ANC-kaders het soos hiënas op die Covid-19-noodfondse toegesak. Net wat persoonlike beskermingstoerusting betref, is daar sprake van R2,2 miljard wat na twyfelagtige transaksies en ondernemings gevloei het. Dié onthullings kom op die vooraand van ‘n verdere R70 miljard wat moontlik teen môre deur die IMF (Internasionale Monetêre Fonds) aan Suid-Afrika geleen gaan word.
Die spesiale ondersoekeenheid is besig met ‘n ondersoek aangaande 90 maatskappye wat tenders van die Gautengse gesondheidsdepartement ontvang het. ‘n Verdere R30 miljoen se onwettige tenders in Kwazulu-Natal verkeer insgelyks onder die vergrootglas, tesame met ander in die Oos-Kaap.
Die diefstal met tenders is so erg dat selfs die voorsitter van die Swart Sakekamer, Sandile Zungu, sou gesê het: “Dis nie meer swart sake nie, dis diewe.”
In ‘n onderhoud met die Sunday Times vandag, het Zungu hom soos volg uitgelaat:
“Die hele ding lyk so oneerlik en vuil, ‘n mens twyfel of dit ooit aan die nasionale tesourie se regulasies oor die noodaankope van voorrade en dienste sal voldoen.”
In een geval in Kwazulu-Natal, is watertenks van 5 000 liter by skole geïnstalleer teen ‘n koste van R28 000 per tenk terwyl soortgelyke tenks vir minder as R5000 in die handel beskikbaar is.
In die Oos-Kaap in die sogenaamde “OR Tambo-distrik”, is R168 miljoen voorgeskiet aan ‘n groep tenderpreneurs vir ‘n water- en rioolprojek sonder dat enige werk ooit agterna geskied het. Die munisipale bestuurder word glo tans aangekla.
In die dieselfde munisipale distrik, OR Tambo, wat na die gelyknamige ANC-terroris vernoem is, het ‘n maatskappy genaamd Phathilizwi Training Institution ‘n bedrag van R4,8 miljoen ontvang, blykbaar vir ‘n “Covid-19-bewusmakingsveldtog” terwyl die land onder vlak-4-inperking verkeer het. Die maatskappy het glo met 6 400 mense “gepraat”, maar niemand kan so iets onthou nie.
In Pretoria het Tshepang Phohole sowat R5,7 miljoen van die werkloosheidsversekeringsfonds ontvang wat vir 1 400 mense bedoel was. Hy en sy familie het egter die geld op motors, huisverbeterings en grafstene uitgegee. Phohole, sy vriendin en drie ander is blykbaar in hegtenis geneem en aangekla.
Nog ‘n tender van R37 miljoen is kragtens die noodregulasies deur die departement van openbare werke en infrastruktuur uitgereik om die heining by die Beitbruggrenspos met Zimbabwe te herstel. Groot dele van die baie swak opgerigte heining is egter gesteel en enigiemand, waaronder sigaret- en ander smokkelaars, loop gemaklik heen en weer oor die grens.
Die ANC-president, Cyril Ramaphosa, se eie woordvoerder word insgelyks genoem as een van die “covidpreneurs”. Op die lys van maatskappye wat geld onder die noodmaatreëls ontvang het, verkeer ‘n onderneming genaamd Royal Bhaca, wat aan die eggenoot van Ramaphosa se woordvoerder, Khusela Diko, behoort. Volgens ‘n berig in verlede week se Sunday Independent het Royal Bhaca, wat aan Bhaca King Thandisizwe Diko behoort, twee kontrakte met ‘n gesamentlike waarde van R125 ontvang. Blykbaar bestaan daar ‘n “noue verbintenis” tussen die Diko’s en die Gautengse LUR vir gesondheid, Bandile Masuku se familie, vandaar die “sake” wat die provinsie met Royal Bhaca gedoen het.
Nog ‘n swartman met politieke verbintenisse, Sicelo Buthelezi, het drie tenders met ‘n gesamentlike waarde van R873 miljoen van die provinsie Gauteng ontvang. Buthelezi is ‘n voormalige voorsitter van die ANC se Sandtontak en was voorheen ‘n “raadgewer” van die vorige LUR vir gesondheid in Gauteng, Qedani Mahlangu. Sicelo Buthelezi se maatskappy heet HSB Mercantile.
Buthelezi ontken egter dat daar enige belangekonflik by die tenders betrokke was. Volgens hom het hy “laas in 2012 vir die departement gewerk”. Toe die Sunday Times hom vra of hy wel geld ontvang het, het hy geanwoord: “Sekerlik is daar ‘n konstante verhouding maar ek kan nie sonder my kliënt se toestemming enige besonderhede bekendmaak betreffende my maatskappy se rol as diensverskaffer aan hulle nie.”
‘n Ander ANC-kader, Thabiso Lekoana, se naam verskyn eweneens op die lys van covidpreneurs. Sy maatskappy, LNG Scientific, het R113 miljoen se tenders van die Gautengse gesondheidsdepartement ontvang. Hy het bevestig dat hy met die departement “sake doen”.
Die verband tussen ‘n platemaatskappy en die verskaffing van gesondheidsgoedere is nie so helder nie. Maar in die geval van Ntsikelelo Khatyana, wat bande het met die voormalige tesouriergeneraal van die ANC-jeugliga, Reggie Nkabinde, het dit vir hom ook ‘n tender verkry. Khatyana is die uitvoerende beampte van die platemaatskappy, Mabala Noise, wat aan Nkabinde behoort. Dit het Khatyana in staat gestel om vir sy eie maatskappy, Olwe2 Project Management Consultancy, ‘n R17-miljoen-tender van die Gautengse gesondheidsdepartement te verkry. Hy wil egter nie met die media daaroor praat nie.
Die lof van die ontslape swart sakeman van Soweto, Richard Maponya, is al dikwels besing. Nou het die naam van sy dogter, Chichi Maponya, egter opgeduik as een van die begunstigdes van gesondheidstenders in Gauteng. Haar maatskappy, Maponya Medical Solutions, waarvan sy een van drie direkteure verteenwoordig, het nie minder nie as drie tenders met ‘n totale waarde van R267 miljoen tussen 30 Maart en 3 April vanjaar ontvang. Sy reageer nie op boodskappe nie.
‘n Woordvoerder vir die Gautengprovinsie, Thabo Masebe, het erken dat die spesiale ondersoekeenheid tans die lys tenders ondersoek. Volgens hom het die Gautengse gesondheidsdepartement “rampbestuurregulasies gebruik om diensverskaffers aan te stel, terwyl daar van streng tenderprosedures afgewyk is. Amptenare van die Gautengse ouditdepartement het probleme raakgesien met kontrakte wat etlike miljoene rande beloop”. Volgens die ouditdepartement het die bedrae buitensporig gelyk en wou dit voorkom asof die proses nie billik was nie.
‘n Vorige werknemer van die SAUK, Kaizer Kganyago, doen tans diens as woordvoerder vir die spesiale ondersoekeenheid. Hy sê: “Ons span is nou reeds hier (by die Gautengtesourie) vir ‘n week of meer. Hulle het reeds vasgestel dat daar 90 maatskappye betrokke is. Dis bloot by die gesondheidsdepartement waar dit gaan om persoonlike beskermingstoerusting. As een so ‘n kontrak R125 miljoen werd is en daar is 90 van hulle, verteenwoordig dit baie geld.
“Ons kyk veral na aankope en nakoming van die tesourie se regulasies. En daardie regulasies is baie spesifiek as dit by pryse kom. Daar was ‘n duidelike regulasie en raamwerk wat deur die nasionale tesourie ingestel is. Ons kyk of mense dit nakom, onder andere,” het Kganyago verklaar.
As jy nou al absoluut sat gelees is aan die alewige distopiese fiksie in Afrikaans wat 26 jaar gans te laat geskryf is (wat uit daai jare vandag as profetiese werk sou geloof kon word), skep moed: In hierdie week tweet my een geliefde skrywer van Bellville een ou wat die vier kwadrante van Punk uitbeeld volgens polities-ekonomiese punte: Atompunk, Dieselpunk, Cyberpunk en… Solarpunk. Dit was op 5 Mei 2020:
— Ace – JEFF’s Stan Account. (@Ace_Archist) May 5, 2020
‘Solarpunk’ het ek nog nooit in my lewe van gehoor nie, en die Engelse (7 Mei 2019), Sweedse (24 Oktober 2019), Spaanse (2 Februarie 2020), Portugese (25 Februarie 2020), Duitse (7 Maart 2020), Franse (21 Maart 2020) en Hollandse (23 Maart 2020) Wikipedia het skynbaar ook eers onlangs daarvan te hore gekom, soos ek uit die nuwe Wikipedia-artikels kan aflei in die onderskeie tale (sien die datums toe artikels geplaas is tussen hakies). Dit verskil van die drie vorige punk-genres omrede daar nie gefokus word op al die verderflike foute en neerslagtigheid van die samelewing nie, maar alleen die prag, toekomsverwagting en entoesiasme.
En tog, die hele storie dra eintlik nou al ‘n ruie baard, want in Brasilië het die gelyknamige titel reeds in die vroeë 2010’s verskyn (party bronne sê 2012, ander weer 2014). In Portugees, natuurlik.
Solarpunk beeld hierdie futuristiese toringhoë woonstelle in ekodorpe en -stede uit met klimop-ranke, daktuine, vertikale tuine, buurttuine, bobbejaantoue, vlinders, parke en ‘n utopiese voorstelling van die paradys wat uiteindelik op die mensdom neergedaal het. Vreeslik idealisties. Uiteindelik hemel op aarde. Terug na die Tuin van Eden, waar die mens gestel is om dit te bewerk en te bewaak. Diegene wat glo in die vooruitgangsgeloof (wat Deterministies glo die mens is, gegrond op die evolusie en deur uit sy foute te leer, op pad om ‘n halfgod te word ) en agteruitgangsgeloof (gegrond op die Dekadentisme, wat glo die mensdom het met die eeue al hoe afvalliger en verdorwe van sedes geword hoe langer hy uit die bos gekruip het) kan albei nou bladskud.
‘n Stralende toekoms: natuurlik werk alles met sonkrag en ander vorme van hernieubare energie. Die dae van fossielbrandstof is verby. Die kunswerke straal van ‘n hartroerende optimisme wat ‘n mens se oë laat traan van blydskap (of is dit die sonsteek?). Daar word gekyk hoe die mens by hierdie nuwe tegnologiese wonders sal aanpas ensomeer. Maar ook het mense teruggekeer om op volhoubare wyse hul eie groente in kommunale opset te kweek, tot almal se vreugde.
Tog, aangesien die persoon hierdie Solarpunk onder “Leftist Libertarianism” indeel (wat vir my ‘n totale antitese is), is daar maar net die vae voorgevoel wat mens kry. Iets soos die roemryke Hangende tuine van Babilon wat ‘n paar duisend jaar gelede in duie gestort het. Dus, ‘n nuwe Babilon wat herbou word net om later weer te verbrokkel? Grens dit aan Sonaanbidding? Genoeg gewese beskawings daarvan as bewys, sou ek sê.
Ook, verneem ek, bly dit nie by ‘n literêre genre nie – Solarpunk het ondertussen ‘n politieke beweging geword.
“We are solarpunks because the only other options are denial or despair.” [Lui die kenmerkende dichotomiese deuntjie] “At its core, Solarpunk is a vision of a future that embodies the best of what humanity can achieve: a post-scarcity, post-hierarchy, post-capitalistic world where humanity sees itself as part of nature and clean energy replaces fossil fuels.”
Lapidêr gestel: suiwer Kommunisme.
Moet ons hierdie kunsstroming in Afrikaans toelaat? Liewer nie. Onthou, Solarpunk beteken rebellie teen die establishment en kapitalisme, dit werk dekolonisering aan die hand, en is op sigself ‘n teenkultuur: “Solarpunk wants to counter the scenarios of a dying earth, an insuperable gap between rich and poor, and a society controlled by corporations. Not in hundreds of years, but within reach.” Soos apporpedia.org dit ook stel: “It will need to be a synthesis of leftist thought: anti-capitalist, anti-hate, anti-fascist, and anti-hierarchy.”
Bonne Junon, quelle merde tu parles?Anti-hate – hoor net wie práát! Solarpunk is in die éérste plek gebou op haat! Jy háát die kapitaliste en jy háát die vernuf wat sakemanne en ingenieurs aan die dag lê, wat jy nooit in jou dag des lewens sal bereik nie. Keer maar sommer nou met jou skoffel terug lande toe, tu paysan!
‘n Mens lag jou dood vir naïewe uitlatings soos “diverse communities from around the world adopt the name and the ideas, and build little nests of self-sustaining revolution”, juis omdat ‘n revolusie van nature selfvernietigend is en sy eie kinders opvreet, soos Danton destyds tydens die Franse Revolusie al so gesê het. My magtig, die grootste van alle rewolusies, die Kommunisme, het sienderoë nooit in Rusland of Sjina verwesenlik nie (dit het trouens nooit verder as sosialisme gevorder nie), laat staan nog gevou?! Die Nywerheidsomwenteling was nie ‘n gedwonge omkeer nie, dit het natuurlik gebeur soos masjiene uiteindelik mense begin vervang het en rustof uit koloniale lande maklik te kry was. Die vraag na produkte het toegeneem, en mense is daarin voorsien. Soos dit vandag nog gaan.
“Solarpunk culture includes all cultures, religions, abilities, sexes, genders and sexual identities.”
Wat daar eintlik staan: “Jy kan van enige kleur en geur wees soos ‘n diverse bont straatbrak wat deur sy eie teefmoer op die sypaadjie uit haar baarmoeder verwerp is by geboorte, dit is ons betekenis van ‘diversiteit’ binne ons laermentaliteit. Let egter wel: Ons hou egter nie van ‘n ‘diversiteit’ menings nie; veral nie dié soort wat ons eenogige retrokommunistiese denkwyse kritiseer waarop ons geen antwoorde het nie. Ons hou nie van oop gesprekke nie, want ons raak kwaad want dit wys hoe dom, agterlik en onvoorbereid ons is.” Soos jy vandag op universiteit kry, ja.
“Solarpunk emphasizes environmental sustainability and social justice.” Aai tog. Hier begin ons al weer met die nimmereindigende bekgeveg rondom identiteitspolitiek om mense ‘nader aan mekaar te bring’ en “hande vat” (jig, haal sommer dadelik die handseep uit). En ek dag ‘n woordeboek skryf wat sprekers van twee tale nader aan mekaar sal bring sou beter werk?
Solarpunk omskep ‘n doodgewone middel wat elektrisiteit opwek dus tot ‘n politieke strydwapen.
Kritiek
Nommer 1: Dit maak nie ‘n bloue duit saak of jy brandhout, vuursteen, swawelstokkies, olie, petrol, kernkrag of metaangas-uit-perdemis stook nie, ook nie of jy jaloers waak oor jou plekkie onder die son nie; dit verander nie die mens se gedrag nie. Dit is maar weer ‘n hoë nadruk op die uiterlike, die leë dop, eerder as die inhoud.
Volgens Solarpunk kan elkeen sy eie sonkrag benut en is dus onafhanklik van enige maatskappy en regering – elkeen het dus ewe veel mag en is daarom gelukkig want almal is gelyk en het gelyke kanse. Al val my kolletjie grond in ‘n skaduryke gebied met swak grond wat nie soveel oeste oplewer soos joune nie. En al kyk jou woonstel warm noord en myne na die yskoue suide in die winter… [soos geboue maar gemaak is…]
Dit is ‘n uiters materialistiese siening (dit is sommer sonneklaar!) wat lankal saam met die Ystergordyn en Berlynse Muur verbrokkel het. Ek bedoel, ons sien sonpanele reg rondom ons opdoem by elke winkelsentrum. Ons sien de laaste HOP-/GEAR-huisie met songeisers. Het dit die mensegedrag enigsins verander? Nee, dit het nie. Het die misdaad afgeneem? Nee, dit het nie. Die mens het tegnologie getem, nie andersom nie.
Herwinning wat op Donderdagoggende op ons dorp uitgesit word is ook net ‘n bykomende roetine, ‘n mag van die gewoonte; en ook net omdat ons gratis sakke (behoort te) kry en minder swartsakke op ‘n Maandag vir die vulliswa moet uitsit wat andersins onnodige onkoste is. Daar is geen euforie daaraan verbonde nie. Net so, vir ons in Suid-Afrika, het sonkrag geen politieke bymotiewe nie, ons is net gatvol van beurtkrag. Met meer as voldoende kragvoorsiening soos tydens Apartheid sou byna niemand hierdie rigting ooit ingeslaan het nie. Met oorgenoeg watervoorsiening, sonder om nog te droom van waterbeperkings, sou mense tot meer as 30 kiloliter per huishouding per maand verbruik of water na naburige lande uitvoer, soos Israel maak.
Niemand val in aanbidding voor hommeltuie neer nie, maar daar sal diegene wees wat dit net ‘n nuttige middel vind om kospakkies skelmpies mee af te lewer, of die honde aan ‘n leiband mee te gaan stap as die staat mense soos misdadigers onmenslik begin inkluister, byvoorbeeld.
My reënmeter kan vir my slegs ‘n aanduiding gee of dit werklik nodig is om die tuin nat te maak of nie (as dit oornag gereën het); waarom wil ek nie tuin natmaak nie? Want ek kan my tyd en bronne beter benut, vanselfsprekend. Maar so lewensveranderend werk hierdie keëlvormige stuk plastiek nou wragtig ook nie dat ek ‘n roman oor hom sou skryf nie.
Party mense hou van sweis. Ander hou van tuinmaak en met die bure gesels. Ander is meer gepla wat in ander lande aangaan, en gaan slegs tuin toe as dit werklik nodig is. Sien: smaak verskil.
Nommer 2: Van die resensies op Goodreads is teleurgesteld oor die distopieë in ‘n genre wat veronderstel is om optimisties te wees. Ek praat nou van Solarpunk: Histórias ecológicas e fantásticas em um mundo sustentável. Onderduimse politieke gekonkel duur in die kortverhale steeds voort soos dit tans in die werklike lewe in Brasilië ook afspeel. Vir my is het die Brasiliaanse skrywers net doodgewoon realistieser geskryf as jou liggelowige klein blinkoog kommunis-in-wording. Met vriendelike verwysing na nommer 1 hierbo.
Die Brasiliane behoort mos te wéét! Hulle het vir klein Lula de Silva (Lulinha paz e amor) gehad wat belowe het om die volk te verenig onder sy sosialistiese bewind. Die media, die akademiese elite en bekendes het die publiek probeer wysmaak deur geld van die rykes te vat sal die armes uiteindelik ryker word. Maar dit was net De Silva (president vanaf 2003 tot 2011) en trawante wat uit die politiek en sakebedryf voordeel getrek het. Sy opvolger, Dilma Rousseff (president vanaf 2011 tot 2016), was glad nie beter nie. Inteendeel: die staat het onder haar moederlike sorg enorme skuld aangegaan (‘stimulus’), die minimumloon moes styg, asook maatskaplike toelae (‘sosiale geregtigheid’, sien ‘social justice’ hierbo), en hoër uitbetalings aan die amptenary (‘belegging in die toekoms’), hopeloos te veel aanstellings in die staatsdiens en staatsbeheerde maatskappye (‘goeie bestuur’). Kortom: die belastinginkomste kon nie byhou met die staatsbesteding wat vier keer die bedrag was nie. Dit was ook bitter moeilik vir beleggers uit die buiteland om enigsins ‘n onderneming in Brasilië te open, byna onmoontlik om eiendom te registreer en ‘n uiters ingewikkelde belastingstelsel om mee te sukkel. Die moord- en roofsyfer het ook allermins verminder en die onderwys en mediese sorg bly pateties (2017). So sê Felipe Moura Brasil, rubriekskrywer van die Veja-tydskrif. Daardie vyftien jaar sosialisme het die land ongelooflike skade berokken, sê hy.
Daar is ‘n boek geskryf deur Anthony Elson, Globalization and Development: Why East Asia Surged Ahead and Latin America Fell Behind, wat elke keer benadruk dat Suid-Amerika hoofsaaklik uitvoerlande van rustof gebly het, en hul staatsowerhede deurtrek was met korrupsie en nepotisme (glo ‘n erfstuk van die Katolieke bestel, wat Protestante kolonies onder Engelse en Hollandse bewind glo gespaar is), daarom kon hulle nie groei nie. Hulle het nooit nywerheidslande geword soos Suidoos-Asië nie.
Tog is dit ook nie so eenvoudig nie. ‘n Joernalis en ondernemer woonagtig in Hongkong, Stephen Vines, skryf weer in The Years of Living Dangerously: Asia from Financial Crisis to the New Millennium (2000), die Asiatiese state en ondernemings buitekant Japan het:
1) ‘n valse rooskleurige beeld van die markte aan die Weste voorgehou om buitelandse beleggers te lok. Ook het heelwat mense vir mekaar oor en weer gunsies bewys, wat maar ewe korrup is.
2) probeer om ‘n familiesaak te bly, ongeag hoe groot die onderneming raak, met die gevolg dat die beste en kundigste persone nie in die regte poste aangestel was nie. Geen aandeelhouer sou ooit soveel insae hê soos die familie nie. Groot ondernemings is soos ‘n eenmansaak bedryf. Ook het familiesake glad nie gespesialiseer nie, maar besighede links en regs opgekoop en uitgekoop waarvan die familielede as bestuurslede van hierdie konglomerate absoluut onkundig was, totaal buitekant hul vakgebied.
Chinese motorfietshandelsmerke
3) bowenal nie, soos Japan, geweldig baie moeite gedoen en geld uitgegee op navorsing en verbetering van die produkte nie. ‘n Mens verkoop nie iets voetstoots nie – iets waaruit Suid-Afrikaanse maatskappye gerus kan leer! Die geld is egter opgepot in vaste eiendom (of uitgegee op allerhande luukshede en blinkgoed), maar nie teruggeploeg in die onderneming en sy produkte nie. Japan het egter ook sy eie bloutjie geloop: hy het weens sy markversadiging ‘oorgespoel’ en so fabrieke in Sjina oopgemaak (omrede die arbeidskoste in Japan te hoog geraak het), met die Sjinese staat se toestemming. Motorfietse (ek dink dit was die Honda Cub). Groot fout: op ‘n manier het die patente uitgelek en volgens Japan’s Motorcycle Wars deur Jeffrey Alexander was daar teen 2002 tot 400 ongelisensieerde vervaardigers doenig in Sjina wat motorfietse op Japanese patente gebou het, wel met minderwaardige plaaslike onderdele. Daar is selfs bevind uit ‘n steekproef van 1 300 motorfietsmodelle met ‘n enjin kleiner as 125 cc was 90% daarvan roofkopieë. Dit sê veel van sakevertroue in daardie land. “Copying alone is a technological dead end that will turn only short-term profits, and firms that rely solely upon copying will ultimately fall by the wayside just as they did in Japan during the 1950s and 1960s.” Japan het inderdaad kort na die oorlog wel tydelik self patente uit die Weste gebruik, maar sedertdien het hy uit sy foute geleer en naam gemaak.
Dus, in die res van Asië het die ekonomieë in die laat 1990’s vir ‘n wyle in duie gestort weens bogenoemde drie punte. Die vraag is nou, het Asië, Suid-Amerika en die mensdom uit sy foute geleer? Dit help nie om foute oor die hoof te sien nie.
Hoekom wil dit vir my voorkom of die Solarpunks nie die waarheid, soos die son, ‘n slag in die oë kan kyk nie?
Nommer 3: Sulke optimisme herinner aan die Belle Époque, en hierdie ongekende ekonomiese bloei in Frankryk was kort voor die hele wêreld in die Eerste Wêreldoorlog gedompel is. Opbloei en inkrimping is ‘n universele verskynsel, ook in ‘n “volhoubare” omgewing waar “rusperiodes” (wat ‘n eufemisme vir insinking, resessie en depressie het ek nie nou bedink nie?) voorkom. In hierdie rusperiode is daar mense wat swaarkry, terwyl ander gedy. C’est la vie.
Nommer 4: Tegnologie is wonderlik, maar dit kan ook hoogs vertragend werk as daar ‘n vinniger metode reeds bestaan wat goed werk. Mense is kwaad in spitsverkeer, omdat hulle weet daar is vinniger metodes om van punt A na punt B te kom, of dit nou per helikopter of lugskip is.
Daar is ‘n rede hoekom mense hul krag by die munisipaliteit laat aansluit, en dit is gewoon omdat dit tyd spaar. As jy elke oggend eers op die dak moet klim om jou daaglikse voëltjiepoef of lagie stof in wind en weer af te vee in jou sopnat pajamas net om te kan oggendkoffie maak, dink ek gaan jy op die ou end terugverlang na die koolstofpotte van Egipte. Moet tog net nie dat jou voet gly nie.
Slegs ‘n tuinier in murg en been, of iemand wat die saligheid ken van niksdoen, of ‘n proponent of apologeet van Afrikatyd is, sal 15 tot 30 minute lank wil hare kloof oor watter skille nou komposhoop toe moet gaan en watter na die wurmplaas (erdwurmreaktor) om wurmtee te maak.
Ek dink nie mense besef hoeveel tyd tuinwerk in beslag neem nie. En sukses is geen waarborg nie. Dit gaan vir my meer oor die týd wat onnodig verlore gaan.
Nommer 5: Nie almal sal gediend wees met bobbejane wat sommer self in die sitkamer kom tee skink nie. Ook nie met spinnekoppe wat ewe rats met die klimop hulself by die boudoir op Eenheid 21 van Verdieping 32 innooi, of die lastige muskiete wat hul teelaarde onder digte blare gevind het nie. Ek sal ook graag wil weet hoe mense die ruite met sulke onpraktiese argitektuur gewas kry. Ek wil liewer nie dink aan die brommers wat heerlik woel in die bemestingryke kweeklane op die grondverdieping nie. Aan die ander kant, middestad Johannesburg en omstreke leef klaar naby genoeg aan die natuur: vergewe van die rotte.
Estetika kom in hierdie genre, net soos by Steampunk, weereens voor die logika. Ek wil liewer nie dink aan die skade wat plantwortels aan die geboue oor die lange duur gaan aanrig nie. Jy plant nooit ‘n boom langs ‘n heining nie – met rede! Laat staan nog binne ‘n gebou!
En dink net hoe woedend jy gaan raak as die bure se sproeiers bokant jou woonstel nou juis moet aankom wanneer jy jou koerant buite op die balkon lees… En die al nimmereindigende blare opvee! Jy wil ook nie naby wees as daar ‘n skielike storm losbars en die stormafvoer in die straat benede ‘n blokkasie kry van die blare nie…
Nommer 6: Ek skryf nou die dag aan ‘n kollega op Wikipedia:
“Deesdae sien ek stoepe word al hoe meer toegebou met glas: dit hou die stof, misdadigers en verbygangers buite en laat die sonlig soos ‘n kweekhuis instroom in die winter. Terselfdertyd het jy ‘n portaal bygekry waar jy jou sambrele kan bêre. Ons het nog nie die skoene-uittrek soos in Japan en Noord-Europa nie. Daarvoor het jy mos ‘n mop en stofsuier.” […] “Die toegeboude stoep hou die vlieë ook sommer buite.” […] “Dat ‘n orangerie (mooi woord wat ongelukkig nié in die WAT opgeneem is nie) nou so in Noord-Ierland gewild geraak het, is vir my verbasend; vroeër was dit slegs vir die welgesteldes beskore vir hul eksotiese invoerplante. En ja, my ma gebruik die toegeboude stoep om sensitiewe plante aan die lewe te hou (wat buite nie verskroei van die hitte nie, vrek van die dors), maar meer nog om die groente en vrugte “ryp” te maak; jou winkels koop die pere, mango’s en avokado’s heeltemal te groen aan, of laat dit ‘n ewigheid in die vrieskas bly. Los jy hulle in die yskas, vrot hulle binne ‘n week.”
Wat ek hiermee probeer sê: die gebruik van sonlig om ‘n soort kweekhuis binne jou eie huis te skep het niks met ekobewustheid of politiek te make nie. Die samelewing het van so ‘n aard verander dat jy meer ruimte en veiligheid nodig het. En mense hou van gerief. Dit gebeur op natuurliker wyse en word nêrens afgedwing nie. Dit is evolusionêr, nié revolusionêr nie.
Nommer 7: Die Solarpunk-gemeenskap is té plaaslik, té parogiaal, té regionaal en té plattelandsgesentreerd na my sin. Dis soos om terug te keer na ‘n tydperk voor die Nywerheidsomwenteling, na ‘n soort primitiewe bestaan. En dit laat my ongemaklik.
Dit beantwoord ook nie die vraag hoekom maatskappye, waarteen hierdie groepie tog so gekant is, in die eerste plek ryk word nie. Die kernreël van enige ekonomie is om die meeste met die minste geld en tyd te doen, aan vraag en aanbod te voldoen; dit handel alles oor optimalisering en evolusie. Soos ek gesê het, as die elektrisiteit- en watervoorsiening prima was en die koste laag, sou niemand eers gedink het aan ‘n sonpaneel nie. Jy sou mense moes smeek om dit aan te koop. Solarpunk, so tipies revolusionêr, neuk dwars in ‘n rigting in, want hy kan, dit moet net, maar waarheen, weet hy nie.
Terwyl Cyberpunk jou die geleentheid gun om ‘n soort bomenslike figuur met behulp van die kuberwêreld te word (dis die mooi kant van daardie distopiese genre), om jou hoogste potensiaal te bereik, smee Solarpunk jou absoluut soos snot gelyk met die aarde – jy sal nié bo jou medemens uitstyg nie, want dit bring ongelykheid en onmin mee.
Party mense hou van die kollektiewe gemeenskap, ander, soos ek, hoegenaamd nie.
Die modernisme gun juis mense die ruimte om met die minste moeite so beweeglik moontlik te leef. Jy sluit die deur agter jou met ‘n geruste hart toe en die stralervliegtuig staan gereed vir Singapoer. Dit is die bedoeling.
Die stedeling se tuine raak kleiner en verbruik minder water, omdat ons meer tyd voor die rekenaar wil deurbring (wat skakel met mense in Moskou, Londen, Rotterdam, Rome, Rio…) en ook omdat ons voortdurend op reis kan wees. Voedselproduksie word gewoonlik die lewenstaak vir kommersiële plase wat daarin spesialiseer en oor ruim middele, tegniek en tegnologie beskik om met die nodige deskundigheid die meeste te vermag met die minste geld. Die goue reël van die ekonomie word eerbiedig. Dit gee ook vir die tussenganger, die handelaar, die geleentheid om sy wins te maak [daarom is die aankoopprys van vleis byvoorbeeld net meer as R20/kg en betaal jy oor die R80/kg, om die koste te delg van ander produkte wat nie altyd verkoop nie. Want jy het die volste reg op keuse uit byvoorbeeld 20+ invoerkaassoorte op die rak]. Terselfdertyd is die regering ook veronderstel om ‘n ogie oor die standaarde te hou.
Wat sê die Solarpunk-Handves? “The objective is to promote self sufficiency and living within natural limits.” Met ander woorde, bestáánsboerdery? Geen cornu copia? Non? En wat dan nou van my ingevoerde Gouda uit Holland? Ek gaan nie my sakkies Cappuccino opoffer nie!
Maar nou het jy, vreemd genoeg van ‘n Groenlinkse standpunt, ‘n bedryf waar daar géén regulasies op die bedryf is nie (geen standaarde), ruilhandel plaasvind (daar gaan jou belasting nou…) en het almal streng gesproke oornag koelakke word, waar hy sy lappie grond volgens ‘n soort pagstelsel in die vorm van ‘n buurttuin (soos in Holland) by die staat huur. Maar, ten minste het almal nou gelyke mag. Dit laat my klaar weer wonder hoekom hierdie Solarpunk skielik so ontsaglik “mensvriendelik” is, terwyl Nederland juis verwildering aanmoedig op plase wat “onderdeur is”, sodat wilde herte daarop kan wei.
Tensy omstandighede van so aard is, soos in Suid-Afrika, wat mens natuurlik noop om jou eie groente en vrugte in jou agtertuin te kweek – dan moet die broodboom ongelukkig maar in die slag bly. As dit nie ‘n teken van besuiniging is of bloot ‘n kieskeuriger smaak (“my eie organies gekweekte koejawels smaak die beste”) in gunstiger tye nie, is dit eerder ‘n simptoom van wegholinflasie of voedseltekorte, wat eerder ‘n teken is van ‘n distopie, handelsverbod of oorlog. Van wanneer af is die distopiese leefstyl nou ‘n utopiese een, as ek mag vra?
En sodra jy daardie verpligtinge het, sit jy soos ‘n lyfeiene in die feodale tydperk van die Middeleeue vasgekluister aan jou lappie grond – want o, wee! – wie sal na my tuin omsien as almal hul eie boorde het om te onderhou? Moet tog nie dink by ‘n buurttuin is daar minder diefstal van groente nie: in Nederland is jou gedeelde lappie grond letterlik agter slot en grendel. Met rede.
“Our future must involve repurposing and creating new things from what we already have. Imagine “smart cities” being junked in favor of smart citizenry.”
Jy bedoel, mense neem die plek in van stemvee, masjiene of gedwonge gemeenskapsdiens en verpligte deelname? Hoe langer ek uit die skool is, hoe sieker raak ek van hierdie hoërskoolmentaliteit in die staatsdiens wat nooit sy tienertekkies gaan uittrek en grootword nie. Wat as ek nie deel van die “geborge gemeenskapsgevoel” wil wees nie, omdat ek my tyd in my eensaamheid beter kan benut as wat enigeen op die munisipale bestuur met hul rompslomp vir my kan voorskryf? Jy weet tog watter soort mens op die rade dien: gaan jy jou asem en tyd mors? Buitendien, dit staan my vry om te loop as ek nie van die dorp of stad hou nie. As die munisipaliteit my kundigheid nodig het, kan hulle my bel. Ek lewe nie in ‘n byekorf nie. Verder moet ons onthou dat niemand sy sterk punte beter ken as hyself nie – om vir enigiets anders in te willig maak van hom ‘n dilettant. Kan almal boer? Kan almal ‘n vliegtuig vlieg? Ek vra maar net.
En gepraat van ‘slim burgerskap’: na soveel jare kan mense in Duitsland nou nog nie behoorlik glas van papier onderskei by die herwinningsblikke nie. Sterkte met die heropvoedingkampe, hoor!
Terloops, as jy tussen die Amish wil gaan bly, kan jy dit van ganse harte maar doen. Ek wil nie.
Nommer 8: Op die ou end gaan tegnologie ook maar afhang van die vervaardiger en die lithium- en silikon-ontginning, wat sal bly voortteer op die einste Moeder Aarde wat die Groenlinkes aanvoer verkrag word deur transnasionale gigamaatskappye. Jy kan snot en trane huil oor mynbou wat die omgewing skaad – jyself skryf sonder ironie jou betoog lieflik op ‘n rekenaar of selfoon gemaak uit elektronika, gemaak uit komponente wat gemaak is van verwerkte rustof, wat kom uit… raai? Myne!
Nommer 9: Of jy nou Atompunk, Dieselpunk of Cyberpunk gelees het – daar is om die een of ander rede, een of ander tyd, ad nauseum, dwelms by betrokke in die fiksie. Jy het tog werklik nie gedink daar sal by Solarpunk nié ‘n hektaar dagga in die burgemeesterstuin verbou word nie? Soos ek by Nommer 1 gesê het: tegnologie het nie die mens getem nie. Die mens het nou eenmaal die neiging om homself van homself te wil verlos. Dit kry jy in iedere samelewing. Miskien net met ‘n sonniger voorkoms.
Nommer 10: Onkruid en vergroening van damme floreer soos bemestingstowwe na varswaterbronne deursypel… Gedenk maar Hartbeespoortdam. Ons noem dit eutrofikasie. As jy Boer Jan wil speel en die dorp in ‘n hoenderhok wil omskep, moet jy weet wat die gevolge gaan wees. Dis net in FarmVille en My Little City waar so iets nie gebeur nie.
Bonuspunt 1: Allemansgoed is niemandsgoed. In ‘n funksionele rasionele munisipaliteit word een of meer persone deur die stadsraad aangewys en besoldig om sekere werk voltyds te doen wat ander mense in staat stel om hul tyd produktiewer te benut. Dis die logiese ideaal.
As mens by die venster uitkyk vir die 8 munisipale werkers wat al 100 meter hiervandaan soos 28 persone opklink, sien ek swaar dae vir die munisipaliteit as Solarpunk werklikheid moet word. Één ou werk, die ander sewe lê op hul besems en pikke en praat ‘n sloot in die grond. Streng gesproke sou ek elke werker ‘n straat gee om te doen, elkeen afsonderlik. Want soos ek in die supermark opmerk, klos die rakpakkers ook almal bymekaar by die lekkergoedrak en praat dan te lekker, en dan moet jy, die klant, maar gedwee met jou winkelwaentjie met ‘n suutjiespoeperige “ekskuus, jammer, sorry” deurwurm om anderkant uit te kom.
Ek is nog van die gelukkiges in hierdie land wat ‘n brief aan die munisipaliteit kan skryf oor boomtakke wat sulke sliertes oor die sypaadjie hang, wat jou eenvoudig dwing om in die pad te loop. Die hemel alleen weet hoe mense daar in Gauteng oorleef! Op die ou end neem die burgers maar self verantwoordelikheid en haal die snoeiskêre uit, terwyl hul elke maand hul doodbetaal aan erfbelasting aan dienste wat hul nooit kry nie. En dit lei tot:
Kommunistiese Kommune #3: elke burger van die dorp is ewe verantwoordelik vir die parkie en sypaadjies in sy buurt. Nou begin die groot moeilikheid. Want later gaan niemand weet waar hul verantwoordelikhede begin en ophou nie. Of erger: daardie droë hondebollie voor my huis is nie my verantwoordelikheid nie, want dis my buurman se hond wat elke aand uitbreek. ‘n Eeue-oue vete word op tou gesit wat die hele dorp in ‘n bloedbad dompel, 300 onskuldige vroue en kinders bly in die slag. En alles het by die hond begin.
Want ek sien naby ons huis het ‘n munisipale tuintjie ontstaan. Dit het as ‘n stokperdjie begin vir twee vrywillige stedelinge op die platteland met ‘n ekstra bietjie baie vrye tyd. Die ou kliphoop is omskep in ‘n lushof (sakkevol kunsmis is ingery), mooi beplant met ‘n paar mielies in die onomheinde oopte, met ‘n hele blommeryk. Selfs ‘n waterpyp is spesiaal deur die dorpsraad laat aanlê ter besproeiing en verfraaiing van die nuwe buurttuin (wat slegs deur hierdie mense omgesien word). Wat gebeur? Die mieliekoppe word oornag afgesteel. Dis totáál ongewoon, want gewoonlik verdwyn die plant sommer wortel en tak. Jy kan jou ook indink wat sal gebeur as die vrywilligers eendag net nie meer daar is nie, of as die stokperdjie ouer as drie maande hul begin verveel. Dit is nie soos ‘n huis wat jy van buite af self sukkel om so mooi moontlik te probeer maak om teen ‘n wins later te verkoop nie; dis ook nie soos om pikkewyne te help skoonmaak nie. So… jy kan nie wérklik waarde of ‘n motief of dryfkrag aan hierdie buurttuin of allemanstuin koppel nie, want dit behoort aan niemand. So op die ou end word die plek toegegroei met onkruid en die munisipaliteit kom spuit alles maar weer dood. Terug by die begin. Alles verniet.
Die mense, hoe edel hul bedoelings, kon eerder ‘n boek geskryf het wat ten minste nog 100 jaar iewers sal rondsweef.
Bonuspunt 2: COVID-19 en “sosiale afstand” het mense seker nou mooi geleer wat ‘n absolute doodgebore mislukking kommunale idees is.
Gevolgtrekking
Ek het besluit om Solarpunk nie ‘n Afrikaanse naam te gee nie, want dit is nie die benoeming in my taal waardig nie. Ek soek dit nie in my ongeskonde Afrikaanse woordeskat nie. Dit is deur Groenlinkses bedink om die middelklas totaal uit te wis, die proletariaat tot diktatuur uit te bou en tot dwangarbeid te vonnis deur hul van kosbare tyd en smaak te beroof wat vir belangriker dinge aangewend kon word. Soos om hul gees te ontwikkel.
Die algehele indruk wat mens kry van Solarpunk is alles behalwe dié van ‘n vriendelike gesiggie. Dit pas eerder by dié van ‘n despoot of ‘n nukkerige tiener. Geen gesprekvoering of debattering word toegestaan of geduld nie. Dit is: “ek stel hierdie onmoontlike en onbillike voorwaardes, aanvaar dit of los dit”. Geen sakeman sal hom aan so ‘n gril steur nie en sy geld elders gaan belê; want aanvaar jy so ‘n persoon se aanbod, het jy ‘n pakt met die duiwel gesluit.
Kortom: hou wyd hiervan. Dis duidelik soos daglig.
Die getal Covid-19-sake in SA het tot 709 gestyg, ‘n toename van 155 op die vorige dag, het Zweli Mkhize, minister van gesondheid, Woensdagoggend gesê.
Die grootste toenames in die aangemelde gevalle sedert Dinsdag is in Gauteng (64), Wes-Kaap (61), KwaZulu-Natal (11) en die Vrystaat (15), het hy in ‘n onderhoud met die SAUK gesê.
Die ANC-minister het gesê dat die konsentrasie van gevalle rondom Mangaung in die Vrystaat kommerwekkend is, en dat die Rooi Kruis die departement van gesondheid help om mense op te spoor wat by ‘n kerkbyeenkoms was wat bygewoon is deur vyf reisigers van oorsee wat positief vir die siekte getoets he .
‘Dit is ‘n groot bekommernis,’ het hy gesê en Mangaung beskryf as ‘n opkomende episentrum.
Daar is ook groepe van Covid-19 in Sandton, Ekurhuleni, Tshwane en Kaapstad, het hy gesê.
Die belangrikste bron van die siekte was reisigers uit Europese lande, maar daar was ‘n toenemende aantal gevalle van binnelandse oordrag, het hy gesê.
Volgens die minister was daar geen sterftes nie, en slegs twee pasiënte verkeer tans in hoësorg. Vyf van die eerste gevalle het heeltemal herstel en negatief getoets vir Covid-19.
Drie gesondheidsorgwerkers het tot dusver positief getoets vir Covid-19, het hy bygevoeg.
Mkhize het gesê dat die nasionale inperking van drie weke wat president Cyril Ramaphosa Maandagaand aangekondig het, bedoel is om die plaaslike oordrag van die virus te vertraag deur die kontak tussen mense soveel moontlik te beperk, met die fokus op die voorkoming van groot groepe mense wat saam verkeer.
Mense kan egter steeds gaan draf of met hul hond gaan stap, het hy gesê.
“Daar behoort nie ‘n probleem daarmee te wees nie,” het hy gesê.
Die inperking sal vanaf middernag op Donderdag in werking tree, en stel streng beperkings op die beweging van mense, wat na verwagting tuis sal bly, behalwe vir inkopies vir noodsaaklikhede soos kos en medisyne, om gesondheidsorg te bekom of maatskaplike toelaes te ontvang.
Noodsaaklike werkers, waaronder mense wat in gesondheidsorg, nooddienste, die polisie en weermag werk, asook in die vervaardiging en verspreiding van noodsaaklike voorrade soos voedsel en farmaseutiese produkte, word van hierdie maatreëls onthef.
Mkhize het Suid-Afrikaners aangemoedig om die regering se oproep om sosiale interaksie te beperk, te eerbied en gesê dat die sluiting nie bedoel is om ‘n vakansie van drie weke te wees nie. As mense versuim om die reëls vir die inperking in ag te neem, sou dit nie werk nie, het hy gesê.
Die LUR vir onderwys in Gauteng, Panyaza Lesufi, het opnuut teen Afrikaans uitgevaar, na aanleiding van die huidige hofstryd tussen die Hoërskool Overvaal en die provinsiale onderwysdepartement oor taal. Hoewel die skool vol is, wil Lesufi dit dwing om nog Engelstalige leerlinge in te neem sodat Overvaal verengels kan word.
Vol vertroue dat die howe met Boerehaatregters en vyande van Afrikaans gepak is, het Lesufi alle Afrikaanse skole in die provinsie “uitgedaag” om die onderwysdepartement “hof toe te vat”. “Ons het miljoene rande om met julle in die howe klaar te speel. Afrikaans moet uit,” het Lesufi gesê.
Die Hoërskool Overvaal het Dinsdag in die Gautengse Hooggeregshof te Pretoria dringend aansoek gedoen om Lesufi en sy departement daarvan te weerhou om hulle te intimideer en te dwing om 55 ekstra Engelstalige leerlinge in te neem waarvoor daar nie plek by die skool is nie.
Lesufi het met druipende sarkasme in ‘n verklaring gesê:
“Hier is ‘n skool wat Afrikaanse leerlinge bo ander tale verkies. Op die waglys, wat hulle doen is die volgende: as jy Engels, isiXhosa of isiZulul praat, sien hulle jou oor en kyk vir iemand wat Afrikaans praat en trek daardie persoon nader, waardeur hulle mense ondermyn wat betyds aansoek gedoen het. Ons het die skool aangesê om hiermee op te hou en hulle het ons hof te geneem. Daarom sê ons: doen dit maar, ons is nie bang vir die howe nie, hulle is Engels en aan ons kant, en julle Afrikaners is net setlaars wat nie in ons land hoort nie.”
Volgens die skool het hy geen meer plek vir ekstra leerlinge nie. Maar die onderwysdepartement aanvaar dit nie en wil hê dat daar met Afrikaans weggedoen word. Lesufi het hom al verskeie kere in die verlede teen Afrikaans as onderrigmedium, asook teen Afrikaanse skole, uitgespreek.
In sy verklaring stigmatiseer die onderwysdepartement Afrikaans as ‘n “apartheidstaal wat deur 90% van Suid-Afrikaners verwerp word”. Die gedeelte in sy verklaring lui:
“Dit is ongelooflik en/of ongelukkig dat ons tot vandag toe, in hierdie Engelstalige grondwetlike demokrasie, ‘n gemeenskap het wat niks verkeerd sien met Afrikaans, ‘n taal wat as ‘n instrument van segregasie en diskriminasie gedurende apartheid gebruik is en deur 90% van Suid-Afrikaners verwerp word.”
Volgens die departement beskik hy oor die volste reg om soveel leerlinge as wat hy wil by die skool te plaas aangesien die beheerliggaam “geen rol by die toelating van leerlinge speel nie en nie ‘n skool vol (mag) verklaar nie aangesien dit die departement se plig is”.
Die skool beskik oor 21 klaskamers wat reeds ongeveer 30 leerlinge per klas bevat.
Die saak is Dinsdag tot môre (Donderdag 11 Januarie) uitgestel om nog getuienis toe te laat en om regter Willem Prinsloo kans te gee om al die stukke te lees.
Die VF Plus in Gauteng het die LUR van onderwys in Gauteng, Panyaza Lesufi, veroordeel as onkundig nadat hy vandag in die media aangekondig het dat daar geen plek meer is vir enkelmedium-skole in die provinsie nie. Lesufi het weer na die apartheidskaart gegryp en inwoners van die provinsie gedreig dat sy geduld nie getoets moet word nie.
Die VF Plus se LPW in Gauteng, mnr. Philip van Staden, het in reaksie op Lesufi se tirade gesê dat Lesufi moet ophou om sy eie politieke agenda op skole af te dwing en hom eerder te bepaal by wat sy werklike doel as LUR van onderwys in Gauteng is.
“Onderwyskundiges wêreldwyd is dit eens dat moedertaalonderrig bevorderlik tot beter prestasie op skoolvlak is. Die hoë uitvalsyfer en swak prestasie van leerders in Suid-Afrika is juis as gevolg van aan ʼn tekort van moedertaalonderrig.
“Die LUR se taak is om toesig te hou oor skole, te sorg dat onderwys in die provinsie glad verloop en dat die departement se verpligtinge uitgevoer word.
“Wat Lesufi egter doen is om skole en ouers te dwing om sy agenda te volg in plaas van om sy werk as LUR te doen.
“Lesufi moet verstaan dat elke taalgroep in hierdie land die grondwetlike reg het om in sy eie moedertaal onderrig te ontvang en dat enige druk vanaf ‘n LUR se kant af om dit in die wiele te ry, ʼn erge skending van hierdie grondwetlike reg is.
“Hy moet eerder aandag gee aan skole in sy provinsie wat glad nie funksioneer nie en die gevolg is van die ANC-regering wat bitter min skole sedert 1994 opgerig het,” sê Van Staden.
Die Nasionale Gesondheidsdienslaboratoriumdienste het nie meer geld nie weens wanbetaling deur provinsies en “is besig om in duie te stort”. Só het die waarnemende hoof van die NGLD, Shabir Madhi, gister aan die media gesê. Volgens hom is die NGLD, wat al die staatshospitale en -klinieke in Suid-Afrika bedien, die grootste laboratoriumdiens in Afrika en een van die grootstes ter wêreld.
Wanbetaling deur provinsies, veral dié van Gauteng en Kwazulu-Natal, versoorsaak dat die laboratoriumdiens nie meer toerusting kan aankoop nie, asook sy gekwalifiseerde personeel soos patoloë verloor. Personeel van die NGLD het oor die afgelope vyf dae gestaak, maar sal vanoggend terugkeer werk toe waar ‘n opgehoopte werklading hulle in die gesig staar.
Na bewering skuld Gauteng en Kwazulu-Natal die laboratoriumdiens nagenoeg R4 miljard wat weens “wanbestuur” nie aan hulle betaal word nie. Net Gauteng skuld die diens R2,5 miljard. Volgens Shabir Madhi sal dit moeilik wees om die provinsies te dagvaar aangesien beide die NGLD en die provinsies staatsinstellings is. Gauteng betaal tans ongeveer R100 miljoen per maand terwyl hul maandelikse rekening R153 miljoen beloop, iets wat veroorsaak dat die skuld met vyftig miljoen rand per maand ophoop.
Die reuse-Baragwanath-hospitaal in Soweto, wat deur die vorige blanke regering gebou is, het gesê dat dit tydens die staking opgehou het om monsters vanaf die 53 klinieke in te neem wat dit veronderstel is om te bedien.
Die sakebestuurder van die NGLD by die hospitaal, Bongiwe Xhakaza, meen dat pasiënte tans onder die staking ly.
“Al die pasiënte wat nie opgedaag het weens die staking nie, gaan waarskynlik nou terugkeer om in te haal met hul behandelings,” sê sy.
‘n Enkele werknemer van die hospitaal het besluit om nie die staking deur die Nehawu-vakbond te steun nie omdat sy nie wou hê dat pasiënte daaronder moet ly nie.
“Stel jou voor dat jou familielid nie oor ‘n privaat mediese fonds beskik nie en hulle lê sterwend in die hospitaal,” sê sy.
Met al die nuwe toetse wat nou gaan instroom, gaan die laboratoriumdiens moeilik die agterstand uit die weg kan ruim.
Waterbeperkings in Gauteng kan binnekort iets van die verlede wees ná die wydverspreide reën die afgelope twee weke in die provinsie.
Munisipaliteite in Gauteng het sedert laat verlede jaar 15 persent minder water van Rand Water gekry omdat damvlakke tot slegs 26 persent gedaal het.
Die Vaaldam, die belangrikste waterbron in Gauteng, is byna 100% vol, het gesê Departement van Waterwese se woordvoerder Maandagoggend verklaar. Maar “ons is steeds in ‘n droogte,” sê die woordvoerder.
“Vanoggend die Vaaldam was op 97,89 persent vol en nog sluise is oopgemaak. Hulle sal oop wees vir ten minste die volgende twee dae,” het hy gesê.
Die opheffing van waterbeperkings sal in die Staatskoerant gepubliseer word Maandag met onmiddellike effek.
“Dit sal uiteensit watter beperkings in Gauteng opgehef word.”
Sluise is sedert Vrydag by die Bloemhofdam in Noordwes oopgetrek.
Hoofsaaklik Gauteng, dele van Noordwes en kleiner dele van Mpumalanga en die Vrystaat het droogteverligting gehad..
Die minister van Waterwese, Nomvula Mokonyane, sê die vlakke van die geïntegreerde Vaalrivierstelsel het aansienlik verbeter, wat die opheffing van waterbeperkings moontlik maak.
Johannesburg Water het ‘n “groot toename” in die Vaaldamwatervlak sedert Dinsdagaand aangeteken, berig The Citizen. Die Vaaldam ontvang nou die volume van amper ‘n Olimpiese-grootte swembad elke sekonde oor die afgelope 24 uur.
Woensdagoggend, het Johannesburg Water getwiet, “Vaaldam is nou op 71,62 persent. Groot toename sedert gisteraand”
Dit het toegeneem van net minder as 65 persent Dinsdag, volgens die Stad van Johannesburg.
Weer SA het bevestig dat die watervlak van die dam bo 70 persent gestyg het Woensdag, tot meer as die afgelope 20 maande se hoogtepunte en die 24 uur invloei is 2237.6m3/s.
VBHydrology, wat volgens sy Twitter-profiel “hidrologiese inligting aan die Vaal Barrage Reservoir en Vaaldam soos gerapporteer deur die Departement van Waterwese en Sanitasie en Rand Water” verskaf, het ook getwiet dat die dam 71,62 persent vol is en dat die invloei 2 237.6m3 per sekonde is.
“Mon 22 Februarie Vaaldam Vlak 20m. Volle 71,62%. Invloei 2237.6m3 / s. Ontslaan 14.169m3 / s. River Kleppe Oop 1X100% 1X50%. Hekke open 0, “tweeted VBHydrology.
Die uitloop is 14.169m3 per sekonde en vir die kleppe is een 100 persent oop en een 50 persent. Geen waterhekke is nog oop nie.
Woensdag, het The Citizen berig dat die deurdringende reën wat ervaar is in Gauteng sedert Maandag effens sal opklaar Woensdag, maar sal na verwagting terugkeer Donderdag, volgens die Suid-Afrikaanse Weerdiens.
Teen Woensdag het Johannesburg 109mm reën ontvang, die Vaal het 107mm en Pretoria het 87mm ontvang.
‘n Aantal paaie in Noordwes het tydelik gesluit gister weens oorstromings na swaar reën sedert Sondag.
Die provinsiale departement van gemeenskapsveiligheid sê die N4 tussen Swartruggens en Rustenburg en die N12 brug wat lei na Wolmaransstad bly vandag gesluit.
Inligting oor ander paaie in Ottosdal, Leeudoringstad, Delareyville en Orkney word nog ingesamel.
Voorvalle waarin motoriste moes gered word uit hul voertuie is gister aangemeld. Op die R502 tussen Leeudoringstad en Orkney moes ‘n bestuurder uit sy voertuig gered word toe hy deur oorstromings vasgekeer is. Op die N14 tussen Kuruman en Vryburg het twee mense het ligte beserings opgedoen voordat hulle gered is uit hulle voertuig.
Polisieduikers soek steeds na ‘n vermiste persoon wat op ‘n plaas naby die Augrabies-watervalle in die Noord-Kaap wat ná swaar reën in die gebied vermis geraak het.
Die liggame van drie mense wat Sondag saam met die persoon deur vloedwater meegesleur is, is reeds gevind. ‘n Polisiewoordvoerder, Jacques September, sê die vier was in ‘n huis op die plaas toe die Oranjerivier ná swaar reën afgekom en die huis oorstroom het.
September sê hulle doen alles in hul vermoë om die persoon te vind. Hy sê benewens die polisieduikers wat in die rivier soek, soek die soek-en-reddingseenheid ook op die oewers van die rivier na die persoon.
Water gaan van vandag uit die Sterkfonteindam in die Vrystaat vrygelaat word in ‘n poging om waterreserwes in Gauteng aan te vul.
Johannesburg Water sê as inwoners voortgaan om waterregulasies te verontagsaam, kan die stad beperkings verhoog na vlak-3 regulasies.
Die Departement van Waterwese en sanitasie het onlangs aangekondig dat hy sal watervoorsiening aan al Gauteng se munisipaliteite sal inperk, as gevolg van ‘n gebrek aan bereidwilligheid deur verbruikers om water te bespaar.
Johannesburg is tans onder vlak-2 waterbeperkings, wat beteken dat inwoners nie toegelaat word om hul tuine tussen 06:00-06:00 nat te lei nie, swembaddens te vul met munisipale water of motors met behulp van ‘n tuinslang te was nie.
Watertoevoer van die Vaaldam loop laag en verskeie reservoirs is ook geraak.
Die Departement van Waterwese sê die dalende vlakke van die Vaaldam het die departement genoop om van sy reserwes te gebruik.
Die Sterkfonteindam buite Harrismith sal verhoed dat die Vaaldam se vlak onder 25 persent daal. Indien die dam onder 25% vol is, sal die waterinfrastruktuur daaronder ly.
Talle munisipaliteite het reeds strenger waterbeperkings ingestel te midde van die voortslepende droogte.
‘n Woordvoerder van die departement sê reën word eers tussen middel November en die einde van Desember verwag.
Daar woon na raming 56 miljoen siele in Suid-Afrika waarvan 51% vroulik is, volgens die halfjaarlikse berekeninge van Statistiek Suid-Afrika, en hulle sit nie stil nie.
Vir die tydperk 2011-2016, het ongeveer 247 437 mense gemigreer vanaf die Oos-Kaap uitwaarts, maar die uitvloei van Limpopo van byna 305 030 mense, was nog groter.
Gedurende dieselfde tydperk, het Gauteng en die Wes-Kaap ‘n geraamde invloei van immigrante van ongeveer 1 216 258 en 363 114 onderskeidelik ervaar.
By dié aankondiging tydens ‘n mediakonferensie in Pretoria Donderdag, het die statistikus-generaal, Pali Lehohla, gesê migrasie is ‘n belangrike demografiese proses wat die ouderdomsprofiel en verspreiding van provinsiale bevolkings raak.
Die grootste deel van die Suid-Afrikaanse bevolking (24%) woon in Gauteng, sowat 13,5 miljoen mense. KwaZulu-Natal is die provinsie met die tweede grootste bevolking van 11,1 miljoen mense (19,9%).
Die Noord-Kaap bly steeds die provinsie met die kleinste deel van die Suid-Afrikaanse bevolking, net oor die 2%.
Sowat ‘n derde van die bevolking is tussen die ouderdomme van 15 jaar en jonger en ongeveer 8% is 60 jaar of ouer.
Van diegene jonger as 15 jaar, woon ongeveer 23% in KwaZulu-Natal en 20,4% in Gauteng.
Die grootste persentasie van mense van 60 jaar en ouer woon in Gauteng, te wete 26%, en dié groep gaan waarskynlik groter word met die verloop van tyd.
Die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) het in Lethabong naby Rustenburg al vroeg die oorwinningsvieringe Woensdag afgeskop, skaars na die sluiting van die stembusse om 19:00.
‘n Konvooi van motors met die EFF-vlae versier het stadig deur die dorp gery, met partylede wat al singende hul vuiste in die lug gehou het ter viering van ‘n verwagte oorwinning.
Die EFF is vol vertroue dat hulle in Wyke 27 sowel as 28 van die Rustenburg Plaaslike Munisipaliteit, die ANC onttroon het.
Wyk 28 is deur die voormalige ANC-jeugliga se takvoorsitter, Pako Molatlhegi beman, wat as ‘n onafhanklike kandidaat in die 2011 plaaslike regeringsverkiesing gestaan het. Hy was die EFF kandidaat vir hierdie pos.
Die ANC se beheer van Gauteng se drie metrorade is verwater. Met 42 persent van die stemme wat landwyd getel is, toon syfers dat die DA in Tshwane, Johannesburg en Ekurhuleni voorloop. As Soweto se stemme bygetel word, kan die prentjie egter vinnig verander.
Die WNNR voorspel dat die ANC in al drie die metrorade sal wen. Die EFF is op die oomblik in die derde plek in al drie die metrorade.
Tientalle kiesbeamptes in Gauteng is ontevrede omdat amptenare by die provinsiale uitslaesentrum in Aucklandpark te lank neem om hulle te help wanneer hulle hul stempunte se uitslae wil inhandig.
Die beamptes beweer hulle het ure lank gewag om gehelp te word. Die beamptes het hul uitslae neergegooi en uitgestap.
Die Verkiesingskommissie het nog nie op die voorval gereageer nie. Dit is onbekend hoe dit die uitslae in Gauteng gaan raak.
Die ANC loop landwyd ver voor met 50%, teenoor die DA se 35% en die EFF wat 6% het. Die ANC het tot dusver meer as 2 miljoen van die stemme teenoor die DA se 1,5 miljoen.
Die DA het die Kouga-munisipaliteit in die Oos-Kaap gewen. Die party het 17 wyke ingepalm teenoor die ANC se 12.
Die EFF kon geen wyke in palm nie. Kouga smelt saam met ander munisipaliteite in die gebied om ‘n nuwe munisipaliteit te vorm.
Die ANC se steun het tot 40 persent gedaal in dié bruin gebied.
Die DA het Donderdagoggend verklaar dat hulle die Midvaal-munisipaliteit in Gauteng behou.
Volgens die jongste telling, met 58% van stemlokale getel, staan die DA tans op 50,49%.
Die ANC is op 39,57%, terwyl die EFF 5.98% van die stemme gekry het. Die Vryheidsfront Plus is ver agter met 3,48%.
DA-LP Makashule Gana het op Twitter aangekondig dat die party die munisipaliteit behou het.
Midvaal is die enigste DA-munisipaliteit in Gauteng.
Geregistreerde kiesers het gisteraand nog kort voordat stempunte om 19:00 gesluit het, hul kruisies getrek.
In die Vrystaat het sowat 44% van geregistreerde kiesers hulle kruisies gaan trek, ‘n afname in vergelyking met sowat 56% in die vorige munisipale verkiesing.
Die Verkiesingskommissie se provinsiale kiesbeampte, Jabulani Tshabalala sê die finale uitslae word ongeveer vyfuur vanmiddag verwag.
Vrees vir die Zimbabwiese president Robert Mugabe is besig om te verdamp nadat sy mees lojale ondersteuners, die veterane van die terreuroorlog, besluit het om hul steun te onttrek van sy party, die Zanu-PF.
‘n Groeiende aantal oorlogsveterane eis dat Mugabe, 92, ‘n “diktator”, uittree en sê hulle sal hom nie ondersteun in die volgende verkiesing in 2018 nie.
Mugabe het voorheen die veterane se lojaliteit gekoop deur wittes se eiendom aan hulle te oorhandig en Afrikanerboere te vermoor.
Nou staar Mugabe ‘n eindspel in die gesig, met Sjonas en Ndebeles wat vir mekaar tande wys omdat daar geen wit boere meer oor is om te blameer nie.
Ook in Suid-Afrika is die twee groepe selfs besig om mekaar in die middestad van Johannesburg die stryd aan te sê.
Die Ndebeles, die eerste aankomelinge uit Zim, word nou gemarginaliseer deur die ANC in Gauteng, terwyl Sjonas wat na Suid-Afrika stroom ter wille van oorlewing, ‘n anti-wit ideologiese voordeel het.
Die etniese spanning tussen Sjonas wat Mugabe-aanhangers is, en Ndebeles wat aanvoel dat hul onderdrukker nie meer lank het om te leef nie, het reeds tot herhaaldelike konflik tussen die twee groepe gelei.
“As die oorlogsveterane kragte saamsnoer met die nasionale versetbeweging gedryf deur burgerlike groepe en gerugsteun deur kerke en opposisiepartye, is Mugabe, wat reeds op die toue is en hang aan die krag van [sy] naels, dit binnekort sy Waterloo,” het The Independent, se redakteur Dumisani Muleya Vrydag gesê.
Groeiende protes teen die regering word aangevuur deur ‘n ernstige ekonomiese krisis, insluitend ‘n gebrek aan kontant, selfs om soldate te betaal. Hulle is gewoonlik die eerste wat betaal moet word.
Die regerende Zanu-PF het die oorlogsveterane skerp gekritiseer en hulle “verraderlikes” genoem wat “verraad pleeg”.
Vise-president Emmerson Mnangagwa, wat ook ‘n oudstryder is, het gesê die president is hul bevelvoerder en “egte” veterane moet lojaal wees en bly.
Die oorlogsveterane se leier Chris Mutsvangwa is in Maart geskors uit Zanu-PF omdat hy Mugabe se vrou Grace, wat ambisies het om Mugabe op te volg wanneer hy sterf, teëgegaan het.
‘n Voormalige vise-president Joice Mujuru, ook ‘n veteraan van die terreuroorlog, het oor die naweek gesê oorlogsveterane hoef nie dreigemente te vrees dat “hulle” plase sal teruggeneem word nie.
Mujuru, ‘n lewenslange lid van Zanu-PF, is gestroop van haar posisie en geskors uit die party in 2014, nadat sy haar belangstelling verklaar het om Mugabe op te volg. Die aanval op haar is gelei ook deur ondersteuners van Grace Mugabe.
Nog ‘n oorlogsveteraan Rugare Gumbo, ‘n voormalige Zanu-PF-woordvoerder is eweneens geskors uit Zanu-PF in 2014 en nou ‘n ondersteuner van Mujuru se party.
Gumbo het gister gesê: “Die verklaring is uitgereik deur egte oorlogsveterane. Hulle was in Mosambiek. Ons het geweet hulle is daar. Hulle het geveg in die oorlog, en die situasie in Zimbabwe is nou baie swak. So baie ly. Die kritiek was korrek. Jy sal sien al hoe meer van hulle kritiseer Mugabe.”
Die geld probleem is te groot vir hom [Mugabe] om te oorleef, want daar is ‘n volledige verlies aan lewensbestaan en die regering het geen beheer oor die geldeenheid wat hulle gebruik, die Amerikaanse dollar nie. Geen opbloei van nasionalistiese retoriek sal meer werk vir Mugabe nie.”
Tshwane-metro se munisipale bestuurder Jason Ngobeni is Suid-Afrika se hoogsbetaalde staatsamptenaar met sy R3 miljoen jaarlikse salarispakket.
Hy verdien verdien meer as die president, adjunkpresident en kabinetsministers.
Die munisipale bestuurder van platsak Gauteng se plaaslike munisipaliteit Emfuleni, Yunus Chamda (middel, foto hierbo), verdien R2,4 miljoen per jaar ten spyte van die feit dat die ouditeur-generaal voorbehoude uitgespreek het oor die vermoë van die munisipaliteit om voort te gaan as ‘n lopende saak in sy laaste jaarverslag.
Chamda se R2,4-miljoen jaarlikse pakket is die hoogste van ‘n plaaslike munisipale bestuurder. Sy salaris is byna dubbel dié van die munisipale bestuurder vir die Sedibeng-distrik.
President Jacob Zuma verdien R2,8 miljoen per jaar. Ministers in sy kabinet te verdien om R2,3 miljoen, terwyl provinsiale premiers sowat R2.1 miljoen verdien.
Die 2014/15 salarisse van byna alle munisipale bestuurders is vervat in ‘n reaksie deur die Departement van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake (DKRTS) na ‘n parlementêre vraag.
Ngobeni is in 2011 aangestel in die pos, en selfs toe het hy meer verdien as die president.
Amptenare het toe gesê dat ‘n gunstige salarispakket moes oorweeg word in ‘n poging om hom te behou in die posisie.
Ander munisipale bestuurders se salarisse wissel van tussen R1,9 miljoen vir Buffalo City en R2,8 miljoen vir Ekurhuleni.
In eThekwini en Mangaung is munisipale bestuurders op gelyke voet teen sowat R2,4 miljoen elk, terwyl die Stad Kaapstad munisipale bestuurder net meer as R2,2 miljoen verdien.
Die Johannesburgse munisipale bestuurder ontvang R2,6 miljoen per jaar.
In Nelson Mandela Bay, is die posisie wat kom met ‘n salarispakket van R2 miljoen, is vakant.
