‘Covidpreneurs’: ANC-kaders skep R2,2 miljard

ANC-kaders het soos hiënas op die Covid-19-noodfondse toegesak. Net wat persoonlike beskermingstoerusting betref, is daar sprake van R2,2 miljard wat na twyfelagtige transaksies en ondernemings gevloei het. Dié onthullings kom op die vooraand van ‘n verdere R70 miljard wat moontlik teen môre deur die IMF (Internasionale Monetêre Fonds) aan Suid-Afrika geleen gaan word.

Die spesiale ondersoekeenheid is besig met ‘n ondersoek aangaande 90 maatskappye wat tenders van die Gautengse gesondheidsdepartement ontvang het. ‘n Verdere R30 miljoen se onwettige tenders in Kwazulu-Natal verkeer insgelyks onder die vergrootglas, tesame met ander in die Oos-Kaap.

Die diefstal met tenders is so erg dat selfs die voorsitter van die Swart Sakekamer, Sandile Zungu, sou gesê het: “Dis nie meer swart sake nie, dis diewe.”

In ‘n onderhoud met die Sunday Times vandag, het Zungu hom soos volg uitgelaat:

“Die hele ding lyk so oneerlik en vuil, ‘n mens twyfel of dit ooit aan die nasionale tesourie se regulasies oor die noodaankope van voorrade en dienste sal voldoen.”

In een geval in Kwazulu-Natal, is watertenks van 5 000 liter by skole geïnstalleer teen ‘n koste van R28 000 per tenk terwyl soortgelyke tenks vir minder as R5000 in die handel beskikbaar is.

In die Oos-Kaap in die sogenaamde “OR Tambo-distrik”, is R168 miljoen voorgeskiet aan ‘n groep tenderpreneurs vir ‘n water- en rioolprojek sonder dat enige werk ooit agterna geskied het. Die munisipale bestuurder word glo tans aangekla.

In die dieselfde munisipale distrik, OR Tambo, wat na die gelyknamige ANC-terroris vernoem is, het ‘n maatskappy genaamd Phathilizwi Training Institution ‘n bedrag van R4,8 miljoen ontvang, blykbaar vir ‘n “Covid-19-bewusmakingsveldtog” terwyl die land onder vlak-4-inperking verkeer het. Die maatskappy het glo met 6 400 mense “gepraat”, maar niemand kan so iets onthou nie.

In Pretoria het Tshepang Phohole sowat R5,7 miljoen van die werkloosheidsversekeringsfonds ontvang wat vir 1 400 mense bedoel was. Hy en sy familie het egter die geld op motors, huisverbeterings en grafstene uitgegee. Phohole, sy vriendin en drie ander is blykbaar in hegtenis geneem en aangekla.

Nog ‘n tender van R37 miljoen is kragtens die noodregulasies deur die departement van openbare werke en infrastruktuur uitgereik om die heining by die Beitbruggrenspos met Zimbabwe te herstel. Groot dele van die baie swak opgerigte heining is egter gesteel en enigiemand, waaronder sigaret- en ander smokkelaars, loop gemaklik heen en weer oor die grens.

Die ANC-president, Cyril Ramaphosa, se eie woordvoerder word insgelyks genoem as een van die “covidpreneurs”. Op die lys van maatskappye wat geld onder die noodmaatreëls ontvang het, verkeer ‘n onderneming genaamd Royal Bhaca, wat aan die eggenoot van Ramaphosa se woordvoerder, Khusela Diko, behoort. Volgens ‘n berig in verlede week se Sunday Independent het Royal Bhaca, wat aan Bhaca King Thandisizwe Diko behoort, twee kontrakte met ‘n gesamentlike waarde van R125 ontvang. Blykbaar bestaan daar ‘n “noue verbintenis” tussen die Diko’s en die Gautengse LUR vir gesondheid, Bandile Masuku se familie, vandaar die “sake” wat die provinsie met Royal Bhaca gedoen het.

Nog ‘n swartman met politieke verbintenisse, Sicelo Buthelezi, het drie tenders met ‘n gesamentlike waarde van R873 miljoen van die provinsie Gauteng ontvang. Buthelezi is ‘n voormalige voorsitter van die ANC se Sandtontak en was voorheen ‘n “raadgewer” van die vorige LUR vir gesondheid in Gauteng, Qedani Mahlangu. Sicelo Buthelezi se maatskappy heet HSB Mercantile.

Buthelezi ontken egter dat daar enige belangekonflik by die tenders betrokke was. Volgens hom het hy “laas in 2012 vir die departement gewerk”. Toe die Sunday Times hom vra of hy wel geld ontvang het, het hy geanwoord: “Sekerlik is daar ‘n konstante verhouding maar ek kan nie sonder my kliënt se toestemming enige besonderhede bekendmaak betreffende my maatskappy se rol as diensverskaffer aan hulle nie.”

‘n Ander ANC-kader, Thabiso Lekoana, se naam verskyn eweneens op die lys van covidpreneurs. Sy maatskappy, LNG Scientific, het R113 miljoen se tenders van die Gautengse gesondheidsdepartement ontvang. Hy het bevestig dat hy met die departement “sake doen”.

Die verband tussen ‘n platemaatskappy en die verskaffing van gesondheidsgoedere is nie so helder nie. Maar in die geval van Ntsikelelo Khatyana, wat bande het met die voormalige tesouriergeneraal van die ANC-jeugliga, Reggie Nkabinde, het dit vir hom ook ‘n tender verkry. Khatyana is die uitvoerende beampte van die platemaatskappy, Mabala Noise, wat aan Nkabinde behoort. Dit het Khatyana in staat gestel om vir sy eie maatskappy, Olwe2 Project Management Consultancy, ‘n R17-miljoen-tender van die Gautengse gesondheidsdepartement te verkry. Hy wil egter nie met die media daaroor praat nie.

Die lof van die ontslape swart sakeman van Soweto, Richard Maponya, is al dikwels besing. Nou het die naam van sy dogter, Chichi Maponya, egter opgeduik as een van die begunstigdes van gesondheidstenders in Gauteng. Haar maatskappy, Maponya Medical Solutions, waarvan sy een van drie direkteure verteenwoordig, het nie minder nie as drie tenders met ‘n totale waarde van R267 miljoen tussen 30 Maart en 3 April vanjaar ontvang. Sy reageer nie op boodskappe nie.

‘n Woordvoerder vir die Gautengprovinsie, Thabo Masebe, het erken dat die spesiale ondersoekeenheid tans die lys tenders ondersoek. Volgens hom het die Gautengse gesondheidsdepartement “rampbestuurregulasies gebruik om diensverskaffers aan te stel, terwyl daar van streng tenderprosedures afgewyk is. Amptenare van die Gautengse ouditdepartement het probleme raakgesien met kontrakte wat etlike miljoene rande beloop”. Volgens die ouditdepartement het die bedrae buitensporig gelyk en wou dit voorkom asof die proses nie billik was nie.

‘n Vorige werknemer van die SAUK, Kaizer Kganyago, doen tans diens as woordvoerder vir die spesiale ondersoekeenheid. Hy sê: “Ons span is nou reeds hier (by die Gautengtesourie) vir ‘n week of meer. Hulle het reeds vasgestel dat daar 90 maatskappye betrokke is. Dis bloot by die gesondheidsdepartement waar dit gaan om persoonlike beskermingstoerusting. As een so ‘n kontrak R125 miljoen werd is en daar is 90 van hulle, verteenwoordig dit baie geld.

“Ons kyk veral na aankope en nakoming van die tesourie se regulasies. En daardie regulasies is baie spesifiek as dit by pryse kom. Daar was ‘n duidelike regulasie en raamwerk wat deur die nasionale tesourie ingestel is. Ons kyk of mense dit nakom, onder andere,” het Kganyago verklaar.

Leon Lemmer: Die wysbegeerte as ‘n tuiskoms

David Benatar (gebore in 1966) is ‘n dosent in die wysbegeerte/filosofie aan die Universiteit Kaapstad. Hy het bekendheid verwerf veral vanweë sy boek, Better never to have been: The harm of coming into existence (2006, Kindle $31,04). Volgens hom is die oorwig in iedere mens se lewe nie goed nie, in die sin van nie die moeite werd nie, gevolglik sou dit beter wees om nie gebore te word nie. Dalk al wat ek hierteen kan opwerp, is dat jou nie-bestaan jou van alle moontlikhede, sowel goed as sleg, uitsluit. Dalk is dit moontlik, afhangende van die mate waarin dit in jou beheer is, om (meesal) eerder die goeie as die slegte te ervaar. Hierdie boek is soms (myns insiens en ook volgens Benatar) verkeerdelik as nihilisties vertolk, dus as ‘n voorkeur vir niks pleks van iets. Ek het voorheen kortliks hierna verwys (Praag 22.10.2017).

Benatar se standpunt herinner aan die aartspessimisme van Arthur Schopenhauer (1788-1860): “The finitude of existence, the ephemeral nature of the present, the contingency of life, the non-existence of the past, the constancy of need, the experience of boredom, and, most importantly the ievitability of death, all lead to the conclusion that life is pointless” (Praag 22.10.2017). Sommige van Benatar se idees kan ook teruggevoer word na ‘n ander Schopenhauer-aanhanger, die Romeens-Franse filosoof Emil Coiran (1911-1995). Cioran se boek, The trouble with being born (1973), oor “the inconvenience of existence,” sal vanjaar op 24 September as ‘n e-boek beskikbaar gestel word (Kindle $11,68). Een van Cioran se ander boeke, History and utopia, is in 2015 as ‘n e-boek gepubliseer (Kindle $12,64). Daarin noem Cioran demokrasie “a festival of mediocrity.” Die Engelse vertaling van Michel Houellebecq (Praag 20.10.2019) se boek, In the presence of Schopenhauer (Kindle $12,64), het in Mei vanjaar verskyn. In hierdie konteks is daar ook die boek van Louis Betty, Without God: Michel Houellebecq and materialist horror (2016, Kindle $16,55). Betty se beswaar is egter nie soseer teen nie-religieusheid nie as teen ongebreidelde materialisme.

Van Benatar is onder meer ook hierdie boek gepubliseer: The second sexism: Domination against men and boys (2012, Kindle $21,15). Hierin stel hy militante feministiese seksisme aan die kaak, onder meer omdat dit geslagsgelykheid ondermyn. Wat duidelik is, is dat Benatar nie huiwer om hom oor omstrede sake uit te laat nie. Hy is kompromisloos op soek na die waarheid, soos dit hoort in die wysbegeerte. Hy redeneer op ‘n voortreflike manier en formuleer sy gedagtes in duidelike taal.

Aan die Universiteit Kaapstad is Benatar ook om politieke redes ‘n omstrede figuur. In ‘n vorige rubriek het ek geskryf oor sy (gesonde) opvattings oor regstellende aksie en transformasie (Praag 3.10 2015). Hierdie teks is ‘n herlees werd omdat dit toon hoe kundig Benatar oor aktuele politieke sake redeneer; ook omdat die idees wat hy daar uitspreek vir sommige Afrikaners meer aanvaarbaar is as dié wat in hierdie rubriek aan die beurt kom. Maar hou in gedagte dat Benatar se (troostelose, pessimistiese) benadering rasioneel en empiries (dus ingevolge die sintuiglik waarneembare aardse) is. Religieuse geloof volg ‘n ander (troosryke, optimistiese) roete, is dus ‘n ander benadering, wat oorstyging/transendering van die empiriese, dus die metafisiese, insluit.

By ‘n vorige geleentheid het ek oor Afrikaanse wysgere geskryf (Praag 16.04.2017). Van die huidige aktiewes sou Danie Goosen seker die meeste aanklank by Afrikaners vind. Daar is pas ‘n bundel, Knooppunte: Opstelle vir en oor Danie Goosen (Centurion: Akademia, 507p, R350) gepubliseer. Maar ek dink dat Benatar as wysgeer plaaslik tans die uitnemendste werk lewer. In die wysbegeerte gaan dit om besinning oor fundamentele sake. Tradisioneel het dit, veral op die Europese vasteland, om die formulering van ‘n lewens- en wêreldbeskouing – ‘n werklikheidsiening – gegaan; dikwels deur die daarstelling van ‘n omvattende stelsel. Wetenskaplike kennis, bv oor die heelal/kosmos, het mettertyd verdere wysgerige denke oor sekere onderwerpe minder nodig maar nie heeltemal oorbodig gemaak nie. Wetenskaplike kennis is immers deurlopend aan aanpassings, selfs fundamentele hersiening (verandering van paradigma), onderhewig.

Sub-atomiese fisika is myns insiens (oor)ryp vir ‘n verandering van paradigma. Lees bv Lee Smolin se The trouble with physics: The rise of string theory, the fall of science and what comes next (London: Penguin, 2008) en Peter Woit se Not even wrong: The failure of string theory and the continuing challenge to unify the laws of physics (London: Vintage, 2007). Herbesinning oor die oerknal (“big bang”) as ‘n hipotese oor die begin van die heelal is ook nodig – die knal kan ‘n sikliese verskynsel wees. Dan hoef iets (die heelal) nie uit niks te ontstaan nie. Lees bv Paul J Steinhardt en Neil Turok se Endless universe: Beyond the big bang (London: Phoenix, 2008). Neil (gebore in 1958) is die seun van ons eie kommunistiese ANC-kameraad, Ben Turok (1927-2019), wat die ekonomiese beleid in die Vryheidsmanifes van 1955 geformuleer het. Ben skryf oor die ANC: “After 1994 … race discrimination … became the focus of the party’s concerns” (With my head above the parapet: An insiders account of the ANC in power, Auckland Park: Jacana, 2014, p 59). “The various forms of ‘black empowerment’ that were enacted after 1994 came to refer to Africans and not to coloured or Indian people” (138). Rassediskriminasie deur die ANC-regime teen blankes is uiteraard ‘n onontkenbare gegewe.

In die 20ste eeu is die wysbegeerte op die Europese vasteland deur voortgesette besinning oor lewens- en wêreldbeskouings gekenmerk terwyl daar in die Anglo-Amerikaanse wêreld voorkeur aan ‘n analitiese of metodologiese benadering gegee is. Dit het onder meer meegebring dat metafisiese spekulasie vermy is. Gewone taalgebruik – die woorde/terme en hulle betekenis, dus die onderliggende begrippe – is in besonderhede ontleed. Op hierdie manier, dus danksy terminologiese vastigheid, is sommige geykte wysgerige probleme opgelos deur bv aan te toon dat hulle skynprobleme, bv mistastings, is. ‘n Ander gevolg was dat hierdie wysgere mindere leiding as voorheen oor fundamentele sake, soos hoe ‘n mens behoort te lewe, gegee het; die soort leiding wat wel op die Europese vasteland deur bv die eksistensialiste verskaf is.

The human predicament

Vandag skryf ek oor die volgende boek van Benatar: The human predicament: A candid guide to life’s biggest questions (New York: Oxford University Press, 2017, 288p; Amazon Kindle $11,49). Sy hoofonderwerpe is die moontlike betekenis (“meaning”) – of betekenisloosheid – en kwaliteit – of gebrek aan kwaliteit – van ‘n mens se lewe, asook onsterflikheid en selfdood (“suicide”). “Among the literal meanings of the word ‘meaning’ are ‘significance’, ‘importance’, and ‘purpose'” (Kindle 386). Implisiet is daar by Benatar die hipotese van ateïsme, oftewel goddeloosheid. In daardie sin is hy ‘n verlore skaap. Dit is in ooreenstemming met die hedendaagse (rasioneel-wetenskaplike) benadering dat metafisiese spekulasie vermy word; dat ingevolge sintuiglik waarneembare inligting gedink word; iets wat in (al hoe) mindere mate vir sub-atomiese fisika geld, waar daar op indirekte waarneming en spekulasie gesteun word. Benatar laat hom deur rasionele denke lei, maar hy laat ook ruimte vir gevoel/emosie.

Hy is nie dogmaties nie, erken waar hy voorheen gefouteer het en laat in vrede diegene wat op grond van religieuse geloof ander oortuigings as syne huldig. “I do not think that religious views are inherently more dangerous than secular ones” (303). “I do not begrudge private delusions that enable people to cope – as long as these do not harm others” (309). Wat Benatar doen, is om by te dra tot “the marketplace of ideas” (314), om die waarheid, soos hy dit bedink, te verkondig maar sonder om by te dra tot die “feel-good literature” (314). Wat hy poog om te verskaf, is “an antidote to the psychological snake oil that is peddled, bought, and consumed in large quantities” (320). “There are ways of coping with reality that do not involve denying it” (325). Godsbegrippe neig om individualisties te wees. Van mens tot mens kan sulke begrippe aansienlik verskil. Verder is voorstellings van God feitlik onmoontlik en word in sommige religieë selfs verbied.

Voorheen het ek verwys na die teoloog, Johan Heyns (1928-1994), se boek, Die onsterflikheid van die siel (1959), waarin ‘n tradisionele protestantse standpunt gestel word, naamlik dat die siel na die dood van die liggaam voortbestaan en later met ‘n herskepte, verheerlikte liggaam verenig word. Hieroor is gesê: “No theological doctine, such as those of God’s existence or of the immortality of the soul, are evident or demonstrable philosophically, so that religious doctrine rests solely on faith, without metaphysical or scientific support” (Praag 22.10.2017). As teenhanger vir Heyns se boek het die wysgeer, Johan Degenaar (1926-2015), ‘n boek gepubliseer, Die sterflikheid van die siel (1963). Hy beskou die mens as ‘n eenheid van liggaam en siel. Sowel die liggaam as die siel sterf dus. As daar ‘n opstanding van die self sou wees, ‘n herskepping van liggaam en gees, sou dit ‘n groter wonderwerk as in Heyns se standpunt verg (Praag 22.10.2017).

Benatar se uitgangspunt is aards, empiries, sintuiglik, hiermaals. Uit hierdie perspektief besin hy oor bv onsterflikheid, dus ‘n moontlike hiernamaals, wat tradisioneel as ‘n metafisiese onderwerp beskou is. Wat Benatar doen, is om terminologiese vastigheid in die Anglo-Amerikaanse tradisie daar te stel en dan in die Europees-vastelandse tradisie ‘n lewensbeskouing te munt. Sy wêreldbeskouing is onder meer: “It is the product of blind evolutionary forces that are indifferent to us” (2909). Een van die tegnieke wat Benatar dikwels gebruik, is aan bv GE Moore (1873-1958) se Principia ethica (1903) ontleen. As bv beweer word “good” is “happiness” of “pleasure” kan hierdie veralgemenings as ongeldig bewys word met voorbeelde wat toon dat hulle nie noodwendig sinonieme vir “good” is nie.

As leser was ek deurgaans daarvan bewus dat Benatar as ervare dosent hier aan die woord is; dat hy hom duidelik uitdruk omdat hy self duidelikheid het oor wat hy dink. Hy noem watter dele van die boek noodsaaklike leesstof bevat en dus watter dele maar deur sommige lesers oorgeslaan kan word. Hy besef klaarblyklik die mate van funksionele ongeletterdheid wat daar deesdae selfs op universiteitsvlak by studente aangetref word; dat omvattende leeswerk – met die nodige begrip – inspanning verg wat te veel is om van party studente te verwag.

Die voorwoord begin soos volg: “We are born, we live, we suffer along the way, and then we die – obliterated for the rest of eternity. Our existence is but a blip [“piep/stip(pel)”] in cosmic time and space. It is not surprising that so many people ask: ‘What is it all about?’ The right answer, I argue in this book, is ‘ultimately nothing’. Despite some limited consolations, the human condition is in fact a tragic predicament from which none of us can escape, for the predicament consists not merely in life but also in death” (86). “There is plenty of horror. It is for this reason that I think that the ‘human condition‘ [“toestand”] is most accurately described as the ‘human predicament‘ [“verknorsing”] (265). “Chronic pain is rampant, but there is no such thing as chronic pleasure” (1220). Daar kan egter wel berusting (“satisfaction”), oftewel ‘n mate van tevredenheid (“contentment”), wees (1220).

Kosmies is die lewe van ‘n mens en selfs die mensdom nietig; eintlik opsioneel. Uit sodanige perspektief het ‘n mens se lewe nie betekenis nie. David Hume (1711-1776) het tereg geskryf: “The life of a man is of no greater importance to the universe than that of an oyster” (On suicide, London, Penguin, 2005, p 4). Simon Blackburn (gebore in 1944) verwys na “the infinitesimal difference even our best efforts make, and only for an insignificant time on one insignificant planet in an insignificant galaxy” (The big questions: Philosophy, London: Quercus, 2009, p 172). Dit verbaas my altyd hoe belangrik sommige mense hulleself ag en om watter rede, bv ‘n gholfspeler kan handel asof die son uit hom skyn bloot omdat hy die vermoë het om met min houe ‘n balletjie in ‘n gaatjie te slaan.

Een van die fundamentele vrae wat wysgere probeer beantwoord is: “Do our lives have meaning? Is life worth living?” (Benatar 174). Daar is diegene wat beweer dat iedere mens vir ‘n doel geskape is en dat dit die betekenis/sin van sy lewe is. Die probleem is dat ons nie (presies) weet wat daardie doel is nie. Daar is deesdae ‘n groot mate van eenstemmigheid dat ‘n mens se lewe (meesal) nie ‘n enkele betekenis nie maar meerdere betekenisse het, afhangende van die stadium in jou lewe. “Life … has meanings. There is no such thing as the meaning of life” (1017). Wat belangrik is, is dat iedere mens self soveel moontlik sin aan sy lewe moet gee. Dit is egter noodwendig ‘n beperkte sin. Dit kan nie kosmiese betekenis hê nie. As ‘n mens nie by ondernemings in die buitenste ruimte betrokke is nie, is alles wat jy doen aardsgebonde en het dit, empiries gesproke, slegs lokale en hoogs tydelike betekenis.

“I shall be arguing that a generally pessimistic view is the more realistic view – that is, the more accurate view” (249). As pessimis dink Benatar dat alle mense in ‘n tragiese verknorsing is. “Life is bad, but so is death” (185). Maar dan kwalifiseer hy sy stelling: “Of course, life is not bad in every way. Neither is death bad in every way” (185). Maar “even the best lives … ultimately contain more bad than good” (192). Hoewel dit volgens die outeur beter sou wees as ons nie gebore was nie, bevind ons ons nou in die lewe. Dit bring die verpligting, of ten minste wenslikheid, mee dat ons die beste van hierdie slegte situasie moet maak; dat ons kwaliteit aan ons lewens moet gee. Byvoorbeeld, “our lives may have meaning to one another” (185). Dink aan die wedersydse betekenis vir mekaar van ouers en hulle kinders.

Die dood is ook nie noodwendig net sleg nie. Ons weet seker almal van gevalle waar van iemand wat ernstig siek of deur ouderdom verswak is, gesê is dat die dood vir hom goed, ‘n verlossing, was. “While death does release us from suffering and, for that reason, is sometimes the least bad outcome, it is even then bad, a serious bad. This is because the cost of the release is one’s annihilation” (197). Rasioneel-empiries beskou, is die vernietiging of uitwissing van die ek, die self, onomkeerbaar.

‘n Alternatiewe beskouing is dat iedere mens onsterflik is. Hierop is Benatar se reaksie: “Death could be bad, but immortality might be even worse” (202). Dit kan uiters sleg wees as ‘n mens nooit uit die lewe kan ontsnap nie. Dit sou as’t ware neerkom op “imprisonment without parole” (1163) – iets wat goedskiks ook van ons Covid-19-inperking gesê kan word. ‘n Mens kan lewensmoeg word, bv deur verveeldheid (2266) of belangeloosheid oorweldig word. Wat baie mense begeer, is nie om vir altyd te lewe nie, maar hulle sou graag ‘n bietjie langer wou gelewe het as wat hulle beskore was (2375). ‘n Voordeel van die eindigheid van ‘n mens se lewe is dat dit jou kan motiveer om jou beperkte tyd ten beste te benut. Onsterflikheid, ‘n lewe sonder einde, daarenteen, kan bv tot ernstige, selfs eindelose, uitstel van nodige aksies lei.

Selfdood word dikwels veroordeel, maar Benatar dink “suicide has its place among possible responses to our predicament … we should reject the widespread idea that suicide is (almost) always irrational. Nor is suicide morally wrong as often as it is commonly thought to be. However, even when it is both rational and morally permissible, it is tragic, not only because of its effect on others, but also because it involves the annihilation of the person whose life ends” (208).

“We might ask the question [of meaning] about an individual’s life, or we might ask it about human life in general, or we might ask it about all life” (477). “There are explanations of how our species arose, but there are no reasons for our existence” (2870). In omgekeerde volgorde kan gesê word: Eerstens is daar “lewe” (mense, diere en plante) en “nie-lewe” (bv klippe). Vir my bly lewe wonderlik om te ervaar; ‘n wonder: “iets wat nie met die verstand verklaar kan word nie” (HAT), veral hoe lewe evolusionêr uit nie-lewe kon ontstaan het. Lees bv: Thomas Nagel se boek, Mind and cosmos: Why the materialist neo-Darwinian conception of nature is almost certainly false (2012, Kindle $12,78). Ook hier is ‘n verandering van paradigma nodig. Tweedens is daar “die lewe”. Ons gebruik hierdie frase meesal om na ons, die mens, se empiriese omstandighede te verwys, bv die lewe is duur, moeilik, wonderlik, ens. Derdens is daar “my lewe” wat met my geboorte begin en ‘n oomblik voor my dood eindig en dit vir my moontlik maak om vir ‘n wyle die sintuiglike werklikheid te ervaar.

Wat die dood betref, is dit belangrik om tussen doodgaan en doodwees te onderskei. Doodgaan/sterf is ‘n proses wat tyd in beslag neem en in meerdere of mindere mate deur die sterfling ervaar word. Doodwees volg onmiddellik ná die einde van hierdie proses. Die een oomblik is daar nog lewe en die volgende oomblik is die sterfling dood. Doodwees is nie deel van die self se lewe nie. Dit volg ná die einde van sy lewe. Doodwees is ‘n nie-ervaarbare toestand vir die dooie. Die toestand van nie-lewe waarin die dooie verkeer kan egter deur lewendes waargeneem word. Dit kom voor asof Benatar hierdie onderskeid nie altyd duidelik genoeg handhaaf nie. Hy skryf bv “the bad of death first befalls somebody the moment that being dies” (1767).

Tot dusver het ek hoofsaaklik na aanleiding van Benatar se inleidende hoofstuk geskryf. Ek sal dus baie saaklik oor die oorblywende sewe hoofstukke wees. In hoofstuk 2 word verwys na “[how] much of our lives are filled with recurring mundane activities” (347), bv sleurwerk. Dit moet liefs nie aanleiding tot nihilisme gee nie (369). “If a life is meaningless, then it also has no value” (414). Soms word beweer daar is “a connection between meaning and quality of life” (420). Maar “it is entirely possible for a life that objectively lacks meaning to have good subjective quality” (426). “I shall allow the possibility that a life can be absurd or meaningless – I shall use the terms interchangeably – without the being whose life it is realizing that it is so” (443).

Benatar onderskei vier perspektiewe waaruit die betekenis van ‘n mens se lewe beoordeel kan word: die kosmos, mensdom, kleiner groepe (bv nasie, gemeenskap, gesin) en die individu (449). Perspektief is uiteraard figuurlik of metafories in die geval van die kosmos en die mensdom. “Humanity is not an experiencing subject” (3142). Daarom is dit letterlik geykte bog om te beweer dat apartheid ‘n misdaad teen die mensdom of menslikheid was. Insgelyks kan daar nie letterlik iets soos wêreldburgerskap wees nie omdat die wêreld nie ‘n staat is nie.

Slegs in die aardse konteks kan ‘n lewe betekenis hê. “The more limited the perspective, the more attainable a meaningful life is” (523). “The more expansive the meaning within this earthly realm, the harder it is to attain. Most of us make very small and local impacts. We shall be forgotten within a generation (or two) of our deaths, once those few on whom we have made an impact have also died” (2875). “Relatively few people lead lives that are meaningful from the perspective of all humanity” (568). As ‘n voorbeeld hiervan noem hy waaragtig Nelson Mandela (568). Hy doen dit ongekwalifiseerd, asof Mandela werklik (positiewe) betekenis vir die mensdom/mensheid in sy geheel het.

Daar is ook grade van betekenis (472). Benatar onderskei ook tussen subjektiewe betekenis (“perceived meaning”) en objektiewe betekenis (“actual meaning”) (489). “A satisfying life [could] also be a meaningless one … it seems odd to think that lives devoted to watching soap operas … [etc could] be meaningful even if they were felt to be meaningful by the persons who lived them” (494). “A life is meaningful if it fulfills some significant purpose or goal set by the person whose life it is” (529).

In hoofstuk 3 beklemtoon Benatar dat ons lewens “cosmically insignificant” is. “Nothing we do on earth has any effect beyond it” (630). In sommige gevalle sou mense seker graag wou hê dat hulle betekenis so wyd moontlik in aardse verband moet wees. “The quest for meaning is, as Robert Nozick [1938-2002] notes, a quest for transcending ‘the limits of an individual life'” (889).

In hoofstuk 4 skryf Benatar: “Meaning in life … is … only one component of the quality of life” (1038). Dit is nodig om te onderskei tussen “what makes a life meaningful and what makes a life good” (1038), asook tussen “whether life actually is meaningful” en “feeling that one’s life is meaningful” (1043). “The incarceration of Nelson Mandela … radically reduced the quality of his life, but in time, it added immense meaning” (1043). Daardie betekenis kan positief en/of negatief wees. “I believe that while some lives are better than others, none are (noncomparatively or objectively) good” (1065).

Hoofstuk 5 handel oor die dood. “It is … the certain fate of each of us” (1435). “[Death] is not the sort of misfortune that one can ‘get over’, for the obvious reason that … death really is forever” (1990). “Death might deliver us from suffering, but … is an extremely costly ‘solution'” (1447). Wat dikwels as een van die grootste wyshede in die Westerse wysbegeerte beskou word, is soos volg deur Epicurus (341-270 vC) geformuleer: “Death … is nothing to us, since so long as we exist death is not with us; but when death comes, we do not exist. It does not then concern either the living or the dead, since for the former it is not, and the latter are no more” (1490). Benatar verwerp Epicurus se onverskilligheid oor die dood, naamlik “that negative attitudes to death are unwarranted” (2028). “My view is that death is an evil and thus part of the human predicament” (1665). “Death is bad not merely because it deprives one of the future good that one would otherwise have had, but also because it obliterates one” (1562; ook 1773, 2034, 2892).

Blackburn skryf: “Some philosophers fear Nothing, whereas the others think there is nothing to be afraid of … My death will be like nothing, for me, because there will be no ‘me’ left … When we contemplate death, we have to erase ourselves altogether, and then imagination fails, because there is no first-person perspective on death. Nobody, ever, experiences it for themselves” (187). “‘Death’ is no more mysterious than the ‘state’ of not being born … Being unborn was not like anything … because there was no subject, no self, there at all … We will be dead for a very long time, but it will not be boring, any more than it was boring ‘waiting’ so long to be born” (188). In hierdie verband skryf Benatar: “Every birth is a death in waiting” (2965). In die gereformeede kerke se vorige doopsformulier is gesê dat die lewe “‘n gestadigde dood” is.

Wanneer die dood as sleg bestempel word, is dit volgens Benatar gegrond op die veronderstelling “that the future life would have been worth living” (1706). Maar “in some circumstances it is less bad to die than to continue living” (1568), bv wanneer ‘n verswakte bejaarde te min, selfs feitlik geen, lewenskwaliteit ervaar. “No matter how good an innings one has had, death is a bad. It may be worse to be annihilated earlier (and not only because one is deprived of more), but it is still very bad to be annihilated later (even though one is deprived of less)” (2001). “A more realistic and reasonable response is to retain a keen awareness of death’s shadow but not to dwell on it all the time. One presses on with one’s life, doing what one can to enhance its quality and meaning” (2062); “also … enhancing the quality and sometimes the meaning of others’ lives” (2067).

Volgens hoofstuk 6 “it is possible that death is bad, but that eternal life would be worse” (2106). Benatar verwerp as “wishful thinking” die fisieke heropstanding van ‘n dooie, asook die onsterflikheid van die mens se gees/siel (2111). “Immortality by itself is … a massive counterfactual” (2222). “It is much more reasonable to believe that death is annihilation of the self” (2117). Narkose of ‘n harde hou op die kop laat ‘n mens sy bewussyn verloor. “It seems unlikely that consciousness, so vulnerable even during life, could then survive the death and decay of our brains. If the response is that our immortal soul is not a continuation of our consciousness, then the promise of an immortal soul seems less like a kind of survival of the self, and thus not very comforting” (2122). In ‘n metaforiese/figuurlike sin kan ‘n mens na jou dood in jou nageslag voortbestaan, asook in wat jy in ander opsigte tot stand gebring het, ens (2198).

In hoofstuk 7 noem Benatar selfdood “a momentous act, not least because of its finality. One cannot undo a suicide” (2388). Maar “there are situations in which it becomes a reasonable response to one’s condition. These are situations in which the quality of life becomes so poor that life is not worth continuing” (2393). “I prefer the expression ‘a life not worth continuing’ to ‘a life not worth living’ … Different standards should be used to evaluate lives that have already begun and those that have not” (3643). Volgens Benatar se bogenoemde 2006-boek “life is not worth starting.” “Those who accuse suicides of cowardice fail to see just how demanding the task of killing oneself can be” (2571). “It may well be that suicide is – at least sometimes – the more courageous option than remaining alive” (2577).

“Although suicide is always tragic … we ought to be less judgmental about it … I hasten to add that my defense of suicide is highly qualified” (2400). Benatar wil niemand aanmoedig tot selfdood nie. Waar hierdie daad in uitsonderlike gevalle sin maak en toelaatbaar behoort te wees, is bv “within the context of terminal disease or unbearable and intractable (usually physical) suffering” (2416). Hy is ten gunste van die wettiging van selfdood (2438), soos dit reeds in baie lande die geval is (3643). Waarteen Benatar dit het, is die frase “one ‘commits’ suicide” wat “the wrongfulness of suicide” impliseer (2449). Pleks van “commits” verkies hy die frase “carry out” (2455). Dan is selfdood (voorheen selfmoord genoem) nie meer ‘n soort moord en dus noodwendig ‘n misdaad nie (2466). Selfdood word dan soortgelyk aan genadedood (“euthanasia”), wat in al hoe meer lande toelaatbaar/wettig is (3651). Om bystand by selfdood te verleen, is egter steeds in baie lande verbode (3651).

Die aandag moet egter nie beperk word tot die persoon wat selfdood uitgevoer het nie. Die konteks waarin dit plaasgevind het, kan van deurslaggewende belang wees (2589). So ‘n dooie laat sy naasbestaande dikwels met erge skuldgevoelens (2595). In so ‘n geval kan geredeneer word “the person who kills himself violates duties he has to others” (2883), bv teenoor sy kinders. Selfdood wat op grond van selfsug uitgevoer is, is beswaarlik moreel regverdigbaar (2595). “Some burdens of life are insufficient to defeat the duties one owes to others” (2601).

Hoofstuk 8 bied ‘n samevatting van die vorige hoofstukke. Ek het aanhalings en verwysings hieruit reeds hier bo ingewerk. Benatar sluit fatalisties of berustend af met: “Things are the way they are” (2919). “The truth is simply too much for many people to bear” (2935). “After all, optimism makes life so much easier” (2993). Maar: “The human condition … calls for a heavy dose of pessimism, although there is some limited scope for optimism” (2930). “The absence of any – even terrestrial – meaning is best addressed not by taking one’s own life, but by attempting to invest one’s life with some meaning” (2981). Benatar se standpunt “allows for distractions from reality, but not denials of it” (3015).

In my skrywes toon ek dikwels die geboorte- en sterfjaar aan van mense na wie ek verwys, sodat hulle in historiese perspektief geplaas kan word. Dit word ook op bv grafstene gedoen. Hierop is Benatar se sardoniese kommentaar: “The life itself is often indicated by a mere dash between the date of birth and the date of demise” (3082). ‘n Lewe word tot ‘n koppelteken gereduseer. Hiervolgens is ons vervlietende lewens nie ‘n vinger lank nie, maar eerder so kort soos ‘n koppelteken; in elk geval hoogs onbeduidend. “How small we are, how little we know” (Earl Wilson jr). Dit is waarom ek verkies om my voornaam en van met kleinletters te skryf.

Dora Carrington

Die kunstenaars (skrywers en skilders) van die Bloomsbury-groep fassineer my reeds dekades lank. Tussen my en Bloomsbury is daar ‘n groot gaping in waardes. Dit verhoed egter nie dat ek graag oor hulle lees nie. Myns insiens is een van die aangrypendste tekste ooit die dagboekinskrywings van Dora Carrington (1893-1932) oor haar selfdood. Sy het nie van haar voornaam gehou nie. Aan haar kennisse het sy gevolglik as Carrington bekend gestaan. Dit is ook die titel van die 1995-rolprent oor haar.

Om kortliks ‘n idee te gee van die boheemse lewenswyse van Bloomsbury: Die homoseksuele skrywer, Lytton Strachey (1880-1932), en die tweeslagtige skilder, Carrington, het sedert 1915 saamgewoon. Hulle het ‘n platoniese verhouding gehad want Strachey was in ‘n seksuele verhouding met Ralph Partridge (1894-1960). Om hierdie drieledige verhoudings te laat vlot, het Carrington en Partridge in 1921 getrou. Strachey het vir die troue betaal, hulle op hulle wittebroodsreis vergesel en vir die huis – wat in Partridge se naam geregistreer is en waarin hierdie drietal gewoon het – betaal. In 1926 het Partridge ‘n verhouding met Frances Marshall (1900-2004) begin. Hulle is in 1933 getroud en het ‘n seun gehad. Carrington het in 1928 ‘n verhouding met Bernard Penrose (1903-1989) aangeknoop, wat tot ‘n aborsie gelei het. Die dood van Frances Partridge, ‘n skrale 16 jaar gelede, in die ouderdom van 103, kan as die einde van Bloomsbury beskou word. Oor haar hoë ouderdom het Frances geskryf: “It isn’t interesting – it’s bad enough to live it” en “The less a life becomes, the more important to sustain it,” asook: “I am happy! At what? Because the birds all over London have been singing” (aangehaal deur Johannes Comestor, “Frances Partridge: Die einde van Bloomsbury,” LitNet 21.09.2010).

Lytton Strachey, 51 jaar oud, is op 21 Januarie 1932 aan maagkanker dood. Die kernrede vir Carrington se selfdood word soos volg deur Jan Marsh geformuleer: “No one … truly valued Carrington for herself, as Lytton had done” (Bloomsbury women: Distinct figures in life and art, London: Pavilion, 1999, p 124). Carrington skryf oor haar intense liefde vir Strachey in haar dagboek: Letters and extracts from her diaries, chosen and with an introduction by David Garnett, Cape, 1970). Ek gebruik vervolgens die weergawe van haar dagboekinskrywings soos gepubliseer in: Ronald Blythe, The Penguin book of diaries (London: Penguin, 1991, p 349-355). Blythe skryf oor Strachey en Carrington: “He was homosexual, she hated being female and understood only friendship. Their friendship by turns baffled, amused and irritated Bloomsbury” (349).

Carrington “was not beautiful and few among the brilliant people who surrounded her thought of her work as remarkable, yet she can now be seen as an excellent artist … Her diary is wonderful, and the final pages describing her decision to kill herself are among the few really great statements on suicide” (350). Ná ‘n mislukte poging het Carrington, 38 jaar oud, haar op 11 Maart 1932 met ‘n geleende geweer doodgeskiet. Die volgende uittreksels uit haar dagboek is ter sake:

20 Januarie 1932: “He could not live … He had no hope” (351). “I thought how different one feels everything to what one usually does … I thought of Lytton, and was glad to think I shouldn’t know any more” (352). “I went and sat in the chair and watched him. ‘So this is death’, I kept saying to myself … It seemed as if time had lost all its properties” (353).

16 Februarie 1932: “You are so engraved on my brain that I think of nothing else. Everything I look at is part of you. And there seems no point in life now you are gone … Now there is no coming back … All the gaiety has gone out of my life … Now there is nothing left. All your papers have been taken away. Your clothes have gone. Your room is bare … So much of me was in you … In a few years what will be left of him? A few books on some shelves, but the intimate things that I loved, all gone” (354).

17 Februarie 1932: “I dreamt of you again last night. And when I woke up it was as if you had died afresh. Every day I find it harder to bear … I could not bear the utter loneliness here without you … What is the use of anything now without you? … For I can no longer please you. I look at our favourites. I try and read them, but without you they give me no pleasure. I only remember the evenings when you read them to me aloud and then I cry. I feel as if we had collected all our wheat into a barn to make bread and beer for the rest of our lives and now our barn has been burnt down and we stand on a cold winter morning looking at the charred ruins. For this little room was the gleanings of our life together. All our happiness was over this fire and with these books … I loved you so utterly and now there is nothing left to look forward to. You made me so absolutely happy. Every year had grown happier with you. It is impossible to think that I shall never sit with you again and hear your laugh. That everyday for the rest of my life you will be away. No one to talk to about my pleasures … There can never be any comfort again” (355).

Ten slotte

In die eerste sewe jaar van my akademiese loopbaan het ek wysbegeerte doseer. Dit was geen maklike taak om aan so ‘n moeilike vak reg te laat geskied nie. Ek was nie ‘n dissipel van enige wysgeer nie en het my daarvan weerhou om my eie oortuigings aan die studente op te dring. Die groot bate van wysgerige studie, afgesien van metodologiese dissipline, is dat dit jou aan ‘n verskeidenheid menings oor lewensbelangrike sake bekend stel. Soos in die geval van religieuse geloof kan wysgerige kennis destruktiewe gevolge hê. Ek dink ek het wel by wysgerige kennis gebaat, maar ek wou nie ‘n loopbaan daarvan maak nie. Wysgerige kennis is vir my eerder ‘n persoonlike saak en voorliefde.

Die afgelope jare ek het baie oor veral die politiek gelees, eintlik te veel, met die oog op my Praag-rubriek. Wanneer ek dan by uitsondering ‘n wysgerige werk lees, voel dit soos ‘n tuiskoms, of ten minste ‘n toevlugsoord, dus asof dít die kwessies is wat werklik belangrik is. Dit bly vir my interessant om kennis te neem van hoe wysgere met probleme worstel en na verklarings of oplossings soek. Dit is die eienaardige vertroosting van die wysbegeerte (Boëtius, 470-525). Veralgemenend kan seker gesê word dat baie swartes met veral politiek, seks en materialistiese begeertes (vandaar korrupsie) gepreokkupeerd is. Hulle belangstelling is primêr op die liggaamlike vlak. Vir my lyk dit asof ‘n mens jou saligheid eerder op die geestelike vlak moet vind.

‘n Jaar gelede het ek genoem dat ek weens ouderdom kwalik daartoe in staat is om elke week ‘n artikel vir publikasie te lewer. Dit is nou, ‘n vyftigtal rubrieke later, meer as ooit die geval. “Old age … is where everybody wants to get but nobody wants to be” (Benatar 2090). Ouderdomsgewys het ek as ‘t ware die doodsvallei betree. Dit is soos ‘n swartkolk (“black hole”): As jy daar ingegaan het, kom jy nooit daar uit nie. Dit is onwaarskynlik dat ek voortaan steeds in staat sal wees om elke week ‘n teks vir hierdie rubriek te lewer. Die grootste bate van die rubriek is die sinvolle reaksies wat dit dikwels ontlok. Ek sal skryf wanneer ek kan én so voel. Stilte is onomstrede.

Brief: Enkele opmerkings oor Jakes Gerwel se nalatenskap

Op 13 deser het ek op die ondergenoemde artikel van Melt Myburgh gereageer deur my opmerkings na LitNet te stuur. Hierdie teks is egter nie gepubliseer nie. Ek stuur dit dus hiermee na Praag vir moontlike publikasie. Ek het die teks intussen met verdere inligting aangevul, wat ná die oorspronklike teks volg.

oo0oo

Melt Myburgh se artikel, “Jakes Gerwel se soet nalatenskap vir Afrikaans” (LitNet 9.07.2020), is in deurslaggewende opsigte selektief oor Jakes Gerwel (1946-2012). Aanvullende inligting kan ‘n meer realistiese beeld tot gevolg hê.

Ek het vir Gerwel geken. Oor sy marxistiese oortuigings was hy uitgesproke. Sy doktorale proefskrif was “deeply influenced by two contrasting strains of progressive thought, Black Consciousness writing and Marxist theory and literary criticism” (John Higgins, Academic freedom in a democratic South Africa, Johannesburg: Wits University Press, 2013, p 227). In ‘n onderhoud in Augustus 2012 het Gerwel gesê: “For me Marx’s thinking still provides the best analytical tools for understanding societies in conflict, societies of inequality, and societies seeking change” (241). Ook: “Clearly understanding the world is an important form of changing the world and Marx himself is an exemplar of that” (249).

Toe Gerwel die rektor van die Universiteit Wes-Kaapland (UWK) was (1987-1994), was Jaap Durand ‘n vise-rektor. In sy outobiografie skryf Durand: “Met sy aanstelling as rektor het hy [Gerwel] sy besonderse intellektuele vermoëns ingespan om die UWK bekend te maak as ‘the intellectual home of the left'” (Jaap Durand, Protesstem: Oomblikke van herinnering, Wellington: Bybelkor, 2016, p 191). Met ander woorde, Gerwel wou die universiteit transformeer in ‘n verlenging van sy eie politieke oortuigings. Dit druis lynreg in teen akademiese vryheid, waarvolgens ‘n universiteit soos ‘n markplein moet wees waar die vrye uitruiling van idees nie net moontlik is nie, maar ook aangemoedig word.

Durand skryf; “Jakes het die daaglikse administrasie van die universiteit, insluitende die bouprogram, aan my oorgelaat” (191). Wat het Gerwel as rektor dan gedoen? Hy het hom by voorkeur met die politiek besig gehou. Durand verwys onder meer na twee buitelandse reise wat hy en Gerwel onderneem het: na Lusaka in Zambië in 1986 en Dakar in Senegal in 1987; in albei gevalle om gesprek met lede van die ANC te voer. Hulle vernaamste kontakpersoon in die ANC was Thabo Mbeki. “Ons het nagte om met hom gesels en na video’s gekyk wat in Suid-Afrika verbode was” (191). Gerwel en Durand het in 1990 ook ‘n besoek aan Rusland gebring. Wie het die reis- en verblyfkoste vir hierdie buitelandse reise betaal? Die antwoord is: die UWK, dus eintlik die “apartheidsregime”. Hieromtrent is daar geen rwyfel nie. Durand noem daardie reise “besonderse geleenthede wat ek deur die universiteit se bemiddeling beleef het” (190). By geleentheid het Gerwel Fidel Castro se Kuba gesoek. By sy terugkeer het Gerwel gesê dat hy nie sou omgee om daar te woon nie.

Die subsidiëring van Gerwel se politieke aktiwiteite deur die “apartheidsregime” strek verder. Ton Vosloo vertel in sy outobiografie dat hy Gerwel destyds dikwels op lughawens in die buiteland raakgeloop het. “Eers baie later sou ek uitvind Jakes was so in die stilligheid ‘n koerier van die ANC, met boodskappe na kamerade in die buiteland” (Ton Vosloo, Oor grense: ‘n Lewe in die media in ‘n tyd van verandering, Jeppestown: Jonathan Ball, 2018, Amazon Kindle 3608). Ek dink dit was immoreel om van die UWK of NP-regering te verwag om uitgawes verbonde aan die politieke bedrywighede van Gerwel en Durand te dra. Maar dit toon aan die mate waarin die NP-regering universitêre outonomie eerbiedig het; iets wat sedert 1994 glad nie meer bestaan nie. Selfs Durand erken: “Die [NP-]regering het sover moontlik die indruk probeer skep dat hulle aan die UWK ‘n sekere mate van onafhanklikheid gun en dat hulle nie sonder meer sou inmeng met die besluite van die Universiteitsraad oor die algemene rigting wat die universiteit moet inslaan nie” (121).

Sedert 1994 bestaan daar plaaslik bloedweinig akademiese vryheid. Vóór 1994 het dosente dikwels luidkeels op akademiese vryheid aangedring. Net soos Afrikaansdosente deesdae ‘n gewoonte daarvan maak om nie vir Afrikaans in die bres te tree nie, lyk dit asof (feitlik) alle dosente gelate aanvaar dat akademiese vryheid iets van die verlede is. Sedert 1994 het die regering universitêre outonomie doelbewus vernietig. Universiteite word openlik met die opskorting van hulle staatsubsidies afgedreig as hulle dit sou waag om nie regeringsbevele uit te voer nie. Anders as voorheen is daar by geen universiteit sprake van daadwerklike verset teen hierdie wantoestand nie.

‘n Groot leemte in Myburgh se artikel is ‘n gebrek aan duidelikheid oor Gerwel se rol in Afrikaans. Voordat Gerwel die rektor geword het, was hy ampshalwe ‘n Afrikaansdosent. Weens sy preokkupasie met revolusionêre ANC/SAKP-politiek het hy hom egter nie geroepe gevoel om juis (of spesifiek) Afrikaansletterkunde (of -taalkunde) te doseer nie. In sy eie woorde: “I was teaching Sociology of Literature” (Higgins 250). Sy amptelike gebrek aan doseerentoesiasme vir Afrikaans as sodanig volg uit sy ideologiese verknogtheid aan die ANC/SAKP. Hy sê: “I think if the ANC had come to power through a revolutionary seizure of power, we probably only would have had English as an official language” (Higgins 240). Met die erkenning van elf amptelike tale het die ANC met ‘n draai bereik wat hy wou hê, naamlik dat Engels sedert 1994 in die praktyk as eintlik die enigste amptelike taal funksioneer.

Die skade wat Gerwel Afrikaans aangedoen het, strek veel verder. Weens sy verknogtheid aan die ANC/SAKP wou hy die UWK, wat in 1960 as ‘n etniese universiteit vir bruin mense tot stand gekom het, transformeer in ‘n universiteit vir by uitstek die meerderheid Suid-Afrikaners, dus swart studente. Swart studente, selfs diegene sonder matrikulasievrystelling/universiteitstoelating is aangemoedig om na die UWK te kom. Hulle koms het nie sonder (sterk) weerstand uit bruin geledere geskied nie. Swart studente was spoedig in die meerderheid op die kampus en het daarop aangedring dat onderrig uitsluitlik in Engels verskaf moet word, terwyl die UWK tradisioneel ‘n oorwegend Afrikaansmedium universiteit was. Ooreenkomstig die wens van die ANC/SAKP is aan hierdie eis toegegee.

Die feit dat die UWK deesdae uitsluitlik ‘n Engelse universiteit is, is by uitstek aan die ywer van Gerwel en Durand te wyte. Die verantwoordelikheid vir die verskaffing van Afrikaansmediumonderrig aan bruin studente is sodoende op die Universiteit Stellenbosch (US) afgeskuif. Die US het graag bruin en veral swart studente toegelaat maar sy verantwoordelikheid kragtens Jan Marais se stigtingsvoorwaarde, naamlik dat Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels mag beklee nie, is al hoe meer geïgnoreer. Anders as voorheen is nóg die UWK nóg die US deesdae bastions van Afrikaans.

Tereg word in Myburgh se artikel gewag gemaak van Gerwel se gebruik van die woord soomloos. Ek het Gerwel se aandag op die foutiewe gebruik van die woord gevestig. Teen die einde van sy lewe het hy van naatloos gepraat. Daar is dikwels teenstrydighede in wat iemand enersyds amptelik en andersyds in sy privaat of persoonlike hoedanigheid doen. Afrikaanssprekendes wat Engels as hulle huistaal verkies het, soos Adam Small en Franklin Sonn, het Gerwel verkwalik omdat hy, anders as hulle, sy kinders Afrikaans grootgemaak en hulle onderrig aan Afrikaanse skole toevertrou het. In daardie opsig het Gerwel nie toegelaat dat sy liefde vir sy moedertaal deur sy politiek verdun word nie. Hy was ook ten gunste van die behoud van twee van die vyf Afrikaanse universiteite, al het hy in hierdie opsig self so ‘n slegte voorbeeld by die UWK gestel.

Daar is gesê dat Gerwel in sy laaste jare spyt was dat hy die leiding geneem het om die UWK in ‘n eentalig Engelse instansie te transformeer. Berou het te laat gekom. Dit lyk asof die skade wat Afrikaans gely het, nie ongedaan gemaak kan word nie.

oo0oo

Ek maak van hierdie geleentheid gebruik om die bostaande teks soos volg aan te vul.

Die UWK het die voorreg gehad om vir Andries de Kock (1930-1999) meer as twee dekades lank as universiteitsbibliotekaris te hê. Hy was ‘n mens van onbesproke karakter en voortreflike professionaliteit. De Kock het in 1990 afgetree. Leon Lemmer het by ‘n vorige geleentheid na hom verwys: “Oor etniese logika, ter huldiging van Andries” (Praag 4.08.2018). Sowel Gerwel as Durand het vir De Kock geken; nie net toe hulle in die rektoraat gedien het nie, maar ook vóór dit toe hulle UWK-dosente was. Gerwel se vrou, Phoebe, het ‘n aantal jare as assistente in die UWK-biblioteek gewerk. Ek dink sy behoort net die hoogste respek vir De Kock te hê.

Durand se vrou was ook in diens van die UWK-biblioteek, maar nie soos mev Gerwel in die hoofbiblioteek nie. Randu Durand was die bibliotekaresse in die Teologiebiblioteek. In sy outobiografie noem Jaap Durand dat sy vrou ‘n “besonderse verhouding met die studente opgebou” het (p 148). Die studente het “hulle dikwels tot haar gewend … onder meer om skuiling in die biblioteek te soek” (149). Die studente waarna verwys word, is mense wat hulle aan misdadige gedrag op die kampus skuldig gemaak het, bv die uitgooi van ruite met klippe. Mev Durand het haar aan regsverydeling skuldig gemaak deur hierdie studente teen arrestasie deur die veiligheidsmagte te beskerm. Vir hierdie doel het sy die geriewe van die Teologiebiblioteek misbruik. Dit spreek vanself dat dit nie ‘n biblioteekfunksie is om die veroordeling van misdadigers te voorkom nie.

Een van die gevolge van die Soweto-opstand was dat 1976 ontaard het in ‘n buitengewoon gewelddadige jaar op die UWK-kampus. “Aan die einde van 1976 is Randu ewe hoflik in kennis gestel dat haar pos in die biblioteek afgeskaf is” (149). Hiervoor verwyt Jaap Durand vir “die baie konserwatiewe hoofbibliotekaris, ‘n sekere mnr De Kock” (149). Durand se grief het ‘n naloop gehad. Kort nadat De Kock afgetree het en Gerwel en Durand onderskeidelik die rektor en ‘n viserektor was, het Gerwel die UWK-biblioteekpersoneel na sy kantoor ontbied. ‘n Mens sou dink dat Gerwel dit andersom sou doen, dat hy na die hoofbiblioteek sou gaan as hy die personeel wou toespreek, maar dit sou nie so duidelik getoon het wie baas op die kampus is nie.

Gerwel het toe teen De Kock uitgevaar; nie omdat daar enige beswaar teen sy uitmuntende professionaliteit was nie, maar bloot omdat De Kock nie Gerwel en Durand se buitensporige entoesiasme vir die ANC/SAKP onderskryf het nie. ‘n Meer konserwatiewe of behoudende politieke ingesteldheid as sy eie is nie deur Gerwel geduld nie. Die UWK moes immers in “the intellectual home of the left” getransformeer word. Ek beskou daardie byeenkoms as uiters verwerplike kleingeestigheid van Gerwel. Dit toon duidelik dat dit vir Gerwel en Durand in die eerste plek eerder om revolusionêre politiek as akademiese oorwegings gegaan het. ‘n Biblioteek wat doeltreffend funksioneer is ‘n onontbeerlike bate op enige universiteitskampus, maar dit was in hierdie geval klaarblyklik van sekondêre belang.

Maar Gerwel se misbruik van die UWK vir nie-akademiese en spesifiek pro-ANC/SAKP-bedrywighede strek verder. Onkoste vir politieke doeleindes, gedebiteer teen die UWK, is nie ontsien nie. ‘n Opgeleide terroris, die marxis Jeremy Vearey, vertel in sy boek, Jeremy vannie Elsies (Kaapstad: Tafelberg, 2018), van sy en ander ANC-kamerade se vrylating van Robbeneiland op 9 Junie 1990; ‘n gevolg van FW de Klerk se dwase toespraak op 2 Februarie 1990. “Professor Jakes Gerwel se seremonie ‘n paar dae later vir al agt en twintig van ons in die Universiteit van Wes-Kaapland se hoofsaal was ‘n statige affêring, kompleet met ANC-leiers wat met protokolbelaaide aplomb voorgestel is as verteenwoordigers van die ‘government in waiting’. Daar was wel slagspreuke van ‘Viva ANC’ en strydliedere wat my aan die ou UWK-hoofsaal se massavergaderings herinner het, maar dit was nou baie bedaarder en formeel. Dis ‘n nuwe revolusionêre era dié, die leierskap het geland en hulle is in beheer. Dinge word nou anders as waaraan ek gewoon was, gedoen” (Kindle 1605).

Dít was die situasie in 1990 op die UWK-kampus weens die pro-ANC/SAKP-ywer van mense soos Gerwel en Durand, wat ‘n akademiese instansie tot die uiterste misbruik het ter bevordering van hulle eie politieke ideale. Vearey roem bv daarop dat hy veel meer kwaad gedoen het as wat in sy hofsaak ter sprake gekom het en wat tot sy vonnis van sewe jaar tronkstraf, waarvan vyf jaar opgeskort is, gelei het (1247). Hy en sy mede-kamerade word vereer en onthaal vir misdade deur ‘n instansie wat veronderstel is om opvoedkundig bedrywig te wees.

Wat opgeval het toe Gerwel en Durand in die UWK-retoraat gedien het, was dat Durand gepoog het om polities selfs meer radikaal links as Gerwel te wees. Dit was omdat Durand, anders as Gerwel, as blank geklassifiseer was en hy dus alles moes uithaal om te bewys dat hy onteenseglik ‘n toegewyde ANC/SAKP-kameraad is. ‘n Rol soortgelyk aan dié van Durand word tans deur André Gaum, die enigste blanke kommissaris in die ANC-regime se Menseregtekommissie, vervul.

Vanjaar, op die vooraand van Mandela-dag, 18 Julie, het die viserektor van die UWK, Vivienne Lawack, ‘n lofrede op “Tata Madiba” gelewer (Bolander 15.07.2020, p 6-7). Die UWK was glo die eerste universiteit wat ‘n eredoktorsgraad aan Mandela toegeken het; reeds in 1990. Dit was uiteraard van Gerwel en Durand te wagte. Lawack skryf: “In the mid-1980s, under the leadership of Prof Gerwel, UWC openly defied the apartheid university policies by declaring itself the intellectual home of the democratic left that openly sided with the struggles of the oppressed.”

Lawack noem ANC-kamerade wat in 1990 deur Gerwel in skyn-akademiese poste aan die UWK aangestel is sodat hulle ‘n inkomste kon hê totdat hulle in 1994 in die Mandela-kabinet opgeneem is: Kader Asmal, Dullah Omar en Zola Skweyiya. Wat is die UWK deesdae? “One of the few outstanding black institutions in our country.” Hiervolgens is die UWK steeds ‘n etniese universiteit. Voorheen was dit ‘n universiteit vir bruines. Deesdae is dit ‘n universiteit vir swartes. Wat dieselfde gebly het, is rassediskriminasie.

—Johannes Comestor

 

Leon Lemmer: Frans Cronje oor Suid-Afrika se vooruitsigte

Frans Cronje is die uitvoerende hoof van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasse-aangeleenthede (IRA). Hy het onlangs ‘n boek gepubliseer: The rise or fall of South Africa: Latest scenarios (Cape Town: Tafelberg, 2020, 256p, R290; Amazon Kindle $13,34). Die IRA is in 1929 gestig en beskou homself as die grootste standhoudende dinkskrum oor Suid-Afrikaanse aangeleenthede, veral die politiek en ekonomie. Sedert 1958 het die IRA ‘n Britse eweknie. Dit lyk asof die plaaslike IRA daarin slaag om in ‘n groter mate as die Britse IRA ‘n ewewigtige benadering te handhaaf, dus sake nie by voorkeur uit die oogpunt van nieblankes te benader nie.

Ek het voorheen geskryf oor die outobiografie van die vorige IRA-hoof (1983-2014), John Kane-Berman (Praag 23.06.2017). Hy het hom uitermate sterk teen die blanke bewind, by name apartheid, uitgespreek. Ná 1994 kon hy hom (voorspelbaar) ook nie verlekker in die ANC-regime nie. Hierdie tendens word deur Cronje voortgesit. Sodanige strategie hou, in die woorde van Kane-Berman, die volgende voordeel vir die IRA in: “It gave us a legitimacy for our work in the post-apartheid era.” Dit is die uitoefening van ‘n beter opsie as dié van bv oud-Broederbonders soos Willie Esterhuyse en Leon Wessels wat voortgaan met loftuitinge vir die ANC-regime.

Cronje skryf: “On the extreme right wing of South Africa’s many divides, there is a view that apartheid was not so bad because it killed only a relatively small number of people – relative to traumas experienced in other parts of the world” (Kindle 346). Volgens ANC-propaganda het Suid-Afrika weens die blankes ‘n “donker en bloedbevlekte verlede”. In werklikheid is die tweede helfte van die vorige eeu plaaslik gekenmerk deur die dood en verwoesting wat veral deur die ANC/UDF/SAKP gesaai is. Cronje gaan voort: “Similarly, black living standards and so, too, life expectancy increased over the period of colonial and white administration in South Africa” (350).

Dan volg die IRA se standpunt: “Apartheid’s great evil must not be sought in the body count or living standards of its victims, but instead in how that system stripped its victims of dignity over generations” (350). Polities byderwets hou Cronje die veel hoër getal dooies as gevolg van ANC-handeling nie teen die ANC nie. Op hoeveel waardigheid kan iemand aanspraak maak wat deur Nelson Mandela se MK-terroriste gedood is, of ‘n plaasboer wat in navolging van daardie terroriste vermoor word? Sedert 1994 word menswaardigheid by die veroordeling van apartheid oorbeklemtoon. Tans kan werkloosheid en afhanklikheid van staatstoelaes in groter mate menswaardigheid aantas, maar ook dit word die ANC-regime nie toegereken nie.

Een van die groot bates van Kane-Berman se boek is die klem wat hy op die ANC se Nasionale Demokratiese Revolusie plaas; dat die ANC-regime steeds aktief stap vir stap revolusionêr op pad na ‘n kommunistiese staat is, iets waaraan weinig aandag in die hoofstroom-inligtingsmedia gegee word. “If Ramaphosa was seriously intent on reform, his endeavours would be blocked by the Twin Dogmas. Dogma One is racial nationalism, which maintains that the highest good in South African society is the achievement of racial transformation” (Rian Malan in Cronje 56). Dit is eintlik ‘n uitdrukking van anti-blanke sentiment of rassisme. “Dogma Two is the doctrine of National Democratic Revolution, the Marxist-Leninist thesis inherited from the Soviet Union, where private property was regarded as theft and the state owned everything” (61).

Helen Zille meen dat die ANC sy revolusie in twee stadia wil voltrek: “First establish control of the institutions of a bourgeois democracy [1994] and then … move to the second stage of the revolution, to achieve the socialist nirvana” (296). Verandering in ANC-beleid, veral radikale verandering, is volgens Cronje feitlik buite die kwessie omdat die ANC-staatshoof nie naasteby die beweegruimte van ‘n hoofuitvoerende beampte het nie. “The ANC has a collective consciousness, and almost 100 people in its senior leadership structures need to find consensus on what the party should do” (1422). “Party unity is prioritised over reform … The ANC may have an inbuilt immunity to reform” (1431).

Die beste IRA-bydraes is myns insiens deur ‘n navorsers by die Instituut, Anthea Jeffery, gelewer met boeke soos The truth about the Truth Commission (1999) en veral People’s War: New light on the struggle for South Africa (2009, Kindle $9,19) en BEE: Helping or hurting? (2014, Kindle $16,10). Die lees van laasgenoemde twee boeke is noodsaaklik vir ‘n deeglike begrip van die fundamentele boosheid van die ANC. Dit is waarskynlik om hierdie rede dat min publisiteit aan hierdie werke gegee is. Die plaaslike universiteite is alewig op soek na mense aan wie hulle eredoktorsgrade kan uitdeel. Maar omdat hulle almal agter die ANC aan kruip, sal sodanige erkenning vir Jeffery se deeglike navorsing haar nie beskore wees nie.

Onlangs het ek geskryf oor Bruce Whitfield se boek, The upside of down: How chaos and uncertainty breed opportunity in South Africa (2020, Kindle $9,65) (Praag 20.06.2020). Cronje se boek handel oor wesenlik dieselfde onderwerp. Die verskil tussen die twee boeke is enersyds dat Whitfield oorwegend optimisties en Cronje oorwegend pessimisties oor Suid-Afrika se vooruitsigte is. Myns insiens is Cronje se insig beter en meer realisties. Andersyds is Whitfield se boek die dikwels oppervlakkige siening van ‘n enkele individu terwyl Cronje se standpunt gebaseer is op dié van ‘n groep mense wat grondige navorsing gedoen het. Maar die mensdom is geneig om optimisme bo pessimisme te verkies. Ek het die indruk dat Whitfield se boek meer publisiteit en moontlik ook ‘n beter afset geniet.

Moenie dink dat wat uit die IRA kom sonder meer vir bv Afrikaners aanvaarbaar is nie. Dit was nie vóór 1994 die geval nie en ook nie sedertdien nie. Wat in Cronje se boek opval, is dat die kulturele oorlog wat die ANC-regime met soveel oorgawe teen die blankes, veral die Afrikaners, voer, glad nie aangespreek word nie. ‘n Mens soek tevergeefs na werklike erkenning vir wat die Afrikanerdom in Suidelike Afrika tot stand gebring het. Oor Afrikaans is daar nie ‘n enkele woord nie. ‘n Liberale standpunt word verkondig: dat as alle volwassenes in ‘n eenheidstaat gelyke stemreg het, hoef die resultaat nie die volslae gemors te wees wat ons tans ervaar nie.

Tydens die bewind van Nelson Mandela en Thabo Mbeki (1994-2008) het dit glo veral ekonomies beter met die land as in die latere jare van apartheid gegaan. Maar die ekonomie was in die jare tagtig sleg daaraan toe weens die ANC/UDF/SAKP se grenselose geweld, oftewel terrorisme, asook ander lande se ondersteuning van die ANC met bv handelsboikotte teen Suid-Afrika. In die Mandela/Mbeki-era het die entoesiastiese buitelandse steun vir die ANC voortgeduur. Wat tydens die blanke bewind opgebou is, bv die infrastruktuur (2454), was toe nog nie afgebreek nie. Eskom kon toe steeds meer as genoeg elektrisiteit teen billike koste lewer (812), ens.

Sedertdien was daar “a roughly 500 per cent increase in electricity tariffs over the past decade” (1109). “According to the World Bank, a utility of [Eskom’s] size should employ roughly 14 250 personnel, but Eskom’s staff totals 30 000 more” (1109). “Eskom’s inefficiency and unmanageable debt have now grown to the point where they threaten to bring about the collapse of the entire economy” (1114). Maar staatskuld as sodanig het ook die hoogte in geskiet. “Debt levels … have doubled over the past decade” (1449). Die staat bestee te veel geld en die kamerade steel te baie van die staat. Die ANC is “an extraordinarily corrupt political party” (3353). Verantwoordelikheid vir sowel die swak ekonomiese resultate in die jare tagtig as die ekonomiese insinking in die Zuma/Ramaphosa-era, soos vergestalt in rommelstatus, moet voor die deur van die ANC gelê word.

Soos Solidariteit/AfriForum probeer die IRA sy selfbeeld met eie propaganda bou. Byvoorbeeld, die IRA “rose to become the most influential anti-apartheid think-tank in the world” (196; ook 3611) en “Our track record is of getting such predictions right” (187), asook: “We have achieved a great deal in the 25 years of our democracy” (1632). “There is nothing that gives my colleagues and me more pleasure than to publish research reports, tell the media, or advise clients here and around the world about the progress South Africa has made since 1994” (1644). Cronje beweer bv: “The charge that education was better under apartheid is wrong” (1706). Hy noem dan die hoër getal swart skoliere wat deesdae matriek slaag, asook die groter getal swart studente aan universiteite (1706) – waar die uitsaksyfer hoog is. Hy gebruik dus ‘n kwantitatiewe maatstaf om tot ‘n kwalitatiewe gevolgtrekking te kom.

Die IRA was so goed en versiende dat hy Nelson Mandela as regsstudent aan Wits gefinansier het (200). “He had been studying for the LLB for seven years and had failed the final year three times” (David James Smith, Young Mandela, London: Weidenfeld & Nicolson, 2010, p 68). In Mandela se outobiografie staan: “My performance as a law student was dismal” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 104). In hierdie geval kan die IRA se goedertierenheid dus nie akademies geregverdig word nie.

Ander mense waarop die IRA roem is Denis Hurley, Stanley Mokgobo en Helen Suzman (Cronje 205). Dit is duidelik dat Afrikaners moeilik in hierdie geledere sal inpas. Die IRA som sy standpunt soos volg op: “We stand for classical liberalism, an effective way to defeat poverty and tyranny through a system of limited government, property rights, a market economy, freedom of speech, individual liberty and the rule of law” (225). Dalk klink dit nie te sleg nie, maar daar word skynbaar geen ruimte vir bv groepregte en kulturele verskille in etnisiteit gelaat nie. Daar is ook geen werklike besorgdheid oor die belange van Afrikaners en Afrikaans nie. Maar Cronje skryf darem: “People and the communities should have the ultimate say over how the schools, clinics and police stations in their communities are run” (234). Dit is ‘n meer aanvaarbare benadering as dié van Panyaza Lesufi maar onhaalbaar terwyl die ANC-regime in sy huidige gedaante die politiek in hierdie land dikteer.

Cronje distansieer hom van “demagogic right-wing movements” soos dié van Viktor Orbán in Hongarye (243) wat die Hongaarse kultuur teen vreemde inkommers wil beskerm. “The great bulk of public opinion in the country [South Africa] is in favour of the pendulum swinging back to the moderate and the pragmatic” (312). “Liberal democracy … transcends ethnicity and race” (286). Cronje glo hieraan. Hy dink dat die meerderheid Suid-Afrikaners dieselfde waardes deel (1558). Hy voorsien bv die moontlikheid van ‘n anti-sosialistiese, “centre-right” (1594, 3150), “multiracial” (1599),”black-led conservative party” (1558), wat uiteraard ‘n onverkwiklike voortsetting van die blankes se (politieke) onderdanigheid sal noodsaak. Cronje is selfs bereid om sy voorkeur aan hierdie scenario te gee. “My reasoning is that South Africa is a broadly moderate to conservative society that might retain the basic trappings of liberal democracy” (3217).

Teen die einde van sy boek kom Cronje met groter realisme vorendag: “The hard reality is that the odds against South Africa’s success are considerable” (3516). Daar is by Cronje ‘n groot mate van ontkenning van (diepe/onoorbrugbare) kulturele verskille. Henry Kissinger, daarenteen, dink liberale demokrasie “would be impossible to achieve in Africa” (286). Cronje verwys na ‘n IRA-opname waarin bevind is: “Among respondents in general, 54 per cent agreed that South Africa is a country for black people in which white people must take second place” (2164). Volgens hierdie meerderheidsmening is daar in die nuwe Suid-Afrika dus nie sprake van rassegelykheid nie; iets wat duidelik uit die toepassing van die ANC-regime se beleid blyk.

Wat Cronje doen, is om die ANC/SAKP se Nasionale Demokratiese Revolusie (NDR) met die IRA se liberale demokrasie te kontrasteer (84, 400). “The counterweight to sosialist ideology or NDR thinking can be found in the liberal tradition” (191). Eersgenoemde word voorgehou as die roete na die verderf en laasgenoemde as die weg na saligheid. Die NDR gee uitdrukking aan die wese/kern van die ANC. Die NDR is in 1962 deur die SAKP en in 1969 deur die ANC aanvaar (93). “The doctrine of the NDR is based on Lenin’s theory of imperialism, which held that the wealth of the colonial powers arose solely from their oppression and exploitation of the colonised. From this foundation, Lenin argued that the purpose of anticolonial revolutions must always be to dispossess the coloniser and then embrace communism, failing which the colonised could never be free” (93). “The greatest uncertainty facing South Africa, in our estimation, will be the ideological evolution of policy. Will a future government embrace liberal structural reforms or rather persist in executing NDR ideology?” (2875).

Getrou aan sy anti-blanke oriëntasie word die blanke bewind van 1910 tot 1994 deur die ANC as “colonialism of a special type” beskou (97). Ons “bevryding” in 1994 en die ANC-regime se jaarlikse Vryheidsdag (27 April) sal daarvolgens dus eers werklik ten volle gevier kan word as die 1994-revolusie in ‘n heeltemal kommunistiese Suid-Afrika vergestalt word. Desnieteenstaande is daar blankes, insluitende verloopte Afrikaners, wat steeds hoë lof vir FW de Klerk se mandaadlose politieke magsoorgawe het.

Wanneer ek Naspers/Media24-publikasies lees, val dit op hoe hoog Ramaphosa (feitlik) deurgaans aangeslaan word. Hy is glo baie beter as sy voorganger, Jacob Zuma. “Cyril” word voorgehou as dié groot hervormer van die ANC. Sodanige illusie bestaan nie by Cronje nie. “We wonder whether the ‘great reformer’ exists at all” (1409). “South Africa’s larger corporations have lost confidence in the man” (874). “Today, a relatively small minority of South Africans are confident about the future of the country” (1369). Volgens Cronje is dit duidelik dat Ramaphosa vir die behoud van sy pos aan die “hard-left” (88), bv klipharde kommuniste, in die ANC uitgelewer is (163). Waarmee die Ramaphosa-regime gevolglik besig is, is “to enforce race-based policy ever more harshly and punitively” (2458).

Op 10 Julie vanjaar het die ANC-regime in ‘n omvattende dokument sy ekonomiese transformasiebeleid bekend gestel. “Dit meld dat regulasie 28 van die Wet op Pensioenfondse gewysig moet word om finansiering vir infrastruktuurprojekte te kry; dat die Reserwebank volkome in besit van die staat moet wees; en dat grondhervorming op ‘n groter skaal moet plaasvind” (Die Burger, 11.07.2020, p 1). Volgens Dirk Kotzé is die grondwetlike onafhanklikheid van die Reserwe Bank glo nie in die gedrang nie. Amerika se reserwe bank is bv volkome in staatsbeheer. Kotzé meen die plan beteken nie die radikale ekonomiese groep in die ANC het die oorhand gekry nie. Hy word soos volg aangehaal: Inteendeel, “dit is eerder die vingerafdrukke van pres Cyril Ramaphosa en die ‘handjievol’ ekonome in die ANC wat duidelik op die dokument te sien is … mense soos Tito Mboweni en Ramaphosa [loop] op dun ys en moet hulle sake mooi bestuur. Hulle kon dit met dié dokument regkry.” Kotzé verwerp hiermee Cronje se siening van Ramaphosa of, wat heel moontlik die geval is, hy het nog nie Cronje se boek gelees nie. Kotzé is ‘n politieke kommentator en nie ‘n ekonoom nie.

Cronje skryf: Tydens die ANC se Nasrec-konferensie in Desember 2017 “Ramaphosa was so hounded by the [Zuma camp] that he was forced into seeking sanctuary from the leftists (and surrendered much of the Cabinet to them), thereby stalling the prospects for ideological, and therefore economic, reform” (1396). “Two years after Nasrec the only major policy moves have been those that would reduce South Africa’s economic competitiveness” (1413). “We … would not be surprised if [Ramaphosa] turned out to be a one-term president” (1417). “The Ramaphosa government has backed down from most conflicts with public sector unions and may continue to do so. In the face of a determined onslaught from the more corrupt elements in his party, President Ramaphosa’s small band has sought support from the left flank of the party and, now in hock to them, has handed over control of much of the economic cluster in Cabinet to trade unionists and members of the SACP” (896; ook 988).

“One of the few things now holding the ANC together is the unwritten assurance that if you remain loyal to the party your loyalty may translate into cash payments from the state – in the form of everything from social grants for poor people to tenders for more senior party leaders and government officials … Reports from the Auditor-General suggest that since Ramaphosa came to power, levels of wasteful government expenditure have not reversed but appear to have increased” (900). Ramaphosa probeer ook om sy posisie as staatshoof te verskans met bv sy entoesiastiese propaganda vir die onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom en sy periodieke nydige aanvalle op blankes in die algemeen en Afrikaners in die besonder.

“One of the things that now holds [the ANC] together is cash. If you remain a loyal cadre and don’t rock the boat or criticise the leadership, you will be rewarded with access to cash via the state. This might take the form of tenders or business deals or an appointment to a job in the civil service. That is why austerity, cutting the size of the civil service, rooting out corrupt tenders, and selling state-owned firms is such a great difficulty for the ANC” (1454). Tans word die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) ná volgehoue wanbestuur ontbind. Pleks van die saak daar te laat, wil die ANC-regime ‘n nuwe nasionale lugdiens daarstel. Die kans op sukses is skraler as die vorige rondte toe die kamerade ná 1994 bloot moes voortgebou het op die uiters suksesvolle SAL wat tydens die blanke bewind tot stand gebring is.

Cronje noem onteiening sonder vergoeding “the single most serious threat faced by the country given that such rights anchor substantive human liberty in every free and open society” (167). “If [the ANC’s] attempts to change the property clause in the Constitution succeed, it will have further opened the way to seizing pension funds and household savings to plug spending gaps, which, unless pension-fund holders start putting sufficient pressure on financial institutions, is a very real prospect” 936).

Soos RW Johnson voorsien Cronje dat die ANC-regime internasionale hulp van bv China of die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) sal moet kry om hom uit sy skuldstrik te help. Dit sal meebring dat die ANC-regime nie vryelik kan voortgaan soos tans nie. “For many in the ANC, the IMF might be an ideological bridge too far” (945). Eintlik word alles in die ANC primêr deur sy dogmatiese ideologie bepaal en nie deur wat in die land se beste belang is nie. “Ideological dogma … override[s] policy pragmatism” (1077).

Wat dringend nodig is, is grondige strukturele hervorming, maar daartoe is die ANC klaarblyklik nie in staat nie. Daar is bv “no prospect of a ratings agency upgrade” (1001) – rommelstatus het vir die afsienbare toekoms (bv die 2020’s) gekom om te bly (992). “Moody’s … eventual decision to put South Africa into junk status is one we regard as long overdue” (1005). “South Africa’s economy is in real trouble” (1014). “In 2019 the South African economy grew at less than 1 per cent, while other emerging markets averaged growth rates of nearer to 5 per cent – a self-inflicted privation that can be ascribed in great measure to the policies of its government” (1018). “The next couple of years will be tough, and the downside risks are great – but the possibility of pulling out of the country’s present dive and growing strongly into the end of this decade, and then into the 2030s, is real” (3525).

“The three most important areas of policy are those relating to labour, empowerment and property rights” (1028). In die geval van arbeid word die werkers oorbeskerm teen die werkgewers, wat as bose uitbuiters voorgestel word. “This rhetoric presented the private sector and entrepreneurs as inherently cruel and exploitative, and employees as vassals who needed to be protected from the ravages of employment” (2610). Minimum lone word afgedwing en vakbonde roep stakings, wat dikwels gewelddadig is, uit as die vergoeding van werkers nie teen hoër as die inflasiekoers aangepas word nie. Dit bring mee dat Suid-Afrika wat produksiekoste betref internasionaal onmededingend is. “In general, wages are too high and productivity is too low” (1118). “The most violent strike to date was in 2006, when 69 non-striking guards were killed [in a Cosatu strike. It] saw more people killed at the hands of union supporters, than the police would later kill at Lonmin’s Marikana strike in 2014” (1082); eintlik 2012, met 47 dooies. Cosatu-lede beweer: “Strike violence is necessary to achieve desired outcomes” (1086). Dit is wat die ANC, met Nelson Mandela aan die spits, hulle geleer het: dat geweld tot die gewenste resultate lei, dus lonend is.

Werkloosheid neem toe omdat dit vir werkgewers uiters moeilik gemaak word om werkers te ontslaan of selfs tydelik aan te stel. “The number of unemployed black South Africans increased from 1.6 million in 1994 to 5.9 million in 2019” (1068). “Among young people aged 15 to 24 … [unemployment] stood at a staggering 56.4 per cent. Among young black people, it was even higher” (1073). Daar is talle drakoniese bepalings oor werkure en -omstandighede, oortydbetaling, verlof met betaling, insluitende kraamverlof vir mans, ens. Die klem is op die regte van werkers; nie op hulle verpligtinge nie.

“Empowerment policies are split into two streams. The first is employment equity (EE) policy (which sets race-based targets in workforces) and the second is black economic empowerment (BEE) policy (which sets race-based targets for business ownership and the procurement of goods and services). Both have one thing in common, which is to bring about the assumed norm of ‘demographic representivity’ in terms of which the different gender, race, and related groups in a heterogeneous society are supposed to fan out into management positions, business ownership, and procurement contracts in keeping with their shares of the overall population” (1127). Die bevolking is 80% swart.* Dit word as norm by regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging gebruik; eintlik misbruik, want 50% van die swart bevolking is onder 25 jaar oud, het min of gebrekkige skoolonderrig en dikwels geen werkondervinding nie, sodat hulle kwalik poste bo die allerlaagste vlak doeltreffend kan beklee (1131).

[* Weens “natuurlike” aanwas en die invloei van inkommers sal daardie persentasie (80% swart) al hoe hoër neig. Die minderheidsgroepe sal al hoe meer verswelg word. Demografies is die blankes gedoem om ‘n al hoe meer onbenullige faktor te word wat toenemend aan die willekeur van die swart heersers se grille uitgelewer sal wees. Dit is die kern van die wan- of misdaad wat in 1994 teen die blankes met die mandaatlose politieke magsoorgawe gepleeg is. Die gebruiklike ná 1994 demografieresep was: 9% blank, 9% bruin en 2% Asiaat. Cronje pas dit soos volg aan: “9% white, 9.6% coloured and 2.6% Indian” (2281); dus, binne die minderheidsgroepe sink die blankes ook.]

Ingevolge swart ekonomiese bemagtiging (SEB) moet maatskappye 25% van hulle bates aan swartes verkwansel, sonder enige teenprestasie (1140). In die mynsektor is dit 30% terwyl steenkoolmyne 51% in swart besit moet wees om sake met Eskom te doen (1240). Swartes moet 60% senior, 75% middel en 88% junior bestuursposte beklee (1145). Die ideaal van gelyke geleenthede is eintlik met gelyke uitkomste vervang. Die ANC-regime “enforce pure equality of outcomes in all spheres” (2317). “This is the path that leads ultimately towards exodus (or worse) for minorities and national suicide for the majority” (2322). Maatskappye moet 80% van hulle goedere en dienste van ondernemings koop waarin swartes minstens ‘n kwart van die aandeelhouding besit (1145). Maatskappye wat oortree, kan met 10% van hulle omset beboet word (1149). Genade in die toepassing van SEB kan met skenkings aan die ANC en SAKP verkry word (1172). ‘n 2015-wet “removes any right to international arbitration and limits compensation for expropriation” (1248).

Die skroewe word dikwels in die naam van “radikale ekonomiese transformasie” aangedraai (1193). Ingevolge die NDR gaan dit uiteindelik om “state power of and control over the national wealth” (1197). Die beoogde nasionale gesondheidsversekering kan/gaan meebring dat private mediese skemas sluit en hulle bates deur die staat oorgeneem word. Dit kan ook die einde van privaat hospitale en mediese praktyke beteken (1295, 1728). Die SAKP se uitgangspunt is: “social needs before private profits” (1299). Pensioenfondse en finansiële instansies kan vorentoe deur die ANC-regime verplig word om geld in sukkelende semi-staatsondernemings te belê (1299). Privaat spaargeld kan ook ten prooi van die ANC-regime val (1304).

“Property rights policy is the most important of the lot, as such rights anchor substantive human liberty in every free and open society and determine the extent to which a country attracts the risk-taking capital investment and entrepreneurship necessary to grow its economy” (1032). Wat die ANC-regime wil doen, is om bv blankes se plase sonder vergoeding te onteien, hulle staatsbesit te maak en hulle dan vir 50 jaar by voorkeur aan swartes te verhuur (1216). Sulke boere word dan eintlik staatsamptenare (1309). Dít terwyl “between 70 and 90 per cent of land reform projects have failed, with previously successful farms soon falling out of production” (1266). “The ANC’s refusal to grant them individual ownership … has barred them from raising working capital from the banks” (1271). “Because property rights are also intrinsic to human liberty in every free and open society, eroding those rights opens the way to eroding civil rights and the rule of law” (1472). Die ANC-regime het reeds water- en mineraalregte, insluitende olie en gas, sonder meer genasionaliseer (1235).

Die ANC word deurgaans deur sy ideologie aan die neus gelei. Wat noodsaaklik is, is wat Cronje “complete reversals” noem, “to give the country a chance at economic recovery … Policy reform must always be preceded by ideological reform” (1322). “Noam Chomsky said that ‘the smart way to keep people passive and obedient is to strictly limit the spectrum of acceptable opinion, but allow very lively debate within that spectrum'” (1331). Die ANC-regime, met die hartlike samewerking van die hoofstroom-inligtingsmedia, slaag uitmuntend hierin. Enigiets buite die polities byderwetse raamwerk word as bv rassisties,verregs of verlange na die verlede veroordeel. Die blankes het in werklikheid dikwels geldige redes om na die goeie ou dae terug te verlang.

Die nuwe Suid-Afrika is dus nie werklik die hoog geprese vrye samelewing soos die ANC-regime graag verkondig nie. Dit is ook nie ‘n oop samelewing nie. Die blankes se vryheid van uitdrukking word bv deur laakbare hofuitsprake aan bande gelê. Gedwonge rasse-integrasie word aan almal opgedring. Suid-Afrika sou ‘n meer voorspoedige land wees en die blankes sou meer gelukkig en lojaal wees as die lede van iedere ras- en etiese groep kon kies tussen enersyds rasse-integrasie en andersyds bv eie skole en woongebiede. Iedereen sou hom dan volgens sy voorkeur kon skik.

“In 2010, 8% of protests in the country were violent. That figure would increase steadily to peak at just under 25% in 2017” (1378). “Sasria (which provides special risk cover for public disorder, strikes and riots) reported in 2019 that the number of annual claims it received had gone up from some 2 700 to more than 5 400 over a twelve-month period” (1382). “In 2019 the Road Freight Association reported that over 1 300 trucks had been attacked, damaged, or destroyed by violent action over a period of twelve months and that almost one person per day was being killed in that industry as a result of such actions” (1387).

Dan volg hierdie gepaste kommentaar: “That such violence continues unabated suggests that the state is surrendering its monopoly on the use of violence in society” (1387). Die gewelddadige Suid-Afrikaanse samelewing is die nalatenskap van die ANC, sekerlik insluitende die voorbeeld wat Nelson Mandela gestel het, maar die skynheilige ANC verkies om nie eienaarskap hiervan te erken nie. In plaas daarvan word allerhande beweerde nalatenskappe van apartheid dikwels opgehaal en veroordeel.

Nadat skade aan openbare en privaat eiendom tydens geweldpleging aangerig is, volg daar gewoonlik geen veroordelings nie. Op hierdie manier word voortgesette geweld aangemoedig. Dit behoort absoluut verbode te wees om bv openbare paaie te versper en voertuie met klippe te bestook. Dit is ekonomiese sabotasie. Geen land kan voorspoedig wees as daar dikwels onsekerheid bestaan of paaie, selfs hoofweë, benut kan word nie. Cronje spreek nie hierdie probleem aan nie. Swaar strawwe kan verligting bring pleks van die gewilde retoriek dat mense die onvervreemdare reg het om te betoog. Betogings behoort ten minste vreemsaam en nie-ontwrigtend te wees.

By die lees van die misdaadstatistiek wat deur Croinje verskaf word, het ek my afgevra: Is dit moontlik om trots op (baie van) my mede-Suid-Afrikaners te wees? Nelson Mandela, daarenteen, het beweer dat die bevolking die land se grootste bate is. Dit lyk vir my asof dinge deur Mandela en ander polities byderwetses doelbewus erg skeefgetrek word. Neem bv kennis van die volgende 2018-uitlating van die ANC-regime se Menseregtekommissie: “‘Racism had been an integral feature of Western society for centuries’ and that ‘it continued to be the dominant world view, shaping South Africa since the colonial era'” (1915). Met ander woorde, blankes en blanke politieke beheer is noodwendig rassisties, of sinoniem met rassisme. En die ANC-regime se regstellende aksies en swart ekonomiese bemagtiging? Wat is dit anders as drakoniese rassisme ten koste van die blankes? Kontrasteer dit met: “One of the foundational ideals of the constitution is supposed to be non-racialism” (2296).

As klassieke liberalis sit Cronje egter sy seël soos volg op die pas voorafgaande: “Race and racism really do not matter much to South Africans and … the great majority of people respect one another across lines of race and class and wish to work together to build a better country” (1930). Daarna plooi Cronje dit verder soos volg: “South Africa’s politicians must continue to insist that race and racism are the primary reasons for poverty, unemployment and inequality in the country. If it gets out, let alone becomes broadly accepted, that South Africans get on well and mostly share the same values across lines of race and class, then South Africans will come to understand that the problems facing their country do not arise from the prejudice harboured by their fellow citizens, but rather from the ineptitude of their governnent” (2129).

Op die oomblik loop die ANC-regime twee groot risiko’s: bankrotskap van die staat en ‘n nederlaag by die stembus (1459). Cronje verduidelik wat die ANC kan doen sodat sy afnemende aanhang by die kiesers hom nie uit die kussings lig nie, bv deur koalisievorming met een of meer ander politieke partye, bv die EFF. “Both favour strong African nationalist ideologies that seek to organise society along lines of race” (1499). Die ANC kan verder die Grondwet tot sy eie voordeel verander (1468). Maar wat ek eienaardig vind, is dat Cronje hom daarvan weerhou om dieselfde (wesenlike) moontlikheid as sy voorganger, John Kane-Berman, te opper: “A party unscrupulous enough to use violence to gain power, is likely to be unscrupulous in trying to retain it” (Praag 23.06.2017). Daarenteen is Cronje se standpunt: “It is possible to change the South African government and to do so democratically” (3146). Al Cronje se scenarios “assume some form of ordered political activity” (1609). Dít terwyl die nuwe Suid-Afrika in chaos en geweld uitmunt. Dit lyk asof Cronje nie genoeg begrip vir die fundamentele boosheid van die ANC het nie.

Sydney Gregan: Gaan die Internasionale Strafhof die knie buig voor Amerika?

Die Internasionale Strafhof (ICC) in Den Haag het op 1 Julie 2002 begin funksioneer kragtens die Statuut van Rome, ‘n multilaterale verdrag. 123 state het hulle tot dusver aan die gesag van die hof onderwerp waarvan Suid-Afrika een is. Die VSA en Israel is nie partye by die Statuut nie. Daar is 42 state wat nie die verdrag onderteken het nie.

Die hof het jurisdiksie om internasionale misdwye soos volksmoord, misdrywe teen die mensdom, oorlogsmisdrywe en misdade van aggressie te ondersoek. Sou ‘n staat nie self sodanige ondersoek in sy eie land onderneem nie, het die hof die bevoegdheid om dit op eie houtjie te doen. Die hof het egter nie universele jurisdiksie nie en kan slegs misdrywe ondersoek in lidstate, of indien die Verenigde Nasies ‘n saak na die hof verwys.

Tot dusver is 45 individue deur die hof veroordeel waaronder die voormalige Soedanese president, Omar al-Basjir, die Keniaanse president Uhuru Kenyatta en die voormalige Libiese president Muammar Gaddafi.

Onlangs, op 30 Junie 2020, is ‘n klagte ingedien deur ‘n regsprofessor van Middlesex-universiteit, professor William Scabas, teen president Donald Trump, die Israelse eerste minister Benjamin Netanyahu en Trump se adviseur Jared Kushner, namens vier Palestyne wat in die Wesoewer (Palestina) woon en wat behels dat Trump en kie:

“are complicit in acts that may amount to war crimes relating to the transfer of populations into occupied territory and the annexation of the sovereign territory of the State of Palestine.”

Die hof moet nou besluit of die klagte ondersoek behoort te word. ‘n Voorlopige ondersoek sal eers gedoen word waarna ‘n besluit geneem sal word. Trump se antwoord op die stappe wat die ICC teen die VSA wil neem was om ‘n nasionale noodtoestand (“National Emergency”) af te kondig ten einde Amerikaanse (en Israelse) burgers te beskerm en te vrywaar van aanspreeklikheid voor die hof. Sy rede is dat:

“… any ICC attempt to investigate, arrest, detain or prosecute any personnel of the United States or its allies (Israel) without consent to the court’s jurisdiction ‘constitutes an unusual and extraordinary threat to the national security and foreign policy of the United States.’”

Trump se deklarasie magtig die bevriesing van bates van die hof se amptenare, reisverbiedinge en strek dus wyd. Reeds is kennis geneem van Israel se voorneme om die Wesoewer te annekseer ten spyte van die feit dat dit op ‘n duidelike oortreding van die internasionale reg sou neerkom.

Schabas se aanklag voer aan dat Trump se ondersteuning vir Israel se voorgenome annekasasie ‘n oorlogsmisdaad daarstel as sou dit tot gevolg hê om die bevolkingsamestelling van die Wesoewer te verander teen die wil van die Palestyne wat boonop nie eers in die saak geken word nie. Israel het intussen sy voorgenome anneksasie onbepaald uitgestel.

Artikel 49 van die 4e Geneefse Konvensie stel dat ‘n

“occupying power shall not deport or transfer parts of its own population into the territories it occupies.”

Die Statuut van Rome verklaar dat indien ‘n besettingsmag op direkte of indirekte wyse van sy bevolking na die besette gebied verplaas, dit op ‘n oorlogsmisdaad neerkom.

Sewe-en-sestig onafhanklike spesialiste wat deur die Verenigde Nasies se Menseregtekommissie aangestel is, het in ‘n verklaring gesê dat Israel se anneksering van die besette gebiede ‘n ernstige oortreding van die Handves van die VN en die Geneefse Konvensie daarstel en ook van die beginsel dat geen gebied deur middel van mag of oorlog verkry mag word nie.

Trump het op 11 Junie 2020 verklaar dat die hof geen jurisdiksie oor enige Amerikaanse burger beskik nie en dat hulle voorgenome optrede die soewereiniteit van die VSA aantas. Hy het ook daarop gewys dat die VSA nie ‘n party by die Statuut van Rome is nie en nog nooit tot die jurisdiksie van die hof toegestem het nie. Alhoewel Bill Clinton die Statuut onderteken het, het George W Bush in ‘n ongewone stap die VSA se handtekening “onttrek” in 2002. Wat wel so is, is dat burgers van die VSA aanspreeklik gehou kan word vir misdrywe in state wat wel ‘n party by die Statuut van Rome is. So kan die VSA byvoorbeeld vir dade in Afghanistan aanspreeklik gehou word, wat dan ook tans deur die hof ondersoek word.

Op 20 Desember 2019 het die hof se aanklaer Bensouda bevind dat daar redelike gronde is dat Israelse magte oorlogsmisdade in die besette gebiede (Palestina) gepleeg het. Die vraag is egter of die hof jurisdiksie het om oor misdade in Gasa en die Wesoewer te bereg. Regslui is van mening dat Palestina minstens beperkte internasionale status (“limited international personality”) het. Israel self het al erkenning aan die Palestynse Bevrydingsorganisasie gegee deur ooreenkomste met hulle te sluit waaronder die Oslo-verdrag, wat hulle status bevestig. Palestina word deur 138 van die 193 VN-lidstate erken.

Mike Pompeo, die VSA se staatsekretaris, het intussen die “renegade-court”, soos hy die hof noem, begin dreig. Die VSA het ook ‘n American Service-Members Protection Act, wat hulle magtig om enigeen wat deur die hof aangehou word eenvoudig te gaan haal (“extradite”), ‘n nogeens verbasende ontkenning van die internasionale reg, waaronder die soewereiniteit van state.

Israel, wat ook nie ‘n party by die Statuut van Rome is nie, voer aan dat Palestina nie ‘n staat is nie en dat die hof dus nie jurisdiksie het nie. In 2012 het die VN aan Palestina nie-lidwaarnemerstatus gegee en Palestina het die Statuut van Rome onderteken. Die Internasionale Assosiasie van Demokratiese Regslui (IADL) het ‘n amicus-brief aan die ICC gerig en hulle versoek om hulle jurisdiksie oor Palestina te bevestig:

“The ICC’s normative power and legal authority will be strengthened by confirming its jurisdiction over the State of Palestine, including the West Bank, East Jerusalem and Gaza, and opening an investigation into the Palestinian situation. Thereby the equal rights of all peoples to justice for international crimes will receive much-needed affirmation.”

Sewe-en-sestig lidstate van die ICC het in ‘n gesamentlike verklaring hulle steun aangedui vir die hof as ‘n onafhanklike en onpartydige instelling en dat die hof hom nie deur dreigemente van stryk moet laat bring nie. Tien van die 15 lede van die VN se Veiligheidsraad het eweneens in ‘n verklaring hulle:

“unwavering support for the Court as an independent and impartial judicial institution”

aangedui en dat die hof:

“preserve its integrity undeterred by any threats against the Court, its officials and those cooperating with it.”

Twee van hierdie vyf state is Frankryk en Brittanje.

Tyd sal leer hoe ver die hof sal kom met state soos Israel en die VSA wat, wanneer dit by die vervolging van Afrika-diktators kom, nie ‘n steen onaangeroer laat om daardie diktators voor die hof te laat bring nie, maar indien hulle self in die beskuldigdebank staan, die hof as ‘n boendoehof beskou wat nie die reg het om hulle te vervolg nie.

Ook hier by ons vind ons die bykans komiese situasie dat die ANC eintlik graag wil onttrek van die Statuut van Rome (waarskynlik omdat hulle besef dat hulle optrede teenoor die bevolking en veral teenoor Blankes op ‘n vorm van volksmoord neerkom), en inderdaad sulke pogings aangewend het, maar terselfdertyd alles in hulle vermoë doen om die hof sover te kry om op te tree teen “apartheidsmisdadigers”!

Die internasionale reg word deur magte soos die VSA as ‘n speelbal gebruik om hulle eie agenda te bevorder en sou die ICC se voorgenome stappe teen die VSA misluk, sal dit bevestiging wees van hierdie feit. Die vraag is dus of die internasionale gemeenskap die vermoë het om die VSA tot orde te bring, of nie.

Leon Lemmer: J A Froude oor Britse kolonialisme

Na my bespreking van twee biografieë oor James Anthony Froude (1818-1894) (Praag 13.06.2020 en 27.06.2020) kom Froude in hierdie rubriek en ten slotte self aan die woord in twee van sy boeke. Die een boek handel onder meer oor sy drie besoeke aan Suid-Afrika. ‘n Mens sal ver moet soek na ‘n Brit wat so krities oor Britse kolonialisme in Suidelike Afrika was en terselfdertyd so ‘n groot bewondering vir die Boere/Afrikaners gehad het. In sy ander boek, oor die Wes-Indiese Eilande, belig hy talle sake van aktuele belang in die nuwe Suid-Afrika. Daar word dinge gesê wat deesdae polities byderwets nie meer gehoor word nie.

Oceana: England and her colonies

Froude het baie in Britse kolonialisme belang gestel. Van hom is die volgende boek gepubliseer: Oceana: England and her colonies (1886/2018; Amazon Kindle $1,14). As Engelsman en entoesiastiese Britse imperialis het Froude in 1874, 1875 en 1885 besoeke aan Suid-Afrika gebring. In laasgenoemde geval het hy daarna ook Australië, Nieu-Seeland en Amerika besoek. In die hoofstuk wat handel oor sy skeepsreis na Kaapstad in 1885 skryf Froude: “In 1852 we had discovered that wars with the natives and wars with the Dutch were expensive and useless; that sending troops out and killing thousands of natives was an odd way of protecting them” (Kindle 580). Hy verwys na die onafhanklikheid wat die Britte aan die Transvaal (1852) en Oranje-Vrystaat (1854) toegeken het, net om dit kort daarna te berou toe eers diamante en daarna goud ontdek is. In die daarop volgende twee hoofstukke beskryf Froude sy besoeke aan Suid-Afrika; eers hoofsaaklik die 1874- en 1875-besoeke en in die daaropvolgende hoofstuk sy 1885-besoek. As ‘n gerekende historikus het hy toegang tot belangrike mense gehad en onderhoude met hulle gevoer. Sy besoeke in 1874 en 1875 het boonop die finansiële ondersteuning van die Britse regering se departement van kolonies geniet.

Reeds met die intrapslag klink Froude pro-Boer/Afrikaner: “Better colonists or more successful did not exist than the Dutch” (601). Froude is krities oor die Britse koloniale bewind. “They [the Dutch] have had fewer native wars than we have had. There has been less violence and bloodshed” (601). Dit verduidelik waarom Jan Smuts so dikwels na hierdie boek verwys in sy Eene eeuw van onrecht (Praag 14.03.2020). Oor die Britse benadering van die nie-blankes, insluitende die manier waarop die slawe vrygestel is, skryf Froude: “The Dutch … were regarded in England as slave-owners at heart, as barbarians and tyrants, as illiterate savages … The unfavourable impression of them became a tradition of the English press, and unfortunately of the Colonial office. We had treated them unfairly as well as unwisely, and we never forgive those whom we have injured” [!] (634).

Froude verwys spesifiek na die manier waarop die Britte die Oranje-Vrystaat van die diamentveld ontneem het. “The annexation had been a swindle and a trick” (754). “Tens of thousands of guns and rifles were distributed in two or three years among the surrounding tribes as a direct menace to the Dutch, who had now a semicircle of armed men drawn outside them from Kimberley to Zululand. Naturally there was the greatest alarm and the greatest indignation among them. They were threatened with invasions and inroads of savages set on and countenanced by the British Government” (741). “From that day no Boer in South Africa has been able to trust to English promises” (715). “We justified our action, by posing before the world as the protectors of the rights of native tribes, whom we accused them of having wronged” (722).

Wat baie Britte nie besef het nie is “that the Dutch were still the majority, and a very large majority, in the [Cape] colony itself. Nor were they only the majority, but they were doing all the work which was really valuable” (688). “We persisted in a policy which threefifths of its white inhabitants detested” (942). Verder: “The Colonial Office had undervalued the Dutch as a fighting power” (768). Dan kom Froude met ‘n karakterisering wat destyds algemeen in Britse geledere aangetref is: dat Afrikaners stadig [slapgat?] is: “The Dutch are slow to move, but when moved are moved effectually” (728). John Molteno (1814-1886), die eerste minister van die Kaapkolonie (1872-1878), “told me that he was as sorry as I could be; that he had himself opposed the annexation [of Griqualand West, the Daimond Fields] (762). Uiteindelik is ₤90 000 skadevergoeding aan die Oranje-Vrystaat betaal. “The Dutch of South Africa, though obstinate as mules, are emotional and affected easily through their feelings” (802). “We took note of their faults; we forgot our own” (861).

Froude verwys na die “philanthropists [eg missionaries] whose mission in life is the championship of innocent negroes” (867). “The country has been the prey of well-intentioned philanthropists” (3194). Dit lyk nie asof Froude werklik die plaaslike verdeling in swart stamme verstaan het nie, want hy skryf van “Caffres [Xhosas?], Basutos, Zulus” (815; ook 1043), wat op kruisklassifikasie neerkom. Hy noem die Transvaalse Boere “a brave and honourable people” (848). “The origin of all the anger in the Transvaal had been the arming [of] the native chiefs against them from the Diamond Fields” (854). “The chiefs whom we called our friends had been drawn into an attitude of open menace against the Boers” (861). “Public opinion in England would certainly not permit a war of extermination against the Cape Dutch, and the alternative might easily arise between a war of this description [civil war, whites against blacks] and the evacuation of the country” (900).

“If South Africa is to rule itself under a constitutional system, we must cease to impose English views of what is expedient on a people unwilling to act upon them” (907). Die Britse regering “had despised the Boers – had not treated them with ordinary honesty” (962). “The Boers had been so systematically abused and misrepresented that the English scarcely regarded them as human beings to whom they owed any moral consideration” (969). “If we could think more of the wrong things which we have done ourselves, and less of the wrong things which we accuse the Boers of having done, I believe that would be considerably more effective” (975). Froude verwys na Suid-Afrika as “that country being a most signal example of all the faults in the past methods of colonial management” (3181).

“The success of the Dutch in the Free States – a small monority of whites in the midst of twenty times their number of warlike blacks – proves that a modus vivendi can be found under which the two races can live side by side, and the white man can acquire his natural ascendency. But if we withdraw, it will be the Dutch method which will be adopted all over the country, and not the English. I should not myself object to this. The Dutch method, in the long run, is the more merciful of the two. We have killed hundreds of natives where the Dutch have killed tens. But the Dutch, who are the majority [of whites], would be virtually masters of South Africa. They look on themselves as the lawful owners, and on us as intruders” (3201).

In Nieu-Seeland het Froude in 1885 besoek aan George Grey (1812-1898, goewerneur van die Kaapkolonie 1854-1861) gebring. Grey was toe ‘n Nieu-Seelandse parlementslid. Voor dit was hy die goewerneur (1845-1854 en 1861-1868) en eerste minister (1877-1879) van Nieu-Seeland. “His own large experience and thorough knowledge of South Africa confirmed the views which I had myself formed. He understood the Boers. He had gone to the Cape with the prejudice against them generally entertained in England, and he found the Boer of the English newspapers and platform speeches a creature of the imagination which had no existence in ‘space and time’. The Boers were simply the Dutch gentlemen and farmers from whose fathers and grandfathers we had taken the colony. Many of them had been Sir George’s subjects, and in his opinion, as in mine, they were a quiet, orderly, industrious, hard-working people, hurting no one if let alone, but resentful of injuries and especially of calumnies against their character. They were accused of cruelty to the native races. Had the charge been true, Sir George Grey, of all men, would have been the last to pardon it; but it was no more true of them than it was true of us and, necessarily, of all colonists who come in collision with the original owners of the soil, and he thought our perpetual interference with them to be foolish and unjust. Our interference alone had created all the troubles in South Africa” (4303).

“The Dutch were the majority, and a harmonious administration in South Africa was politically impossible unless we were prepared to treat the Dutch as honourable men, to meet them on their own ground, and leave them the same liberties which we do not think of refusing to the Australians or Canadians” (4309). Maar hou in gedagte dat Grey destyds nie ‘n tipiese Brit was wat rassesegregasie voorgestaan het nie. Grey se beleid was “civilisation through mingling” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 242). Froude was teen rasvermenging gekant.

The English in the West Indies

Froude het ook somminge Britse kolonies in die Wes-Indiese eilande besoek en die volgende boek gepubliseer: The English in the West Indies; or, The bow of Ulysses (1888/2019, Goodpress, 122p; Amazon Kindle $1,14). Hy het teen die einde van 1886 per skip uit Engeland vertrek en sy 1887-indrukke van die Wes-Indiese Eilande te boek gestel. Baie van sy opmerkings is vir Suid-Afrikaners ter sake en het steeds aktualiteit, bv “It does not follow that because people of the same race and character are drawn together by equality and liberty [eg whites in South Africa], people of different races and different characters, who have quarrelled for centuries, will be similarly attracted to one another [eg whites and blacks in the Caribbean]” (Kindle 81).

Barbados, die oudste Britse kolonie in Wes-Indië, onafhanklik sedert 1961, was die eerste eiland wat Froude besoek het, gevolg deur Grenada (onafhanklik sedert 1974) en Trinidad (saam met Tobago onafhanklik sedert 1962). Hierna is hy terug na Barbados en het agtereenvolgens Dominica (onafhanklik sedert 1978 – nie St Domingo/Dominikaanse Republiek nie) en Jamaika (onafhanklik sedert 1962) besoek, asook die nie-Britse kolonie Kuba – “Cuba had been governed as a province of Spain” (4144). Onderweg na Jamaika en terug van Kuba af na Barbados is by Haiti (onderskeidelik die Jacmel- en Port-au-Prince-hawe) aangedoen omdat “I much wished to see this paradise of negro liberty” (2523). “Hayti, as everyone knows who has studied the black problem, is the western portion of Columbus’s Española, or St Domingo, the largest [West Indian island] after Cuba and the most fertile in natural resources of all the islands of the Caribbean Sea. It was the earliest of the Spanish settlements in the New World” (2530).

Haiti is sedert 1804 onafhanklik ná ‘n suksesvolle slawe-opstand teen die Franse koloniale bewind waarin al die blanke inwoners vermoor is. Dit was die begin van meer as twee eeue se chaos, agteruitgang en agterlikheid. “Perhaps nothing better could be expected from a liberty which was inaugurated by assassination and plunder” (2550). “Republics which begin with murder and plunder do not come to much good in this world” (4666). Kan ons beter van die die nuwe Suid-Afrika verwag ná die ANC aan die bewind gekom het weens dekades van hoogs onbeskaafde terrorisme? Die ou en nuwe Suid-Afrika kan bv soos volg gekontrasteer word: “Communities … have existed where people have thought more of their obligations than of their ‘rights’, more of the welfare of their country, or of the success of a cause [eg spreading European/Western civilisation] to which they have devoted themselves, than of their personal pleasure or interest [eg corruption]” (5016).

“What is the use of the colonies to us? The colonies are a hundredfold multiplication of the area of our own limited islands. In taking possession of so large a portion of the globe, we have enabled ourselves to spread and increase, and carry our persons, our language and our liberties, into all climates and continents. We overflow at home; there are too many of us here already; and if no lands belonged to us but Great Britain and Ireland, we should become a small insignificant power beside the mighty nations which are forming around us. There is space for hundreds of millions of us in the territories of which we and our fathers have possessed ourselves. In Canada, Australia, New Zealand we add our numbers and our resources … The sections of men on this globe are unequally gifted. Some are strong and can govern themselves; some are weak and are the prey of foreign invaders or internal anarchy; and freedom, which all desire, is only attainable by weak nations when they are subject to the rule of others who are at once powerful and just” (2867) – soos Brittanje, volgens Froude.

Sedertdien het Brittanje die grootste deel van Ierland verloor en al die Wes-Indiese kolonies wat Froude besoek het. Baie van hierdie eilande en selfs nie-Britse kolonies, soos Mosambiek, is in die Statebond opgeneem, maar sonder dat Brittanje effektief beheer oor hulle kan uitoefen. Wat Froude onmoontlik kon voorsien het, is dat die Wes-Indiese eilande nie meer die bestemming vir Britse immigrante is nie, maar dat die migrante-verkeer ná die Tweede Wêreldoorlog in die teenoorgestelde rigting is. Agtereenvolgende Britse regerings het toegelaat dat derduisende Wes-Indiërs en ander nie-blankes uit eens Britse kolonies hulle in Brittanje vestig, met aanvanklik feitlik net ‘n enkele Brit, Enoch Powell (1912-1998), wat die aandag op bv die nadelige kulturele gevolge hiervan gevestig het (Praag 30.04.2016). Wat sedert 1994 opval, is dat Suid-Afrika nie meer soos voorheen in dieselfde asem as Australië en Nieu-Seeland as ‘n tuiste van Westerse of Britse beskawing genoem word nie. Froude het Suid-Afrika reeds in 1887 uit hierdie lysie weggelaat weens die oorwig van swartes, maar hy het vertroue in die toekoms van Kanada as ‘n oorwegend blanke land gehad; ‘n vertroue wat deur veral die Trudeaus, Pierre en Justin, as staatshoofde geskend is. Hulle het as ideaal dat Kanada se inwoners die wêreldbevolking moet weerspieël. Daarmee kan die wêreld se probleme vrywilliglik op ‘n enkele land afgelaai word.

Vanweë kulturele verwantskap, indien nie eendersheid nie, kon Britse kolonies soos veral Australië en Kanada maklik hulle bande met Brittanje behou en as bestemming vir Britse immigrante dien. Dit geld ook in groot mate vir Nieu-Seeland en in mindere mate vir Suid-Afrika. Die situasie word problematies wanneer ‘n blanke minderheid, soos die Britte in die Wes-Indiese Eilande, dieselfde grondgebied met ‘n oorweldigende swart meerderheid, wat kultureel hemelsbreed van hulle verskil, moet deel. “The white minority could not be trusted with the exclusive possession of political power. The blacks could not be trusted with the equally dangerous supremacy which their numbers would insure them” (2887). “The Europeans would not remain to be ruled under a black representative system; nor would they take any part in it when they would be so overwhelmingly outvoted and outnumbered. They would sooner forfeit all that they had in the world and go away” (2657). Dit herinner aan die deurlopende uittog van Suid-Afrikaanse blankes sedert 1990.

“Although it is undesirable or impossible for the blacks to be ruled by the minority of the white residents, it is equally undesirable and equally impossible that the whites should be ruled by them” (1246). Dit volg dat iemand soos FW de Klerk skynbaar die onmoontlike reggekry het. “There are two parties to every bargain” (1508). Die nuwe Suid-Afrika is nie ‘n wen-wen situasie nie. Die blankes is die groot verloorders. Van swart meerderheidsregering word gesê: “It will be a rule by the blacks and for the blacks” (1726). “Nature has made us unequal, and Acts of Parliament cannot make us equal” (3255). “Whites and blacks may be nominally equal; but from the enormous preponderance of numbers the equality would be only in name, and such English people, at least, as would be really of any value, would refuse to remain in a false and intolerable position” (1252). Vandaar Afrikaners se ideaal van ‘n eie tuisland. “The forced equality of the races before the law made more difficult the growth of any kindly feeling” (1488). Plaaslik word daar egter van die blankes verwag om hulle met sulke haglike omstandighede te versoen.

“The gulf which divides the colours is not arbitrary prejudice” (1740). “The two races are not equal and will not blend. If the white people do not depart of themselves, black legislation will make it impossible for any of them to stay who would not be better out of the way” (1726) – dink bv aan regstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging en grondonteiening sonder vergoeding; dus in vele opsigte blatante rassediskriminasie ten koste van die blankes. “Our own Anglo-Norman race has become capable of self-government only after a thousand years of civil and spiritual authority” (1753). Maar die swartes, bv ANC-kornuite, wou ten alle koste uitsluitlike politieke mag dadelik oorneem. “But it does not follow that what can be done eventually can be done immediately” (1740). Die ANC het hom vóór 1994 herhaaldelik tot “ready to govern” verklaar maar maak sedertdien ‘n klaaglike mislukking daarvan.

Volgens Froude moet nóg die swartes nóg die blankes toegelaat word om in so ‘n situasie te regeer omdat die regerende rasgroep sy belange ten koste van die ander een sal bevorder. As oortuigde kolonialis en imperialis is Froude se oortuiging dat Brittanje in sulke omstandighede moet bly regeer ten einde onpartydig aan albei groepe se belange reg te laat geskied. Hy het ‘n imperiale (kon)federasie bepleit. “It seems so easy. You have only to form a new parliament in which the colonies shall be represented according to numbers, while each colony will retain its own for its own local purposes” (5029). Maar as verteenwoordiging volgens die bevolkingsgetalle geskied, sal die nie-blankes noodwendig (spoedig) die blankes oorheers. In hierdie opset word die kolonies dan eerder provinsies van die moederland, soos in die Franse koloniale model. Die gevaarlike tendens wat hy opgemerk het, is dat die Britse regering geneig was om al hoe laer vereistes vir stemreg te stel, met die gevolg dat swart oorheersing, veral op die langer termyn, al hoe meer ‘n voldonge feit geword het. Dit het meegebring dat ingesete blankes geneig was om die wyk te neem en dat plaasvervangende blanke immigrante ongeneë was om hulle in die Karibiese gebied te vestig. Bowendien het die hoë geboortesyfers by swartes die blanke minderheid al hoe meer verswelg.

In die Britse kolonies waar die blankes in die meerderheid is (Australië, Kanada, Nieu-Seeland), was daar nie groot probleme nie. In Suid-Afrika is daar ‘n substansiële blanke bevolking (Afrikaans- en Engelssprekendes), maar omdat die blankes kultureel verskil, is samewerking problematies. Dit is eintlik net die Britte wat imperiaal ‘n eenheid kon vorm. “The British people everywhere intend to remain one. With the same blood, the same language, the same habits, the same traditions, they do not mean to be shattered into dishonoured fragments” (87). Naas die kolonies wat ‘n oorwegend Britse karakter gehad het en selfonderhoudend was, was daar kolonies, soos dié in Wes-Indië, wat ‘n finansiële las vir die Britte geword het; des te meer nadat rietsuiker nie meer lonend geproduseer kon word nie vanweë die mededinging met beetsuiker. “I could not help asking myself of what use such a possession could be either to England or the English nation. We could not colonise it, could not cultivate it, could not draw revenue from it … We might have spared ourselves so unnecessary a conquest” (945). ‘n Kolonie kon alleenlik Brits gemaak word as ‘n afdoende getal Britse immigrante hulle permanent daar vestig.

Ná die vrystelling van die slawe is welvaart ook aan bande gelê omdat daar grootskaalse onwilligheid by die swartes was om arbeid te verrig (591). Die Karibiese blankes wou eerder na die moederland (“a stepmother” – 314) terugkeer of ekonomiese en politieke aansluiting by Amerika soek. “All the whites in the islands wished at the bottom of their hearts to be taken into the Union [USA]; but the Union Government was too wise to meddle with them. The trade would fall to America of itself” (1939), onder meer vanweë die nabyheid van Amerika en die groot afstand tussen enersyds Wes-Indië en andersyds Brittanje en Europa. Anders as die blankes begeer die swartes politieke onafhanklikheid, maar volgens Froude is hulle nie in staat om doeltreffend te regeer nie. “The black and white races had not amalgamated and were not inclining to amalgamate” (134). Die vrystelling van die slawe het hierdie twee groepe nie nader aan mekaar gebring nie. “[They] were further apart than ever” (147). Amerika is glad nie geneë om die Wes-Indiese Eilande te annekseer nie. Finansieel sou dit eerder nadele as voordele inhou. Ook: “They did not wish to absorb another million and a half of blacks and as many Roman Catholics, having enough already of both” (1515).

Oral waar Froude gekom het, was daar tekens van agteruitgang en verval. Dit is ‘n geval van “burnt his house to roast his pig; such waste was never seen” (3300). Oor Grenada skryf hy: “Round us when we landed were unroofed warehouses, weed-choked courtyards, doors gone, and window frames fallen in or out. Such a scene of desolation and desertion I never saw in my life save once, a few weeks later in Jamaica … Nature and the dark race had been simply allowed by us to resume possession of the island” (767). In Dominica “the grass was growing between the stones, and the houses generally were dilapidated and dirty” (2137). “It is the same as in Grenada: the whites … have lost heart, and cease to struggle against the stream. A state of things more helplessly provoking was never seen. Skill and capital and labour have only to be brought to bear together, and the land might be a Garden of Eden” (2222). “Kingston [Jamaica] is the best of our West Indian towns, and Kingston has not one fine building in it” (4000). In Havana, Kuba, daarenteen, was daar “the numerical preponderance of the white element” (4170), gevolglik: “The buildings are all good in Havana” (4286).

Oor Jacmel, Haiti, skryf Froude: “The streets were filthy and the stench abominable” (2584). Van Port-au-Prince, Haiti, sê hy: “Long before we came to shore there came off whiffs … of active dirt fermenting in the sunlight … We were in a Paris of the gutter” (4693). “My prejudices, if I have any, had not blinded me to the good qualities of the men and women in Dominica. I do not think it was prejudice wholly which made me think the faces which I saw in Hayti the most repulsive which I had ever seen in the world, or Jacmel itself, taken for all in all, the foulest, dirtiest, and nastiest of human habitations” (2610). Hy het terug op die skip geklim. “I had to strip and plunge into a bath and wash away the odour of the great negro republic of the West which clung to my clothes and skin” (2617).

Die keuse was duidelik: “Either an English administration pure and simple … or a falling eventually into a state like that of Hayti, where … no white man can own a yard of land” (801). “As it has been in Hayti, so it must be in Trinidad if the English leave the blacks to be their own masters” (1381). “One felt it strange that with so beautiful a possession lying at our doors, we should have allowed it to slide out of our hands” (808). “The plant of civilisation as yet has taken but feeble root” (801). “The continued civilisation of the blacks depends on the maintenace there of English influence and authority” (838). Oor Trinidad skryf Froude: “Of sanitary arrangements there seemed to be none … Dirt of every kind lies about freely” (918). In Jamaika “odours … from open drains reminded me of Jacmel. The streets … looked dirty and the houses shabby” (2734).

Wat vir Froude opgeval het, was hoe tevrede die swartes met hierdie situasie was: “Singing, dancing, and chattering all night long, as radiant and happy as carelessness and content could make them” (692). “If the West Indies are going to ruin, Barbados, at any rate, is being ruined with a smiling face” (551). “My poor downtrodden black brothers and sisters, so far as I could judge from this first introduction [in Barbados], looked to me a very fortunate class of fellow-creatures” (631). “The blacks there [in Dominica], as everywhere, are happy with their yams, and cocoa nuts and land crabs. They desire nothing better than they have” (2027). “The earth does not contain any peasantry so well off, so well cared for, so happy, so sleek and contented as the sons and daughters of the emancipated slaves in the English West Indian Islands” (1101). “They are perfectly happy … They have no aspirations to make them restless. They have no guilt upon their consciences” (712). “[Slavery] descendents … have nothing now to do save to laugh and sing en enjoy existence” (719). “The inheritance [is] turned into a wilderness” (2391).

Later verwys Froude weer na “the boundless happiness of the black race. Under the rule of England in these islands the two million of these poor brothers-in-law of ours are the most perfectly contented specimens of the human race to be found upon the planet … If happiness be the satisfaction of every conscious desire, theirs is a condition which admits of no improvement were they independent … Under the beneficent despotism of the English Government, which knows no difference of colour and permits no oppression, they can sleep, lounge, and laugh away their lives as they please, fearing no danger” (1128). “Orderly habits are not immediately lost, but the effect of leaving the negro nature to itself is apparent at last. In the English islands they are innocently happy in the unconsciousness of the obligations of morality. They eat, drink, sleep, and smoke, and do the least in the way of work that they can. They have no ideas of duty, and therefore are not made uneasy by neglecting it. One or other of them occasionally rises in the legal or other profession, but there is no sign, not the slightest, that the generality of the race are improving either in intelligence or moral habits; all the evidence is the other way” (4767).

Oor die swartes skryf Froude: “They would have been slaves in their own country if they had not been brought to ours, and at the worst had lost nothing by the change” (692). “Slavery itself was the first step of emancipation” (1395). “As life goes he has been a lucky mortal. He was taken away from Dahomey and Ashantee – to be a slave indeed, but a slave to a less cruel master than he would have found at home” (1134). “They lived better than the honest day-labouring man in England, without doing a fourth part of his work in a day, and I am fully convinced that the negroes in our islands are better provided for and live better than when in Guinea” (1141). “The blacks would not work for wages more than three days in the week, or regularly upon those, preferring to cultivate their own yams and sweet potatoes” (2935). “The chief complaint [of the whites] is the somewhat weary one of the laziness of the blacks, who they say will work only when they please, and are never fully awake except at dinner time. I do not know that they have a right to expect anything else from poor creatures whom the law calls human, but who to them are only mechanical tools, not so manageable as tools ought to be, with whom they have no acquaintance and no human relations, whose wages are but twopence an hour and are diminished by fines at the arbitrary pleasure of the overseer” (1871).

Sosiale gebruike, soos slawerny en rasse-segregasie, is nie uitsluitlik goed of net sleg nie. Slawe het bv nuttige werk verrig en dus nie so maklik of dikwels in ledigheid en misdaad verval nie. “The name of slavery is a horror to us; but there must have been something human and kindly about it, too, when it left upon the character the marks of courtesy and good breeding” (3394). In die gedrukte en massa-inligtingsmedia word daar meesal slegs van swart slawe melding gemaak en nie van die talle blankes wat gedwonge arbeid in die vroeë Amerikaanse en Karibiese geskiedenis verrig het nie. In die hoofstuk oor Barbados staan: “There were some thousands of wretched Irish, who had been transplanted thither after the last rebellion, and were bound under articles to labour. These might be counted on to rise if an invading force appeared” (584).

In Trinidad is Indiërs as kontrakwerkers vir die suikerplantasies ingevoer omdat hulle beter arbeiders as die swartes is. Soos in Natal het hulle in die land aangebly pleks van na hulle geboorteland terug te keer. “Without them sugar cultivation in Trinidad and Demerara [Guyana] would cease altogether” (1080). “They are proud … and will not intermarry with the Africans” (1046). “[The Asiatic] comes to work. The negro does not want to work, and both are satisfied. But if there is no jealousy there is no friendship. The two races are more absolutely apart than the white and the black. The Asiatic insists the more on his superiority in the fear perhaps that if he did not the white might forget it” (1087). Die Indiërs en swartes woon in aparte buurte (1067). Woongebiedskeiding op ‘n rassegrondslag is iets natuurliks. Dit is nie iets wat slegs vanweë rasse-segregasie of apartheid aan mense opgedring word nie. “Between whites and blacks no relations remained save that of employer and employed. They lived apart. They had no longer, save in exceptional instances, any personal communication with each other. The law refusing to recognise a difference, the social line was drawn the harder, which the law was unable to reach” (1488).

Oor die aanwesigheid van rassisme by swartes, wat deesdae graag ontken word, bestaan daar geen twyfel nie. “The blacks hate the mulattoes” (1368; ook 2961). “The mulattoes despised the blacks, and would not intermarry with them” (2961). “The black does not love the mulatto, and despises the white man who consents to be his servant” (1246) – soos bv verloopte Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika doen. Dit is ‘n geval van “social exclusiveness increasing with political equality” (2961). “In Hayti the black republic allows no white man to hold land in freehold. The blacks elsewhere with the same opportunities will develop the same aspirations” (1259). Dít kan die onderliggende motief van die ANC-regime se beleid van die onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom wees.

“The future of the blacks and our own influence over them for good, depend on their being protected from themselves” (1273). “The blacks whom, in a fit of virtuous benevolence, we emancipated, do not feel that they are particularly obliged to us. They think, if they think at all, that they were ill treated originally, and received no more than was due to them, and that perhaps it was not benevolence at all on our part, but a desire to free ourselves from the reproach of slaveholding” (1705). Insgelyks word geredeneer dat die nuwe Suid-Afrika nie aan FW de Klerk se goedertierenheid te danke is nie. Hy het glo geen ander keuse gehad nie. “[The blacks] were persuaded that they were an oppressed people and required fuller liberties” (2249).

“[In] the West Indies … the negro vote would make a residence there for an energetic and self-respecting European less tolerable than in any other part of the globe. The republic of Hayti not only excludes a white man from any share of the administration, but forbids his acquisition or possession of real property in any form” (2310). “The presence of Europeans in any form is barely tolerated. A few only are allowed to remain about the ports” (2563). “They are called ‘white trash'” (4707). Hierdie frase, wat deesdae vryelike in anti-blanke literatuur gebruik word, kom dus uit die verre verlede. “There is a saying in Hayti that the white man has no rights which the blacks are bound to recognise” (2670). “I had left that miserable cross-birth of ferocity and philanthropic sentiment [Hayti]… The ninety years of negro self-government have had their use in showing what it really means” (4734). Dit lyk asof die nuwe Suid-Afrika streef na die voorbeeld wat Haiti stel. Blankes word grootliks uit die staatsdiens geweer en grondonteiening sonder vergoeding is in aantog.

“The possession of a vote never improved the character of any human being and never will” (2317). As aktiewe terroriste was die ANC moreel reeds bankrot genoeg. Die ANC as regime bevestig herhaaldelik al die vrese wat die blankes van hom as terroristiese monster gehad het. Dink aan hoe sommige ANC-kornuite verstik in merietelose oorvergoeding en ongebreidelde korrupsie. “Democracies are always extravagant. The majority, who have little property or none, regulate the expenditure. They lay taxes on the minority, who have to find the money, and have no interest in sparing them” (3002). In Suid-Afrika is dit by uitstek die nie-swartes wat eiendomsbelasting en vir munisipale dienste betaal. Elke jaar ruk hierdie situasie al hoe meer handuit sodat die befondsing op die vlak van plaaslike regering glad nie volhoubaar is nie. “The blacks object to taxes. As long as there are white men to pay them, they will be satisfied to get the benefit of the expenditure” (3202). Onlangs is daar in Soweto getoog vir die reg op gratis elektrisiteit.

“The Radical faith is this: all men are equal … Right is right because the majority so declare it, and justice is justice because the majority so declare it” (3481). Daarenteen is Froude se standpunt: “We have no … right to make the emancipated slave his master’s master in virtue of his numbers” (3891). “[The blacks should be] allowed such freedom as they are capable of using [wisely]; they can be allowed more as they are better educated and more fit for it” (3898). “I presume no one can seriously expect that an orderly organised nation can be made out of the blacks, when, in spite of your schools and missionaries, sixty per cent of the children now born among them are illegitimate” (4579). Dit is bekend dat die meeste swart kinders in Suid-Afrika in enkelouergesinne grootword. Ten spyte van alles bly Froude idealisties optimisties: “You can do for the West Indies … what you do for the East [eg India]; you can establish a firm authoritative government which will protect the blacks in their civil rights and protect the whites in theirs … By keeping the rule in your own hands you will restore the white population to their legitimate influence; the blacks will again look up to them and respect them as they ought to do … in such following and obedience their only hope of improvement lies” (4579).

“As for the West Indies there are but two genuine alternatives: one to leave them to themselves to shape their own destinies, as we leave Australia; the other to govern them as if they were a part of Great Britain with the same scrupulous care of the people and their interest with which we govern Bengal, Madras [Chennai], and Bombay [Mumbai]. England is responsible for the social condition of those islands. She filled them with negroes when it was her interest to maintain slavery, she emancipated those negroes when popular opinion at home demanded that slavery should end. It appears to me that England ought to bear the consequences of her own actions, and assume to herself the responsibilities of a state of things which she has herself created” (4874). In hierdie konteks verwys Froude na die newetitel van sy boek: “The bow of Ulysses [the hero of Homer’s Odyssey] is sound as ever; moths and worms have not injured either cord or horn; but it is unstrung and the arrows which are shot from it drop feebly to the ground” (4901).

Die kern van Froude se boodskap is: “The theory of constitutional government is that the majority shall rule the minority, and as long as the qualities, moral and mental, of the parties are not grossly dissimilar, such an arrangement forms a tolerable modus vivendi. Where in character, in mental force, in energy, in cultivation, there is no equality at all, but an inequality … to expect that the intelligent few will submit to the unintelligent many is to expect what has never been found and what never ought to be found. The whites cannot be trusted to rule the blacks, but for the blacks to rule the whites is a yet grosser anomaly” (3602). Op grond hiervan kan geredeneer word dat die ou Suid-Afrika beter was as wat die nuwe Suid-Afrika is.

Ten spyte van al die ontnugtering wat Froude in Wes-Indië te beurt geval het, het hy merkwaardig optimisties gebly. “The equality between black and white is a forced equality and not a real one, and nature in the long run has her way, and readjusts in their proper relations what theorists and philanthropists have disturbed” (3400). Froude het hom in vele opsigte vir verlore sake beywer. Ten minste in hierdie sin het hy aan my en hopelik aan (baie) ander Afrikaners ‘n navolgenswaardige voorbeeld gestel. “Even when a cause is lost utterly, and no rational hope remains, I would still go down, if it had to be so, with my spirit unbroken and my face to the enemy” (2664). Dit is ongerieflik om ‘n Afrikaner-bittereinder te wees, maar dit is nie verkeerd nie.

Froudacity

Froude se boek oor die Wes-Indiese eilande is heftig aangeval, veral deur swart Wes-Indiërs. Die bekendste kritiek het uit Trinidad van John Jacob Thomas (1841-1889) gekom in sy boek, Froudacity: West Indian fables by James Anthony Froude (Good Press, 1889/2019, 142p; Amazon Kindle $3,20). Soos verwag kon word, word Froude van rassisme, beswaddering, laster, paternalisme, kwaadwilligheid, roekeloosheid, eensydigheid, gemeenplasigheid, onkunde, ens, beskuldig; ook van vermetelheid (“audacity”) – dit is immers waarop die hooftitel van die boek sinspeel. Froude word selfs “this apostle of skin-worship” (Kindle 1173) en “this prophet of evil” (1193) genoem. Maar Thomas is deur mede-swartes verwyt dat hy nie radikaal genoeg pro-swart en anti-blank is nie. ‘n Opsomming van Thomas se kritiek is onder die opskrif “Froudacity” op Wikipedia gepubliseer. Eintlik gebruik Thomas sy boek nie net om Froude af te kam nie, maar ook om in besonderhede sy besware teen bv die (blanke) Britse goewerneurs, regters en magistrate te lug.

Ek het in besonderhede oor Froude se boek geskryf omdat hy idees verkondig wat deesdae onderdruk word. Thomas, daarenteen, propageer al die oorbekende drogredenasie waarmee ons daagliks gekonfronteer word. Sy boek toon hoe lank reeds dieselfde argumente herhaal word. My kernbeswaar is dat Thomas oor en oor beweer dat die verskil tussen blankes en swartes bloot velkleur (“mere colour” – (926), dus pigmentasie (“purely epidermal” – 989), is; ook genoem “skin-prejudice” (894) en “skin-superiority (1102). “Are we to be grateful that the colour difference should be made the basis and justification of the dastardly denials of justice?” (855). Die blankes word verwyt vir “the cheap condition of showing a simple bodily accident erected by themselves into an evidence and proof of superiority” (1442).

In werklikheid gaan dit nie om velkleur nie maar om die (groot) kulturele verskille tussen blankes en swartes, dus verskille in lewenswyse, hoe daar gedink en gehandel word; ook ontwikkelingsverskille. Soos ek dink Thomas dat ontwikkelings/prestasie-verskille ‘n sikliese verskynsel kan wees: “In the past different races have successively come to the front, as prominent actors on the world’s stage” (1765). Maar hy oordryf heel moontlik: “The European world is looking with wonder and admiration at the progress made by the Negro Race – a progress unparalleled in the annals of the history of any race” (1938). Ras is nie ‘n ignoreerbare konstruk wat onnodig uitgedink is nie. Ras is deel van die onontwykbare werklikheid. Waarom is daar sedert 1994 geen sprake van ‘n nie-swart president, vise-president of nie-swarte in watter hoë (politieke) pos ook al nie? Omdat swartes die werklikheid van ras erken. Omdat swartes (ten alle koste) mede-swartes in topposte wil hê, dus mense wat soos hulle dink en doen. As pigmentasie die enigste verskil tussen blankes en swartes was, sou dit om ‘t ewe gewees het of bv ‘n blanke of ‘n swarte die president van Suid-Afrika was.

Thomas is erg neerhalend en beledigend teenoor Froude. Hy word bv smalend oor en oor ‘n profeet of filosoof genoem. Soos verwag kon word, word die blankes vir die “hideous atrocities of slavery” verwyt (54) – “the trade in African flesh and blood” (1277). Haiti is reeds meer as drie eeue lank die toonbeeld van swart rassisme, maar Thomas noem die besware wat Froude teen Haiti opper “perversity gone wild in the manufacture of analogies” (80). Mungo Park (1771-1806) word genoem as een van die blanke ontdekkingsreisigers wat “the natural friendliness of the Negro in his ancestral home” ervaar het (1153). Maar Park het in Wes-Afrika verdrink omdat hy deur vyandige swartes aangeval is. Froude is oortuig daarvan dat rasseskeiding natuurlik is. Thomas verwys egter na “the inevitable atttaction of one race to the other by the sentiment of natural affection” (1823). Die result is “Mulattos” (1836). Die Britse immigrante wat hulle in Wes-Indië gevestig het, dink anders as Thomas oor ras: “That class of them [Anglo-Saxons] who had left Britain were likelier than the more refined of their nation to exhibit in its crudest and cruellest form the innate jealousy and contempt of other races that pervades the Anglo-Saxon bosom” (1856).

Volgens Thomas “the Negro voter would elect representatives whom he knew he could trust for competency in the management of his affairs, and not persons whose sole recommendation to him would be the possession of the same kind of skin” (1347). Is ons ondervinding in die nuwe Suid-Afrika dat die meerderheid kiesers glad nie kleurbewus is nie? “No one can deserve to govern simply because he is white, and no one is bound to be subject simply because he is black” (1436). Maar in die nuwe Suid-Afrika regeer die swartes bloot omdat die meerderheid kiesers swart is en die blankes is teen wil en dank die onderdane of tweedeklasburgers omdat hulle die minderheid is. “At present most officials are appointed (locally at least) according to their merit, and not to their epidermis” (1442). In die nuwe Suid-Afrika, daarenteen, word baie, waarskynlik die meeste, aanstellings en bevorderings deurslaggewend op grond van ras (swart) en geslag (vroulik) gedoen pleks van bekwaamheid.

Die polities verligte Julia Markus (Praag 27.06.2020) hou van Thomas se verweer. Hy “accurately described Froude’s quick and incorrect assessment of different island peoples … Yet it is the subtitle of another book of criticism [by Davis N Darrell, 1888], Mr Froude’s negrophobia, that best describes Froude in the West Indies: Don Quixote as a Cook’s tourist. It could not be said better” (4974).

Pensioenfondse moet nou Eskom-‘bates’ koop, sê ANC

Die regerende African National Congress se Ekonomiese Transformasiekomitee het voorgestel dat pensioenfondse sommige bates van die bankrot kragopwekker in staatsbesit oorneem.

Die voorstel om dele van Eskom Holdings SOC Bpk in nie-staatshande oor te plaas, is gemaak in ‘n besprekingsdokument van 8 Julie waarin voorstelle in reaksie op die ekonomiese insinking vanweë die koronavirus gemaak word.

Die vakbonde in die ANC-dampkring is gekant teen die privatisering van Eskom-bates.

“Daar is ‘n behoefte aan voortgesette steun aan Eskom om sy onmiddellike finansiële en tegniese uitdagings die hoof te bied en om betroubare elektrisiteitsvoorsiening te verseker,” het die komitee in die dokument gesê.

“Daar moet ‘n oplossing gevind word vir die skuldprobleem van Eskom, waaronder die moontlikheid dat pensioenfondse gemobiliseer kan word om sekere geherstruktureerde bates van Eskom oor te neem.”

Eskom, wat ekonomiese groei belemmer het deur die land aan periodieke kragonderbrekings te onderwerp, gaan gebuk onder ‘n skuldlas van ten minste R450 miljard ($ 26,7 miljard) en kan nie die koste daarvan dek nie.

Breër strategie

Die voorstelle rondom Eskom maak deel uit van ‘n breër strategie wat deur die komitee voorgestel is om die ekonomie te help herstel van die impak van die koronavirus-epidemie, wat volgens die komitee die land se ongelykhede “na vore gebring het”.

“Die pandemie het die aanhoudende probleem van die bestaan ​​van twee afsonderlike ekonomiese werklikhede in Suid-Afrika skerp na vore gebring – een arm en hoofsaaklik swart, en een ryk en hoofsaaklik wit,” lui dit.

Daar word gesê dat monetêre beleid meer kan doen om groei te bevorder.

“Suid-Afrika moet ‘n groter verskeidenheid monetêre beleidsinstrumente gen gunste van groei en beleggings implementeer wat versoenbaar is met die heropbou van ‘n ekonomie,” lui die verklaring.

“Die Covid-19-krisis het ‘n duidelike aanduiding gegee van die rol wat die monetêre owerheid kan speel om hulpbronne in die ekonomie in te spuit en om effekte-aankope te gebruik om kapitaalmarkte te stabiliseer en laer rentekoerse te bewerkstellig.”

Die komitee het ook die regering versoek om:

  • Die wetsontwerp op die ontwikkeling van petroleumbronne te finaliseer om die ontwikkeling van olievelde te versnel en voort te gaan met ‘n plan om ‘n nuwe olie-raffinadery en petroleumkompleks te bou;
  • ‘n Farmaseutiese maatskappy in staatsbesit  te skep om teen-VIGS-medisyne te vervaardig;
  • Reguleringsgeskille in die mynbedryf op te los;
  • ‘n Spesiale ekonomiese sone vir hernubare energie in die oostelike provinsie Mpumalanga te skep om werk te behou namate steenkoolkragstasies in daardie streek geleidelik sluit;
  • Voort te gaan met die lang verwagte veiling van addisionele telekommunikasie-spektrum; en
  • die skepping van ‘n staatsbeheerde bank te versnel.

Daar is geen woord gerep oor die Suid-Afrikaanse Lugdiens nie, die bankrot lugredery wat ‘n reddingspakket benodig om te oorleef. Terwyl die ministerie van openbare ondernemings die lugdiens wil red, het die nasionale tesourie gesê dat dit die beste is om dit te sluit.

Leon Lemmer: Peter Hitchens oor die ontaarding van die Britte

Christopher Hitchens (1949-2011) was ‘n radikale, konfronterende, marxistiese joernalis wat baie polemieke met sy omtrede uitlatings ontketen het. Saam met Richard Dawkins, Daniel Dennett en Sam Harris was hy een van die grondleggers van die militante Nuwe Ateïsme. In sy latere lewe is Hitchens daarvan beskuldig dat hy polities (meer) regsgesind geword het, bv vanweë sy renons in Bill Clinton en sy veroordeling van NAVO se militêre inmenging in Bosnië.

Vandag skryf ek egter oor Christopher se minder bekende broer, Peter Hitchens (gebore in 1951), ook ‘n Britse joernalis, wat in sy prille jeug ‘n aanhanger van Leon Trotskie (1879-1940) se marxisme was. Hy verwys na homself as “a former Bolshevik” (bron hier onder, Kindle 4904). Peter het polities van verlinks tot regs gevorder, van sosialisme, via die Britse Arbeidersparty tot lid van die Konserwatiewe Party (1997-2003); ‘n party wat hom mettertyd ook nie meer aangestaan het nie. Deesdae beskou hy Edmund Burke (1729-1797 – Praag 2.05.2020) as sy mentor. Hitchens wil nie polities byderwets wees nie. Hy is ten gunste van die doodstraf en gekant teen homoseksualiteit asook die dekriminalisering van dwelmgebruik, bv dagga. “Legalization … lead[s] to social acceptance” (3820). Hy het geen simpatie met mense wat deur eie toedoen aan longkanker (weens die rookgewoonte) en vigs (weens homoseksuele gedrag) ly nie. Tydens Suid-Afrika se 1994-oorgang/ondergang was hy in Suid-Afrika. Hy het tot die juiste gevolgtrekking gekom, naamlik dat Nelson Mandela nie ‘n heilige is nie. Verder het hy die Wikipedia korrek as ‘n linkse naslaanbron geïdentifiseer.

Soms dryf Hitchens sy konserwatisme dalk te ver. Hy is bv gekant teen die “valsheid” van Britse Somertyd. Hy verkies Greenwich Mean Time (GMT) dwarsdeur die jaar. Hy verset hom selfs teen die metrisering van mate en gewigte. “My instincts … revolt against the shiny, efficient, ugly and stone-cold metric system” (4797). “English measures … pounds and ounces, inches and feet, chains and furlongs … were destroyed with slow subtlety and cunning, and resistance is left to a few eccentrics, such as me, fuming hopelessly against a loss nobody else can see” (4803). “[English] measurements … were based on the individual. A pound was what could be held in the hand. A pint was what a grown man might reasonably drink to quench his thirst. An inch was the top joint of a thumb, a foot was, well, a foot, and a yard was a pace. A fathom of water was deep enough to close over a man’s head. They worked outwards from the human. Metric measurements, by contrast, were based on a (mistaken) calculation of the Earth’s circumference” (4839).

Ek bespreek vandag die volgende boek van Peter Hitchens: The abolition of Britain: From Winston Churchill to Theresa May (London: Bloomsbury, 1999/2018, 368p; Amazon Kindle $21,23). Die hooftitel van die boek word in die 2018-voorwoord soos volg verduidelik: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete. This book, originally [1999] intended as a warning in letters of fire, might now at least serve as a headstone” (116). Die newetitel wek verkeerdelik die indruk dat hierdie boek onlangs geskryf is. Al die hoofstukke is reeds in 1999 vir die eerste keer gepubliseer. Slegs die voor- en nawoord is later bygevoeg. Nogtans toon die teks uitstekende insig in die diepgaande veranderinge wat sedert die dood van Winston Churchill (1874-1965) in die Britse omstandighede en geestesklimaat ingetree het. “The death of Churchill, an unchallengeable father figure, was a final farewell to a reassuring past” (182).

“My argument is that we chose the wrong future in the second half of the twentieth century” (101). Hy noem dit ‘n kulturele revolusie (162). “We have gravely devalued knowledge and academic qualifications, made many thoughts almost unthinkable, sundered many of the invisible bonds which once held our society together, and inflicted upon our country a permanent and irreversible change in morals, values, customs, taboos, language, humour, art and even eating habits” (167). In Suid-Afrika het dit veel erger daaraan toe gegaan. In 1994 het ons ‘n politieke revolusie beleef, waarna ‘n kulturele revolusie ingetree het waarin ‘n grootliks vreemde swart kultuur die twee tradisioneel leidende blanke kulture/lewenswyses verdring het. Hitchens noem Brittanje “a wholly foreign country” (187). Uit die oogpunt van die blankes geld dit in veel groter mate vir Suid-Afrika.

Volgens die outeur het die Britte in 1965 nog rede gehad om hulleself as die voortreflikste mense op aarde te beskou en kon hulle met reg trots op en patrioties jeens hulle land wees. Hy verwys na “a society that was profoundly civilized, gentle and humane” (707). Hy meen dat die Britse samelewing sedertdien feitlik onherkenbaar ontaard het. Dit herinner aan die ingrypende verskille wat daar tussen die ou en die nuwe Suid-Afrika bestaan, wat onder meer die entoesiasme vir en die tradisionele patriotisme van Afrikaners vir hulle geboorteland weggekalwe het. Daar kan egter kwalik van Afrikaners verwag word om die tradisionele Britte as verhewe organismes te beskou, gedagtig aan onder meer die Anglo-Boereoorlog. Tog is daar vir die plaaslike blankes min troos in die volgende reeds aangehaalde woorde: “The abolition of a great and famous nation is now virtually complete” (116). Brittanje is nog ‘n blanke Westerse land wat weens bv selfaangedoende, ingevoerde multikulturaliteit besig is om onder te gaan.

In Suid-Afrika ken baie jongmense van die huidige geslag nie die land se geskiedenis nie. Dit is veral te wyte aan die propaganda van die ANC-regime, bv in skoolgeskiedenisboeke, en die uitlatings van ANC-nalopers in die massa-inligtingsmedia. In Brittanje het iets soortgelyks gebeur. Hitchens verwys na “a generation to whom the past was not just a foreign country, but a place of mystery which was easier to mock than understand” (146). By hedendaagse Britte, soos by Amerikaners, is daar die neiging om onpatrioties te wees, om ‘n negatiewe siening van hulle land en hulle geskiedenis te hê. “The ideas of the past were invariably wrong, that putting the clock back was a sin, while progress and change were both inevitable and right” (616). Hitchens verwys na “the ‘anti-establishment’ tendencies in politics, academe, broadcasting and the press” (458). “Patriotism, monarchy and Englishness in general [became] unfashionable and – worst of all – comical” (600). “In 1965, even the radicals were loyal patriots” (474).

Daar word plek-plek na Suid-Afrika verwys:

  • “The old struggle between Afrikaner and British settlers in South Africa had ended in the triumph of the National Party, the building of grand apartheid and the founding of a Boer republic outside the Commonwealth” (637).
  • Die Britse openbare mening is “unshakeable in its certainty that personal righteousness is reserved for those who share its views about South Africa” (151), naamlik dat die swart politieke bewind reg en goed is en die blanke bewind van weleer, by name apartheid, verkeerd en sleg was.
  • Voorgeskrewe skooldrag word in progressiewe geledere geassosieer met “repressive and reactionary forms of government such as apartheid South Africa and Augusto Pinochet’s Chile” (1119).
  • “Opposition to apartheid or General Pinochet are valued more highly than personal adherance to the Ten Commandments or the Sermon on the Mount. An adulterer with the correct view on Nelson Mandela is perferable to a Mother Teresa who fails to critize the currently unfashionable regimes of the world” (4446).
  • Vir ‘n politieke aktivis soos Desmond Tutu gaan dit om die hiermaals en nie om die hiernamaals nie. Hy probeer om ‘n (swart) hemel op aarde te skep. Hitchens noem dit sosiale teologie “in which Christian charity to your neighbour was expressed through political action at home and abroad, rather than in your own conduct. This was especially attractive to the British because the Church’s old missionary links with the former colonies now gave it a potent voice in places such as South Africa, where it was to play an often creditable role in resisting the stupidities of Grand Apartheid” (1658).
  • Die hedendaagse afkeer van Standaardafrikaans kan ingevolge kulturele marxisme verduidelik word. Ordentlike, suiwer Afrikaans herinner aan ‘n glorieryke verlede wat deur ANC-kamerade weggewens word. “The glories of the language were offensive to the modernizers because they reminded them of what they owed to the past, because they reinforced the bonds of tradition, but above all because they constantly reminded them of a view of religion which was not theirs. It did not offer salvation through the Overseas Development Agency, the Anti-Apartheid Movement, Amnesty International and the Social Security budget. It offered it in an entirely non-political way, through the faith and deeds of the individual” (1871).

Hitchens kan nie (heeltemal) vrede met die nuwe elektroniese kultuur maak nie. Hy noem dit “post-literate” omdat die inligting eerder deur piktogramme, dus deur beelde/illustrasies, as deur teks oorgedra word (223). “Early television was nothing like the modern force which has now displaced all other forms of culture and entertainment. Its effect on the imagination has been the motor of the new morality and the new conformism” (234, ook 468). “The BBC [British Broadcasting Corporation] functions as a sort of priesthood of the politically permissible, awarding airtime and favour to those it likes, and silence, bad camera angles or mockery to those it dislikes” (4952). “[Television] encourage[s] only one set of ideas about what was good” (447). “It made each one of us more like the other, it narrowed the gaps between us and made us simultaneouly less alone and more conformist. We have all noticed the way in which mass culture has flattened out accents and made us dress and even walk in standardized fashions” (238).

“This regimentation has also affected our thinking, and our ability to choose. In a society of stable values and unchanging tradition, this would not be specially important, and the cinema had far less impact on 1930s Britain than television was to have fifty or sixty years later. The effect of television, especially colour television, on a society whose values were all open to question and whose morals were dissolving was explosive, and continues to be” (243). “Television robs adults of one of their most important tasks, as passers-on of culture to the young” (2116). Gelykmaking, eendersverklaring en internasionalisering kan die taak van regerings vergemaklik maar het ‘n vernietigende uitwerking op bv individualiteit, kreatiwiteit en eiesoortige kultuur. NP van Wyk Louw het reeds in 1936 geskryf: “Ons tyd wil net van gelykheid en gelykmaak weet; die natuur ken net ongelykheid en streng rangordening” (Berigte te velde, Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1959, p 17). Plaaslik is dieselfde neiging as in Brittanje waarneembaar: “The increasingly blatant use of soap operas as cultural propaganda” (Hitchens 48). Sepies en baie ander televisieprogramme is as’t ware ‘n siekte wat nie net bedags nie maar veral saans kulturele verwoesting saai.

Amerika was die eintlike wenner in die Tweede Wêreldoorlog. Amerika het die leidende land geword. “By 1941 we were a defeated nation” (285). “When American servicemen began arriving in Britain in 1942, much of the United Kingdom fell under a bizarre and unique form of military occupation” (4140). “They spoke the same language but brought with them a completely different culture, different morals, different habits of courtship and even different tastes in food and drink, music and entertainment” (4145). “The total number of Americans in the UK at this time [1944] was more than 1.6 million, mostly active young men, at a time when Britain’s active young men were mainly away from home” (4171). Hitchens bied die volgende as ‘n kompliment aan: “A rather touching and honourable refusal by Britons to countenance the US Army’s colour bar” (4192).

Die Amerikaanse besetting van Brittanje het tot lank ná die oorlog voortgeduur. Hierdie situasie “undermined and belittled Britain’s image of herself, and the British people’s view of themselves” (270). Amerikaanse kultuur het die Britte grondig beïnvloed, nie net vanweë die baie Amerikaanse soldate wat daar gestasioneer was nie, maar ook vanweë Amerikaanse rolprente en televisie. Daar was gevolglik “the increasing use of American terms in language” (280), asook die groeiende invloed van Amerikaanse populêre musiek, bv rock (295). Hitchens verwys na moderne populêre musiek “with its strangely bisexual appeal and its carnal beat” as “part war-dance, part fertility ritual” (2121). Wat die tradisionele Britse kultuur ook ontwrig het, is “America’s supposed ‘classlessness’, actually a fiction, [which] mocked our minutely graded caste system” (290).

Hitchens maak gewag van “the huge scale of the war effort and the breath and depth of the destruction it had caused not just to the physical fabric of the country but to its social fabric. Few now recall that the immediate postwar years were a time when many were alarmed by a rapid increase in crime, an atmosphere of purposeless rebellion among the young and a great deal of family breakdown because of the number of marriages which failed to survive the long partings of war” (680). “The Americanization of our sex lives was probably more important than all these put together. American attitudes towards divorce and adultery, the collapse of American puritanism … under the blows of Kinsey and the contraceptive pill, fanned out across the country like an infectious disease” (290). “As late as 1965, the child of divorced parents was an exception at any school, illegitimate children were a shameful rarity, homosexual acts were illegal, and contraception and abortion were taboo subjects in most homes” (572). Hierby kom nog “the arrival of North American feminism” (306).

Van die veranderings in die Britse leefwyse wat Hitchens opgemerk het, is die agteruitgang van die gehalte van standaard- of tradisionele Engels [Estuary English (358)], bv weens Amerikaanse invloed. “Estuary English – the universal classless patios of southern England” (3363). Daar is deesdae baie meer misdaad (566), bv inbrake (561), as voorheen en daar lê vullis in die strate (363), onder meer weens die multikulturele gedaanteverwisseling wat veral die stede ondergaan het. Maar sulke negatiewe verskynsels word deur linksgesindes goedgepraat. Daar is “a crude moral justification for crime, seen by many modern thieves as a form of taxation levied upon the greedy by the rest” (2381). In Suid-Afrika maak die ANC-regime die nieblankes wys dat die blankes hulle grond gesteel het en dat die blankes hulle besittings bekom het deur nieblankes uit te buit, bv deur hulle te min vir hulle arbeid te vergoed. Dit kan ten minste deels verduidelik waarom misdaad, bv onwettige grondbesetting en diefstal, op so ‘n buitensporige skaal in Suid-Afrika gepleeg word.

“In 1965 … eating in the street, except for a holiday ice cream or a homebound parcel of fish and chips, was practically unknown, and drinking in the street quite unthinkable for most people” (512). Die gedrag van mense het verander; eintlik versleg (479). Daar is al beweer dat die hedendaagse Britse kultuur gekenmerk word aan “lager, football and bodily functions” (611). Hoflikheid en goeie maniere het skaarser geword (479). Goeie smaak het agteruitgegaan (368). Mense voel minder veilig as voorheen, veral snags (389). In 1965 was Brittanje baie meer verenig as tans (432), met baie inwoners in Wallis en veral Skotland wat deesdae van Engeland wil wegbreek. “Northern Ierland … was the only place on British territory where British patriotism took the form of nationalism” (4615). Daardie nasionalisme is uit nood gebore – die gevaar vir Protestantse Britte van vereniging met en oorheersing deur die Rooms-Katolieke Iere van die Ierse Republiek. By die Britte in Noord-Ierland is daar deesdae egter al hoe groter onsekerheid of hulle in die toekoms deel van die Ierse Republiek of van Engeland gaan wees. Voorheen was daar nasionale solidariteit in Brittanje maar sedert 1965 het gebeure dit weggekalwe (653).

“A nation is the sum of its memories, and when those memories are allowed to die, it is less a nation. However, when a people cease to believe their national myths, and cease to know or respect their history, it does not follow that they become blandly smiling internationalists” (756). Die ANC-regime beywer hom vir die herskrywing van Suid-Afrika se geskiedenis, sodat die swartes beter en die blankes, veral die Afrikaners, slegter voorgestel word. Plekname word verander en standbeelde vernietig of verwyder ten einde die Afrikanerdom se trotse verlede te misken. Gebeure soos die Groot Trek en die Slag van Bloedrivier word as mites afgemaak. Dit alles word gedoen om die Afrikaners as etniese nasie, as volk, te probeer vernietig. Afrikanisme en globalisme word as plaasvervangers vir Afrikanernasionalisme aan ons opgedring. Regeringsleiers soos Donald Trump en Boris Johnson verset hulle teen globalisme. Hulle ondersteun onderskeidelik Amerikaanse en Britse nasionalisme, maar word om veral hierdie rede in die massa-inligtingsmedia verguis. As eilande is Brittanje, volgens Hitchens, “uniquely suited to be a nation-state” (809); des te meer sedert sy onttrekking aan die Europese Unie.

Ons het pas die onverkwiklike ondervinding gehad dat Jeremy Vearey (Praag 26.05.2018), ‘n opgeleide ANC-terroris, oud-Robbeneilander, nie-taalkundige en nie-letterkundige, klaarblyklik weens politieke redes deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra is om vanjaar, vyftig jaar ná sy dood, die NP van Wyk Louw-gedenklesing te lewer. ‘n Soortgelyke vergryp is die jaarlikse Neville Alexander-lesing wat deur die Afrikaanse Taalmuseum en -monument aangebied word ter huldiging van nog ‘n oud-Robbeneilander. Hitchens vestig die aandag op ‘n soortgelyke polities byderwetse skuif: om die blanke Florence Nightingale (1820-1910), tradisioneel dié heldin in die verpleegkunde, met ‘n swart rolmodel, die Jamaikaan Mary Seacole (1805-1881), te vervang (910). Albei het gedurende die Krim-oorlog (1853-1856) gewonde soldate verpleeg. Dit herinner aan die vervanging van ons volksplanter van weleer, Jan van Riebeeck, met ‘n nuwe vader van die (swart) Suid-Afrikaanse nasie, die geweldenaar Nelson Mandela. Sedert 1994 is daar in ANC-geledere selfs meer as een moeder vir hierdie nasie ontdek.

Volgens Hitchens is die Britse neo-marxiste “drearily left-wing, and focussed upon suffering and deprivation rather than upon achievement or heroism. They are also notably more forgiving of the misdeeds of communist totalitarianism than of fascist totalitarianism” (938). Weens die gebrek aan positiewe prestasie deur ANC-kamerade word negatiewe gebeure, soos ongehoorsaamheid en geweldpleging, sedert 1994 in Suid-Afrika tydens openbare vakansiedae in herinnering geroep. Dit dui op geestelike en morele bankrotskap.

In Suid-Afrika is skoolonderrig vir die verskillende kultuur- en etniese groepe, elk met sy eie leerplanne, sedert 1994 deur gemeenskaplike leerplanne, primêr afgestem op die swart meerderheid, vervang. In Brittanje is die tradisioneel monokulturele skoolonderrig tot multikulturele opvoeding omvorm. Hitchens noem dit “yet another excuse to denigrate the nation-state, apologize for the Empire and abolish the lore of the British tribe” (998). Terselfdertyd was daar, soos in Suid-Afrika, ‘n ernstige verlaging in akademiese standaarde – “standards always are out of date” (2272) – en die vernietiging van die tradisionele geskiedenisleerplan (1003). In Suid-Afrika verkondig die ANC-regime openlik dat ons geskiedenis volgens die voorkeure van ANC-kamerade herskryf word. Daar is blanke historici wat hartlik aan hierdie projek saamwerk. “In an incredibly short time, we have been turned into a nation without heroes, without pride in our past or knowledge of either our past triumphs or our past follies and disasters” (1007).

Plaaslik was daar al uitsprake van die nuwe bewindhebbers dat dinge soos meriete en standaarde Westerse uitvindings is wat maar agterweë kon gebly het. Jonathan Jansen het hom by uitstek smalend oor akademiese standaarde uitgelaat, heel moontlik omdat hy, sonder om dit te erken, besef dat akademiese standaarde in die skole en aan die universiteite in die ou Suid-Afrika veel hoër was as wat hulle in die nuwe Suid-Afrika is. Hitchens skryf: “The great universities of Oxford and Cambridge are still being attacked by ministers for trying to maintain some standards” (48). Later skryf hy van “a general lowering of Oxbridge standards” (1134). Dit is die Britse weergawe van die ANC se: “pass one, pass all.” Dit is ‘n tragedie as geestelike vervlakking twee van die oudste en akademies-wetenskaplik mees gerespekteerde universiteite in die wêreld aangetas het. Albei het in die 13de eeu ontstaan..

Hitchens noem die hedendaagse marxiste “cultural revolutionaries”: “They believe, in most cases with some passion, that education should be used to eradicate privilege and élitism, to spread the gospel of the new society in which everyone (and everything) is equal” (1015) – dus “the ‘democratic’ or levelled society” (1042). Mededinging word ontmoedig. As sommige skoliere akademies beter as ander presteer, word die (natuurlike) ongelykheid by skoliere sigbaar. As ‘n skolier druip, tas dit sy menswaardigheid aan, wat taboe in hedendaagse verligte samelewings is. Meriete is tot ‘n onding verklaar omdat dit ‘n hiërargie daarstel. “Melanie Phillips [Praag 18.08.2018] has condemned the ‘all must have prizes’ ethos of the modern system” (1108). Die gesag van onderwysers word deur ‘n verbod op (lyf)straf ondermyn. Dit skep ‘n situasie in die klaskamer waarin leer weens gebrekkige dissipline bemoeilik word. In baie gevalle leer skoliere deesdae op skool minder as voorheen. Om hierdie feit te kamoefleer, verkies die ANC-regime dat daar van leerders pleks van skoliere gepraat word. Die marxistiese obsessie met verandering (pleks van verbetering) is die rede waarom sulke disfunksionele verskynsels hulle opwagting maak (1064). Sodanige transformasie word deur sommige sielkundiges goedgepraat; “those stand-by experts who can always be counted on to decry common sense, defy public opinion and loathe hallowed tradition” (1166).

Een van die hoofoogmerke van kulturele marxisme is om die tradisionele gesin te vernietig. “The greatest fortress of human liberty, proof against all earthly powers, is the family [“huisgesin”]. In its small private space, it can defy the will of authority and the might of wealth. It is without doubt the most effective means of passing lore, culture, manners and traditions down through the generations. Its loyalties are stronger than those of the state, more powerful even than patriotism. All serious tyrannies have sought to undermine or infiltrate it, socialist tyrannies most of all” (2837). “There are many explanations for authority’s mistrust of the family. The main one must be that it cannot control what goes on there, what ideas are taught, what wealth stored up, what loyalties fostered” (2853). Weens sy magsbeheptheid sou die ANC-regime te graag iedere gesin na sy beeld wou afrikaniseer en aan die ANC gedienstig maak. Huwelike, dus histories normale gesinsvorming, word nie deur die ANC-regime bepleit nie. Die huwelik is al beskryf as “an unromantic compromise between sensuality and drudgery” (3070). Die huwelik is in baie gevalle nie hemel op aarde nie maar kultureel nogtans meesal ‘n beter, bv meer stabiele, situasie as heteroseksuele saambly of ‘n selfdegeslagverbintenis.

In Suid-Afrika kom enkelouergesinne algemeen voor, veral by die swartes. Trekarbeid, dus die blankes, is dikwels die skuld hiervoor gegee. Eintlik is ‘n gebrek aan seksuele dissipline, oftewel permissiwiteit – “moral poverty” (2635) – ‘n meer geldige rede. Die eksponensiële toename in buite-egtelike kinders kan ook toegeskryf word aan die (oor)gewilligheid van die ANC-regime om ongehude moeders met staatstoelaes te vergoed. Dit geskied sonder dat enige teenprestasie vereis word. Daar is ook nie ‘n maksimum perk vir sulke kinders nie. In die nuwe Brittanje is daar al hoe meer buite-egtelike kinders. “Roughly 44% of children in Britain are now born to mothers who are not married” (63). “The new cruelty, which leaves hundreds of thousands of children without a proper family, is imposed through many acts of generosity by the state and the taxpayers, and through the broad-minded tolerance of individuals and opinion-formers” (2428). “It is certain that crime is higher among the children of broken homes than among those from stable families” (4354). Wat nodig is, is “a sensible compromise between stern duty and individual kindness” (2433).

“Illegitimacy – the very thing marriage is supposed to prevent – has become so common as to be the norm. Shame and stigma, which once both defended respectable marriage and heaped misery on the poor bastard and his wretched mother, have disappeared. Instead, there is the slower, vaguer, more indirect misery of a society where fewer and fewer children have two parents, and where more and more women are married to the State” (2444). Maar dit is juis hierdie toenemende getal afhanklikes van staatstoelaes wat aan die ANC-regime ‘n substansiële steunbasis verseker. Terselfdertyd veroorsaak kinders uit enkelouergesinne dikwels dat misdaad floreer.

“The cultural revolutionaries have understood that a nation’s literature is one of the ways, perhaps the most important way, in which values are transmitted unchanged from generation to generation. They understand that Shakespeare’s Englishness is not an accident, and that Shakespeare and Englishness have helped to form each other” (2722). “This literature is also dominated by men” (2727). Wat ‘n marxis soos Terry Eagleton (gebore in 1943) hieromtrent doen, is “to try to rebuild Shakespeare as some sort of Marxist critic of the social order” (2738). “The desire for a national culture is seen as damagingly conservative, often ‘racist’ and almost inevitably unsympathetic to the rights of women” (2772). “Something called ‘the cult of the apron’ is constantly attacked” (2801). Die nuwe vooroordeel (2812) is dat vroue net sulke bekwame skeppers van letterkunde, asook ander literatuur, bv nie-fiksie, en ander kuns as mans is. Pas is daar ‘n bohaai in die plaaslike pers opgeskop omdat blankes oor die toekenning van literatuurpryse besluit het. Volgens die polities byderwetse narratief moet enersyds sowel mans as vroue en andersyds sowel blankes as nieblankes by enige openbare geleentheid, bv besluitneming, betrek word. Die ANC-regime verlang voorts dat swartes substansieel in die meerderheid moet wees en vroue in dieselfde mate as mans betrek moet word. Dit gaan nie om meriete, bv kennis en kundigheid, nie. Dit gaan om ras en geslag.

In hoofstuk 15, onder die opskrif, “Is Britain civilized?” word die linkse politikus, Roy Jenkins (1920-2003), uitgesonder as die hoofaanstigter van die Britse kulturele revolusie. “He should see it as his task to revolutionize all our habits” (3939). Volgens Jenkins: “It is about the need to make this country a more civilized place in which to live” (3949). Hy het bv die doodstraf en sensuur veroordeel, maar hom ten gunste van die openbare aanvaarding van aborsie, homoseksualiteit en dobbel uitgespreek. Jenkins het “a new era of loving the sinner” ingelui (4070). Die gevolg was: “The laws have grown more permissive and society more violent, selfish and chaotic” (4075). Jenkins was “the Europhile of Europhiles” (3994). Hy het geen gevaar vir die Britse kultuur weens massa-immigrasie voorsien nie. Hy het verkies om Brittanje voor te hou as deurgaans moreel voorbeeldig, naamlik as “the traditional refuge op the oppressed” (3978).

Wat ek uiters eienaardig vind, is dat Hitchens, anders as baie ander waarnemers, nie die verwording van Brittanje primêr aan die massa kultureel vreemde inkommers toeskryf nie. In sy 2018-nawoord is daar net ‘n enkele opmerking hieroor, wat eintlik geen verduideliking verskaf nie: “Immigration itself, which I deliberately did not include in my 1999 book [why not?], has beyond doubt transformed many towns and urban areas beyond recognition, far beyond what had happened in the forty years of immigration before 1997” (4753). “The UK welcomed an estimated net 1.5 million immigrants in the decade to 2008. Part by accident, part by design, the Government had created its longed-for immigration boom” (4770).

Die skuld hiervoor word by uitstek aan Tony Blair (Britse eerste minister, 1997-2007) toegeskryf. “The Blair government was not like any previous governments. It had a declared cultural purpose” (4871). “The truth, that New Labour was a sophisticated version of Eurocommunism, hugely socially radical, deeply hostile to the nation-state and monoculture and coldly dismissive of Church and Crown, can be observed in its actions by those who understand these things” (4899). Blair het erken “that he had himself been a Trotskyist” (4899). “Labour supporters … felt that mass immigration had changed their lives for the worst without their permission. It was this, above all, that turned a strong anti-EU minority into a decisive majority” (4776) in 2016.

Hitchens se betoog is soms wydlopig. Hy is geneig om in sypaaie af te dwaal. Die volgende kan as ‘n samevatting van sy konserwatiewe stellinginname beskou word: “The pattern in all these events is the same: Behaviour which was once deviant is made to seem mainstream, or al least acceptable, and those who are unhappy about it are portrayed as narrow-minded, old-fashioned, prejudiced and wrong. The effect of this implicit propaganda upon public opinion has been enormous, causing many people to be ashamed of views they had held since their childhood and had thought until recently were normal” (3439). Veertig jaar gelede was daar onder blanke Suid-Afrikaners ‘n oorweldigende mate van eenstemmigheid dat een mens, een stem rampspoedige gevolge sou hê, ‘n swart meerderheidsregering die land in sy swernoot sou stuur, gedwonge rasse-integrasie absoluut verwerplik is, ens. Deesdae word diegene wat steeds sulke menings huldig as verkramp en rassisties uitgekryt. Die ergste is blankes, insluitende oud-Broederbonders, wat deesdae valslik voorgee dat hulle eintlik reeds hulle hele lewe lank nalopers van die ANC is.

“How do you tell that a country has died? I would say that the moment comes when its people no longer even know that they have lost their culture and their history” (4730). Die Afrikanerdom is darem nog nie daar nie, maar is fluks op pad daarheen. Binne enkele geslagte kan sowel ons voortreflike Afrikanerkultuur as ons roemryke geskiedenis in die vergetelheid verborge wees. NP van Wyk Louw het in 1936 oor “ware volkskuns” geskryf: “Die beste daarvan sal alleen vergeet word wanneer die geaardheid en omstandighede van ‘n groep so verander dat hy homself nie meer daarin herken nie” (17)

Karel Combrinck: Skoorsoek

Die ou aardbol van ons word by die dag ‘n gevaarliker plekkie om op te leef. Pas het pres. Trump die geleentheid van ‘n staatsbesoek aan die VSA deur die Poolse president, Andrzej Duda, gebruik om aan te kondig dat hy die Amerikaanse troepemag in Duitsland gaan verminder en ‘n sekere persentasie daarvan na Pole gaan verskuif. Hierdie verskuiwing sal, luidens die gesamentlike verklaring van mnre Trump en Duda, gepaard gaan met die oorplasing van wapentuig waaronder hommeltuie (drones). Lesers mag weet dat hommeltuie in staat is om kernwapens te dra.

As rede vir die troepeverskuiwing voer mnr Trump aan dat dit sal geskied omdat Duitsland, na sy mening, nie sy verantwoordelikhede teenoor die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO) nakom nie. Volgens hom is Duitsland se finansiële bydrae tot die onderhoudskoste van NAVO te gering, wat ‘n groter las op die skouers van Amerika plaas om die veiligheid van Duitsland teenoor Rusland te verseker. Terselfdertyd koop Duitsland aardgas ter waarde van miljarde euro van Rusland aan. Aldus die argument van mnr Trump.

Feit is egter dat Duitsland geensins in ‘n konflik met Rusland betrokke is nie en sy veiligheid ook nie op enige wyse deur Rusland bedreig word nie. Die Duitsers sal tog seker beter weet as die Amerikaners of hulle veiligheid in gedrang is of nie. Hierdie eienaardige sienswyses van mnr Trump is natuurlik ‘n rookskerm vir die werklike rede, naamlik dat die Amerikaners Duitsland wil dwing om Amerikaanse skalie-gebaseerde gas te koop wat hulle teen astronomiese koste produseer en teen ‘n verlies verkoop. Om hierdie rede het die VSA dan ook onlangs sanksies gehef teen maatskappye wat betrokke is by die bou van die gaspypleiding (Nord Stream) tussen Rusland en Duitsland.

Vir enige objektiewe waarnemer spreek dit vanself dat Duitsland nie die gas by Rusland koop ten einde Rusland ter wille te wees of om Amerikaanse belange te benadeel nie, maar bloot omdat hulle die gas nodig het en dat dit in hulle belang is om dit te te koop waar dit vir hulle ekonomies die voordeligste is. Dit is natuurlik ook waarskynlik dat die Amerikaners probeer verhoed dat die gasvoorsiening interafhanklike bande tussen Duitsland en Rusland mag versterk.

Daarby moet gevoeg word dat daar ná die ineenstorting van die kommunistiese blok in Oos- Europa en dus ook ná die beëindiging van die koue oorlog, weinig bestaansreg meer vir NAVO is. Om dié rede het Rusland dan ook die kommunistiese teenvoeter vir Navo, nl. die Warskouverdragsorganisasie ontbind. Amerika het egter verkies om NAVO te laat voortleef wat uiteraard vir hulle ontstsaglike koste op die hals haal, koste wat hulle nou van ander NAVO-lidlande probeer verhaal onder die voorwendsel dat NAVO hierdie ander lande se veiligheid waarborg.

Die Russiese ministerie van buitelandse sake het die beplande verskuiwing van Amerikaanse soldate na Pole vergelyk met die missielkrisis van 1962 toe die Sowjetunie probeer het om missiele in Kuba te vestig, wat op ‘n nippertjie na tot ‘n wêreldoorlog gelei het. Heel onlangs is ‘n reuse- NAVO- militêre oefening in Pole, Georgië en die Baltiese state waaraan 37 000 soldate sou deelneem, deur die koronakrisis in die wiele gery. Die VSA werk ook jare lank reeds aan ‘n missielstel in Oos-Europa om die sogenaamde Iranese bedreiging die hoof te bied. Soos enigeen op ‘n landkaart kan sien, is Pole byvoorbeeld duisende kilometer van Iran verwyder.

Dit is dus duidelik dat ‘n plofbare situasie in sentraal- en Oos-Europa aan die ontwikkel is. Dit is ook duidelik dat die situasie die gevolg is van direkte Amerikaanse bedreiging van Russiese veiligheidsbelange.

Sydney Gregan: Die oorlog om jou siel

Alle oorloë begin en eindig in jou denke. Geen oorlog word net deur fisieke kragte bepaal nie. Dink maar aan die nederlae van Amerika in Viëtnam en nou in Siriē. Die groot Amerikaanse oorlogsmasjien se kop was nooit reg vir daardie gevegsterrein nie en daarby het die Amerikaanse soldaat nie geweet wat die doel van daardie oorloē was nie.

Ook in ons eie geskiedenis het ons gesien hoe die Britte besig was om die Anglo-Boere-oorlog te verloor toe ‘n paar duisend Boere om hulle eie land geveg het en die Britte, op las van die Geldmagte, die goud van die Witwatersrand wou bekom. Net die terreur teen vroue en ‘n verskroeideaardebeleid het gehelp dat die Britte daardie oorlog wen. In hulle harte en hulle denke weet hulle goed dat hulle eintlik daardie oorlog verloor het. En vir ons, die nageslag van daardie Boere, leef daardie helde vandag nog in ons harte.

Vandag is dit steeds van belang om te weet hoe ‘n oorlog gewen moet word. Wilskrag, oortuiging, idealisering, karakter, intelligensie en inligting, strategie en taktiek, is enige dag net so (en meer) belangrik as die oorlogstuig wat gebruik word.

Die inoefening van wilskrag, die uitlewing van ideale, die bou van karakter; dís wat die grondslag lê vir oorwinning op die slagveld. Kortom dus, die sielkundige oorlogvoering wat die militêre vergesel.

Waarin die VSA wel goed geslaag het, is om deur sielkundige ondermyning die Weste sodanig af te breek dat dit nie meer die wil het om weerstand te bied teen die veelvoudige aanslae teen hom nie. Kyk maar nou na die hele Black Lives Matter-beweging. Min mense sien raak dat dit diaboliese magte is wat die saak dryf met die geld van onder meer die Ford Foundation en George Soros wat die saak finansier. En terloops, ek sien die “volkstaat” CHAZ (Capitol Hill Autonomous Zone), wat die klompie anargiste uitgeroep het, het toe so plus-minus ‘n week gehou. Nog voor hulle kon aansoek doen vir lidmaatskap by die Verenigde Nasies… Wys jou net dat waar ‘n gemene deler op sand gebou is, sal enige aksie, of staat dan, misluk.

Die koue oorlog teen kommunisme was ook ‘n sielkundige oorlog waar ons wysgemaak is hoe gevaarlik Rusland en sy bondgenote se kommunisme was en hoe edel die Westerse alternatief is. Hoe ironies dat Rusland en China nou as die twee sterkste state in die wêreld na vore tree, terwyl die VSA innerlik verdeeld is en elke dag besig is om sy eie fondamente af te breek. Wat is die Amerikaanse ideaal in elk geval? Geld? Rykdom? Indien wel, moet mens glad nie verbaas wees dat Amerika nou die aftog blaas nie.

Die Amerikaanse sielkundige oorlog teen die res van die mensdom het Westerlinge se moed, erfenis, trots, eiewaarde, selfvertroue, selfbetuiging en selfverweer sodanig gekraak dat hulle ryp geword het vir die val wat nou beleef word. Wat moet die Amerikaner in elk geval probeer beskerm as hy self nie glo in dít wat George Washington en Thomas Jefferson voorgestaan het nie?

By ons moet ons weet dat sou ons dr Verwoerd aanval, of selfs net stilbly as ons hom moet verdedig, ons mede-aandadig is aan die afbreek van ons eie erfenis. So wil Flip Buys van Solidariteit vir dr Malan en generaal Hertzog in die bresse tree in die Junie-uitgawe van die AP-kerk se Die Boodskapper, maar laat hy die naam van dr Verwoerd uit. As jy dr Malan wil beskerm en jy laat dr Verwoerd uit, is jy gewoon intellektueel oneerlik, want dr Verwoerd het eenvoudig voortgebou op dit wat dr Malan beoog het.

Dan kan hy natuurlik, in die kringe waar hy beweeg, nie bekostig om dr Verwoerd se naam en erfenis te beskerm nie. Kyk maar, die sogenaamde konserwatiewes van vandag, is eenvoudig stom as dr Verwoerd aangeval word!

As jy in jou gemoed oorgegee het, het jy die oorlog reeds verloor. In Suid-Afrika het dit begin toe die NG-kerk apartheid as sonde verklaar het. Dit het geeïndig daarby dat apartheid nou selfs deur Afrikaners as ‘n misdryf teen die mensdom beskou word wat dit nooit was nie. Feit is, die aanslag is op die gemoed en denke uiygevoer wat oorgawe in 1994 soveel makliker gemaak het. Ons het ons geestelike weerbaarheid verloor alhoewel ons enige dag fisies in staat was om hierdie klomp terrorriste die loef af te steek. Ons het ons erfenis in ons gemoed afgesterf sodat ons nie eers meer vandag bereid is om ons kinders van die heldedom van dr Verwoerd te vertel nie. Hy was enige dag net so ‘n groot held soos Paul Kruger en generaal De la Rey, dus vandaar die stilswye in selfs “konserwatiewe” Afrikanergeledere oor hom? As jy skaam is vir dr Verwoerd, is jy per implikasie skaam vir dr Malan, of jy dit wil weet of nie, want die geskiedenis loop soos ‘n goue draad deur al die dade van hierdie manne. Dit is ‘n geskiedenis van Afrikaner-nasionalisme wat gekweek is saadjie vir saadjie deur elke gebeurtenis in ons volk se geskiedenis.

Media24, met Beeld, Die Burger, Volksblad en Rapport aan die spits was die nuttige ideologiese idiote wat die liberale tamboere geslaan het, en wat die Afrikaner in sy gemoed rypgemaak het vir oorgawe. Ons het soos vrot appels in die skoot van die nuwe Suid-Afrika geval. Ons was weerloos omdat ons sielkundig gekraak het.

Maar wat staan ons vandag te doen om ons geestelik weer paraat te maak?

Moet nooit ‘n hipotetiese gevaar vrees nie

Vrees is die wapen van keuse vir die magte wat teen ons opgestel is. Roelf Meyer, die Minister van Verdediging (wee ‘n land met so ‘n swakkeling in daardie posisie!) het blankes gewaarsku teen Amerikaanse oorlogskepe aan ons kus sou ons nie die oorgawe aanvaar nie. Hoeveel mense het nie geskrik vir daardie leuen van daardie klein deurtrapte liberalis nie! Elke moontlike gevaar is eenvoudig uit die duim gesuig en deur ‘n oormaat van propaganda, in ons kele afgedruk.

U ken die ou-ou set dat “ons nie ‘n ander keuse” het nie. Dit het gewerk. Vandag moet die twee alternatiewe wat ons dan het, meerderheidsregering met die noodwendige gevolg van blanke vernietiging, opgeweeg word teenoor dít wat nasionale (“regse”) Afrikaners in 1994 as alternatief voorgehou het, naamlik afsonderlike state vir elke volk, en die vraag gevra word: Wat sou die grootste kans hê vir die oorlewing van die blanke en veral die Afrikaner? En watter mag het die Afrikaner vandag om sy eie staat te verseker teenoor sy posisie in 1994 voor hy oorgegee het?

Jy kan net skrik vir ‘n hipotetiese gevaar as jy tekortkominge in jou mondering het. As jy ‘n onvaste karakter het. As jy nie onwrikbaar glo dat die Afrikaner ‘n roeping het in hierdie land nie. Om nou, 26 jaar later, skielik in Afrikanerselfbeskikking te glo as jy dit versaak het in 1994 laat my wonder oor jou eintlike motiewe. Want jou oortuiging moet op baie meer as blote oorlewing gebou wees. Mens kan grootliks “oorleef” in ‘n veiligheidsbuurt ook. Verwyder dus die spookbeelde wat die vyand in jou kop skep en put begeestering uit ‘n heldedom wat hulle nie aan die “oormag” van Britse magte gesteur het nie en wat beslis nie vir gerief en oorlewing geveg het nie, maar vir die uitlewing van ‘n roeping, ‘n strewe en ‘n ideaal.

Dit is immers dr Verwoerd wat die leuse gehad het: “Die ideaal is sterker as die werklikheid”. Hoe waar is dit nie! Die gevaar is ook net so klein of groot soos wat jy dit vir jouself maak.

Vrees het die manier om te vergroot as dit nie baie gou hokgeslaan word nie. En vrees lei tot paniek en angsdenke en irrasionele besluite. Verwyder dan die vrees vir dít wat bloot net ydele woorde is, afkomsig van die vyand.

Moet nie dat klein dingetjies jou van stryk bring nie

Destyds, in Oos-Duitsland, het die Stasi, die geheime polisie, ‘n taktiek gebruik wat bekend gestaan het as Zersetzung, wat beteken om te ondermyn of af te breek. ‘n Persoon is geteiken en subtiel gemanipuleer deur hom van stryk te bring en twyfel in sy gemoed te skep. So is ingebreek in ‘n persoon se huis net om niks te steel nie, maar alles in chaos agter te laat. Die persoon is verwonderd gelaat en het natuurlik gewag vir die volgende stap wat dalk nooit sou gebeur nie, maar dit het hom in sy spore gestuit. Ook is spanning op verskillende wyses binne huisgesinne geskep waar een van die huisgenote dalk omgekoop is of geïndoktrineer is om so onmin te skep.

Persoonlike omstandighede kan net ‘n sielkundige probleem raak as jy te veel aandag daaraan gee en fokus in die lewe verloor. As aanvaarbaarheid in liberale kringe groter prioriteit geniet as jou volk se strewe, sal jy noodwendig swig voor aanloklikhede wat geen standhoudendheid het nie. Dit gaan oor ‘n opweging van belange en waardes en dít wat op die lange duur van ewigheidswaarde is.

Moet jou nie laat omkoop nie

Ons weet hoe baie mense, veral politici, omgekoop is in 1994 en daarna. FW de Klerk is een van hulle. Die Nobelprys en die miljoene daaraan verbonde, is maar een voorbeeld van hoe sy koffers gestop is. Punt is: hy is omgekoop. As jy deur iemand omgekoop word, is jy in sy sak en sal jy ‘n slaaf van sy opdragte word. Hoe beteuterd moes De Klerk onlangs terugkrabbel oor sy uitlating oor apartheid. Verstaan die swakkeling vandag nog nie dat as jy die een ding sê (apartheid is verkeerd) jy noodwendig ook moet sê dat dit ‘n misdryf is nie?

As jy toelaat dat jy omgekoop word, verloor jy jou selfrespek. Afrikanerleiers (as mens hulle so kan noem) wat in 1994 oorgegee het, het eenvoudig geen selfrespek gehad nie.

Moet nooit glo wat Media24 sê nie

Media24 met sy hele stal koerante is opgestel om die Afrikaner te vernietig. Jou ingesteldheid moet wees om elke woord te wantrou en in die alternatiewe media vir die waarheid te soek. Ongelukkig is die alternatiewe media min en yl gesaai in ons land. Mense is ook te lui om vir hulleself te dink en te gaan soek na die alternatiewe standpunt. Die gevolg is dat die leuens van hierdie ondergrawers vatplek in mense se denke kry.

Die hele BLM-sage is nogeens bewys van die narratief wat, ondanks die leuenagtigheid daarvan, bevorder moet word. Swartes kan eenvoudig enigiets oor blankes kwytraak en ongeskonde daarvan afkom, maar onskuldige onderwysers word afgedank as hulle bloot ‘n onskuldige terloopse opmerking daaroor maak. Gefabriseerde stories vernietig lewens en loopbane maar dit skeel hierdie moordenaarsmedia min.

Moet eenvoudig niks op sigwaarde aanvaar nie. Veral nie as dit uit daardie oorde kom nie, want hulle word betaal om te lieg. En hulle durf in elk geval nie die waarheid praat nie of hulle verloor hulle werk.

Moenie bang wees vir disassosiasie nie

Ons is tog so bang om die “verkeerde” ding in sekere kringe kwyt te raak omdat ons vrees dat ons uit daardie kringe geskop sal word. Om dus “aanvaar” te word, het op daardie oomblik meer waarde as ons oortuigings. Feit is, elke stukkie verloëning van jou volk dra by tot die afbreek daarvan. Jy offer dus jou volk op die altaar van gemak en aanvaarding. Wie van ons sal apartheid vandag nog verdedig in ‘n vriendekring? En in elk geval, waarom het jy ‘n vriendekring wat vyandig staan teenoor apartheid? Elke keer wat jy terugdeins, het jy afstand gedoen van jou standpunt, stukkie vir stukkie. Dis ‘n selfopgelegde afbrekingsproses wat later geen omdraai het nie.

Die waarheid is dat as jy weerstand bied en apartheid verdedig jy nie net jouself versterk nie, maar ook die mense met wie jy omgang het, dat die standpunt alles behalwe dood is en sou jy dit boonop met oortuiging stel, hulle opnuut laat wonder oor die meriete daarvan.

Dit word eintlik al hoe makliker om apartheid te verdedig want die alternatief, integrasie, se mislukkings en uiteinde word elke dag groter en snel op ons af. Sal apartheid ‘n bloedbad veroorsaak? Dalk. Maar in vergelyking met die bloedbad waarop ons tans afstuur, is apartheid gelykstaande aan ‘n kleuterskoolpartytjie. Boonop is dít wat volg op die huidige bloedbad in elk geval die uitwissing van ons volk. Is daar regtig ‘n keuse?

Aanvaar die risiko voordat jy die vyand aandurf? Het jou lewe so leeg en doelloos geword?

Dit sou dwaas wees vir ‘n onderwyser om apartheid te verdedig in ‘n formele skool-opset. Risiko’s moet verreken word want dit is juis onskuldige Afrikaners wat geteiken word. Maar daar is geleenthede waar dit eenvoudig jou plig is om die waarheid te praat anders is jou lewe ‘n leuen. Waarvoor staan jy in elk geval as jy nooit bereid is om vir die eer van jou volk en jou eie selfrespek op te staan nie! Is daar dan net nooit ‘n geleentheid waar jy bereid is om daarvoor op te staan nie? Het jou lewe dan sou leeg geword dat dít waarvoor jou volk staan, geen waarde meer het nie? En besef tog dat jou eie nalate nog ‘n stukkie wegkalwe van dít wat jy  vir jou kinders nalaat.

Moet ook nie verbaas wees oor die teenreaksie wat heel moontlik uiters vyandig gaan wees nie. Wees eerder verbaas en bly as dit nie die geval is nie. Mense is gebreinspoel, wel, in elk geval die meeste van hulle. Maar hulle kan ook geswaai word omdat hulle menings dikwels nie diep begrond is nie, maar geskoei op leë slagspreuke, aannames en veronderstellings. Dit word maklik omgekantel.

Het Martin Luther dit maklik gehad oor sy standpunt? Het die Voortrekkers dit maklik gehad tydens die Groot Trek en al die veldslae? Nee, ‘n standpunt met langdurige waarde word juis gelouter deur stryd. Verwag dus teenkanting maar weet dat dit jou sterker sal maak. Dis dooie visse wat rivier-af dryf en die lewendes wat stroom-op swem.

Besef altyd dat jy vir groter dinge stry in die lewe as jou eie sosiale aanvaarbaarheid. As jy dan ‘n verskil kan maak, het jy iets gedoen om jou karakter te versterk en boonop ‘n bydrae tot die behoud van jou volk gemaak.

Ken jou tekortkominge

Jy moet jou eie tekortkominge ken en weet dat die vyand daarop sal konsentreer om jou verder af te breek. As jy maklik kwaad word, sal jy juis uitgelok word in ‘n debat om jou humeur te verloor en so ook die argument. Dis moeilik om kalm te bly in hierdie moerland maar tog, mens moet!

Doen gereeld selfondersoek en werk aan jou eie tekortkominge. Elke strydgenoot moet hom laat geld. Bestudeer in dieselfde asem die swakhede en tekortkominge van die vyand en konsentreer daarop.

Wees jou eie leier

Ons hoor so dikwels dat die Afrikaner nie ‘n leier het nie. Almal is blykbaar op soek na ‘n leier. In die proses wag ons ons dood en doen self hopeloos te min om die stuasie te beredder. Leiers word nie gestuur nie, hulle verrys uit eie geledere. En dalk is jy die leier wat uit eie geledere aangewys sal word.

Ek glo in elk geval nie aan iemand wat gestuur word nie. Waar was hy die hele tyd toe ander geveg het vir ons volk se behoud? Het jy gewag vir die “regte” oomblik? Nee, leiers word juis geslyp en gebrei deur stryd. Hulle word nie van die rak af gehaal nie. Hulle moes hulle al immers bewys het. Paul Kruger is van kleins af gebrei en gestaal vir die stryd wat hy gevoer het, hy was nie ‘n gedienstige meeloper nie. Daar is eenvoudig geen voorbeeld van ‘n leier van formaat wat nie deur langdurige stryd gebrei is nie.

Jy is ‘n leier in eie reg en weet wat om te doen. Daarom, doen dit. Dit sal die gesamentlike poging van derduisende leiers wees, mense wat leiding en inisiatief neem in ons volkstryd, wat die deurslag gaan gee. Uit hulle sal ‘n leier aangewys word wat dan die leiding sal neem. Moenie vir hom wag nie want hy sal nie opdaag nie!

Fokus op die daad en nie op die titel, die uniform of die uiterlike nie. Fokus op dít wat binne daardie mens aangaan. En as jy nie weet wat om in hierdie tye te doen nie, doen onmiddellike selfondersoek!

Doen weg met die beuselagtighede in jou lewe

Hoe baie van ons tyd en dae word nie deur beuselagtighede in beslag geneem nie. Soos die samestelling van die Springbokspan. Dis nou daardie span wat hulle harte vashou as die afgodslied gesing word en waarskynlik ook “Black Lives Matter” op hulle truie sal aanbring. Daar is so baie voorbeelde van sake wat heeltemal te veel aandag kry, terwyl dít wat van belang is eenvoudig nagelaat word.

En waarom nie ook werk aan jou fisieke weerbaarheid deur byvoorbeeld skietoefeninge by te woon of ‘n selfverdedigingskursus of jou geestelike weerbaarheid deur ‘n boek lees soos die talle uit die pen van Robert Greene waaronder The 48 Laws of Power en The 33 Strategies of War (absolute meesterstukke) nie?

Wil jy na elke nuusbulletin luister om te hoor hoeveel mense het nou al die virus? En as jy dit weet, wat dan? Wat maak jy daarmee? Moet jy vanaand se episode van Binnelanders kyk? Regtig? Is dit hoe leeg jou lewe al is?

Is dit nie tyd vir dringende selfondersoek nie? Om jou prioriteite weer in orde te kry nie.

Wanneer jy sake van belang weer voorop gaan stel in jou lewe sal jy verbaas wees hoe helder die vlam van jou volk weer voor jou sal brand. Hoe die aslaag van beuselagtighede gaan wegwaai wat die vlam tot dusver gedoof het.

Vandag se “helde” en “legendes” se lewens is eintlik baie vlak en leeg. ‘n Rugbyheld is hoogstens ‘n ster wat verskiet. Sy vlam verdof die oomblik as hy sy stewels ophang. Die popster is dikwels ‘n dwelmverslaafde of verknog aan een of ander duiwelse ritueel. Dis die volksheld, gestaal deur stryd, wat langdurige begeestering verskaf. Is daar enigsins ‘n vergelyking tussen Elton John en dr Malan te tref? Trouens ek behoort my te skaam om daardie twee name in dieselfde sin te noem!

Dis ‘n oppervlakkige kosmopolitiese lewe om bloot te smag na die volgende braaivleis, die volgende “show”, die volgende toets op Ellispark. Daar is net geen langdurigheid daarin nie en dis waarom dit net eenvoudig weer en weer moet plaasvind. Sake wat langdurige waarde besit, is dikwels verniet en bied waarde wat, as dit eenmaal deel van jou wese en karakter word, onlosmaaklik deel van jou lewe word. Dit onderskraag jou in enige toestand. Dis in die rak van jou geheue, jy kan dit daar gaan afhaal en dit gee jou geestelike krag.

Die sepies en ligsinnige sake wat aan jou opgedis word, is ‘n vorm van verslawing. Jy kan nooit genoeg daarvan kry nie. Dis ook bedoel om só te wees. Hoe meer jy daarvan kan kry, hoe beter. En more het jy dit weer nodig. Daar is geen laaste episode nie.

Laat elkeen van ons wat erg het aan die voortbestaan van ons volk, ons eie lewens, ja ons eie siele, ondersoek of dit regtig ons erns is. Dalk is ons self op weg na die luilekkerland wat toe nie meer so mooi is soos FW en Pik dit geskets het nie.

Neem die inisiatief, niemand anders gaan dit vir jou doen nie

Elkeen van ons het sekere talente wat ons in belang van die groter saak kan aanwend. Jy het ‘n godgegewe roeping wat jy moet vervul. En geen bydrae is te gering nie maar is dit juis die gesamentlike bydrae van elkeen wat die verskil gaan maak in ons stryd.

Vra jouself die vraag af of dít wat jy doen ‘n verskil sal maak, nie net aan jou en jou gesin se voortbestaan nie, maar ook aan die Afrikaner se voortbestaan. Indien nie, soek dan iets wat wel ‘n verskil kan maak.

Dis alles in jou kop!

“Mind over matter”, is die uitdrukking wat graag gehoor word. En dis waar. In sport en in die hele lewe. Jy sal so sterk in enige geveg optree as dít wat in jou kop aangaan. Jy sal steier as jy twyfel, jy sal vasberade wees as jy oortuig is van jou saak. As die vyand met jou kop wil smokkel, beteken dit dat hy nie seker is hoe sterk jy in jou eie gemoed is nie. Wys hom dan op daardie oomblik!

Ons lot in hierdie land is nie om as slawe onder ‘n barbaarse klomp wurms te lewe nie. Ons sal dit in elk geval nie oorleef nie want hulle sal alles verteer en vernietig. Ons sal dit net besef as ons afstand doen van die huidige tydsgees en opnuut fokus op die erfenis wat ons wil nalaat vir die nageslag, eerder as ons eie gerief.

Ons sal dit net kan doen as ons die goue draad wat ons geskiedenis gekenmerk het, weer omhels en ons eie maak.

Ons siele is op die spel, en as ons daardie stryd verloor, is dit ikabod met ons.

So pragtig het die digter dit gestel dat die stryd net verlore is indien jy jou deelname weier!

Lesufi wil dat Grondwethof Orania ‘nietig verklaar’

Panyza Lesufi, LUR vir onderwys in Gauteng, het Saterdag gesê hy sal die Grondwethof nader om Orania se regstatus as die enigste Afrikaanse dorp te beëindig.

Lesufi het gevra dat Orania se bestaan hersien moet word en gesê dat dit nie inklusiwiteit en demokrasie simboliseer nie.

Rondom dié dorp, wat in 1991 in die Noord-Kaap gevestig is, geniet heelwat publisiteit in Suid-Afrika en in die buiteland, al beskik dit maar oor ‘n paar duisend inwoners, maar met ‘n eie geldeenheid en vlag.

Lesufi het gesê dat hy met sy advokate beraadslaag het: “Ons stel ‘n dokument saam om aan die Grondwethof voor te lê dat enige ooreenkoms rondom Orania tot nietig verklaar word. Ons het ‘n sterk span en daar is geen manier waarop Orania in ons land kan bestaan ​​nie. Dit voldoen nie aan die waardes van Suid-Afrika nie en die mense wat agter Orania wil wegkruip, sal ontmasker word.”

82% van Noordwes-munisipaliteite benodig dringende ingryping

Die Ouditeur Generaal (OG) se verslag oor die prestasie van munisipaliteite rakende die Munisipale Finansiële Bestuurswet, lewer verdoemende getuienis van agteruitgang en wanbestuur in die munisipaliteite van die Noordwes-provinsie.

Volgens die OG het die prestasie van munisipaliteite in Noordwes agteruitgegaan en is daar geen munisipaliteit wat ‘n skoon oudit ontvang het, of selfs net ‘n mening oor waar daar geen wesenlike wanvoorstellings voorkom nie.

Die helfte van die munisipaliteite se oudit-mening vir die 2018/2019-boekjaar is totaal ongunstig, wat beteken dat dié munisipaliteite se finansiële state duidelike materiële wanvoorstellings bevat wat nie beperk is tot ‘n besondere bedrag nie, of die wanvoorstellings sluit ‘n beduidende gedeelte van die finansiële state in.

Wat die swak ouditprestasie, gegrond op die finansiële rekords van munisipaliteite selfs in nog ‘n slegter lig plaas, is die feit dat daar R227 miljoen aan konsultante bestee is om die state op te stel.

Dit is volgens die OG verder verdoemend dat 82% van alle munisipaliteite in die Noordwes dringende ingryping benodig teenoor 69% in 2018-2019-boekjaar.

Die eerste twee kritieke stappe wat geneem moet word om die stand van munisipaliteite te verbeter, is om eerstens ‘n proses van desentralisasie daar te stel, waar die groot munisipaliteite in kleiner, gemeenskapsgegronde bestuurseenhede opgebreek word en tweedens om wetgewing só te wysig dat munisipale bestuurders en die politieke hoofde effektief verantwoordelik gehou kan word.

Dit is al wyse waarop verhinder kan word dat munisipaliteite in Noordwes totaal in duie stort.

Bron: VF Plus-mediaverklaring

Leon Lemmer: J A Froude: ‘Die laaste onontdekte groot Victoriaan’ (Deel 2)

Ter aanvulling van Herbert Paul se boek (Praag 13.06.2020) bespreek ek in hierdie rubriek Julia Markus se biografie: J Anthony Froude: The last undiscovered great Victorian (New York: Scribner, 2005, 364p; Amazon Kindle $18,39). Die opskrif van hierdie rubriek is aan die newetitel van hierdie boek ontleen. Dit is die Britse historikus, A(lfred) L(eslie) Rowse (1903-1997) wat geskryf het: “[Froude] is the last great Victorian awaiting revival, when so many inferior to him have been regurgitated” (Kindle 2207 – Froude the historian: Victorian man of letters, 1987). Markus is bekend as ‘n fiksieskrywer, maar sy is ook ‘n Engelsdosent aan Hofstra University, Long Island, New York. Sy het ‘n verdienstelike biografie oor Froude geskryf, al is sy polities oorverlig.

Froude het as kind ‘n moeilike tyd in ‘n groot huisgesin en op skool gehad. Hy noem dit “as hard, and the treatment as barbarous as that of the negroes in Virginia” (204). Hy het in die tyd van die Oxford Movement grootgeword, wat die Church of England na Rooms-Katolisisme wou teruglei. Froude se oortuiging was egter dat die staat oor die kerk moet heers en nie andersom nie. Aan Oxford University het hy agtergekom “how easy it had once been ‘to make crooked things straight on paper'” (1157), wat sy lewensroeping sou word. Dit laat my dink aan wat Isaiah Berlin (1909-1997) geskryf het: “Out of the crooked timber of humanity, no straight thing was ever made.” Froude het ook spoedig tot die besef gekom: “One loves those who are not far removed from oneself” (1773).

“Unlike [Thomas] Carlyle [1795-1881], Froude felt slavery was an evil … He favored the Confederacy [of American states]” (1892). Oor die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) skryf Froude: “You cannot treat an institution as old as mankind as a crime to be put out by force … If the sword is pressed into service beyond the common sense of mankind, it will kill the man that uses it” (1912). Ná hierdie oorlog kon hy “hope and believe that a time will come when there will no longer be Englishmen and Americans, but we shall be of one heart and mind, and perhaps one name” (1921). “For Froude, Americans were still ‘the English reproduced in a new sphere'” (4500). Dwarsdeur sy lewe het Froude probeer om veral Anglo-Saksiese blankes saam te snoer. Heelwat van sy idees het hy aan Carlyle ontleen, bv sy “loathing of democracy … the spuriousness of the contemporary idea of equality … the hypocrisy of ‘nigger philanthropists'” (2160). Carlyle het Froude beskryf as “the valuablest friend I now have in England” (2374).

“Under [William Edwart] Gladstone [1809-1898, British prime minister 1868-74, 1880-85, 1886 and 1892-94] and the Liberals there were constant discussions about loosening colonial ties to Australia, New Zealand, Canada, and the Cape. England protected her colonies militarily, but the colonies were not producing enough revenue. That the colonies were seen in economic terms as a drag on the economy appalled Froude. For they were ‘other Englands’, having the ability to extend English blood and English values far beyond the small island that was the motherland” (2611). Die kolonies kon ‘n uitlaatklep vir die oorbevolkte Brittanje wees. Froude skryf: “The attachment of a people to their country depends upon the sense in which it is really and truly their home … And the idea of home is inseparably connected with the possession or permanent occupation of land” (2639). Froude wou hê dat Britte hulle op groot skaal permanent – nie net tydelik nie – in die kolonies vestig sodat daardie gebiede verbrits kon word. Dit herinner aan die begin van die Afrikanerdom: “Die historikus GD Scholtz het jare gelede aangevoer dat Afrikaners op 9 Februarie 1657 uit die vestiging van nege Vryburgergesinne aan die Liesbeekrivier ontstaan het” (Flip Buys, Die pad na selfbestuur: Anderkant die mislukking van staatsbestuur, Centurion: Kraal Uitgewers, 2019, p 203 – Praag 11.04.2020). Eerder as enige ander jaartal kan 1657 as die begin van Afrikaans beskou word.

Per skip op pad na Suid-Afrika in 1874 skryf Froude: “I hear much of the Cape Dutch. The English colonists seem not to like them … I do not yet make out the Boers, who are described as lazy, indifferent to progress or moneymaking, thinking little of politics, and only resenting English interference with them; yet most people to whom I talk seem to agree that in the Orange Free State the natives are better managed than any other part of Africa” (2704). Later skryf hy oor die Britse inpalming van die diamantveld: ‘”By our stupid interference we have exasperated the entire Dutch population,’ both in and out of the colony, and have jeopardized the possibility of confederation, because of the preponderance of the Dutch. He became more and more convinced that ‘the Imperial Government should confine itself to the Table Mountain Peninsula, fortify the two harbours [Table Bay and Simon’s Town], and hold it as a naval and military station, leaving the rest of the country to itself'” (2747). Froude het geen erg aan materialistiese oorwegings soos diamante gehad nie. Wat die migrasie van Britte betref: “Let them immigrate to other Englands instead” (2756). Daar was klaarblyklik te veel swartes na Froude se sin in Suidelike Afrika. “His opinion was that the Dutch, with their tougher policies toward the Africans, did better than the English in that regard” (2783). “Froude’s most solid accomplishment [regarding South Africa] was his insistence that the Dutch had been cheated when England reclaimed the diamond fields” (2874).

“For [Froude], no single political issue was more important than how England was to regard her colonies” (4138). In Desember 1884 het hy sy seun, Ashley, saam met hom per skip geneem na drie kolonies: die Kaapkolonie, Australië en Nieu-Seeland. Vandaar is hulle na die Sandwich-eilande, Hawaii en San Francisco. Per trein is hulle daarna oor Salt Lake City, Denver, Chicago en Buffalo na New York City en vandaar na Cork in Ierland en Liverpool. “At Honolulu [Hawaii] he wandered about studying the people and their customs, wondering at the homogenizing effect of ‘our Anglo-American character,’ which was spreading over the world” (4437).

Ná afloop van sy reis om die wêreld het Froude sy boek, Oceana (1886), geskryf. “He took the word Oceana from Sir James Harrington’s [1611-1677] seventeenth-century Utopian vision of a perfect commonwealth that was reserved for the English-speaking people” (4220). In The commonwealth of Oceana (1656/2012, 180p; Amazon Kindle $0)* word die grondwet van ‘n utopiese republiek uiteengesit. “The determining element of power in a state is property, particularly property in land” (Wikipedia). Die ANC-regime wil alle mag in homself sentraliseer. Hierdie boek uit Jan van Riebeeck se tyd kan help verklaar waarom die ANC-kamerade sonder vergoeding op blanke eiendom beslag wil/gaan lê.

[* Die eerste Kindle-leesmasjien is op 19.11.2007 beskikbaar gestel. Dit bly vir my ‘n 21ste eeuse wonder dat ‘n teks wat 364 jaar gelede gepubliseer is, binne ‘n minuut uit Amerika gratis aan my gestuur word. Die Kindle-weergawe is die teks soos geredigeer deur Henry Morley (1887). Oceana was Harrington se naam vir Engeland (Kindle 62). Harrington was ‘n republikein en glad nie ‘n monargis nie. Volgens hom vloei politieke mag voort uit ekonomiese mag. Dit sluit aan by Aristoteles se standpunt dat as hierdie twee geskei word, ‘n revolusie volg. Dit is presies wat in 1994 in Suid-Afrika gebeur het. Nic Wiehahn (1929-2006), die hoof van Unisa se Sakeskool, het in die verslag van die Wiehahn-kommissie (1979) aanbeveel dat swartes as vaklui opgelei en vakbonde vir swartes gewettig word. Wiehahn het daagliks ‘n strikdas gedra om hom van gewone sterflinge te onderskei. Hy het ‘n regs- en sake-agtergrond gehad en was glad nie in ideologie onderleg nie. Aan die begin van die PW Botha-bewind is hierdie kommissie se aanbevelings aanvaar, hoewel John Vorster voorbehoude gehad het. Daarmee het swartes ekonomiese burgerskap verkry. “Die NP-koukus was baie tevrede en Andries Treurnicht en Ferdie Hartzenberg, toekomstige leiers van die Konserwatiewe Party, het selfs Nic Wiehahn in die wandelgang gelukgewens” (Hermann Giliomee, Historikus: ‘n Outobiografie, Kaapstad: Tafelberg, 2016, p 119). Harrington onderskei tussen “property, real or personal; that is to say, in lands, or in money and goods” (159); dus vaste en roerende eiendom. Dit is vaste eiendom, bv plase, wat inwoners aan ‘n land bind en hulle ekonomiese en gevolglik politieke mag gee. Met onteiening sonder vergoeding wil die ANC-regime die bietjie politieke mag waaroor die blankes sedert 1994 beskik, verder ondergrawe. Landbou is ‘n kernbedryf. “Agriculture is the bread of the nation; we are hung upon it by the teeth; it is a mighty nursery of strength, the best army, and the most assured knapsack” (3185).]

“He found at Cape Town, as he suspected that ‘the history of Ireland is repeating itself – as if Ireland was not enough.’ The English had been unfair to the Dutch, both in territorial disputes and in their championing the ‘coloured races’ over the Boers” (4239). “Those with whom he mingled spoke the language exactly as it was spoken at home. This pleased him on one level, but on another he found it too imitative. A new country needs its own accent – its stamp of originality” (4285). Dit is waarom ek ‘n voorstander is van Afrikaans as die enigste amptelike taal in Suid-Afrika (en Namibië). Dit is ook waarom die ANC-regime se aanhang van die koloniale taal Engels as eintlik die enigste amptelike taal deur bv Keniaanse swartes gekritiseer word.

“Politicians were men given two eyes only to blind one – either the left or the right depending on party. ‘A wise man keeps both his eyes, belongs to no party, and can see things as they are'” (4321). “According to him [Carlyle] England’s business, if she understood it, was to gather her colonies close to her and spread her people where they could breathe again, and send the stream of life back into her loaded veins. Instead of doing this, she had been feeding herself on cant and fine phrases and delusive promises of unexampled prosperity” (4330). “What Froude had recognized at the time when many in England felt the colonies simply a burden was the energy and renewal that the immigrant brought to the new land … ‘In the colonies only we can safely multiply, and the people, I think, are awakening to know it'” (4491). “The England Carlyle looked forward to was ‘an England with the soul in her awake once more – no longer a small island, but an ocean empire, where her millions and tens of millions would be spread over their broad inheritance, each leading wholesome and happy lives on their own fields, and by their own firesides, hardened into men by the sun of Australia or the frosts of Canada – free human beings” (4330). By sulke vergelykings word Suid-Afrika gewoonlik uitgelaat omdat Froude weens die baie swartes skynbaar min lig in ons toekoms gesien het.

“Do we understand clearly what makes a nation great? Froude questioned. Not its material but its spiritual growth. The assumption that once all men have the vote and political liberty is secured virtue will follow is erroneous. That was why Aristotle knew democracies were always short-lived. For virtue resided not in having a vote, but in binding duty and obligation to the common wellness” (4339). “However, it was obvious to Froude that modern man, once having been emancipated from human authority, had no intention of replacing the chains on his limbs. He wanted to attend to his own interests. What does that mean in a democracy? Getting as much money as he can and as much pleasure as the money will buy for him, while losing the older and sterner moral training along the way. The soul dies out of him – why, he forgets he ever had one. ‘Hitherto this has been the history of every democratic experiment in the world'” (4347).

“If people hadn’t focused on the value of confederation before Oceana, they did after it … Froude now looked to the United States as a metaphor for the United States of Oceana: ‘The problem how to combine a number of self-governed communities into a single sommonwealth, which now lies before Englishmen who desire to see a federation of the empire, has been solved, and solved completely, in the American Union’ … The ‘United British Empire’ could be based on the American experience” (4500).

“By not going to Canada, Froude had lost the chance to visit Our Western Home, the first stop for English pauper children sent to Canada from the streets of industrialized England. From there they were disbursed to willing families … The English feminist Maria S Rye, who created Our Western Home … personally escorted the emigrating children there” (4518). “She would not minister to Roman Catholic paupers, and this was perhaps a bit of luck for those popish ‘gutter children,’ as she called them, who at least for all their misery were not uprooted from the only life they knew and submitted to the stern matriarchy, scant diet, and religious observances of Our Western Home, before being placed with a rural family more or less indentured in a foreign land” (4527). Froude skryf: “A continued stream of young, well-taught, unspoilt English natures would be the most precious gift which the colonies could receive from us” (4536).

“Froude really ought to have gone to Canada, where eventually thousands of the teeming poor of English cities, paupers and ‘orphans’ (often illegitimate offspring), were sent to be raised in the rural communities, some lucky to be adopted by Canadian parents, others fated to hard lives on cold farms. There were no follow-ups to the placements, and when Andrew Doyle was sent to investigate, he quoted a shrewd and intelligent sixteen-year-old girl who told him: ‘Doption, sir, is when folks get a girl to work without wages.’ That remark was often quoted by those who opposed Miss Rye’s childhood emigration, a movement that lasted on into the mid-twentieth century” (4545).

Deesdae word feitlik net die destydse swart slawerny in die Amerikas beklemtoon. In werklikheid is baie blanke volwassenes, bv “misdadigers” (al het hulle dalk net geld geskuld) en leeglêers, asook arm en weeskinders, daarheen gestuur. Dit het die blanke bevolking ‘n hupstoot gegee. In Suid-Afrika kon die blankes se huidige situasie, wat getalle betref, baie gunstiger gewees het as die VOC destyds blanke werkers pleks van nieblanke slawe ingevoer het. In daardie sin was dit ook ‘n fout om later, tydens die Britse bewind, toegang tot die Kaapkolonie vir Britse “misdadigers” te weier. Hulle is toe eerder in Australië afgelaai. In ‘n 1995-publikasie, The Dorling Kindersley World Reference Atlas,word die Australiese bevolking as 95% blank aangedui (p 77). Weens veral Asiatiese immigrante het die blanke komponent die afgelope dekades gekrimp. In 2016 was dit reeds minder as 77%.

In Desember 1886 het Froude die Britse West Indiese eilande besoek; agtereenvolgens Barbados, Grenada, Trinidad, Dominica en Jamaika, asook die Spaanse kolonie Kuba en die onafhanklike Haïti. Hy het ‘n boek oor sy reis gepubliseer: The English in the West Indies (1888). Dit lyk asof politieke “korrektheid” soms by Markus kriewel: “The decay of the plantations and the diminished white presence blended with his mood – all his towers were being abolished. His observations were at times contradictory, his view of native life superficial” (4723). Markus verwys na “the Froudacious tone and provoking observations of the book” (4723). Let ook op haar ingesteldheid in die volgende sinne: “In Oceana little time was spent on the condition of native populations, and that was just as well. Froude was best served when he left those issues alone, for there was nothing forward-looking in his views” (4750). Maar bewustheid van die toenemende verswelging van blankes deur swartes ís om vooruit te kyk. “He had little to say about India; he saw South Africa and Ireland going to ruin” (4750). Dit is waar: Met Indië het Froude nie raad gehad nie en in die geval van Suid-Afrika en Ierland het hy nie vertroue in die meerderheidsbevolking gehad nie.

“Froude believed black men were naturally inferior to white men,* just as Celts were inferior to Saxons, but with good government, they could be educated and trained to the service class in which they could lead useful, productive lives. He often equated the negroes of the West Indies with the Irish, as unfit to rule. He envisioned what most of his fellows had deemed impossible: the return of the white race to these fertile islands to farm, to build, to govern. And despite his erudition, he seemed out of touch with the complicated realities of the situation” (4794). Sodra swartes ‘n gemors van ‘n situasie maak, moet ons aanhoor hoe “kompleks” dinge is – die mooi Afrikaanse woord “ingewikkeld” word nie gebruik nie.

[* In Markus se boek word dit later gekwalifiseer met verwysing na Froude-aanhalings wat Dunn in sy biografie verskaf. Volgens Markus “[it] betray[s] a certain understanding” (5312). “Froude wrote he came to the opinion long ago in Africa that there were no inherent differences between black and white men. ‘With the same chances and the same treatment, I believe that distinguished men would be produced equally from both races.’ But it didn’t follow that this could be done immediately. Giving the Negroes the same political powers as the English claimed for themselves would only injure them and aid their sliding back into a primitive condition. After all, his own ‘Anglo Norman race has become capable of self-government only after a thousand years of civil and spiritual authority.’ Before the civil rights movement in America in the 1960s, many Americans who considered themselves nominally liberal thought it would take a hundred years for blacks to find equality. In a young country, a hundred years compares with Froude’s thousand. In both it was simply a very long time away. At least it was a far cry from Carlyle’s reactionary tolerance of slavery, though one does not wish to make too much a point of it” (5312).]

Polities korrek hou Markus van die hedendaagse omgekeerde immigrasie: van die derdewêreld na die eerstewêreld: “Today, many of the natives of the colonized countries of the nineteenth century have become emigrants. Froude had no ndea that the kernel of his truth would later be reflected in diversity throughout the Western world. The youth, the hope, the vigor, the restorative [!] power of emigration, morally as well as economically, are as valid today as when he encapsulated them for his people in Oceana – but they wear new clothes. It was the immigration of English to English colonies and to the United States that was at the heart of Froude’s vision. On indigenous populations his quick eye was hardly as keen” (4759). Anders as Markus sou ek eerder beweer dat kolonialisme ten minste in sekere opsigte opbouend in die kolonies was, bv bekendstelling van die inheemse bevolking aan Europese beskawing en die daarstelling van infrastruktuur. Die intog van derdewêreldse immigrante in eens koloniale moederlande sedert die Tweede Wêreldoorlog, daarenteen, is dikwels nie kultureel verrykend soos hiperverligtes dikwels beweer nie. Dit het in werklikheid kultureel meesal ‘n hoogs afbrekende invloed op eeue-oue Europese beskawing.

“In Barbados “he rarely saw a white face, but what he did see from his hotel was good humor and self-satisfaction written over each and every black face. To Froude all natives appeared happy at first glance, and therefore he believed all the natives were happy – not to mention lucky. These islands of the West Indies were a paradise for ‘them’ – warm weather, fruit from trees, yams they grew. In the West Indies, Froude appeared more like the typical tourist on the grand tour than he had in Oceana, more the caricature of the Brit, nose in air, taking first impressions as ultimate truth” (4803). Hy merk ook op dat dit eerder die swart vroue as die mans is wat werk (4812).

“A Jamaican planter … told him it was too late for the imperial government to mend matters in Jamaica – meaning the return to prosperity through landed white proprietors: ‘The blacks were increasing so fast, and the white influence was diminishing so fast, that Jamaica in a few years would be another Hayti'” (4723). “The English were leaving in droves, and the Negroes were to be allowed votes, as if votes would make them free. Instead, without proper government, they would return to wars and savagery” (4740).

Froude se literêre vermoëns word geloof. Sy uitgangspunt was: “If you sincerely desire to write nothing but what you really know or think, and to say that as clearly and as briefly as you can, style will come as a matter of course. Ornament for ornament’s sake is always to be avoided. There is a rhythm in prose as well as in verse, but you must trust your ear for that” (3933). “Froude’s prose is as fresh today as when it was written, prose as clean and clear and deep as the mountain lakes he loved to fly-fish” (3933). “He was a man who had from his earliest years found in literature the structure for his passions, always the desire to encompass his universe, always the desire to be clear this time, to make himself understood” (4073). “For both Carlyle and Froude, biography was ‘the only history … the inner nature of the persons of whom it speaks is the essential thing about them'” (3970).

“Perhaps more than anything, his political perspective has obscured him. JA Froude was anything but politically correct, even in his time … Many of the contrarian issues he brought to public scrutiny are – quite suddenly – once more being discussed: emigration, faith, evangelical concerns, the bonding together of English-speaking peoples in wartime. Beyond it all, the very nature of democracy itself” (5735). Die ANC hang verouderde idees, bv marxisme, aan. Dieselfde geld vir die gelykverklarende “demokrasie” waarmee ons sedert 1994 opgeskeep sit. Een van die baie dinge wat die armsalige NP-onderhandelaars nie geweet het nie, is dat demokrasie by intelligensia toe reeds lank nie meer as saligmakend beskou is nie.

Munispale werkers dreig om land lam te lê oor salarisverhoging

Die munisipale werkersvakbond, Samwu, het in ‘n verklaring te velde getrek teen die nasionale tesourie en dreig opnuut om die land lam te lê met ‘n staking oor salaris-eise.

Dit staking sal volgens Samwu plaasvind indien munisipaliteite op advies van die tesourie sou afwyk van die meerjarige salaris-ooreenkoms wat bepaal dat munisipale amptenare vanaf 1 Julie 2020 ‘n verhoging van 6,25% sal ontvang.

Die tesourie het aanbeveel dat munisipaliteite wat weens die onvoorsiene Covid-19-pandemie finansiële druk ervaar, aansoek met doen om vrystelling van die ooreenkoms in terme van ‘n bepaling in die ooreenkoms wat dit moontlik maak.

Samwu het hierop gewaarsku dat enige sodanige “ inmenging” van die tesourie in munisipale aangeleenthede as ‘n “oorlogsverklaring” beskou sal word. Die feit dat Samwu op hierdie kritieke tydstip onbekostigbare eise op gemeenskappe wil afdwing wat reeds verarm word deur die inperkings, is immoreel en tekenend van ‘n dislojale werkerskorps wat totaal net op hul eie belang ingestel is.

Die feit dat munisipale infrastruktuur landwyd in duie stort weens hierdie werkers se laksheid en wanbestuur, maak hierdie eise soveel te meer immoreel en sinies.

Gegewe Samwu se geskiedenis van gewelddadige arbeidsoptrede en die vernietiging van eiendom om hul eise aan owerhede op te dwing, is dit van kritieke belang dat die regering tydige en gepaste stappe neem om ‘n herhaling van sulke optrede te voorkom.

Samwu het mettertyd en grootliks te wyte aan sy alliansie-verbintenis met die ANC-regering, ‘n destruktiewe greep op plaaslike regering verkry wat ten alle koste verbreek moet word. Die land het reeds te kampe met byna onoorkomelike uitdagings.

‘n Gebrek aan gepaste stappe deur die regering, wat die rasionalisering van hierdie opgeblase en dislojale werkerskorps insluit, sal die indruk versterk dat die regering bloot ‘n ruggraatlose marionet is wat gemanipuleer word deur sy alliansie-vennote om hul gevestigde belange ten koste van die Suid-Afrikaanse samelewing te beskerm.

Bron: Michal Groenewald, VF Plus