor soveel eeue hul “reinheid, sterkte en hoogheid” behou het. Laasgenoemde drie terme verteenwoordig die opdrag van die Sweedse Akademie wat die wêreldberoemde Nobelpryse uitdeel, om die “Sweedse taal se reinheid, sterkte en hoogheid” (Svenska språkets renhet, styrka och höghet) te handhaaf.

Soortgelyk aan die verskille in spelling tussen Hadewijch se Middeleeuse Brabants en Afrikaans, verskil die Sweedse spelling ook van Afrikaans, maar ons kan sien dat al drie woorde (reinheid, sterkte en hoogheid) presies dieselfde is.

Ongeveer 95% van die woordeskat of leksikon van Afrikaans stem ooreen met dié van Nederlands, daarom is die twee tale onderling verstaanbaar. Afrikaans is egter geensins “vereenvoudigde Nederlands” nie. Vele Afrikaanse woorde kom ooreen met terme in Duits en die Skandinawiese tale, soos ons so pas vanuit die Sweedse voorbeeld kon aflei. Meer nog: Hoewel die eerste taalbeweging Afrikaans ter ere van ons vasteland vernoem het, kon ons dit ewe seer “Eurokaans” of “Nederduits” genoem het, want min mense besef watter merkwaardige ooreenkomste daar tussen die grammatika, idiome en woordeskat van verskeie Nederduitse dialekte en dié van Afrikaans bestaan.

Die woordjie “vir” wat ons aanmekaar gebruik, is afkomstig uit die Holsteinse dialek van Nederduits waar hulle dit “ver” spel (die Nederlanders sê “voor” en in Hoogduits is dit “für”). Net so bestaan die term “dörnat” in Holsteins (“deurnat” in Afrikaans), terwyl Hoogduits “durchnaß” gebruik.

Waarom staan die NG Kerk van Afrikaners as die “Nederduitse Gereformeerde Kerk” bekend en nie as die “Nederlandse Kerk” nie? Waarskynlik het die kerkvaders in die sewentiende eeu gevoel dat “Nederduits” ‘n beter beskrywing van die oorsprong van hul lidmate was as bloot “Nederlands”. Die Duitse dialek wat in die noordoostelike hoek van Duitsland, die deelstaat Mecklenburg-Voorpommere, asook die eiland Rügen, gepraat word, toon juis die grootste ooreenkomste met Afrikaans.

Op die Noord-Duitse eiland Rügen word selfs die beroemde Afrikaanse dubbele ontkenning aangetref! Die ongelukkige is egter dat die Nederduitse dialekte van Noord-Duitsland met hul fassinerende sleutels tot die herkoms van Afrikaans as gevolg van die tweede wêreldoorlog grotendeels uitgesterf het. Ongeveer driemiljoen mense praat nog Nederduitse dialekte, vergeleke met honderdmiljoen wat Hoogduits, die taal van die Suide, magtig is.

Daarom verteenwoordig Afrikaans nie net die taal van byna 400 jaar se geskiedenis in Suid-Afrika nie, maar ook ‘n voorafgaande 300 jaar se Europese geskiedenis toe Nederduits die lingua franca en handelstaal van die Hansa-stede was. Nederduits of dan Proto-Afrikaans, is in die 1300s reeds as regstaal deur die Deense konings gebruik. Tot en met die uitbraak van die vernietigende dertigjarige oorlog in Noord-Europa (1618-1648), was Nederduits ‘n groter taal as Engels, Frans, Russies of Spaans, tale wat vandag as wêreldtale gereken word.

Afgesien van J. du P. Scholtz en Edith Raidt, was daar oor die afgelope aantal dekades feitlik geen taalkundiges met insig in die verwikkelde Europese herkoms van Afrikaans nie. Boonop het hulle hul navorsing verrig in die tyd voor die internet toe al die inligting oor die Noord-Europese dialekte nie so geredelik soos vandag beskikbaar was nie. Die woord “mooi” word in die Hamburgse dialek gebruik (terwyl in Hoogduits “schön” gangbaar is) en selfs in ‘n intensiewe vorm as “mooi-mooi”.

Sulke herhalings (“plek-plek”, “gou-gou”, ens.) noem taalkundiges “reduplikasie”. Dit is een van die elemente van Afrikaans wat die kreoliste aanvoer om te beweer dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is, wat so ‘n neiging vanweë “taalkontak” met Khoisan, Xhosa, Maleis, Portugees of wat ook al ontwikkel het. Dít terwyl die V.O.C. sy amptenare verbied het om inheemse tale aan te leer! Intussen is reduplikasie ‘n algemene verskynsel en is daar ‘n Kanadese taalkundige aan ‘n Amerikaanse universiteit wat voorbeelde van regoor die wêreld versamel. Veral in Nederduits en die Skandinawiese tale wemel dit van reduplikasie. Die Sweedse woord vir “ouma” is “mormor”, letterlik “moedermoeder”.

Weens Afrikaans se “eenvoudige” grammatika, vergeleke met Nederlands en Duits, word daar ook aangevoer dat dit ‘n teken van kreolisme sou wees. Weereens is die grammatika van Sweeds feitlik ewe eenvoudig as dié van Afrikaans, ‘n Noord-Europese taal wat nooit in kontak met Afrika of Maleisië was nie, maar wel met Nederduits (ook Platduits genoem), wat die groot aantal Afrikaans-Nederlandse woorde in Sweeds verklaar.

Sover ek weet, is geen fonologiese studie nog onderneem om presies vas te stel hoe Afrikaans in die Noorde van Europa in die ou Hanse-handelsgebied inpas nie. Afrikaans val heelwat sagter op die oor as Nederlands of Hoogduits, sonder ‘n geleende Franse “R” vanuit die keel en klink daarom meer soos Nederduits of Sweeds.

Nog ‘n opvallende verskil tussen Nederlands en Afrikaans is die woord “baie” wat ons gedurig gebruik en wat glo uit Maleis afkomstig is. Die Hollanders sê “zeer” en “veel”. Dis een van die trofeë in die kreolis se ornamentekas. Ongelukkig vir kreoliste het ‘n redelik onlangse PhD-proefskrif in die VSA, Apperception and Linguistic Contact between German and Afrikaans (2011) bewys dat twee soortgelyke woorde in sowel sewentiende-eeuse Nederlands as Nederduits bestaan het. Daarom het die Afrikaanse woord deur appersepsie – en nie soseer ontlening nie – onmiddellik aan die Kaap inslag gevind.

Daar is geen faset van die Kreoolsteorie wat nie in een of twee akademiese artikels met verwysing na Nederduits of sewentiende-eeuse Nederlands vermorsel kan word nie. Want Afrikaans verteenwoordig ‘n samesmelting van Noord-Europese dialekte wat langsaam oor honderde jare plaasgevind het.

As sodanig is Afrikaans ‘n kleinood vir sowel Suid-Afrika as Europa. Gegewe die afgang van Nederduits, veral ná die tweede wêreldoorlog toe sprekers van Noord-Duitse dialekte deureenvermeng is, verteenwoordig Standaardafrikaans vandag ‘n lewende monument aan daardie verskeidenheid dialekte wat in die provinsies van die Lae Lande, maar ook die prinsdomme en stede van Noord-Duitsland, gepraat is.

Afrikaans is nóg ‘n “gemorstaal” soos die Potchefstroomse dosent Hans du Plessis in 2006 daarna verwys het, nóg ‘n “bastertaal” soos die nie-taalkundige Breyten Breytenbach in 1973 tydens sy marxistiese fase kwytgeraak het. Veel eerder is dit ‘n taal wat na vorm en struktuur veel suiwerder as Engels of vele ander Europese kultuurtale gebly het.

Nie verniet nie het die Australiese taalkundige en self ‘n kenner van Germaanse tale, Bruce Donaldson, opgemerk:

Because of a perceived threat to the separate identity of Afrikaners vis-à-vis their English-speaking compatriots, there is a longstanding fear of those international loanwords with cognate forms in English such that they are now regarded as dispensable anglicisms with preference being given to indigenous synonyms. This phenomenon has lead to an overall impression of the vocabulary of Afrikaans being more Germanic than that of Dutch. Many ingenious neologisms, but above all loan translations from English, further contribute to the overall puristic impression of the vocabulary, lugreëling ‘air conditioning’, rekenariseer ‘to computerize’, toebroodjie ‘sandwich’; droogskoonmaak ‘dry cleaning’, muurpapier ‘wall paper’, paneelklopper ‘panel beater’. (König, E., red. The Germanic languages, bl. 503)

Die feit dat Afrikaans vandag onder uiters negatiewe politieke omstandighede en die oorheersing van ‘n Engelse staatstaal oorleef, getuig verder van sy adellike grootsheid wat van die 1300s tot vandag toe voortleef en nog wag om deur skrywers en veral taalkundiges ontdek te word.

@danroodt volgen

Afrikaans en Europese tale afgeskaf by Universiteit van Kwazulu-Natal

Die Universiteit van Kwazulu-Natal het besluit om feitlik alle taaldepartemente behalwe Engels en Zoeloe af te skaf. Afrikaans en Nederlands, Duits en Italiaans sal van aanstaande jaar af nie meer aangebied word nie.

Slegs Frans, wat gedeeltelik deur die Franse regering gesubsidieer word, sal steeds aangebied word, maar dan slegs op een van die twee kampusse, hetsy in Durban, hetsy in Pietermaritzburg.

Hiermee sit die Universiteit van Kwazulu-Natal ‘n neiging voort wat reeds in die vroeë negentigerjare by Wits begin het, toe die Afrikaanse departement aldaar insgelyks gesluit is. Lede van die Afrikaanse departement by Wits, wat hulself as polities “links” gekategoriseer het, het heelhartig daaraan meegewerk en dit selfs versoek.

Tans is dit min of meer dieselfde geval aan die Universiteit van Kwazulu-Natal waar die waarnemende hoof van die Skool vir Kunste, waaronder die taaldepartemente ressorteer, professor Johannes Smit, kennelik ook ‘n Afrikaner is. Hy wou nie met die media oor die besluit praat nie.

Die Natal Witness het verlede maand ook berig dat die musiekdepartement weens ‘n gebrek aan befondsing genoodsaak sal wees om te sluit.

‘n Woordvoerder vir die universiteit, Lesiba Seshoka, sê “die evaluering van modules is ‘n interne aangeleentheid wat wye akademiese raadpleging geniet”.

“Duits, Afrikaans en Italiaans bereik nie die vereiste studentegetalle nie. Ons sal egter aanhou om die diens aan alle studente te lewer wat steeds by ons studeer.

“Soos beste praktyk vereis, sal UKZN aanhou om sy strategiese werksaamhede te hersien om aan studente erkende graadprogramme te lewer.”

Soos ander universiteite in die land, was die Universiteit van Kwazulu-Natal die slagoffer van Kader Asmal se kwaadwillige samesmeltings kort ná die millenniumwisseling. Die universiteit sukkel nog om van sy samesmelting met die voormalige universiteite van Durban-Westville en Natal te herstel.

Die universiteit word sedert die samesmelting deur die Afrikanistiese professor Malegapuru Makgoba geregeer. Hy tree einde vanjaar af, waarna hy deur Albert van Jaarsveld, tans die uitvoerende hoof van die Nasionale Navorsingstigting, vervang sal word.

Die akademici wat deur die sluitings geraak word, is blykbaar teleurgesteld dat dié besluit nie kon wag totdat Van Jaarsveld oorneem nie. Niemand was egter bereid om in die openbaar kommentaar te lewer nie.

‘n Kortbegrip van ons jong demokrasie

Soos sy mede-Dakar-ganger Theuns Eloff is die historikus Hermann Giliomee sy vroeëre oorverligtheid kwyt. Dit is nie bloot die verloop van die jare sedert 1988 wat albei wyser gemaak het nie, maar veral die lesse geleer uit dure ondervinding sedert ons “bevryding” twintig jaar gelede. Ek het egter groot waardering vir die wyse waarop Giliomee vir Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch in die bres getree het. In ‘n toespraak op 8 deser het Giliomee met ‘n kortbegrip van ons geskiedenis oor die laaste vyftig jare vorendag gekom (Maroelamedia, 13 deser), grootliks gebaseer op sy boek, Die laaste Afrikanerleiers (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 460p).

Ek gaan nie veel uitwei oor die voor-De Klerk-era nie. Giliomee verkwalik HF Verwoerd omdat hy nie rasseklassifikasie uitgefaseer het nie. Hy beweer dit is eers in die jare negentig gedoen. Die waarheid is dat rasseklassifikasie toe oënskynlik afgeskaf is, maar sedertdien ten koste van veral blankes en ten gunste van veral swartes seker meer as ooit toegepas is. “Nie-rassigheid is heeltemal gediskrediteer deur die ANC self.”

Die dwaasheid van die aanvaarding van die Wiehahn-verslag (1982) tydens die bewind van PW Botha word uitgewys. “Daar was min besef van [hierdie] groot historiese les: om vakbondregte voor politieke regte te gee, is erg destabiliserend en sal ‘n land lank kortwiek in sy ekonomiese groei. Dit strem die ekonomie nou nog.” “Strem”? Dalk eerder: ruïneer.

Dopper en Anglikaan deel 'n oomblik saam — Dopper en Anglikaan deel ‘n oomblik saam

Ek wil my veral bepaal by die bodemlose dwaasheid wat die FW de Klerk-era gekenmerk het, maar let daarop dat ek Giliomee se opmerkings voorts met my eie aanvul (of aandik). Ek skryf dus na aanleiding van Giliomee se toespraak, maar ek herhaal nie bloot klakkeloos wat hy gesê het nie. Volgens De Klerk was dit in sy tyd wat ons veelgeprese grondwet beslag gekry en hy met heroïse staatsmanskap ‘n burgeroorlog voorkom het. Op grond hiervan verwag hy steeds ongekwalifiseerde verering, nie net van die swartes wat hy so buitensporig ter wille was nie, maar ook van die blankes; selfs van die Afrikaners.

Giliomee wys daarop dat PW Botha nie so dwaas soos De Klerk sou wees om te ontwapen voordat bevredigend met die vyand onderhandel is nie. De Klerk het militêre uitgawes besnoei en diensplig ingekort. “Hy wou daarmee die sein gee dat die staat nie wil veg nie.” Die ANC het dus beheer oor die swart woongebiede verkry. Die gevolg was: “Die militêr-sterker party se wil om te veg, kwyn en die siening kry in hul geledere [die] oorhand dat omdat [die] stryd immoreel is, is dit ook ‘n verlore stryd.” Geen daadwerklike poging is aangewend om die fundamentele immoraliteit van die ANC, bv sy verslaafdheid aan geweld, waaronder terrorisme, uit te wys nie. As rassediskriminasie die morele hoofbeswaar teen apartheid is, waarom is rassediskriminasie nie summier in die nuwe grondwet verbied nie? Pleks daarvan tier erge rassediskriminasie in die nuwe Suid-Afrika voort, maar die moraliste verkies om dit te ignoreer.

Dit is bekend dat De Klerk aanvanklik wou hê dat die ANC geweld moet afsweer en dat kommuniste nie aan die onderhandelings deelneem nie. Die ANC het hierdie versoeke geweier en De Klerk het in albei gevalle toegegee. Eensydige toegewings het deurgaans sy onderhandelingstrategie gekenmerk. De Klerk was bekend met die algemeen aanvaarde standpunt dat daar nie met terroriste onderhandel word nie. Hy het besluit om hierdie sinvolle raad te ignoreer. Die gevolg was dat wanneer die ANC nie dadelik sy sin gekry het nie, Nelson Mandela en sy dissipels De Klerk telkens met die hervatting van “die gewapende stryd” afgedreig en tot verdere toegewings verplig het. Op hierdie manier is die “vreedsame” oorgang na “ons jong demokrasie” bewerkstellig. De Klerk het hom ingewurm in ‘n verloor-verloorsituasie.

Die ANC-onderhandelaars is deur talle buitelandse kundiges gerugsteun. De Klerk was dwaas genoeg om net op mede-Nasionale Party-kornuite te steun. Giliomee stel die aanwesigheid van ‘n “beskermende buitelandse moondheid” as ‘n voorwaarde vir die suksesvolle afdwing van ‘n politieke skikking. “Die VSA speel hierdie rol in Israel en Westminster (Londen) in die geval van Noord-Ierland.” Tans verkrag die ANC-regering die letter en gees van De Klerk se naïewe onderhandelings na willekeur en daar is geen buitelandse moondheid wat hom hieroor verknies nie.

‘n Tweede voorwaarde vir voortbestaan is dat wanneer die tradisionele maatskaplike orde revolusionêr omvergewerp word, soos wat De Klerk bewerkstellig het, die skikking daarvoor voorsiening moet maak dat kernwaardes wat eie aan ‘n kultuur is na die oorgang in die nuwe bedeling onderskraag word, bv minderheidsregte (insluitende vetoregte), blanke selfbeskikking, Afrikanernasionalisme en Afrikaans; ook vrywaring teen vervolging. Nie ‘n enkele een van hierdie items is doeltreffend in die grondwet of in sy vertolking en toepassing verskans nie. “Minderhede in SA kan moeilik die mas opkom sonder ‘n ideologie en sonder ‘n grondwet wat vir die land geskik is.” Vir die ANC gaan dit om swartmag en Afrika-nasionalisme en nie om ‘n liberale demokrasie nie. “Ons Grondwet is besig om ‘n kwynende vyeblaar te word.”

‘n Derde voorwaarde vir voortbestaan is dat politieke leiers “aan hul volgelinge genoeg inligting verskaf om ‘n ingeligte en oorwoë besluit te neem wanneer hulle gevra word om groot leiersbesluite te bekragtig. In die geval van Noord-Ierland is die krities belangrike referendum in 1998 gehou nadat die volle grondwet bekend gemaak is.” Wat het in Suid-Afrika gebeur? Voor die 1992-referendum is magsdeling en eie woonbuurte, eie skole, werksekuriteit (“niemand sal sy werk verloor nie”), eiendomsregte (“boere, julle kaart en transport is veilig”), ens, aan die blankes belowe. Geen nuwe grondwet het toe bestaan nie, maar De Klerk het plegtig belowe dat die blanke kiesers in ‘n opvolg-referendum uitspraak oor die uitkoms van sy grondwetlike onderhandelings sou kon lewer.

Hierdie belofte is nooit gestand gedoen nie. Om hierdie rede is sowel die grondwet as die ANC-bewind myns insiens streng gesproke onwettig. Ten spyte van De Klerk se gegorrel oor “wigte en teenwigte” het die beloofde magsdeling algehele oorgawe aan swartmag geblyk te wees. “Uiteindelik was daar geen magsdeling en wigte en teenwigte soos die NP beloof het nie.” Die grondwet het eers later sy beslag gekry en die blanke kiesers het geen vetoreg of ander beheer daaroor gehad nie. “Die NP het sy band met die kiesers verbreek (‘n mens kan dit ook sterker stel).” Daarom sê ek: Die blankes en hulle nageslag is per slot van sake deur De Klerk en ‘n klein groepie NP-kornuite uit ‘n potensieel blink toekoms verneuk.

Giliomee vestig ook die aandag op die dwaasheid van De Klerk om net (onbekwame) NP-koukuslede by die onderhandelings te betrek en nie iemand soos Johan Liebenberg van die Kamer van Mynwese nie, wat reeds bewys het dat hy suksesvol met ‘n element soos Cyril Ramaphosa kragte kan meet. Die NP se onderhandelingspan (bv Roelf Meyer, Leon Wessels en skrumskakel Dawie de Villiers) was man vir man nie naasteby opgewasse teen die ANC se onderhandelaars (bv Ramaphosa, Joe Slovo en Mac Maharaj) nie. Danksy hulle toegeeflikheid en ANC-lojaliteit word van hierdie destydse NP-ampsdraers deesdae deur die ANC-regering by staatsprojekte betrek. Meyer doen hoogs lonende ondersoekwerk vir die Departement van Verdediging en Wessels is ruim vergoed vir die skade wat hy blankes en Afrikaans op die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-universiteit aangedoen het. Vir De Villiers kon daar egter selfs in die geledere van getransformeerde rugby skynbaar nie ‘n taak gevind word nie.

‘n Ietwat onverwagte kompliment word deur die eens oorverligte Giliomee aan sy destydse teenstanders, naamlik verkrampte akademici, gegee: “Die meer rasionele faksie onder regses in [die] 1980’s het ‘n veel meer realistiese verwagting gehad van hoe die land vandag onder die ANC-bewind sou lyk.” Verligte akademici wou “aan die regte kant van die geskiedenis” wees. “Dit is iets wat enige persoon wat iets van die geskiedenis weet, met groot agterdog moet bejeen.” Dink in hierdie verband aan ‘n geval soos Willie Esterhuyse en hedendaagse kommentators soos Anton van Niekerk, Piet Croucamp en Pierre de Vos. Daar is ook joernaliste soos Max du Preez en Adriaan Basson en ‘n motiveringspreker soos JP (Silwerrandjie) Landman. Dit is klaarblyklik lonend om eerder optimisties as pessimisties te wees, al verkrag ‘n mens die waarheid in hierdie proses.

De Klerk se ideaal was ‘n nie-kommunistiese en vreedsame nuwe Suid-Afrika. Wat het hy bereik? ‘n Land wat sedert 1994 nog nie ‘n nie-kommunistiese staatshoof gehad het nie; om van ‘n anti-kommunistiese president nie te praat nie. ‘n Vreedsame samelewing ontwyk ons meer as ooit tevore. Byvoorbeeld, voorheen was winkelsentrums die toonbeelde van Europese beskawing en die teenpool van lokasies. Nou is winkelsentrums daagliks die toneel van rooftogte. In (feitlik) elke opsig het De Klerk se inisiatiewe klaaglik misluk.

In die kommentaar op Giliomee se gepubliseerde toespraak wys die lesers telkens op De Klerk se verraad; dat hy die blanke kiesers mislei het. “Hy is ore aangesit deur twee bosvegters.” “Die Afrikaner het, met die begeleiding van hierdie man, homself verloën. En nou betaal sy kinders vir sy bespotlike strewe na gewildheid.” As ek die blankes en veral die Afrikaners aangedoen het wat De Klerk teen ruim betaling vermag het, sou ek nooit weer in die openbaar verskyn het of aandag op myself probeer vestig het nie. Ek sou myself nooit kon vergewe nie. My eie mense, my kultuurgroep, verdien beter. Ek sou dit sekerlik onmoontlik gevind het om my lewe voort te sit.

ANC nie eerlik oor moedertaalonderrig nie

Statistiek toon Engels is al hoe meer besig om moedertaalonderrig in Afrikaans en ander tale uit die onderwysstelsel te druk.

Uit antwoorde op parlementêre vrae oor die aangeleentheid deur ‘n opposisieparty blyk dit dat veral Afrikaans die grootste verloorder is. Net in Gauteng is sowat ŉ kwart van Afrikaanse skole sedert 2002 na Engels-medium verander.

Wat die Vrystaat aanbetref het 26 uit 113 skole van enkelmedium-Afrikaans na ander mediums verander, in Gauteng 103 uit 266 en in KwaZulu-Natal 27 uit 44.

In Gauteng is tans net 168 Afrikaanse skole teenoor 1 539 Engels en in die Vrystaat 75 teen 303. In KwaZulu-Natal is daar nog net 12 Afrikaanse skole teen 2 153 Engels. Net in die Wes-Kaap is Afrikaanse skole nog in die meerderheid met 648 teen 461 Engelse skole.

Die navorsingsinstelling Ipsos-Markinor het verlede maand die uitslag van ŉ meningspeiling bekend gemaak wat aantoon dat meer as twee derdes van Suid-Afrikaners van alle rasse van mening is dat kinders die reg het om in hul moedertaal onderrig te ontvang.

Volgens Ipsos-Markinor is daar ooreenstemmigheid hieroor van regoor die onderskeie taalgroepe in die land, maar veral onder Engels- en Afrikaanssprekendes, met ander Afrika-tale wat kort hierop volg.

Die minister se antwoord druis lynreg teen hierdie navorsing in aangesien sy sê Engels het nou die ‘voorkeur-taal van onderrig’ vir ouers geword.

Hieroor lui die minister se antwoord: “Weens die groeiende aanvraag van leerders wat Engels as onderrigtaal verkies, is skole besig om Engels as tweede medium vir onderrig in te stel. Die krimpende aantal Afrikaanssprekende leerders is ŉ verdere rede waarom skole wegbeweeg van Afrikaans-enkelmedium.

“Sommige ouers verkies ook Engels-onderrig aangesien hulle dit beskou as ŉ noodsaaklike taal om in die internasionale sakewêreld sukses te behaal,” lui die antwoord.

Die afname in Afrikaanse skole en die bevindings van die marknavorsing wys dat die ANC-regering nie eerlik is oor die aangeleentheid nie, en besig is om eensydig Engels op sprekers van ander tale af te dwing.

“Soos sake nou staan boer moedertaalonderrig agteruit en Engels gedy. Dis ‘n skande. Engels moet hoogstens ‘n brugtaal wees behalwe vir eerstetaal-Engelssprekendes. Die minister sal saam met die provinsies meer moet doen om skole vir moedertaalonderrig te skep.

“Wittes moet ook verplig word om ten minste een Afrikataal te leer anders as Afrikaans sodat kommunikasie-brûe gebou kan word sonder Engels as enigste platform daarvoor. Ons moet inheems, lokaal en globaal dink, praat en droom,” het adv. Alberts van die VF+ gesê.

‘Wes-Kaap moet onafhanklike federale Bruin staat word’

Peter Marais, voormalige Wes-Kaapse premier en oud-burgemeester van Kaapstad, het by die Maynardville-jeugfees in Wynberg, Kaapstad, gesê bruines wil ’n onafhanklike federale Wes-Kaap hê.

Die onderleier van die Bruin Belange Beweging (BBB) het aan Media24 gesê die opkoms van bruin nasionalisme is te danke aan die verslag van die Verenigde Nasies se gesant oor inheemse volke in Suid-Afrika.

Bruines het in 2005 Eerste Nasie-status gekry.

“Nou is die bruin man besig om aanspraak te maak op ’n eie grondgebied in die land, op die basis van ’n outonome federale staat soos aangedui in artikel 235 in die Grondwet.

“Konsolideer jou getalle, streef om mag te bekom en dra jou Afrika-herkoms op jou voorkop, is die nuwe kreet op die Kaapse Vlakte.

“Dis ons paspoort na rykdom en mag en dit word daar orals vertel.”

Volgens Marais sal federalisme die getalle-oorwig beperk tot provinsiale grense en aan minderhede groter politieke en ekonomiese mag verleen binne ’n grondgebied, iets wat glo nie deur ‘n onafhanklike volkstaat gegrond op velkleur sal gebeur nie.

Die Wes-Kaap is meer as 51% bruin en 80% Afrikaans.

Marais sê Afrikaans as taal van kommunikasie en vakkeuse by skole en universiteite sal sodoende opbloei.

Hy sê Suid-Afrika is reeds in ’n mate ’n federale staat, maar die sentrale parlement beskik nog oor te veel mag.

“As die ANC bereid is om geringe grondwetlike aanpassings te maak en om die aspirasies van minderhede te akkommodeer, kan ons ’n vrye, semi-onafhanklike Kaapprovinsie hê.

“Ons provinsies is grondwetlik te swak. Ons is afhanklik van die sentrale parlement vir 95% van ons begroting. Daarby subsidieer die Wes-Kaap ander provinsies. Ons provinsiale begrotingstoekenning is ’n klein deel van ons bydrae tot die land se BBP.”

Heindrich Wyngaard, kommentator oor bruin kwessies, bestempel Marais se sienings as interessant.

“Dit spreek van ’n versugting by ’n groot deel van die bruin mense oor erkenning.”

Swarte se verweer is dat vermoorde ‘kaffer’ in Afrikaans sê

Anne-Marie van Zyl, 32, van Kempton Park se vermeende swart moordenaar het haar doodgesteek omdat sy glo Afrikaans gepraat het met hom.

Sy is voor haar twee dogtertjies met ’n mes doodgesteek. Die swarte beweer ook sy het hom ‘n “kaffer” genoem.

Clement Ramawele, 25, van Mabopane buite Pretoria het voor regter Solly Sithole in die hooggeregshof in Johannesburg in Randburg ook getuig dat die kinders nooit daar was nie.

Die moord het op Saterdag 8 Maart plaasgevind toe hy by sy voormalige werkplek, die inligtingsmaatskappy Trio Data Business Risk Consultants kom kla het dat hulle hom nie ‘n verwysing wil gee nie.

Van Zyl was voorheen die aangeklaagde se bestuurder by Trio Data. Hy het gesê hy het daarna ‘n mes in die kombuis gegryp en haar doodgesteek omdat sy Afrikaans gepraat het en hom ‘n “kaffer” genoem het.

Van Zyl se negejarige dogter het vroeër getuig Ramawele het haar ma by sy aankoms dadelik in haar kantoor aangeval. Hy het haar gewurg en geskop voordat hy haar voor haar en haar vyfjarige sussie 13 keer met ’n mes, wat hy uit sy baadjiesak gehaal het, gesteek het.

Sy het vergeefs op sy rug gespring om hom te laat ophou.

Ramawele het ontken dat hy haar kinders ooit daar gesien het.

Ramawele het ontken dit is sy handskrif wat op ’n briefie met dreigemente en verwyte op die toneel gekry is, hoewel die polisie die briefie forensies met sy handskrif verbind het.

Help ons om PRAAG drasties te verbeter!

Geagte leser,

Geruime tyd reeds kom ons klaar met ‘n bediener wat al bietjie lank in die tand is. Ons het nou ‘n aanbod om ‘n baie sterker stelsel op te stel, maar ongelukkig gaan dit heelwat tyd en werk verg om dit reg te kry, want ons sal ‘n enorme hoeveelheid data heen en weer moet verskuif, toetse moet doen, en dergelike meer. Daarvoor het ons ook geld nodig.

Ons is baie opgewonde oor die nuwe, groter bediener, want dan sal potensieel miljoene mense ons kan lees sonder dat die stelsel oorlaai word. Daar sal ook veel meer bergingsruimte wees om gratis inhoud vir ons lesers aan te hou.

Teen dié tyd is dit duidelik dat hierdie webblad een van die twee of drie in Afrikaans is wat die nuus en menings aanbied sonder om doekies om te draai. Ook lig ons mense in aangaande die internasionale situasie sover dit vir ons ter sake is. Tot 50% van ons Engelse webblad praag.org se lesers kom deesdae van oorsee, wat ‘n aanduiding is van hoe ons die boodskap ook in daardie taal vir ‘n internasionale gehoor uitdra. Danksy PRAAG, is Afrikaners vandag deel van ‘n internasionale beweging wat daarop gemik is om die Europese beskawing van ondergang en verswelging te red. Ons maak elke dag nuwe vriende vir Afrikaners.

Webblaaie in die Naspersstal vra R99 per maand om hulle te mag lees. Dink net: vir die voorreg om Piet Croucamp of Jonathan Jansen te mag lees, moet u amper R100 per maand opdok! Hierteenoor bly PRAAG gratis en oop vir almal, maar ons het daardie 5% van mense nodig wat vrywillig bydra om ons op die lug te hou, asook die vele ander take aan te pak om Afrikaans en Afrikaners te red terwyl ons op soveel gebiede vertrap word.

Ek het ook vanoggend vasgestel dat PRAAG se voorblad 30 keer vinniger as ons mededinger s’n aflaai, en omtrent 30 keer ligter (kleiner in kilo- of megagrepe) ook is. Nie net is ons vinniger nie, maar omdat ons ons blaaie doelbewus ligter maak, is dit ook soveel goedkoper om ons te lees omdat u sodoende minder data gebruik. Vele lesers beskik nie oor onbeperkte maandelikse data nie en daarom kan oorgewig webblaaie maklik daardie kosbare hoeveelheid data, veral op mobiele toestelle, opvreet.

Van nou af tot die einde van die maand sal ons baie hard moet werk om die tegniese verhuising af te handel. Sodra ons daarmee klaar is, gaan ons allerlei voordele aan ons betalende lede en intekenare beskikbaar stel. Ons gaan ‘n hele stelsel bou waarmee u eksklusiewe toegang tot ‘n hele digitale biblioteek sal geniet. Daarom, ondersteun ons asseblief met ‘n maandelikse debietorder, dis in u en ons almal se belang.

Hou hierdie digitale avontuur aan die gang.

Klik hier en vul die vormpie in!

By voorbaat baie dankie.

Dr. Dan Roodt
Eindredakteur

Woolworths dreig boikotters met die hof

Die kleinhandelgroep Woolworths het gewaarsku dat hy die BDS-organisasie (Boycott, Divestment and Sanctions) hof toe kan neem omdat betogers en boikotters glo die “veiligheid” van sy personeel en klante “bedreig”.

“Ons werknemers, van alle gelowe en kulture, vertel ons dat hulle toenemend deur die betogings bedreig voel. Daarbenewens berig die gesinne van ons werknemers dat hulle deur BDS beledig en daar op hulle gevloek word.

“Indien dit aanhou, sal ons verdere voorsorgmaatreëls neem, waaronder regsoptrede teen die individue wat daarby betrokke is,” sê die groep se mediawoordvoerder, Babs Dlamini.

Terwyl Afrikaners voorheen vir Woolworths geboikot het weens die groep se “slegs-Engels”-beleid, asook sy streng regstellende-aksie-voorskrifte, verkeer die winkelketting tans in die spervuur vanaf BDS omdat hy met Israel sake doen.

Tans is dit nog onbekend of die BDS-veldtog enige invloed op Woolworths se verkope uitoefen. Me. Dlamini sê: “Ons kliënte ondersteun ons steeds en verkope hou aan styg, van jaar tot jaar.”

Tot en met Junie vanjaar, het Woolworths se Suid-Afrikaanse verkope van klerasie met 10,6% gestyg en dié van voedsel met 14,8%. Maar in die mees onlangse jaarverslag waarsku die uitvoerende hoof, Ian Moir, dat “groei oor die kort termyn gedemp sal wees” in Woolworths se vernaamste markte in Suid-Afrika, Australië en die res van Afrika.
Volgens Dlamini beskik BDS oor die reg om te betoog, maar die groep se werknemers het insgelyks die reg om te werk en klante die reg om inkopies te doen sonder om geïntimideer te word.

Sy sê dat Woolworths nie seker is waarom hy uitgesonder word nie aangesien “meer as 95% van ons voedsel plaaslik aangekoop word en die regering steeds handel met Israel magtig”.

BDS, wat reeds 40 betogings by Woolworths-winkels regoor die land gehou het, waaronder Sandton City in Johannesburg, Gateway in Durban en Cavendish Square in Kaapstad, beplan egter om die druk verder te verhoog tydens die kleinhandelaar se algemene jaarvergadering op 26 November.

Volgens die BDS-aktivis, Mohammed Desai, “moet ons ons veldtog verskerp”.

Hy ontken dat BDS enige personeel of klante geïntimideer het en sou wou sien dat Woolworths sulke gevalle by die polisie aanmeld.

BDS word ook gekritiseer omdat hy Woolworths uitsonder terwyl vele ander maatskappye soos Coca-Cola, McDonalds, Danone, Nestlé en Motorola insgelyks bande met Israel handhaaf.

“Ons weet dat daar ander maatskappye met soortgelyke aktiwiteite bestaan,” sê Desai, maar BDS beskik nie oor die vermoë om almal van hulle op dié stadium aan te pak nie.

“Tans is Woolworths ons teiken. Hulle begaan ‘n ernstige fout deur ons te ignoreer en as ons al daardie kleinhandelaars betrek, gaan ons ons veldtog afwater.”

BDS probeer ook druk op die openbare beleggingskommissaris plaas om sy aandele in Woolworths te verkoop.

Engelse Maties nie geskors oor rassisme nie

Universiteit Stellenbosch sê kritiese debat is meer waardevol as dissiplinêre optrede teen studente wat hulleself as swartes vermom het vir pret.

Die kommunikasie en skakeling departement sê in ‘n verklaring “‘n kritiese debat en versoenende gesprekke is van veel groter waarde vir Universiteit van Stellenbosch se studentegemeenskap as optrede teen die studente.”

‘n Derde persoon het verlede week ná ‘n verjaardagpartytjie by AmaZink in Kayamandi die pretmakers se foto’s op sosiale media versprei.

Twee van die drie studente het geposeer vir foto’s met hulle gesigte swart gesmeer, swart kroespruike op en uitrustings bedoel om soos die twee tennissterre Serena en Venus Williams te lyk. Die foto’s is wyd versprei op Twitter.

Die universiteit het gesê dit aanvaar die aanbeveling van die ondersoek dat geen dissiplinêre aksie geneem sal word teen die Engelse studente Michael Weaver, Ross Bartlett en Mark Burmann nie.

“Die drie studente het ‘n verbintenis om deel te neem aan besprekings in verskeie studenteforums om verhoudings na hul optrede te help herstel wat wrok en pyn uitgelok het,” het die instelling gesê.

Dit was die tweede soortgelyke voorval by ‘n instelling van hoër onderwys in die land. Twee Afrikaanse vrouestudente van die Universiteit van Pretoria is in September geskors nadat ‘n foto van hulle op die internet verskyn het met swart gesmeerde gesigte en opgestopte agterstewes.

Universiteit Stellenbosch waarnemende rektor en visekanselier Professor Leopoldt van Huyssteen het gesê hoewel die instelling nie enige dissiplinêre optrede oorweeg nie, het hulle nog steeds die voorval beskou in ‘n baie ernstige lig.

“… Ons land se geskiedenis en kwesbare verhoudings vereis dat ons sensitief vir opmerkings, aksies en terminologie wat kwetsend en aanstootlik kan wees moet wees,” het hy gesê.