JP Landman – praag.co.za

‘n Kortbegrip van ons jong demokrasie

Soos sy mede-Dakar-ganger Theuns Eloff is die historikus Hermann Giliomee sy vroeëre oorverligtheid kwyt. Dit is nie bloot die verloop van die jare sedert 1988 wat albei wyser gemaak het nie, maar veral die lesse geleer uit dure ondervinding sedert ons “bevryding” twintig jaar gelede. Ek het egter groot waardering vir die wyse waarop Giliomee vir Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch in die bres getree het. In ‘n toespraak op 8 deser het Giliomee met ‘n kortbegrip van ons geskiedenis oor die laaste vyftig jare vorendag gekom (Maroelamedia, 13 deser), grootliks gebaseer op sy boek, Die laaste Afrikanerleiers (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 460p).

Ek gaan nie veel uitwei oor die voor-De Klerk-era nie. Giliomee verkwalik HF Verwoerd omdat hy nie rasseklassifikasie uitgefaseer het nie. Hy beweer dit is eers in die jare negentig gedoen. Die waarheid is dat rasseklassifikasie toe oënskynlik afgeskaf is, maar sedertdien ten koste van veral blankes en ten gunste van veral swartes seker meer as ooit toegepas is. “Nie-rassigheid is heeltemal gediskrediteer deur die ANC self.”

Die dwaasheid van die aanvaarding van die Wiehahn-verslag (1982) tydens die bewind van PW Botha word uitgewys. “Daar was min besef van [hierdie] groot historiese les: om vakbondregte voor politieke regte te gee, is erg destabiliserend en sal ‘n land lank kortwiek in sy ekonomiese groei. Dit strem die ekonomie nou nog.” “Strem”? Dalk eerder: ruïneer.

Dopper en Anglikaan deel 'n oomblik saam — Dopper en Anglikaan deel ‘n oomblik saam

Ek wil my veral bepaal by die bodemlose dwaasheid wat die FW de Klerk-era gekenmerk het, maar let daarop dat ek Giliomee se opmerkings voorts met my eie aanvul (of aandik). Ek skryf dus na aanleiding van Giliomee se toespraak, maar ek herhaal nie bloot klakkeloos wat hy gesê het nie. Volgens De Klerk was dit in sy tyd wat ons veelgeprese grondwet beslag gekry en hy met heroïse staatsmanskap ‘n burgeroorlog voorkom het. Op grond hiervan verwag hy steeds ongekwalifiseerde verering, nie net van die swartes wat hy so buitensporig ter wille was nie, maar ook van die blankes; selfs van die Afrikaners.

Giliomee wys daarop dat PW Botha nie so dwaas soos De Klerk sou wees om te ontwapen voordat bevredigend met die vyand onderhandel is nie. De Klerk het militêre uitgawes besnoei en diensplig ingekort. “Hy wou daarmee die sein gee dat die staat nie wil veg nie.” Die ANC het dus beheer oor die swart woongebiede verkry. Die gevolg was: “Die militêr-sterker party se wil om te veg, kwyn en die siening kry in hul geledere [die] oorhand dat omdat [die] stryd immoreel is, is dit ook ‘n verlore stryd.” Geen daadwerklike poging is aangewend om die fundamentele immoraliteit van die ANC, bv sy verslaafdheid aan geweld, waaronder terrorisme, uit te wys nie. As rassediskriminasie die morele hoofbeswaar teen apartheid is, waarom is rassediskriminasie nie summier in die nuwe grondwet verbied nie? Pleks daarvan tier erge rassediskriminasie in die nuwe Suid-Afrika voort, maar die moraliste verkies om dit te ignoreer.

Dit is bekend dat De Klerk aanvanklik wou hê dat die ANC geweld moet afsweer en dat kommuniste nie aan die onderhandelings deelneem nie. Die ANC het hierdie versoeke geweier en De Klerk het in albei gevalle toegegee. Eensydige toegewings het deurgaans sy onderhandelingstrategie gekenmerk. De Klerk was bekend met die algemeen aanvaarde standpunt dat daar nie met terroriste onderhandel word nie. Hy het besluit om hierdie sinvolle raad te ignoreer. Die gevolg was dat wanneer die ANC nie dadelik sy sin gekry het nie, Nelson Mandela en sy dissipels De Klerk telkens met die hervatting van “die gewapende stryd” afgedreig en tot verdere toegewings verplig het. Op hierdie manier is die “vreedsame” oorgang na “ons jong demokrasie” bewerkstellig. De Klerk het hom ingewurm in ‘n verloor-verloorsituasie.

Die ANC-onderhandelaars is deur talle buitelandse kundiges gerugsteun. De Klerk was dwaas genoeg om net op mede-Nasionale Party-kornuite te steun. Giliomee stel die aanwesigheid van ‘n “beskermende buitelandse moondheid” as ‘n voorwaarde vir die suksesvolle afdwing van ‘n politieke skikking. “Die VSA speel hierdie rol in Israel en Westminster (Londen) in die geval van Noord-Ierland.” Tans verkrag die ANC-regering die letter en gees van De Klerk se naïewe onderhandelings na willekeur en daar is geen buitelandse moondheid wat hom hieroor verknies nie.

‘n Tweede voorwaarde vir voortbestaan is dat wanneer die tradisionele maatskaplike orde revolusionêr omvergewerp word, soos wat De Klerk bewerkstellig het, die skikking daarvoor voorsiening moet maak dat kernwaardes wat eie aan ‘n kultuur is na die oorgang in die nuwe bedeling onderskraag word, bv minderheidsregte (insluitende vetoregte), blanke selfbeskikking, Afrikanernasionalisme en Afrikaans; ook vrywaring teen vervolging. Nie ‘n enkele een van hierdie items is doeltreffend in die grondwet of in sy vertolking en toepassing verskans nie. “Minderhede in SA kan moeilik die mas opkom sonder ‘n ideologie en sonder ‘n grondwet wat vir die land geskik is.” Vir die ANC gaan dit om swartmag en Afrika-nasionalisme en nie om ‘n liberale demokrasie nie. “Ons Grondwet is besig om ‘n kwynende vyeblaar te word.”

‘n Derde voorwaarde vir voortbestaan is dat politieke leiers “aan hul volgelinge genoeg inligting verskaf om ‘n ingeligte en oorwoë besluit te neem wanneer hulle gevra word om groot leiersbesluite te bekragtig. In die geval van Noord-Ierland is die krities belangrike referendum in 1998 gehou nadat die volle grondwet bekend gemaak is.” Wat het in Suid-Afrika gebeur? Voor die 1992-referendum is magsdeling en eie woonbuurte, eie skole, werksekuriteit (“niemand sal sy werk verloor nie”), eiendomsregte (“boere, julle kaart en transport is veilig”), ens, aan die blankes belowe. Geen nuwe grondwet het toe bestaan nie, maar De Klerk het plegtig belowe dat die blanke kiesers in ‘n opvolg-referendum uitspraak oor die uitkoms van sy grondwetlike onderhandelings sou kon lewer.

Hierdie belofte is nooit gestand gedoen nie. Om hierdie rede is sowel die grondwet as die ANC-bewind myns insiens streng gesproke onwettig. Ten spyte van De Klerk se gegorrel oor “wigte en teenwigte” het die beloofde magsdeling algehele oorgawe aan swartmag geblyk te wees. “Uiteindelik was daar geen magsdeling en wigte en teenwigte soos die NP beloof het nie.” Die grondwet het eers later sy beslag gekry en die blanke kiesers het geen vetoreg of ander beheer daaroor gehad nie. “Die NP het sy band met die kiesers verbreek (‘n mens kan dit ook sterker stel).” Daarom sê ek: Die blankes en hulle nageslag is per slot van sake deur De Klerk en ‘n klein groepie NP-kornuite uit ‘n potensieel blink toekoms verneuk.

Giliomee vestig ook die aandag op die dwaasheid van De Klerk om net (onbekwame) NP-koukuslede by die onderhandelings te betrek en nie iemand soos Johan Liebenberg van die Kamer van Mynwese nie, wat reeds bewys het dat hy suksesvol met ‘n element soos Cyril Ramaphosa kragte kan meet. Die NP se onderhandelingspan (bv Roelf Meyer, Leon Wessels en skrumskakel Dawie de Villiers) was man vir man nie naasteby opgewasse teen die ANC se onderhandelaars (bv Ramaphosa, Joe Slovo en Mac Maharaj) nie. Danksy hulle toegeeflikheid en ANC-lojaliteit word van hierdie destydse NP-ampsdraers deesdae deur die ANC-regering by staatsprojekte betrek. Meyer doen hoogs lonende ondersoekwerk vir die Departement van Verdediging en Wessels is ruim vergoed vir die skade wat hy blankes en Afrikaans op die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-universiteit aangedoen het. Vir De Villiers kon daar egter selfs in die geledere van getransformeerde rugby skynbaar nie ‘n taak gevind word nie.

‘n Ietwat onverwagte kompliment word deur die eens oorverligte Giliomee aan sy destydse teenstanders, naamlik verkrampte akademici, gegee: “Die meer rasionele faksie onder regses in [die] 1980’s het ‘n veel meer realistiese verwagting gehad van hoe die land vandag onder die ANC-bewind sou lyk.” Verligte akademici wou “aan die regte kant van die geskiedenis” wees. “Dit is iets wat enige persoon wat iets van die geskiedenis weet, met groot agterdog moet bejeen.” Dink in hierdie verband aan ‘n geval soos Willie Esterhuyse en hedendaagse kommentators soos Anton van Niekerk, Piet Croucamp en Pierre de Vos. Daar is ook joernaliste soos Max du Preez en Adriaan Basson en ‘n motiveringspreker soos JP (Silwerrandjie) Landman. Dit is klaarblyklik lonend om eerder optimisties as pessimisties te wees, al verkrag ‘n mens die waarheid in hierdie proses.

De Klerk se ideaal was ‘n nie-kommunistiese en vreedsame nuwe Suid-Afrika. Wat het hy bereik? ‘n Land wat sedert 1994 nog nie ‘n nie-kommunistiese staatshoof gehad het nie; om van ‘n anti-kommunistiese president nie te praat nie. ‘n Vreedsame samelewing ontwyk ons meer as ooit tevore. Byvoorbeeld, voorheen was winkelsentrums die toonbeelde van Europese beskawing en die teenpool van lokasies. Nou is winkelsentrums daagliks die toneel van rooftogte. In (feitlik) elke opsig het De Klerk se inisiatiewe klaaglik misluk.

In die kommentaar op Giliomee se gepubliseerde toespraak wys die lesers telkens op De Klerk se verraad; dat hy die blanke kiesers mislei het. “Hy is ore aangesit deur twee bosvegters.” “Die Afrikaner het, met die begeleiding van hierdie man, homself verloën. En nou betaal sy kinders vir sy bespotlike strewe na gewildheid.” As ek die blankes en veral die Afrikaners aangedoen het wat De Klerk teen ruim betaling vermag het, sou ek nooit weer in die openbaar verskyn het of aandag op myself probeer vestig het nie. Ek sou myself nooit kon vergewe nie. My eie mense, my kultuurgroep, verdien beter. Ek sou dit sekerlik onmoontlik gevind het om my lewe voort te sit.

Misdade teen die beskawing

Die Armeense kunsmuseum in die hoofstad, Jerewan

deur Leon Lemmer

Ons lewe in ‘n tyd waarin ons wys gemaak word dat alle mense gelyk en selfs wesenlik eenders is; of só behoort te wees. Dit dien as die grondslag van een mens, een stem. A weet na bewering net so goed soos B wie moet regeer, gevolglik het albei stemme dieselfde gewig. Ek sou eerder die teenoorgestelde beweer: Dat geen twee mense eenders is nie; dalk selfs nie sogenaamde identiese tweelinge nie.

Dit lyk vir my sommige mense is intelligenter as ander. Sommige is beter ingelig as ander. Sommige het meer as ander gedoen om iets wat die moeite werd is tot stand te bring. Andersom kan ‘n mens beweer dat sommige meer afgebreek het as ander, ens. Die werklikheid is dat sommige mense ‘n bate en ander ‘n las vir die samelewing is. Net die batiges behoort toegelaat te word om ‘n land se lot te bepaal.

Veralgemenend is dit ook moontlik dat sommige groepe mense gewoon beter as ander is. Dit kan op bv verskille in kultuur dui, terwyl die gelykwensers van ons almal bv Afrikane of wêreldburgers wil maak.

In die nuwe Suid-Afrika mag ons nie diskrimineer op grond van ras/kleur nie, behalwe as dit ten gunste van nie-wittes, en veral swartes, en ten koste van wittes is. Dan staan dit bekend as “billike diskriminasie”. Maar om praktiese redes moet ons liewer ons onderskeidingsvermoë behou. Byvoorbeeld, wanneer groepe mense beoordeel word, is dit in die openbare belang om tussen presteerders en nie-presteerders te onderskei. Ek verwys na “prestasie” in die positiewe of konstruktiewe sin; nie in die negatiewe of afbrekende sin van bv terroriste wat ‘n suksesvolle bomplantveldtog gevoer het nie.

Dit lyk vir my asof gesê kan word dat bv die Duitsers hulle (in sommige opsigte) as presteerders bewys het. Die kort tydperk van naziisme (1933-1945) kan nie alle Duitsers van alle tye vir sodanige huldiging diskwalifiseer nie. ‘n Mens hoef natuurlik ook nie oorboord te gaan en daarom naziisme (of fascisme of nasionaal-sosialisme) of sosialisme (of selfs kommunisme), of watter staatkundige ideologie ook al, in elke opsig te verdoem nie.

Insgelyks kan die blankes of die Afrikaners as presteerders gereken word op grond van wat hulle in Suid-Afrika tot stand gebring het. Die vier dekades van apartheid (1948-1989) diskwalifiseer blankes nie vir sodanige erkenning nie, onder meer omdat apartheid nie in iedere opsig sleg was nie.

Ook is dit ‘n wanvoorstelling om alles oor die politieke boeg te gooi. In die tydperk 1933 tot 1945 was daar baie nie-naziïstiese verskynsels in die Duitse samelewing. In die versmaaide apartheidsera het dit ook om baie meer as bloot apartheid gegaan. Die lewe en die geskiedenis behels baie meer as die politiek.

Wanneer erkentlikheid teenoor ‘n groep mense se prestasies openbaar word, impliseer dit nie dat jy noodwendig van hulle hou nie. Die Jode kan as voorbeeld dien. As die Jode (of die Romeine) vir Jesus se dood verantwoordelik gehou word, behoort ‘n mens nie daarom alle Jode (of Romeine) te verdoem nie. ‘n Mens hoef nie van Jode te hou nie, maar dit is onteenseglik waar dat hulle ‘n lang geskiedenis van buitengewone prestasie het. Daar is baie Duitse Jode wat weens anti-semitisme uit Europa gevlug en ‘n belangrike rol in die ontwikkeling en voorspoed van bv die VSA gespeel het.

Ek het onlangs ‘n omvattende boek oor die Armeniese volksmoord gelees. Die Armeniërs het hulle lank voor die Turke in wat nou Turkye genoem word, gevestig. In vergelyking met die Turke was die Armeniërs presteerders, onder meer omdat hulle meer ontwikkeld (of beskaafd) was. Armenië was sedert die 4de eeu ‘n Christelike staat; die eerste in die wêreld. Die Turke was jaloers op die Armeniërs se groter welvaart en vyandig teenoor hulle omdat hierdie Turke die Moslem-geloof fanaties aangehang het. Turke het uit sentraal-Asië na Turkye gestroom en die Armeniërs getalgewys verswelg.

Ingevolge John Stuart Mill (1806-1873) se tirannie van die meerderheid het die Turke meer as ‘n miljoen Armeniërs vermoor of in kampe laat sterf en die res uit die land gedryf. In die klein hedendaagse staat Armenië (aangrensend aan Turkye) is daar skaars 3 miljoen Armeniërs, terwyl sowat 8 miljoen van hulle hulle in ander lande bevind. Dit is ‘n klassieke voorbeeld van wat kan gebeur as ‘n beskaafde minderheid dieselfde grondgebied met ‘n minder ontwikkelde meerderheid moet deel; ‘n meerderheid wat die land regeer.

Die Armeniese volksmoord voor en tydens die Eerste Wêreldoorlog was in talle opsigte ‘n kleedrepetisie vir die Joodse holocaust tydens die Tweede Wêreldoorlog. In Duitsland en Oostenryk was die Jode presteerders en welvarend. Sedertdien het baie Jode hulle in Israel gevestig. Daar doen ‘n situasie soortgelyk aan die Armeniërs teenoor Turke hom voor, naamlik Jode teenoor Palestyne. In Israel is die Jode in die meerderheid maar in die omliggende Palestynse en oorwegend Moslem-gebiede is die Jode ‘n beskaafde minderheid.

In die geval van sowel die Armeniërs/Turke as die Jode/Palestyne is daar parallelle met Suid-Afrika. Geen wonder dat daar hartlike samewerking, bv militêr, tussen die “apartheidsregime” en Israel was nie. As eerste minister het DF Malan Israel in 1953 besoek en ongekwalifiseerd sy bewondering vir die land uitgespreek.

Teen hierdie agtergrond kan Kevin Bloom se boek, Hating Goldstone: the Jewish community against the judge (Johannesburg: Parktown Publishers, Mampoer Shorts, 2012, $2.99 – slegs elektronies beskikbaar), beoordeel word. Op die Mampoer-webwerf word Bloom se objektiwiteit in leserskommentaar bevraagteken, maar hierdie kritiek moet myns insiens eerder toegeskryf word aan die verdeeldheid wat daar oor hierdie saak binne die Joodse gemeenskap bestaan. Ek het die outeur se uiteensetting ewewigtig gevind, behalwe dat, soos deesdae die gewoonte is, apartheid sonder meer verdoem word.

Verdeeldheid is ‘n relatiewe term. As daar ‘n enkele kenmerk van die Jode is wat Afrikaners gerus kan navolg, is dit Jode se vermoë om hulle groepsverwantskap te behou. Al woon hulle verspreid oor die aarde klou baie van hulle aan hulle geskiedenis en kultuur (bv taal, godsdiens en ander gewoontes) vas. Hulle integreer dikwels hoogstens in ‘n mate met ander groepe. Sedert 1948 het die Jode ‘n tuisland wat internasionaal as ‘n staat erken word.

Is daar naasteby dieselfde mate van samehorigheid by Afrikaners? Sal die Afrikaner-diaspora met verloop van tyd in dieselfde mate as die Jode hulle identiteit behou? Waar is die Afrikaner-tuisland? Orania kan ‘n begin in hierdie rigting wees. Lees gerus Leanne George se redelik positiewe kommentaar oor Orania: Koeksister Commerce: Rebranding the White Homeland (Johannesburg: Parktown Publishers, Mampoer Shorts, 2013, $2.99 – slegs elektronies beskikbaar).

Vir jou waardes kan ‘n mens ‘n geestelike tuiste binne jouself skep. Maar ‘n konkrete, fisiese tuisland waarin jy jou in veiligheid en vrede saam met kultuurgenote kan uitleef, is sekerlik ook nodig. Dit moet ‘n ruimte wees waarmee jou hart se punt spontaan aanklank vind; iets waarop jy trots is en wat moeiteloos jou lojaliteit verdien.

Dit moet nie ‘n land wees wat feitlik onherkenbaar verander het en waarin jy ‘n tweederangse burger geword het weens die verradelike gedrag van enkele politici nie. Die Armeniërs en Jode het elk net ‘n klein landjie wat hulle hulle eie kan noem, maar hulle was en is bereid om vir die behoud daarvan te veg. Hulle sal, soos ek, sekerlik nooit die kolossale onnoselheid van ‘n De Klerk & kie aanvaar wat ‘n groot, ontwikkelde en potensieel voorspoedige land aan ‘n myns insiens immorele bende grypsugtiges verkwansel het nie.

Richard Goldstone (gebore in 1938) is in 1980 as regter aangestel en het in 2003 as regter in die Grondwethof afgetree. Hy het bekendheid verwerf as die voorsitter van die Goldstone-kommissie, wat die plaaslike geweldpleging van 1991 tot 1994 probeer uitpluis het. Daarna was hy betrokke by die ondersoek van menseregteskendings in Joego-Slawië en Rwanda (1994-1996) en Gasa (2009). Dit is sy verslag oor die gebeure in Gasa wat groot ontevredenheid in Israel en verdeeldheid in die Joodse gemeenskap in Suid-Afrika en elders veroorsaak het.

Goldstone het sowel die Israeli’s as die Palestyne aan growwe menseregteskendings skuldig bevind. In 2011 het hy teruggekrabbel oor sy skynbaar oordrewe veroordeling van die Israeli’s deur te beweer dat verdere inligting intussen aan die lig gekom het. Eintlik was Goldstone se aanvaarding van hierdie missie van die Verenigde Nasies (VN) kortsigtig, want as hy in die guns van Israel beslis het, kon daar gesê word: Dit is wat van ‘n Jood te wagte is. Daarenteen was die verwagting by die VN se Menseregteraad dat Israel veroordeel moet word. Goldstone se opdrag was om net die gedrag van die Israeli’s te ondersoek. Hy het egter albei partye se dade beoordeel.

In die konteks van bv Israel/Palestina is gevra in hoeverre daar “misdade teen die mensdom” gepleeg is. Laasgenoemde is ‘n mode-frase wat hom tot die uiterste misbruik leen. Terugverwysend na wat ek hierbo oor die kwalitatiewe verskille tussen mense geskryf het, moet ek dit in die midde lê dat ek veel eerder “misdade teen die beskawing” vir beswaar sou uitsonder. Pleks van ‘n kwantitatiewe benadering, waarvolgens die getal mense wat na bewering “benadeel” is van deurslaggewende belang is, verkies ek ‘n kwalitatiewe uitgangspunt.

Dwarsdeur die geskiedenis is dit begaafde indiwidue en klein uitgelese groepe, en nie die massa nie, wat positiewe dinge tot stand gebring en die voortgang en vooruitgang van die beskawing bevorder het. Andersins vra ek my af in watter mate ontwikkelde mense se lewensgehalte weens negatiewe gebeure afgeskaal is; beskawing dus blatant ondermyn is. In Turkye, Palestina en Suid-Afrika is onvergeefbare misdade teen die beskawing gepleeg.

Wat Suid-Afrika betref, sal anti-blanke elemente akkoord met “onvergeefbare misdade” gaan deur te beweer dat die blanke bewind plaaslik agtereenvolgend deur slawerny, kolonialisme en apartheid gekenmerk is en dat dit vreeslik onbeskaafd daaraan toe gegaan het. In werklikheid het die ANC en PAC se terreurveldtogte die agteruitgang van Westerse beskawing in Suid-Afrika ingelui. Plaaslik word hierdie “bevrydingsbewegings” se geweldstradisie tot op hede in die vorm van bv plaasmoorde voortgesit. Die ruggraatlose en mandaatlose magsoorgawe van 1990/1994 was myns insiens onmiskenbaar en onvergeeflik ‘n “misdaad teen die (Westerse) beskawing”.

Wat die destydse plaaslike slawerny betref, moet besef word dat die inheemse bevolking nie verslaaf is nie. Die slawe is ingevoer. Die rede hiervoor is dat die Khoisan, wat in die suide en weste aangetref is, nie bruikbare arbeiders was nie. Die swartes, wat uit die noorde en ooste die land binnegestroom het, was ook nie gretig om arbeid te verrig nie. Hoewel daar ‘n ooraanbod van swart werkloses was, het die owerheid dit dikwels eerder gerade geag om arbeiders vir die myne uit buurlande en Oosterlinge uit Indië vir die suikerplantasies in te voer.

Diegene wat die blanke bewind kritiseer oor slawerny, kolonialisme en apartheid skreeu ten hemele oor beweerde “misdade teen die mensdom”. Te midde van al hulle oordrywing kry hierdie kritici dit nie reg om die blankes van die ou Suid-Afika van volksmoord te beskuldig nie; iets wat wel tydens kolonialisme elders in die wêreld ten koste van die inheemse bevolking voorgekom het. Met verwysing na bv plaasmoorde is volksmoord dalk veel eerder ‘n potensiële kenmerk van die nuwe Suid-Afrika.

Om klaarblyklike redes beklemtoon ek eerder verskille as ooreenkomste tussen mense. Sodra ‘n presteerder aan ‘n gelykwenser erken dat alle mense gelyk behoort te wees, word daar onmiddellik met die waarneming gekom dat daar groot ongelykhede in die praktyk is. Die volgende stap is om met die verwyt te kom dat hierdie ongelykhede aan die marginalisering, benadeling, uitbuiting, ens, van nie-wittes toe te skryf is. Blankes kry dan die skuld hiervoor.

Bloom vertel hoe hartlik Goldstone met die hoëlui van die “apartheidsregime” gesosialiseer het. Ook dat Goldstone as regter noodwendig gehelp het om die apartheidstelsel aan die gang te hou. Hy was sekerlik nie ‘n anti-apartheidsaktivis nie. Goldstone beweer deesdae dat hy probeer het om apartheid van binne af te hervorm. In hierdie verband word dan verwys na sy uitspraak dat diegene wat ingevolge die wet op groepsgebiede verskuif word van alternatiewe huisvesting voorsien moet word. Die indruk wat die teks by my gewek het, is dat Goldstone nie van opportunisme vry te pleit is nie.

Enkele jare gelede is ‘n onderhoud met Goldstone op BBC-televisie gevoer. Hy noem toe dat hy hom in Amerika gevestig het. Die rede waarom hy uit die nuwe Suid-Afrika verkas het, is glo omdat sy kinders en kleinkinders in Amerika woon. Dit laat my dink aan die oorverligte Jodin wat ek as ‘n kollega gehad het. Sy het alles wat van die ANC se kant af gekom het skynbaar as manna beskou. Sedertdien het sy en haar gesin hulle sak en pak in Australië gevestig.

Vanselfsprekend verkwalik ek mense wat hulle met woord en daad vir ‘n ANC-regering beywer het maar nie kans sien om te woon in die omstandighede wat hulle help skep het nie. Maar daar is lastige vrae wat periodiek by my opkom: Is dit nie dalk deel van die briljantheid van Jode dat hulle weet wanneer om ‘n sinkende skip te verlaat nie? Is Suid-Afrika nie onmiskenbaar vir altyd opgedonder nie? Het die tyd vir blankes in Afrika nie onherroeplik uitgeloop nie? Ek wil nie so dwaas soos bv JP (Silwerrandjie) Landman wees om die donker wolk doelbewus mis te kyk nie.

Kastrate in die Nuwe Suid-Afrika-koor

Farinelli, 'n beroemde kastraat uit die agtiende eeu (Skildery deur Carlo Broschi) — Farinelli, ‘n beroemde kastraat uit die agtiende eeu (Skildery deur Carlo Broschi)

deur Leon Lemmer

Kastrate het tot die einde van die 19de eeu dikwels in kore en as soliste opgetree. Hulle het hulle voorpubertydse stemtoon behou en kon note sing wat nie vir vroue moontlik is nie. Danksy oefening kon kastrate groot longkrag ontwikkel en dus lank en hard sing. Omdat hulle nie testosteroon in hulle bloed gehad het nie, was hulle beenstruktuur nie sterk nie. Hulle kon en wou nie veg nie. Pleks van hulle te verset, was hulle hoogs aanpasbaar. Hierdie buigsaamheid het meer as net hulle stemme gegeld.

Die motivering vir kastrasie was dikwels om ‘n gewaande groter saak as eie belang te dien. Dit kom neer op eie verslawing, onderwerping en bestraffing. Ná kastrasie was dit steeds moontlik om met oorgawe in ‘n koor te sing en daarvoor komplimente te ontvang, maar dit was nie moontlik om ‘n nageslag te verwek en bv leiers op te lewer nie. Tog was daar kastrate wat ná so ‘n katastrofe steeds gedink het dat hulle hulle goed van hulle taak gekwyt het; dat mense aan hulle dank verskuldig is en eerder die onomkeerbare moet aanvaar.

Kastrasie ontneem ‘n man van sy seksuele vermoëns. Sodanige aksie klink na ‘n dwase stap. Dit is egter moontlik om ook in ‘n ander sin gekastreer te word, bv om willens en wetens jou politieke mag te verloor en dan weens ‘n gebrek aan politieke testosteroon net lof vir hierdie steriliteit te hê en selfs sover te gaan om met die vyand te heul. Sodanige kastrasie geld dan nie net mans nie en kan dus ook by vroue aangetref word.

Kastrasie kan dus letterlik of figuurlik vertolk word. Politieke kastrate is diegene wat aktief meegewerk het om die blankes en veral Afrikaners van hulle politieke mag te ontneem en/of juig omdat dit deesdae die geval is. Politieke ontmanning is vir hierdie kastrate heeltemal aanvaarbaar. Sodanige toestand word nie deur hulle afgekeur nie omdat gemeen word dat die land nou in beter hande is. Hierdie kastrate probeer om mense met propaganda sag te maak en om die deugde van politieke steriliteit te besing.

In die pers was daar onlangs ‘n klassieke voorbeeld van figuurlike kastrasie. Die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) was sedert sy ontstaan ‘n oorwegend Afrikaanse inrigting. Onder die leiding van Jakes Gerwel as rektor en Jaap Durand as viserektor is die UWK tot ‘n eentalige Engelse universiteit getransformeer.

Die huidige rektor, Brian O’Connell, het hom soos volg hieroor uitgelaat: “Daar kan mense wees wat sê dit is onregverdig teenoor Afrikaanssprekendes, maar daardie was ‘n groothartige gebaar soos min. ‘n Opoffering deur Afrikaanssprekende studente … Hulle het gesê aangesien ons broers en susters nie toegang het tot hierdie taal nie, gaan ons hulle help deur onderrig in Engels te ontvang. Dit was amper asof studente Afrikaans opgeoffer het ter wille van goeie lesings, want wanneer jy lesings in twee tale aanbied, neem dit jou twee keer so lank” (Die Burger, 28.06.2013, p 15).

‘n Beter manier van doen vir sowel die UWK as tradisioneel Afrikaanse universiteite sou wees om, soos in die res van die wêreld, van studente te verwag om die onderrigtaal van die universiteit aan te leer as hulle verkies om juis daar te studeer. O’Connell se redenasie dui op ‘n tipiese kastraatmentaliteit.

In die politiek van die nuwe Suid-Afrika is daar baie blanke Afrikaanse mans, insluitende Broeders van weleer, wat die kastrate se hoë C’s (of is dit A’s vir Afrika?) sing. FW de Klerk se refrein is dat hy ‘n onbewysbare groter ramp as die huidige ANC-bewind voorkom het. Pik Botha het in 1994 die deuntjie gesing dat die Nasionale Party (NP) die verkiesing met miljoene stemme sou wen. Willie Esterhuyse het luid vir die ANC gesing, maar sedert sy groot vriend Thabo Mbeki die trekpas gekry het, het sy stem nogal stil geword. Marthinus van Schalkwyk is seker die hoogs betaalde koorknaap in die wêreld omdat hy passievol daaroor was dat die NP deur die ANC verswelg moet word.

In die kastratekoor is daar talle ander wat met oorgawe die lof van die nuwe Suid-Afrika besing: Roelf Meyer, Leon Wessels, Dawie de Villiers, Sampie Terreblanche, Jaap Durand, Frits Gaum, Max du Preez, JP Landman, Pierre de Vos, Wannie Carstens, ens. Sedert Anton van Niekerk se politieke testosteroon onder sy lessenaar vergruis is, sing hy ekstra hard in hierdie koor. Vergoeding bly nie agterweë nie. Vandeesweek is berig dat ‘n minister hom in ‘n etiekkomitee aangestel het (Die Burger, 30 deser, p 5). As ‘n mens se ego dors is, word publisiteit om die geringste rede gesoek.

Piet Crowcamp is die baba in hierdie groep lofsangers. Hy word maklik uitgeken omdat hy weens onbeholpenheid sy doek verkeerd aan het. Oor wat hy ‘n egte akademikus ter wille van politieke gewin aangedoen het, het hy blykbaar geen gewete nie. Dit is verblydend dat haar kollegas in die departement aanvanklik Crowcamp se opdringerige inmenging teengestaan het. Die tragedie is egter dat (sover bekend) geen akademikus vir haar daadwerklik in die bres getree het nie. Dit is gewoon ‘n skande dat die universiteit dadelik en sonder meer haar bedanking aanvaar het. Hiervoor kan daar geen akademiese regverdiging wees nie. Die motivering is suiwer op politiek gegrondves. Wat hiermee tuisgebring word, is dat al die plaaslike universiteite en hulle akademici in die ban van die ANC en sy kommunistiese minister van hoër onderwys verkeer.

Behalwe diegene wat voluit in die Nuwe Suid-Afrika-koor sing, is daar darem ook diegene wat die haglike verval om hulle raaksien en deesdae ‘n bietjie sagter sing: Tim du Plessis, Theuns Eloff, André Brink, Breyten Breytenbach, ens.

Kastrasie kan onnatuurlik beslag kry of dit kan aangebore wees. Voorbeelde van gebore kastrate wat lustig die loflied “Nelson Mandela is die volmaakte ikoon” sing, is Helen Zille, Patricia de Lille, Ruda Landman en Antjie Krog.

Weens fundamentalisme, fanatisme, dogmatisme, opportunisme, ens, is die kern van die genoemde kastratekoor goed gevestig. Nogtans word verdere nominasies van verdienstelike kandidate ingewag.