Leon Lemmer – Bladsy 16

Leon Lemmer: Samuel Huntington oor die botsing van beskawings

In die Amerikaanse politieke liberatuur kom ‘n mens dikwels verwysings na Samuel P Huntington (1927-2008) teë. As politieke wetenskaplike het hy groot aansien geniet. Hy het ‘n rol in die administrasie van Jimmy Carter (president 1977-1981) gespeel, maar dit beteken glad nie dat hy hom met die Carter-bewind se buitelandse beleid teenoor Afrika en Carter se persoonlike vyandigheid jeens die blanke bewind in Suid-Afrika vereenselwig het nie. Huntington was hoogs skepties oor die spoed waarteen daar na die Tweede Wêreldoorlog onafhanklikheid aan kolonies toegestaan is. Hy het daarop gewys dat politieke stabiliteit en ekonomiese en sosiale voorspoed nie noodwendig op onafhanklikheid volg nie. Ook dat demokrasie in sulke lande dikwels inplof en sulke samelewings in geweld en chaos kan verval.

Volgens Huntington moet demokrasie en algemene stemreg liefs geleidelik ingevoer word. Dit is in ooreenstelling met die tradisionele oortuiging van baie blanke Suid-Afrikaners. Dit was ook die beleid van bv Ian Smith (eerste minister 1964-1979) in Rhodesië. ‘n Mens sou dink dat iemand soos FW de Klerk die sinvolheid van so ‘n benadering kon insien. Pleks daarvan het De Klerk verkondig dat hy alles meteens wou regtrek. Die gevolge van hierdie dwaasheid behoort deesdae vir enigeen duidelik te wees.

In die jare tagtig het Huntington as konsultant vir PW Botha (uitvoerende staatshoof 1978-1989) se Nasionale Party-regering opgetree. Huntington het begrip vir die apartheidsbeleid gehad. Volgens hom was apartheid nie só sleg, soos ANC-gesindes graag beweer, dat dit nodeloos was om dit aan te pas nie. Huntington was ten gunste van die hervorming van apartheid en het gewaarsku dat dit nie eensklaps afgeskaf moet word nie. Desnieteenstaande was dit presies wat De Klerk gedoen het. Huntington het ook aanbeveel dat die blanke bewind nie moet skroom om teen terroriste op te tree nie. Desnieteenstaande het De Klerk tydens die proses van magsoorgawe en in reaksie op eise van die ANC in groot mate die doeltreffende funksionering van die staat se veiligheidsmagte (weermag en polisie) aan bande gelê. Anders as in 2 Korintiërs 12:9 word krag in die politiek nie in swakheid volbring nie.

Huntington het bekend geword veral vanweë sy artikel, “The clash of civilizations?”, wat in 1993 in die tydskrif Foreign Affairs gepubliseer is. Die titel van die artikel is ontleen aan ‘n frase wat die kenner van Midde-Oosterse aangeleenthede, Bernard Lewis (hy was op 31 Mei ‘n eeu oud!), gebruik het (Huntington, 2013-boek hier onder, Kindle 247). Die artikel behels besinning oor hoe die wêreldorde na verwagting na afloop van die Koue Oorlog sal ontplooi. Die kernidee is dat ekonomiese sake en politieke verskille voortaan ‘n mindere rol in internasionale konflik sal speel; dat kultuur- en beskawingsverskille van deurslaggewende belang gaan wees. Die teks is gebaseer op bevindings waartoe ‘n span navorsers van die Harvard-universiteit gekom het.

Die vorige Suid-Afrikaanse politieke bedeling was in 1993 dalk nog nie sover heen dat nie gered kon word wat daar toe nog te redde was nie. Sedertdien het dit baie duidelik geword dat gewigtige sake soos taal (spesifiek Afrikaans), kultuur en beskawing glad nie ‘n hoë prioriteit by die De Klerk-regering en sy onderhandelingspan geniet het nie. “Language is, of course, central to culture” (1206). ‘n Inskiklike, naïewe gees het die onderhandelings oorheers: Ons is mos almal (basies eenderse) Suid-Afrikaners wat lekker gaan saamwerk met die oog op ‘n mooi toekoms. Hierdie gees sou na ydele verwagting in die nuwe Suid-Afrika vergestalt word en nie soseer die letter van die Grondwet nie. Die ANC was mos propvol goeie ouens wat met die blanke inwoners se toekoms vertrou kon word. Die kamerade was mos nie magshonger en op eiebelang en die belang van swartes ingestel nie. Die ANC-leierskorps was glo vryheidsvegters in die tradisie van die Boere toe hulle in hulle Vryheidsoorloë en Rebellie betrokke was. In die ANC-kraal is misdadigers mos so skaars soos hoendertande. Daar is veronderstel dat hierdie mense moreel ‘n onbesproke rekord het, die hoë grond beklee, ens. As dit maar so was, sou die ontgogeling nie so groot gewees het nie!

In sy 1993-artikel het Huntington die opkoms van Moslem-mag en die bedreiging wat dit vir die Weste inhou, korrek voorspel. “In the modern world, religion is a central, perhaps the central, force that motivates and mobilizes people” (1161). Hy het tereg ook voorsien dat die Oekraïne die gevaar loop om in twee te verdeel: ‘n Westersgeoriënteerde westelike helfte en ‘n Russiese oostelike helfte. In sy laaste boek, Who are we? (2004), het Huntington gewaarsku teen die gevolge van die instroming van wettige en onwettige Hispanistiese immigrante wat reeds die grootste minderheidsgroep in Amerika geword het en die gevaar inhou dat die land sowel kultureel as taalgewys in twee verdeel word. Reeds in 1993 het hy die gevare voorsien wat die instroming van immigrante in Wes-Europa inhou: “West European peoples and states now see a cultural threat from the South [and Middle East] replacing the ideological threat [communism] from the East” (1150). Sulke weloorwoë en skynbaar geldige menings het Huntington hoogs ongewild in linkse geledere gemaak. Let bv op die trant van die hoof-Wikipedia-inskrywing oor Huntington.

Oor die begrippe “kultuur” en “beskawing” is al baie gepubliseer. Raymond Williams skryf: “Culture is one of the two or three most complicated words in the English language” (Keywords: A vocabulary of culture and society, London: Fontana, 1976, p 76). Volgens Williams beskryf “civilization … an achieved state or condition of organized social life” (48). Volgens Johann Herder (1744-1803) verwys sowel kultuur as beskawing na “the historical self-development of humanity” (79). Oor kultuur word daar in die Engelse literatuur gewoonlik na die werk van Matthew Arnold (1822-1888) en TS Eliot (1888-1965) verwys. Dit is onprakties en eintlik onnodig om hier in besonderhede daaroor te skryf.

Vir die doeleindes van hierdie rubriek volstaan ek met die volgende definisies. “Culture … the way of life of a particular society or group of people, including patterns of thought, beliefs, behaviour, customs, traditions, rituals, dress, and language, as well as art, music, and literature” [laasgenoemde drie word dikwels “hoë kultuur” genoem] (Collins World Encyclopedia, 2003, p 247). “Civilization … highly developed human society with structured division of labour” (204). Dit gaan in hierdie rubriek om leefwyse, dus kultuur in die algemeen, wat in sy ontwikkelde vorme, oor tyd en plek heen, beskawing genoem word.

George Reisman systap die onderwerp van hierdie rubriek, die botsing van beskawings, deur Westerse (insluitende Europese) beskawing as die hoogste vorm van beskawing te beskou omdat dit kumulatief uit vorige beskawings ontwikkel het en in daardie sin nie-etnies is (Education and the racist road to barbarism, Laguna Hills: TJS Books, 2014, 13p; Amazon Kindle $3,41). Die Trinidadse skrywer, VS Naipaul, sluit hierby aan: “Western civilization is the ‘universal civilization’ that ‘fits all men'” (Huntington 374). Huntington spreek Naipaul direk teë: “For the relevant future, there will be no universal civilization” (517).

Maar die standpunt van Reisman en Naipaul maak dit des te meer dwaas as daar teen eurosentriese onderrig beswaar geopper word. ‘n Pleidooi vir die afrikanisering van die onderwys, of dat onderrig op minder ontwikkelde beskawings toegespits moet wees, kan impliseer dat “a culture limited to the level of making dugout canoes is to be presented as the equivalent of one capable of launching space ships” (Reisman, Kindle 201). “The intellectual substance of Western civilization is nothing other than the highest level of knowledge attained anywhere on earth, in virtually every aspect of every field, and if the purpose of education is to impart knowledge, then its purpose is to impart Western civilization” (218). Vir verdere inligting lees: “George Reisman: Tot lof van Westerse beskawing” (Praag 21.11.2015).

Seker die maklikste toegang tot Huntington se 1993-artikel en kommentaar daarop is The clash of civilizations? The debate, edited by James F Hoge (New York: Foreign Affairs Publishing, 2nd edition, 2010, 134p; Amazon Kindle $5,69) of The clash of civilizations? The debate: 20th anniversary edition, edited by Gideon Rose (New York: Foreign Affairs Publishing, 2013, 93p; Amazon Kindle $8,57). In albei publikasies word Huntington se teks volledig weergegee, gevolg deur die kommentaar van sewe outeurs. Daarna antwoord Huntington hulle onder die opskrif: “If not civilizations, what? Paradigms of the Post-Cold War World”. Al hierdie materiaal is gedurende 1993 in Foreign Affairs gepubliseer. In die 2010-boek volg hierna kommentaar deur drie ander outeurs wat na 1993 in Foreign Affairs gepubliseer is. In die 2013-boek is laasgenoemde drie kommentare weggelaat. In hulle plek is daar ‘n artikel deur Richard Betts oor “grand theories of the post-Cold War era” (77), gevolg deur huldeblyke vir Huntington deur Stephen Rose, Eliot Cohen, Henry Rosovsky en Zbigniew Brzezinski. (Die eerste uitgawe van bogenoemde 2010-boek het beslag gekry toe Huntington nog gelewe het.) My verwysings is na die Kindle-weergawe van die 2013-boek tensy anders vermeld.

Die kern van Huntington se beroemde 1993-artikel het hy soos volg verwoord: “The fundamental source of conflict in this [post-Cold War] new world will not be primarily ideological or primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural. Nation states will remain the most powerful actors in world affairs, but the principal conflicts of global politics will occur between nations and groups of different civilizations. The clash of civilizations will dominate global politics” (88). “The next world war, if there is one, will be a war between civilizations” (353). Hy wys op die ideologiese konflik tussen fascisme, kommunisme en liberale demokrasie wat ‘n oorheersende rol in die geskiedenis van die 20ste eeu gespeel het maar nou verby is. Ideologie was identiteitsbepalend (99) maar voortaan sal kultuur/beskawing na verwagting daardie rol vervul; nie net plaaslik nie, maar ook internasionaal. Die hoofverdelingslyn is tussen Westerse en nie-Westerse beskawings (104). Dit is ‘n geval van “the West versus the rest” (353). “Western civilization has two major variants, European and North American” (120).

Kultuur en beskawing word deur Huntington vertolk (min of meer) in ooreenstemming met wat hier bo geskryf is. “A civilization is … the highest cultural grouping of people and the broadest level of cultural identity people have short of that which distinguishes humans from other species. It is defined both by common objective elements, such as language, history, religion, customs, institutions, and by the subjective self-identification of people” (115). “Civilization identity will be increasingly important in the future, and the world will be shaped in large measure by the interactions among seven or eight major civilizations. These include Western, Confucian, Japanese, Islamic, Hindu, Slavic-Orthodox, Latin American and possibly African civilization”(126). Daardie “possibly” kan daarop dui dat Afrika ‘n randverskynsel in lotsbepalende wêreld- en beskawingsaangeleenthede is.

Hierdie lys van agt beskawings is kwaai gekritiseer, onder meer omdat sommige van hulle eerder godsdienste as beskawings is. Maar dit dui ook op die mate van ineengestrengeldheid van religie en beskawing. “Differences among civilizations are not only real; they are basic. Civilizations are differentiated from each other by history, language, culture, tradition and, most important, religion” (132). “Even more than ethnicity, religion discriminates sharply and exclusively among people” (169). “As the ideological division of Europe has disappeared, the cultural division of Europe between Western Christianity, on the one hand, and Orthodox Christianity and Islam, on the other, has reemerged” (205). “The Velvet Curtain of culture has replaced the Iron Curtain of ideology” (220). Die pasgenoemde verskille (132) “are far more fundamental than differences among political ideologies” (137).

Die agtvoudige onderskeid van beskawings is noodwendig op drastiese veralgemening gebaseer maar is myns insiens sinvol en selfs briljant. Daar is sekerlik iets eiesoortigs aan bv Suid- en Sentraal-Amerikaanse beskawing as dit met Noord-Amerikaanse beskawing gekontrasteer word. Tereg is opgemerk: “Huntington goes where only the brave would venture” (620). Breë kwasstrepe kan uiteraard nie reg aan fyner besonderhede laat geskied nie. Richard Betts skryf: “Simple visions, however powerful, do not hold up as reliable predictors of particular developments. Visions are vital for clarifying thinking about the forces that drive international relations, the main directions to expect events to take, and one’s basic faith in matters of politics, but they cannot account for many specifics in the actual complexity of political life” (1411).

Huntington skryf: “The world is becoming a smaller place. The interactions between peoples of different civilizations are increasing; these inceasing interactions intensify civilization consciousness and awareness of differences between civilizations and commonalities within civilizations” (137). Dít kan as weerstand teen gelykmakende internasionalisering vertolk word. “Cultural characteristics and differences are less mutable en hence less easily compomised and resolved than political and economic ones. In the former Soviet Union, communists can become democrats, the rich can become poor and the poor rich, but Russians cannot become Estonians and Azeris cannot become Armenians” (164). Ek voeg by: Kultureel kan Afrikaners nie swart Afrikane word nie.

“Cultural commonalities increasingly overcome ideological differences” (180). Dink aan die groot mate waarin blankes in die ou Suid-Afrika teen die “swart gevaar” saamgestaan het. Hierdie swart gevaar het intussen die swart werklikheid geword. “As people define their identity in ethnic and religious terms, they are likely to see an ‘us’ versus ‘them’ relation existing between themselves and people of different ethnicity or religion” (195). Linkse idealiste, soos Max du Preez, poog egter om die onderskeid tussen “ons” en “hulle” af te breek.

“The clash of civilizations … occurs at two levels. At the microlevel, adjacent groups along the fault lines between civilizations struggle, often violently, over the control of territory and each other. At the macro-level, states from different civilizations compete for relative military and economic power, struggle over the control of international institutions and third parties, and competitively promote their particular political and religious values” (200). HDS Greenway se “‘kin-country’ syndrome is replacing political ideology and traditional balance of power considerations as the principal basis for cooperation and coalitions” (289). “A world of clashing civilizations, however, is inevitably a world of double standards: people apply one standard to their kin-countries and a different standard to others” (311).

Suid-Afrika met sy Westerse en nie-Westerse bevolkingsgroepe is ‘n sprekende voorbeeld van dubbele standaarde. Ter bevoordeling van swartes en ter benadeling van blankes word blankes in vele opsigte met ‘n ander maat as swartes gemeet.

Aan die einde van sy 1993-artikel som Huntington sy standpunt in die volgende drie paragrawe op.

“This article does not argue that civilization identities will replace all other identities, that nation states will disappear, that each civilization will become a single coherent political entity, that groups within a civilization will not conflict with and even fight each other. This paper does set forth the hypotheses that differences between civilizations are real and important; civilization-consciousness is increasing; conflict between civilizations will supplant ideological and other forms of conflict as the dominant global form of conflict; international relations, historically a game played out within Western civilization, will increasingly be de-Westernized and become a game in which non-Western civilizations are actors and not simply objects; successful political, security and economic international institutions are more likely to develop within civilizations than across civilizations; conflicts between groups in different civilizations will be more frequent, more sustained and more violent than conflicts between groups in the same civilization; violent conflicts between groups in different civilizations are the most likely and most dangerous source of escalation that could lead to global wars; the paramount axis of world politics will be the relations between ‘the West and the Rest’; the elites in some torn non-Western countries [Turkey, Mexico, Russia] will try to make their countries part of the West, but in most cases face major obstacles to accomplishing this; a central focus of conflict for the immediate future will be between the West and several Islamic-Confucian states” [several Middle Eastern states, China, North Korea] (491).

“In the short term it is clearly in the interest of the West to promote greater cooperation and unity within its own civilization, particularly between its European and North American components; to incorporate into the West societies in Eastern Europe and Latin America whose cultures are close to those of the West; to promote and maintain cooperative relations with Russia and Japan; to prevent escalation of local inter-civilization conflicts into major inter-civilization wars; to limit the expansion of the military strength of Confucian and Islamic states; to moderate the reduction of Western military capabilities and maintain military superiority in East and Southwest Asia; to exploit differences and conflicts among Confusian and Islamic states; to support in other civilizations groups sympathetic to Western values and interests; to strengthen international institutions that reflect and legitimate Western interests and values and to promote the involvement of non-Western states in those institutions” (502).

“In the longer term other measures would be called for. Western civilization is both Western and modern. Non-Western civilizations have attempted to become modern without becoming Western. To date only Japan has fully succeeded in this quest. Non-Western civilizations will continue to attempt to acquire the wealth, technology, skills, machines and weapons that are part of being modern. They will also attempt to reconcile this modernity with their traditional culture and values. Their economic and military strength relative to the West will increase. Hence the West will increasingly have to accommodate these non-Western modern civilizations whose power approaches that of the West but whose values and interests differ significantly from those of the West. This will require the West to maintain the economic and military power necessary to protect its interests in relation to these civilizations. It will also, however, require the West to develop a more profound understanding of the basic religious and philosophical assumptions underlying other civilizations and the ways in which people in those civilizations see their interests. It will require an effort to identify elements of commonality between Western and other civilizations. For the relevant future, there will be no universal civilization, but instead a world of different civilizations, each of which will have to learn to coexist with the others” (512).

In sy inleiding som Hoge die sewe 1993-kommentare op Huntington se artikel soos volg in vyf stellings op: “Conflicts are most likely to break out between nations and groups within a civilization; the enduring nature of citizenship is national; civilizations are absorptive sponges rather than clashing billiard balls; fears of fundamentalist movements are exaggerated and the tenacity of modernity and secularism within civilizations are underestimated; and contrary to realist predictions, most states are not perpetually at war with each other” (2010, Kindle 42). Die kommentare is nie in dieselfde gesaghebbende liga as Huntington se wetenskaplike artikel nie en berus veral op aksentverskille en soms op wanvoorstellings. Ruimte ontbreek om in besonderhede daarop te reageer.

In sy repliek wyk Huntington geensins van sy standpunt af nie. Hy vra wat sy kritici in die plek van sy botsing van beskawings voorstel en vind geen antwoord daarop nie. Hy gee daarom eerder groter duidelikheid oor wat hy bedoel het. Hy het verplig gevoel om daarna ter verdere verduideliking ‘n hele boek oor hierdie onderwerp te publiseer: The clash of civilizations and the remaking of world order (1996). Die 9/11-gebeure het veroorsaak dat daarna veel groter waarde aan Huntington se werk geheg is.

Sedert 1990/94 voel dit vir die Afrikaner asof iets diep binne-in hom van die rak geval het; asof sy diepste wese, sy siel, versteur is en hy in onvrede verkeer. In die ou Suid-Afrika het die klem op Europese beskawing geval. In die nuwe Suid-Afrika het verwysings na beskawing uit die openbare diskoers verdwyn. Ek pleit reeds lank dat Van Riebeeck-dag, 6 April, as Beskawingsdag heringestel moet word. Dit strek tot Huntington se eer dat kultuur en beskawing ‘n sentrale plek in sy denke ingeneem het, dat hy mense nie gelyk en eenders verklaar het nie, dat ‘n enkele wêreldkultuur en -taal nie sy ideaal was nie en dat identiteitsloosheid vir hom uit die bose was.

Leon Lemmer: Die oorsprong van ‘misdade teen die mensdom’ en ‘volksmoord’

Ek het die eerste keer van die Oekraïne se gespletenheid tussen die Ooste en die Weste kennis geneem toe ek Anna Reid se boek, Borderland: A journey through the history of Ukraine (London: Phoenix, 1998, 258p), gelees het. Die Dnieper-rivier loop van noord na suid deur die land, met die hoofstad Kiev aan die rivieroewer. Oos van die Dnieper word die bevolking toenemend Russies en Ortodoks-christelik. Wes van die Dnieper is die bevolking oorwegend Oekraïnies en Rooms-Katoliek. Hoofstuk 4 van Reid se boek handel oor Lviv, die hoofstad van Galisië, die westelikste provinsie. “Lviv was ruled by Austria from the first partition of Poland in 1773 until the collapse of the Austro-Hungarian empire in 1918, christening the city Lemberg … With the rebirth of Poland the city went back to its ancient Polish name of Lwów, and in 1945 it fell, for the first time in its history, to the Russians, who deported the Polish population and renamed it Lvov. It only became Lviv in 1991, with Ukrainian independence” (p 71). Lviv is een van die hoofonderwerpe in hierdie rubriek. Die naam beteken Stad van die Leeus. Ek gebruik deurgaans die stad se huidige naam.

Dit is moontlik om ooreenkomste tussen die Oekraïners/Oekraïens en Afrikaners/Afrikaans in te lees. “Ethnically and socially, nineteenth-century Galicia was an unbalanced, unhappy place. Poles owned the land; Jews the shops and inns. Ukrainians – 40 per cent of the province’s population … – laboured out of sight in cottages and fields” (72). “Galicia was a byword for rural poverty” (73). “Ukrainian itself had turned into a peasant tongue, the language in which one addressed the servants, if one spoke it at all. In the cities, it was hardly heard. For a long time even Ukrainophiles expected it to die out completely” (76). “The man who contributed more than any other single individual to the creation of a Ukrainian sense of national identity, was Taras Shevchenko [1814-1861] … he single-handedly turned Ukrainian into a literary language [and] remains Ukraine’s greatest hero” (77). “The Ukrainian language plays a starring role in the Ukrainian’s sense of national identity, making it a delicate political as well as cultural issue” (85).

Die huidige situasie in Lviv word beskryf in Tarik Cyril Amar se boek, The paradox of Ukrainian’s Lviv: A borderland city between Stalinists, Nazis, and Nationalists (Cornell University Press, 2015, 369p; Amazon Kindle $19,39). Lviv is in groter mate Oekraïnies as enige ander stad en word beskou as ‘n simbool van die Oekraïners se nasionale identiteit en nasionalisme. In November 1918 was daar ‘n kortstondige “West Ukrainian People’s Republic” (Sands, bron hier onder, Kindle 1121, 2292, 2479). Die bevolking van Lviv is tans ‘n driekwart miljoen.

‘n Ander hoofonderwerp in hierdie rubriek is volksmoord (“genocide”). In hierdie verband is daar bv Maria Pritchard se boek, Genocide: A history from Carthage to Darfur (London: RW Press, 2013, 63p; Amazon Kindle $2,27). Wanneer deesdae van volksmoord gepraat word, word gewoonlik aan die Holocaust of Shoah* gedink, die uitwissing van miljoene Jode deur die Nazi’s, of aan Hernán Cortés (1485-1547) se uitroeiing van die Asteke, of die jag op die Australiese inboorlinge, asook op die Amerikaanse Indiane. Volksmoord word hiermee eksklusief aan blankes toegeskryf. Maar Pritchard skryf: “Although the image of European Imperialists massacring indigenous people is a familiar one, it is not the full picture. Europeans have massacred each other and non-Europeans have also committed genocide on their neighbours” (Kindle 78). In Suidelike Afrika in die 19de eeu was daar die Mfecane (in Nguni) of Difaqane (in Sotho), die grootskaalse uitwissing van swartes deur swartes. [* “Holocaust” is afgelei van twee Griekse woorde: “whole” + “burnt”. “Shoah” is die Hebreeuse woord vir katastrofe of warrelwind. Sands beskryf dit as “killing on an industrial scale” (4648).]

Een van die grusaamste voorbeelde van volksmoord is die Turke se uitroeiing van die Armeniërs. ‘n Gesaghebbende boek hieroor is Peter Balakian se The burning Tigris: The Armenian genocide and America’s response (New York: HarperCollins, 2007, 528p; Amazon Kindle $13,52). Die uitmoring het in vier stadia van 1877 tot 1922 plaasgevind. Daar word beweer dat die Turke met die Armeniese volksmoord aan die Nazi’s die bloudruk vir die Joodse volksmoord verskaf het” (Kindle 140). Meer as ‘n miljoen Armeniërs, tweederdes van hierdie etniese groep, het omgekom. Deesdae is Armenië ‘n klein landjie van minder as 30 000 vierkante kilometer en ‘n bevolking van skaars 3 miljoen, met 8 miljoen Armeniërs wat in ander lande woon. Maar sedert 1991 het die Armeniërs darem ten minste ‘n onafhanklike nasiestaat.

Die Amerikaanse ambassadeur in Turkye, Henry Morgenthau (1856-1946), skryf in sy boek oor die Armeense volksmoord, Ambassador Morgenthau’s story (2015, 478p; Amazon Kindle $2,27), van “the murder of a nation” en “the greatest crime of all ages” (Sands 2292). Toe Morganthau in 1919 oor die uitmoring van Jode in 1918 in Lviv verslag gedoen het, het hy verkies om die term “pogrom” te vermy (All in a life-time, 2015, 482p; Amazon Kindle $1,13). “Pogrom (Russian ‘destruction’) unprovoked violent attack on an ethnic group, particularly Jews, carried out with official sanction” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 736).

Die Armeense volksmoord word deels aan religieuse verskille gewyt. Die Turke is Moslems en die Armeniërs is christene wat daarop roem dat hulle sedert 301 ‘n christelike staat gehad het; die eerste in die wêreld. ‘n Ander rede vir hierdie volksmoord is etnies. Daar was die slagspreuk: “Turkey belongs only to the Turks” (Balakian 3110). Dit herinner aan wat die PAC se Robert Sobukwe (1924-1978) gesê het: “We aim, politically, at government of the Africans by the Africans for the Africans” (Allister Sparks, The sword and the pen: Six decades on the political frontier, Johannesburg: Jonathan Ball, 2016, 626p, R300; Amazon Kindle $13,67, 2114).

Nog meer ontstellend is Irwin Staub, ‘n sosiale sielkundige, se mening: Gewelddadigheid wat as ‘n “continuum of destruction” progressief oor dekades en selfs eeue plaasgevind het, “creates a readiness in the culture” (Balakian 2136, 2831). “‘People learn,’ Staub explains, ‘by doing, by participation.’ People are changed by their participation in destructive and harmful behavior, and the victims are further devalued through this process” (2835). Die Armeense volksmoord was ‘n geval van “devaluing a subgroup, an ethnic minority in this case, in part in order to raise the sinking self-esteem of the majority group – the Turks” (2835).

Die vlaag gewelddadigheid wat Suid-Afrika sedert 1994 teister, bv die plaasmoorde en studente-oproer, kan as ‘n voortsetting van die voorafgaande polities gemotiveerde vandalisme en terrorisme van die ANC en PAC beskou word. Deur geweld polities suksesvol te pleeg, het veral die ANC deur voorbeeldstelling ‘n nuwe geslag geweldenaars geskep wat op ‘n soortgelyke manier sukses wil behaal. Wat in Suid-Afrika plaasvind, bv polities, het dikwels sy oorsprong in Amerika. John D Skrentny het die stryd om menseregte van veral vier etniese minderheidsgroepe (Asiate, Indiane, Hispaniste en swartes) deeglik nagevors (The minority rights revolution, Cambridge, Mass, Harvard University Press, 2004, 496p; Amazon Kindle $32,49). Hy kom tot gevolgtrekkings soos: “African Americans … were the only minority group involved in the urban violence” (2195) en “only blacks had rioted” (2466). Amerikaanse swartes onderskei hulleself van ander minderheidsgroepe weens hulle gewelddadigheid (2168, 2560, 2660). Dit het daartoe gelei dat swartes in groter mate as enige ander Amerikaanse groep bevoordeel word;* ‘n geval van “the wheel that squeeks the loudest gets the grease” (1838; ook 4526). Die buitensporige toegeeflikheid jeens swartes se onsosiale gedrag kan enersyds toegeskryf word aan skuldgevoelens wat by blankes oor die destydse slawerny, rasse-segregasie en -diskriminasie gewek is. Andersyds dien ‘n paaibeleid as ‘n soort versekeringspolis teen verdere geweldpleging.

[* “The demand shifted from equal rights for individuals to special rights (affirmative action and similar measures) for blacks and other groups. Such claims run directly counter to the underlying principles that have been the basis of American political unity; they reject the idea of a ‘color-blind’ society of equal individuals and instead promote a ‘color-conscious’ society with government-sanctioned privileges for some groups. In a parallel movement, intellectuals and politicians began to push the ideology of ‘multiculturalism,’ and to insist on the rewriting of American political, social, and literary history from the viewpoint of non-European groups. At the extreme, this movement tends to elevate obscure leaders of minority groups to a level of importance equal to that of the Founding Fathers. Both the demands for special group rights and for multiculturalism encourages a clash of civilizations within the United States and encourage what Arthur M Schlesinger, Jr, terms ‘the disuniting of America'” (Samuel P Huntington, The clash of civilizations? The debate: 20th anniversary edition, edited by Gideon Rose, New York: Foreign Affairs Publishing, 2013, 93p; Amazon Kindle $8,57, 1120).]

“Rassis” en “apartheid” het standaardskelwoorde in sowel Suid-Afrika as Amerika geword. In hierdie woordestryd het Amerikaanse swartes ook “genocide” ingespan: “The charge was that American treatment of African Americans violated the convention – it was genocide” (508). Die “convention” waarna hier verwys word, is die Verenigde Nasies se Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide. “In 1948 the UN General Assembly defined genocide as ‘acts committed with the intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnic, racial or religious group.’ The acts in question are listed as killing, or causing serious physical or mental injury to members of a group, deliberately exposing a group to conditions likely to cause death, preventing births within a group and forcibly removing the group’s children” (Pritchard 34).

Die Hispaniste voel sterk oor taalregte; dat Engels nie hulle moedertaal Spaans moet verswelg nie. In hierdie konteks word daar van “cultural genocide” gepraat (Skrentny 3121). Is dit nie wat sedert 1994 in Suid-Afrika met Afrikaners en Afrikaans gebeur nie? “A resolution by forty-nine Scandinavian professors in 1962 declared that ‘the extermination of a language, of a culture, and of a people are all one and the same thing'” (2800). Die Hispaniste het die reg op moedertaalonderrig verwerf.

Ek wil vandag hoofsaaklik oor ‘n nuwe boek skryf wat oor Lviv en die oorsprong van die woord “genocide” handel, asook oor die oorsprong van die frase “crimes against humanity.” Dit is Philippe Sands se East West Street: On the origins of genocide and crimes against humanity (London: Weidenfeld & Nicolson, 2016, 448p; Amazon Kindle $11,13). Sands (gebore in 1960) is ‘n professor in internasionale reg aan University College London. Die boektitel sinspeel op Lviv wat beskryf word as “the epicentre of the fault lines that divided east from west” (Kindle 152). In die vlaag van oordrewe reaksie teen blankes en apartheid word die woord “genocide” en die frase “crimes against humanity” dikwels gehoor. Die veldtog teen blankes en veral Afrikaners neem deesdae sulke afmetings aan dat daar soms die neiging is om hierdie woord en hierdie frase op veral Afrikaners en apartheid van toepassing te maak. Dit is egter moontlik dat die skoene van hierdie woord en frase eerder swart as wit voete pas.

Naas Lviv is daar vier hoofkarakters in Sands se boek. Hersch Lauterpacht (1897-1960), ‘n hoogleraar in internasionale reg, is in Zólkiew (later Zhovkva), 15 myle wes van Lviv, gebore en het van 1911 tot 1919 in Lviv gewoon en daar in die regte studeer. Rafael Lemkin (1900-1959) is in die huidige Belarus gebore en het in 1921 na Lviv verhuis en daar tot 1926 in die regte studeer. Hans Frank (1900-1946) was ‘n Duitse regsgeleerde en vyf jaar lank die Nazi-governeur-generaal van Duitsbesette Poland, wat Lviv en omstreke ingesluit het. Leon Buchholz (1904-1997), Philippe Sands se oupa aan moederskant, is in Lviv gebore. Die stad Lviv is ‘n gemeenskaplike element by hierdie vier karakters. Terselfdertyd het Sands ‘n familiebelang by hierdie onderwerp. Familiesake word in hierdie rubriek meesal uitgelaat en dus ook baie van die verdere inligting oor Buchholz.

Dit is merkwaardig dat sowel die frase “crimes against humanity” (Lauterpacht se skepping) as die woord “genocide” (Lemkin se skepping) hierdie verwantskap met Lviv het en dat hierdie twee begrippe of beginsels hulle weg in internasionale reg tydens die Nuremberg-verhoor (1945/6) van twee dosyn top-Nazi’s gevind het. Hans Frank is toe ter dood veroordeel. Familielede van sowel Lauterpacht as Lemkin (en ook van Buchholz) is tydens die Nazi-bewind vermoor. In daardie sin kan gesê word dat die regsbeginsels “misdade teen die mensdom” en “volksmoord” as ‘n soort vergelding of wraak in Joodse geledere ontstaan het. Die kernverskil tussen misdade teen die mensdom en volksmoord is dat eersgenoemde op die grootskaalse doodmaak van individue en laasgenoemde op die uitroeiing van groepe mense betrekking het (139). “How could the law help to prevent mass killing? Protect the individual, says Lauterpacht. Protect the group, says Lemkin” (4425). Die Nuremberg-verhoor is “the moment in which it was said our modern system of internasional justice came into being” (118). Lauterpacht word as “a father of the modern human rights movement” beskou (84). Volgens hom “the well-being of an individual is the ultimate object of all law” (1393; ook 998).

Reeds in sy jeug het Lauterpacht diskriminasie en die vervolging van Jode eerstehands ervaar. “International law offered few constraints on the majority’s treatment of minorities and no rights for individuals” (1146). “The modern law of human rights was born on the anvil of Lwów [Lviv] and its environs” (1175). Na die Eerste Wêreldoorlog, tydens die onderhandelings in 1919 in Versailles, het die Joodse afvaardiging op “greater autonomy, language and cultural rights and principles of self-government” aangedring (1189). Met bv die Iere in gedagte “Britain objected to any depletion of sovereignty – the right to treat others as it wished – or international oversight” (1189). Woodrow Wilson (1856-1924), die Amerikaanse president (1913-1921), was egter sterk ten gunste van “‘rigid protection’ for minorities” (1197).

By Versailles is daar ingestem tot onafhanklikheid vir Pole op voorwaarde dat die regte van minderheidsgroepe beskerm word. Artikel 93 van die Versailles-verdrag “required Poland to sign a second treaty [the Little Treaty of Versailles (1203)], to protect ‘inhabitants’ who differed from the majority of the population in race, language, or religion.* The Allies would be entitled to ‘protect’ these minorities, a further humiliation in the eyes of Poland because lopsided obligations were imposed: rights were given to some groups, but not all, and the victorious powers would escape equivalent obligations for their own minorities” (1203). Byvoorbeeld, vrees vir regte vir swartes was in die agterkoppe van die Amerikaners. “The Polish Minorities Treaty went further: it made the rights of such minorities into ‘obligations of international concern’, to be protected at the League of Nations. Any disputes could go to the Permanent Court of International Justice, newly created in The Hague” (1210) in 1922 (1342). Na die magsoorname van Adolf Hitler in Duitsland in 1933 “Poland signed a non-aggression pact with Germany and cast aside the 1919 Minorities Treaty” (1379). [* Ook “birth, nationality” en “minorities could run their own schools” (1203).]

In 1919 het Lauterpacht in Wene verder in die regte studeer. Een van sy dosente was Hans Kelsen (1881-1973) wat gehelp het om die nuwe Oostenrykse grondwet te formuleer. Oostenryk was die eerste land wat ‘n grondwethof gekry het. Die gevolg: “individuals had inalienable constitutional rights, and they could go to a court to enforce those rights. This was a different model from that which protected minority rights, as in Poland. The two key distinctions – between groups and individuals, between national and international enforcement – influenced Lauterpacht’s thinking. In Austria, the individual was placed at the heart of the legal order” (1259). Anti-Semitisme in Wene het Lauterpacht oortuig van “the ‘vital necessity’ of rights for individuals” (1274).

In 1923 het Lauterpacht uitgewyk na Engeland en in 1938 hoogleraar in internasionale reg aan Cambridge University geword. Hy het oorweging geskenk aan “a ‘revolutionary’ possibility of developing the rules so as to place more limits on the supposedly ‘eternal and inalienable’ powers of the state” (1349). “Individuals should ‘possess international rights'” (1364). Later word dit deel van “the fundamental rights of man” (1672). Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Lauterpacht gedink dat “ending ‘international lawlessness'” noodsaaklik was (1615). Nege Europese regerings het in 1942 byeengekom “expressing a common desire to use the criminal law to punish those ‘guity’ of and ‘responsible’ for atrocities. Perpetrators would be ‘sought for, handed over to justice and judged’, an idea that became an official aim of the war. The nine governments established a commission on war crimes to collect information on atrocities and perpetrators, a body that would become the United Nations War Crimes Commission” (1622).

Intussen het Lauterpacht “a draft of his International Bill of Rights of Man” geformuleer (1746). In 1945 het hy ‘n boek daaroor gepubliseer (1796). Sy doel was “an end to the ‘omnipotence of the State'” (1796). “The gist of his thinking was captured in a single sentence: ‘The community of nations has in the past claimed and successfully asserted the right to intercede on behalf of the violated rights of man trampled upon by the State in a manner calculated to shock the moral sense of mankind'” (4404; ook 4432). Misdade teen die mensdom is “acts so egregious that others were entitled to act in a protective capacity” (4411). Die idee was “to limit the potent force of tribalism, not reinforce it” (4418). Sands noem dit “a rational, enlightened view, and also an idealistic one” (4418). Die verskyning van die boek het mettertyd gelei tot die aanvaarding van die Verenigde Nasies se Handves “by which governments agreed to introduce a new commitment to ‘fundamental human rights’, to respect the ‘dignity and worth of the human person'” (1789).

Die tweede hoofkarakter in Sands se boek, Rafael Lemkin, het reeds in 1933 ‘n pamflet gepubliseer “proposing new international rules to prohibit ‘barbarity’ and ‘vandalism’ … he imagined new rules to protect ‘the life of the peoples’; to prevent ‘barbarity’, the destruction of groups, and to prevent ‘vandalism’, attacks on culture and heritage” (2500). Hy het onder meer gebruik gemaak van die Romeen Vespasian V Pella (1897-1960) se idee van “universal jurisdiction” wat toepaslik sou wees op bv “piracy, slavery, trading in women and children, and drug trafficking” (2508).

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Lemkin deurlopend amptelike Nazi-dokumente, soos staatskoerante, dekrete en ordinasies, versamel (2645, 2652), “looking for patterns of German behaviour” (2652). “Lemkin’s work identified the wholesale destruction of the nations over which the Germans took control as an overall aim” (2659). Hy het verskynsels soos “Germanized” (2659), “denationalization” en “dehumanization” waargeneem. Die doel daarvan was “to kill the nation ‘in a spiritual and cultural sense’: Lemkin identified decrees from early 1941 pointing to the ‘complete destruction’ of the Jews in gradual steps” (2666).

In 1944 is Lemkin se boek, Axis rule in occupied Europe, in Amerika gepubliseer, “with the aim of protecting groups, for which he invented a word for a new crime, ‘genocide’, the destruction of groups” (1760). “Attacks upon national, religious and ethnic groups should be made international crimes” (2221). Lemkin is onder meer deur die Armeense volksmoord beïnvloed (2292, 2738). Hy het geredeneer: Dit is ‘n misdaad, naamlik moord, as iemand een mens vermoor, “but not a crime for that man to have struck down one million men” (2372). In hoofstuk 9 kom hy met sy nuwe woord vorendag, “genocide”, ‘n kombinasie van die Griekse woord “genos” (stam of ras) en die Latynse woord “cide” (moor) (2888). Dit gaan oor “extermination”, “physical” en “cultural” (2888). “Genocide concerned acts ‘directed against individuals, not in their individual capacity, but as members of national groups'” (2888). Volgens Lemkin “new conceptions require new terms” (2896). “A new word was accompanied by a new idea, a global treaty to protect against perpetrators before any court in the world. Countries would no longer be free to treat citizens as they wished” (2914). Voorheen het hy die Duitse woord “Völkermord” gebruik (2896). “The ‘extermination of nations and ethnic groups’ required the intelligentsia to be killed off, culture to be destroyed, wealth transferred” (2896). Nóg die woord “volksmoord” nóg die letterlike betekenis van “genocide” is omvattend genoeg om aan die dui dat bv religieuse groepe (en dus nie net stamme, volke of rasse nie) by hierdie soort misdaad ingesluit word.

Lauterpacht was nie entoesiasties oor Lemkin se idees nie. Hy noem “‘genocide’ a new term for the physical destruction of nations and ethnic groups” (1767). “Lauterpacht was concerned that the protection of groups would undermine the protection of individuals. It should not be the primary focus of the law” (1767). “He worried that emphasis on genocide would reinforce latent instincts of tribalism, perhaps enhancing the sense of ‘us’ and ‘them’, pitting one group against another” (4292).

Lemkin wou ‘n hiërargie daarstel wat volksmoord die ergste misdaad sou maak. Aan Franklin Roosevelt (1882-1945, die Amerikaanse president 1933-1945) het hy in ‘n skrywe voorgestel “outlaw mass killing … make it a crime, the ‘crime of crimes'” (2839). “Not opposed to individual rights, he [Lemkin] nevertheless believed that an excessive focus on individuals was naive, that it ignored the reality of conflict and violence: individuals were targeted because they were members of a particular group, not because of their individual qualities. For Lemkin, the law must reflect true motive and real intent, the forces that explained why certain individuals – from certain targeted groups – were killed. For Lemkin, the focus on groups was the practical approach” (4418).

Die derde hoofkarakter in Sands se boek, Hans Frank, “expressed strong objections to universal jurisdiction” (3341). Hy het hom ten gunste van “non-interference in the internal affairs of foreign states” uitgespreek (3348). “There would be no individual rights in the new Germany, so he announced a total opposition to the ‘individualistic, liberalistic atomizing tendencies of the egoism of the individual.’ (‘Complete equality, absolute submission, absolute loss of individuality,’ the writer Friedrich Reck [1884-1945] recorded in his diary …)” (3355). “Community takes precedence over the individualistic … tendencies” (3251). Frank het die Duitsbesette Pole soos ‘n kolonie bestuur, “its inhabitants the ‘slaves of the Greater German World Empire'” (3376). Frank se standpunt was “that law was nothing more than ‘that which is useful and necessary for the German nation'” (2811). Volgens Lemkin was dit “‘a cynical denial of international law’ … Frank’s conception subordinated the individual to the state and was designed ‘to subordinate all the world under Germany'” (2811). In sy dagboek het Frank verder gegaan: “‘We must annihilate the Jews, wherever we find them and wherever it is possible’ … to maintain the structure of the Reich” (3426). Frank het die bynaam “Butcher of Warsaw” gekry (4043).

Vir die Nuremberg-verhoor het vier lande (Amerika, Brittanje, Frankryk en Rusland) elk twee regters en ‘n aanklaer benoem (1817). Lauterpacht het voorgestel dat die frase “War Crimes” (1837) en “Crimes Against Humanity” vir “atrocities against individual civilians” (1844) gebruik word. “‘Genocide’ … had been added at a late stage at the insistence of the Americans over strong British objections” (1896). “Genocide” is gedefinieer as “extermination of racial and religious groups, against the civilian populations of certain occupied territories in order to destroy particular races and classes of people and national, racial, or religious groups” (3035). Die Nuremberg-aanklagte sou geldig wees “whether or not in violation of the domestic law of the country where perpetrated” (1866). “International law was not only ‘between States’ but ‘also the law of mankind'” (1874). “This was the first time in human history that the leaders of a state were put on trial before an international court for crimes against humanity and genocide, two new crimes” (4224).

Robert Jackson (1892-1954), die Amerikaanse hoofaanklaer, het gesê “the ‘real complaining party’ … was not the Allies but ‘civilization’ itself” (4376). Hartley Shawcross (1902-2003) was die Britse hoofaanklaer. “Lauterpacht prompted Shawcross to pre-empt the arguments of the defendants, the prospect that they’d assert that because states couldn’t commit crimes under international law, it followed that the individuals who served them also couldn’t be guilty of crime. A state could be criminal, Shawcross told the tribunal, and so it was imperative to repress its crimes by means ‘more drastic and more effective than in the case of individuals’. Individuals who acted on behalf of such a state were ‘directly responsible’ and should have punishments heaped upon them … ‘The state is not an abstract entity … Its rights and duties are the rights and duties of men’, its actions those of politicians who should ‘not be able to seek immunity behind the intangible personality of the state’. These were radical words, embracing the idea of individual responsibility, placing ‘fundamental human rights’ and ‘fundamental human duties’ at the heart of a new international system” (4439).

Lauterpacht was in groter en vaster mate deel van die Britse vervolgingspan as wat Lemkin van die Amerikaanse span was. “Genocide was referred to on the first day by the French and Soviet prosecutors, much to his [Lemkin’s] satisfaction. The Americans and the British followed, but they avoided any mention of the word” (4526). Lemkin het aan die Amerikaanse vervolgingspan geskryf dat “lesser terms – like ‘mass murder’ or ‘mass extermination’ – were inadequate, because they were incapable of conveying the vital element of racial motivation and the desire to destroy entire cultures” (5065). “The charge of genocide had to be part of a broader trial strategy, to show the defendants as enemies of mankind, a ‘specially dangerous crime’, one that went beyond crimes against humanity” (5073). Lemkin “faced political objections in the United States and in Britain, arising respectively from historic American treatment of blacks and British colonial practices” (5080). Desnieteenstaande “the word ‘genocide’ made its way back into the proceedings” (5087).

Jackson het nie die woord “genocide” in sy finale Nuremberg-pleidooi gebruik nie, maar Shawcross het dit wel gedoen. Lemkin wou hê dat volksmoord wat voor die uitbreking van die Tweede Wêreldoorlog deur die Nazi’s gepleeg is ook veroordeel moet word, maar die mandaat van die Nuremberg-verhoor was tot oorlogsmisdade beperk (5284). Die Franse vervolgingspan “invoked ‘genocide’ as a catch-all to cover all the crimes, from concentration camps to enslavement. The Soviet prosecutor Rudenko characterized the SS [“Schutzstaffel” die Nazi-Duitse Beskermingskorps] as a genocidal entity, so that anyone associated with the organization was complicit in genocide” (5413).

Lauterpacht het argumente in konsepvorm aan die Britse vervolgingspan voorgelê waarvolgens “‘crimes against humanity’ … was a starting point to vindicate ‘the rights of man’, to offer protection against the ‘cruelty and barbarity of his own State’ … the fundamental rights of man trumped national laws, a new approach to serve the interests of individuals, not states” (5130). Sy oogmerk was “to create ‘a most valuable precedent for any future International Criminal Court'” (5123). Lauterpacht het veral Frank uitgesonder as ‘n “‘direct agent’ of the ‘crimes of extermination'” (5144); “the foulest crimes that ever sullied the record of a nation” (5159). “Lauterpacht thought that ‘if one emphasises too much that it is a crime to kill a whole people, it may weaken the conviction that it is already a crime to kill one individual'” (5501). In sy pleidooi in die hof het Shawcross al Lauterpacht se verwysings na Frank en sy emosionale taalgebruik uitgelaat, maar “Lauterpacht’s ideas on crimes against humanity and the rights of the individual were firmly entrenched in the proceedings, colouring the entire case” (5356).

Frank het in sy verweer aangevoer: “Germany’s guilt had been erased ‘by the conduct of our war-time enemies towards our nation and its soldiers’. Such conduct had been entirely excluded from the trial, he was saying, a lopsided justice. Mass crimes ‘of the most frightful sort’ had been committed against Germans” (5434).

“Ninety-four witnesses had appeared, thirty-three for the prosecution and sixty-one for the defence” (5556). “Of the twenty-one defendants present, three were acquitted” (5618). “Several … were found to have committed crimes against humanity, but none were found guilty of genocide” (5626). “Twelve defendants were sentenced to death with no right of appeal. They included Frank” (5671).

Lemkin was teleurgesteld met die beperkte mate van erkenning wat volksmoord tydens die Nuremberg-verhoor ontvang het. In 1946 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies egter bekragtig: “Genocide is a crime under international law” (5724). “On 9 December 1948, the General Assembly adopted the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide [die teks is hier bo in die 10de paragraaf deels aangehaal], the first human rights treaty of the modern era” (5724). “In the years after the Nuremberg judgement, the word genocide gained traction in political circles and in public discussion as the ‘crime of crimes’, elevating the protection of groups above that of individuals” (5772).

Lauterpacht se werk “inspired the Universal Declaration of Human Rights, adopted by die UN General Assembly on 10 December 1948” (5731), dus net ‘n dag na “genocide” amptelik deur die VN erken is. Hierop het gevolg “the European Convention on Human Rights, which was signed in 1950 … that created the first international human rights court to which individuals would have access” (5738).

As hierdie onderwerp in sy geheel oorweeg word, kan gesê word dat die regsbeginsels van “misdade teen die mensdom” en “volksmoord” gedurende die Tweede Wêreldoorlog en daarna vorm aangeneem het en deesdae internasionaal erken word. Die direkte aanleiding was die uitwissing van miljoene Jode deur die Nazi’s. Wat as gevolg daarvan gebeur het, is die toenemende globalisering van aangeleenthede. Die tradisionele onafhanklikheid van state word ondergrawe deur hulle internasionaal verantwoordbaar te hou. Inmenging in die huishoudelike sake van state is tot ‘n internasionale reg verhef. Dit kom neer op die inperking van die vryheid en dus regte van sowel state as individue. Wat veral problematies is, is dat regte in die praktyk beklemtoon word en hulle dikwels nie met verantwoordelikhede gebalanseer word nie.

Internasionalisering verwater die identiteit van groepe (bv volke/nasies, state) en individue. Wat nodig is, is sowel individuele regte as groepsregte, albei gebalanseer met verantwoordelikhede. In die nuwe Suid-Afrika word (na bewering) net individuele regte grondwetlik erken. Afrikaners het geen grondwetlike groepsregte nie. Anders as bv Amerikaanse swartes het Afrikaners geen minderheidsregte nie. Afrikanerbelange word gevolglik ondergeploeg deur die belange van die swart meerderheid, wat op grond van hulle getalle in die praktyk handel asof hulle ongebreideld hulle groepsbelange kan afdwing. In werklikheid het nie-wittes, anders as wittes, groepsregte ingevolge hulle bevoordeling weens bv regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging. Regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging funksioneer terselfdertyd as groepsbenadeling van blankes. Wanneer menseregte opgehaal word, is dit dikwels ter bevordering van die belange van swartes. Blankes behoort geaktiveer te word om in groter mate plaaslik en internasionaal op hulle menseregte aan te dring. Enersyds kan blanke of Afrikaner-individue gevalle van misdade teen die mensdom wat hulle raak, identifiseer en sake daaroor aanhangig maak. Andersyds kan namens Afrikaners klagtes oor volksmoord gelê word, met die duidelike verstandhouding dat volksmoord nie net liggaamlike uitroeiing behels nie omdat dit ook kultuurvernietiging, bv die uitroeiing van Afrikaans, insluit. Internasionalisering kan dus voordele inhou; deesdae selfs vir Afrikaners.

My standpunt is dat die ANC-regering streng gesproke onwettig is omdat die blanke kiesers nooit die politieke magsoordrag aan swartes goedgekeur het nie. Dit is vir my ook duidelik dat die voortreflike moraliteit wat die ANC vir homself opeis, vals is, onder meer omdat daar in sy leierskorps mense is wat myns insiens misdadigers is. Die jongste is dat die ANC-regering Suid-Afrika aan die jurisdiksie van die Internasionale Strafhof, wat sedert 2002 funksioneer, wil onttrek, onder meer onder die bedenklike voorwendsel dat misdadigers uit Afrikalande teen uitlewering beskerm moet word. So maklik sal die ANC nie aan die tentakels van internasionalisering ontsnap nie. Lees bv Ruan Coetzee se artikel oor die Internasionale Strafhof (LitNet, 25 deser).

Leon Lemmer: Allister Sparks se outobiografie

Die berugste Afrikaanse koerant is seker Max du Preez se Vrye Weekblad (1988-1994), wat ‘n geweeklaag teen die blanke politieke bewind was, dikwels uitgedruk in bedenklike Afrikaans. Die skandaligste plaaslike Engelse koerant was die Rand Daily Mail (RDM, 1902-1985), wat later op die internet herleef het. Die RDM was in berugtheid ‘n kortkop voor die Daily Dispatch, met Donald Woods (1933-2001) as redakteur, wat in die volksmond as die Daily Disgrace bekend gestaan het. Ek skryf vandag oor Allister Sparks (10.03.1933-19.09.2016), ‘n joernalis wat aan albei laasgenoemde koerante verbonde was. Ek doen dit na aanleiding van Sparks se outobiografie, The sword and the pen: Six decades on the political frontier (Johannesburg: Jonathan Ball, 2016, 626p, R300; Amazon Kindle $13,67).

Sparks sou homself ongetwyfeld narsisties op die skouer geklop het by die gedagte dat hy net-net betyds sy lewensbeskrywing voltooi het. By hom het beskeidenheid met verloop van tyd al hoe skaarser geword, gevoed deur bv Nelson Mandela se opmerking (weergegee op die voorkant van die boek): “One of South Africa’s eminent journalists, whose outspoken views have served the cause of democracy in this country magnificently.” “Democracy” is hier misbruik as ‘n eufemisme vir swart mag. Vroeg in die boek spog Sparks reeds onbeskaamd: “my reportage played a role in transforming my country” (Kindle 159). Later word dit opgegradeer tot: Sy joernalistiek “contributed significantly to the transition” (8539).

Die woord “frontier” in die newetitel van die boek sinspeel op Sparks se geboorte in Cathcart, naby die destydse oosgrens van die Kaapkolonie. Maar Sparks vertolk daardie destydse situasie uit die oogpunt van die swartes, dus getrou aan sy eenogigheid: “The encounter on that frontier was violent and tragic, and indeed laden with dreadful misfortunes, for the native Xhosa people” (37). “The isiXhosa-speaking Thembu tribe … was to give us Nelson Mandela” (236). Sparks beskryf bv die dood van die Xhosa-opperhoof Hintsa in besonderhede en bestempel dit as ‘n “war crime” (90). Hy sal hom egter nie verknies oor die dood van talle blankes, insluitende Britse setlaars van 1820 af, wat deur swartes uitgemoor is nie. Sommige van daardie 1820-setlaars is Sparks se voorgeslagte: “My own family members … They had all been 1820 Settlers, on both my father’s and my mother’s side” (218).

Die 19de-eeuse Oosgrens dien as aanloop tot dié 20ste eeuse onderwerp waarby Sparks die graagste wou uitkom: “the frontier of my birthland transmuted into the struggle of liberty against the racist crime of apartheid” (147). Later verwys hy na “the twin evils of racism and nationalist zealotry” (425). Oor die ou Suid-Afrika skryf Sparks: “I was not stirred by the sound of its national anthem, nor by the sight of its flag” (2721). “Patriotism was a sentiment I had never experienced until I was there in the amphitheatre of the Union Buildings in Pretoria, watching Nelson Mandela being sworn in as the first President of a democratic South Africa” (1384). Hy noem daardie gebeurtenis “one of the emotional highlights of my life” (8314). “I felt a surge of emotion. Of national pride for the first time in my life. And with that a personal sense that all those many thousands of words I had written over the years had played a role and at last been justified” (8342).

Sparks het sy eerste skoolonderrig aan ‘n plaasskool ontvang en daarna het sy ma hom tuis saam met ‘n ander familielid onderrig (764). Hy verduidelik nie waarom sy ouers nie ook die swart kinders op die plaas by hierdie onderrig betrek het nie. Later het hy in Cathcart en Queenstown op skool. Waar kom Sparks se anti-Afrikanergesindheid vandaan? “My parents, I must confess, nurtured strong anti-Afrikaner prejudices … Both spoke fluent isiXhosa … but neither spoke a word of Afrikaans” (806). Polities was hierdie Sparks klaarblyklik uit pas met ander blankes: “The whites of the Eastern Cape have always been – and remain – among the most politically conservative” (881; ook 1143). Dus, sedert 1820 word ook die Engelssprekende blankes in die Oos-Kaap vanweë hulle ervaring met die swartes tot realisme gelouter.

Een van Sparks se groot sielkundige probleme was dat hy geen naskoolse kwalifikasie verwerf het nie. Daarom skryf hy in sy hoedanigheid as selfgemaakte euwel: “Journalism became my education and my intellectual salvation even as my country transformed from a racist police state to a non-racial democracy” (159). Sparks het ‘n jaar lank (1962-1963) aan die Universiteit Harvard studeer met ‘n Nieman-studiebeurs, wat “combating racism” as doel het (2985). Hierdie beurs word uitsluitlik aan linkse Suid-Afrikaanse joernaliste toegeken, bv Ton Vosloo, Tim du Plessis en Henry Jeffreys. In die polities linkse opset van Harvard het Sparks kennis gemaak met WJ Cash se boek, The mind of the South (1941), waarvan sy kortbegrip is: “a vivid portrait of that colourful but cruelly bigoted region” (201). Hy vind ooreenkomste tussen rasse-segregasie in die Suidelike Amerikaanse state en apartheid in Suid-Afrika: “All those similarities between the Southerners and the Afrikaner Nationalists of my own country struck me” (3146). Hy het uiteraard die Suidelike state van Amerika besoek en moeite gedoen om “the great man,” Martin Luther King, jr, te ontmoet (3065).

Die blankes in die Suidelike state wat nie Sparks se politieke oortuigings onderskryf nie, word soos volg deur Cash beskryf: “A vague race lumped together indiscriminately as the poor whites – very often, in fact, as the ‘white trash.’ These people belonged, in the main, to a physically inferior type, having sprung for the most part from the convict servants, redemptioners, and debtors of Virginia and Georgia, with a sprinkling of the most unsuccessful sort of European peasants and farm labourers and the dregs of the European town slums” (3134). Sparks sou geen bron aanhaal wat nie-blankes op ‘n soortgelyke manier slegsê nie.

Sparks het homself afgevra waarom blanke Suiderlinge hulle in bv die jare sestig in groter mate as Suid-Afrikaanse blankes tot geweld teen swartes gewend het. Sy gevolgtrekking was dat private indiwidue dit in Amerika gedoen het omdat die staat homself van sodanige geweld weerhou het. In Suid-Afrika is dit egter glo die Nasionale Party-regering wat die geweld en onderdrukking namens die blankes (sekerlik spesifiek die Afrikaners) pleeg het (3158).

Hendrik Verwoerd en diesulkes het (myns insiens tereg) geredeneer “that racial equality, one-man-one-vote, would lead to chaos and anarchy and the collapse of all civilised society. Above all – and this was the toughest nut to crack – it would lead to the demise of the Afrikaner volk. It would mean national suicide for the Afrikaner” (3267). Die nasionale selfmoord van Afrikaners is presies wat Sparks begeer het. Sparks het ‘n verslag oor sy Harvard-jaar opgestel en beweer sy dosent het dit as “the equivalent of an MA thesis” bestempel (3279). Daarmee het Sparks seker gehoop om ‘n bietjie van sy gevoel van akademiese minderwaardigheid af te skud. Dwarsdeur sy outobiografie is daar stellings wat nie gekontroleer kan word nie omdat die betrokke mense dood is. Sparks deel ook kwistig komplimente aan homself uit oor bv wat hy lank voor gewone sterwelinge voorsien het, hoewel dit op nabaat kan berus.

Sparks vertel dat hy op skool goed in die vak geskiedenis gevaar het. “The groaning wagons of the Great Trek, the repetitiveness of the battles, the treachery of the tribal chiefs, the heroism of the white settlers and the meddlesomeness of the missionaries and the Colonial Office in London who didn’t understand the true nature of the natives. It was biased and it was boring … what a travesty had been committed by the South African education system” (207). “I got a distinction for history in matric … Yet there were gaps, unforgivable great holes, in the subject matter we were taught about our own country” (870). Hy spreek egter geen kritiek uit teen die soort pro-swart en anti-blanke geskiedenis wat deesdae aan plaaslike skoliere opgedis word nie.

Na matriek het Sparks in 1951 as ‘n koerantverslaggewer by die Daily Representative in Queenstown begin werk. Daarna het hy twee jaar in Londen deurgebring; ‘n tyd “that liberated me from the narrow vision of farm and small-town life, especially in a prejudice-ridden country such as South Africa. True personal freedom requires liberation from one’s own prejudices as well as from the diminution of the freedom of others to whom those predudices are directed” (1293). “As I was soon to realise, Britain was by no means free of racism at this time. When it began to dismantle its empire, dark-skinned immigrants from countries such as Pakistan and the West Indies began arriving in numbers, and notices declaring ‘No Coloureds’ began springing up on the walls of boarding houses and bed-and-breakfast establishments” (1390). Sparks het as ‘n arbeider, kelner en klerk gewerk en nie ‘n joernalis in Fleet Street geword soos hy gehoop het nie.

Hy het per skip na Suid-Afrika teruggekeer en in Kaapstad aan wal gegaan. “From that moment on my awareness of the injustices of my country seemed to grow by the day. What had been familiar before now appeared obscene” (1477). “Apartheid was making every job colour-coded” (1489). Hy opper egter nêrens enige beswaar teen hoe daar deesdae teen blankes gediskrimineer word nie. Vervolgens het hy as joernalis by The Chronicle in Bulawayo gaan werk. “The whites of Southern Rhodesia, nearly all migrants from Britain, were too stubborn and every bit as racist as the Afrikaners of South Africa, whom they condescendingly despised in a parallel strand of intra-ethnic prejudice” (1519). “I didn’t believe there was any material difference between the English whites of Rhodesia and the Afrikaners of South Africa when it came to resisting black political advancement” (1634). Die Afrikaners word dus deur hom as rassiste uitgesonder; nie die Engelssprekende Suid-Afrikaners nie.

Oor sy belewing van Suid-Rhodesië skryf Sparks: “I had not really been happy in Bulawayo” (1647). “For me it was a social desert. In the year I spent in Southern Rhodesia I made no friends of my own age. I never had a single date” (1548). Maar daar was tog baie swartes waarmee hy kon sosialiseer. As hy werklik polities so oorverlig was, waarom het hy nie tjommies met hulle gemaak nie? Ian Smith word beskryf as “Rhodesia’s nemesis” (1595). “Smith was never a great orator, nor a great intellect” en Sparks kla oor “the ugly intonation of his flat vowels” (1600).

Kenmerkend van Sparks se boek is dat hy byvoeglike naamwoorde invoeg om diegene af te kraak wat polities met hom verskil en ander byvoeglike naamwoorde gebruik om diegene op te hemel wat soos hy oor die politiek dink. Byvoorbeeld, Julius Nyerere van Tanzanië word beskryf as “one of the most thoughtful, perceptive politicians I have ever met” (2927). Nyerere het ingevolge sy sosialistiese beleid genaamd Ujamaa derduisende mense verskuif en groot hongersnood en baie sterftes veroorsaak. Dit verhoed Sparks nie om Nyerere te komplimenteer nie: “When he realised it [Ujamaa] wasn’t working as he had intended he dropped the programme – something Verwoerd could never bring himself to do” (2933).

Die Nieu-Seelander en integrasionis, Garfield Todd (1908-2002), wat tydens Sparks se Rhodesiese verblyf die eerste minister was, was Sparks se held, asook “his doughty daughter, Judith” (1600). Later noem hy haar ‘n “feisty … daughter” (2893). “I knew all about [Garfield] Todd, of course, and admired him greatly. Indeed I think he was arguably the most progressive and imaginative white leader ever to step onto an African political stage” (1606). Garfield het Joshua Nkomo se terroriste aktief ondersteun (2893). Judith (gebore in 1943), is in opdrag van Robert Mugabe deur ‘n swart soldaat verkrag en het ontpop as ‘n kritikus van die Mugabe-bewind. Toe Sparks later Rhodesië tydens Ian Smith se bewind besoek het, was sy waarneming van die swartes: “They saw the token reforms as a weakening of the white regime’s resolve and that more pressure was now needed to achieve full equality” (2899). Uit wat in Rhodesië gebeur het, het mense soos FW de Klerk nooit werklik ‘n les geleer nie. Hendrik Verwoerd het tereg geredeneer: “Any reform would simply invite more pressure” (2904).

Sparks het na Oos-Londen verhuis en by die Daily Dispatch as joernalis gaan werk. Hy noem die koerant “a venerable institution” (1683). “The paper still flew only the Union Jack from its flagpole” (1689). Die Nasionale Party-regering was dus oor landsvlae nie so onverdraagsaam soos die ANC-regering wat glad nie die openbare vertoning van die vorige landsvlag duld nie. In sy dekking van internasionale nuus was daar by die koerant “a bias towards British affairs” (1700). Sparks het in hierdie tyd sy eerste vrou, Mary Rowe, ‘n kind van Britse immigrante uit Cornwall, ontmoet en in 1957 met haar getrou. Dit was ook die begin van hulle vriendskap met ‘n mislukte student in die regte en mede-joernalis, Donald Woods, en sy vrou, Wendy.

Hierna het Sparks 18 maande lank by Reuter in Londen gewerk. Hierdie nuusagentskap het “an obsession with accuracy and objectivity” wat vir ‘n obsessiewe, instinktiewe mens soos Sparks problematies was. “I believe the latter [objectivity] is not strictly achievable since every individual views events through an inbuilt cultural and personal prism … the most one can realistically hope for is fairness” (1808; ook 4760). Sy ironiese raad aan joernaliste is: “Don’t become a propagandist” (4760); iets wat hy egter self deurentyd gedoen het; ook in sy outobiografie. In die laaste paragraaf hier onder kom ek weer by Sparks se “fairness” uit.

Hy skryf van “the violence being used to suppress protests against apartheid” (5283). Dit dring nie tot hom deur dat geweld nodig was om voorafgaande geweld te bekamp nie. Ons beleef dit tans opnuut: grootskaalse geweld word op universiteitskampusse gepleeg maar dit mag skynbaar nie met geweld bestry word nie, gevolglik is daar voortslepende en toenemende wetteloosheid. “Apartheid South Africa was effectively a police state” (5637), maar Sparks opper geen beswaar teen die militêre range wat polisielede in die nuwe Suid-Afrika het nie.

Hierna het Sparks by die Rand Daily Mail gaan werk en kennis met ‘n geesgenoot, Laurence Gandar (1915-1998), gemaak, wat die RDM-redakteur van 1957 tot 1965 was. Die RDM sou “the most liberal paper in the country” word (1925). Sparks loop oor van lof vir hierdie koerant. Volgens hom was dit “the best team of journalists ever assembled in South Africa” (1925). Hy beskou Gandar as sy “intellectual father” (1930); dalk eerder sy ideologie-pa. “He was a role model … He was the greatest editor I ever worked for, perhaps the greatest South Africa has ever seen” (1930). “Perhaps” omdat Sparks blykbaar ook aanspraak op daardie grootsheid wou maak. “By his example he [Gandar] … transformed the entire South African press, which in turn contributed to the remarkable transformation of the country from the outrage of apartheid to the hopefulness of a non-racial democracy” (1936).

Al was Sparks aanvanklik jingoïsties Britsgesind het hy dit teen “the Eurocentric outlook” (1993). Toe Suid-Afrika in 1961 ‘n republiek buite die Statebond geword het, was Sparks al dermate geafrikaniseer en sy voorkeure in so ‘n mate verswart dat hy kon skryf: “The ending of the relationship with the Royal Family meant nothing to me” (2715). As joernalis het Sparks verkies om alles primêr uit die oogpunt van swartes te sien. Die wet op grondbesit van 1913 het hy beskryf as die “‘original sin’ of South African racism” (2018), waarmee hy darem erken dat rassisme voor 1948 bestaan het. Hy kla ook oor “how deeply racist the Rand Daily Mail‘s predominantly white readership was” (2091). Hierdie gaping tussen wat die RDM aangebied het en die oortuigings van sy lesers sou uiteindelik tot die ondergang van die koerant lei.

Die RDM het besluit om die woord “native” met “African” te vervang (4784). (Later het alle nie-wittes “blacks” geword, 4766, 4778). Dit het ‘n groot daling in sirkulasie veroorsaak. Sparks pak die skuld hiervoor op veral Afrikaners. Die woord “African … seemingly containing an implication that black people had a proprietary right to the continent, that it was theirs and that white South Africans were outsiders, non-Africans. It was a hypocritical attitude, since whites had long taken pride in regarding themselves as ‘Europeans'” (2097).

Sparks skaar hom aan die kant van die ANC en die PAC se Robert Sobukwe (1924-1978). “The ANC itself had always been committed to the ideal of non-racialism rooted in its 1955 Freedom Charter” (2103). Sobukwe was volgens Sparks “at pains to stress that the concept [African] was not racist” (2108). Sobukwe word soos volg aangehaal: “We aim, politically, at government of the Africans by the Africans for the Africans, with everybody who owes his only loyalty to Africa and who is prepared to accept the democratic rule of an African majority being regarded as an African” (2114). Dit is te dik vir ‘n daalder vir seker die meeste blankes en sekerlik vir die meeste Afrikaners, maar Sparks het geen probleem met hierdie soort “nie-rassigheid” nie.

Sparks erken: “The Africanists resented the influence that the white communists seemed able to exercise on the ANC” (2114). As wit kommuniste probleme het om as Afrikane te kwalifiseer, watter kans het nie-kommunistiese Afrikaners? Sparks ontken dat daar iets soos swart rassisme bestaan. Hy skryf selfs Steve “Biko was no black racist” (4754). “I empathised with the broad objectives of the Black Consciousness Movement” (4772).

In die Suid-Afrikaanse politiek was daar net twee moontlikhede: rasseskeiding of integrasie (2166). Hendrik Verwoerd (1901-1966) het profeties gesê: “The end of apartheid … will be the end of the white man in South Africa” (2556). Sparks, daarenteen, het integrasie verkies: “Full racial integration was the only possible future for South Africa” (2574). “I was aware that a large number of my fellow English-speakers, perhaps a majority, quietly approved of the basics of apartheid while at the same time looking down upon the Afrikaners as being too rough, too unsubtle. There was an element of hypocrisy about some that I found contemptible” (2733). Hy erken ook dat Engelssprekende blankes wat uit Afrika, bv Kenia, gevlug het, voorkeur aan rasseskeiding gee (2250).

Verwoerd se standpunt word soos volg deur Sparks verwoord: “Multiracialism was the current vogue, but be assured that in time, as individual groups began to feel their national and cultural identities coming under the threat of being swamped by the influx of alien elements, there would be a reaction against it. Humanity would revert to a recognition of the need to protect their cultural identities in their own homeland areas” (2587). Al hoe meer tekens hiervan is deesdae oral in die Westerse wêreld waarneembaar. Sparks se vertolking is: “Afrikaner angst, the fear of cultural swamping and the loss of volksidentiteit … lay at the heart of their racist responses to the black majority” (2593). Johann Herder (1744-1803) “believed that culture, heritage and language were what defined a volk “(9132) maar Sparks misgun dit vir Afrikaners. Selfs teenoor die voortbestaan van behoudende, konserwatiewe Engelssprekendes was hy onsimpatiek gesind. Hy verwys na “the identity crisis of the white Afrikaners and the connivance of the English-speaking South Africans” (9121).

Sparks skryf: Jacob “Zuma had had no formal schooling” (8772). “Jacob never went to school” (8778). Ook: Zuma was “too lacking in understanding even if he had the will” (9040). Daarteenoor gee Sparks talle kere tereg te kenne dat Verwoerd intelligent was (2126, 2215, 2568, 4022, 4414, 4426, 4432, 4449). Toe Sparks ‘n jaar of wat gelede in die openbare pers Verwoerd intelligent genoem het, het dit so ‘n groot bohaai veroorsaak dat hy verplig gevoel het om sy stelling terug te trek en verskoning te vra. Selfs die verligste blanke moet dus op swart aandrang vernederend om verskoning vra, al het hy die waarheid kwytgeraak, want niks goeds mag van die blanke politieke bewind en veral apartheid gesê word nie. Sparks is in die laaste jare van sy leeftyd toegelaat om weekliks ‘n rubriek op Netwerk24 en in bv Die Burger te publiseer. Dit toon dat Naspers/Media24, soos die Nasionale Party, sedert 1990/94 ongetwyfeld polities ‘n U-draai gemaak het. Sedert Sparks se dood het daardie Afrikaanse nuusdiens telkens aanleidings gevind om hom postuum lof toe te swaai.

Die RDM het die spreekbuis van die Progressiewe Party geword. Die eerste leier van die party, Jan Steytler, het geredeneer: “We don’t need laws to keep our identity” (2845). ‘n Soortgelyke redenasie is aan die Universiteit Stellenbosch gebruik deur diegene wat vyandig teenoor Afrikaans was. Steytler: “No man must ask me to give him special protection just because he is white … I am not prepared to subsidise inefficiency” (2851). Deesdae is dit swartes wat spesiale beskerming geniet en is ondoeltreffendheid aan die orde van die dag. In ‘n helder oomblik het Sparks gepraat van “the centralising of inefficiency” (8486). Steytler: “Come with me into a future of prosperity by helping me to release the vast human potential of our country … South Africa can produce work and prosperity for all” (2857). Sparks eet dit alles vir soetkoek op. Hy erken nie dat Steytler verkeerd bewys is nie.

Omtrent al wat ‘n prominente linkse is se naam kom in Sparks se teks voor, by uitstek liberaliste en kommuniste; mense by wie daar onderling eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil is. Sigmund Freud het na hierdie verskynsel as “the narcissism of minor differences” verwys (7437). Sparks: “I had long regarded myself as a liberal in the classical Lockean sense, which meant being instinctively on the side of the underdog in our racist society” (7818), wat van hom ‘n nuttige handlanger van kommuniste gemaak het. In die nuwe Suid-Afrika was hy egter nie bereid om vir die nuwe onderdruktes, die benadeelde blankes, in die bres te tree nie.

Mary Benson word beskryf as “the most indefatigable lobbyist and activist ever to have taken up the anti-apartheid cause” (3703). Winnie Mandela word beskryf as ‘n “tall, confident woman of striking beauty;” iemand met “elegance and charm” (7030). Hierdie mense het onder meer die vrylating van Nelson Mandela begeer. As hy vroeër vrygelaat is “we might have had more than just one all-too-brief term of his remarkable talents” (4071).

Na sy eerste vrou se dood het Sparks met Sue Matthey, van Switserse oorsprong, getrou. Die ingeperkte Beyers Naudé is uitgesoek om die huweliksband te lê (4855). Kort hierna was Sparks drie jaar lank die redakteur van die Sunday Express (4962) en daarna van die Rand Daily Mail (1977-1981), wat glo “the country’s greatest newspaper” was (6323). Na sy ontslag as RDM-redakteur het hy as die plaaslike korrespondent van koerante in Amerika, Brittanje en Nederland opgetree. “I felt a sense of satisfaction that my work was helping to build foreign pressure on South Africa to end apartheid – perhaps every bit as important as whatever domestic influence I’d had while editing the Rand Daily Mail” (7755). Later word hy selfs meer voorbarig met sy selfoorskatting: “I felt my coverage had played a role in the transformation, because I believed international pressure from the US, Britain and the Netherlands, where most of my reports had appeared, had contributed significantly [!] to the transition” (8539). Hy was ongetwyfeld sy eie held. Ierdere verering, erkenning of bekroning wat hom te beurt geval het, word in sy outobiografie geboekstaaf.

Na sy uittrede by die RDM het Sparks die Institute for the Advancement of Journalism gestig met ‘n tipiese nie-rassige doel: om opleiding aan swart joernaliste te verskaf. Na die dood van sy tweede vrou het Sparks met Jenny Gandar, die weduwee-skoondogter van Laurence, getrou maar hulle het na nege jaar geskei. Sparks het vier kinders waaronder “Michael and Andrew, both now living in England” (9176). Hulle het klaarblyklik nie genoeg waardering vir al die harde werk wat hulle pa verrig het om ‘n utopie hier aan die suidpunt van Afrika tot stand te bring nie.

“That sublime feeling of triumph, of having the dream of a lifetime come true against all the odds, stayed with me throughout Nelson Mandela’s term of office, and a bit beyond as Thabo Mbeki seemed to carry the baton for a while. But, as with all dreams, there comes an awakening to reality” (8358). Maar toe was die onherstelbare skade reeds gedaan. Sparks gee vir die blankes, veral die Afrikaners, die skuld vir hierdie mislukking en nie vir homself of die swartes nie. “Remoulding three centuries of racial domination and exploitation, and the shattering of black family life through generation upon generation of migrant labour, was never going to be a quick fix. Nor was there going to be any swift reincarnation of more such great souls as Nelson Mandela. So decline was inevitable” (8358). ‘n Mens kan bv vra: Wat het van Mbeki se “African Renaissance” (8380) geword?

Maar moenie dink Sparks het tot inkeer gekom nie. “In the interests of fairness let me note that despite Mbeki’s errors of judgment and Zuma’s multiple defects, South Africa is still a much better place than it was under apartheid … It is not headed towards becoming a failed state … It is not another Zimbabwe in the making” (9076). Tot sy dood het Sparks in sy politieke onredbaarheid volhard.

Leon Lemmer: Hinton Rowan Helper se strewe na ‘n nasiestaat

Uitvinders is mense wat dinge skep wat nie bestaan het nie. Ontdekkers is mense wat dinge opspoor en ervaar wat voorheen nie in eie geledere bekend was nie. Sowel die uitvinders as die ontdekkers was hoofsaaklik blankes. In hierdie rubriek beperk ek die aandag tot ontdekkers van geografiese gebiede, hoewel ruimteliggame deesdae ook verken word.

Die Skot David Livingstone (1813-1873) het veral die Zambezi-rivier en Oos-Afrika verken en die oorsprong van die Nylrivier probeer vasstel (Tim Jeal, Livingstone, Yale University Press, 2013, 456p; Amazon Kindle $16,82). Die Wallieser Henry Morton Stanley (John Rowlands, 1841-1904) het ‘n meer veeleisende taak aangepak deur die loop van die Kongo-rivier en sy omgewing in Sentraal-Afrika te verken. Sy manhaftigheid is werklik indrukwekkend (Tim Jeal, Stanley: The impossible life of Africa’s greatest explorer, London: Faber and Faber, 2008, 570p; Amazon Kindle $11,39). Die volgende waarneming van Stanley kan in verband met die FW de Klerk-strategie van 1990/4 gebring word: “Once Africans had made overt threats of violence, they would treat as weakness any subsequent attempts to placate them” (p 172).

Dit is seker veral ontdekkingsreise in Afrika wat Suid-Afrikaners interesseer maar daar was baie ander, soos die buitengewone ervarings van die Engelsman Samuel Hearne (1745-1792) in Noord-Kanada op soek na onder meer ‘n noordwestelike skeepsdeurgang vanaf die Atlantiese na die Stille Oseaan (Ken McGoogan, Ancient Mariner: The Arctic adventures of Samuel Hearne (Carrol & Graf, 2003, 336p). Vanweë minder pakys het hierdie deurgang eers in die huidige eeu bruikbaar geword.

Maar ek wil oor Afrika-ontdekkers (eintlik -verkenners) skryf. Van die interessantste tekste en daarby waarheidsgetrou is die Skot Mungo Park (1771-1805) se verslae oor sy ekspedisies in die omgewing van die Nigerrivier in Wes-Afrika (Travels in the interior districts of Africa, Ware: Wordsworth, 2002, 390p; Amazon Kindle $1,13). Een van sy waarnemings was: “Loss of time is an object of no great importance in the eyes of a Negro. If he has anything of consequence to perform, it is a matter of indifference to him whether he does it to-day or to-morrow, or a month or two hence; so long as he can spend the present moment with any degree of comfort he gives himself very little concern about the future” (p 298). In Helper se 1868-boek (bron hier onder) is daar hierdie aanhaling: “Regardless of the past as reckless of the future, the present alone influences their actions” (Kindle 2738).

Oor sy swart vriend Karfa skryf Park: “Observing the improved state of our manufactures [die artikels wat Park uit Engeland saamgebring het],* and our manifest superiority in the arts of civilised life, he would sometimes appear pensive, and exclaim with an involuntary sigh … ‘Black men are nothing.’ At other times he would ask me, with great seriousness, what could possibly have induced me, who was no trader, to think of exploring so miserable a country as Africa? He meant by this, to signify that, after what I must have witnessed in my own country, nothing in Africa could, in his opinion, deserve a moment’s attention. I have preserved these little traits of character in this worthy Negro, not only from regard to the man, but also because they appear to me to demonstrate that he possessed a mind above his condition; and to such of my readers as love to contemplate human nature in all its varieties, and to trace progress from rudeness to refinement, I hope the account I have given of this poor African will not be unacceptable” (333-334). [* “All the articles of value which the Moors and the people of Jinnie bring to Sego, are made by us. If you speak of a good gun, who made it? – the white people” (371).]

Dit is verstaanbaar dat Park oor sy verblyf in Afrika geskryf het: “I … felt a painful longing for the manifold blessings of civilised society” (300). Maar hy het tereg teen veralgemening gewaarsku. In die konteks van raspolitiek word veralgemening deesdae stereotipering genoem. Maar stereotipering geskied nie oorsaakloos nie. Daar is seker ten minste ‘n element van waarheid in. Daar is seker ook ‘n mate van nawerking van die verlede in die hede. Lesers moet maar self besluit in hoeverre die inligting in die aanhalings steeds geldig is. Daar moet egter in gedagte gehou word dat meer as twee eeue sedert Park se dood verloop het. Maar groot kulturele verskille tussen blankes en swartes bestaan sekerlik steeds.

Daar is ‘n boek waarin die menings van talle Afrika-ontdekkingsreisigers byeengebring is: Hinton Rowan Helper (1829-1909) se The negroes in Negroland; The negroes in America; and, Negroes generally; also, The several races of white men (New York: GW Carleton, 1868, 255p; Amazon Kindle $1,13). Met Negroland word Afrika bedoel. Helper het ook twee ander boeke oor hierdie onderwerp gepubliseer: The impending crisis of the South: How to meet it (1857, 106p; Amazon Kindle $11,34) en Nojoque: A question for a continent (1867, 484p; Amazon Kindle $10,25). Daar is ook ‘n omvattende boek oor Helper beskikbaar: David Brown, Southern outcast: Hinton Rowan Helper and the impending crisis of the South (LSU Press, 2006, 333p; Amazon Kindle $18,23).

Helper was ‘n Amerikaanse Suiderling wat eerder om ekonomiese as morele redes teen slawerny gekant was. Hy het gedink dat as blanke werkers gebruik word die Suidelike state vinniger sou industrialiseer en ontwikkel en hulle agterstand teen die Noordelike state kon inhaal. Hy wou hê dat die swart slawe vrygestel en gerepatrieer word. Sy oogmerk vir Amerika was ‘n nasiestaat vir blankes: “The ultimate whitening up of all the Southern States” (1868-boek, Kindle 4419). Op daardie stadium was daar 30 miljoen blankes in Amerika teenoor 4 miljoen swartes. In die Suidelike state was Helper ‘n uitgeworpene omdat die meeste slawe-eienaars teen die vrystelling van die slawe gekant was omdat hulle swartes as goedkoop arbeiders wou behou. Daar is ook gemeen dat Helper as ondersteuner van Abraham Lincoln die Noorde teen die Suide gehelp het. Helper is verwerp deur pro-swart gesindes en diegene wat die slawe wou vrystel weens sy onsimpatieke, rassistiese houding jeens swartes.

Ek beperk my aandag tot Helper se 1868-boek, waarin ook inligting uit sy twee ander genoemde boeke aangehaal of herhaal word. Ek wou veral kennis neem van wat Afrika-ontdekkingsreisigers geskryf het. Baie van die destydse gebruike van swartes is grusaam, wat die teks onaangename leesstof maak. Daar is ook baie uitlatings wat aan Penny Sparrow herinner. Ek gaan egter nie opmerkings herhaal wat deesdae as rassisties geëtiketteer (kon) word nie. Al die outeurs is sekerlik nie so waarheidsgetrou soos Park nie. Tog kristalliseer daar ‘n redelike mate van konsensus.

Een van die dinge wat opval, is dat daar destyds gemeen is dat die getal swartes in Afrika besig was om te verminder, bv weens siektes en natuurrampe soos droogte. Die enigste plek waar die swartes glo meer geword het, was as die slawe van blankes in die Amerikas (2595). Dit blyk ook dat slawerny in Afrika bestaan het lank voordat met die transatlantiese slawehandel begin is en slawerny voortgeduur het lank nadat slawerny in die Westerse wêreld afgeskaf is. “The intercourse which the natives have had with white men does not seem to have much ameliorated their condition” (692). In Afrika is na bewering tradisioneel net sowat ‘n kwart van die swart bevolking nie deur hulle medeswartes verslaaf nie (541, 560, 1745). “Slavery in Africa as a national institution … seems to have existed always” (655).

“The most horrible topic connected with slavery is slave-hunting; and this is earned on, not only for the purpose of supplying the foreign market, but, in a far more extensive degree, for supplying the wants of domestic slavery” (590). “The liability to fall into a condition of servitude is not so frightful in Africa as it is where there is a higher appreciation of personal liberty; nor does the same odium attach to the term slave as is attached to it among civilized men. The African sees very little difference between the authority exercised over him by one whom he acknowledges as his master and the petty tyranny which is exercised by most African chiefs over their subjects; and so long as he is worked moderately, and treated kindly, he has but little cause for dissatisfaction, and not infrequently by his own choice places himself in this condition” (570).

Reeds in 1868 het Helper tereg verwys na “the gross error of inferring or supposing that color is the only differences – and that a very trivial difference – between the whites and the blacks” (70). In 2016 moet ons steeds aanhoor dat velkleur die enigste rede is waarom blankes rassesegregasie of apartheid toegepas het. Verskille in wêreld- en lewensbeskouing, in lewenswyse, oftewel kulturele verskille, word geïgnoreer. ‘n Sendeling moes die volgende redenasie aanhoor: “Me go to church, and you no pay me” (2213). “All missionaries praise the African for his strict observance of the Sabbath. He would have three hundred and sixty-five Sabbaths in the year, if possible, and he would as scrupulously observe them all” (2223).

“Gratitude with the African is not even a sense of prospective favor. He looks upon a benefit as the weakness of his benefactor and his own strength; consequently he will not recognize even the hand that feeds him” (1297). Swartes het ‘n “long list of wants without stint or shame” (1315). “Whatsoever is seen is surely demanded … The love of acquiring property stifles every sense of shame; and no compunction is felt in asking for the cloak from off the back” (1325). “True to his natural instincts, the king commenced begging, and being much struck with my Highland costume, he demanded it as a proof of friendship” (1344). “They never make a present without expecting to receive three times as much in return” (1335). “The more they receive the more they desire, but in return they will do nothing” (2156). “When they can no longer ask, they begin to borrow, with the firm resolution of never repaying; and, what is worst of all, when they make a present, they hold it a deadly offence not to receive at least double the value in return” (1362). “It often came about that our house was like a shop where there are customers in abundance, except that in our case they were customers who wished to have everything for nothing” (1371).

“Africa from the earliest ages has been the most conspicuous theatre of crime and of wrong; where social life has lost the traces of primitive simplicity, without rising to order, principle, or refinement; where fraud and violence are formed into national systems, and man trembles at the sight of his fellow-man” (1407). “Everything that comes in their way, which they cannot appropriate on the spot to their own use, is destroyed, that it may not be of advantage to others” (1438). “Their destructiveness is prominent; a slave never breaks a thing without an instinctive laugh of pleasure” (2291).

Meer as een outeur gebruik die voorbeelde van ‘n perd en ‘n donkie om die beduidende verskille tussen etniese groepe aan te dui; dat hulle nie saam in dieselfde tuig kan trek nie. “It is the grand error of equalizing that which is unequal” (2632). Dit herinner aan wat in Deuteronomium 22:10 staan: “Jy mag nie ‘n bees en ‘n donkie saam voor ‘n ploeg inspan nie” (3643). William Mungen het in 1867 gesê: “As soon as they admit that the races are of different origins they can no longer claim that all races are equal, any more than they can claim that the horse and the ass are equal” (3136). John Quincy Adams (1767-1848) het in 1843 geskryf: “It is only as immortal beings that all mankind can, in a sense, be said to be born equal” (2917). Senator Thurman van Ohio het in 1868 gesê: “Of all the delusions I have ever known, the idea of political equality between the black and white races seems to me the greatest … It is impossible that the race to which we belong can submit to negro domination; it is impossible that … the negro can compete with the white man in the business, much less the politics, of the country” (3057). Hiermee het ek reeds met die kommentaar van Amerikaners oor swartes in Amerika begin.

Soos uit die boektitel blyk, haal Helper ook outeurs aan wat oor Amerikaanse swartes geskryf het. Sowel Thomas Jefferson (1743-1826) as Abraham Lincoln (1809-1865) het gelyke saambestaan met swartes verwerp en verkies dat bevryde slawe gerepatrieer word. Soos Jefferson dit in 1824 gestel het: “Send the whole of that population from among us, and establish them, under our patronage and protection, as a separate, free, and independant people, in some country and climate friendly to human life and happiness” (2898). Lincoln het in 1858 gesê: “I do not understand the Declaration of Independence [1776] to mean that all men are created equal in all respects. Certainly the negro is not our equal in color – perhaps not in many other respects … I did not at any time say I was in favor of negro suffrage … I am not in favor of negro citizenship … I am not, and never have been, in favor of making voters or jurors of negroes, nor of qualifying them to hold office, nor to intermarry with whites … there is a physical difference between the black and white races, which I believe will forever forbid the two races living together on terms of social and political equality” (2935).

Montgomery Blair het in 1863 gesê: “An election would be a mockery in a community wherein there could be no other than black and white parties. In such communities, reason and experience show that one or the other race must be the dominent race, and that democracy is impossible” (2989). “The instinct of self-preservation … revolts at hybridism” (3006).

SS Cox het geskryf: “The white and black races thrive best apart; that a commingling of these races is a detriment to both; that it does not elevate the black, and it only depresses the white; that the history of this continent, especially in Hispano-America, shows that stable, civil order and government are impossible with such a population … It is an absurdity to say that two races, so dissimilar as black and white, of different origin, of unequal capacity, can succeed in the same society when placed in competition” (3092). Een van Fisher se raswette lui: “He may not lay a finger on one of those three wonderful boxes, the ballot-box, the jury-box, and the cartridge-box, which contain the instruments and weapons by which freemen defend their rights. They are for the white race only” (3256).

Samuel T Glover het in 1860 geskryf: “If you legislate to give the Africans place, position, and employment which would otherwise belong to white men, you depreciate white men – you invidiously stigmatize their race” (3529). Richard Grant White het in 1865 geskryf: “I believe that the greatness or abjectness of every people is due primarily, if not solely, to one cause – race” (3879). Theodore Parker het hierdie pluimpie vir blankes gegun: “The Caucassian differs from all other races; he is humane, he is civilized, and progresses” (3916).

In 1867 skryf Helper van ‘n verskynsel wat aan die nuwe Suid-Afrika kan herinner: “The negroes here … have hitherto been afforded opportunities, for both an education and for an easy and comfortable livelihood, far superior to the opportunities which were generally enjoyed by the poorer classes of white people … this cruel and flagitious discrimination in favor of the blacks as against the whites” (4042). “The poor whites were thus crowded away from the many desirable employments and places to which they alone should have been heartily welcomed” (4059).

Die volgende aanhaling herinner aan die U-draai wat die Nasionale Party van 1990 af gemaak het: Na die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) het die Republikeinse Party “Lucifer-like fallen from the white heights of Republicanism into the black depths of Radicalism” (4202). In daardie na-oorlogse situasie word van die Amerikaanse blankes verwag om hulle bekke te hou en gedwee alles te aanvaar wat na hulle kant toe kom. Max du Preez gee deesdae soortgelyke raad aan Suid-Afrikaanse blankes. “Endure the wrong, and pass the whole matter by in silence, and without action, rather than subject themselves to the insult, expense, and loss of time which they well knew they would be but too likely to incur by making complaint” (4227).

Helper skryf: “We insist upon it that it is pre-eminently our duty to be just and kind to our own race, and that the poor and distressed of the white race are those who, here, there, and everywhere, have the highest claims upon us, whether for service, for food, for clothing, for education, or for whatever other thing” (4336). Is dit voorstelbaar dat ‘n gedrukte Afrikaanse hoofstroomkoerant ‘n pleidooi ten bate van arm blankes sou lewer of selfs maar net hulle toestand in ‘n hoofartikel sou belig? Ek dink nie so nie. Dit sou nie polities korrek wees nie.

Leon Lemmer: Die aktualiteit van verraad

In sy boek, Three Years’ War (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0),* oor die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902), skryf Christiaan de Wet (1854-1922) in hoofstuk 2: “The English only learned the art of scouting during the latter part of the war, when they made use of the Boer deserters – the ‘Hands-uppers.’ These deserters were our undoing … I shall not hesitate to call them by their true name – the name with which they will be for ever branded before all the nations of the world” (Kindle 292). Dit is duidelik dat De Wet so gou moontlik sy absolute weersin in verraaiers in sy boek wou dokumenteer. “It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people, and an iron will was required to fight against both at once” (1372). De Wet het ‘n hensopper as ‘n lafaard beskou, “a man who in the future could never again look any one in the face” (2054). Oor ‘n spesifieke voorval skryf hy: “What made this so hard to bear was that treachery had a hand in it – when the English took the Government and President’s Steyn’s bodyguard prisoner, they had had a Free State burgher as their guide” (3128). [* Ek het toegang tot die Engelse vertaling; ongelukkig nie tot die oorspronklike Hollandse (“Dutch” – 10) teks, Strijd tusschen Boer en Brit, nie.]

Dit is noodsaaklik om ‘n duidelike onderskeid te tref tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie, joiner of verraaier; iets wat De Wet nie in sy terminologie doen nie, hoewel dit duidelik is dat sy afsku eerder op die hanskakie as die hensopper gemik is. ‘n Hensopper is ‘n Boer/Afrikaner wat sonder óf te veg, óf wat gedros het nadat hy ‘n tyd lank aan die kant van die Boere geveg het, hom aan die oorlog onttrek het, aan die Britte oorgegee en die eed van neutraliteit by die Britte afgelê het. ‘n Hanskakie is ‘n Boer/Afrikaner wat hom van die begin van die oorlog af, of nadat hy ‘n ruk lank saam met die Boere geveg het, aan die Britte oorgegee en na die vyand oorgeloop het deur die eed van getrouheid aan die Britse kroon te sweer. Hanskakies het daarna aktief aan die Britse kant teen die Boere aan die oorlog deelgeneem. Dit is hulle wat volgens De Wet net smaad verdien. Teen die hensoppers wat moed opgegee het omdat hulle gedink het die oorwinning kon nie behaal word nie, het De Wet dit nie so erg gehad nie.* Hy wou hulle nie as soldate terughê nie, tensy hulle gemotiveerd was om uit eie beweging weer die wapen op te neem. “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2012). ‘n Geval van: Met onwillige honde vang jy nie hase nie. [* Ook omdat “the British Government had been doing its utmost to induce the burghers to commit treason” (JD Kestell, bron hier onder, Kindle 2667).]

Naas die Boere uit die twee Boere-republieke wat hensoppers of hanskakies geword het, was daar Afrikaners uit die Kaapkolonie en Natal wat saam met die Britte teen die Boere geveg het. De Wet skryf: “There was not a man amongst us who would have asked better than to make prisoners of the Cape Mounted Rifles and of Brabant’s Horse. They were Afrikaners, and as Afrikaners, although neither Free-Staters nor Transvaalers, they ought, in our opinion, to have been ashamed to fight against us. The English, we admitted, had a perfect right to hire such sweepings, and to use them against us, but we utterly despised them for allowing themselves to be hired. We felt that their motive was not to obtain the franchise of the Uitlanders, but five shillings a day! And if it should by any chance happen that any one of them should find his grave there – well, the generation to come would not be very proud of that grave. No! it would be regarded with horror as the grave of an Afrikaner who had helped to bring his brother Afrikaners to their downfall. Although I never took it amiss if a colonist of Natal or of Cape Colony was unwilling to fight with us against England, yet I admit that it vexed me greatly to think that some of these colonists, for the sake of a paltry five shillings a day, should be ready to shoot down their fellow-countrymen. Such men, alas! there have always been, since, in the first days of the human race, Cain killed his brother Abel. But Cain had not long to wait for his reward!” (1020).

Die Britte het in die tweede helfte van die ABO, die guerrilla-fase, ‘n beleid van verskroeide aarde gevolg deur die huise en plase van vegtende Boere en selfs van hensoppers te vernietig omdat hulle die Boere in hulle oorlogvoering ondersteun het deur bv kos en perde aan hulle te voorsien. Baie van hierdie vroue en kinders is na konsentrasiekampe weggevoer. “They were driven out of their houses, and had to see their dwellings burnt down or destroyed before their very eyes. Could inhumanity go further? … All the food of the women was carried away or scattered upon the ground; and it was only through the kind-heartedness of here and there a more humane officer, or of some simple ‘Tommy,’ that a dish of flour was secretly left behind for the housewife. What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy … These Africanders made it possible for the English to travel long distances at night, and, acquainted as they were with the habits of their countrymen, they enabled the English to capture Boers, or to seize cattle, where otherwise they would have been unable to do so, or at least could not have done so without infinitely more trouble. How must every noble sentiment have been stifled in these men! It is impossible to comprehend how they could have endured listening to the constant abuse which in the camps was heaped on their own race – incomprehensible how they could constantly, from one farm to another, look on the misery which they were helping to bring upon women and children – who were their own flesh and blood” (JD Kestell, Through shot and flame, London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0, 2456).

John Daniël Kestell (1854-1941) is in Natal gebore met ‘n Engelse pa en ‘n Afrikanerma. Hy was die predikant van die NG-gemeente op Harrismith. Gedurende die ABO was hy ‘n kapelaan vir die Boere-soldate. Oor 1902, dus oor die laaste maande van die oorlog, skryf Kestell:

“That our people as a people remained steadfast became more and more evident to me. However much our numbers in South Africa may have become diminished through the deportation of great numbers, and through the still greater numbers who had lost courage and had surrendered, our people as a people still always continued to exist. This the English were anxious te deny. They were fond of asserting that it was only a small fraction of the people that still resisted. This was not the case. It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle; but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful. The majority of our prisoners-of-war had remained loyal to the cause. The majority even of those who in their dejection laid down their arms had no desire to remain under British rule … If there were hundreds of our flesh and blood siding with the British, then there were thousands who did not. Even those on whom the depressing influence of imprisonment must have had a baneful effect remained irreconcilable, and showed it in every way” (2667).

In sekere opsigte word die geskiedenis herhaal. Veral sedert 1994 het die getal Afrikaners in Suid-Afrika weens emigrasie gedaal en het daar ‘n sifting plaasgevind in die geledere van dié wat in Suid-Afrika aangebly het. Baie van diegene wat eens Afrikaners was, het hulle gatte geswaai en hulle Afrikanerskap versaak. Byvoorbeeld, ‘n mens kan tereg vra: Waar is al die Broeders heen? Gelukkig het die gesonde kern van Afrikaners oorgebly; mense wat volhou om vir die behoud van hulle waardes en taal te veg. Hulle vorm ‘n klein minderheid in ‘n verswelgende swart meerderheid.

Dit was veral Vrystaters, soos Marthinus Theunis Steyn (1857-1916) en Christiaan de Wet, wat bittereinders was en nie aan die Britte wou oorgee nie. Kestell skryf:

“There was, notwithstanding all the destruction, no thought of surrender … let the enemy do his worst. Let him ruin us completely if it was our fate to be overwhelmed. The English had to do with a people who were no barbarians, but with a race sprung from the same stock as themselves – with the offspring of ancestors who had sacrificed everything for their Faith – with descendants of forefathers who had contended for eighty years against a great world power. Such means, therefore, as Great Britain had for the last fifty years been in the habit of employing against barbarous or semi-barbarous races had till now failed signally when applied to the people of South Africa” (2115).

In sy wildste drome sou Kestell nie kon voorsien nie dat slegs ‘n halfeeu na sy dood in 1941 die Europese oftewel blanke beskawing in Suid-Afrika sou verkrummel voor terrorisme en geweld en ten prooi van afrikanisering val. Nog minder sou Kestell kon dink dat ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes op verraderlike wyse die leiding in hierdie projek sou neem. Daardie verraaiers word verloopte Afrikaners genoem. Sommige van hulle en hulle navolgers is boonop hanskakies in dié sin dat hulle voorkeur aan Engels bo Afrikaans gee.

Ek het by ‘n vorige geleentheid oor een van die bekendste hanskakies, Christiaan de Wet se broer Piet (1861-1929), geskryf (Praag 30.07.2016). Ek het dit gedoen na aanleiding van Albert Blake se boek, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Daarin word Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004) verloopte Afrikaners genoem. Christiaan de Wet het so ‘n renons in hanskakies gehad dat hy gedreig het om Piet soos ‘n hond dood te skiet. Piet het die Britse oorlogspoging goedgepraat terwyl Chistiaan die hanskakies as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt het. Die twee broers het nooit versoen geraak nie. Christiaan was van mening dat dit goed was dat daar ‘n sifting in Boere-geledere plaasgevind het. Die afmetings wat die hanskakiesindroom aangeneem het, blyk uit die volgende statistiek: Teen die einde van die oorlog was 5 464 burgers in Britse diens teenoor 17 000 tot 20 000 bittereinders. Na die oorlog het die Britse owerheid beter skadevergoeding aan die hensoppers en veral aan die hanskakies as aan die krygsgevangenes en bittereinders uitbetaal. Dit het stukrag aan Afrikanernasionalisme gegee. In hierdie proses is die hensoppers makliker en gouer as die hanskakies vergewe.

In Anna Barry (1884-1964) se dagboek word onder meer vertel van haar pa, Thomas, wat ‘n veldkornet in die ABO was maar uit moedeloosheid ‘n hensopper geword en die eed van neutraliteit afgelê het (Praag 4.09.2016). Soos in die tweede paragraaf hierbo, tref Anna ‘n skerp onderskeid tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie. In die geval van die hensoppers onderskei sy verder tussen dié wat soos haar pa aanvanklik in die ABO geveg het en diegene wat nooit aan Boerekant geveg het nie. Sy veroordeeld die gedrag van hanskakies ten sterkste, bv dié van Piet de Wet .

Barry skryf van ‘n Bestendig de la Harpe en dat die De la Harpe-familie hulle reeds vroeg in die ABO in Basoetoland tuisgemaak het (p 123; ook 126, 135, 136, 143, 144; na-ABO: 153, 163, 166). “Hulle het nie een lid van hulle groot familie in die oorlog verloor nie, daar is nie een in ‘n krygsgevangenekamp of in ‘n vrouekamp nie en maande gelede het hulle reeds oor die Caledon[-rivier] gevlug. Ons verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). Na die ABO vind die De la Harpe egter dat hulle huis in die Vrystaat afgebrand is “en alles is vernietig” (151). Hulle het ook ‘n neef verloor wat in die ABO doodgeskiet is (154). Die De la Harpe het Barry genoop om graadverskille by hensoppers te beklemtoon. Oor SG Vilonel (kyk hier onder) skryf Barry: “Ook hoor ons dat Vilonel van Senekal nou werklik aan die hoof van ‘n burgerwag is wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136) en “‘n Ierse parlementslid … het … gesê … dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

Alexander Strachan se roman, Brandwaterkom (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 383p, R260; Amazon Kindle $20) is onlangs met ‘n prys bekroon. Veral die Oos-Vrystaatse dorpe Senekal, Fouriesburg en Ficksburg word betrek, dus dieselfde geografiese gebied as in Barry se dagboek. Aan die einde van hoofstuk 2 staan: “Wat wou die kom [die Brandwaterkom] vir my sê? Net ‘n veraf geruis, ‘n ligte wind of dalk die fluistering van verraad?” (p 11). Die ABO is ook die hoofonderwerp van hierdie boek, maar die fokus is op die hanskakie, Stephanus Gerhardus (Fanie) Vilonel (1866-1918). Let deurgaans op hoe die leser voorberei word op Vilonel se oorlopery na die Britte. Die naam van ‘n ander verraaier, Piet de Wet, duik ook in die teks op (95, 262).

Daar word na Bestendic de la Harpe verwys (97) en na twee boeke van WH de la Harpe wat oor Fouriesburg en die ABO handel (161, 379). In die bibliografie is daar geen verwysing na Barry se dagboek of Albert Blake se 2016-boek oor die De Wet-broers nie. Hierdie boek van Blake en die tweede uitgawe van Barry se dagboek is na Strachan se boek gepubliseer. Daar word wel verwys na ‘n vroeëre boek van Blake, Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96) en die bogenoemde boeke van Christiaan de Wet en JD Kestell (379-380), asook na die 2013-rolprent, Verraaiers (250, 383). Dit lyk asof Strachan die geskiedenis van die ABO deeglik nagevors het.

Voor die ABO was Vilonel ‘n prokureur op Senekal wat geweet het hoe om homself finansieel as bv boedelberedderaar en afslaer te bevoordeel. Later word hy die stadsklerk. Hy het op Edenburg skoolgegaan en “verkies om Hollands te praat” (258) maar die “Engelse taal [het] net so gemaklik as Hollands in sy mond gelê” (259). Sy mate van Engelsgesindheid skemer van meet af deur in bv sy liefde vir krieket en sy aangetrokkenheid tot ‘n Skotse dame, miss L Sutty. Hy hou van Engelse leesstof (106) en het geen erg aan boeresport nie (60).

In 1893 was Vilonel die Vrystaatse skyfskietkampioen (46). Met die uitbreek van die ABO is hy ‘n veldkornet vir die Winburg-distrik, waaronder die Senekal-kommando ressorteer (67). Later is hy tot kommandant bevorder (207). Hy bewonder die korrektheid, stiptelikheid, netheid asook die “geordendheid en dissipline” van die Britse magte (87). Daarenteen word van die Boere-magte gesê: “Die kommandolewe en dissipline was nog lank nie in die burgers se bloed nie. Veral tydens nagmarse het elke burger, ongeag bevele, sy eie kop gevolg. Die verbod op rook is in die wind geslaan” (111). Ook: Hoofkommandant Marthinus “Prinsloo laat op die nippertjie weet die aanval kan onder die omstandighede nie voortgaan nie – hy en sy offisiers wil daardie dag ‘n veeveiling op Harrismith gaan bywoon! … Watse voorbeeld stel hy aan die klomp wat gedurig om verlof kla sodat hulle na hul eie boerderye kan gaan omsien?” (188).

“Tog kan Vilonel amper nie anders as om iets van ‘n bewondering vir die vyand te ervaar wat so doodsveragtend voor die Boerekoeëls hurk onderwyl hulle roerloos* op die vuurbevel wag nie” (89). Op die slagveld onderskei Vilonel hom as ‘n hoogs suksesvolle skerpskutter. Dit lyk “asof die kommandant se geweer om ‘n hoek kan skiet” (105). Dit is ‘n geval van “Vilonel wat al hoe meer die man word” (93), dus aansien as soldaat geniet. “In Senegal bereik allerhande berigte uit die slagveld hulle. Ja, sy slag met die mauser het hom vooruitgeloop. Die dorp is trots op hom” (207). Terselfdertyd voel sy vrou, Sarah, al hoe sterker daaroor dat hulle hulle liewer in die Kaapkolonie moet hervestig (102). “Hoekom wil sy [Sarah] so graag uit Senekal padgee dat sy selfs bereid is om die Boeresaak te versaak?” (225). [* ‘n Ongelukkige woordkeuse. “Roerloos” beteken hier sonder om te beweeg; nie om sonder gewere te wees nie.]

Tydens die bestorming van Platrand is Vilonel nie waar hy behoort te wees nie. “‘Waar is die Senekallers en die Winburgers?’ Die groepie kyk om hulle rond. ‘En waar is Vilonel, die bobaasskut op wie se roer almal altyd so staatmaak? Geen Boer is dan in sig nie'” (128). “Vilonel? Ja, waar was die geleerde prokureur van Senegal? … Tog bly die spraaksame kommandant van Senegal swyg” (130). Vilonel word uitgebeeld as ‘n intelligente en strategiese vegter wat die Britse soldate by hulle plek van aankoms wou keer pleks van te wag totdat hulle hulle in die binneland bevind. “Tot aan die einde glo Vilonel die Kakieversterkings kon gestuit gewees het toe hulle by Durban-hawe voet aan wal gesit het. Moenie die vyand voorsit nie, gaan hom tegemoet” (111). “Hy praat in die laaste Nataldae* al hoe minder, die gesit rondom Ladysmith kry sy geduld onder. Hy sukkel met die gesag bokant hom. Nie almal kom sy ongedurigheid agter nie, maar die stilsit is een van die redes … Met die uitbreek van die oorlog was daar maar ‘n aks meer as 27 000 Britse soldate in die land teenoor die amper 55 000 weerbare burgers. Hoekom nou die Engelse tyd gun om hul getalle aan te vul totdat hulle die Boeremag op die ou einde heeltemal gaan oorskadu?” (101-102). [* Vilonel sê: “Dit voel of al die maande daar verniet was … As ons die oorlog gaan verloor, is dit juis oor die leeglêery by Ladysmith. Generaal Piet Joubert wou nie dat ons die Engelse doodskiet toe ons hulle in die hand gehad het nie” (202).]

Teen die middel van die drie jaar wat die ABO geduur het, het “die oorlog … ‘n verkeerde afdraaipad gevat” (254). Baie Boere se hoop op ‘n oorwinning het gekwyn. “Oral om hom kan Vilonel die neerslagtigheid sien” (254). “Die Boere is nou oorlogstam” (256). Vilonel het moeilik gesag oor hom geduld en nie goed met Christiaan de Wet oor die weg gekom nie. “‘n Perd en ‘n os trek nie aan dieselfde juk nie” (263). “Hoe verder van De Wet af, hoe gemakliker voel hy” (256). Om die Boere in staat te stel om vinniger te beweeg en meer doeltreffend te veg, gee De Wet opdrag dat geen waens met vroue, kinders en voorraad meer toegelaat sal word om saam met die vegters te trek nie. In Vilonel se kommando was daar ‘n dertigtal waens maar hy ignoreer De Wet se opdrag. “Maar steeds gee die kommandant van Senekal nie bes nie” (261).

By De Wet kla Vilonel: “Die rol van die skerpskutter word nog heeltemal geringgeskat” (263). “Het Vilonel sy hand doelbewus oorspeel omdat hy nie langs De Wet wou inval nie?” (263). “Sy lewe lank het dit hom [De Wet] nie aangestaan as iemand trag om hom te dwarsboom nie” (274). De Wet sê aan Vilonel: “Jy sal al my bevele gehoorsaam. So nie, moet jy as kommandant bedank. Andersins gee ek jou self jou ontslag” (263). “Ek bedank” sê Vilonel (263). De Wet: “Jy is verlaag tot ‘n gewone burger en ek soek jou in ieder geval nie meer in my geledere nie” (264). Dan word hierdie woorde De Wet in die mond gelê, dieselfde as wat hy van sy broer Piet gesê het: “As ek daardie man [Vilonel] weer raakloop, skiet ek hom soos ‘n hond dood” (264). “Toe die waens wat hy so verdedig het, stadig wegdraai van die hoofkommando af terug in die rigting van Senekal, besef Vilonel die laaste spyker is in die kis geslaan. Voortaan gaan hy sy lyf skaars hou; hy staan nou op sy eie” (274). “Die naam De Wet [is] een van die bitterste pille wat hy nog op sy tong geproe het” (276).

Oor later in die ABO word gesê: “Die joiners van die omgewing het aan dieselfde Britse korps behoort, die Vallentin’s Heidelberg Volunteers. ‘n Groep Engelse en Afrikaanse vrywilligers wat wapen neergelê en by die Britte gaan gatkruip het, soos die mense gesê het” (196). Toe daar destyds, anders as deesdae, na “die mense” verwys is, is blankes bedoel. Daar is die volgende stelling oor Britse imperialisme: “Dit is nou eenmaal van ‘n Engelsman. Alleen sal hy vir jou nie alleen los nie. So nooit as te nimmer. Sodra jy dink jy het nes geskop, kom klop hy maar net weer aan jou voordeur. Dit het ek uit die geskiedenis geleer. Daarom was die oorlog vir my niks nuuts nie. Ek het die Kakies sien kom soos die oosteson wat soggens oor die bergtop loer” (215).

Na sy ontslag het Vilonel geredeneer: “Die magtige Engeland kan tog nie deur die hand vol Boere verslaan word nie” (278). “Weens die hopeloosheid van die ongelyke stryd het ek besluit om my aan die oorlog te onttrek” (329). Hy het “in Basoetoland ‘n draai loop maak om hom te vergewis van die situasie daar … Daar het hy die Fouchés raakgeloop en op troppe en troppe vee van oorlogsontduikers afgekom” (278). Die verwysing is na die ouers van Jacobus Johannes (Jim) Fouché (1898-1980), die tweede staatspresident van Suid-Afrika (1968-1975). Tydens die bewind van die Nasionale Party is gepoog om die Fouchés se status as lafhartige ABO-ontduikers dig te hou. Nasionale Pers was toe ook nie gewillig om inligting hieroor te publiseer nie.

Vilonel se vrou, Sarah, het sy uittrede uit die ABO verwelkom. “Fanie, ek is bly jy is uit die oorlog; ek het van die begin af geen sin daarin gehad nie” (299). Maar sy het ook gesê: “As jy nie voortaan heeltemal neutraal in die oorlog staan nie, is jou [prokureurs]kantoor die eerste wat in die slag gaan bly” (299). ‘n Britse bevelvoerder, Leslie Rundle, het dit bevestig. “As Vilonel nie oorgee nie, is die uiteinde onafwendbaar. ‘It will leave me with no choice but to burn your office down'” (340). Vilonel se Skotse vriendin, miss Sutty, het sy onttrekking as Boere-soldaat veroordeel: “My people never quitted the battlefield!” (339).

Vilonel het probeer om veldkornet Hans van Rooyen en sy manskappe te oorreed om aan die Britte oor te gee. ‘n Strik is vir Vilonel gestel en hy is deur die Boere gevange geneem presies soos Christiaan de Wet in sy boek vertel. Hy word aan hoogverraad skuldig bevind en tot “vyf jaar gevangenisstraf met hardepad” gevonnis (352). Vilonel is deur die Britte bevry en sy vonnis is “deur die Britte ter syde gestel” (369). Teen die einde van die boek word genoem dat Vilonel “beoog om Boere te werf vir die Orange River Colony Volunteers. As leier van die Britse kommando gaan hy die Boere met die geweer aandurf om sodoende die oorlog tot ‘n spoedige einde te bring” (374). Vilonel was dus nie net ‘n hensopper wat die neutraliteitseed afgelê het nie, maar ‘n hanskakie of joiner wat die eed van trou aan die Britse kroon gesweer het. Hy was in ‘n gewapende skermutseling met die Boere betrokke maar het daarin geslaag om te ontsnap (375).

Die hoofkarakter in Strachan se boek, Esther van Emmenes, doen navorsing oor Vilonel en haar aandag is op die ABO toegespits. Sy word (deels) gemotiveer deur ‘n familielid wat destyds lid van die Vallentin’s Heidelberg Volunteers was en as hanskakie deur die Boere ter dood veroordeel is (268). Sy stam “uit die joinerfamilie Van Emmenes, van Heidelberg” (334). Oor die latere Grensoorlog sê sy: “Die Grensoorlog? Snaaks dat dit skaars ‘n indruk op my gemaak het” (143). Dit lyk asof sy onbetrokke by, of afwysend oor, die Afrikanergeskiedenis sedert bv 1948 is.

‘n Ander karakter, Bullet, was ‘n soldaat in “die Bosoorlog” (159) en bring sommige van die werklikhede van ons onlangse verlede onder Emmenes se aandag. “Ons het ook ons helde gehad. Maar dinge het oornag verander” (193). Daarop reageer sy soos volg: “Ons het almal hang-ups. Lyk my jy sukkel om dit uit jou sisteem te kry” (159). Soos deesdae in die mode is, verwys sy na “‘n geskiedenis met sy wortels in die tyd lank vóór 1652 – Jan van Riebeeck se ‘volksplanting'” (147). Haar waardes is klaarblyklik anders as dié van nie-verloopte Afrikaners.

Die kykNet/Rapport-fiksieprys vir 2016 is aan Strachan vir Brandwaterkom toegeken. In die commendatio verwys Frederik de Jager na die “versaakte soldate” van die Grensoorlog en “die implisiete verraad van die apartheidsowerheid teenoor die soldate soos Bullet … Uiteindelik is dit verraad wat onderliggend aan die hele boek lê” (LitNet 27 September).

Die hoofkarakter, Emmenes, vors die geskiedenis van ‘n verraaier, Vilonel, na. In daardie sin is verraad die tema van die boek. Maar daar is geen bespreking van wat verraad is nie en nog minder word daar oor die etiek van hierdie verskynsel besin. Die rede waarom Emmenes nie teen verraad te velde trek nie is moontlik omdat sy uit ‘n joinerfamilie stam. In daardie sin is die hoofkarakter verkeerd gekies. Aan die ander kant is dit sekerlik vir iemand moontlik om ander waardes as jou voorgeslag te hê. Byvoorbeeld, dink aan die mate waarin rassesegregasie- en apartheidondersteuners deesdae verdoem word. ‘n Duidelike en skerp veroordeling van verraad kon dus in die mond van Emmenes gelê word, maar so iets kom nêrens in die boek voor nie.

Die Grensoorlog waarin ‘n ander karakter, Bullet, geveg het, word sydelings betrek en nie afdoende in die verhaal geïntegreer nie. Dit bly ‘n randeier. Daar word glad nie duidelik beswaar gemaak teen die versaking deur die Suid-Afrikaanse regering van dít waarvoor die soldate geveg het nie. Die waarheid is dat die soldate wat in die Grensoorlog geveg het inderdaad kan voel dat hulle tevergeefs geveg het, want eers is Suidwes-Afrika aan die vyand oorgegee en daarna Suid-Afrika. Dit geld eintlik ook Rhodesië omdat die Suid-Afrikaanse regering sy ondersteuning van Ian Smith se bewind beëindig het. Eerste minister John Vorster het toegegee aan Henry Kissinger, die Amerikaanse minister van buitelandse sake, se eise. Peter Carrington, die Britse minister van buitelandse sake, het daarna die blanke bewind in Rhodesië vernietig. Terloops, albei hierdie bliksems, Kissinger (gebore in 1923) en Carrington (gebore in 1919), lewe nog.

Maar my politieke beswaar teen die boek is dat die hoofverraad wat in 1990/94 in Suid-Afrika gepleeg is nie deur Strachan en dus ook nie in De Jager se commendatio ter sprake gebring word nie. Magsdeling is aan die blanke kiesers belowe en magsoorgawe is aan hulle opgedring. Toe die meerderheid blanke kiesers ten gunste van magsdeling gestem het, was hulle onder die indruk dat die plegtige belofte nagekom sou word waarvolgens die finale ooreenkoms tussen die Nasionale Party-regering en die terreurgroepe in ‘n tweede referendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dít is verraad in sy suiwerste vorm.

In die ABO het verraaiers uit eie geledere die Boeresaak onberekenbare skade berokken. Die nuwe Suid-Afrika het tot stand gekom nadat ‘n klein groepie veral Afrikaanssprekende blankes verraad teenoor die blanke kiesers en hulle nageslag gepleeg het. Dat die nuwe Suid-Afrika bestaan en hoe hy is, kan aan verraad toegeskryf word. Die blanke soldate wat verloën is, was net ‘n fraksie van die kiesers. Die politieke magsoorgawe het die belange en toekoms van al die blankes aangetas.

In my jeug het ons van iets wat heeltemal onverstaanbaar was of teen ons grein gegaan het, gesê: Dit is my gat se deksel. Dit is my gat se deksel dat ons verraaiers nie ‘n lae profiel handhaaf en uit die openbare oog bly nie. In plaas daarvan maak hulle hulleself wys dat hulle gepresteer het, bv dat die uitverkoping van die blankes ‘n burgeroorlog verhoed het. Pleks van laag te lê en weg te raak, soek hulle eer en publisiteit vir hulleself. Net die vyand en verloopte Afrikaners bied lippediens aan hierdie verraaiers. Hopelik sal (sommige) historici hulle vorentoe realisties beoordeel.

James Burnham oor die inkrimping van die Weste

Elkeen kan self besluit of die volgende aanhaling ‘n hipotetiese beskrywing is of ‘n situasie uitbeeld wat werklik êrens op die aardbol bestaan:

“Suppose I believe that men of a certain color, size or shape, or in some other way physically marked off as a group, are in point of fact distinctly inferior, on average, to other men in their ability to create and maintain a civilized society. I might still think that this inferior group and its members should be equal in certain respects to all other men: equal as moral beings and equal before the law, let us say. And I might still judge it proper that exceptional members of the inferior group should be free to rise to whatever social level might be consonant with their talents. But it would be imprudent, and manifestly dangerous both for society and for the inferior group itself, if as a group – no matter how large, no matter if it were a sizable majority of mankind – it were granted the same share as superior groups in running things: if, in other words, the inferior group were granted political equality. By the hypothesis of its inferiority, it could not be expected to run things as well, and it might run them very badly indeed.

“Of course, even if I share the liberal belief that in objective fact all groups are equal in civilizing potential, it still does not follow that I must accept liberalism’s political conclusion. I might continue to want my group to have more than its arithmetic share in running things, simply because it is my group, or because that’s the way it’s been for a long time and things might get worse if big changes were made” (James Burnham, Suicide of the West: An essay on the meaning and destiny of liberalism, New York: Encounter Books, 1964/2014, 406p; Amazon Kindle $11,39, 1591).

James Burnham (1905-1987) was aanvanklik ‘n aanhanger van Leon Trotski (1879-1940) maar is vroeg in die Tweede Wêreldoorlog ontnugter deur Josef Stalin (1879-1953) se imperialistiese ingesteldheid. Reeds in 1940 het Burnham teen kommunisme en mettertyd ook teen sosialisme gedraai. Van 1929 af het hy wysbegeerte aan New York University doseer maar hom al hoe meer in ekonomiese sake geïnteresseer. Sy bekendste boek, The managerial revolution: What is happening in the world (1941), karteer die verloop en moontlike toekoms van kapitalisme. In ‘n ander boek, The struggle for the world (1947), het hy, anders as wat tans dikwels gedoen word, nie wêreldmagsbalans bepleit nie, maar die vestiging van die oppergesag van die Weste teen die bedreiging van kommunisme; ‘n wêreldwye magsblok van nasiestate, maar nie ‘n wêreldregering nie. Burnham was in 1955 ‘n stigtingsredakteur van die hoogaangeskrewe meningstydskrif, National Review, “die bybel van Amerikaanse konserwatisme.” Hy het algaande ontluik as ‘n gerespekteerde openbare intellektueel. In hierdie hoedanigheid het hy regsgesindes soos Samuel Francis (1947-2005) beïnvloed.

In hierdie rubriek beperk ek my aandag tot Burnham se 1964-boek waaruit die bostaande aanhaling kom. In die vroeë jare sestig het swartes met hulle sogenaamde burgerregtebeweging grootskaalse chaos in Amerika gesaai. Dit is teen hierdie agtergrond dat Burnham se ontleding van die liberalisme en die evolusie daarvan verstaan kan word. Hy kon geen werklik bevredigende boek oor die liberalisme opspoor nie. Met sy kenmerkende insig en toewyding het hy ‘n teks gelewer wat steeds as van die bestes, in die sin van duidelik en gesaghebbend, oor die liberalisme beskou word.

Volgens Roger Kimball se inleiding “Burnham promises ‘the definitive analysis of the pathology of liberalism.’ At the center of that pathology is an awful failure of understanding … ‘the will to survive'” (385). “In his view, the primary function of liberalism was to ‘permit Western civilization to be reconciled to dissolution'” (400). Volgens Burnham “the primary issue before Western civilization today, and before its member nations, is survival” (385). Kimball meld Burnham se intellektuele integriteit en sy weersin in totalitêre regering, veral kommunisme. Hy het die Weste beskou as “a precious heritage to be defended” en kommunisme as “a murderous tyranny to be defeated” (313). “Appeasement was merely a prelude to capitulation” (326), soos ons in 1990/94 ervaar het. Burnham het vryheid en demokratiese realisme beklemtoon; nie demokratiese despotisme nie: “the tendency of democracies to barter freedom for equality” (169). Hy het geen erg aan politieke korrektheid gehad nie en skryf bv: “African nations were really ‘half-formed pseudo nations'” (176). Volgens hom kom demokrasie in die praktyk neer op regering deur ‘n minderheid. “The primary object of every élite, or ruling class, is to maintain its own power and privilege” (305).

Burnham se tema is die inkrimping van die Weste. “In AD 1914 the domain of Western civilization was, or very nearly was, the world. True enough, in many regions the Western dominance was only external; the local societies had not been Westernized, or only superficially so; the peoples were subjects rather than citizens of the West. But, still, the West held the power” (464). “With the end of the Second World War, the rate of Western disintegration quickened” (500). George Orwell (1903-1950) het beweer dat Burnham met mag gepreokkupeerd was (275). Maar Afrikaners weet deesdae hoe onontbeerlik politieke mag is en hoe katastrofaal dit is as sodanige mag verkwansel word.

“Over the past two generations Western civilization has been in a period of very rapid decline, recession or ebb within the world power structure. I refer here to the geographic or what might be called ‘extensive’ aspects only. I ignore* the question whether this decline is a good thing or a bad thing either for the world as a whole or for Western civilization itself; whether the decline in extensive power may be accompanied by a moral improvement like the moral rejuvenation of a man on his deathbed” (485). “It is not self-evident that in shrinking quantitatively the West is morally deteriorating” (569). Hou in gedagte dat Burnham se boek oorspronklik in 1964 gepubliseer is. As die Weste tydens kolonialisme moreel werklik sleg gevaar het, soos ons deesdae moet aanhoor, was daar ‘n moontlikheid van morele herlewing toe hulle na hulle tradisionele geografiese gebiede terugbeweeg het. Maar veral na 1964 is die Westerse lande deur miljoene immigrante uit die Derde Wêreld sowel kultureel as moreel gerysmier. Kolonialisme word deesdae graag veroordeel, maar die weerslag daarvan in die vorm van nie-Westerse inkommers word grootliks verswyg of selfs geprys, veral in liberalistiese geledere. [* Dit is ‘n voorbeeld van Burnham se “spare and neutral” formulerings (562) waarvoor hy bekend was.]

“What we mean by ‘Western civilization’ may be defined in terms of the continuous development through space and time of an observable social formation that begins (or is revived – the distinction is irrelevant to the present purpose) about the year AD 700 in the center of western Europe; in terms of certain distinctive institutions; in terms of certain distinctive beliefs and values, including certain ideas concerning the nature of reality and of man” (493). Westerlinge het ‘n wêreld- en lewensbeskouing wat verskil van dié van nie-Westerlinge. Vir Westerlinge is hulle eie benadering en siening beter as dié van andere.

Die “shrinking of the West [since 1914] comprises two phenomena that are in at least one respect different in content: (a) the ending of Western domination over a non-Western society; (b) the ending of Western domination within a society and region that have been integrally part of Western civilization” (506). Nigerië is ‘n voorbeeld van (a) en Suid-Afrika en Algerië is seker die prominentste voorbeelde in Afrika van (b); maar daar is ook Rhodesië/Zimbabwe en Suidwes-Afrika/Namibië. “There are many Westerners who find this distinction to be a proper criterion for moral judgment: the ending of Western rule over a non-Western society (‘liberation’ or ‘decolonization,’ as it is usually called), they deem right and good; but they are less happy, even grieved, at the collapse of Western rule within a plainly Western area” (513). In die geval van Suid-Afrika was die politieke bevryding van swartes in 1994 terselfdertyd die politieke kastrasie of verslawing van blankes. Dit is hierdie belangrike onderskeid wat die blanke mikro-geeste in die NP-onderhandelingspan nooit werklik besef het nie. “Over the past two generations Western civilization has undergone a rapid and major contraction – it still continues – in quantitative terms of the relative amount of area and population it dominates” (520). “We are therefore compelled to think it probable that the West, in shrinking, is also dying” (555).

“Even today, when the Western domination has been cut to less than half of what it was in 1914, Western economic resources – real and available resources – and Western military power are still far superior to those of the non-Western regions. The disparity has lessened – though not nearly so much as masochistic columnists would lead us to think – but it is large enough to define a different order of dimension” (592). Dit toon dat om aan Westerse eienskappe reg te laat geskied, dit kwalitatief beoordeel moet word en nie bloot kwantitatief nie. Desnieteenstaande kan gesê word dat die fundamentele verskil tussen die ou en die nuwe Suid-Afrika is dat eersgenoemde aan kwalitatiewe maatstawwe gekenmerk is en dat die plaaslike samelewing sedert 1994 deur kwantitatiewe oorwegings oorheers word, vandaar die minagting vir gehalte, bv meriete; nie-wit groepverwantskap word hoër as persoonlike verdienstelikheid geag.

Teen die einde van die eerste hoofstuk skryf Burnham: “We must therefore conclude that the primary causes of the contraction of the West – not the sole causes, but the sufficient and determining causes – have been internal and non-quantitative: involving either structural changes or intellectual, moral and spiritual factors. In one way or another the process involves what we rather loosely call, by a kind of metaphor, ‘the will to survive.’ The community of Western nations has possessed the material means to maintain and even to extend still further its overwhelming predominance, and to beat off any challenger. It has not made use of those means, while its position, instead of being maintained or extended, has drastically shrunk. The will to make use of the means at hand has evidently been lacking” (613). In Suid-Afrika het iets soortgelyks in die jare negentig gebeur. Die blanke bewind het oor uitstekende veiligheidsmagte (weermag en polisiediens) beskik, maar hierdie magte is aan bande gelê en doelbewus deur die Nasionale Party-regering geneutraliseer ter wille van grondwetlike “onderhandelings” met terreurgroepe, wat geblyk het ‘n rookskerm te wees, nie vir die beloofde magsdeling nie, maar vir verraderlike magsoorgawe.

“This book is a set of variations on a single and simple underlying thesis: that what Americans call ‘liberalism’ is the ideology of Western suicide … liberalism has come to be the typical verbal systematization of the process of Western contraction and withdrawal; that liberalism motivates and justifies the contraction, and reconciles us to it” (642). Ook die ondergang van die blanke bewind in Suid-Afrika kan aan die geestelike kanker van liberalisme toegeskryf word. Die gelykverklaring en kwantifisering van mense en die ignorering van kwalitatiewe oorwegings is onderliggend aan liberalisme; ook die kweek van onregverdigbare skuldgevoelens en die toepassing van ‘n onfeilbare resep om Westerse beskawing te vernietig, naamlik ongekwalifiseerde algemene stemreg in ‘n eenheidstaat sonder groepregte vir die etniese minderheidsgroep wat die uitnemendste prestasierekord het.

In die res van die boek kontrasteer Burnham polities links en regs deur die terme ‘liberalisme’ en ‘konserwatisme’ te gebruik. Maar dit is ook nodig om tussen die oorspronklike 18de eeuse liberalisme van die Verligting en sy hedendaagse variasie te onderskei. Tradisionele liberalisme was nie naasteby so beskawingsvernietigend soos neo-liberalisme nie. Burnham skryf “from some time in the 1930s [neo-liberalism] has been the prevailing American public doctrine, or ideology *… a substantial majority of those who control or influence public opinion is liberal” (722). “They speak the same ideological language as their progressive confrères from other continents” (779). Later noem hy liberalisme ‘n sindroom (928). [* “An ideology the primary function of which is not to state truths but to adjust attitudes” (2185).]

Burnham onderskei tussen “liberty – national independence and self-government” en “freedom of the individual” (2826). Aanvanklik was die hiërargie van liberalistiese waardes: “Freedom, Liberty, Justice, Peace” (2842). Deesdae is dit: “Peace, Justice, Freedom, Liberty” (2851). Dit toon in hoe ‘n groot mate tradisionele liberalisme en neo-liberalisme verskil, bv “the … shift of stress from national sovereignty to internationalism” (2851). Hedendaagse konserwatiewes kan geneig wees om die volgende hiërargie te verkies: “Liberty, Freedom, Peace, Justice” (2859). “Nearly all liberals – and most non-liberals also, for that matter – invoke the name of Freedom the way a drill sergeant invokes his favorite obscenity. It takes closer study to find out just what they mean by that term” (2911).

“All liberals agree, without debate, that racial segregation in any school system is wrong and that government ought to prevent it” (807). “‘In our day,’ it seems to a liberal, ‘nobody but a madman, fascist or crackpot would really question whether democracy is better than aristocracy and dictatorship, whether there ought to be universal education and universal suffrage, whether all races and creeds deserve equal treatment, whether government has a duty to the unemployed, ill and aged, whether we ought to have a progressive income tax, whether trade unions are a good thing, or peace better than war'” (828). Hierdie lysie toon hoeveel liberalistiese leerstellings deesdae sonder meer as korrek aanvaar word pleks van oor alternatiewe te besin.

Later voeg Burnham ander kenmerkende liberalistiese leerstelling soos die volgende by: “We have a duty to mankind; that is to men in general. The United Nations … is a step in the right direction … Wealthy nations … have a duty to aid the less privileged portions of mankind … Corporal punishment … is wrong. All nations and peoples … have a right to political independence when a majority op the population wants it … There are no significant differences in intellectual, moral or civilizing capacity among human races and ethnic types” (858). Volgens liberaliste kan alle mense deur opvoeding verbeter en nader aan volmaaktheid omvorm word (1017). Daar word aan vooruitgang geglo (1084), vandaar die benaming “progressiewes” vir liberaliste. Gelykverklaring is deel van liberalistiese geregtigheid (1317). “My present objective, then, is to exhibit modern liberalism as a more or less systematic set of ideas, theories and beliefs about society” (958).

Liberaliste beklemtoon “the errors and injustices of the past … Thus liberalism is anti-traditional. I rather think that the attitude toward tradition furnishes the most accurate single shibboleth* for distinguishing liberals from conservatives, and still more broadly, the Left from the Right” (1152), vandaar liberaliste se pleidooie vir verandering (1159) of hervorming (1174), oftewel transformasie. “The conservative, in contrast, tends to stress continuity rather than change, and what might be called ‘renewal’ rather than reform – especially drastic and rapid reform – or revolution” (3172). Die liberaliste in die Americans for Democratic Action “are at pains to protest that our real ‘enemies’ are not wicked people or nations or creeds, and certainly not the Soviet Union or communism, but hunger and racial discrimination; the real war is the ‘war against want'” (1261). [* Sjibbolet … (1) Wagwoord, herkenningswoord aan die uitspraak waarvan ‘n mens vreemdelinge herken; vgl Rigters 12:4-6 … (2) Uiting of handeling wat aandui of iemand tot ‘n bepaalde klas, groep of party behoort of nie” (HAT).]

“What liberalism notices as the evils of society – crime, delinquency, war, hunger, unemployment, communism (if this is judged an evil), urban blight, etc – are the results of ignorance and faulty social institutions or arrangements. The effective method for getting rid of the evils is therefore to eliminate the ignorance (by education) and to reform the institutions. It follows as a corollary that we have no rational basis for ‘blaming’ criminals for their crimes, teen-agers for their muggings and rumbles, soldiers for wars, the poor of India or Egypt for their hunger, the non-working for their joblessness, the city dwellers for the decay of their city, or the Communist Party for communism. They cannot be blamed for being ignorant, for not having been given a proper education; nor for the faulty institutions into which they were born. Since no one is to blame – except society, with her shady past – there is no ground for a retributive theory of punishment, for ‘vengeance,’ as liberals call it. Our aim in the treatment of delinquents, criminals, soldiers and communists must be to educate, or re-educate, them into good, that is liberal, citizens; and meanwhile to improve the bad conditions – slums, poverty, lack of schoolrooms, lack of democracy – that produced them. These conceptions lead quite naturally to what we may describe as a ‘permissive’ attitude toward erring members of the community – particularly when they belong to racial, religious, caste or economic groups less privileged than the general average (ie suffering more, as liberalism would explain it, from the faulty arrangements) – and to a ‘social service’ mentality” (1339).

Burnham het ‘n verweer teen hierdie liberalistiese dogmas. “If ignorance and bad social arrangements explain crime, war, hunger, racial riots, urban blight and so on, and thereby relieve the individual mugger, soldier, jobless adult, berserk Negro and unwed mother of direct responsibility for their behavior and its consequences, then the well-to-do citizen who gets mugged, the generals, landlords, merchants, bankers and even white segregationists ought also, by the same logic, to be relieved of their burden of personal guilt: they too, in their own manner, are merely unfortunate products of the bad conditions into which they were born and the inadequate education they received” (1367).

Dit behoort duidelik te wees waar die aandrang vandaan kom dat blanke Suid-Afrikaners heropgevoed moet word. Ook dat regeringsmag gesentraliseer moet word, maar “there is no reason why democratic centralization should stop with the single nation. Modern liberal doctrine tends naturally toward internationalist conceptions and the ideal of a democratic world order based through one mode or another on the majority will of all mankind” (1487). “To the liberal it has become self-evident that ‘national sovereignty is an outworn concept’ … Any form of isolationism and regionalism is obsolete. The nation that would save itself must subordinate its immediate interests to the maintenance of a peaceful, stable and just world” (1494). Die stemme wat deesdae opklink dat Suid-Afrika moet verafrika, is eintlik ‘n pleidooi vir ‘n halfwegstasie tot pad na algehele internasionalisering. “Patriotism and nationalism … are non-rational and discriminatory” (1583).

Ek het hiermee in Burnham se boek gevorder tot by die heel eerste aanhaling in hierdie rubriek. Dit sou ‘n onbegonne taak wees om al die interessanthede wat die outeur kwytraak in hierdie rubriek te noem. Hy meld bv: “Unqualified, universal franchise – especially where the electorate includes sizable proportions of uneducated or propertyless persons, or cohesive subgroups – tends to degenerate into semi-anarchy or into forms of despotism (Caesarism, Bonapartism) that manipulate the democratic formula for anti-democratic ends” (2322). Ook: “Whether or not sub-groups of humanity defined by physical or physiological attributes differ congenitally and innately in civilizing potential, they do differ in their actual civilizing ability at the present time and are likely to continue so to differ for as long in the future as is of practical concern” (2347). Verder: “Human beings … are hierarchical and segregating and discriminating animals … There is always apartheid” (2527). “The attempt to get rid of all discriminations, all apartheid, is illusory” (2534). Om (sinvol) te kan lewe, is dit noodsaaklik dat ons ons onderskeidingsvermoëns nie net behou nie maar ook verskerp.

Ek het onlangs gelees van ‘n skoolkind wat by die skool in groot moeilikheid beland het omdat sy die wens uitgespreek het dat apartheid moet terugkeer. Daar is skynbaar geen begrip meer vir die moontlike voordele van apartheid of die nadele van gedwonge rasse-integrasie nie. Burnham skryf: “This expanded freedom for the Negro is obtained only at the cost of a decreased freedom for white children and their parents” (2953). “In the United States, the spread and stricter enforcement of anti-discrimination laws and regulations, both State and Federal, are progressively limiting my freedom to hire whom I choose, to decide whom to sell to or buy from, to associate with whom I please, to choose my neighbors, and so on, as well as to determine what sort of school I want my children to attend” (2968).

Liberaliste se “main enemy is to the Right” (3552). Eintlik is daar “no enemy to the Left” (3552). Dit is so omdat liberaliste en kommuniste in groot mate soortgelyke ideale het. Byvoorbeeld, in Suid-Afrika het hulle hulle kragte teen die blanke bewind saamgesnoer. Daar is selektiewe moraliteit. Volgens die liberaliste moes sanksies teen Suid-Afrika ingestel word maar nie teen kommunistiese Kuba nie (3645). “The poor and oppressed … gain an immunity from the moral condemnation that is reserved for the powerful and privileged” (3652). In die praktyk is daar dikwels eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil tussen liberalisme en kommunisme. “Liberalism is infected with communism in the quite precise sense that communism and liberalism share most of their basic axioms and principles, and many of their values and sentiments … Liberals and communists are, most of the time, against the same things and persons … What communism does is to carry the liberal principles to their logical and practical extreme” (4881). “Communists seem not much more than liberals with guts” (3743). “The communist and liberal programs agree on most of their negative or destructive proposals. From the communist point of view, the liberal program is the communist program at a preliminary stage in the dialectical unfolding of the revolution” (4762).

Burnham kom tot die gevolgtrekking dat liberalisme negatief en destruktief is (4700) en beter in opposisie as in regering funksioneer. “Liberalism is not equipped to meet and overcome the actual challenges confronting Western civilization in our time” (4694). “Liberalism is better out of power than in power; better at changing than preserving; better at destroying than building” (4727). “The crucial present challenges are, I believe, three: first, the jungle now spreading within our own society, in particular in our great cities; second, the explosive population growth and political activization within the world’s backward areas, principally the equatorial and sub-equatorial latitudes occupied by non-white masses; third, the drive of the communist enterprise for a monopoly of world power” (4776). Sedert 1964 het die bedreiging van kommunisme internasionaal afgeneem maar in Suid-Afrika is dit nog springlewendig in die ANC.

Burnham haal ‘n Amerikaner aan wat skryf “we [are] civil righting our civilization to death … [we] are told that as culturally handicapped victims of society the criminals had every justification for committing their crimes … the increasing savagery of the savages among us … We’re in more danger than the pioneers ever were. When night fell, they closed the gates of the stockade. They knew the savages were outside. Nowadays when night falls, we know we’ve got them roaming around inside with us. What’s worse, they’re armed, and we’re not” (4790). Burnham skryf: “In the parks of our great cities, exactly as in all jungles, honest men may no longer move at night; when the sun goes down they must stay near the fires, while the beasts prowl” (4832).

“The familiar one-man, one-vote principle … implies, by simple arithmetic, the subjugation of the West: the members of Western civilization are a small minority … The economic egalitarianism of the liberal ideology implies … the reduction of Westerners to hunger and poverty *… liberals … dream [that] the one-man, one-vote principle to achieve freedom, peace and justice, and economic egalitarianism means plenty for all. But that is ideological fantasy” (4846). “In the soul of liberalism, and in the Western civilization that liberalism has permeated, this logic works like a spiritual worm, corrupting the will of the West to survive as a distinctive historical entity, easing the dissolution of the West into the distinctionless human mass” (4853).

[* Burnham redeneer soos volg: “‘Equality’ … becomes a less simple notion when submitted to the gloss of the dialectic. If I have a thousand dollars and you have none, equality means that you gain five hundred dollars and I lose five hundred. If I have ten acres and you are landless, five are taken from me, by the principle of equality, and you get five. But the real relation is still more disturbing. If I have enough to eat and you are starving, equality may mean that we both go hungry” (3995). Die ANC-regering wat aan ons opgedring is, beoog presies dit: die verdeling van plase in die besit van blankes in die helfte, sodat swartes die helfte (gratis) bekom.]

Watter teenmaatreëls kan getref word? “There would have to be a rejection, in particular, of the quantitative reduction of human beings to Common Man; and the reassertion of qualitative distinctions. Quite specifically, there would have to be reasserted the pre-liberal conviction that Western civilization, thus Western man, is both different from and superior in quality to other civilizations and non-civilizations … And there would have to be a renewed willingness, legitimized by that conviction, to use superior power and the threat of power to defend the West against all challenges and challengers” (4860). “Negroes have incorporated force among their methods,” gevolglik “direct counter-force must be brought into the game” (4949). Byvoorbeeld, teen die huidige plaaslike studente-onrus behoort daar streng opgetree te word.

“Liberalism is the ideology of Western suicide … all of this book is merely an amplification of this sentence” (5010). In Suid-Afrika het die liberaliste in die Nasionale Party en die kommuniste in die ANC suksesvol saamgespan om die blanke bewind te beëindig. Niemand kan met reg beweer dat beskawing sedert 1994 plaaslik ‘n hupstoot gekry het nie. Vernietiging en verval is aan die orde van die dag.

Leon Lemmer: Samuel Francis oor ‘n tuisland vir blankes

My vorige rubriek (Praag 18 September) handel oor Samuel Francis (1947-2005) se boek, Essential writings on race (New Century Foundation, 2007, 119p; Amazon Kindle $5,64). Ek het egter sy omvattende derde hoofstuk oor die kwessie van ‘n tuisland vir Amerikaanse blankes agterweë gelaat. Dit is die tema van hierdie rubriek. Francis se beredenering vind in die konteks van blankes se “prospects for racial and cultural survival” plaas (Kindle 327). Sy teks is oorspronklik in Maart 1995 gepubliseer. Jared Taylor beskryf dit as “perhaps his most forceful exposition of the practical steps whites must take if the United States is to remain part of the West” (334).

Mayer Schiller se mening is: “As our population becomes increasingly non-white … European civilization can be preserved on this continent only if whites withdraw into an enclave. He conceded that territorial division was not likely in the near term but argued that no other solution could guarantee the survival of a distinctly Western society and culture” (327). Richard McCulloch het Schiller se standpunt ondersteun. Hierdie rubriek word gewy aan Samuel Francis se antwoord op Schiller en McCulloch se menings. Hou asseblief deurgaans moontlike implikasies vir ‘n tuisland vir Suid-Afrikaanse blankes of Afrikaners in gedagte.

Francis begin deur te skryf: “I do not question the arguments for the desirability of separation … I am willing to grant at least a pragmatic right of every self-conscious people to govern itself and to create and live within its own institutions” (341). Wat ‘n mens begeer is egter nie altyd haalbaar nie. “Racial separation means the relocation of the different races (let us limit the discussion here to the two main races in America, whites and blacks) either to areas of the country that would become politically independent and self-governing or to other countries” (348). Francis wil aantoon “racial separation involves problems that today are virtually insurmountable … until those problems are solved neither separation nor any other enduring solution to the racial crisis is possible” (341).

Die een moontlikheid is dus die verdeling van die land in “‘racial zones’ – in a word, the political breakup of the United States” (348). Die ander moontlikheid is “through relocation of one race by its removal (voluntary or not) to some other territory outside the present United States. In either case, there are three problems: (a) Where is each or either race actually going to go; (b) How is separation going to be implemented; and (c) How are the separated races going to be induced to stay where they are once they get there?” (348).

“Breaking up the United States” sal nie geredelik deur blankes aanvaar word nie “since it involves surrendering large parts of their own country to non-whites. Most white Americans retain too much sense of nationality and too much allegiance to their country and their own communities to accept the proposal of giving up large parts of the United States to others” (355). “Whites should not embrace this proposal because at the present time [1995] and for a long time to come, there is no need to … Europeans are still a large majority of the American population and still retain far more wealth, political power, and even cultural dominance than non-whites. If whites wanted to do so, they could dictate a solution to the racial problem tomorrow – by curtailing immigration and sealing the border, by imposing adequate fertility controls on non-whites and encouraging a higher white birth rate, by refusing to be bullied into enduring ‘multi-culturalism,’ affirmative action, civil rights laws and policies, and by refusing to submit to cultural dissolution, inter-racial violence and insults, and the guilt that multi-racialists inculcate. Ending all of these threats to the white European character of the United States … would involve an uncompromising assertion of white will and identity” (368).

Om ‘n ander land vir die hervestiging van miljoene blanke Amerikaners te vind, is problematies. Watter land sou bereid wees om dit te doen? Verder: “However much they may deplore their accelerating dispossession, most whites might not want to jump ship from the nation they created, and live in countries where they have no roots” (381). Vir groepe kleiner as miljoene kan dit myns insiens ‘n aanvaarbare alternatief bied. “If emigration to Europe [and Argentina or Australia?] is not practical for whites, emigration to Africa or other black majority regions is not practical for American blacks either. It is highly unlikely that very many black African countries would welcome large numbers of American black émigrés and even more unlikely that very many American blacks would want to go” (388). Dink bv aan die lotgevalle van Amerikaanse swartes wat hulle sedert die 1820’s in Liberië gevestig het. “Today, with independent and sovereign (however dilapidated and repressive) nation-states in Africa, mass migration there is not possible unless the African states were simply forced to accept it” (388).

Nog ‘n probleem is:

“How the separated races would be induced to remain separate … there will … remain immense pressures for the breakdown of this separation … Whites will want cheap labour, and many non-whites will want to supply it. If the black zone in any way resembles most of the black majority nation-states or American cities … it will be unable to support itself, to control crime and social disorder, to supply elementary administrative services, or even to avoid the most brutal political repression … Just as there would be immense pull pressure from the white zone for cheap labor, so there would be immense push pressure from within the black zone for emigration to the white zone” (395).

“The separation would gradually (perhaps quickly) dissolve. The fact is that the non-white world almost invariably beats a path to the white door, and the whites behind the door almost invariably open it … This is why, at the height of apartheid in South Africa, there were some 100 000 illegal black immigrants every year. Because whites are almost always more economically successful than non-whites, non-whites almost always want to come in, and because the whites (aside from generosity and ideology) often seek cheap labor, they often let them come or even subsidize their coming. This, after all, is why there was an African slave trade” (408).

Selfs die Suidelike Amerikaanse State wou nie eksklusief wit wees nie. Die Suiderling Hinton Rowan Helper (1829-1909), wat teen slawerny gekant was, was ‘n uitsondering (428).

Volgens Francis is ras as sodanig nie afdoende motivering vir radikale gebiedskeiding nie. “Only as it [race] takes on cultural and political flesh, as race becomes tied up with community, kinship, nationality, territory, language, literature, art, religion, moral codes and manners, social class, and political aspirations. It is precisely such accretions that convert the biological abstraction [or characteristic] of ‘race’ into the concrete category of a ‘people'” (435). Dus, Afrikaners as groep het meer as bloot ras gemeen. “Whites did not descend to their present pitiable condition because their racial purity was somehow diluted but because they conceptually surrendered their will and identity – which they did well before they began to surrender their heritage politically and materially … The conceptual surrender is leading to a situation where the biological survival of the race is threatened, and if that occurs, then – because race is necessary, because no other race or people seems able to replicate or adopt the concepts on which white civilization is based – the conceptual surrender will not be remedied, and white civilization, the whole conceptual corpus, will die with the race” (442).

“Who would be counted as part of a race and why?” (2251). Wie sou in bv ‘n Afrikanerstaat toegelaat word? Die Kodesa-hensoppers? Max du Preez, Willie Esterhuyse, Wim de Villiers, Pierre de Vos, Piet Croucamp? “If there were several white racial states, would one or more ally with non-white states against the white states? … It is idle talk about racial separatism without (a) a widely shared and well-defined concept of race to which virtually all whites would rigorously adhere and (b) equally widely shared and well-defined concepts of other criteria in addition to race that would prevent replication of the same errors and flaws that caused the problems in the first place” (455).

“Despite a good deal of racial mixture in 300 years,* there is no prospect of the extinction of either the black or white races on this continent because of mixture. The threat of white extinction is due to non-white immigration and high fertility coupled with low white fertility” (469). Verder: “The advances in transportation technology tend to render geographical isolation almost impossible, and certainly they have immensely facilitated immigration into Europe and North America” (475). [* “Whites continue to marry outside their own race less than any other race, and they do so in negligible numbers. The 2000 Census reports that only 3,5 percent of whites marry non-whites” (2325).]

“The most racially conscious white states (the early American Republic, the Confederacy, South Africa) used or planned to use the labor of subjugated races, and eventually (if the regimes lasted long enough), those races overcame their masters, at least indirectly … this urge to expand and conquer seems to be biologically rooted in whites … The passivity and timidity of today’s whites are clearly temporary though suicidal aberrations, due to historical causes” (495). “My bet is that no sooner should a white separatist state establish itself than it would begin to import non-whites for labor and other forms of exploitation [usefulness], and the whole history would begin to repeat itself. Moreover, my bet is that non-whites would eagerly lend themselves to this, as they have in the past, since the standard of living and political conditions in the white areas would be so much more attractive than in the non-white areas” (501).

“To summarize, it [racial separatism] fails to identify any physical area for the relocation of either race; it fails to anticipate the likely pressures for recombination of the races; it relies almost entirely on a suppositious white racial consciousness that has no historical precedent and would be inadequate by itself, even if it existed, to sustain a real society, culture, or government; and it involves the deliberate surrender of a part of a territory, political order, and civilization that were created by whites and remain theirs. Until the advocates of separatism can provide answers for these objections, I cannot see that what they advocate is anything more than a desperate and fantastic effort to avoid grappling with the real roots of our racial and cultural decline” (508).

“If white separatism is not the answer, what is? The answer is, quite simply, the reconquest of the United States. This reconquest does not involve any restoration of white supremacy in the political and legal sense that obtained under slavery or segregation, and there is no reason why non-whites who reside in the United States could not enjoy equality of legal rights. But a white reconquest of the United States would mean the supremacy of whites in a cultural sense, or in the sense of what is nowadays called ‘Eurocentrism.’ There are essentially three things that whites must do in order to carry out this reconquest of the nation and culture they have almost lost” (514):

“(1) Whites must formulate a white racial consciousness that identifies racial and biological endowments as important and relevant to social behavior, and their own racial endowments as essential to the continuing existence of Euro-American civilization … It means merely that we recognize racial realities, that we recognize that racial-biological endowments are necessary to certain kinds of human behavior (eg the political and civic behavior appropriate to stable self-government, the work habits and lifestyles appropriate to a dynamic economy; the intellectual behavior that is necessary for science and scholarship, etc) and that because these endowments are largely unique to whites, the behavior they make possible cannot be replicated by most non-whites” (521).

“The formation of white racial consciousness does mean that whites would recognize themselves as a race and their racially based behavior as legitimate, and hence it would mean the end of tolerance for non-white assaults on white people and the norms of white civilization. Whites would simply no longer countenance non-white aggression and insults or the idolization of non-white heroes, icons, and culture; white children* would be raised in accordance with what is proper to being white, and norms openly recognized as appropriate to whites would be the legitimizing and dominant norms of American society as they were prior to the 1960s. Racial guilt and truckling would end” (534).

[* “Non-white and non-Western holidays (Ramadan, Kwanzaa, Cinco de Mayo) are now observed in schools” (2284). Aan die Universiteit Stellenbosch word die nuwe Suid-Afrika se openbare vakansiedae met ‘n “bevrydingsgeurtjie” (Menseregtedag, Vryheidsdag, Werkersdag, Jeugdag, Vrouedag, Versoeningsdag), asook Mandela-dag en Afrika-dag, met oorgawe gevier, maar nie Van Riebeeck- of Beskawingsdag (6 April) en Afrikaansdag (14 Augustus) nie. Anders as in die geval van Nelson Mandela, wat bitter min ooit met die universiteit te make gehad het, word geen poging aangewend om jaarliks erkenning aan die stigter van die universiteit, Jan Marais, te gee nie.]

“(2) On the basis of this racial consciousness, whites must counter the demographic threat they face from immigration and non-white fertility and whites’ own infertility. This means (a) an absolute halt to all future legal [non-white] immigration into the United States, deployment of the armed forces on the appropriate borders to cut off illegal immigration, and deportation of all illegal immigrants (and perhaps many recent legal immigrants); (b) the end of subsidies for the non-white birth rate through welfare programs, obligatory use of contraception by welfare recipients, and encouragement of its use among non-whites, and (c) encouragement of increases in white fertility” (540).

“(3) Whites must correct the political and legal order to end the political power of non-white minorities and their white anti-white allies. This political effort would involve a radical dismantling of all affirmative action and civil rights legislation as well as a good part of the federal governmental superstructure that entrenches minority power. It also would require recovering an understanding of constitutional law that permits local and state governments to govern and private institutions to function independently of government” (540).

“Equality before the law, does not mean political equality, the right to vote, or the right to hold political office, let alone social and economic equality, nor the ‘right’ to attend the same schools, to serve on juries, to marry across racial lines, to serve in the armed forces, to eat at lunch counters, to ride on buses, to buy a house or rent a room or hold a job, to receive welfare, to be admitted to colleges and universities, to take academic degrees or to be promoted” (553).

“All these are phony ‘rights’ that have been fabricated through the corruption of our constitutional law and our understanding of it, and no citizen of any race is entitled to them. Under a proper understanding of constitutional law, states and localities could differ as to whether they recognized such ‘rights’ or not, but the federal government would not, and the only legal rights that either the United States or state governments would be required to recognize and enforce equally would be those Blackstonean rights of personal security, personal liberty, and property … Those citizens of either race who found these rights insufficient for the satisfaction of their ambitions would be free to depart” (553).

“In order to achieve these goals and the reconquest of the United States they involve, there must be an immense amount of cultural and intellectual reconquest beforehand, a long march through the dominant institutions and apparatus of power by which the incumbent elites exercise control over the state, the economy, and the culture of the United States … Recent political developments encourage me to believe that such a movement remains possible and is indeed beginning … it remains a strategy that is far more likely to succeed than the strategy of surrender that racial separatism involves. What white Americans must do is get on with ensuring that it does succeed before they lose their country, their heritage, and their posterity forever” (560).

Wat vir Amerika geld, kan nie sonder meer op Suid-Afrika toepaslik gemaak word nie. Maar daar is fundamentele ooreenkomste, soos hierdie netelige kwessies: Waar die een of meer tuislande gaan wees, hoe hierdie proses suksesvol uitgevoer kan word en hoe die voortbestaan van rasgebaseerde tuislande oor die langer termyn verseker kan word. Arbeidsbeleid is in laasgenoemde geval van deurslaggewende belang. Blankes sal bereid moet wees om nie van “volksvreemde arbeid” gebruik te maak nie, maar uitsluitlik van “volkseie arbeid”, soos Carel Boshoff dit gestel het.

‘n Groot verskil tussen Amerika en Suid-Afrika is dat die Amerikaanse blankes nog tyd het om sake reg te trek voordat hulle omstreeks 2050 ‘n etniese minderheid word wat aan die genade van ‘n nie-wit meerderheid oorgelaat sal wees. Maar soos Francis aantoon is dit mede-blankes wat die pogings van blankes om Amerika kultureel terug te wen, ondermyn. In Suid-Afrika is daar baie minder blankes as in Amerika en ‘n verswelgende swart meerderheid wat reeds in 1994 politieke beheer oorgeneem het. Anders as in die geval van Noord-Amerika is die Afrika-kontinent oorweldigend swart. Die “groter prentjie” is dat die tyd vir die afdwing van politieke Afrikanerideale dalk verby is. ‘n Eurosentristiese herowering, soos wat Francis in Amerika in die vooruitsig stel, kan kwalik in Suid-Afrika werklikheid word. Dit sou nie só gewees het as misleide blankes nie mede-blankes se regmatige regte veral sedert 1990 gesaboteer het nie.

‘n Opsig waarin Suid-Afrikaanse blankes en seker veral Afrikaners in ‘n sterker posisie as Amerikaanse blankes is, is dat hulle vaderland binne twee dekades feitlik onherkenbaar verander en verval het sodat hulle nie meer so sentimenteel soos vroeër daaroor voel nie, dat hulle eertydse lojaliteit verwater het, dat hulle liewer nie die brutale plaaslike werklikheid daagliks wil aanskou nie, dat dit ‘n salige verlossing kan wees om liewer elders ‘n heenkome te vind. In die praktyk is daardie hervestiging egter individueel of gesinsgewys en nie in die vorm van ‘n buitelandse tuisland nie.

‘n Positiewe element in Francis se redenasie is sy voorstel dat Amerikaanse blankes nie na ‘n ander land moet verkas om hulle probleme te probeer oplos nie; dat hulle eerder hulle eie vaderland moet hervorm. Dit is soortgelyk aan my redensasie dat ons nie ‘n nuwe private Afrikaanse universiteit moet skep nie maar eerder moet poog om die eens Afrikaanse universiteite terug te wen; te meer omdat Afrikaners daardie universiteite geskep en uitgebou het en blankes vanweë belasting steeds tot hulle voortbestaan bydra.

Tot dusver het ek gepraat van ‘n “tuisland”, dus ‘n plek waar blankes hulle eie ding na goeddunke kan doen, insluitende ‘n mate van plaaslike selfregering. Die eintlike ideaal is egter ‘n onafhanklike volk- of nasiestaat. Die Jode het dit teen die verwagting in in 1948 met die totstandkoming van die staat Israel reggekry. Maar die resultaat is onvolmaak, onder meer omdat meer as ‘n vyfde van die bevolking nie-Jode is, onwettige inkommers groot probleme skep en die inwoners se veiligheid deurlopend bedreig word. Alles in ag genome lyk dit asof Suid-Afrikaanse blankes of Afrikaners kwalik iets soortgelyks in Suid-Afrika of elders tot stand sal kan bring.

Berusting in die status quo is nie vir egte Afrikaners aanvaar- of leefbaar nie. Gaan ons sê: Waar daar ‘n wil is, is daar ‘n weg; oftewel: ‘n Boer maak ‘n plan? Die tragedie is dat die beste huidige alternatief blykbaar die stigting van mini- of posseël- (soos Ferdie Hartzenberg gesê het) enklaves soos Orania is. Dit is dalk die naaste wat daar deesdae aan Afrikanerselfbeskikking gekom kan word; ‘n “gereduseerde bestaan,” soos Carel Boshoff dit gestel het. Die Afrikaner het ‘n “randverskynsel”* geword. Die idee is dat Orania die eerste groeipunt vir ‘n Afrikanervolkstaat moet wees en dat dit deur ander soortgelyke groeipunte in die omgewing gevolg sal word, ‘n “pêrelstring van dorpe” (kyk: “Carel Boshoff: apart sonder apartheid,” Praag 19.12.2015). [* Wanneer die blankedom voorheen in tekste genoem is, is veral na Europa, Noord-Amerika, Suid-Afrika, Australië en Nieu-Seeland verwys. Dit is opvallend dat Suid-Afrika deesdae uit hierdie lysie gelaat word.]

As Francis gelyk gegee word dat ‘n blanke tuisland, volk- of nasiestaat in die hedendaagse wêreld ‘n verlore saak is en ons toegee dat dit ook vir ‘n Afrikanertuisland geld, besef ‘n mens die enormiteit van die onnoselheid asook die gemeenheid van die mandaadlose politieke magsoorgawe in 1990/94. ‘n Klein groepie blankes, waaronder Afrikaanssprekendes wat die leiding geneem het, het hulle mede-blankes grootliks sonder bedingingsmag gelaat. Sedertdien is daar by Afrikaners ‘n grootliks geïnternaliseerde rouproses aanwesig. Tot my laaste dag sal ek oor die verlies van die Afrikaner se politieke mag rou, des te meer omdat dit ook tot die einde van die blankedom in Suider-Afrika kan lei. Ek rou en dit is nie berustend nie maar wrokkig.

Leon Lemmer: Die beredeneerde regsheid van Samuel Francis

Die Amerikaner en trotse Suiderling, Samuel Francis (1947-2005), was ‘n historikus en joernalis wat met sy regse en ander geskrifte nasionale aansien verwerf het. Wanneer ‘n mens sy tekste lees, tref die diepte en oortuigingskrag daarvan jou dadelik. Hy het nie gewildheid gesoek nie en soms met sy onbesproke rasionaliteit sy vlakker en meer opportunistiese geesgenote teleurgestel, bv deur met redenasies aan te toon dat ‘n tuisland van Amerikaanse blankes nie realisties haalbaar is nie. Hieroor skryf ek volgende keer.

In regse geledere is daar groot ondersteuning vir Francis se standpunt dat rasse ingevolge persoonlikheid, gedrag en ook intelligensie verskil. Vandaar die tradisionele Amerikaanse beleid van rassesegregasie. Maar hy het blankes nie beter as ander rasse geag nie; bloot dat blankes anders is, bv dat wittes omstandighede skep waarin hulle (en ander rasse) meer tuis voel as die omstandighede wat deur die leefwyse van nie-wit rasse daargestel word; vandaar die uittog van nie-wittes uit hulle woonbuurte en hulle intog in tradisioneel blanke gebiede. “Non-whites may indeed create a different civilization of their own, but it will not be the same as the one we as whites created and live in, and most of us (or even most non-whites today) would not want to live in it” (Francis, bron hier onder, Kindle 2162).

Daar is ‘n omvattende versameling van Francis se geskrifte beskikbaar: Shots fired: Sam Francis on America’s culture war (FGF Books, 2006, 361p; Amazon Kindle $11,39). In hierdie rubriek bepaal ek my egter by sy politiek soos weerspieël in sy Essential writings on race (New Century Foundation, 2007, 119p; Amazon Kindle $5,64), met ‘n inleiding deur Jared Taylor.

Met verwysing na die Bybel verklaar Francis prontuit: “Neither ‘slavery’ nor ‘racism’ as an institution is a sin” (116). Albei is immers eeue lank algemeen as normaal in ontwikkelde of beskaafde samelewings aanvaar. Dieselfde geld rassediskriminasie of “apartheid and colonialism” (123). Laasgenoemde twee bestaan nie meer in Suid-Afrika nie, maar rassediskriminasie is sekerlik nog met ons, maar hierdie keer word dit met oorgawe in die naam van regstelling, transformasie, of watter eufemisme ook al, ten koste van blankes bedryf.

In die na-koloniale era “we see the transfer of power in almost every dimension of public and private life. Thus far, the transfer is more cultural than it is political or economic” (161). Francis verwys hier na Westerse lande. In die meeste voormalige kolonies is die eens blanke politieke mag aan nie-wittes afgestaan. “In South Africa, the transfer has already been completed” (154).

Vir Francis gaan dit uiteraard hoofsaaklik oor Amerikaanse toestande. Oor kulturele magsoordrag aldaar skryf hy:

“The Martin Luther King [public] holiday [introduced] in 1983 was the first and most important instance of the trend but by no means the last; indeed, it can be argued that the King holiday was merely the legitimizing agent of the attacks on other symbols that have occurred since. Attacks on the display of the Confederate battle flag and on other Confederate and Southern white symbols are now commonplace,* but the Alamo in San Antonio is another traditional white symbol that is also under attack – by Hispanics. The Custer battlefield in Montana now celebrates the Indian victory, although what is historically memorable about the battle of the Little Big Horn is not the victory of several thousand Indians over a small American cavalry detachment but rather the defeat of whites at the hands of non-whites” (161). [* “Attacks on the Confederacy really are: the opening salvo in an assault on everything that is distinctively European” (1478).]

Die swartes wil nie hê dat die vlag wat die Suidelike state in die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) gebruik het in die openbaar vertoon word nie omdat dit glo aan die era van slawerny herinner. “Only with the advent of the ‘civil rights’ era [1960s] and of mandated racial equality have the Confederate flag and all other symbols associated with the Confederacy been singled out for attack, and of course the reason is that these flags and symbols are the emblems of a government and culture that was based on slavery and racial inequality. In an age in which the egalitarian imperative is absolute and ‘racism’ is virtually a religious taboo, continuing to honor and display these symbols in public – especially by state and local governments – constitutes an outright act of resistance to the dominant egalitarian orthodoxies” (1492). “It is now open season on all things Confederate” (1558). “The rejection of the Southern and American past was implicit in signs carried by black anti-flag demonstrators last winter [1999-2000] that read, ‘Your Heritage Is Our Slavery'” (1571). Wat die swartes verlang of eis is “the total extirpation of those parts of the Southern past they find ‘offensive’ (ie anything that does not glorify blacks) and the rewriting of the past to magnify and glorify the achievements of their own race” (1577).

In Suid-Afrika matig nie-wittes en hulle blanke meelopers hulle die reg aan om ‘n verbod op die openbare vertoon van die vorige Suid-Afrikaanse vlag by bv sportbyeenkomste te plaas omdat dit glo aan apartheid herinner, asof die era van apartheid net sleg was. Daar is egter geen verbod op lof vir die afgryslike barbaarsheid en misdadigheid wat bv ANC/UDF- en PAC-terrorisme gekenmerk het nie. Ter verduideliking van wat hier bo staan: By Alamo is 180 blankes in 1836 deur Hispaniste gedood in die stryd om Texas se onafhanklikheid van Meksiko te verkry. Nie-wittes se oorwinning oor blankes by Alamo en by Custer mag gevier word maar nie blankes se oorwinnings oor Hispaniste en Indiane nie. Nie-wittes het in hierdie sin die kultuurstryd gewen. Die rede hiervoor is dat Hispaniste en Indiane, soos swartes en Asiate, etniese minderheidsgroepe in Amerika is en op grond daarvan as benadeeldes, as slagoffers van blanke boosheid, beskou word. Insgelyks mag die Voortrekkers se oorwinning by Bloedrivier eintlik nie meer gevier of selfs herdenk word nie omdat dit glo in nie-wit geledere aanstoot sal gee. Ook in die nuwe Suid-Afrika is die veralgemenende persepsie gevestig dat nie-wittes en veral swartes goed en blankes en veral Afrikaners sleg is. Op hierdie manier dring nie-wittes in Amerika en veral swartes in Suid-Afrika hulle wensbeeld van die geskiedenis aan die blankes op.

“The holidays, public anniversaries, flags, songs, statues, museums, symbols, and heroes that a people shares are fundamental to its identity and its existence as a people. What we are witnessing on the official level of public culture in the attacks on these traditional symbols and their displacement by the symbols of other races is the effective abolition of one people and the gradual creation of another” (168). Dit is aan hierdie soort kultuurmoord wat Max du Preez meedoen as hy skryf dat Cecil Rhodes se standbeeld maar gerus verwyder kan word want hy het nooit van Rhodes gehou nie. Du Preez het nie die visie om te besef dat dit in ‘n reeksaksie teen standbeelde van blankes sou ontaard nie. Insgelyk het Wim de Villiers van die verwydering van die laaste oorblyfsel van wat eens die Verwoerd-gebou was ‘n openbare spektakel gemaak om die ANC en Open Stellenbosch ter wille te wees. Mense soos Du Preez en De Villiers, met hulle Hugenote-vanne en anders as Francis, het nie die insig om te besef dat kultuurmoord die aanloop tot die uitwissing van die blankedom kan wees nie.

“Western movies now routinely define the whites as the villians and the Indians and Mexicans – or, even more fantastically, blacks – as the heroes or martyrs … It is routine also to display almost all criminals – rapists, murderers, robbers – as whites, though the statistical truth, of course is that violent crime in the United States is largely the work of non-whites” (175) al is hulle demografies die minderheid. Francis verwys na Mel Gibson se Lethal Weapon-reeks. “The second installment … depicted white South Africans – today’s Hollywood version of Nazis, no doubt – as masterminding drug smuggling into the United States” (181). Wanneer ek sodanige misleidende uitbeelding aanskou, dink ek: As rolprente en televisieprogramme en -advertensies die werklikheid weerspieël, het lande soos Amerika en Suid-Afrika glad nie ‘n ernstige misdaadprobleem nie.

“While the explicit racial hatred of whites expressed in black-directed films is well known, an increasingly common theme in mainstream television and film is that of the dangers represented by hordes of violent and vicious white supremacists, skinheads, neo-Nazis, paleo-Nazis, and racist terrorists who seem to lurk in every city, behind every storefront, in every small town throughout the country, everywhere, all the time. Recently [1994], in the ABC-TV production of the eight-hour film of Stephan King’s The Stand, a tale of the final struggle at the end of the world between supernatural forces of good and evil, the personification of goodness and of God was an elderly black woman, while the devil was portrayed as a blue-eyed, blond-haired white man, whose evil followers waved the Confederate flag. Even at the end of the world, it seems, Hollywood cannot rid us of white racism” (181).

“Today anti-white themes … provide the background and the context of popular entertainment” (195). “This is a calculated tactic aimed at seizing cultural legitimacy and cultural hegemony and ultimately coercive political power on behalf of non-whites at the expense of whites … It offers a conspirational interpretation of history in which whites are systematically demonized as the enemies of the black race, and a myth of black racial solidarity and supremacy. ‘Afro-racism’ is the ideological and political apparatus by which an explicit race war is prepared against the white race and its civilization, not as part of ‘rage’ nor as a response to ‘injustice’ and ‘neglect’ but, like any war, as part of a concerted strategy to acquire power” (201).

Francis haal die volgende groot waarheid op: “Of course non-whites are by no means the only peddlers of anti-white racism. One of the most remarkable features of our interesting times is the degree to which whites themselves help dig their own racial and civilizational grave” (208). Die nuwe Suid-Afrika is ‘n skandalige toonbeeld hiervan. Verlooptes redeneer dikwels “that race is merely a social invention rather than a fact of nature and argues for the abolition of the concept of race as applied to whites. Racial identity is forbidden for whites but not for non-whites (or at least blacks)” (208), wat op dubbele standaarde neerkom. “Of course the explicit goal is to destroy white civilization by doing away with the symbols and institutions of the collective consciousness that defines the race and is the foundation of the culture” (215).

“We know from the population projections by die US Census Bureau last year [1993] that by the middle of the next century [ie 2050] the present white majority of the United States will have dwindled to a minority in its own country, and given that fact and the increasing legitimization of anti-white racism in the United States, the situation in this country for whites is not going to get any better, to say the least. Of course, the revolution could not have succeeded or gone as far as it has without the active assistance of whites” (250).

Bill Clinton is een van die wittes wat die anti-wit-revolusie in woord en daad aanhelp. Omdat die meerderheid Amerikaners teen 2050 na verwagting nie-wit gaan wees, het Clinton blankes gewaarsku om goed vir nie-wittes te wees anders gaan hulle vorentoe bars. Sy naïewe veronderstelling is dat as blankes bv swartes op die hande dra en hulle oorvergoed, hulle dieselfde teenoor blankes sou doen as hulle politieke beheer kry. Dit is egter dwaas om te veronderstel dat daar wederkerigheid gaan wees. In Suid-Afrika het die nie-wittes en veral die swartes tydens apartheid steen en been oor rassediskriminasie gekla omdat dit oneties en ‘n euwel is. Desnieteenstaande is rassediskriminasie nie in die nuwe Suid-Afrika verbied nie en word dit met oorgawe toegepas, maar hierdie keer ten koste van blankes. Tydens apartheid het nie-blankes geëis dat politiek uit sport gehou moet word. In die nuwe Suid-Afrika is politieke inmenging in sport meer as ooit tevore aan die orde van die dag. Die “apartheidsregering” het tuislande aan etniese groepe gegun maar die ANC-regime gun nie ‘n tuisland aan blankes of Afrikaners nie. Blankes word deur swartes uitgesonder vir verguising en nie vir verering vir alles wat hulle tot stand gebring het nie. Ek kan steeds nie die onoortrefbare dwaasheid glo dat toegelaat is dat alles wat sedert 1652 plaaslik opgebou is grootliks onverdiend in die skoot en beheer van die swartes beland het en dat daar geen greintjie (amptelike) dankbaarheid of selfs blote erkentlikheid uit daardie oord jeens blankes is nie.

Volgens Francis is “the pervasive venom of universalism” (256) die onderliggende euwel. “In the universalist world-view, there is neither history nor race nor even species, neither specific cultures nor particular peoples nor meaningful boundaries. Therefore there are no concrete duties to race, nation, community, family, friend, or neighbor and indeed no distinctions to be drawn between neighbor and stranger, friend and foe, mine and thine, us and them. In the happyland of universalism, we owe as much to the children of Somalia – indeed more – than we do to the hapless citizens of Los Angeles … Even to invoke ‘our’ identity, our interests, our aspirations is to invite accusations of all the ‘isms’ and ‘phobias’ that are deployed to prevent further discussions and to paralyze the formation or the retention of a common consciousness that might at some point swell up into actual resistance to our dispossession (263).

Max du Preez is een van diegene wat van ander mense (eerder as homself) verwag om die onderskeid tussen “ons” en “hulle” uit te wis. Daar is ook Wim de Villiers met sy globale benadering waarvolgens die Universiteit Stellenbosch eerder ‘n Afrika- en wêrelduniversiteit moet wees as een wat aan die groepbelange (soos die tradisies, geskiedenis, kultuur en taal) van Afrikaners reg laat geskied. Francis huldig die teenoorgestelde standpunt:

“What we as whites must do is reassert our identity and our solidarity, and we must do so in explicitly racial terms through the articulation of a racial consciousness as whites” (283).

“The reassertion of our solidarity must be expressed in racial terms for two major reasons. In the first place, the attack upon us defines itself in racial terms and seeks through the delegitimization of race for whites and the legitimization of race for non-whites the dispersion and destruction of the foundation of our solidarity, while at the same time consolidating non-white cohesivemess against whites” (283). “Secondly, we need to assert a specifically racial identity because race is real … I do not suggest that race as a biological reality is by itself sufficient to explain the civilization of European man – if race were sufficient, there would be no problem – but race is necessary for it, and it is likely that biological science in the near future will show even more clearly how necessary racial, biological, and genetic explanations are to understanding social and historical events more fully” (290).

“The civilization that we as whites created in Europe and America could not have developed apart from the genetic endowments of the creating people, nor is there any reason to believe that the civilization can be successfully transmitted to a different people.* If the people or race who created and sustained the civilization of the West should die, then the civilization also will die. A mere cultural consciousness, then, that emphasizes only social and cultural factors as the roots of our civilization is not enough, because a merely cultural consciousness will not by itself conserve the race and people that were necessary for the creation of the culture and who remain necessary for its survival. We need not only to understand the role of race in creating our civilization but also to incorporate that understanding in our defense of our civilization. Until we do so, we can expect only to keep on losing the war we are in” (296).

[* Dink aan hoe woongebiede, skole, universiteite en wat ook al wat blankes opgebou het vir nie-wittes en veral swartes onaanvaarbaar is en opsluit verander/getransformeer moet word om eerder vir hulle as vir blankes te pas.]

Francis kom tot die gevolgtrekking “whites do not act cohesively or think of themselves as a unit, that whites have no racial consciousness … In the United States today, whites exist objectively but do not exist subjectively, and that is in my view the fundamental racial problem they face, the basic reason they (I should say ‘we’) are losing the racial war against us … the spineless abnegation of their own country and culture that is at the root of white male paranoia offers proof of the absence of a subjective existence” (310). “As long as whites continue to avoid and deny their own racial identity, at a time when almost every other racial and ethnic category is rediscovering and asserting its own, whites will have no chance to resist their dispossession and their eventual possible physical destruction” (317).

Blankes wêreldwyd het myns insiens meer om op trots te wees as waaroor hulle skaam hoef te wees. Hulle moet hulle nie laat breinspoel deur nie-wittes wat hulle kritiseer met eensydige voorstellings waarvolgens blankes net sleg is en dat hulle skuldig daaroor moet voel nie. Ek was voorheen (soms) geneig om eerder kultuur- as rasverskille te beklemtoon, maar Francis maak ‘n oortuigende saak daarvoor uit dat blankes in hulle eie belang rasbewus moet word en dat hulle hulle nie moet laat intimideer deur bv swartes wat rasbewustheid by blankes as “rassisme” etiketteer nie. Rasbewustheid kom in groot mate by swartes voor en behoort as teenvoeter ook algemeen by blankes aangetref te word.

Na aanleiding van die invalle van “barbare” in die Romeinse Ryk verwys Francis na “the Roman poet Juvenal’s [60-140 nC] famous line that ‘the Orontes [the main river of ancient Syria] empties its garbage into the Tiber” (942), die rivier by Rome in Italië. Gebeur iets soortgelyks dalk tans in veral Duitsland weens die instroming van immigrante uit die Midde-Ooste en van elders in die Derde Wêreld?

“The perversion of our strengths into weaknesses is exploited against us and our rivals seek victory through our back doors. European Man can survive today only if he begins to recognize that victory through honorable combat is not enough; he must also be prepared to meet the challenges on the level of cultural combat, and the only way he can do so is through recovery of his racial heritage, the roots of who we are and where we come from as a people” (949).

“Jared Taylor noted … ‘There is increasing evidence that personality traits … are under genetic control’ … we now know and are increasingly learning about the role of genetic forces (and therefore race) in shaping personality (and therefore culture)” (962). “Europeans have shown a tendency to neglect their own racial interests and … they find developing their own racial consciousness … difficult. As Jared Taylor noted … every other race tends to think in terms of its own race and group, and ‘Only whites pretend that pluralism and displacement are good things and that measures necessary to ensure group survival may be immoral.’ We tend to think that way because we are naturally prone to transcend subjective and particular interests and to idealize what is objective and universal” (989).

Sedert die jare sestig gee die Amerikaanse regering, anders as voorheen, voorkeur aan immigrante uit die Derde Wêreld; dermate dat deesdae beweer word “America is a ‘nation’ defined by no particular racial or ethnic identity” (1150). Ben Wattenberg het hierdie nuwe realiteit soos volg geformuleer: “America is the ‘first universal nation'” (1150). Bill Clinton noem dit “an embrace of our common humanity” (1164). Hierdie selfverklaarde Amerikaanse etniese en kulturele identiteitloosheid hinder hom nie. Francis skryf: “The idea that America is or has been a universal nation, that it defines itself through the proposition that ‘all men are created equal’,* is a myth. Indeed, it is something less than a myth, it is a mere propaganda line invoked to justify not only mass immigration and the coming racial revolution but also the erosion of nationality itself in globalist free trade and a One World political architecture. It also justifies the total reconstruction and re-definition of the United States as a multi-racial, multi-cultural, and transnational swamp” (1185). Later vra Francis: “If they are born or created equal, do they remain equal?” (1198). [* Die tweede sin van die Amerikaans Onafhanklikheidsverklaring (1776) lui: “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal …” Francis noem dit “one of the most arcane – and one of the most dangerous – sentences ever written, one of the major blunders of American history” (1205).]

‘n Grondwetkenner word soos volg aangehaal: “Black freedom and equality were, and are, a revolutionary change in the original constitutional system” (1232). Francis skryf: “We are not and never were a ‘universal nation’ … defined by the equality clause of the Declaration” (1329). “A universal nation is … a total rejection of the American past and the national identity as we have always known it. Racial universalism is not simply an adjustment or a ‘reform,’ let alone a continuation of the proper direction of American history, but a revolutionary reconstruction of the American identity” (1336). “Without the common blood that made us a nation in the first place, there will be no American nation” (1383). In Amerika neem die ras- en kulturele revolusie sulke afmetings aan dat daar van die “new America” gepraat word (1798, 2121), wat uiteraard aan die frase “nuwe Suid-Afrika” herinner. Bill Clinton verwelkom die nuwe Amerika en noem hierdie proses “the third great revolution in America” (2114).

“There are three general reasons why a revival of white racial consciousness and identity is needed. In the first place … race deeply affects and shapes cultural life” (2190). “What kind of society and how much civilization a people creates is now clearly known to be related to what kind of race they are, and the decline or disappearance of the white race can be anticipated to impoverish what remains of Western civilization” (2197). “Second, regardless of the role of biologically based racial differences in accounting for behavioral and cultural differences, whites, like any race, should wish to survive and flourish simply for their own sake … whatever their merits or flaws. Even the minimal rationale for racial survival is denied to whites today because of the constant demonization of whites that non-whites and whites themselves heap on them and because of the blindness of whites … to their own racial identity. And third, white racial consciousness is necessary simply as a means of self-protection. White racial identity is an integral component of the historic identity of America as a culture and a nation. The emergence of an explicit racial consciousness among non-whites in a country that remains (so far) majority white and in which whites have constituted the culturally defining and dominant race creates tensions that are already obvious and threaten to become far more dangerous and destabilizing in the future” (2203). Voorheen “white supremacy was able to exist at all only because whites possessed a powerful racial consciousness, and non-whites did not. Today, that situation is reversed – with ominous implications for the dwindling white population” (2250).

Deesdae klink die BLM-frase, “Black Lives Matter,” dikwels op. Plaaslik is ons grusame ervaring dat baie blankes jaarliks in ons stede en dorpe en op ons plase vermoor word, dikwels deur swartes. Het dit nie tyd geword dat ons die BLIK-frase, “Blanke Lewens Is Kosbaar,” tot vervelens toe ophaal nie? Ons weet dit is die waarheid. Waarom word dit nie gesê nie? Dit is myns insiens hoogs onwaarskynlik dat ‘n Afrikaanse koerant weens die sug na politieke korrektheid hom in ‘n hoofartikel positief oor BLIK sou uitlaat. As Max du Preez net lof vir swart bewussyn het, word ruimte graag daaraan afgestaan; selfs aan sy verregaande bewering: “swart landgenote sedert 1994 méér as ons moes aanpas en toegee” (Netwerk24, 13 September). Vir blankes sal Du Preez nie ‘n lansie breek nie. Ewewig is nie in sy aard nie.

Die lengte van hierdie rubriek is sodanig dat ek een van die belangrikste sake wat Francis beredeneer, die moontlikheid van ‘n tuisland vir blankes, nie kon insluit nie. Ek hoop om hierdie kwessie volgende naweek in my rubriek aan die orde te stel.

Leon Lemmer: Gregory Hood se regse perspektief op die Amerikaanse droom

Die afgelope tyd is daar op Praag verskeie kere oor die Alt Right of New Right berig. Dié verskynsel kom al hoe meer in veral Amerika, Brittanje en Europa voor, onder meer as reaksie teen die instroming van immigrante uit die Derde Wêreld. In Amerika het politieke regsheid ‘n verdere hupstoot gekry toe Donald Trump ‘n kandidaat vir die presidentskap geword het. Ook: “Obama’s first [and second] term has been a bonanza for white racial awareness … whites are becoming increasingly impatient with liberal excuses for black dysfunction” (Gregory Hood, bron hier onder, Kindle 1355). Daar vind ‘n “increasing radicalization of American conservatives” plaas (1366). Hierdie regsheid word as ‘n alternatief voorgestel of as nuut aangebied ten einde dit van historiese regsheid, bv dié van die Nazi’s, te onderskei, asook van die soort konserwatisme wat die Amerikaanse Republikeinse Party (die “Grand Old Party” of GOP) kenmerk, bv:

“Insofar as there is an intellectual justification for conservatism, it accepts the American founding as part of a gradual progression towards egalitarianism” (1231).

Die GOP is feitlik uitsluitlik op die steun van blanke kiesers aangewese maar daar is baie faksies sodat die GOP eintlik ‘n “breë kerk” of sambreelparty is. “American conservatives lack a core coherent ideology to motivate them and somehow, at the same time, they deny the concrete realities of race, place, religion, and real nationhood in the name of an abstract proposition nation” (1241). Die afsplintering in die GOP vind na regs plaas, bv die Tea Party, omdat gemeen word dat die GOP in baie opsigte nie duidelik genoeg van die linkser Demokratiese Party onderskei kan word nie. “The idea of championing a restricted franchise, nullifying laws [ Civil Rights Acts, Voting Rights Act], or recognizing identity based on ethnicity and culture is obviously unthinkable. After all, conservatives believe it’s their system” (1268). “The premises of the Left (democracy, equality, anti-racism) aren’t systematically challenged” (1287). “Ultimately, both sides in mainstream American politics are united in defining the country as a cultureless and raceless entity” (741). In Suid-Afrika is daar ‘n soortgelyke eendersheid by die twee grootste politieke partye want daar is eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil tussen die ANC en die DA.

Die Amerikaanse alternatiewe of nuwe regses het tydskrifte en webwerwe en uitstekende skrywers soos Samuel Francis, Jared Taylor, Greg Johnson en Kevin MacDonald wat hulle boodskap uitdra. Enersyds is Amerika die oorsprong van baie van die euwels wat na Suid-Afrika oorgewaai het, soos regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging. Andersyds ontluik daar al hoe meer Amerikaanse denkers wat goeie insig openbaar en aan blankes klokhelder kommunikeer wat besig is om te gebeur en wat hulle daaromtrent behoort te doen. Ek wil vandag die naam van Gregory Hood (gebore in 1980) by die pasgenoemde lysie van vier name voeg en doen dit na aanleiding van sy eerste boek, Waking up from the American dream (San Francisco: Counter-Currents Publishing, 2016, 145p; Amazon Kindle $5,69).

Hood is oortuig dat regs reg is en formuleer sy standpunt in taal wat ‘n wonderlike seggingskrag het. Let vervolgens deurgaans op vir ooreenkomste tussen die huidige Amerika en die nuwe Suid-Afrika. “Perhaps the closest parallel to the American situation is the timely example of South Africa” (551). “Once you go black, your country doesn’t come back” (1532). Die afgelope twee dekades kon waargeneem word hoe Suid-Afrika omgedop en heel moontlik vir altyd haas onherkenbaar opgedonder word. Die outeur blyk goed bekend met ons plaaslike omstandighede te wees. “Most conservatives considered Mandela a terrorist” (2023).

Nie-verloopte Afrikaners kan hulle nie met die nuwe Suid-Afrika vereenselwig nie. Insgelyks dink Hood dat Amerikaanse blankes vreemdelinge in hulle vaderland geword het. “I’ve always loved my country … it … isn’t mine anymore” (152). Dit is om ‘t ewe of die Demokratiese Party of die Republikeinse Party aan die bewind is omdat die land in elk geval nie volgens die wense van die meerderheid blanke kiesers regeer word nie. Byvoorbeeld, “repeated studies show that voters are unwilling to support social welfare programs if they are perceived as supporting foreign groups” (1079). “The vote is an all but meaningless privilege, for, even if votes are counted, elections lead to results exactly opposed to what voters say they supported” (2166). In Suid-Afrika is die grondwetlike opset sodanig dat die blanke stem in die uiterste mate gemarginaliseer is en gevolglik ignoreerbaar min invloed uitoefen.

Die outeur verskaf ‘n outobiografiese inleiding, wat met hierdie aanhaling begin: “My father … had it better. He had his people. They had their standards. They had pride” (121). Hood noem homself “a White Nationalist” (144) wat dit onmoontlik vind om ‘n nuwe identiteit gegrond in “social justice” te ontwikkel (152). “After all, what better phrase can be used to justify White Nationalism than ‘for ourselves and our posterity’?” (594). Hy skryf:

“The great imperative of our time is for the white European population within the United States to secure its existence by creating a homeland independent of the present American system” (144). “I want a normal job and a normal life in a homeland for my people ” (163). “American life can still be prosperous, orderly, and enjoyable, but there’s something deeply wrong and sick beneath the surface” (171). “Today, the entire national and international power structure, political system, and moral code is built around suppressing white identity and European Identitarian politics” (163). “While ideologically, words like hierarchy or greatness are closer to the essence of the North American New Right, the word identity is the most relevant” (524).

In die Amerikaanse samelewing is daar dinge waaroor Hood verontwaardig is.

“That our media celebrates people who can’t decide what sex – or even species – they are.* That the smartest people in our society frantically promote an ideology that dredges up the worst within us – weakness, decadence, and an ironic condescension towards past accomplishments. That our entire society seems to be built upon deliberately destroying everything we inherited … Were men always judged not by what they did, but whether they were ‘racist’? … I felt something deeply important had been stolen from me” (180). [* “The latest frontier is the rebellion against gender identification, as progressives who refuse to say they are men or women seek to trump Nature, the ultimate Fascist” (2186).]

“At a certain point, the story of America – and the story of humanity – stopped being about the warriors, the pioneers, and the creators. Instead, it became a story about the victims, the people who built nothing but now had a right to the things other people had made. Our morality demanded it. The nation and the world we lived in had been created, and now all that was left was to point out inequalities and distribute resources accordingly” (196). Dit gaan om “the destruction of ideals, the promotion of ‘equality’, the abolition of ‘racism’ or ‘hierarchy'” (205). In Suid-Afrika het die groot geeste wat in die voor-De Klerk-era in beheer van die land was en diesulkes wat die leiding in die samelewing geneem het plek vir mikrogeeste gemaak. Só word ‘n land nie verbeter nie.

Soos in die nuwe Suid-Afrika waar verpligte indoktrinasiekursusse aan meer as een universiteit ingestel is, noem Hood die Amerikaanse universiteit “an ideological training camp … There was nothing, literally nothing, which could not be deconstructed … Statues on campus had to be torn down or buildings renamed” (205). “American higher education is just a very expensive exercise in ideological misdirection” (213). Ook in Amerika word die blanke studente deur nie-wittes verswelg. Volgens Hood is daar nie sprake dat almal gelyk en eenders kan wees nie. “All men are not created equal” (285). Amerikaanse blankes “have more in common with our racial kinsmen in England, Germany, the Netherlands, and the other nations of the Occident than with our non-white ‘fellow Americans’. Our Republic is no longer a melting pot, but a trash can. America today is simply enforced mediocrity” (293). Hood verwys na “this failed experiment we call the United States” (1366). Nie-wittes “really aren’t like us – and, absent a white majority, the cultural norms and institutions Americans take for granted simply wil not exist” (231). In Suid-Afrika neem dit die vorm aan van die transformasie van skole, universiteite en eintlik die hele samelewing met ‘n prominente neiging tot vernietiging.

Dinge soos hierdie het in Hood se gemoed veranderings veroorsaak. “I awakened to my racial identity. I understood that everything I valued – and everything worth preserving in a declining world – was ultimately dependent on the European-American population” (231). Met “emotional blackmail” word gepoog om blankes te ontmoedig om standpunt in te neem. “All that is best is systematically sacrificed in the service of what is worst” (293). Hy wil ‘n nuwe naam vir blanke Amerikaners hê. “We are not ‘Americans’ … We are Europeans, whites who have conquered the North American wilderness and are prepared to claim our birthright of a nation where we are free to be ourselves … We want a homeland – and we mean to have it. That which was best about America is still ours. But we don’t need this failed experiment anymore. We can be something better” (301). “We need the courage to break with pleasant illusions. Our nation is of blood, not of paper. We need to wake up to our own dispossession, and the forces that made it possible. And we need to create a homeland in order to take back our own souls from a culture that has become a poison” (310). “If white advocates are to triumph, we have to become the popular opposition to the ruling system” (1432).

Die tweede hoofstuk handel oor die Amerikaanse droom wat oorspronklik behels het dat geleenthede aan almal gebied behoort te word (340). Aan die begin van die Amerikaanse geskiedenis is daar in hierdie opsig egter net aan blanke Amerikaners gedink. Soos Jared Taylor dit stel: “The Founding Fathers took for granted that ‘only people of European stock could maintain a society in which they would wish to live'” (661). “The United States of America was built by and for the white race” (1304). Hierdie samelewing het egter ontaard in bv “multiculturalism, anti-racism, and diversity” (319). Daarom word van die Amerikaanse droom gesê: “You have to be asleep to believe it” (340).

Let op hoe dinge skeefgetrek word. “George Washington no longer has a holiday in the country he bequeathed – that honor is reserved for Martin Luther King, Jr. The Father of His Country is remembered as a slave-owner, if at all, by non-European Americans” (481). Met verwysing na Barack Obama skryf Hood: “The presidency is now an affirmative action job” (567). “We have the challenge of breaking away the core population from the state they created” (567). Soos vir Afrikanertuislanders is daar vir Amerikaanse geesgenote ‘n uitdaging: “The primary strategic challenge … is breaking European Americans’ emotional attachment to the state” (602). “We have to tell them that equality is the path to a meaningless life” (575).

Hood wil uit die kokon van die huidige Amerika ontsnap, “the current embarrassment we call a country” (1038). “It is precisely those who contribute least to the country who are most actively rewarded. Therefore, why sacrifice for those who hate you?” (602). Wat word ‘n Amerikaanse skoolkind geleer? “He is being taught that white people are uniquely evil, that he is the recipient of unearned ‘privilege’ because he was born, and that to be a moral person, he has to turn his back on his ancestors” (1543). “European Americans need to fight for identity. They need to fight for a homeland. They need to fight for their very existence and survival” (610). “The American Dream is over – and it has to be replaced with the waking vision of the White Republic” (628).

In ‘n latere hoofstuk skryf Hood (en dit herinner my aan die nuwe Suid-Afrika): “The state is most responsive to those constituencies that offer the least to the national community. Slowly democracy transforms into kakistocracy – rule by the worst. A welfare-dependent minority that votes as part of a bloc is an important part of a politician’s winning coalition … those who receive the most from the state seem to be those who contribute the least to the common good” (701). “‘Equality’ is being taken to its logical conclusion – and all you can ever hope for is serving the people who hate you … you are a slave, and the people who hate you rule you” (1635). “Whites … subsidize people who hate them” (2362). “Instead of an economy that subsidizes the worst in people, we could have had something which promotes the best” (999).

Na die Tweede Wêreldoorlog, tydens die Koue Oorlog met die Sowjetunie, maak Amerika “racial egalitarianism a strategic necessity and established it as an American moral principle” (951). Dit gee in die jare sestig aanleiding tot die Amerikaanse swartes se burgerregtebeweging, gevolg deur ander minderheidsregtebewegings. “Ironically, it is the United States that has emerged as the great champion of cultural Marxism even as post-Cold War Russia moves in a more conservative direction, raising the question for the American Right whether they [the Americans] actually lost the Cold War” (951). In Sirië “the United States is committed to preventing the rise of a truly European Europe” omdat hy kant ten gunste van die Moslems in Kosovo gekies het. Die Amerikaanse bevelvoerder, Wesley Clark, het gesê: “There is no place in modern Europe for ethnically pure states. That’s a 19th-century idea and we are trying to transition into the 21st century, and we are going to do it with multi-ethnic states” (960). Die keuse wat Amerika aan Europa gestel het is “being either a soulless museum or a conquered province of the Dar al-Islam” (969).

“Race is superior to any other foundational principle, including religion, ideology, or economics, as the basis of a society. A sophisticated understanding of race is in and of itself sufficient to ensure the survival and perpetuation of a society … At the most basic level, the physical existence of the people has to be guaranteed … Economic recession, military occupation, disease, and political repression can pass with time – all are temporary if the folk remains intact” (1038). Vir die “white advocacy movement” (1661) “the overall strategic objective of political activity is to make race the defining difference between various political, cultural, and social groups, as a precursor to the formation of an ethnostate, the great dream of the White Republic” (1680). Selfs die uiters linkse Noam Chomsky erken: “Race is in fact a human characteristic – there’s no reason why it should be a negative characteristic” (2107). “We know that people are mentally healthier in ethnically homogeneous societies. We know diversity destroys social trust” (1050). “In multiracial societies, you don’t vote in accordance with your economic interests and social interests, you vote in accordance with race and religion” (1079). “It doesn’t matter if black unemployment is skyrocketing and their communities are devastated – they vote black. It doesn’t matter if Nevada has the worst economy in the country – they vote Hispanic” (1532). Hood begeer: “Our people first – Eigen Volk Eerst as the Vlaams Belang says” (1145).

Selde het ek ‘n oortuigender pleidooi gelees as Hood se hoofstuk: “A White Nationalist memo to white male Republicans.” Ek wens die teks kon in sy geheel op Praag herpubliseer word. Ek stip vervolgens enkele waarhede aan wat Hood daarin en in ander hoofstukke opper.

● “A successful black President will restructure the entire country along anti-white lines” (1343). “Take a good, hard look at those Obama victory rallies. They are celebrating your dispossession, your displacement from the country your ancestors built … Even the President of the United States said: ‘Voting is the best revenge’. Revenge for what? … It’s revenge for ‘racism’ … It’s vengeance against the America that once was … Obama is President … and was re-elected because, not in spite of the fact that he despises everything America was” (1509).

● “As a white American, you are a second-class citizen in jobs, education, and government benefits” (1616). “The end of responsibility is really the end of citizenship. Back when America was a real country, citizenship was a duty owed to the larger society” (2156). “Today, citizenship is a burden, offering punishment and censure rather than full participation in political life. The founding stock of the country is actively discriminated against in jobs, education, and financial aid, and is utterly cut off from meaningful political participation in many of the nation’s largest cities on account of our race. Meanwhile, immigrants and their advocates protest that they are ‘second-class citizens’ when in actuality they are not citizens at all. As recipients of free medical care, tax exemptions, state-sponsored ethnic solidarity, and a vast system of patronage and welfare set up for their benefit, those who are not part of the political community are more assiduously courted than actual Americans” (2166).

● “American nationalism is far more appealing to European Americans than White Nationalism. ‘Whiteness’ is a foreign idea* to many whites” (2487), asof hulle geen “legitimate group interests” het nie. “In contrast, other groups (including Jews) do have legitimate group interests” (2529). “But we are now in a position where whites are being forcibly enrolled in what is a state church with no salvation. To be white is to be racist, full stop … many whites … will simply stop calling themselves white and suddenly rediscover whatever miniscule non-white heritage they have. Many Hispanics who would have been considered ‘white’ in years past now aggressively demand their membership as part of an ‘oppressed’ group, and other ‘minorities’ are eager to follow suit. Even Asians say they’re oppressed now. But there still need to be some white men left to pay the bills” (2487).

Wat opval is dat wanneer nie-wittes groepverwantskap (bv ras) ophaal ter eie bevoordeling dit by voorkeur “solidariteit” genoem word. Wanneer wittes dieselfde doen, dikwels bloot ter selfverdediging en om die behoud van hulle groep (soos Hood doen), word dit as “rassisme” geëtiketteer. Daarteenoor word blatante rassediskriminasie deesdae eufemisties “regstelling” of “transformasie” genoem.

[* Anders as by swartes beroep wittes hulle tradisioneel nie op hulle blankheid nie en deesdae slegs ter beskerming van hulle belange, insluitende hulle voortbestaan. Dit kan daarop dui dat wittes (van nature) nie rassisties is nie, dat hulle om historiese of ander redes stille vertroue in die aard van hulle etnisiteit het. In die praktyk word dikwels die teenoorgestelde beweer, dus dat wittes van nature rassisties is en swartes nie rassisties is of kan wees nie.]

In regse geledere is daar glo (feitlik) noodwendig verdeeldheid. “White Nationalists are … incredibly divided when it comes to political action – the price of being independent thinkers against the egalitarian ideology of the regime” (1343). Dit is ‘n (twyfelagtige) argument wat dikwels ter verduideliking en selfs as regverdiging van regse verdeeldheid gebruik word.

In iedere Amerikaanse verkiesing is vuurwapenbesit ‘n omstrede kwessie. “The current debate has been refreshingly frank about the use of firearms by whites to defend against non-white crime. The Left simply charges that whites have a duty to die as a form of penance for past sins against egalitarianism” (2156). “The entire network of human rights, constitutional guarantees, and all the rest are a way for the state to criminalize attempts at self-protection” (2215). Wat reeds gebeur is “robbers suing homeowners for attacking them” (2215).

Die laaste hoofstuk handel oor Donald Trump en is geskryf voordat hy as die Republikeinse Party se presidentskandidaat benoem is. Sedert Trump met sy presidentsverkiesingsveldtog begin het “things will never be the same for the American Right” (105). “Trump has undoubtedly fueled the rise of the Alt Right … It’s not that Trump is ‘pro-white’; it’s that he’s not anti-white, which makes him far Right in the current political context … what he would lead to [could be] a legitimate, nationalist American Right” (2487). Aan die ander kant “the anti-white identity politics of the Left will be accelerated under a Trump presidency” (2505). Hy wil Amerika weer “strong and great” maak (2446; ook 2505). “Without explicit white identity politics to safeguard the core population, America can never be great again, let alone greater than it has ever been, as Trump promises” (2514).

Hood dink dit is onwaarskynlik dat Trump tot president verkies sal word (2476, 2514) maar “the Great Wall of Trump would be a glorious symbol of our national will to survive. Unfortunately, unless we repatriate post-1965 non-white immigrants, legal and illegal, the demographic damage is already done” (2476). “The only future for the American Right is identity politics” (2514). As Trump president word, sal dit “the USA a longer lease on life” gee (2514) maar “it’s only a temporary reprieve for the United States and for European Americans” (2538). Die wenslikheid van ‘n etniese nasiestaat vir blankes sal nie minder word nie. As Trump verloor, sal dit na verwagting die einde van sowel konserwatisme (2514) as “Americanism” wees (2521).

Karel Schoeman het ‘n boek, Die laaste Afrikaanse boek (2002), geskryf. Hermann Giliomee het ‘n boek, Die laaste Afrikanerleiers (2012), gepubliseer. Dan Sleigh het ‘n boek, 1795 (2016), oor “die laaste goeie man” geskryf. Dit lyk asof ons die eindtye betree het, want Hood verwys na Trump as “the last American because he’s the last politician who will ever appeal to the core American population, in the name of the old American order, through the old democratic means … Trump is already a transformational figure. He reveals the System is incapable of saving itself, and European Americans should plan for what comes next” (2547).

“What are whites in the American system? Everything in terms of the core culture, the source of political power, and the fount of political legitimacy (as they created the state). But what are they in the political and social order explicitly? Nothing. What is our job? To make them something … Culturally and historically, whites will never surrender their sense of ownership of the United States, whatever regime rules it” (2538).

Vir my persoonlik is daar drie dinge in Hood se boek wat verrassend ooreenstem met wat ek voorheen geskryf het. Eerstens noem hy die openlike misbruik van die maatskaplike stelsel ook parasitering (1448). Tweedens gebruik hy die term “castrati” (1277, 2285). Ek het dieselfde term gebruik vir die ontmagtiging van Afrikaners en Afrikaans (Praag 1.09.2013 en 8.09.2013). Derdens skryf Hood oor Amerika: “There’s no nation. Instead, there’s a collection of individuals” (2400). Ek het al meermale genoem dat daar nie ‘n Suid-Afrikaanse nasie is nie; net ‘n bevolking waarvan miljoene nie eens Suid-Afrikaanse burgers is nie. Desnieteenstaande beweer die ANC op grond van die 1955-Vryheidsmanifes dat Suid-Afrika aan al sy inwoners behoort.

Hood bepleit blanke nasionalisme wat hopelik uiteindelik neerslag in ‘n blanke staat gegrond op ras (of etnisiteit) sal vind. Hy verhef eerder ras as kultuur tot norm, moontlik omdat eersgenoemde konkreter en dalk makliker bepaalbaar is. ‘n Belangrike insig is dat hy blanke Amerikaners die (gesonde) kernbevolkingsgroep noem; daardie mense wat Amerika die suksesvolste en voorspoedigste land ooit gemaak het. Dit is maklik om te begryp waarom hy verontwaardig is omdat hierdie waardevolle mense geminag en vertrap word en hy voorstelle doen om die situasie te beredder. Aan sy opregtheid twyfel ek nie.

Hy sal egter kwalik vry bly van die ongegronde, wilde maar gewilde beskuldiging van rassisme. Diegene wat tot ‘n suksesvolle, presterende groep behoort sou uiteraard geneig wees om hulle groepverwantskap, bv ras, voorop te stel. Insgelyks sou diegene wat tot ‘n groep behoort wat met negatiewe kenmerke geassosieer word, poog om die viering van groepverwantskap vir ander groepe taboe te maak. In die praktyk word gevind dat swartes hulle rasgroep met bv “Black is beautiful” propageer. Wat Hood wil hê, is dat blankes as teenvoeter ook rasbewus moet wees en hulle ras moet vier, bv met “Wit is bakgat”; des te meer omdat blankes dwarsoor die wêreld oorvloedig rede daartoe het. Hy verlang dat blankes dieselfde mate van ras- of stambewustheid as swartes moet hê. Hy bepleit nie rassisme of rassehaat nie.

Leon Lemmer: ‘Ons Japie’ en Anna Barry as nie-verloopte Afrikaners

Ons Japie: Die Boereoorlogdagboek van Anna Barry (Pretoria: Protea Boekhuis, 2016, 200p, R220), is onlangs hergepubliseer. Hierdie keer met ‘n voor- en nawoord deur Ena Jansen. Die oorspronklike uitgawe, Ons Japie: Dagboek gehou gedurende die Driejarige Oorlog, is in 1960 deur Afrikaanse Pers-Boekhandel uitgegee. Die onderwerp is die Anglo-Boereoorlog (ABO, 1899-1902) soos weerspieël in Barry se dagboek. Nadat opsigtelike gebreke uitgewys is, gee ek oorsigtelik die inhoud van die dagboek weer, bespreek daarna Jansen se voor- en nawoord, gevolg deur besinning oor die huidige relevansie van die boek.

Opsigtelike gebreke

Die boek is mooi uitgegee, maar nie sonder tekortkominge nie. In die redakteursnota word die termyn van die dagboek as “1899-1902” aangegee (p 6; ook op 25), terwyl die inskrywings van 1899 tot 1903 strek. In die tweede sin van hierdie nota staan polities korrek: “Raspejoratiewe in die teks is ‘n weerspieëling van die destydse samelewing en is daarom nie vir hierdie uitgawe gewysig nie” (6). Dit is egter moontlik dat daar in hierdie opsig wél veranderings aangebring is, bv “naturelle” (99, 131, 135). Jansen se taalgebruik hinder soms, bv die onnodige invoeging van “vir” (7, 8) en “weer” (15, 18, 19, 31). Twee keer kom “hendsoppers” (13, 21) voor, andersins “hensoppers”. Waarom “inskripsies” (11, 176) pleks van “inskrywings”? Waarom “munisipaliteitsgebou” (177) pleks van “munisipale kantore”? (191). Nêrens word die betekenis van die afkorting NALN (7, 178) vir die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum in Bloemfontein aangegee nie. Daar is ‘n nederlandisme soos “aangekaart” (9). Onnodige Engelse woorde word gebruik: “issue” (10) en “displacement” (29). Jansen gebruik die woord “moment” (10, 11, 21, 23, 29) terwyl ek liewer van “tydstip” sou praat. Waarom “verbolgenheid” (15) eerder as “woede”?

As die datums wat Jansen aangee, vergelyk word met die dagboek is daar talle foute, bv. soms onderskei sy nie tussen die datum van ‘n dagboekinskrywing en die datum van ‘n gebeurtenis nie: “3 Januarie”, twee keer (p 11, moet 13 Januarie wees, p 23, 167); “15 April” (p 14, moet 9 April wees, p 54); “23 Januarie” (p 14, moet 13 Januarie wees, p 15, 91); “20 November” (p 15, moet 21 November wees, p 84); “10 September” (p 22, moet 13 September wees, p 118); “23 Junie” (p 176, moet 20 Junie wees, p 19, 148); “1987” (p 183, moet seker 1989 wees, p 199). Daar is onnodige herhaling in Jansen se teks. Dit lyk asof die teks haastig en slordig na aanleiding van haar vorige publikasies saamgeflans en ietwat van ‘n kraaines is en daar nie afdoende redaksionele afronding was nie. Daar is tik-, druk- en taalfoute: “Bornmann” (13) pleks van Bornman; “rondttrek” (16); “plaas” (31) pleks van “plase”; “vrouelaar” (105) pleks van “vrouelaer”; “dit” (115) pleks van “die”; “doostil” (116) pleks van “doodstil”; “ons aan” (117) pleks van “ons word aan”; “was was” (124); “onder andere” (178) pleks van “onder meer”; “besluit” (184) pleks van “sluit”; “publieklik” (189) pleks van “openlik”. Een van die voorname van een van die Barry-susters word weergegee as Catharina en die ander een s’n as Catherina (10), wat dalk op nog ‘n fout dui. Die titel van Emily Hobhouse se 1927-boek word verskillend op bladsy 31 en 198 weergegee. In die bibliografie moet “Grundlingh … 1996” voor “Gundlingh … 2002” (198) gelys word; ook “Schoeman … 1987” voor “Schoeman … 1989” (199). Verkeerdelik word die inskrywing “Schoeman … 1980” herhaal (199).

In die dagboek is daar ook taalfoute, bv “tydtafels” (53) pleks van tydroosters; “afkeur in” (69) pleks van “afkeer van”; “as volg” (77) pleks van “soos volg”.

Anna Barry se dagboekinskrywings

Anna Reitz (1884-1964) was die oudste dogter van Thomas en Johanna (gebore De Villiers) Barry. Hulle oudste en enigste seun is die “Ons Japie” (1883-1900) waarna in die boektitel verwys word. Met die uitbreek van die ABO het hulle op die plaas Abrikooskop vyftien kilometers noord van Ficksburg en digby die Basoetolandgrens gewoon. Thomas was aanvanklik ‘n veldkornet in die ABO, is in Mei 1900 gewond en het later moedeloos geword, die eed van neutraliteit afgelê en daarmee ‘n hensopper geword. Hy is in Augustus 1900 terug plaas toe waar hy en sy gesin voortgegaan het om die vegtende Boere te ondersteun deur bv kos aan hulle te voorsien. Die Britte het dit as ‘n verbreking van Thomas se neutraliteitsbelofte vertolk.

Thomas is gevange geneem en is verplig om in September 1900 in Basoetoland te gaan woon. Hy het spoedig begin twyfel of hy ooit die eed van neutraliteit moes afgelê het (80). Sy gesin het hom later na Basoetoland gevolg omdat hulle plaas in September 1901 deur die Britte gewoes is. Na die vredesluiting op 31 Mei 1902 is hulle in Junie 1902 terug na Abrikooskop. Thomas het hierna alles in sy vermoë gedoen om sy medeburgers in hulle na-oorlogse ellende by te staan.

Japie het as 17-jarige entoesiasties aan die ABO deelgeneem en graag dapper in die voorste linie geveg. Hy is in April 1900 gewond maar het so gou moontlik terug na die gevegsfront gegaan. “Al is daar ook nog vier burgers in die veld oor, wil ek een van hulle wees” (64). Japie is deur een van sy ooms, Paul de Villiers, sy ma se broer, aan wie se sorg hy as minderjarige deur sy pa toevertrou is, verplig om in Augustus 1900 saam met ander Boere oor te gee. “Japie … wou nie oorgee nie, maar ek [Paul de Villiers] het hom belet om saam met Generaal Paul Roux deur die berge te ontsnap en het van hom geëis dat hy sy belofte van gehoorsaamheid aan my gestand doen” (76). Paul de Villiers het soos Thomas Barry tydelik in Basoetoland gaan woon.

Japie is as krygsgevangene na Ceylon verban. Daar het hy op 23 Desember 1900 aan ingewandskoors gesterf. Anna se dagboekinskrywing op 24 Desember 1900 lui: “Moeder het ons vannag wakker gemaak, want sy het ‘n afskuwelike droom gehad, waarin sy Japie op ‘n lyksbaar gesien het” (88). Dié doodsberig het hulle egter eers op 13 Januarie 1901 ontvang. Dit is duidelik dat eerder Japie as Thomas in die gesin as die held beskou is. Volgens Anna het sy die dagboek in ‘n leesbare vorm oorgeskryf “sodat ons familie dit as ‘n nagedagtenis aan my broer [Japie] kon hê” (40). Jansen skryf: “Japie is die enigste helder baken in Anna se onheroïese familiegeskiedenis” (14), onder meer omdat daar ook ander hensoppers in hulle nabye familie was, hoewel een van die ooms, Jan de Villiers, Johanna se broer, wat die eed van neutraliteit afgelê het dit later verbreek en voortgeveg het (109).

Oor Japie se Afrikanerskap kan daar geen twyfel wees nie. Sy ideaal was om by Danie Theron se spioenkorps aan te sluit (60). Na sy teensinnige oorgawe skryf Anna: “Ons weet hoe ongelukkig hy is want al sy drome om verkenner te word, is verydel” (74). Oor die Barry-gesin skryf Anna in Oktober 1899, dus aan die begin van die ABO: “Ons het almal besluit om alles in ons vermoë vir ons land en volk te doen” (45). Kort nadat Thomas die eed van neutraliteit afgelê het, skryf Anna in Augustus 1900: “Vader vertel dat daar van ons boervrouens is wat brood, beskuit, botter en eiers aan die Engelse troepe verkoop. Vir ons is dit onbegryplik, want hulle verskaf mos daardeur kos aan die vyand!” (74).

Omdat Jansen in haar kommentaar poog om die Afrikanerskap van Johanna en Anna verdag te maak, soos ek hier onder aantoon, word die teenoorgestelde vervolgens met aanhalings aangetoon. Anna se vertolking is dat haar ma, Johanna, as “Boereheldin uit die verhaal [van haar dagboek en die ABO] te voorskyn … tree” (40). Anna skryf: “Met hierdie wrede stryd lê die fleur van ons nasie al in hulle grafte, en die vraag is: word hierdie kosbare lewens verniet opgeoffer? Moeder is vol vertroue. Sy sê ons veg vir ons onafhanklikheid” (99).

Ter onderskrywing van Anna se Afrikanerskap: “Ons saak is reg; ons veg vir ons vryheid en ons volksbestaan” (66). “Die Engelse wil ons nasie uitdelg” (94). “Hulle beleid is om ons as ‘n nasie uit te roei” (97). Anna hoor “dat die Engelse die konsentrasiekampe ‘refugee’ of vlugtelingkampe noem. Daardeur wil hulle voorgee dat die vrouens by hulle kom veiligheid soek het, ipv die waarheid, dat hulle die vrouens met geweld van die plase weggevoer het” (103). Die konsentrasiekampe “sal altyd ‘n skandvlek op die naam van die Engelse nasie bly” (132). Na die vredesluiting skryf Anna: “Dit is vir ons vernederend om ‘n pas te dra, maar ons is nou onderdane van die Britse Ryk” (145; ook 155, 165).

Hensopperskap gaan eintlik in teen die grein van die Barrys. “Ons het ‘hensopper’ … verag toe ons hulle eers [voorheen] teengekom het” (109). Al is haar pa ‘n hensopper skryf Anna dat “ons getroue Afrikaners is” (112). “Hermaans Theron was gister hier en volgens hom noem die burgers Vader ‘n ‘hensopper’ en ons Engelsgesind. Dit is ‘n skok en dit maak ons baie seer” (84). “Ons voel nou selfs verlate en verstote deur ons eie mense” (85). Anna beklemtoon dat haar vader die eed van neutraliteit afgelê het, dus dat hy onderneem het om nie voort te veg nie, en nie die eed van getrouheid aan die Britse kroon gesweer het nie (84). Laasgenoemde is wat die verraaiers of joiners gedoen het wat saam met die Britte teen die Boere geveg het.

By die hensoppers bemerk Anna graadverskille. Thomas en Japie het geveg en die Barrys het in dié proses groot verliese gely. “Die oorlog het ons van soveel beroof, wat ons nooit sal terugkry nie” (131), insluitende hulle geliefde Japie. Anna kontrasteer hulle hensopperlot met dié van die De la Harpe wat nooit aan die oorlog deelgeneem het nie en aan die begin van die ABO na Basoetoland verkas het en dus nie lewens- en materiële verliese gely het nie. Die Barrys en De la Harpe “verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). “Dit is wonderbaarlik hoe ons burgers nog in die verwoeste land weerstand bied en staande bly” (140).

Vir die joiners is daar net veragting. Anna vertel hoe die Britte een van haar ma se broers, Paul de Villiers, hierby wou betrek. “Dit is ‘n belediging want dink hulle dat enige ordentlike Afrikaner die wapens teen sy eie mense sal opneem!” (128). ‘n Offisierskap onder die joiner Piet de Wet is vir Paul aangebied. “Hy het dit beslis geweier en ek dink dit is voorwaar beledigend dat hulle kon aanvaar dat hy hom tot so ‘n lae daad sou leen” (143). “Dit is vir ons vreeslik dat burgers teen hulle eie mense wil veg” (130). Kommandant SG Vilonel het later as een van die berugste joiners ontpop “wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136). ‘n Ierse parlementslid het gesê “dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

Ena Jansen se vertolking

Ena Jansen is ‘n predikantsdogter wat in Afrikaans skoolgegaan en daarna aan die Universiteit Stellenbosch studeer het. Sy noem haarself ‘n linkse student; só links dat sy tydens die blanke politieke bewind nie haar voete by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl wou sit nie (LitNet 26.08.2015). Van 1974 tot 1984 het sy in Nederland studeer maar eers in 1992 ‘n doktorsgraad aan die Universiteit van die Witwatersrand verwerf.

In 2003 het sy haar intreerede as hoogleraar in Amsterdam gelewer. Dáár gaan dit vir haar nie bloot om Afrikaanse letterkunde nie, maar om Suid-Afrikaanse literatuur, waarin daar uiteraard meer ruimte vir die uitlewing van haar politieke oorverligtheid gebied word. Verlede jaar het sy ‘n boek oor Suid-Afrikaanse stedelike huiswerkers gepubliseer. Jansen is klaarblyklik militant feministies en het boonop ‘n vrou van Indonesiese herkoms, Pamela Pattynama (195), as lewensmaat. Sedert die aanbreek van die nuwe Suid-Afrika het Jansen haar huis in Melville verkoop (LitNet 13.05.2015), wat seker daarop dui dat sy vorentoe eerder in die buiteland as in die ANC-utopie wil woon. Jansen sou myns insiens geen behae daarin hê om op nie-verloopte Afrikanerskap aanspraak te maak nie.

Dit behoort nou duidelik(er) te wees waarom Jansen woorde soos “ons” en “nasie” graag tussen aanhalingstekens plaas (11); ook “Afrikaner-‘volk'” en “nasie” (20), “sogenaamde ‘swart gevaar'” (181, ook 182), “rasseprobleem” (182), “‘eie’ groepe” (190). Sy skryf van “wapenneerlêers (die sogenaamde ‘hendsoppers’)” en van “Britse dryfkragte en opruimingsoperasies” (17); nie van Britse plundertogte en sy beleid van verskroeide aarde nie. Let op die gebruik van aanhalingstekens in hierdie sin van Jansen: “In vergelyking met soveel ‘volksmoeders’ wat in die meeste Boere-oorloggeskrifte na vore kom as martelaarsfigure wat ‘bittere lydingskelke’ geledig het, is dit duidelik dat Anna Barry met moeite ‘n helderol vir haar moeder bymekaar kan skraap” (26). Nêrens laat Jansen deurskemer dat sy persoonlik simpatie het met die Boere of Afrikaners nie.

Ten spyte van haar feminisme het sy selfs nie simpatie met Afrikanervroue in die ABO nie; eerder die teenoorgestelde: “Die illusie van ‘n kollektiewe martelaarsgeskiedenis vir alle Afrikanervroue is gevoed deur … ‘n voorgeskrewe stramien” (31). Myns insiens slaan daar hier erge vyandigheid deur. Daar is weinig aanduiding dat die feminis Jansen simpatie met die lyding van Boervroue in bv die konsentrasiekampe het. Sy verwys na “die status van lyding wat aan Boerevroue toegeken is wat konkreet gekonsolideer is in die Vrouemonument” (21). ‘n Afrikanerlojalis sou die laasgenoemde sin anders verwoord het. Is die Vrouemonument nog ‘n Afrikanermonument waarin Jansen geen erg het nie? En die Voortrekkermonument? Jansen skryf bv “van die dominante vertoog van helde- en martelaarsverhale uit die Anglo-Boereoorlog” (189). Jansen erken openlik haar “agterdog oor die blinde lojaliteit aan groepe” (190).

In 1960 (“die ‘laertrek’-jaar” volgens Jansen – 188) bedank CR Swart (“die ruimdenkende oud-OB-er” volgens Jansen – 188), toe die staatspresident, vir Anna na die ontvangs van ‘n gedrukte eksemplaar van haar dagboek. Hy skryf soos volg: “Dit is baie goed dat u die oorlogsdagboek op die wyse vir ons volk beskikbaar gemaak het” (187). Dít is hoogs onskuldige geskrewe woorde, maar die verwysing na “ons volk” het blykbaar argwaan by Jansen gewek, want sy skryf dat Swart hierdie woorde “spreek” (187). Jansen poog om haar verwronge polities linkse beeld van Anna verder uit te bou deur tot die gevolgtrekking te kom dat Anna met die publikasie van haar dagboek “self nie doelbewus die algemene Afrikaanse publiek se guns gesoek het nie” (189). Die dagboekpublisering kwalifiseer dus blykbaar nie as “eerherstel” (29, 179 – kyk hier onder) nie. In die “Woord vooraf” wat Trudie Kestell, dogter van die bittereinder, John Daniel Kestell (1854-1941), op versoek van Anna geskryf het, bespeur Jansen “‘n naïewe toon” (25), dat “haar ‘Woord vooraf’ nogal naïef en sentimenteel” is (184). Jansen kan gerus prontuit sê dat sy nie van nie-verloopte Afrikaners hou nie; veral nie van die bittereinders nie. Soos in die latere stryd teen terrorisme moes Afrikaners tydens die ABO hulle blykbaar liefs nie teen die vyand verset het nie.

Let op hierdie woordkeuse van Jansen: “Nadat die Britse leër in September 1900 verplig was om weens militêre druk van die Republikeinse magte die grensdistrikte Ficksburg en Ladybrand tydelik te ontruim” (17) – die negatiewe “weens”, nie die positiewe “danksy” of die neutrale “vanweë” nie. Jansen hou blykbaar eerder van Thomas wat die stryd teen die Britte gewonne gee het as van iemand soos Japie wat enduit wou veg, want sy skryf dat Thomas, anders as Japie, “duidelik ore het” (14) vir die Britse pogings om die Boere met allerhande dreigemente te probeer ontmoedig om voort te veg.

Die redes waarom Jansen toegelaat is om Anna Barry se teks te vertolk, is omdat sy voorheen oor hierdie dagboek en ook oor die ABO, maar met ‘n sterk feministiese inslag, gepubliseer het (198) en sy ‘n heruitgawe van Anna se dagboek aan die uitgewer voorgestel het (9, 195). Daar is ook die assosiasie met die jeugdige Anne Frank (1929-1945) se Nederlandse dagboek, Het Achterhuis (1947, p 8, 188).

Jansen begin haar voorwoord met verwysing na die postmodernisme (7) en een van sy aanhangers, die aktivistiese Pierre Bourdieu (1930-2002, p 10). Postmodernisme is moeilik definieerbaar maar veralgemenend kan seker gesê word dat dit progressief en globaliserend en (soms) aktivisties en selfs anargisties ingestel is, dat elkeen sy eie ding na goeddunke kan doen, dat niks heilig is nie, dat enigiets gedekonstrueer kan word. Sulke postmoderniste kan doeltreffender afbreek as opbou. Aansluitend hierby beweer Jansen dat identiteit “nie ‘n vasstaande iets [is] wat jy ‘besit’ … nie” (9). Toegepas op Anna is daar die voorstelling van “haar verskuiwende identiteit” (190), dus dat “haar gevoel van identiteit … voortdurend wissel in reaksie op die lotgevalle van haar broer en van haar vader en ooms” (20).

Dan is daar een van die gunstelinggrepe van postmoderniste: Kultuur “verander voortdurend, is ‘n proses en konstruksie” (9). Die werklikheid van ‘n standhoudende kulturele kern by mense word dus ondergrawe en verdag gemaak. Jansen probeer ‘n saak daarvoor uitmaak dat Anna se identiteit (as Afrikaner) weens die ABO “verander” (11) het. In werklikheid het Anna en haar gesinslede dwarsdeur die oorlog in hulle kern Afrikaners gebly; selfs die hensopper Thomas. Wat tydens die ABO en daarna aanvanklik wel moeilik was, was om die hensopperstatus van Thomas veral by die bittereinders en die krygsgevangenes aanvaar- en vergeefbaar te maak. Dit is veel eerder die Barry-gesin se omstandighede en strategie wat verander het en nie hulle identiteit, hulle Afrikanerkultuur, nie. Anna en haar man, Charlie Reitz (1879-1966), wat die neutraliteitseed afgelê het (32) en met wie sy in 1908 getroud is, het gevolglik aanvanklik die na-oorlogse versoeningspolitiek (oftewel “hande vat”, wat in 1994 weer op Afrikaners losgelaat is) van mense soos Louis Botha en Jan Smuts ondersteun.

Voor die republiekverklaring in 1961 was daar ‘n opbloei van Afrikanernasionalisme, wat deur Anna benut is vir die publikasie van haar dagboek in Afrikaans; myns insiens ‘n duidelike aanduiding van haar vereenselwiging met Afrikanernasionalisme en haar republikeinse gesindheid. Jansen verskaf ander redes vir hierdie eerste publisering: “die jaar 1960 toe die wrywing tussen hendsoppers en bittereinders begin wegval het” (21) en dat die publikasie ‘n poging van Anna was om “‘n ander beeld of mite van haar familie” te skep, dus “om eerherstel vir die gesin te beding” (29; ook 179). Die dagboekinskrywings was aanvanklik in Engels, maar toe Japie de Villiers, haar ma se oudste broer, in Januarie 1900 sneuwel “en ná die vernederende behandeling wat ons van die Britse troepe ontvang het, het daar egter by my [Anna] so ‘n bitter gevoel ontstaan dat ek na Nederlands oorgeslaan het” (40).

Jansen beweer Anna se “vyandsbeeld van die Basoeto’s” het tydens haar verblyf aldaar “volledig verander” (18). “Haar groot twyfel oor ‘wie is ek’ is tussen die jare 1899 en 1902 volledig [!] bepaal deur die dramatiese gebeure van oorlog en die tydelike migrasie na Basoetoland” (20). In Anna se eerste inskrywing in Basoetoland staan: “Ek skryf in ‘n stroois … ons nuwe woning” (122). Later: “Wie kon ooit dink dat ons onder naturelle ‘n toevlugsoord sou soek?” (131). Dít dui myns insiens op die groot kulturele gaping tussen Afrikaners en Basoeto’s en nie op gedweë aanvaarding van eendersheid en assimilasie nie. Anna “verlang na ons gerieflike ou huis op Abrikooskop” (139). Anna het ‘n weersin in die “streke” wat die Basoeto’s uithaal. “Hulle jaag met opset Vader se beeste in hulle lande en dan eis hulle skadevergoeding vir hulle gesaaides, wat deur die beeste vertrap is” (135). Kort voor die vredesluiting skryf Anna: “Daar is weer gerugte van vrede. Mag dit waar wees! Dan sal ons na ons geliefde plaas in ons eie land kan teruggaan; dan sal ons weer tussen ons eie mense in ons beminde Vrystaat kan woon en dan sal ons nie meer vlugtelinge in ‘n kafferland wees nie” (141). Dít klink nie soos iemand wat enigsins ‘n identiteits- of kulturele transformasie ondergaan het nie; om van “volledig” nie te praat nie.

Jansen beweer suiwer geografies dat dit “verleidelik maklik” vir Thomas was om die grens na Basoetoland oor te steek (8). Basoetoland is glo “verleidelik naby” (17). Jansen neem glad nie in ag hoe moeilik dit vir Thomas was om sy gesin in oorlogstyd onbeskermd agter te laat en tussen swartes pleks van sy medeburgers te gaan woon nie. Bowenal ignoreer Jansen die kulturele gaping wat baie moeiliker oorbrugbaar as die geografiese gaping is.

In haar nawoord beweer Jansen dat die “negatiewe gevoelens” jeens die Barrys as vlugtelinghensoppers in die na-oorlogse samelewing “gou oorwin” is (176; ook 187) en hulle “volledig” in die gemeenskap heropgeneem is (177). Dit bevestig dat die Barrys grootliks hulle Afrikaneridentiteit behou het, insluitende Anna se latere Reitz-gesin. In 1960 verwys Anna se seun na “the real people of our country” (184), waarmee hy waarskynlik nasionalistiese Afrikaners bedoel. Deur selektief van die publikasies van Karel Schoeman, wat van huis uit eerder ‘n Nederlander as Afrikaner is, gebruik te maak, word die na-oorlogse situasie deur Jansen oorvereenvoudig tot ‘n “bittereinder/hensopper-vete” (180; ook 21, 187). Hier onder spreek ek hierdie kwessie verder aan.

Huidige relevansie

Jansen beweer dat identiteit slegs in krisistye “‘n tameletjie” word (10). Die nuwe Suid-Afrika word sekerlik deur denkende Afrikaners as ‘n krisis ervaar. Soos na die ABO is dit vir Afrikaners sedert 1994 gebiedend noodsaaklik om klaarheid oor hulle identiteit te kry, asook hoe om dit teen verswelging te vrywaar.

Destyds is die Basoetolandgrens “met geskille en gevaar geassosieer” (17). Tydens die “bevrydingstryd” het terroriste uit Lesotho Suid-Afrika binnegekom. Daardie land is ook ‘n bron van baie onwettige inkommers, asook van vee- en ander diefstal. Oorgrensplundering vind steeds op groot skaal plaas, sonder dat dit van owerheidsweë doeltreffend bekamp word. Die kere wat die Boere destyds daarin geslaag het om hulle vee terug te kry, word deur Jansen terugsteel genoem (31).

Oor die na-oorlogse samelewing skryf Anna: “Daar sal wees vegtende of ‘wilde’ Boere [bittereinders], ‘hensoppers’ [lafaards], ‘National Scouts’ [joiners, hanskakies, verraaiers, uitverkopers], vlugtelinge [bv hensopper-Boere wat in Basoetoland geskuil het], bannelinge [krygsgevangenes, bv uit Ceylon] en mak Engelse” [Britte/Engelssprekendes wat hulle voor die ABO as bv boere en handelaars in die Oranje-Vrystaat en Transvaal gevestig het] (147; ook 167). ‘n Gemene greep van die Britte was om van krygsgevangenes in die buiteland te verwag om die eed van getrouheid aan die Britse kroon af te lê voordat hulle na hulle vaderland kon terugkeer (159). Party krygsgevangenes het daarom verkies om nie terug te keer nie en hulle eerder in ander lande te vestig (161). Die getrouheidseed wat Boerekrygsgevangenes onder dwang afgelê het, is ingevolge internasionale reg nie geldig nie (31) en dus glad nie so toerekenbaar soos dieselfde eed wat vrywillig deur joiners afgelê is nie.

Van polities regs tot links was daar na die ABO in Afrikanergeledere veral vier groepe: bittereinders, oud-krygsgevangenes, hensoppers (wat die neutraliteitseed afgelê het) en joiners (wat die getrouheidseed vrywillig afgelê het). Hoe verder links des te beter is hulle na die oorlog deur die Britse owerheid vergoed (Albert Blake, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet, 2016, Praag 30 Julie). Met die heropkoms van Afrikanernasionalisme na uniewording in 1910 is die hensoppers al hoe meer geredelik in Afrikanergeledere aanvaar. ‘n Regverdigbare afkeer van joiners het egter baie langer voortbestaan. In die nuwe Suid-Afrika het ons weer te make met die verskynsel van verloopte Afrikaners, wat nie net ander Afrikaners verraai en uitverkoop nie, maar sommer al die blankes. Teen sulke oud-Afrikaners behoort daar myns insiens baie sterker wrewel openbaar te word.

Daar is by my geen twyfel nie dat daar by Jansen ‘n sterk anti-Afrikanergesindheid is en dat daar duidelike blyke hiervan in hierdie boek is. Daarom dink ek dat dit onvanpas was om die heruitgawe van Anna Barry se dagboek aan iemand toe te vertrou wat so onsimpatiek en selfs vyandig met die onderwerp omgaan. Jaap Steyn, oorspronklik van die Fouriesburg-omgewing en dus naby Abrikooskop, sou ‘n baie beter keuse gewees het. Hy het homself as ‘n betroubare vertolker van Afrikaneraangeleenthede bewys. Dít kan nie van Jansen gesê word nie.

Leon Lemmer: Selfmisleiding weens valse bewustheid en slegte geloof

Ek het onlangs in ‘n Bolandse dorp oornag. Dit het die hele nag deurdringend gereën. Kort na dagbreek het die wolke gewyk en het die son helder geskyn. Die voëls het die hele nag deurnatheid en yskoue verduur maar het teen sonsopkoms pragtig gesing. Dit het my laat dink aan die Bybelvers: “Nogtans sal ek jubel” (Habakuk 3:18). Klaarblyklik het die voëls nie benadeel gevoel of dat hulle waardigheid aangetas is nie. Hulle het nie gedink iemand moet skuiling teen wind en weer aan hulle voorsien nie. Daar was geen sprake van gegriefdheid nie. Hulle was nie hardegat of oproerig nie en het nie gepoog om iemand anders skuldig oor hulle lot te laat voel nie. Hulle sou griefloos voortgaan met sang en hulle neste op hulle manier bou. ‘n Mens kan sê dit is ‘n geval van: “Gaan kyk na die mier [oftewel die natuur], luiaard, kyk hoe hy werk en leer by hom” (Spreuke 6:6).

In die wysgerige literatuur is daar twee frases wat dikwels gebruik word: “false consciousness” en “bad faith”. Eersgenoemde frase word met Karl Marx (1818-1883) en kommunisme geassosieer en die ander een met Jean-Paul Sartre (1905-1980) en eksistensialisme. Die betekenisse van hierdie frases is nie juis voor die hand liggend nie en hulle oorvleuel in ‘n mate. Albei frases kan in uitnemende mate op die politiek en Suid-Afrika toegepas word.

“False consciousness: (1) lack of clear awareness of the source and significance of one’s beliefs and attitudes concerning society, religion, or values; (2) objectionable forms of ignorance and false belief; (3) dishonest forms of self-deception” (The Cambridge Dictionary of Philosophy, 2nd ed, 1999, p 304). Sonder omhaal van woorde kan ‘n mens sê dat in ‘n land met algemene stemreg die meeste kiesers nie ‘n duidelike begrip het waarvoor hulle stem nie; des te meer as baie van die kiesers onderontwikkeld, funksioneel ongeletterd, swak ingelig en maklik misleibaar is, soos in die nuwe Suid-Afrika. Wanneer ‘n politieke party in sulke omstandighede daarop aanspraak maak dat hy die steun van die meerderheid kiesers geniet, maak hy hom skuldig aan (doelbewuste) selfmisleiding, oftewel valse bewustheid.

“Marxists (if not Marx) use the expression to explain and condemn illusions generated by unfair economic relationships. Thus, workers who are unaware of their alienation, and ‘happy homemakers’ who only dimly sense their dependency and quiet desperation, are molded in their attitudes by economic power relationships that make the status quo seem natural, thereby eclipsing their long-term best interests” (ibid). Vir marxiste gaan dit by uitstek om ekonomiese en politieke oorwegings, wie die deurslaggewende mag het en die omverwerping van daardie mag as dit nie in die werkersklas of gepeupel gesetel is nie. “Homemakers”/tuisteskeppers is die feministiese neologisme vir huisvroue. Hier word ook onderdrukking en marginalisering gepredik terwyl óf die man óf die vrou in werklikheid die baasspeler in ‘n huwelik kan wees. In die getransformeerde hede hoef daar selfs nie twee verskillende geslagte in ‘n huwelik te wees nie. Elsabé Brits, wie se biografie oor Emily Hobhouse onlangs gepubliseer is, verwys graag na “haar vrou, Carol” (Die Burger, By, 13 Augustus, p 4).

“Religion is construed as an economically driven ideology that functions as an ‘opiate’ blocking clear awareness of human needs” (ibid). Volgens Marx funksioneer religie soos opium, ‘n dwelm, as dit mense dermate sus dat hulle nie teen haglike aardse omstandighede in opstand kom nie omdat hulle hulle troos met die gedagte aan ‘n beter hiernamaals. Maar religie is nie noodwendig ‘n ontkenning van mense se behoeftes nie. Baie mense het behoefte aan wat hulle glo bonatuurlike leiding is en aan die troos wat geloof in hulle eie en hulle dierbares se onsterflikheid kan bied.

R(obin) G(eorge) Collingwood (1889-1943) “interprets false consciousness as self-corrupting untruthfulness in disowning one’s emotions and ideas ( The principles of art, 1938)” (ibid). ‘n Sprekende voorbeeld hiervan is politieke korrektheid wat dikwels vals en opportunisties is; ‘n manier waarop iemand soms materieel winste kan toon maar dit word ten koste van sy siel, sy diepste wese, gedoen. Hoeveel Afrikaanssprekende blankes het in die nuwe Suid-Afrika die moed van hulle oortuiging om openlik en onomwonde te sê: Ek is ‘n Afrikaner, dus wit en Afrikaanssprekend, en in vergelyking met ander etnisiteite trots op wat die meeste van my mense was en die nie-verlooptes steeds is?

Ek kom nou by die tweede frase, slegte geloof. “Bad faith: (1) dishonest and blameworthy instances of self-deception; (2) inauthentic and self-deceptive refusal to admit to ourselves and others our full freedom, thereby avoiding anxiety in making decisions and evading responsibility for actions and attitudes (Sartre, Being and nothingness, 1943); (3) hypocrisy or dishonesty in speech and conduct, as in making a promise without intending to keep it” (op cit, p 70). (1) is soos die (3) van valse bewustheid hier bo. ‘n Sprekende voorbeeld van die nie-aanvaarding van verantwoordelikheid by (2) is die slegte gewoonte om blankes of die blanke bewind en by name apartheid die skuld te gee vir alles wat in die nuwe Suid-Afrika verkeerd loop. Seker die destruktiefste plaaslike voorbeeld van ‘n verbreekte belofte by (3) is FW de Klerk se versuim om ‘n opvolgreferendum te hou oor sy span se inwilliging tot politieke magsoorgawe aan die swartes pleks van instemming tot ‘n mate van magsdeling.

“One self-deceiving strategy identified by Sartre is to embrace other people’s views in order to avoid having to form one’s own; another is to disregard options so that one’s life appears predetermined to move in a fixed direction” (ibid). Dit is makliker om idees van ander mense oor te neem as om self te dink en eie menings te verwerf. Die oorgrote meerderheid mense verkies om in die mode te wees, om eerder saam met die stroom te dryf as om ferm ‘n minderheidstandpunt in te neem. Byvoorbeeld, vergelyk wat in die hoofstroominligtingsmedia staan met wat op Praag gepubliseer word. In die nuwe Suid-Afrika is Praag noodsaaklik vir geestelike higiëne, dus vir meer ewewigtige ingeligtheid.

Sartre word gewoonlik as die toonaangewende eksistensialis beskou. Een van die uitgangspunte van sy denke is dat ‘n nie-lewende ding, bv ‘n klip, is en dat ‘n lewende ding, bv ‘n mens, word. ‘n Klip bly wesenlik dieselfde terwyl ‘n mens tydens sy lewensloop gevorm word en dus deurlopend verander. As ek ‘n voorwerp, bv ‘n mes, wil maak, besluit ek vooraf hoe dit moet wees en dan maak ek dit. Dus, die voorwerp se wese (of essensie) word bepaal voor sy bestaan (oftewel eksistensie) werklikheid word (dit is ‘n “being-in-itself”). By die mens is dit andersom: eers eksistensie en dan essensie. ‘n Mens word gebore en daarna is sy lewe ‘n aanhoudende proses van wording. Hy verwerf deurlopend die eienskappe wat hom maak wat hy op elke oomblik is (hy is ‘n “being-for-itself”). Sartre beklemtoon die mate van vryheid wat mense het om hulleself te vorm. Hy het sterk linkse politieke oortuigings gehad. Hy het kommunisme selfs in sy uiterste Stalinistiese vorm aangehang. Die nadruk wat Sartre op individuele vryheid geplaas het, sou hom egter kwalik simpatiek kon stem teenoor diegene wat alewig slagofferskap as rede vir hulle gebrek aan prestasie voorhou.

“Occasionally Sartre used a narrower, fourth sense: self-deceptive beliefs held on the basis of insincere and unreasonable interpretations of evidence, as contrasted with the dishonesty of ‘sincerely’ acknowledging one truth (‘I am disposed to be a thief’) in order to deny a deeper truth (‘I am free to change’)” (ibid). Sartre verwerp calvinistiese voorbeskikking en omarm vrye wil. Deur inisiatief, inspanning, toewyding, harde werk, ens, kan ‘n mens bv armlastigheid afskud en suksesvol word.

Wat slegte geloof beteken, behoort nou duidelik te wees: “Bad faith in the existentialist philosophy of Jean-Paul Sartre, a type of moral self-deception, involving our behaving as a mere thing rather than choosing authentically. In bad faith, we evade responsibility and anxiety by not noticing possibilities of choice, or by behaving in a role others expect of us” (The Hutchinson Dictionary of Ideas, 1995, p 45). Ingevolge Sartre se filosofie kan ‘n mens sê iemand wat in sy slagofferskap berus, handel nie soos ‘n mens nie maar eerder soos ‘n nie-lewende ding omdat hy nie sy geleenthede tot wording, verandering of ontwikkeling aangryp nie.

As ons die betekenisse van valse bewustheid en slegte geloof reduseer tot (doelbewuste) selfmisleiding is daar talle voorbeelde hiervan in die populêre, polities korrekte, openbare diskoers in die nuwe Suid-Afrika en tans ook in Westerse lande. Ek gebruik vervolgens die jongste skrywe van Jannie Gagiano in die rubriek “Onder die eik” (Eikestadnuus, 18 Augustus, p 5) as ‘n klassieke voorbeeld van doelbewuste selfmisleiding. Die oorverligte Gagiano, ‘n Dakar-ganger in 1988, was voor sy aftrede ‘n dosent in politieke wetenskap aan die Universiteit Stellenbosch. Ek haal Gagiano se teks in sy geheel aan.

“Die onderliggende probleem wat aanleiding gee tot die soort relletjie wat nou alweer oor die seksualiteit van Caster Semenya in Rio ontvlam het, is dat ons, as ‘n samelewing, daarmee volhard om oudmodiese onderskeidings tussen geslagte teen wil en dank te handhaaf.

“Hoekom kan ons nie vir eens en vir altyd aanvaar dat die geslagstereotipes waaraan ons vaskleef, ‘n produk is van testosteroon-geteisterde koorsdrome wat mans laat hyg na hegemonie nie? Dié perspektief is per slot van sake onderliggend aan die wydverspreide wanopvatting dat mans deur die natuur beter toegerus is om bv vinniger te kan hardloop as vrouens, hoër te kan spring, ‘n spies of ‘n diskus verder te kan slinger, stewiger in ‘n skrum te kan staan of om die wêreld se swaargewigbokstitel te verower. Daar is nou wel oppervlakkige stawende getuienis vir so ‘n bygeloof, maar omdat ‘n dame tot dusver nog nie vir die Springbokspan gehaak het nie, beteken tog nie dat dit vir altyd so gaan bly nie.

“Net vyftig jaar gelede het professore aan vooraanstaande universiteite nog geglo dat die vroulike geslag nie gebore in staat is om bv wiskunde of fisika of selfs so ‘n eenvoudige [!] dissipline soos filosofie op die verhewe peil van mans te bedryf nie.
Hulle kon hoogstens daarna streef om dinge soos kombuischemie of vroedvrou-ginekologie onder die knie te kry. Min mense weet dat vrouepresteerders soos madame Marie Curie ook destyds deur die patriagale priesters daarvan verdink was dat daar heelwat meer Jacks as Queens in die geslagtelike kaartehand was wat moeder natuur aan haar uitgedeel het.

“Maar vereis ons vandag ‘n seksbevestigingstoets voor ons haar bydraes tot die wetenskap na waarde skat? Wat skeel dit ons of ‘n paar skugter wegkruipertjiekliere haar heimlik bly voed het met die stof wat aan die wortels van haar muse gelê het? Newton se inspirasie het uit ‘n appelboom geval, nie uit sy broek nie. Laat mens tog wonder waarmee Archimedes eintlik besig was toe hy met ‘n eureka-kreet uit sy bad gesping het.

“Die oplossing vir dié soort verknorsing waarin Semenya verstrik sit, is dus duidelik. Verwyder die oudmodiese praktyk om mense in geslagsbepaalde kategorieë met mekaar te laat meeding in atletiek of in enige ander mededingende sport. Dan maak dit mos nie meer saak met watter soort fisieke toerusting jy by die wegspringplek opdaag nie. Of jy nou met ‘n tweeslag- of ‘n drieslag-engin voortgedryf word, of jy nou beide die ma of die pa van die kinders kan wees, of jou nou van Venus of van Mars af kom, is neither here nor there.

“Versplinter die glasplafon! Verpletter die testosteroondrumpel! Laat sak net jou kop en wen ‘n medalje vir die reënboognasie.”

Met rubrieke word dikwels gepoog om lesers eerder te vermaak as in te lig. Byvoorbeeld, met sy verwysings na kombuischemie, vroedvrou-ginekologie, Newton en Archimedes poog Gagiano om guitig te wees. Dit word egter deesdae algemeen aanvaar dat vroue geestelik, bv akademies of wetenskaplik, in dieselfde mate as mans kan presteer. Maar dit verwys na geestelike of intellektuele vermoëns. Wat Gagiano doen, is om die geestelike mededingendheid van vroue te gebruik om ‘n saak vir hulle liggaamlike gelykheid of eendersheid uit te maak. Die beduidende fisieke verskille tussen mans en vroue word as “oppervlakkige stawende getuienis” afgemaak. Dat vroue geboorte kan skenk en mans nie, is eerder ‘n fundamentele as oppervlakkige verskil.

Daarom is die liggaamsbou van mans en vroue verskillend. Daarom is mans en vroue se vermoëns om in fisieke sportsoorte te presteer, nie eenders nie. Mans is inderdaad beter as vroue vir prestasie in sommige sportsoorte toegerus. Ten spyte van al die verligtheid en ontkenning van verskille wat in die hedendaagse wêreld bestaan, ding mans en vroue plaaslik en internasionaal (meesal) apart in sport mee. Apartheid in sport is nie saam met apartheidspolitiek afgeskaf nie. Geslagsdiskriminasie word geduld wanneer dit vroue bevoordeel. Daarteenoor is rassediskriminasie net toelaatbaar as dit blankes benadeel.

Gagiano tree as kampvegter op vir Semenya, wat volgens die hedendaagse mode-ideologie in drie opsigte ‘n benadeelde en gevolglik ‘n simpatiespons is: sy is swart, geklassifiseer as vrou en daarby skynbaar seksueel anders, bv moontlik transseksueel. Transseksueel beteken:”Met die liggaamlike eienskappe van een seks maar die ingesteldheid van die ander” (HAT). Iemand wat as vrou, maar gerugsteun deur manlike eienskappe, aan sport deelneem, het ‘n onbillike voordeel bo vroulike vroue. Insgelyks word verwyfde mans benadeel as hulle in sport met manlike mans meeding. Bewustheid van bv liggaamlike verskille by mans en vroue moet nie as oudmodies, as moedswillige stereotipering, of as ‘n wanopvatting of bygeloof afgemaak word nie, want daardie verskille is werklik. Hulle is geanker in realisme. Daarom maak dit sekerlik deurslaggewend saak “met watter soort fisieke toerusting jy by die wegspringplek opdaag.”

Omdat Gagiano polities korrek daarop ingestel is om met gelykverklaring en eenderswensing verskille by mense te ontken, beveel hy aan dat mans en vroue saam aan sport moet deelneem en direk met mekaar moet meeding. Op hierdie manier sou die Semenya’s kritiekloos en naatloos geakkommodeer kon word. Daarteenoor erken ek ruiterlik dat mense verskil. Pleks van net twee geslagskategorieë te erken, kon dit dalk beter wees om ‘n derde kategorie in fisieke sportsoorte te skep vir diegene wat nóg vis (mans) nóg vlees (vroue) is. Ek vermoed dat daar min eksemplare van so ‘n tussengeslag is, dus dat hulle uitsonderings is, want daar moet onderskei word tussen mense se aangebore seksualiteit (soos seker in Semenya se geval) en aangeleerde seksualiteit. As tussengeslagtelikes inderdaad ‘n klein groepie is, kan dit onprakties wees om vir hulle ‘n aparte derde kategorie in fisieke sport te skep en moet hulle dan eerder in die mans- as die vroue-afdeling meeding.

In die plaaslike hoofstroommedia is Semenya die afgelope dae sonder meer beskryf as die goue meisie wat pure goud is. Die onbillike voordeel wat sy in vrouesport geniet, is polities korrek en patrioties geïgnoreer of geminimaliseer. Maar dit is ‘n feit dat sy, soos Elsabé Brits, met ‘n vrou getroud is. Semenya se goue medalje laat heeltemal tereg ‘n wrang smaak in die mond van vroulike vroue-atlete. Vir blankes en veral vir Afrikaners is dit deesdae ook bitter moeilik om enigsins so patrioties soos voorheen te wees. Soos Andy Nowicki dit stel, die Afrikaner se “country, in essence, no longer exists” (Praag 19 Augustus). Omtrent niks is meer dieselfde nie. Wat onmiskenbaar skeef was, word deesdae reguit genoem. Dit herinner aan Isaiah Berlin (1909-1997) se boek, The crooked timber of humanity (Princeton University Press, 2013, 372p; Amazon Kindle $16,78). Die boektitel is ontleen aan Immanuel Kant (1724-1804) se stelling: “Out of the crooked timber of humanity, no straight thing was ever made.”

Dit staan Gagiano vry om homself te mislei. Lesers moet egter daarop bedag wees om nie deur sy oorverligte koorsdrome bedot of bedonner te word nie.

Leon Lemmer: Die kultuur van kultuurvernietiging

‘n Mens kan geneig wees om te dink dat Afrikaners geen vriende in ander lande het nie. In werklikheid is daar al hoe meer ingeligte, denkende mense wat die situasie van blankes in sowel die ou as die nuwe Suid-Afrika goed verstaan. Dit is veral die geval in lande wat reeds lank ‘n aansienlike (oproerige) swart bevolking het, bv Amerika. Sedert die Tweede Wêreldoorlog het die grootskaalse immigrasie uit die Derde Wêreld na Brittanje en die Europese vasteland begrip vir die dilemma waarin Suid-Afrikaanse blankes verkeer aansienlik aangewakker. In tradisioneel (grootliks) monokulturele lande was daar tot enkele dekades gelede geen werklike besef van die sosiale probleme wat die saambestaan van radikaal verskillende etniese denk- en leefwyses veroorsaak nie. Weens dure eerstehandse ervaring het insig hierin in baie Europese lande eers in hierdie eeu merkbaar geword. Heldersiende blankes in Westerse lande besef deesdae toenemend dat dit nie meer net gaan om die behoud van hulle tradisionele kultuur in hulle eie land nie, maar ook om die voortbestaan van die blanke groep as sodanig. Blankes het wêreldwyd ‘n bedreigde spesie geword, soos aangetoon deur bv Lothrop Stoddard (Praag 28.02.2015). Hierdie insig het ongelukkig eers na 1994 werklik in die buiteland posgevat, dus nadat die blanke politieke bewind in Suid-Afrika weens verraad in eie geledere reeds ondergegaan het.

Wat die blanke bewind in Suid-Afrika gedoen het, word deesdae dikwels tot rassesegregasie verskraal. Wat andersins tot stand gebring is en deesdae deur die nuwe bewindhebbers benut en deurgetrek word, word geïgnoreer. In die koloniale era was rassesegregasie die standaardbeleid wat ontwikkeling en vooruitgang in ‘n ordelike samelewing moontlik gemaak het. Apartheid het uit kolonialisme voortgespruit en het as afsonderlike ontwikkeling die potensiaal gehad om verskillende etniese groepe polities en kultureel tot hulle reg te laat kom. Dit is waarom daar groot begrip in veral die suidelike state van Amerika vir apartheid is en toenemend in ander Westerse lande, wat die erge negatiewe gevolge van die invloei van immigrante uit die Derde Wêreld ervaar.

Die huidige energie- en planloosheid van die plaaslike blanke politiek spruit nie soseer voort uit skaamte oor apartheid nie, al is dit wat die nuwe bewindhebbers ons probeer wysmaak, gerugsteun deur “meningsvormers” soos Leopold Scholtz (Praag 29 Mei). Die blankes en veral die Afrikaners is verdwaas en skaam oor die verraderlike manier waarop hulle eie mense hulle mandaatloos aan swart mag uitverkoop het. Dit kan ‘n geruime tyd duur voordat genoeg blankes tot verhaal kom en strategieë bedink en deurvoer wat sowel hulle voortbestaan as die behou van hulle kultuur verseker.

Wat Suid-Afrikaanse blankes (veral Afrikaners) deesdae daagliks in toenemende mate ervaar, is pogings tot kulturele uitwissing. ‘n Sprekende aktuele voorbeeld is die afskaling en selfs afskaffing van Afrikaans. Hierin neem verloopte Afrikaners dikwels die leiding. Wêreldwyd ervaar blankes ook reeds in ‘n mate hierdie kultuur van kultuurvernietiging, maar in die Weste tans nog op ‘n baie kleiner skaal as plaaslik. In die Weste is blanke kultuurvernietiging dus in groot mate toekomsmusiek. Soos in die res van Afrika (Kenia, Zimbabwe, Namibië) is blanke kultuurvernietiging in Suid-Afrika, met sy verswelgende 80%+ swart meerderheid, egter ‘n eietydse dodemars. Veral Afrikaners is hopelik bestem om hierdie doodsmusiek met die uitbundige sing van bv ‘Die Stem’ te verdring.

In hierdie konteks skryf ek vandag na aanleiding van ‘n Amerikaanse publikasie, The great erasure: The reconstruction of white identity, edited by Richard B Spencer (Whitefish, MT: Washington Summit Publishers, 2012, 300p; Amazon Kindle $9,11).

In die inleiding beskryf Spencer die inhoud van hierdie bundel opstelle soos volg:

“Its theme is the deconstruction of European, White identity worldwide – in terms of culture, politics, and historical heritage. It ultimately entails the destruction of Europeans as a unique biological entity. Though it was not planned this way at the outset, South Africa – and the Boer people in particular – serves as a Leitmotif throughout the collection. It seems that in the ghettos and security fences of contemporary Johannesburg, and in plucky Boer ethno-communities like Orania, one sees the worldwide status of the White man laid bare. He faces formidable challenges; the greatest of which is not, in fact, demographic decline, but that he has become the Zeitgeist‘s favorite villian” (Kindle 38).

“Beyond the crisis in South Africa, the experience of European peoples worldwide can be said to be distinctly ‘post-Apartheid’, ‘post-colonial’, and ‘post-national’. The White man lives in a world his race once dominated – and in which Black and Brown are now colonizers, in which European heritage is being taken away piece by piece: cultural heroes, literature, popular icons, identity – ultimately, everything. The Boers themselves can be counted as exceptional in this regard, for … they are actively resisting these trends and have not lost their self-respect and will to survive” (46).

Dít is waar van die regte Afrikaners; nie van die verlooptes nie. ‘n Verloopte Afrikaner is iemand wat bv sy eie mense doelbewus benadeel en ander mense bevoordeel; wat bv sy eie mense onnodig slegmaak en ander mense haas onherkenbaar goedpraat en onvoorwaardelik ondersteun.

Alex Kurtagic skryf: “‘Immigration’ is no longer an adequate term to describe the social, political, and racial transformation resulting from mass migration” (57). “Immigration” het ‘n eufemisme vir “invasion” geword. “Guillaume Faye calls it ‘colonization'”* (60). Faktore wat hierdie verskynsel vertroebel, is die omvang, permanensie en nie-assimileerbaarheid van hierdie immigrante. “It is well known that Third World settlers in the West … take advantage of the indigenous’ welfare state and concessionary provisions, and that these benefits are often a reason for immigrating in the first place; indeed, on the whole, these settlers consume more than they produce” (213). [Die verwysing is na Faye se boek, The colonisation of Europe, (2016, 330p; Amazon Kindle $12,53).]

Die frase “settler colonialism” is aanvanklik gebruik vir die baie positiewe dinge (uit die Westerse oogpunt) wat histories voortvloeiend uit blanke immigrasie in bv Suid-Afrika, Israel en Amerika gebeur het. “Among the characteristics of settler colonialism is that settlers come to stay and do not appeal to the established indigenous sovereignty, but rather deny it and seek to remove it in order to replace it with a reproduction or regeneration of their own society” (145).

Hierdie blanke setlaars het die genoemde drie lande dramaties ontwikkel/verbeter. Wat opgebou is, word deesdae deur revolusionêre magte bedreig. Die oogmerk is “to recast European society in their image” (201). Sedert 1990/1994 is Europese beskawing in Suid-Afrika al hoe meer deur afrikanisering verdring. In Israel word die Joodse beskawing aktief deur Palestyne/Arabiere/Moslems ondergrawe. Sedert veral die jare sestig word die blanke beskawing in Amerika deur gewelddadige swartes gyselaar gehou. Anders as die Hispaniste, Asiate en Indiane is die swartes die enigste Amerikaanse minderheidsgroep wat hulle (by voorkeur) tot geweld wend om politieke oogmerke te bereik. Lees gerus John D Skrentny se gesaghebbende boek, The minority rights revolution (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 2002, 496p; Amazon Kindle $28,16). Die gewelddadige voorbeeld wat deur Amerikaanse swartes gestel word, is en word steeds slaafs deur swartes in Suid-Afrika nagevolg. Kurtagic beweer selfs: “Indigenous Others are rarely virtuous” (190) en hy vestig die aandag op die “often dysfunctional nature of Third World societies” (236).

In Suid-Afrika het die blankes aanvanklik per skip hier aangekom terwyl die swartes dit ongeveer dieselfde tyd te voet gedoen het. In die Weste (Amerika en Europa) het die swartes ná die blankes daar aangekom. “Most likely, given the multiracial character of settler colonization in the West, is that one ethnicity would gain the ascendancy over all the others, and it would be they who become the new indigenous. The Bantus in South Africa provide a historical example” (265).

Kurtagic sonder Jode, veral “radical Marxist Jews,” uit as diegene “that subjected traditional European identity and institutions to radical critiques. Their effect was die gradual deprecation of European tradition and racial identity and the development of universalism to its logical extreme. Interacting with guilt as the primary method of social control in the West, this made it possible even for genetically distant immigrants eventually to become legislators because it had become impossible for the indigenous to argue against exclusion based on race” (283). Kurtagic dink hier veral aan Brittanje, Wes-Europa en Amerika. Hy noem “changes in legislation that privilege settlers over the indigenous, abdication of indigenous racial consciousness as a morally legitimate cognitive structure, or discrimination policies against the indigenous designed disproportionately to enchance settlers’ access to higher education and the job market” (288).

“Third World settler colonization of the West is possible only as a result of a uniquely Western ideology (egalitarianism) and an autochthonous political system (democracy), both of which morally and ideologically disarm the indigenous against settler ascendancy and predation” (300). “Settler colonization is … a game of erasure: settlers erase or are erased” (318). “The single biggest impediment to Whites’ avoiding erasure is the hegemonic belief in the West in equality as an absolute moral good … Whites in Europe and North America, as well as in former colonies … currently lack a moral theory … with which to justify and secure their continuity. Unless a new moral theory of difference can be formulated to support an ideology and legal framework that both justifies and enables its self-preservation as a unique biological entity in their own homelands, the White race faces complete erasure from the earth” (323).

In sy essay skryf Andy Nowicki: “Compared to the rest of Africa … Blacks actually prospered in Apartheid-era South Africa” (364). Hy verwys na rolprente se “simplistic cinematic morality … with noble and magic Negro/White liberal heroes and hateful, mean-faced, invariably Afrikaner villians” (356). Wat literatuur betref is daar diegene “who want to dethrone the ‘Dead White Male’ Western canon and have us all reading crappy books written by semi-literate Aboriginal Eskimo albino lesbian hunchbacked cripples out of deference to a specious ‘inclusivity'” (376). Sedert 1994 “Johannesburg is newly notorious … as the rape and murder capital of the world” (395).

“Blacks have turned on the Boer nation – their former rulers – with particularly hateful ferocity … The democratically-elected ANC government changes the names of Afrikaans roads and cities in a transparent effort to punish the people who they felt oppressed them in the past, and imposes ruthless and insane racial quotas upon businesses and social services – even to the point where, for example, prospective black doctors in medical school are held to far less rigorous standards than their White counterparts, in order to increase the representation of Black doctors … White farmers (predominantly Afrikaner) are asked to cede ever more of their private property in the interests of agricultural affirmative action; meanwhile, farm murders continue apace in a steady, dreary campaign of terror” (428).

Nowicki verwys na “irresponsible, vindictive anti-White rhetoric and propaganda, creating an atmosphere of hate” (434). Die blankes “accept responsibility” vir wat hulle doen. Die swartes, daarenteen, “replace responsibility” (452). Byvoorbeeld, daar is “mounting Black frustration over unemployment and poverty, which haven’t improved and have in fact largely worsened since Mandela’s election in 1994, but both of which are still commonly blamed on the ‘legacy of Apartheid’ and White racism and colonialism” (476).

Tydens sy besoek aan Suid-Afrika het Nowicki met Dan Roodt, “a distinguished writer and long-standing Afrikaner activist,” gesprek gevoer. Hy haal Roodt soos volg aan: “In South Africa, we have the most violent peacetime society in the world … It’s almost like a low-intensity war” (501). “Roodt blames the ‘climate of hate’ created by an ANC-dominated education system. ‘South African Blacks are more anti-White than any population in the world … It’s a part of this whole “victim” mentality. The ANC has created a fictional past “reality” that feeds the present violence'” (501). “Foremost among the goals of Roodt and others like him is to forge an authentic Afrikaner homeland, a place where the descendents of the historic ‘Boers’ can feel safe and can be assured of their legitimate interests being protected” (538).

Sommige Afrikaners “have staked their hopes on the prospect of seceding from the current wreck of a ‘Rainbow Nation,’ and constructing a kind of Boer ethno-state in its very midst, with the intention of reclaiming their genetic and cultural self-determination, and saving the Afrikaner identity from dilution and eventual extinction” (558). Nowicki verwys na twee konkrete voorbeelde van etniese gemeenskappe: Orania en Kleinfontein (558). Die refrein wat hy daar gehoor het, is “self-reliance” (575) en “self-sufficient” (580).

Daar is sowat 5 miljoen blankes wat 9% van die Suid-Afrikaanse bevolking van meer as 50 miljoen uitmaak (580), “with the untold numbers of non-White illegal immigrants pouring in daily through the porous northern border, rendering the Whites of the country even more racially outnumbered. Of that five million, it’s estimated that around three and a half million are of Afrikaner descent – the rest being chiefly British. With such dwindling minority status, Afrikaners zealous to maintain their heritage must take particular precautions” (587). Hy skryf goed ingelig oor die trotse geskiedenis van die ou Suid-Afrika, maar kom dan tot hierdie gevolgtrekking: Die Afrikaner se “country, in essence, no longer exists” (792).

In sy artikel bevestig Derek Turner wat Nowicki geskryf het: In die ou Suid-Afrika “life for the ordinary people was infinitely better than anywhere else between the Limpopo and the Sahara” (878). Hy meld “the British had introduced laws discriminating against Blacks as early as 1847” (1019). Daar is hierdie verwarrende sin: “In 1994, the world had its way, and White voters voted two to one in favour of power-sharing” (1057). In 1992 was daar ‘n referendum waarin toestemming van die blanke kiesers vir onderhandeling met die oog op politieke magsdeling verkry is. Daar is toe plegtig maar valslik belowe dat enige ooreenkoms in ‘n latere referendum aan die blanke kiesers vir goedkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. FW de Klerk het sy flagrante versuim probeer regverdig met die redenasie dat magsoorgawe en sy belofte van magsdeling eintlik maar dieselfde is. In 1994 was daar ‘n een mens, een stem verkiesing wat nie politieke magsdeling as resultaat gehad het nie maar revolusionêre oorheersing deur swart mag.

“Gallant writers (always too few), like Dan Roodt, Philip du Toit, and Ilana Mercer*, have written powerfully of what had happened since – the increasing inefficiency and corruption of government, the decline in public health, the coarsening of culture, the humiliations visited upon the former masters by the former servants, the symbolic renaming of landmarks – the carjackings, the robberies, the rapes, the drive-by shootings, and, most symbolically of all, the farm murders. The proud pioneers who persuaded the deserts to bloom … are being picked off one by one” (1063). “A few … lounge Lenins are even now attempting to assure Afrikanerdom’s extirpation … Many have already outspanned overseas – strangely enough, often those who decided not to be racists, not to be fools, and so voted for power-sharing. But many others have nowhere to go or cannot afford to leave, and must take their chances in a country which has already changed hugely and will every year become less familiar and less safe” (1080). [* Ilana Mercer, Into the cannibal’s pot (Praag 29.12.2013).]

“Afrikaners … for the foreseeable future exist on sufferance, playing a loaded game by alien rules, swimming in an ocean of Others … For the foreseeable future, they are constrained to do what persecuted peoples have always done in evil times – inspan into Bantustans of their own, look in on themselves and heal their hurts, tend the groves and mend the walls, teach the children and make plans. But howsoever hurt, they still have strengths – their tried and tested faith, their cultural identity, their shared history, their close links to the landscape – and inside the timidest heart subsists something of the psalm-singing corduroy commandos who once set the world at defiance, and may one day ride again” (1085).

In sy hoofstuk skryf KR Bolton: “While Washington pursued its decolonization agenda, the White peoples of Africa simply became collateral damage,” bv vir “the thugs who hold sway today in former Rhodesia and South Africa. Washington not only left the Whites to their fate but actually empowered their Black enemies and usurpers” (1203), bv met studiebeurse uitsluitlik vir swart studente. “The strategy to destroy White rule in Rhodesia [was] … a pincer movement of terrorism from below and economic pressure from above” (1305). “In former Rhodesia, 4 000 farmers have been driven from their land” (1332).

“South Africa, the final redoubt of White rule anywhere in the world, lost its vision after the assassination of Prime Minister Hendrik Verwoerd in 1966” (1317). “Since ‘liberation’ in 1994, over 3 000 White farmers have been killed. The old ANC slogan is again popular: ‘One settler, one bullet!’ ‘Kill the Boer, kill the farmer!’ ‘Maak dood die wit man'” (1332).

Ek verskaf slegs twee aanhalings uit Colin Liddell se opstel. “One of the functions of civilization is to shape its people, to give them a collective set of precepts, a way of looking at the world, and an identity” (2754). Die Weste het sy morele kompas verloor. “The morality of the West becomes the enforcement of the anti-morality: gay rights, the mass murder of fetuses, a culture of divorce and one-parent families, the privileges of the immigrant over the rights of the indigenous, the enforced equivalence of all forms of dysfunction with normalcy; while its identitarianism becomes a negative one of not belonging to the despised groups, the ‘racists,’ ‘neo-Nazis,’ and ‘haters,’ who crave a positive civilizational identity” (2761).

Samuel Francis delf in die geskiedenis van die eerste blankes en gebruik gevolglik die term “Ariërs”. Hy verwys na Jared Taylor se mening: “Every other race tends to think in terms of its own race and group, and, ‘Only whites pretend that pluralism and displacement are good things and that the measures necessary to ensure group survival may be immoral.’ We tend to think that way because we are naturally prone to transcend subjective and particular interests and to idealize what is objective and universal. But this misapplication of a natural and healthy Aryan instinct is not in itself natural but rather the result of ethical and philosophical confusions that have arisen in modern times” (3286). Die “Aryans … never confused honor with equality or sameness” (3308).

“I do not see that such traits as missionary activity, the passion to improve or change the world, the elimination of hereditary class differences, competition according to individual ability, concern for the natural environment are particularly characteristic of Aryans, however. Some of these may be desirable traits, though they have obviously gone far beyond what was really characteristic of early Aryans and what can be useful for white racial survival. Nevertheless, some of them, such as missionary activities and crusading to change or reform society, may well ultimately derive from Aryan dynamism and expansionism, while competition according to individual merit may be a modern form of single combat and a reflection of Aryan individuality. The modern demand to eliminate hereditary class distinctions may be an exaggerated but not very healthy version of this instinct” (3314). Ek is geneig om teen oorgeërfde klasse (soos die koninklikes en aristokrate) te wees, maar die uitwissing van alle klasse, insluitende meriete gebaseerde klasse, is ‘n simptoom van die ongesonde gelykverklaringsmanie.

“What is important to understand, however, is that Aryans, because of their Faustian dynamism and individuality, seem to be especially prone to misapplications of their most ennobling traits, and when the modern ideologies of egalitarianism, leveling, feminism, and universalism are joined to forces such as modern capitalism and technology, the danger of losing contact with and understanding of the natural propensities of our own racial character and of misunderstanding their limits and proper functions is great” (3325). Blankes/Afrikaners moet hulle nie laat intimideer deur diegene wat skynbaar skaam oor hulle etnisiteit is nie. Eeue lank was blankheid die aanvaarde norm waarna ander etnisiteite gestreef het. Ons kan en behoort ons steeds trots op blankheid te beroep wanneer dit ons pas.

Wat plaasgevind het, is “the alienation of modern European man from his natural inclinations and ancient heritage … we can work to correct the misapplications of our talents and traits, to eradicate the confusions and degenerations of modern mass democracy and culture, and eventually to restore or create anew a social, political, and cultural order that incorporates and reflects the healthy and natural instincts of our race” (3330). Dus, “we can make the enduring characteristics of our race serve us again in our endless quest to meet the destiny of European man” (3336).

Leon Lemmer: Die boosheid van die Tibhirine-slagting

Karel Combrinck se puik skrywe oor Tibhirine en die treffende foto van die groep van sewe standbeelde in Lyon, Frankryk (Praag 14 Julie), het heelwat emosie in my losgelaat. Maar ek moet noem dat hierdie tragiese gebeure nie in 1969 plaasgevind het nie maar in 1996. In Combrinck se skrywe het hy dit veral teen die politieke korrektheid waarvolgens aan Moslems se gevoelens voorkeur bo dié van christene gegee word. Ek wil daarop uitbrei deur die aandag te vestig op wat daar in Tibhirine en Algerië gebeur het. Ek doen dit na aanleiding van die deeglike studie van John Kiser, The monks of Tibhirine: Faith, love, and terror in Algeria (New York: St Martin’s Press, 2002, 366p; Amazon Kindle $9,11). Die draaiboek van die rolprent, Of Gods and Men (2010), is op hierdie boek gebaseer.

Die sewe Cisterciënser-monnike van die Trappe-orde wat op 21 Mei 1996 vermoor is, was (ek verstrek elkeen se geboortejaar en elkeen se aankomsjaar by die Tibhirine-klooster): die hoof/prior Christian de Chergé (1937, 1971) en Bruno Lemarchand (1930, 1989), Célestin Ringeard (1933, 1986), Christophe Lebreton (1950, 1987), Luc Dochier (1914, 1946), Michel Fleury (1944, 1984) en Paul Favre-Miville (1939, 1989). (Sien groepsfoto hier bo.) Hulle was almal Franse burgers. Hulle aanvanklike verbintenis met Algerië was dat Christian, Célestin, Christophe en Paul hulle militêre diensplig daar gedoen het, Bruno daar grootgeword het en Michel aanvanklik ‘n kommunis was en in sy jeug in Marseilles immigrante uit Noord-Afrika leer ken het. Ook Christophe “flirted with Marxism” (Kindle 1190). Luc het geen vorige verbintenis met Algerië gehad nie, maar hy het hom in Lyon as geneesheer bekwaam en ‘n deurslaggewende rol in die klooster se liefdadigheidswerk gespeel. Hy was ook die kok van hulle vegetariese maaltye. Bruno was in 1996 by ‘n susterklooster in Marokko gestasioneer en was toevallig op besoek aan Tibhirine. Die twee monnike wat op 27 Maart 1996 in die klooster was maar nie ontvoer is nie en dus die dood vrygespring het, is Amédée Noto (1920, 1946) en Jean-Pierre (1924, 1964).

Algerië was sedert 1830 ‘n Franse kolonie. Vanaf 1848 is dit as ‘n integrerende deel van Frankryk bestuur. Na die Tweede Wêreldoorlog is Frankryk, anders as Turkye, in die anti-koloniale klimaat nie toegelaat om grondgebied op twee kontinente te hê nie. Die Algerynse Oorlog om onafhanklikheid het van 1954 tot 1962 geduur. Soos in die geval van Suid-Afrika was die einde van die blanke bewind in Algerië nie die einde van onrus en bloedvergieting nie. Van 1962 tot 1996 is daar 60 000 tot 100 000 mense in Algerië gedood. Die militêre bewind het ‘n hewige stryd gevoer om die terrorisme van rebellegroepe te bekamp. Die rebelle het die ideaal van ‘n Islamistiese staat nagestreef. Soos in die nuwe Suid-Afrika was agteruitgang en verval oral sigbaar.

Oor Christian, die kloosterhoof, se teologie is daar ‘n boek beskikbaar: Christian Salenson se Christian de Chergé: A theology of hope (Collegeville: Liturgical Press, 2012, 225p; Amazon Kindle $13,67). Ek bepaal my egter hier by wat in Kiser se boek staan. As kind het Christian ‘n tyd lank in Algerië gewoon. Oor die Moslems het sy ma by hom ingeprent: “They are godly people and believe in the same God we do. There is only one God” (490). ‘n Deurslaggewende gebeurtenis in Christian se lewe was toe ‘n Moslem-polisieman sy lewe gered het. Christian was met sy militêre diensplig in Algerië besig toe hy met terroriste gekonfronteer is en sy Moslem-gesel hom met sy lyf beskerm het. As gevolg hiervan is hierdie Moslem, die vader van tien kinders, kort daarna deur terroriste vermoor. Christian het gesê: “He changed my life by liberating my faith” (285). Hierna het Christian myns insiens heeltemal oorboord met sy voorliefde vir die Islamitiese godsdiens en Moslems gegaan; dermate dat dit heel moontlik tot sy en sy ses medemonnike se dood gelei het.

Na sy aankoms in Tibhirine Christian “found his new brothers perplexed by his zeal to join hands with Muslims and his obsession with finding ‘the notes that are in harmony’ between the faiths” (771). Christian het twee jaar lank aan “the Papal Institute of Islamic and Arabic Studies in Rome” studeer (785), Arabies bemeester en Islam grondig nagevors. “Islam and the Old Testament … were pretty much the same” (785). Later het Christian gesê: “The Muslim neighbor thinks, he prays, he believes in God, fasts, and gives to the poor. He’s almost like us!” (2256). Daarna het dit van kwaad tot erger gegaan: “Jesus is the only true ‘Muslim'” (2291). Dit herinner aan Willie Esterhuyse se vergesogte, politiek-gedrewe stelling: “As daar ooit ‘n godsdienstige en morele revolusionêr en aktivis was, dan was dit Jesus van Nasaret” (Die God van Genesis, Durbanville: Christelike Media Publikasies, 2010, p 198).

Tydens die Suid-Afrikaanse “bevrydingstryd” het ampsdraers van sommige kerke en moskees terrorisme aktief bevorder. Dink maar aan die rol van bevrydingsteoloë soos Beyers Naudé, Desmond Tutu, Frank Chikane Barney Pityana en Allan Boesak. Léon-Etienne Duval, die Rooms-Katolieke aartsbiskop van Algiers, het ‘n soortgelyke rol in Algerië vervul. Soos in Suid-Afrika is daar in kerklike geledere gesê: “Let us learn to go beyond ourselves and to be enriched by those who are different” (188). Tydens die onafhanklikheidstryd het Duval “justice and self-determination for all Algerians” bepleit (271). “Friendship was not possible if one side viewed itself as superior to the other” (374). “He publicly condemned the violence on all sides, but singled out … the French army” (319). Ook in Suid-Afrika is die blanke bewind se veiligheidsmagte dikwels nie met dieselfde maat as die terroriste gemeet nie.

Duval het gesê: “The basic problem is one of living together, and to assure equality between individuals without one community overwhelming the other” (374). Nelson Mandela het hierdie sentiment gedeel: Een etniese groep moet glo nie ‘n ander oorheers nie. “I have fought against white domination,” wat die waarheid is, maar dan lieg hy as hy sê: “I have fought against black domination” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 438). In die nuwe Suid-Afrika was Mandela hoogs in sy skik met swart oorheersing. Insgelyks het Duval se naïewe standpunt nie tot vreedsame naasbestaan gelei nie maar tot die uittog van 1,2 miljoen blankes uit Algerië, asook derduisende Algerynse Moslems wat hulle in Frankryk gevestig het. Die blankes moes kies: “to leave or to die, the suitcase or the coffin” (423). In koloniale Algerië is die teenwoordigheid van Moslems aanvaar, maar nie dié van blankes in ‘n onafhanklike Algerië nie.

Ek onderskryf Kiser se mening dat Alistair Horne se boek, A savage war of peace: Algeria 1954-1962 (London: Papermac, 1996, 608p; Amazon Kindle $15,95) seker die beste boek in Engels oor die Algerynse oorlog is (5080). Hierdie boek bied sekerlik nie ‘n aangename leeservaring nie; des te meer omdat daar talle ooreenkomste tussen die lot van Algerynse blankes en dié in Suid-Afrika is, bv “they had created the country out of virtually nothing” (p 32). Moontlike maniere wat destyds voorgestel is om Algerië uit sy politieke gemors te red, is Suid-Afrika se apartheidsbeleid (485, 545) of regering onder blanke beheer, soos dié van Ian Smith in Rhodesië (497).

“Duval had nursed the hope that after independence, French and Algerians could live and work together to build a new country based on mutual respect” (409). In werklikheid is die onafhanklike Algerië getransformeer tot ‘n 99% monokulturele Arabier-Berber- Soenni-Moslemland. In die huidige ideologiese klimaat sou geen sodanige etniese suiwering ten bate van blankes toelaatbaar of selfs denkbaar gewees het nie. Soos in Suid-Afrika gebeur het, is die Algerynse blankes deur ‘n blanke, naamlik die Franse staatshoof Charles de Gaulle, uitverkoop. Pierre Claverie, die biskop van Oran, het in ‘n sin reg gehad toe hy gesê het: “If we leave, those who want ethnic and religious purification will win” (201). Hy is in Augustus 1996 vermoor (5055).

“Duval loved the struggle” (388). “Duval was also a revolutionary who believed in the transforming power of brotherly love” (395). Hier onder toon ek egter aan dat hierdie Moslems glad nie getransformeer het nie. “The vast majority of his own clergy within Algiers” het Duval gesteun; ook Christian in Tibhirine. Duval en Christian is in hulle oortuigings gesterk deur die besluit van die Second Vatican Council (1962-1965) dat die Rooms-Katolieke Kerk “culture-free and truly universal” moet wees (572), asook “openness toward other religions” moet openbaar (656). In ‘n transkulturele werklikheid wil die Kerk erkenning aan kulturele, insluitende godsdienstige, diversiteit gee (2334). Met hierdie besluite is die ekumeniese beweging voortgesit, wat reeds in 1948 tot die stigting van die Wêreldraad van Kerke gelei het. Duval is kort voor die begrafnisdiens vir die sewe monnike dood, gevolglik is sy nagedagtenis saam met hulle s’n by dieselfde geleentheid in Algiers gehuldig.

Tibhirine is aan die voet van die Atlasgebergte sestig myl van Algiers en kort anderkant Medea. Hierdie bergwêreld het skuiling aan die Moslem-terroriste teen die Franse en later aan die Moslem-rebelle teen die Algerynse regering gebied. Hulle is daar gejag en gebombardeer. “The bombing in the mountains drove scores of families into the valley. The monks sheltered many of them in their unused buildings, and the Arab men provided them with additional hands to work around the monastery” (409). Voordat Christian in 1984 die kloosterhoof geword het en in 1990 herkies is, was hy in beheer van die klooster se herberg waarheen “fellow seekers of God” (848) kon kom “for rest and reflection” (841). Hy het op die deur ‘n kennisgewing aangebring “that read ‘Muslims welcome for retreats here'” (848). “Christian soon developed a reputation as a man who could help them understand how the cross and the crescent cohabited in God’s house” (848).

Christian “wanted the other monks to share his enthusiasm for seeking God with Muslims. But of all the brothers, he was the only one who had come to Algeria to live in spiritual communion with Islam” (862). “Christian went native, too native for the taste of many of the brothers. During Ramadan … Christian fasted for forty days … He followed the Muslim custom of removing one’s shoes when entering a mosque, taking off his sandals in the chapel. Then he caused a furor by proposing to have an alternative service with an Arab liturgy, a thought that was firmly rejected by the community as divisive” (869).

“One of Christian’s spiritual heros [was] Mahatma Gandhi” (1409). “Christian was a radical. He was always pushing out the frontiers. He was ahead of his time in fighting for a truly universal Christianity of the heart that excluded no one … a Christianity of friendship, trust, and good works … Muslims sing the same song, only in a different key” (1361). Nadat Christian die kloosterhoof geword het, het sy standpunt veld gewen. “His desire to draw closer to God with Muslims and make the neighbors feel part of the extended monastic family gradually took root with the others” (1238).

Christian se ideaal was “to be a living embodiment with all the inhabitants of this country, this City of God where all the frontiers of country, race and religion should one day disappear” (922). “Our Christian identity is always in the process of being born” (2284). Hy het gevra dat christene hulle visie vergroot en nuwe horisonne verken (2284); die “groter prentjie” soos ons plaaslik dikwels moet aanhoor; die globale pleks van eie kultuur. Christian het aansoek om Algeriese burgerskap gedoen maar nooit ‘n antwoord ontvang nie. Duval se aansoek was egter suksesvol. Christian het ‘n Bond of Peace, ‘n ribat-es-salaam, met die Moslems gesluit. “Known in the future simply as the ribat, these Christian-Muslim encounters became semi-annual meetings, beginning in the fall of 1980” (979).

Ab Jean-Georges Tyszkiewicz van Tibhirine se vaderklooster, Aiguebelle in Frankryk, het tydens ‘n besoek gelas “that there was to be no more Islamology inside the cloister” (993). Sodanige aktiwiteite kon voortaan net in die herberg plaasvind. “Christian proposed to the brothers that the unused reception room next to the dispensary be lent to their neighbors for prayer. The building had direct access from the road and local people could come and go as they pleased” (1294). Christian wou hê dat Christophe hom as hoof moet opvolg, dalk omdat Christophe se teologie en politiek die naaste aan Christian s’n was.

“Christophe developed the sense that God is with the poor” (1197), ‘n standpunt wat plaaslik in die Belydenis van Belhar (1986) gehuldig word: “Dat God … op ‘n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is.” Sowel Christian as Chistophe was anti-intellektualisties: “Knowledge puffs up; love edifies” (1225). Christophe se vriend en mede-monnik, Philippe Hérmon, het Tibhirine besoek en gesê: “My visit reminded me of something basic. God is one. They forced me to stretch my understanding of Jesus to create a place for Islam … Christians get lost too easily in dogma and theology. Every conception imposes a limit. Dogma limits. Doctrine limits. What is important is my relation to the other person” (1348).

In 1989 het Algerië ‘n nuwe demokratiese grondwet gekry. Die Islamic Salvation Front (FIS, Front Islamique de Salut) is in dieselfde jaar gevorm met die doel om ‘n teokrasie, ‘n Islamitiese staat, in te stel. In 1990 het die FIS die munisipale verkiesings gewen. Die FIS se slagspreuk was: “A vote for FIS is a vote for Allah” (1624). Die FLN-regering, wat sedert onafhanklikheid in beheer van die land was, het die nasionale verkiesing, wat vir 1992 geskeduleer was en deur die FIS gewen sou word, gekanselleer. (FLN: National Liberation Front, Front de Libération Nationale.) ‘n Landswye staking het gevolg, waarna ‘n noodtoestand afgekondig is. Die FIS is verbied. Op 29 Junie 1992 is die Algerynse president en die hoof van die militêre regering, Mohammed Boudiaf, vermoor (5044).

Vir sommige Moslems was die FIS nie militant genoeg nie. Hulle het in 1993 die Armed Islamic Group (GIA, Groupe Islamique Armé) gevorm met as leuse: “No peace, no truce, no compromise” (2835). Jamel Zitouni, wat voorheen in Afghanistan teen die Russe geveg het, het, nadat sy voorganger deur die Algeriese weermag gedood is, die hoof van die GIA geword. Daarmee was die tafel gedek vir die etniese en religieuse homogenisering van Algerië. Kiser noem die toestand waarin die land verval het “virtual civil war” (3131). In 1993 “the GIA officially declared war on foreigners in Algeria” (2343) en is buitelanders gewaarsku om die land te verlaat of die gevolge te dra. Van sowel binne as buite die Kerk, bv die regering, is aanbeveel en selfs gelas dat kloosters gesluit word; veral Tibhirine, wat in ‘n onrusgebied geleë was.

Hierdie brutale Algeriese werklikheid was in skrille kontras met wat Christian gelees het in die ooreenkoms wat die Israeli Yitzhak Rabin met die Moslem Yasir Arafat aangegaan het: Hulle “committed themselves by their revolutionary handshake to renounce finally the sword and to plow together in peace … moving from hatred toward love” (2306). Christian het ongesteurd voortgegaan as religieuse entrepreneur. Hy het ‘n “new crucifix for the chapel” aangeskaf, “one that was less offensive to the Muslims” (2313). “The crucifix showed Jesus with his crown of thorns removed, his body covered in a tunic of royal purple, the nails transformed into golden points of light, dignified face looking ahead, without suffering. Above Jesus’ head were the words ‘He has risen’ in Arabic” (2320). Daar was ook “the bright yellow-and-blue minbar, the antique Muslim pulpit that occupied a corner of the refectory” (3329).

Die owerheid het beskerming vir die Tibhirine-klooster aangebied. Hulle “proposed that police occupy one of the monastery’s unused buildings. Christian categorically refused. He said that no weapons could be allowed in the monastery” (2356). Hy wou nie kant kies tussen die terroriste (“the brothers of the mountain”) en die veiligheidsmagte (“the brothers of the plain”) nie (2363). Kort daarna is 12 Kroatiese konstruksie-ingenieurs twee myl van die klooster af vermoor; onder meer as vergelding omdat Kroate Moslems in Bosnië vermoor het. Die owerheid het aanbeveel dat die monnike hulleself bewapen en ‘n sirene installeer. Daar was selfs ‘n aanbod van die owerheid dat die monnike op regeringskoste in ‘n hotel gehuisves kon word (2444).

Op Oukersaand in 1993 was die klooster steeds onbeveilig en het die moordenaar van die Kroate, Sayah Attia, daar gewapen opgedaag. Christian het gevra dat hulle buite die klooster gesels. Attia het drie eise gestel: dat Luc gewonde terroriste moet verpleeg, aan hulle mediese voorraad moet verskaf en ook geld. Christian het na oorleg met die monnike ingestem tot die eerste twee eise maar geldelike hulp geweier. Mediese bystand is beskou as “an act of humanity; the other [money] was an act of collaboration” (2533). Deur geld aan terroriste en apirantterroriste te gee, het Beyers Naudé nie hierdie onderskeid gemaak nie. Tot ‘n honderd mense het daagliks om mediese bystand by die klooster aangeklop (2744).

In die Algerynse Rooms-Katolieke Kerk het die ampsdraers konsensus bereik dat hulle nie landuit sou vlug nie. Daar is bv geredeneer dat die weermag hulle dan in die kloosters sou tuismaak. Duval, sedert 1980 die plaaslike aartsbiskop, se raad aan Christian was: “Be steadfast, persevere … Be firm with those people” (2567). Attia het nie weer sy opwagting by Tibhirine gemaak nie en is in Februarie 1994 gedood toe daar al meer as 200 terreuraanvalle en 132 sluipmoorde was. Christian se reaksie was: “I felt I was my brother’s keeper, even of the brother in front of me that night” (2602).

In Maart 1994 het die minister van buitelandse sake geëis dat die Tibhirine-klooster gesluit word. Die regering het tien soldate gestuur om in die klooster gestasioneer te word, maar “the brothers categorically rejected this. ‘If you stay here, you will only attract attention that will compromise our position,'” het Christian gesê (2751). In Moslem-geledere was daar groot verdeeldheid en bloedvergieting. “By May of 1994, over fifty imams had been murdered for condemning the killing of civilians” (2807). Christian het geredeneer: “By refusing to take sides, we are not washing our hands in noncommittal neutrality. That is not possible for us. No, we are protecting our freedom to love everyone, because that is our choice” (2814). “In September, nine brothers met in the chapter room to reconfirm their decision to stay in Tibhirine, something they would do every six months” (2917). Teen Desember was daar in Algerië “an estimated one thousand killings a week” (3017) met “seventy-eight the roll call of foreigners assassinated between September 1993 and the end of 1994” (3168). “Five hundred schools have been destroyed” (3302). Vir Suid-Afrikaners klink die vernietiging van skole bekend.

Om 1-uur die oggend van 27 Maart 1996 het gewapende terroriste sewe Tibhirine-monnike ontvoer. Die oorblywende twee monnike het daarna na Algiers verhuis, want die regering het ‘n verbod op die verdere bewoning van die klooster geplaas. Die GIA wou die sewe gyselaars ruil vir terroriste wat deur die Algerynse regering aangehou is. Daar kon nie tot ‘n vergelyk gekom word nie, gevolglik is die sewe monnike op 21 Mei om die lewe gebring. Ten einde die dooies se identiteit te kon bevestig, is net hulle koppe op 30 Mei uitgelewer. Jean-Marie le Pen van die Front National in Frankryk het toe gesê: “The idea of a peace-seeking Islam is a myth” (3931). Daarteenoor “many wondered how a religion whose Scripture seemed so hostile to nonbelievers could produce in the general population the kind, tolerant, and hospitable souls they all knew from daily life” (972). Huldigingsbyeenkomste is in Frankryk gehou en die staatsbegrafnisdiens van die monnike was in die Notre-Dame d’Afrique in Algiers. Hulle oorskot is in Tibhirine ter ruste gelê. Op 16 Julie 1996 is die hoof van die GIA, Jamel Zatouni, in ‘n hinderlaag gedood (4288).

Die Moslems van Tibhirine was FIS-gesind, maar geeneen van hulle het hulle glo by die militante GIA geskaar nie (2554). Ten spyte van alles wat die Tibhirine-monnike en die Rooms-Katolieke Kerk ten bate van die Moslems in Algerië gedoen het, het iets duidelik geblyk: “It is not a matter of reciprocity” (2270). “Muslims accepted the good works but not the faith. Where was the reciprocity?” (3117). Die christene het gegee en die Moslems het geneem. Dit is soortgelyk aan eg Suid-Afrikaanse ubuntu: Die blankes gee en die swartes ontvang.

Let op wat christene in ‘n Islamitiese land soos Algerië ontbeer. Islam is die staatsgodsdiens. Amptelik is daar godsdiensvryheid maar nie-Islamitiese godsdienste is aan talle beperkings onderhewig. Die kruis as simbool van die christelike religie mag nie vertoon word nie. Kerkklokke mag nie lui nie. Monnike en nonne kan dit nie in die openbaar in hulle tradisionele kleredrag waag nie (894). Hulle mag nie vir die Moslems preek of hulle op enige ander manier tot die christelike godsdiens probeer bekeer nie. “Spreading the Good News is not permitted” (128). Die frase “‘enemies of the Lord’ found in the psalms were being omitted from the liturgy by certain priests in Algiers who were anxious not to offend Muslims” (1936). Daar mag nie meer as 12 monnike in ‘n klooster woon nie (1034). Die Rooms-Katolieke skole is genasionaliseer (881), insluitende die een wat in Tibhirine gebou is (1437, 3370). Die Tibhirine-klooster het ook net 30 van sy oorspronklike 800 akkers grond behou. Die res het staatsbesit geword (1456).

‘n Monument vir die maagd Maria is in 1938 deur die Kerk teen die heuwel bokant die klooster gebou (4390). “Her arms were broken off at the elbow and her stomach had been gouged with a chisel” (1476). Die regter voorarm van die standbeeld van kardinaal Charles Lavigerie (1825-1892) in Algiers is afgesaag omdat daar ‘n kruis in daardie hand was (3124). Vir die beperkte regte van Christene en Jode “living in a society governed by Islamic law” word die term “dhimmi” gebruik (4808). Na bewering is almal in dieselfde mate vry. In die praktyk is Moslems egter baie vryer as nie-Moslems. Insgelyks is almal in die nuwe Suid-Afrika na bewering vry en gelyk. In die praktyk is swartes egter vryer (bv in wat gesê en gesing mag word) en meer gelyk as blankes (bv by die toekenning van poste, grond, ens).

Deesdae is dit polities korrek en in die mode om eerder ooreenkomste as verskille tussen etnisiteite, kulture en religieë te beklemtoon. Gelykmaking en eerdersverklaring is aan die orde van die dag. Let egter op die diepgaande verskille tussen die christelike religie en die Islamitiese godsdiens wat mense soos Duval en Christian gepoog het om te oorbrug. Islam is uit die Joodse en christelike godsdienste ontwikkel omdat hierdie vroeëre openbaringe glo in die Joodse en christelike geskrifte verwring is. “Jesus was not crucified, but Judas, who was substituted for Christ, although Jesus did ascend to heaven, along with Moses and Mohammed” (4862). Feitlik alle praktiserende Moslems is fundamentalisties in dié sin dat die Koran vir hulle letterlik die woord van God is, “spoken by the Angel Gabriel to the Prophet Mohammed. Muslims revere Jesus as a sinless prophet, born of a virgin, but he is not recognised as the Son of God” (5664; ook 4868). “The Three-in-One God does not fit Muslim ideas of God as one” (2320). Christian se teologie kan as idealisties en naïef beskou word. Soos Piet Retief het hy ongewapen vertroue in sy moordenaars gestel.

Die volgende stelling van Kiser oor die sewe monnike, soos ook sy oorsimpatieke ingesteldheid teenoor veral Christian, kan bevraagteken word: “They did not die because they were Christians. They died because they wouldn’t leave their Muslim friends, who depended on them and who lived in equal [?] danger” (108). Die volgende stelling kan ook kwalik ongekwalifiseerd onderskryf word: “The motives for the monks’ kidnapping and the cause of their deaths remain a mystery to this day” (149).

Daarteenoor is daar ook wyse uitlatings in die boek. “How does a community become open to change and evolution without blurring its identity and loosing sight of what it has that is worth preserving?” (4673). “This process of inculturation does not happen without anxiety over losing one’s own monastic identity. To avoid being overcome by this fear, the comunity must deepen and strengthen its own monastic culture” (2263). “The more we connect with those far away, the more we seem to disconnect from those closest to us” (4666). Dít is presies wat ek teen die kultuurvernietigende kultuur van internasionalisering het. Vir bv blankes en veral Afrikaners is die kultuureie in baie opsigte konkreter en belangriker as Afrikanisering en globalisering. Dit is iets wat bv Wim de Villiers nie wil verstaan nie. Afrikanerkultuur is geensins ‘n minderwaardige konteks vir akademiese werk nie; veral nie in Afrika nie.

Blaise Pascal (1623-1662) het geskryf: “Men never do evil as thoroughly or as joyfully as when they do it in the name of God” (3239). Die sewe monnike is keelaf gesny (3888). Dit is ongekwalifiseerd fundamenteel bose dade. Maar daardie monnike was myns insiens skuldig aan ideologiese dwaling deur, soos dit die mode geword het, eerder hiermaals as hiernamaals georiënteerd te wees, volmaaktheid by onvolmaakte mense te veronderstel en te oop en akkommoderend vir ander religieë te wees. Dit herinner aan die arrogante Desmond Tutu wat die Hemel vir alle gelowiges, afgesien van hulle religie, oopgestel het.

“Experience at killing provided a career ladder for aspiring emirs” (3544). ‘n Emir is ‘n Arabiese krygsowerste. Een van die lesse wat Algerië ons leer, is dat die misdadige leiers van ‘n terroristiese “bevrydingsbeweging,” soos die FLN en daarna die GIA, nie die geskikste mense is om ‘n land te regeer nie. Hoe langer hulle aan die mag klou, des te groter is die skade aan die land. Minderheidsgroepe moet uiteraard ook paraat wees vir die verswelgingspotensiaal van ‘n etniese en/of religieuse meerderheid.

Leon Lemmer: Twee politieke waterskeidings: 1795 en 1994

Die historikus Dan Sleigh (gebore in 1938) skryf soos geen ander outeur nie en dikwels beter as baie van hulle. Sy skryfwerk is ‘n toonbeeld van die seggingskrag van Afrikaans. Om sy werk te vertaal sou nie maklik wees nie. Niemand kan die lewe in bv die Hollandse Kaap herskep soos hy nie. Hy munt uit in die beskrywing van bv die seevaart en krygskunde. Sleigh het bekendheid verwerf met twee lywige romans: Eilande (Kaapstad: Tafelberg, 2002, 757p; binnekort as e-boek beskikbaar) en Afstande (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 620p; Amazon Kindle $25). Eersgenoemde handel oor die eerste Kompanjie-jare aan die Kaap en die ander een oor gebeure in Klein-Asië en die Midde-Ooste vier eeue voor Christus. Albei tekste wek die indruk van historiese juistheid. Teen albei kan dalk dieselfde beswaar as teen my rubrieke ingebring word: te lank; of soos van Mozart se komposisie in die rolprent Amadeus (1984) gesê is: “Too many notes.”

Sleigh het hierdie suksesse met ‘n meer beskeie roman opgevolg, Wals met Matilda (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 399p; Amazon Kindle $18). Ook hierin is daar “lang, boordensvol sinne” (p 124). Die situasie is meesal die hier en nou. Dit stel die outeur in staat om snydende kommentaar oor die nuwe Suid-Afrika te lewer. Daarin blyk dit duidelik dat Sleigh ‘n Afrikaner in murg en been is en sommer in hart en niere ook. Die outeur se politieke waarnemings is myns insiens van die hoogtepunte in die roman.

“Tussen hulle is die oudpolitici maklik om te herken van hulle dae aan lamppale, maklik om te vergeet, moeilik om te vergewe, minder opreg as hulle honde” (23). “Parlementslede verkies deur halfgeletterdes wat stem oor dinge waarvan hulle geen begrip het nie” (27). Robbeneiland het “‘n sleg versorgde apartheidsmonument en propagandakantoor van die Party” geword (37). “Reg voor ons is Robbeneiland, ons regering se poging tot ‘n toeristiese klaagmuur” (90). In Australië is die inboorlinge geleer: “Niks vir niks, anders wil hulle alles verniet hê” (279). “Onthou altyd, by hond, skaap, perd en mens: bloed tel” (189). “Dit is ‘n snaakse land. Die gevaarlikes speel grootmeneer, die goeies vlug voor die gereg” (254).

“Taal … is … die huis waarin ek woon” (162). “Mense wat nie van gevoeligheid vir taal weet nie, word losgelaat op ‘n medium [radio] wat uit taal bestaan” (304). “As jy opstaan en praat, word jy gestempel, getjap. Ek wil nie ‘n kampvegter of taalstryder of handhawer genoem wees nie, net dat my en my oom se taal ‘n onbesoedelde fontein bly, waar enigeen kan skep. Vir altyd. Dit is ons reg” (306). “My taal is kuns én gereedskap: my tjello, my palet, al my fyn beiteltjies, ek word bang wanneer dom mense daarmee speel” (307). “Sy voel oor besoedeling van haar taal soos hy oor besoedeling van die natuur; vir albei is dit iets om van bang te word” (333).

“Hy vind die gewoonte van volksliedere vóór rugby belaglik … Hy hou van goeie voetbal, maar die gesanik irriteer hom; ‘n onmusikale lied met onsinnige woorde geskryf deur mense wat niks van voetbal weet nie vir mense wat niks van musiek weet nie. Wat in godsnaam het dit met die wedstryd te doen? … Hy vra wat ek van Suid-Afrika se nuwe volkslied dink. Hulle s’n, nie myne nie, sê ek. ‘n Onsimpatieke sameflansing … Ek hoor julle [Australiërs] verkies ‘Waltzing Matilda” (126-127). Ek verkies ‘Sarie Marais’ maar die polities korrekte Rugbyraad en die borge verkies die volkslied.

Sleigh se jongste en, volgens hom, laaste roman is 1795 (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 463p; Amazon Kindle $21,33). Die aanvanklike titel was: Die laaste goeie man. Die tema is die oorgang van die Hollandse na die Engelse bewind aan die Kaap. “Geskiedenis bewaar die herinneringe van hoë dade, is getuie van die verlede, ‘n voorbeeld vir die hede en ‘n waarskuwing oor die toekoms” (Kindle 641). “Praat met die verlede, dáár sal jy leer” (Job 8:8 – 860). Daarom is daar duidelike sinspelings op wat in 1994, dus twee eeue later, in Suid-Afrika gebeur het, naamlik die oorgang van ‘n blanke na ‘n swart politieke bewind. “Dié brawe Nuwe Tyd is geneig om die beskawende hand te onderdruk en die verderwende hand te ondersteun” (1618). “Hy, hulle almal, het hul eenvoudige verlede, met alle pligte en verantwoordelikhede so duidelik en onder beheer, gisternag verloor” (464). “Asof ‘n vertroude horlosie gaan staan het, is sekerheid en gerustheid nou verlore” (470). Dit is uitsluitlik vanuit hierdie politieke hoek dat ek oor 1795 in hierdie rubriek skryf. Ek gaan dus nie die storie vertel nie, maar aanhalings gebruik in soverre hulle veral op ons huidige situasie toepaslik gemaak kan word en sonder om noodwendig die presiese verhaalkonteks in ag te neem.

William (Willie, Will, Wil) Ferdinand, baron Van Reede van Oudshoorn, seun van ‘n vorige Kaapse goewerneur, Pieter (1714-1773), is die hoofkarakter in hierdie roman, “die met al zyn magt de Engelschen heeft tragt te weeren” (8). Dit gaan vir William om “sy Kaap” (101), “sy dorp, sy mense” (41). Maar: “Jy kan teen die draak verloor” (636). Sy pa het dit by hom ingeprent: “Ons saak is vir vryheid. Dat ons Jan Kompanjie se greep hier afskud en ons eie vlag hys … Ons land het ‘n toekoms so blink soos Amerika s’n” (205). “Pasop vir ‘n Engelsman wanneer hy beleefd word, het sy pa gewaarsku” (2620). “Die Amerikaner [was] slim genoeg om die Engelsman uit sy land te jaag. Vry en onafhanklik; hulle het ons nou myle vóór geraak. Waar sit ons vandag? Praat van agtergeblewe” (212). Die Kompanjie het hulle gefaal. “Dan moet ons nou maar self. Niemand gaan dit vir ons doen nie. Ons mense gaan veronnosel. Ons gaan bywoners word” (218). Daar is “vervlakking, agteruitgang onder ‘n kultuurarm volk wat in heillose donker wegsak. Almal hier is gestadig aan veronnosel” (288). “Wat tel is wat niemand sien nie: Die bloed in jou are” (311).

William bly koersvas stry vir die onafhanklikheid van die Kaap, van die mond van die Bergrivier tot by die mond van die Breederivier: “Daar het jy die vaderland … Die strook is nie Afrika nie; Kapenaars het lank en hard gewerk om dit anders as Afrika te maak. En dié klein landjie is hy; land, dorp, huis en hy is één. Dis sy lewe, dis sy bloed en asem in hom, waarsonder niemand kan leef nie. Verloor hy dit, word hy niks. Van gisteraand af is dit onder beleg. Hy moet dit vashou, aanhou om dit te besit” (488). “Dit is sy Saasveld [sy huis se naam]. Nou kom onrus hier, met ‘n dreigende oorlog deur sterk, vasbeslote invallers. Geen eerlike gees sal dit duld nie” (499). “Alles was ordelik, bekend, deur lang gebruik gevestig. Daar was gerustheid vir nog ‘n jaar … hy het geweet dat sy omstandighede gemaklik en aangenaam is, hy was in beheer van sy lewe, tevrede met sy vermoë. Waarom kon dit nie so bly nie?” (505).

Die Britse inval geskied op ‘n tydstip toe die distrikte van Graaff-Reinet en Swellendam hulle reeds onafhanklik van die Hollands Oos-Indiese Kompanjie (HOIK) verklaar het. Die versugting was: “Een fatale ding is nodig, messieurs, en dit is verenigde krag … Bring al jul boerestate onder een vlag. Volg die voorbeeld van die Noord-Amerikaanse state” (2940). “Ons moet ‘n Kaapse republiek uitroep, soos Graaff-Reinet en Swellendam” (3560). Die HOIK is op sy laaste bene en staar bankrotskap in die gesig. Daar heers groot politieke verdeeldheid onder die plaaslike bevolking. “Die kern is nie solied nie … Eweredig aan die verskeidenheid is die kanse vir verraad; miskien moet hulle eers saam val soos graan, daarna saam opstaan” (943). Die Nederlandse monarg, prins Willem van Oranje, het weens die Franse inval in sy land na Engeland gevlug en die Britte gevra om die Kaap te beset en teen die Franse te verdedig (1125). Sommige steun die Oranje-monargie en die Britte. Dadelik ontstaan daar hanskakies, bv “Die kêrel klim klaar uit die Kompanjie se sinkende skuit en maak hom diensbaar vir ‘n nuwe baas” (565). Ander verkies Franse besetting, wat sal meebring dat die Kaap ‘n Nederlandse kolonie van die Bataafse Republiek word. Tot 1795 was die Kaap ‘n private HOIK-besitting.

William van Oudshoorn is die laaste goeie man. Hy is eintlik so goed dat hy my herinner aan die ma van die Amerikaanse skrywer Philip Roth, wat graag gesê het dat sy net een fout het, dat sy té goed is. William voer sy pligte as graanskuurbestuurder, Raadslid en kommandant van die Pennistenkorps getrou uit. Hy is ewewigtig in sy oordeel en onbaatsugtig in sy optrede. Danksy ‘n erflating is hy welgesteld en maak hy hom nie aan korrupsie skuldig nie. “Veel mag het korrupsie, selfverryking en vervlakking, wat reeds begin het, bespoedig” (1640). Hy is goed vir sy medemense en wil die twee slawe in sy diens vrystel. “Ons het ‘n fout gemaak deur slawe in te voer. Ons het kundige Europese arbeiders meer nodig” (3993).

Heel aan die begin word William Shakespeare soos volg aangehaal: “Time will come and take my love away” (5). “Daar is tóé en daar’s nóú” (176). Dit som die situasie op waarin Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika verkeer. Anders as voorheen, het dit vir ons feitlik onmoontlik geword om werklik patrioties/vaderlandsliewend te voel oor bv die chaos, verval en rassediskriminasie wat ‘n vreemde bewind in ‘n al hoe vreemder land oor ons loslaat. Feitlik alles is omgedop en opgedonder. “Patriotisme kan ‘n smal en vuil gangetjie word” (3492). “Alles hier is in gevaar” (665).

“Makosa [Xhosa] … is onregeerbaar … Hy ken geen god of sy gebod nie en respekteer ook nie andermansgoed nie. Hy glo alleen in die assegaai en gee g’n om vir ander se lewe nie. Nou meen ek dis tyd dat die Kompanjie ‘n sterk man stuur om met hulle te gaan sit en ‘n grens neerlê: Kyk, hier loop die rivier, julle se land is sonopkant. Ons, óns bly sononderkant, dis óns se land” (1568). “Stop ons hom nie, kan jy maar jou pluim in rooi doop en dwarsoor dié hele boel skryf, ‘Land van de Caffres'” (1599). “Moet Christenvolk onder die barbaar vergaan?” (1605).

“Persoonlik probeer ek om wilde mense en diere te vermy. Dis veiliger hier in my huis” (2053). “Jy is nie gereed vir wat met jou gaan gebeur nie. Jy weet nie hoe jou wêreld gaan verander nie, dat niks weer soos gister en eergister kan wees nie” (937). Byvoorbeeld: “Hoe ver is die Makosas van die Kaap af? … Ek het nog nooit een gesien nie” (2697). Deesdae is daar heelwat van hulle in die Kaap te sien, tot in die parlement, asof hulle hier inheems is. “Hier het net die Hottentot aanspraak voor ons … Ons het gebou. Geeneen voor ons nie” (3566).

Tydens sy besoek aan die Kaap (1771) het kaptein James Cook (1728-1779) na (fiktiewe) bewering gesê: “Is julle nie bang om op hierdie vasteland se uithoek in afsondering, onkunde en korrupsie te vergaan terwyl ‘n nuwe son van verligting oor die aardbol verrys nie?” (346). Die arrogante Britte wou hulle beskawing hierheen bring. Die globaliste redeneer deesdae op ‘n soortgelyke manier. “Die wat hom [Cook] kon verstaan het gebrom: Gaan huis toe, man. Verwaande rooibaadjie” (352). “Wat kom snuffel die dônnerse Engelse weer om die Kaap?” (346). In 1795 was daar skielik skepe van die Britse vloot in Simonsbaai. “Die Engelse het vannag oor sy land neergesak soos die pokke van ’13” (499). “Nege Engelse oorlogskepe met omtrent drieduisend soldate en matrose het gisteraand in ons seewater geanker” (1007).”Die vyand is voor die poort, die geveg om huis en haard begin vandag” (913).

William is oortuig “iemand moet opstaan en die leiding op hom neem … Is hy siek, of is dit skok en ongeloof, dalk angs omdat vreemdelinge sy land eis en oor hom wil regeer? … sy gedagte vermy hede en toekoms en stroom asof op vlug na die verlede, op soek na begrip van gebeure en ervarings wat sy lewe gevorm het én sy aanspraak op dié huis, dorp en stukkie land bevestig. Hy het gekies om met die lewendes te lewe. Hy skaar hom by die dorpenaars en boere, bruikbare, gewillige arbeiders in die ryk land waarop hulle hul tuisgemaak het” (808). “Veg vir die bewys van ons kultuur in die suide van die kontinent” (2684). “Hier ís potensiaal vir grootheid, wat gered moet word” (842). Maar dan moet jy jou aktief verset anders word “jou stilte … instemming, jou instemming ‘n wapen in die teenstander se hand, ewe ondermynend as ‘n landkaart of wagwoord aan die vyand gegee” (1120). “Dié is Afrika, gewelddadig; hier moet jy weerstand bied of ondergaan. Kommissaris [Rijckloff] van Goens [1619-1682] wou die Kaap losspit van Afrika en ‘n eiland daarvan maak om van hierdie donker agterlikheid los te kom: Apart, en vry” (1688).

Kommissaris Abraham Josias Sluysken (1736-1799) is as HOIK-amptenaar in 1795 die politieke hoof aan die Kaap met kolonel Robert Jacob Gordon (1743-1795) as die militêre hoof: “kleinlike skepsels met klein verstandjies” (1054). Sluysken het feitlik sonder slag of stoot aan die Britte oorgegee: “Op ‘n skinkbord aangebied … Hulle word met leuens en agteraf handelings regeer” (3038). Van Sluysken word gesê: “Hy, met ‘n vyand in sy land, kan niks wys wat hy vir die behoud van sy land doen nie … Hy het geen greep op die toestand nie … Waar is die beslissende, hete geveg om sy land” (3044). Vir toepassing op 1994 hou ek van hoe Sluysken se voorkoms beskryf word: “bles bliksem” (1969, 5235, 5279), “eierkop” (5235), “Bles gaan jul land onder julle uitverkoop” (2011), “Ek haat die bles dwaas” (4668). Oorweeg die toepaslikheidvan die volgende sin op 1994 se gebeure: “Nou skel die tyd op hulle oor nalatigheid, oor swak leierskap” (2266). “Die kerslig skitter op sy kaal skedel terwyl hy sy medepligtiges prys” (6036). William voorspel: “Jou geskiedenis gaan aan jou vreet” (6048). “Jy, meneer, gee ons land weg, draai jou rug op ons en vertrek oorsee” (6074). “Jou nalatenskap is ‘n klein kerkhoffie waarin ons volk se grafsteen staan” (6080).

Van die begin af het Robert Gordon “‘n onderhandelde skikking” met die Britte aanbeveel pleks van te veg (1204). “Stille onttrekking in die aangesig van die vyand is waarvan Robert praat. Só ‘n veragtelike daad is seker nog nie in die wêreld gepleeg nie, anders sou dit bekend wees. Kolonel so-en-so het weggekruip toe sy land ingeval word. Is dit nie erger as verraad nie?” (1981). “Robert se beskouing is dat as ons vrywillig wapens neerlê, ons later ons vryheid kan terugeis” (3084). Hy word “‘n lafhartige windsak” genoem (4715). William het ‘n “weersin in dié huigelaar met sy gemaklike selfbedrog” (4792). “Die tweegatjakkals weet hoe om tot die einde verantwoordelikheid en aanspreeklikheid te ontduik” (5011). “Hy het nog nie begin veg nie en Sluysken praat van kapituleer. Het Gordon voorgestel dat Simonsbaai ontruim word, of het Sluysken self die gedagte in die kolonel se naïewe verstand geplaas?” (3091).

William van Oudshoorn, daarenteen, het geredeneer: “Ek glo ons moet die allerbeste verdediging voorberei, en in beheer bly … Engeland sal geen vloot stuur uit liefde vir prins Willem nie, hul saak is alleen eiebelang … Ons wagwoord moet ‘paraatheid’ wees” (1209). Wat is William se doel? “Om oorlog te voer. Om die land en alles wat dit vir my beteken te behou deur die invallers deur aggressie te verdryf. Die nageslag gaan ons dankbaar wees” (2448). “Alles … is ‘n groot geveg werd” (2752). “Vir wat jy hier sien, gee ek my lewe. Dit is die offer werd” (2758). “Die Raad verdaag sonder om sy voorstel van aggressiewe reaksie te bespreek” (2820).

Sluysken gee voorkeur aan “verdraagsaamheid” (2825). Daarna volg bv “die ongelooflike, onnodige prysgee van ‘n bemande, gewapende buitepos … sonder dat een skoot deur hulle of hul vyand afgetrek is” (3050). “Waarom is hulle uit ‘n goeie posisie onttrek?” (3126). “Dit kom vir William voor of beide bevelhebbers [Sluysken en Gordon] ten gunste van oorgawe is en albei na geleenthede soek om die ander daarvoor te blameer … Redes en motiewe mag verskil, maar die twee spit saam aan sy vaderland se graf” (3138). Na die val van Muizenberg het die Kaapse gebrek aan verdediging van kwaad tot erger gegaan.

Daar is ‘n insiggewende bespreking van stemreg. “Een man, een stem is nie geskik vir plekke waar gevestigde meerderhede bestaan nie. Jul sogenaamde demokrate vra mense om hande op te steek, dan tel julle die hande. Die tel van hande sal nooit demokrasie wees nie en word ‘n skuiling vir opportuniste en misdadigers van die ergste soort. Stemme, messieurs, moet nie getel nie maar gewéég word. Dít is ons enigste hoop op regverdigheid. Mense is nie net hande nie, veel belangriker is die siel en die verstand. Ek aanvaar dat elke mens ‘n geboortereg het en deur die natuur met ‘n stem geseën word, maar dieselfde natuur het aan sommige een talent gegee en ander twee of drie. En dié wat harder as ander werk, maak hul soveel méér verdienstelik. Behoort hulle nie soveel stembriewe te kry as wat hul verdien nie?”(2897).

Byvoorbeeld: “‘n Tweede stem vir hoër opvoeding. ‘n Derde vir die hoeveelheid belasting wat jy betaal. ‘n Vierde op die ouderdom van vyftig. ‘n Vyfde as jy kinders tot volwassenheid [en nie-misdadigheid] opgevoed het” (2897). “Daar mag meer wees,” bv “vir [konvensionele, nie-terroristiese] militêre diens van drie jaar of langer. En wat van nog een stem vir besondere kulturele of wetenskaplike prestasie … Enigeen kan dus drie, vier of selfs ses stemme werd wees, teenoor die imbesiel en die straatveër se een of twee … Ja, dit sal inderdaad egte demokrasie wees, na verdienste én regverdig” (2909).

“Bedink terselfdertyd die vernietigende krag van die een-man-een-stem-stelsel. As ‘n talentvolle persoon soos [Thomas] Jefferson [1743-1826] se stem gelyk aan dié van sy tuinier of koetsier geag word, is dit nie langer demokrasie nie maar ‘n aaklige misverstand en skadelike dwaasheid. Jy kan net van demokrasie praat waar die gees se rol openlik erken word” (2915). “‘n Mens kan nie gelyk maak wat God self ongelyk gemaak het nie” (2921). Ek het dit voorheen gestel dat die woord “demokrasie” in die nuwe Suid-Afrika ‘n eufemisme vir swart mag is. “Toe Perikles [495-429 vC] begryp dat demokrasie ‘n veelkoppige monster is, het hy daarvan weggedraai” (3596).

Ten spyte van die verslegtende militêre posisie doen Van Oudshoorn hartstogtelik alles in sy vermoë om die land te probeer red. “Ons is nog geensins verslaan nie. Ons is nog nie eens getoets nie” (5041). “As dit [ons land] verlore gaan, is dit klaar met ons nasie” (3492). Hy bly “glo in die regverdigheid van ons saak” (3499). “Dit kom my en ander met wie ek daaroor gepraat het, voor dat ons regering, of ten minste sekere raadslede, se harte nie in ons stryd is nie en dat hulle nie omgee of ons land behou word of verlore gaan nie. Maar ons Kapenaars het net hierdie stukkie grond, kleiner as Nederland, en as ons dit verloor, word ons staatloos, burgers van nêrens … Ek vra … om julle tot verset teen die invallers aan te moedig … ons daarop geregtig, en soos die Amerikaners wel in staat is om ons self te regeer” (3517).

“As Engeland die Kaap ook neem … sal ons sy wette moet gehoorsaam, produseer wat hy eis, hul taal aan ons kinders leer sodat hulle daarna aan die vreemdeling verantwoording kan doen … Hulle bekom die mag om te gebied en te verbied … Hulle kan belasting hef op wat ons het, ons ontwapen en belet om wapens te besit” (3534). Party redeneer: “Ons pak ons waens en trek landuit … dit word ‘n ontvlugting aan die werklikheid” (3541). “Hulle het ‘n skof te ver getrek” (3560). Dit verskraal die eenheid. Dit sal “‘n onherstelbare ramp wees … Julle verswak ons volk en word nog daar uitgemoor. En as julle tussen die Swartes intrek, is dit ewig en altyd verby met skeiding deur vaste grense” (3547). “Laat ons bymekaar hou. In eenheid is krag” (3541). “Engeland se politiek is ongesond vir ons wêrelddeel … Hulle skep ‘n woestyn en noem dit vrede” (3547). Hulle vind “dit beter om te neem as om te gee” (5880).

“Onafhanklikheid is die basiese vorm van vryheid … Vryheid druk hom uit in wette en reëls wat vir één spesifieke volk beraam is. Vir één besondere volk … Jy het ‘n eie ruimte nodig vir jou vryheid. Binne andermansgrense kan jy nooit vry wees nie. Om vry te wees moet ‘n volk die soewereiniteit oor homself en beheer oor sy grond hê. Soewereintiteit se gesag ontstaan uit die volk, dit kom uit die goedkeuring van die volk en dit moet in die volk se hande bly. Niemand van buite mag dit verruil of wegteken nie. Hoe kan enige persoon sy volk se vryheid wegteken?” (3566). “Ons kan ons nie aan hul getalle onderwerp nie, dit sal selfmoord wees … As ons moet sterf, laat ons nie self die oorsaak daarvan wees nie … Nou moet ons opstaan en ons strate veilig maak, met ‘n verenigde wil” (3578). “Dis asof die Egiptiese plae die Kaap getref het” (4045). “Standaarde verval, sigbaar” (4069).

“William wonder of Sluysken iemand betaal om lawwe verduidelikings te bedink vir sy weiering om aggressief op te tree” (3687). Sluysken: “Dit sal beter wees om niks te doen wat die vyand as aggressiewe optrede kan vertolk nie” (4030). “Dié kêrel het nie die knaters nie” (4189): “Heb je g’n kloten, mijn heer?” (4727). Soos Gordon word Sluysken ‘n “tweegatjakkals” genoem (4959). “Sluysken … verswyg waarskynlik weer meer as wat hy sê. Sy grootste leuens, weet jy, lieg hy in stilte” (5006). “As die man se hart maar in die saak was en sy verstand net so goed soos sy mond gewerk het, hoef hy hulle nie met retoriek te probeer mislei nie. Of dink hy dat hulle onnosel is, en nie die verskil tussen sy praat en sy optrede opmerk en daardeur beledig en seergemaak voel nie?” (4602). ‘n Burger skryf: “Verwag geen hulp nie, maar maak soos die Amerikaners op u eie moed, vernuf en vaderlandsliefde staat” (3741). William sê: “Ons is beleër maar ek sien geen weerstand nie. Ek sien nie eens ‘n wil tot weerstand nie” (4141).

Sluysken sê: “Ek stel voor … dat die Raad ‘n wapenstilstand van agt-en-veertig uur vra, sodat ons voorwaardes vir kapitulasie kan bespreek” (5072). “William staan weer op: ‘Solank ons kan veg is ons nie verslaan nie'” (5072). Sluysken: “Ek het respek vir jou mening, William, maar nee. Om onnodige bloedvergieting te vermy” (5079). “In sy hart bly hy ‘n klerk wat die weg van minste weerstand kies” (5091). “Jy gee oor, kommissaris, maar dit bring geen vrede nie. Ons stryd gaan voort. Hoekom het jy ons nie vertel dat jy wil oorgee sonder om te veg nie? Dan kon ons self die aanval reël. Waarom het jy namens ons gekies en besluit?” (5097). Sluysken: “Ek moes keuses maak en besluite neem … Vir die land se beswil alleen” (5103). Van Oudshoorn: “Onsin. Jy kon veg. Wat van ons volk daar buite? Die onreg, die verraad, die misdaad!” (5103). Sluysken: “Ek het hierdie stad met al sy inwoners gered” (5291). William “kyk in die man se moeë oë: Sluysken lyk hol van binne. As hy ‘n siel gehad het, het hy dit verhandel” (5291). Hy het “aan ‘n onwaardige nasie kapituleer” (5893). “Ons weet dat die oormag én voordeel alles óns s’n was” (5589).

“So kry Sluysken en Gordon hul sin” (5103). “Die wenner skryf die storie” (6307). “Hul wandade word nou die Kaap se geskiedenis en môre se jeug erf die skande van hul vaders … sulke gemene knoeiery, onreg in stilte bewimpel, sulke skelmheid en uitgebreide diefstal, dat ek my beswaarlik ‘n soortgelyke toestand op enige plek ter wêreld kan voorstel” (5127). “Só, korrup, misdadig en morsig, eindig wat die pioniers hier in nederige en getroue werksaamheid begin het” (5206). “Die Kapenaars, verlangend na hul vrede en gerief, sal gou die Engelsman as hul baas aanvaar en gedweë gaan lê met die houding van ‘n hond wat slae gekry het. Almal sal aan die nuwe vlag gewoond word; enkeles sal dit met groeiende haat verduur” (5356).

Die Britte “is nou die wenners; aan hulle behoort die glorie én die mag om leuens te bedink en op amptelike, gestempelde papier en in skoolboeke te versprei en verewig … William loop huis toe met die sekerheid dat hy hierdie vyand nie sal vertrou nie … Hul grypsug oortref die Kompanjie s’n, hul oneerlikheid is minstens ewe groot” (5409). “Groenteplein [word] skielik Green Market Square … Enigiets wat die vreemde inkommer mag behaag het moontlik geword” (5416). “Afrikaners is deur die bank sleg, dis wat jy gaan hoor, jy sal jouself later nie meer ken nie … Die Afrikaner gaan geleer word om homself te skaam. Hy sal nie meer sy taal wil praat nie, want dié is minderwaardig … ons kinders … die skole leer hul in Engels” (5624). “As jy ‘n volk se taal uitroei is sy tong uitgesny … Uiteindelik, net Engels. Maar die verlies, dit bly julle s’n” (5874).

“Die rewolusie het Kaap toe gekom” (4444). “Iets is nou finaal verby” (5054). “Die lewe gaan moeilik word vir diegene wat die waarheid liefhet” (5489). “Algemene wantroue en bitterheid teen Sluysken en Gordon het onder die volk posgevat” (4505). “Hulle het ons ‘n nasie van verloorders gemaak” (5636). Die volk “is uitverkoop, beroof, hul vaderland is verraai, die Kaap is voor die vyand se voete gegooi en hy self is beveel om die burgers daaroor in onkunde te hou asof hulle landsvyande is” (4360). “Nou is daar geen skild meer teen onreg en verraad nie” (4648). “Wat maak ons met die mure van afkeer, agterdog of vrees waaragter ons nageslagte moet bly woon?” (6080).

“Anders as met die pokke van ’13 sal ons nakomelinge nooit, nooit die gevolg hiervan [“die volksramp”] ontkom nie” (5583). “Die ongeborenes sal nie weet waarvan hulle beroof is nie: ‘n Sterk, welvarende volk, onafhanklikheid, selfbeskikking, ‘n eervolle plek in die ry van state” (5630). “Hoe weerloos is die mens teen sy lot” (6351). “Afrika is só gemaak, só laat staan … uit Afrika kom steeds iets monsteragtigs” (6519). “Uit Afrika altyd iets verskriklik” (7157). “Wat lig was, is nou donker” (7105). “Wat kon hulle nie geword het nie! Wat word nou van hulle?” (7151).