praag.co.za

Tag: Kaap

  • Leon Lemmer: Die stryd om die behoud van Westerse beskawing

    Leon Lemmer: Die stryd om die behoud van Westerse beskawing

    In Brittanje en veral Amerika het dit by skool- en universitêre onderrig mode geword om die eie kultuur af te kraak, die eie geskiedenis te verwaarloos en hulle met multikulturaliteit en wêreldgeskiedenis te vervang. Donald Trump gooi wal hierteen en tref maatreëls om die instroming te keer van vreemdelinge wat kultureel radikaal van tradisionele Amerikaners verskil. Soos Trump stel Boris Johnson Britse belange eerste en wakker hy nasionalisme aan, hoewel hy nie sterk standpunt teen immigrasie inneem nie.

    Volgens die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT, 2015) is kultuur “die manier van leef, gewoontes, geloof, ens, van ‘n bepaalde groep mense of gemeenskap; geesteslewe.” Beskawing is “geestelike ontwikkeling; verfyning.” In die Collins World Encyclopedia (2003) word culture beskryf as “the way of life of a particular society or group of people, including patterns of thought, beliefs, behaviour, customs, traditions, rituals, dress, and language, as well as art, music, and literature.” Civilization is ‘n “highly developed human society.” Kultuur verwys dus na mense se leefwyse, hulle manier van dink en gevolglik van doen, terwyl beskawing verfynde of ontwikkelde kultuur is. Alle mense beskik dus oor kultuur maar net sommige mense het hulle denke en gedrag dermate verbeter dat daardie verhoogde vlak as beskawing gekarakteriseer word.

    Veralgemenend kan groepe mense, bv gemeenskappe, samelewings en nasies, as beskaaf beskou word terwyl dit nie van ander groepe, hetsy histories of hedendaags, gesê behoort te word nie. Die verskil tussen beskaafde en onbeskaafde kultuur is dus hiërargies. Sodanige hiërargieë kan oor tyd verander. Die skeidslyn tussen beskaaf en onbeskaaf kan nie altyd duidelik getrek word nie omdat daar ‘n verskil kan wees in die waardes wat tydens beoordeling gebruik word. In die praktyk is dit egter dikwels moontlik om tussen onbetwisbaar beskaafde en onmiskenbaar onbeskaafde gedrag te onderskei. Tydens kolonialisme was dit (meesal/dikwels) die geval dat die koloniste van die veronderstelling uitgegaan het dat hulle, in vergelyking met die inheemse bevolking, beskaaf was. Die koloniste was gevolglik geneig om op die kultuur van die gekoloniseerdes neer te sien.

    Aan die Kaap was die vroegste blanke inwoners nie uit die Europese elite afkomstig nie, hoewel gesofistikeerde kultuur plaaslik ‘n hupstoot met die koms van die Hugenote teen die einde van die 17de eeu (1688-1700) gekry het. In vergelyking met die inheemse bevolking, die Khoi-San, was hierdie vroeë blankes meer beskaaf. Hulle kon bv huise bou en akkerbou bedryf; nie net veeteelt nie. Toe die Britte hier aankom (1795, 1806), het hulle hulleself as meerderwaardig, as meer beskaaf, as die plaaslike Hollanders beskou. Tydens kolonialisme was die algemeen aanvaarde standpunt dat die Europese koloniale moondhede beskawing na die kolonies gebring het. Dit is ‘n geldige siening maar een wat weens politieke byderwetsheid deesdae selde geopper word.

    In Amerika is daar die National Association of Scholars (NAS), met as missie “to sustain the tradition of reasoned scholarship and civil debate in American colleges and universities” (Stanley Kurtz, bron hier onder, Kindle 11), wat insluit ‘n verbintenis met “academic freedom and excellence” (25). Die polities linkse Wikipedia beskryf die NAS as “an American non-profit politically conservative advocacy group, with a particular interest in education. It opposes a perceived [!] political correctness on college campuses and supports a return to mid-20th century curricular and scholarship norms, and an increase in conservative representation in faculty.” Die NAS gooi wal teen die buitensporig linkse aard van Amerikaanse tersiêre onderrig, wat voortspruit uit die radikaal linkse politiek van die oorgrote meerderheid dosente, veral in die humaniora en sosiale wetenskappe.

    Van ‘n senior NAS-genoot, Stanley Kurtz, is die volgende boek gepubliseer: The lost history of Western civilization (New York: NAS, 2020, 176p; Amazon Kindle $6,89). Die onderwerp van die boek is die kultuuroorlog wat by uitstek op Amerikaanse universiteitskampusse woed. Hierdie oorlog het in 1987, die jaar waarin die NAS gestig is, by Stanford University begin (36). Stanford, Jonathan Jansen se alma mater, ding met die University of California, Berkekey, mee om die ekstreem linkste Amerikaanse universiteit te wees. Waartoe Stanford gesink het, blyk uit die volgende: “Close to forty percent of Stanford’s undergraduate student body consisted of minority students” (1863). Minderheidstatus, pleks van akademiese prestasie, dikteer studente-toelating. “Most minorities on campus are there primarily because of preferences” (2317). “The more victim classes you belong to, the higher you rank” (1640). “If black students perform poorly, it is merely because they’ve been forced to imitate white culture and conform to its standards” (2445). Plaaslik is selfs al beweer dat standaarde en meriete verwerplike Westerse uitvindings is.

    Die kultuuroorlog is ‘n stryd tussen “the new multicultural way and the traditional American conceptions of history and citizenship” (40). Kurtz redeneer: “The Western tradition is the source of America’s founding principles and constitutional system” (51). Wat die vyande van tradisionele Amerikaanse waardes doen, is om die Amerikaanse geskiedenis te dekonstueer en te herskryf, “a version of history that aims to debunk and overthrow the foundational narratives of America and the wider West” (142). Die ANC-regime is besig om met die hartlike samewerking van sommige historici ons geskiedenis volgens die wense van die ANC te herskryf. Die doel is om die aansien van die blankes, veral die Afrikaners, te ondermyn. “A civilization attains the ability to judge and guide itself by means of its history” (148). Daarom vind die ANC-regime dit noodsaaklik om Afrikanergeskiedenis te verwring tot iets wat verguis moet word.

    Die aanleiding tot die 1987-gebeure was die historikus, Gilbert Allardyce, se valse bewering in 1982 “that the very idea of Western civilization is a modern invention devised during World War I as a way of hoodwinking young American soldiers into fighting and dying in the trenches of Europe” (56). In werklikheid “American colleges and universities have been teaching Western Civilization since before the Revolution” (War of American Independence, 1775-1783). Harvard, gestig in 1636, is die oudste Amerikaanse universiteit. “Required study of Western Civilization extends back to the colonial period, antedating the invention of the word ‘civilization’” (1105).

    “In the decades since the Stanford dustup, the Allardyce thesis has been invoked to justify the replacement of college [undergraduate university] and K-12 [primary and secondary school] Western Civilization courses with World History, or with heavily globalized versions of European and American history” (62). Stanford se verpligte kursus in Western Culture is as gevolg van Allardyce se bewering in 1988 afgeskaf (67, 1006). Onlangs is pogings aanwend om die plek wat ‘n kursus in Westerse beskawing eens ingeneem het met ‘n verpligte kursus in “civic education and global citizenship” te vervang (83). “Civic education is the anodyne camouflage behind which modern universities often introduce coursework in progressive political activism” (94).

    Aan Stellenbosch University (SU) is Wim de Villiers, met sy Amerikaanse akademiese agtergrond maar beperkte ideologiese insig, ‘n voorstander van Afrika- en wêreldburgerskap. Hy is myns insiens nie gebore in staat om die volgende vraag sinvol-beredeneerd te beantwoord nie: “Can there be a transnational national culture?” (1578). Kurtz se antwoord is: “A transnational national culture means the end of nation and culture as we know them and the start of a clash based on race instead” (2698). “The global level is simply a back-door way of undermining national narratives” (1722). De Villiers se uitgesproke diversiteitsmanie is pro-multikulturaliteit, dus “whatever works to the benefit of its advocates” (1608).

    Die hoogste goed, die grootste prestasie, waartoe SU tans in staat is, is die brutale vernietiging van ‘n eens akademies voortreflike Afrikaans- en Afrikaneruniversiteit. Die Universiteit Stellenbosch het twee rektore gehad wat al die ander in die skadu stel. Die De Villiers-SU kon dit nie verduur dat die name van hierdie twee voortreflike Afrikaners op die kampus voortleef nie. Die HB Thom-teater is reeds na Adam Small hernoem. Tans word voorstelle ingewag vir die verandering van die naam van die RW Wilcocks-gebou. Die vernoeming van ‘n universiteitskoshuis na Russel Botman, ‘n ANC-aktivis, is egter in orde. Onder De Villiers se leiding het SU die era betree waarin (ten minste vergelykenderwys) eerder mikro- en nanogeeste verheerlik word. Verdere onverkwiklike nuus is dat Johannesburg University, voorheen die Randse Afrikaanse Universiteit, ná vanjaar selfs nie meer ‘n Afrikaansdepartement gaan hê nie.

    Die voorbeeld wat Stanford gestel het, word by talle ander universiteite nagevolg. Dit is deel van die kultuuroorlog wat woed. “American politics today has become Stanford’s culture war writ large” (1387). “Through the 1950s, Western Civ was the most popular course at Stanford. By 1963-66 … Stanford’s senior faculty had lost faith in the very idea of general education” (1392), bv verpligte kernleerplanne. Vryheid van vakkeuse is sedertdien aan die orde van die dag (1398). In die plek van Westerse beskawing is kursusse in multikulturalisme ingestel. Multikulturalisme se jongste inkarnasie word “intersectionality” genoem (72). “The intersectional alliance … downplay[s] culture and accentuate race. Race becomes the sign of shared oppression and essentially replaces culture at the core of modern intersectional identity” (2273).

    Maar dit gaan om meer as net ras. Interseksionaliteit omvat al die polities byderwetse idees oor ras, klas, geslag, seksuele oriëntasie, ens, terwyl tradisionele opvattings hieroor as diskriminasie en bevoorregting veroordeel word. Die grondslag hiervan is onmiskenbaar nieu-marxisties. Die nuwe marxisme verskil van die klassieke marxisme van bv Karel Marx en Friedrich Engels deurdat dit nie meer gaan om die politieke of staatkundige verowering van die hele wêreld nie, maar die ondermyning van veral Westerse kultuur en beskawing. Soms vind hierdie motiewe skuiling onder “the secular political religion of modernity” (108) of “post-modernity” – skynbaar voorbeeldige maar vae terme vir verskynsels wat misbruik word om (alles) wat tradisioneel en behoudend is, af te breek.

    “Multiculturalism has ushered in a radically new sort of culture in which perpetually expanding accusations of racism, bigotry and genocide stand as quasi-religious ends in themselves … The American experiment cannot survive without checking or reversing these trends” (83). Onderliggend aan multikulturalisme is daar die sug na globalisme (119). Hier moet ‘n belangrike onderskeid gemaak word. Globalisering is ‘n (positiewe) hedendaagse verskynsel, bv die gemak waarmee wêreldwyd gereis, handel gedryf en inligting uitgeruil word. Globalisme, daarenteen, is ‘n ideologie waarmee gepoog word om ras- en kultuurverskille op te hef, nasionalisme en nasiestate te vernietig en alle mense (sover moontlik) identiteitloos eenderse wêreldburgers te maak. Kurtz verwys na “the allure for academics of ideas like ‘invented traditions’ and ‘imagined communities’, conceptual tools designed to subvert and dissolve the apparent reality of nations, cultures and civilizations” (125).

    Die destydse Stanford-kursus in Westerse beskawing het die bestudering van grootse Westerse literêre werke ingesluit (119); daardie klassieke boeke wat deesdae in byderwetse politiek as die werk van dooie, blanke mans afgemaak word. “Advocates for dropping the requirement argued that the very idea of Western culture – and perhaps by implication Western Civilization itself – was largely an illusion” (137). Dit geld glo ook vir kultureel eiesoortige nasies (142). Sedert 1994 word op ‘n soortgelyke manier plaaslik dikwels voorgegee dat die Afrikanerdom en selfs Afrikaans – as ‘n eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is – nie bestaan of behoort te bestaan nie. Afrikanernasionalisme word sonder meer as ongewens verdoem terwyl dit in werklikheid verseker het dat Afrikaners en Afrikaans voortreflike hoogtes kon bereik.

    “To reclaim the lost history of America’s Western Civilization courses is to recover an understanding of who we are and what we have become” (148). Kursusse in Westerse en Amerikaanse geskiedenis het die nuttige doel gedien om die blanke immigrante wat voor die Tweede Wêreldoorlog hulle opwagting gemaak het, te assimileer (1423). Sedertdien het dit in die era van massa-immigrasie van nie-Westerse elemente ontaard, wat nie (maklik) geassimileer kan of wil word nie en wat weerstand bied teen onderrig in ‘n kultuur en beskawing wat vir hulle vreemd is (1441). Aan Stanford was daar “growing attacks on the requirement by black, female, Hispanic and Asian students” (1434).

    Wat met multikulturalisme en globalisme beoog word, “is to undermine the public’s sense of national or civilizational identity” (153) terwyl daar terselfdertyd nie daarin geslaag kon word om groter belangstelling in die studie van die humaniora te wek nie (1447). “For deconstructionist historians, the only sound and fully legitimate identity is a global identity” (164). “We used to believe that individual liberty, religious freedom, liberal democracy, free markets, constitutionalism, scientific rationality, and the rule of law were significant enough to justify a focus on the traditions that created them” (170). “The very idea of American exceptionalism makes no sense without the complementary idea of Western civilization” (213). Amerikaanse eiesoortigheid sluit dus nie verwantskap met Europese beskawing uit nie. Inteendeel, dit is ‘n verlenging en verdere ontwikkeling daarvan. Verder: “How could modern Europe have recognized itself as a particular civilization in comparison to others had there not been something distinctive about it … – manners, customs, and institutions slowly shaped by the classical and Christian heritage of previous centuries?” (255).

    “If anyone could be said to have ‘invented’ not Europe itself, but the emerging modern conception of European civilization, it was Charles Louis de Secondat, baron de la Brède et de Montesquieu [1689-1755], who did it 170 years before the First World War,” naamlik in 1748 (260). Hy het Europa met Asië gekontrasteer en bevind “Europe [is] a cultural and political entity with a history of its own” (267). Anders as ander kontinente vorm Europa en Asië ‘n aaneengeslote landmassa, maar die kulturele onderskeid tussen die twee gebiede word tot op hede algemeen erken. Dit geld bv vir vryheid. “While [Montesquieu] saw the West as far from immune to despotism, it was the locale in which liberty had made its foremost appearance” (284). Dit het bygedra tot die volgende latere standpunt: “The history of Europe is a history of liberty – the continent’s unique civilizational marker” (367).

    Dit is vir my altyd interessant om veral in die Amerikaanse literatuur op te let hoe die woorde liberty en freedom gebruik word; liberty meesal in staatkundige verband. “Liberty” is vir die Amerikaners ‘n waardige, gekoesterde soort vryheid; nie die padversper-, klipgooi-tipe vryheid nie. “Liberty entails the responsible use of freedom under the rule of law without depriving anyone else of their freedom. Freedom is more broad in that it represents a total lack of restraint or the unrestrained ability to fulfil one’s desires” (Internet).

    “England for Montesquieu played the ‘exceptional’ role that America (or the Anglo-American tradition) took on in later narratives of Western Civilization” (273). “Although Montesquieu was the first thinker to systematically characterize ‘Europe’, the word ‘civilization’ hadn’t yet been coined in 1748. ‘Spirit’ came close, since Montesquieu used it to summarize the totality of factors that shaped the laws of a given world-region. Montesquieu may be indirectly responsible for ‘civilization’, though; it was a French disciple of his [Victor de Riqueti, 1715-1789] who first coined the term in 1757, after which it swiftly became popular” (284). As vrugte van beskawing word “safety, abundance, liberty, and democracy” genoem (297). Naas vryheid word die christelike religie as die onderskeidende kenmerk van die Weste beskou (486). Gesamentlik het hulle bygedra tot die idee dat die Westerse beskawing meerderwaardig is (511). Daar word gemeen “that America had developed and perfected the career of liberty to an unprecedented degree” (630).

    Adam Ferguson se 1767-boek, Essay on the history of civil society, is “the first known English-language publication to use the word ‘civilization’” (315). “Ferguson saw every human society passing through stages from ‘savage’ to ‘barbarous’ to ‘polished’” (321). Eersgenoemde twee beskik oor kultuur maar slegs laasgenoemde kan op beskaafdheid aanspraak maak. In 1769 het William Roberson ‘n biografie oor Karel V (1500-1558), die keiser van die Heilige Romeinse Ryk, gepubliseer. “It was Robertson’s lengthy introduction to that work that gained fame as the first great narrative account of the development of European civilization” (335). “Robertson persistently ranked the pursuit of liberty and the desire for justice as independent historical forces. For Robertson, the quest for ‘the unalienable rights of humanity’ was both an ethical choice and a driver of Europe’s story” (373). “The idea of civilization implies restraint in war, and lays down a standard of justice by which conflicts can be judged and condemned” (807). In bv die Anglo-Boereoorlog het die Britte hierdie beskawingstoets skouspelagtig gedruip.

    “For Robertson, the moral choice most essential to the survival of a free and civilized Europe was the decision to foreswear the pursuit of universal empire. Robertson’s History of the reign of the emperor Charles V taught the dangers of the quest for continental hegemony” (379). “The essence of civilized Europe, for Robertson, was its balance of power” (385). “Europe had become a kind of informal confederacy of nations – a civilization bound by a shared system of manners … Only the pursuit of total continental (and world) domination could disrupt the system” (391).

    “The [American] colonists absorbed these histories on the understanding that America was the last great outpost of British freedom and virtue at a time when the mother country itself was beset by luxury and corruption. America came to see themselves as torchbearers of British liberty, perhaps even capable of inspiring a renewal of freedom and virtue in Britain itself. Once again, American exceptionalism took shape against the background of a shared European civilization story” (348). “Robertson, Montesquieu, and Ferguson, the key early accounts of Western Civilization, all held an important place in Harvard’s late-18th century curriculum” (397).

    Oor ‘n invloedryke Harvard-dosent, Charles Eliot Norton (1827-1908), is (oordrewe – 772) beweer: “[He] effectively ‘invented’ the idea of Western civilization in the 1890s” (767). Hy het egter bloot op ‘n voorbeeldige manier historiese oorsigte van Westerse kunsgeskiedenis, insluitende die bestudering van die “Great Books” (767), in leerplanne neerslag laat vind (772). Die oorsprong van die tradisionele en soms luidrugtige Amerikaanse teenkanting teen kolonialisme kan, afgesien van sy eie onafhanklikheidsoorlog (1775-1783), sekerlik ook na Robertson se boek teruggevoer word. Maar daar is heelwat valsheid en skynheiligheid in die agtereenvolgende hedendaagse Amerikaanse regerings se bewerings dat hulle anti-kolonialisties is. Verwys bv na die uitstekende boek van Daniel Immerwahr, How to hide an empire: A history of the greater United States (2019, Kindle $14,94).

    Aansluitend by Allardyce is verwys na “the dangers of a resurgent barbarism in Europe of which the savagery of the First World War was taken as a prime example” (948). “[But] World War I may indeed have helped stimulate renewed interest in the survival of Western civilization. And that broader preoccupation with the fate of the West between the two world wars may have helped promote the idea of a required general education course in Western history” (954). “Broadly speaking, whether we call it ‘Western civilization’, ‘European civilization’, or even, as often in the 18th and 19th centuries, merely ‘civilization’ (under the assumption that European society was at the leading edge of general human progess), the basic cultural and historical referent for purposes of college teaching and otherwise was essentially the same” (972).

    “The new globalist history has degenerated into a one-sided game whose implicit goal is to debunk the notion that Western culture exists at all. Every European borrowing of a new foodstuff, each trans-Atlantic disease transmission, or any artistic inspiration drawn from another continent is taken as proof of a culturally borderless world” (1052). Westerse kultuur en beskawing word ingevolge nieu-marxistiese gelyk- en eendersverklaring dood- en weggewens, des te meer omdat geen kultuur of beskawing glo beter (bv meer gevorderd, meer welvarend) as ‘n ander mag wees of as sodanig voorgestel word nie. Dit is nie-presteerders wat ‘n afkeer van hiërargieë het. Die voorstanders van Westerse beskawing, daarenteen, “rightly believed that they were describing a continuous tradition to which they and their students were deeply indebted” (1487).

    Michel Foucault (1926-1984) het geredeneer dat kennis en subjektiwiteit deur sosiale instellings en gebruike beïnvloed word en met verloop van tyd verander. Hy het gepoog om konvensionele opvattings sover moontlik te ondermyn. In die konteks van Kurtz se onderwerp is Foucault se idees op ‘n bepaalde manier vertolk. “There is only talk about ‘civilization’ that serves as a tool for suppressing the purportedly less civilized. From this perspective, history itself is the continuous invention of ‘knowledge’ in the service of dominant groups” (1470). “Everything is bent toward resisting the current ‘regime of truth’ on behalf of groups disadvantaged by the dominant powers” (1476). In die Weste gaan dit dus om die diskreditering en ondergrawing van blanke heerskappy. “If it’s ancient or admirable, it must be a myth; if it challenges hallowed traditions, it must be true” (1550).

    Die bestudering van die grootse literêre werke wat die Westerse beskawing opgelewer het, “the Great Books,” het tradisioneel ‘n belangrike rol in Amerikaanse tersiêre onderrig gespeel. “To introduce these students collectively to the great books of the West is a way of making them powerful: of allowing them to know who they are, so that they may more effectively choose who to be” (1509), “[ie] permitting them to recognize their kinship with, and indebtedness to, predecessors who made them what they are” (1514). Maar aan Stanford was daar bv iemand soos Herbert Lindenberger wat daarop uit was “to desacralize the course [in Western Civilization]” (1531). “We should think of history as ‘the process by which we “construct” whatever pasts we deem serviceable’” (1537) – soos die ANC-regime tans met sy herskrywing van die Suid-Afrikaanse geskiedenis doen.

    In die laaste afdeling in sy boek vestig Kurtz die aandag op die buitensporige uiterstes waartoe die teenstanders van Westerse beskawing en ‘n eie Amerikaanse kultuur hulle wend. “The very act of naming and defining a common American culture is racist, insofar as it tramples on ‘multis’ who resist assimilation and demand identities of their own. Lauding an allegedly common American culture as ‘great’ compounds the offense, especially in light of slavery and other abuses of the past” (1836). “Almost anything is potential fodder for a racism claim” (2014). “The upshot appears to be that the West is evil; and besides, it doesn’t exist” (1847). Plaaslik is ons situasie soortgelyk: Die blankes, veral die Afrikanerdom, word sonder meer as boos getakseer. By bevoordeling handel die ANC-regime asof blankes nie bestaan nie. Die bestaan van blankes kom slegs in die prentjie as ‘n sondebok vir die ANC-regime se onbekwaamheid gesoek word en as besittings vir hertoedeling aan swartes gevind moet word.

    Plaaslik is amptelike sensuur en in Amerika en Suid-Afrika selfsensuur aan die orde van die dag. “Pointing to problems in other people’s cultures (or subcultures) is impermissible. Now the corollary was drawn: it is forbidden even to laud one’s own culture, lest that imply derogation of others” (1918). ‘n Oorverligte dosent aan die Universiteit Kaapstad mag nie die resultate van ‘n eerlike ondersoek publiseer oor waarom swart studente nie vir biologiestudie registreer nie. Een van die redes is dat daar ander beroepe is wat meer lonend is. In die geval van swartes mag dit nie gesê word nie, want dit reflekteer minder gunstig op hulle; dit impliseer dat swartes materialisties is. Moet daar eerder uitgaan word van die veronderstelling dat swartes oorloop van ubuntu, van mededeelsaamheid, en dat dit duidelik blyk uit die feit dat Suid-Afrika sedert 1994 dié toonbeeld van ‘n korrupsievrye samelewing geword het?

    “[The] reasoning [above] short-circuits America’s ability to recognize, affirm, and transmit its core values. Culture itself becomes impossible. The very idea of a commonly held tradition is stigmatized as ‘racist’” (1924). “It can fairly be said that generating charges of systematic, unconscious, and implicit racism (and associated other isms and phobias) is today a central preoccupation of America’s universities and increasingly a cultural dividing line in society at large” (1976). “Accusations of racism are becoming the new American culture” (2687). “Mere talk of different cultures – and certainly, of ‘civilizations’ – is in itself evidence of guilty ‘Othering’” (1987). “Charging non-minorities with complicity in that historical oppression is the new key to power. In a sense, it is the basis of a new kind of American culture” (2009).

    Dink aan die Protea-krieketspelers en -beamptes wat onlangs gekniel en met die Mandela-saluut vuis in die lug hulle ondersteuning aan Black Lives Matter (BLM) betuig het. Dit was in reaksie op die dood van ‘n swart misdadiger en die gevolglike verdere aftakeling van wet en orde in Amerika. Hou in gedagte dat hierdie Suid-Afrikaners eerder iets van krieket as van ideologie, propaganda en politiek verstaan. Die blanke krieketspelers en -beamptes het hulle sodanig gedra om hulle solidariteit met hulle swart kollegas te betuig omdat die swartes, daarenteen, nie van hulle BLM-dogmatisme sou afsien nie. Dit is soortgelyk aan die druk waaraan die blanke politici in 1990/94 tydens die grondwetlike onderhandelinge toegegee het. Daar word geredeneer: Gee liewer toe anders is daar tot in die oneindige ‘n chaotiese gemors. Maar iedere toegewing aan blanke kant lei tot hernude eise en in elk geval tot voortgesette chaos.

  • Brief: Die vyand se vlag wapper van die Kaap tot aan die kaplyn

    Brief: Die vyand se vlag wapper van die Kaap tot aan die kaplyn

    Gisteraand dink ek weer aan daardie nagtelike ”river crossing” iewers diep in Angola (terloops ons troepe kon nie eintlik swem nie en ons leiergroep was heel nag in die water). Toe die skielike besef dat daar seker fokken krokodille was waarvoor ek nou 35 jaar later eers skrik, wat eindelik ‘n lig vir my aangeskakel het oor die sin van ons grensdiens.

    Ek meen vir elkeen wat swaar sluk aan die sogenaamde nuwe Suid-Afrika en terugdink aan ons opofferings — baie het die hoogste offer gebring en ‘n ererit op die kanonwa verdien (erkenning aan Botties se Huilwater) — bly die sin van die oorlog ons egter ontwyk.

    En die rede vir ons frustrasie en soeke na sin is so voor die hand liggend dat ons dit nie raaksien nie.

    Ons is in die volgende paradigma vasgevang:

    Ons weet ons het militêr meestal die oorhand gehad. Meng dit met NP-Broederbondpropaganda dat ons militêr ons doelwit bereik het, naamlik om:

    • Tyd te wen vir ‘n vreedsame skikking.
    • Angola van die Kubane te bevry.
    • Kommunisme teë te staan.
    • Die Kaapse seeroete vir die Weste te beskerm en ek weet nie watse twak nog alles nie.

    Dít alles saam is wat ons verwar, frustreer en veroorsaak dat die sin van ons oorlog ons bly ontwyk, want as ons ons oë oopmaak, sien ons die vyand se vlag wapper van die Kaap tot aan die kaplyn.

    En die teenstrydigheid sal jy net verstaan as jy besef dat ons die oorlog jammerlik verloor het.

    Ons mog die veldslae gewen het en die militêre doelwitte bereik het in ‘n oorlog waar almal behalwe die Afrikanervolk se belange gedien is.

    Ons het toe nooit baklei dat “die erwe van ons vaders vir ons kinders erwe bly” nie, want dit was nooit die doelwit van ‘n verloopte geslag Afrikaners wat te jonk was vir die Engelse oorlog of die 1914-Boereopstand nie en te oud of sleg was om ons grensoorlog mee te maak.

    Daardie geslag “Baby fokken Boomers” wat net wou geld maak en nooit ‘n druppel bloed gestort het nie en uit volle bors gesing het:

    “Ons sal lewe, julle sal sterwe” (erkenning aan Freek).

    Maar ek het gesê ek het gisteraand (toe ek in vertraagde reaksie skrik vir die krokodille) die eerste keer die sin verstaan van ons oorlog:

    Ons was bereid, bereid tot die dood toe, bereid tot oneindige risiko vir die ideaal waarvoor ons gedink het ons veg, naamlik:

    “dat die erwe van ons vaders vir ons kinders erwe bly”.

    Maar soos Botties die ander dag vir my geskryf het: “Dis waar Jan, die tyd stap onverbiddelik aan, maar ons gaan nog tot die 15de rondte in die kryt bly, dít moet die bliksems weet.”

    —Jan Kruger

  • Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans en Afrikaners

    Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans en Afrikaners

    Doodskoot vir die kreoolsteorie? In hierdie uitgebreide resensie oor Wannie Carstens en Edith Raidt se tweede boek oor Afrikaans, wys Leon Lemmer nie net hul denkfoute uit nie, maar ook die gruwelike slordigheid rondom verwysings in die teks en in die register.

    Deel 2 van WAM Carstens en EH Raidt se boek, Die storie van Afrikaans: Uit Europa en van Afrika (Pretoria: Protea Boekhuis, 2019, 1175p, R750), is in verskeie opsigte ‘n kolossale teleurstelling. Die gebreke wat in Deel 1 voorkom, word ook in Deel 2 aangetref. Die omvattendste bespreking van Deel 1 is op Praag (26.11.17) gepubliseer. Hierdie kritiek is destyds ook onder die aandag van die uitgewer gebring. Ek doen dieselfde met hierdie bespreking. Dalk slaag ek daarin om hierdie keer ‘n reaksie van die uitgewer te ontlok. Aanvanklik wek die boek die indruk dat op my vorige kritiek ag geslaan is, maar mettertyd kom dieselfde gebreke in oortreffende mate voor. Die teks is klaarblyklik paaiementsgewys geskryf en periodiek hersien, gevolglik is dele van die boek, wat foute betref, minder irriterend as ander dele.

    Die onnodige en dikwels misleidende gebruik van die woord “weer” is slegs uit sommige dele van die teks geweer. Tipiese voorbeelde: “Britte keer terug in 1795 om Kaap weer te annekseer” (p 39) en “Vir ‘n kort tyd, 1803-1806, het die Kaap weer onder die Bataafse regering van Nederland gekom” (134). In bronverwysings het die gebruik van kleinletters pleks van onnodige hoofletters darem toegeneem. Maar vergelyk die styl van bv Van Jaarsveld 1971 met die ander bronne in daardie lys (20-21). Veral by skynbare latere toevoegings is teruggeval op die gebruik van onnodige hoofletters. Die geheelindruk is dieselfde as by Deel 1: dat ‘n deeglik afgeronde manuskrip nie gelewer is nie en dat die uitgewery tevergeefs probeer het om die teks redaksioneel te ontfout. Carstens is twintig jaar jonger as sy hoogsbejaarde en sieklike mede-outeur, Edith Raidt (gebore in 1932), en moet die hoofverantwoordelikheid vir die foute aanvaar.

    Ek skryf aanvanklik oor tegniese gebreke om die gebrekkige afronding van hierdie manuskrip te illustreer. Baie lesers sal seker verkies om die volgende agt paragrawe, asook die laaste paragraaf hier onder, oor te slaan. In my lyste van foute kon daar foute ingesluip het, maar ek vind dit nie die moeite werd om wat ek geskryf het nogeens na te gaan nie. Dit sou ‘n uiters tydrowende proses wees.

    Die eindnote beslaan 120 bladsye (933-1052), maar die note is nie deurlopend genommer nie, maw elke hoofstuk se note is afsonderlik genommer. Die aangewese praktiese manier om die eindnote te gebruik, is om – soos ek gedoen het – aan die begin van die eindnote die bladsynommers te lys waarop die eindnote van elke hoofstuk begin; dus om ‘n inhoudsopgawe vir die eindnote te skep.

    Die bronnelys beslaan bykans honderd bladsye (1053-1146) en word op ‘n internet-webtuiste aangevul. Wat die leser redelikerwys kan verwag, is dat die bronne waarna in Deel 2 verwys word in die gedrukte bronnelys moet verskyn, maar dit is baie dikwels nie die geval nie. Byvoorbeeld, drie bronne waarna op bladsy 5 verwys word, verskyn nie in die gedrukte bronnelys nie. Dit veroorsaak dat die lees van die boek ‘n uiters frustrerende ervaring is. Verder is die bronverwysings in die teks nie altyd betroubaar nie. “Die verhaal van die Afrikaanse taal sedert die Anglo-Boereoorlog is ‘n storie van loop en val, val en weer opstaan” (265). Hierdie aanhaling word op bladsy 265 korrek aan JC Steyn toegeskryf, maar elders, in aangepaste vorm, verkeerdelik aan Pieter Kapp (122, 836).

    In hoofstuk 19 (535-543) verskaf Carstens lyste van taalkundige boeke onder verskillende hoofde. Hy onderneem om hulle (alfabeties en) chronologies (535, 538) te lys, maar hy faal hierdie elementêre bibliografiese toets skouspelagtig. Malherbe 1917 moet voor AWS 2 1918 kom (536). Coetzee 1958 moet voor De Villiers 1958 kom en Carstens laat AWS 8 1991, 9 2002, 10 2009 en 11 2017 uit (537). Conradie 1934 moet voor Haarhoff 1934 kom en Kloeke 1950 voor Nienaber GS 1950 (539). Prinsloo 2008 moet ná Ponelis 1998 gelys word (540). Pheiffer 1980 moet voor Scholtz 1980 kom (541). Claassen 1983 (541) moet ná De Klerk 1968 kom (542). Picard 1988 moet ná Wybenga 1987 kom (543). Onder “Taalpolitiek” (542-543) is JC Steyn se Trouwe Afrikaners (1987) uitgelaat.

    In ‘n omvattende werk soos hierdie is ‘n indeks (“register” genoem) as ‘n betroubare gids tot die inhoud vir naslaandoeleindes van die uiterste belang. Die register (1155-1175) is egter hoogs onvolledig. Dit sluit bv die eindnote uit. Vir hulp met die register word 14 mense bedank (1152-1153), maar die resultaat getuig van onkunde oor hoe ‘n boekindeks saamgestel behoort te word. Lang lyste bladsynommers onder ‘n onderwerpshoof (bv African National Congress, Afrikaner) is taboe. Onder “Tulbagh” word verwysings na die dorp en Ryk Tulbagh saamgegooi. Van die sewe verwysing by Sophia Kapp verwys net een na haar. Die ander verwysings is na PH (Pieter) Kapp. ‘n Indeks word saamgestel nadat die bladsynommers finaal vasgelê is. Blykbaar is daar aan die bladsynommers gepeuter nadat die indeks voltooi is. Byvoorbeeld, vergelyk die bladsynommers wat vir “LitNet” gelys word met die bladsye waarop die woord aangetref word. Die indeks wek die indruk van ‘n (volslae) mislukking. Wat nodig is, is om ‘n enkele kundige persoon, soos Marlene Burger van Clubview, Centurion, aan te stel om die indeks(e), verkieslik met name en sake apart, te versorg.

    Selfs in die inhoudsopgawe is daar foutiewe bladsyverwysings, bv hoofstuk 14, paragrawe 3.1 tot 3.4. By Kaart 10 is die voorlopige onderwerpsaanduiding nie hersien nie (16). Die kaarte is blykbaar nie spesifiek vir hierdie boek geteken nie, gevolglik is daar ‘n gebrekkige sinkronisering van die teks en die kaarte. Die ergste is die talle onakkurate kruisverwysings in die teks (kyk die bylaag hier onder), wat tydens redigering reggestel kon word, maar waarvoor Carstens die verantwoordelikheid moet aanvaar. Foutiewe kruisverwysings getuig nie net van onbeholpenheid nie, maar dalk eerder van traak-my-nie-agtigheid. Carstens se vermoë om foute te begaan, durf nie onderskat word nie, maar hy bedank Nicol Stassen as die uitvoerende hoof van die uitgewery vir die vertroue wat daar in sy vermoë gestel is (1153). Toe ek die boek van voor tot agter deurgelees het, insluitende al die eindnote, het die gedagte by my opgekom: As iemand nie vloek terwyl hy die boek lees nie, ken hy nie ‘n vloekwoord nie.

    By die uitgewery het die redakteur en die proefleser dieselfde as vir Deel 1 gebly, met die byvoeging van ‘n proefleser. Hierdie persone verdien ‘n handdruk ná hulle waarskynlik smartvolle pogings om die manuskrip persklaar te maak. Die resultaat is egter steeds dat ‘n koper wat R750 betaal (‘n gesubsidieerde prys) ‘n hoogs onvolmaakte produk ontvang. Dit is des te meer onverskoonbaar omdat hierdie tweedelige boek waarskynlik nooit herdruk sal word nie. Daar is te veel foute in om van die boek ‘n betroubare naslaanwerk te maak. Ek het talle opsigtelike foute met ‘n enkele deurlees opgemerk, sonder dat ek bewustelik ‘n poging aangewend het om foute te soek. Maar Carstens skryf: “Danksy julle almal kon ‘n mooi produk tot stand kom” (1153). Die teks van bladsy 644 ontbreek. In die plek daarvan is bladsy 664 gereproduseer. As Deel 1 en 2 van hierdie boek in die toekoms herdruk of as ‘n e-boek beskikbaar gestel word, sal dit waarskynlik in verkorte vorm in ‘n enkele band wees, soortgelyk aan JC Kannemeyer se Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur (Deel 1, 1978/1984, Deel 2, 1983) wat as Die Afrikaanse literatuur, 1652-1987 (1988) in verkorte en bygewerkte vorm hergepubliseer is. So ‘n taak behoort aan ‘n kundige persoon, iemand van die kaliber van bv Jaap Steyn, opgedra te word.

    Daar is taalfoute: “op [in] die streek” (23), “aan [in] die binnelandse gebiede” (24), “in totaal [altesaam]” (24), “ten [liewer: te] alle tye” (28, 31, 58, 819, 946), “tekort aan hande [arbeiders]” (49), “in mindere of meerdere mate” [meerdere of mindere] (101), “in opvolging by [van]” (122), “terugvoer” [terugvoering] (221, 270, 991, 992), “tot [in] ‘n mate” (254, 372, 1021), “in [uit] eie reg” (412, 517, 1041), “stap geneem” [gedoen] (465), “Van agterna beskou” [Agterna beskou] (473), “vanuit die kant” [van die kant] (547), “beter in Engels” [meer in Engels] (557), “in die eerste instansie” [in eerste instansie] (570), “oorgedra aan [na] Afrikaans” (575), “uit [van] huis uit” (654), “verlies in [aan]” (685, 686, 687, 688), “van [met] mekaar verskil” (804), “gevestig was op [in]” (839), “neem”/duur (937), “opdateer” [bygewerk] (992), “bankkrotskap” [bankrotskap] (1021).

    Daar is druk- en ander foute: “Esperanca” [Esperance – p 46] (45), “Oliphant” (45)/”Olifant” (46), “Hope” (45)/”Goede Hoop” (46)/”Goede Hope” (46), “van Van Riebeeck” (46), “Newton-Koing” [King] (53), “Krotoa (1642-1874)” [1674] (54), Simon van der Stel kommandeur “(1679-1991)” [1691] en goewerneur “(1679-1699)” [1691] – p 51 (64), “dié redes” [rede] (67), “(1993)”? (70), “1802” [1803 – p 77] (74), “Sparrmann” [Sparrman – p 76, 120, 1122] (77), “uit [in – p 77] den Jahren” (92), “2013” [2012 – p 93, 94] (94), Afrikaans “tot standaardtaal” [amptelike taal] in 1925 (127), “ere … aan [eere … in – p 293] Muisenberg” (130), Slag van Bloedrivier “1836” [1838 – p 178] (179), die Namibiese grensoorlog “1966-1988” [1966-1989 – p 223] (222), “waar van hulle [hulle x 2] gevestig het” (246), “ingeneem” [aangeneem] (267), “Sameul” [Samuel – p 312, 314, 539, 972] (306, 313), “Zwaartmans” [Zwaartman – p 312, 314, 539, 972] (313), “Die Afrikaanse Folkslied” [Di Afrikaanse Folksliid – p 326] (326), “Printjes Boekie” [Printjies Boeki – p 329] (329), “Zuid-Afriak” [Zuid-Afrika] (344), “ou” [nou] (345), “Die Unie gestig – word later Die Unie” (366), Langenhoven se Versamelde Werke “vyftien dele” [16 dele – p 372, aanvanklik 14] (976), “wat by” [wat hy] (372), “Die 20ste eeu (letterlik 1 Januarie 1900-31 Desember 1999” [1901-2000] (375), “in x [die] Nasionale Biblioteek” (406), “1989” [1889] (406), “Taal van vermaak” [Taal van kultuur – p 12, 478] (424), “Afrikaanse familie” [Afrikaanse taalfamilie – p 425, 524, 540, 1110] (394, 425, 432), “1916 – Eerste De Burger verskyn” [1915 – p 440, 450, 452] (394, 451, 452), “styweboodjie” [styweboordjie] (443), “Landstem … Sondagblad” [het Woensdae verskyn] (450), “Die Boerevrou 1916 [1918 – p 455] (456), “25 Oktober” [27 Oktober – p 465] (462), “van die 1970’s op FM” [1962 – p 464] (465), “opsig[t]e” (467), “in Afrikaans” [ in Suid-Afrika] (475), “1994 begin ontstaan” [1994 ontstaan] (476), “1938 … die oprigting van die Voortrekkermonument” [hoeksteenlegging] (481), “dwe[l]mmisbruik” (491), “Radio-omroepers soos … Dana Snyman” [Niehaus (1918-1995)] (502), “395000 artikels” [39500] (517), “16de eeu” [17de] (522), “Taalmonument opgerig in 1975” [onthul] (581), “enhoe” [en hoe] (592), “bewoon” [gewoon] (836), “1680’s” [1650’s] (843), “Nietsche” [Nietzsche] (862), “1657-1857” [1657-1867 – p 928, 942] (1085), “latere opvolgers” [opvolgers] (947), “ongeveer as” [ongeveer] (953), “onthou vir” [onthou] (960), “Proeve van een Hollandsch Idioticon” (1882) [Proeven van een Kaapsch-Hollandsch idioticon (1884) – p 336, 974, 1099, maar “Proeve” – p 336] (974), “onder ander” [andere] (976), “Burger vanaf” [Burger (vanaf] (988), “Blommart” [Blommaert – p 1058] (997), “wat wat” [wat] (1011), “Soweto beslaan ‘n gebied van bykans 200 km” (1011), “werskloosheid” [werkloosheid] (1021), “sat” [dat] (1031).

    Sowel die skryfstyl as die teks in sy geheel dra swaar aan onnodige herhaling. Wat die outeurs te dikwels gedoen het, is om die roumateriaal uit bronne aan te bied pleks van bloot self kennis van die inligting in bronne te neem, dit te verwerk en slegs die resultaat in die teks neerslag te laat vind. Byvoorbeeld, beslaan die Von Dessin-versameling 4 000 (945) of 4 500 (71) boekdele? “… sou eers in die twintigste eeu algemeen bekend word as Afrikaans” (114) en “wat al sedert die 19de eeu as Afrikaans bekend staan” (115). 2 038 families of 15 000 blankes was deel van die Groot Trek (174) of 2 540 gesinne of 17 000 blankes (175). Inligtingsverwerking deur die outeurs kon ‘n baie korter en meer leesbare teks tot gevolg gehad het. Van die leser word verwag dat hy soms chaoties teenstrydige inligting tot ‘n eie sintese moet verwerk. Daar word ook baie inligting aangebied wat kwalik in verband met die onderwerp van die boek gebring kan word. Die inligting wat in tabelle/kolomme onder die opskrif “tydlyn” aan die einde van hoofstukke of in hoofstukke aangebied word, is soms teenstrydig met wat in die teks staan, maar vul die teks soms ook aan.

    In die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Afrikaanse woordelys en spelreëls (2017) staan: “Khoi (taalgroep), Khoi-Khoi (lid van bevolkingsgroep), -n [meervoud]” (371). Soos in Christo van Rensburg se boeke word hierdie onderskeid tussen taal en etniese groep nie deur Carstens gehandhaaf nie. Dikwels word Khoi as ‘n verkorting van Khoi-Khoin gebruik (bv 48), wat verwarrend is. Die Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst is in 1909 gestig. Aanvanklik het dit om “de handhaving en bevordering van de Hollandse Taal en Letteren” (530) eerder as Afrikaans gegaan. In 1942 is die naam verander na Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Pieter Kapp skryf in sy boek, Draer van ‘n droom (2009), wat oor die eerste eeu van die Akademie handel: “Die Akademie is gestig as ‘n taalstrewe” (530).

    Sedert 1961 is die English Academy of Southern Africa ‘n teenhanger vir die SA Akademie. Aangesien Afrikaans veral sedert 1994 onder politieke druk verkeer, het die gedagte by my opgekom dat dit eintlik die Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns behoort te heet. Deel van die Akademie se huidige visie is “die bevordering van die gebruik en die gehalte van Afrikaans” (532). As die Akademie sy naam soos voorgestel verander, sal hy moontlik meer geneë wees om taalsuiwerheid aktief te bevorder; ‘n funksie wat die afgelope kwarteeu erg verwaarloos is. Anne-Marie Beukes is pas aangestel as die nuwe uitvoerende hoof van die Akademie. Sy is ‘n oud-voorsitster (2014-2017) en huidige direksielid van die Afrikaanse Taalraad waar sy blykbaar versoening en meertaligheid eerder as Afrikaans voorstaan.

    In Carstens se boek word ses van Beukes se publikasies gelys (1057), een in Afrikaans en vyf in Engels. Carstens skryf: “Dit is nie ‘n skande of ‘n verswakking om in Engels die Afrikaanse saak te stel nie” (810). Beukes se aanstelling laat myns insiens my wens vir ‘n meer agressiewe Afrikaanse Akademie vervaag. Carstens se visie vir die Akademie is soos dié van die ANC, “dat sy ledesamestelling die Afrikaanse gemeenskap se demografie weerspieël” (533). Die ANC-regering het in 1994 sy jaarlikse subsidie aan die Akademie gestaak en ondersteun nou eerder die Academy of Science of South Africa (532), gestig in 1996. Carstens verwys na “die aanslag op Afrikaans” “sedert 2010” (533). Waarom nie sedert 1994 nie?

    Ek bepaal my by voorkeur tot wat van aktuele belang is. Ek gaan nie ‘n oorsig gee van die geskiedenis van Afrikaans nie, maar ek kan my nie daarvan weerhou om die volgende aan te haal nie; pêrels wat deur die historikus, Dan Sleigh, uitgerol is: “Jy kan die Engelse buitelandse politiek op een hand se vingers tel. Een: Gaan plant die vlag. Twee: Skiet die donders. Drie: Vind hulle goud en stuur dit oorsee. Vier: Soek jou volgende teiken” (129). Tydens die Slagtersnekopstand in 1815 is na die Britte as “Godvergete tiranne en skelms” verwys (157). Jaap Steyn skryf: “Vandat die Engelse hul voet aan wal gesit het [1795] het die stigmatisering van die Afrikaners begin, en dit het eintlik nog nooit end gekry nie” (208). Die ANC sit hierdie tradisie voort. Waarom die vyandiggesinde ANC vir Afrikaners verwerplik is, blyk onder meer uit die volgende: “Sedert 1994 word daar nie meer deur die ANC-regering fondse beskikbaar gestel om hierdie [Anglo-Boereoorlog- (ABO-)] begraafplase in stand te hou nie” (263). In 1901 het Charles Aked (1864-1941) oor die ABO gesê: “Great Britain cannot win the battles without resorting to the last despicable cowardice of the most loathsome cur on earth – the act of striking a brave man’s heart through his wife’s honour and his child’s life. The cowardly war has been conducted by methods of barbarism … the concentration camps have been Murder Camps” (967).

    Volgens Carstens moet die term “blankes” blykbaar met “wittes” vervang word. Kyk bv “nie-blankes (sic)” en “blankes (sic)” (310, 613). Carstens se gesindheid teenoor Afrikaners blyk duidelik uit die feit dat hy “volk” telkens tussen aanhalingstekens plaas (bv 187, 188, 189, 254, 269, 270, 276, 324, 373, 394, 465, 481, 582, 849, 958); ook “volkseie”, “volksiel” (373), “nasie” (394), “Afrikaner” (608) en “Boerevolk” (958). “Vir ‘n lang tyd ná 1975 was die taalmonument die simbool van Afrikanernasionalisme en daardeur [!] is Afrikaans ook gestigmatiseer” (589). Carstens erken: “Swart nasionalisme is waarskynlik net so erg as wit nasionalisme” (188), maar dit is laasgenoemde wat hy vir hewige kritiek uitsonder. Die “pyn” wat blankes glo vir swartes veroorsaak het, word beklemtoon terwyl baie sagter geoordeel word oor wat swartes die blankes aandoen.

    Die volgende stelling kan bevraagteken word: “In Suid-Afrika het veral Afrikanernasionalisme vir so lank die land se bestaan gedefinieer, maar ook bedreig, in die besonder in 1900-1976” (189). MT Steyn het gesê: “Indien ons ons taal verwaarloos, dan moet ons ook verwag dat ons volksbestaan langsamerhand sal kwyn om uiteindelik verlore te gaan” (269-270). Christiaan de Wet het gesê: “De taal van een volk is zijn meest gewaardeerde kleinnood” (270). Carstens distansieer hom hiervan deur skynbaar lughartig te skryf: “Na afloop van die oorlog [ABO] is die taalkitaar gereeld geslaan om die volk bymekaar te hou” (270).

    Die volgende stelling kan ook bevraagteken word: “Gebruikers van Afrikaans reken dat die wegneem van Afrikaans se amptelike status in die land [Namibië], die taal ook ontneem het van die stigma as ‘taal van die verdrukker’” (221). In werklikheid hou die verlies aan amptelike status vir Afrikaans in Namibië geen voordele in nie. Die valse toedigting van ‘n stigma aan Afrikaans gaan voort, afgesien daarvan of Afrikaans ‘n amptelike taal is al dan nie. Dink aan die situasie in die nuwe Suid-Afrika waar Afrikaans nie veel meer as in naam ‘n amptelike taal is nie. Carstens weet dat stigmatisering die resultaat van propaganda is. Hy verwys na “die gebruik van propaganda om een taal ten koste van ‘n ander taal te bevorder (stigmatisering is hier ‘n tipiese patroon)” (232).

    Carstens skryf oor “politieke druk om Afrikaans in die land af te skaal (1970-2000)” (402). “Die politiek van die 1970’s en 1980’s het Afrikaans geknou en dit [!] het tot gevolg gehad dat ná 1994 Afrikaans afgeskaal is aan universiteite” (401). Hier word erg kortpad gevat. Afrikaans was nie al sedert die 1970’s onder druk nie. Die invloed van die Soweto-opstand in 1976 moet nie oorskat word nie. Afrikaans is nie as gewonde of gestigmatiseerde taal aan universiteite afgeskaal of afgeskaf nie. Hierdie onreg word Afrikaans aangedoen deur veral Afrikaanssprekende akademici weens hulle kruipsug by die ANC. Carstens verwys bv na “die rol wat Afrikaanssprekendes in bestuursposte speel om Afrikaans se funksies te ondergrawe” (1034). Ek het al dikwels hieroor geskryf.

    “Afrikaans is vandag steeds stewig gevestig as kerktaal in Suid-Afrika” (405). Maar dan haal Carstens aan wat Johan Combrink reeds in 1999 geskryf het: “In baie van die kerke word die Afrikaanssprekende lidmate oorheersend in Engels of in Engels naas Afrikaans bedien” (405). By NGK-predikante is daar die neiging om al hoe meer geradbraakte Afrikaans te gebruik; Afrikaans gemarineer in Engels. In werklikheid is daar niks verkeerd met “korrekte, suiwer, styweboo[r]djie-Afrikaans” nie (443). Die VGK maak geen geheim van sy voorkeur vir Engels nie. In 1997 het die Algemene Sinode van die VGK besluit “dat die voertaal en skryftaal van die VGKSA op Algemene Sinode-vlak voortaan Engels sou wees” (906). Terloops, Carstens het uit die NG Kerk bedank omdat daar glo nie toeskietlik genoeg met homoseksuele gehandel word nie (Netwerk24 12.11.2016).

    Carstens is ‘n voorstander van integrasie en inklusiwiteit op (seker) ierdere terrein en iemand wat klaarblyklik op die voorste snypunt van verligtheid wil wees. Maar dan skryf hy: “Dit is vanselfsprekend nie die doel van hierdie boek om in ‘n politieke diskoers betrokke te raak nie” (596). Die ANC-regering het ‘n Engelsdosent, Mashudu Mashinge, as raadsvoorsitter van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) aangestel. ‘n Absurde situasie het ontstaan deurdat Mashinge in hierdie prima-Afrikaanskonteks in Engels met die raadslede gekommunikeer het en die raadsvergaderings (hoofsaaklik) in Engels gehou is. Carstens was toe ‘n ATM-raadslid. Hy verwerp die kritiek wat teen die uittartende aanstelling van Mashinge uitgespreek is. “Dat daar hoegenaamd teenstand was, was ongelukkig juis omdat Afrikaanse instansies nog so dikwels uitsluit eerder as insluit” (998).

    Dwarsdeur die boek word die “Swart gevaar” en die “Rooi gevaar” afgemaak asof hulle onskadelik is (bv 614). In werklikheid ervaar ons sedert 1994 daagliks die uiters skadelike gevolge van albei. Soos Robert Ross dit stel: “What matters is the sort of country South Africa has become and continues to become” (597). Op ‘n geykte manier word daar dikwels na apartheid-Suid-Afrika en die apartheidsregime verwys, maar nie na rommelstatus-Suid-Afrika en die rommelstatusregime nie. Danny Titus se besondere insig is: “Ons land het inderdaad ten goede verander” (604). Carstens juig: “Die verkiesing op 27 April 1994 was die begin van ‘n nuwe Suid-Afrika, ‘n land vry van verdrukking en van diskriminasie” (620); asof daar sedert 1994 nie teen blankes gediskrimineer word nie; asof blankes se eiendomsreg teen onteiening sonder vergoeding beskerm word; asof blankes veilig in die land kan woon en vryelik daarin kan rondgaan, ens.

    Carstens kry dit reg om die geskiedenis van Suid-Afrika van 1960 tot 1994 te skets sonder om na die ANC en PAC se terrorisme te verwys (613-621). Later word enkele besonderhede daaroor darem verstrek maar sonder om dit te veroordeel (652). Oor Nelson Mandela skryf Carstens: “Sy politieke aktiwiteite het hom in onguns by die destydse owerhede laat beland” (1007). Mandela se bomplantveldtog word nie genoem nie. Daar was “‘n atmosfeer van weerstand, gesteun deur enkele [!] gewelddade” (1013). Carstens wek die indruk dat hierdie terrorisme matig en redelik was. Die onbeskaafde anargie van die Soweto-opstand in 1976 word aangebied as “die bevryding van Afrikaans” (638).

    Telkens word beswaar geopper teen die beweerde afdwing van Afrikaans in swart skole, maar nêrens word die opdringing van Engels as bv prakties die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika veroordeel nie. Carstens se vriend, Michael le Cordeur, skryf “dat Afrikaans nooit weer aan mede-Suid-Afrikaners opgedwing moet word nie: nie op skool nie, en ook nie aan tersiêre instellings nie” (1013). Maar Engels word oogluikend as (dikwels die enigste) voertaal aan skole en universiteite opgedring en dan is Le Cordeur en diesulkes stil. Hy steun selfs die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch.

    Carstens kan kwalik trots wees op die uiterste eensydigheid waaraan hy hom skuldig maak. Daar is ‘n afdeling oor “Die gevolge van apartheid” (630-633). Oor die gevolge van terrorisme, bv dat daardie soort gewelddadigheid steeds voortgesit word, word glad nie besin nie. Dat terrorisme destruktief was, moet die leser maar self aflei uit die feit dat die “heropbou” van die land nodig was/is (633). Oor die nuwe politieke bedeling skryf Christo van Rensburg waaragtig: “Taalregte word nou as voorregte gesien … Daarmee is niks verkeerd nie” (633). Daarteenoor skryf Carstens darem: “Die gebruik van jou eie taal is ‘n mensereg” (679).

    Carstens haal die volgende skynbaar afkeurend aan: “Jare later sou die meerderheid Afrikaanstalige films steeds gekenmerk word deur ‘n verknogtheid aan die verlede, ‘n ideaal van taalsuiwerheid, rassuiwerheid en godsdiens en morele norme” (488). Met sodanige uitbeelding kan ek geen fout vind nie. In die 1970’s is talle Afrikaanse rolprente vervaardig “wat die Afrikaner ‘goed kon laat voel’” (489). Hoekom nie? Die volgende aanhaling pas uitnemend in die Carstens-kraal: “Elke woord wat in Afrikaans teen apartheid/bevoorregting/politieke uitsluiting gedink en geskryf (is), is vir Afrikaans suiwer wins. Dit is in hierdie konteks die beste manier waarop Afrikaans ‘bevorder’ kan word” (507).

    Propaganda het op ‘n hoogs suksesvolle manier skuldgevoelens by Carstens gewek. In die voorwoord staan: “Dit is so dat aspekte van Afrikaans se verhaal nie so mooi is soos ‘n mens dit sou wou hê nie” (17). Met ‘n “sosiohistoriese benadering” (17) probeer die outeurs glo om “bloot historiese keuses en gebeure [te] kontekstualiseer en nie [om] gebreke of foute [te] regverdig nie” (18). Daar word glo na “objektiwiteit” gestreef (17). Die benadering van die outeurs word selfs tot navolgenswaardige norm verhef: “In hierdie hoofstuk word die agtergrond geskets waarteen die ontwikkeling van Afrikaans in die 17de en 18de eeu beskou moet [!] word” (41) en “Ter wille van die ontwikkeling van die argument word hier onder net enkele opmerkings gemaak om die gebeure in die regte [!] konteks te plaas” (200). Deel van hierdie “regte konteks” is om die werk van die nasionalistiese Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) te reduseer tot: “Die Eerste Taalbeweging was feitlik in sy geheel aan die waardering en ‘verheerliking’ van Afrikaans gewy” (203).

    Ek vra my af: In die breër, inklusiewe konteks waarin Carstens Afrikaans plaas, is dit moontlik om geradbraakte Kaaps te verheerlik? Enigeen wat ‘n aanvoeling vir Afrikaans het en begaan oor sy toekoms is, móét Kaaps, in soverre dit in ruime mate Engels is, as absoluut verwerplik beskou. “Selfs persone wat nie toonaangewendes is nie, kan ook die standaardvariëteit korrek gebruik” (522). Suiwer(der) Afrikaans kan en mag dus van alle Afrikaanssprekendes verwag word. Engels word nie in die nuwe Suid-Afrika as ‘n verderflike koloniale taal gebrandmerk nie; wel Hollands: “Selfs Nederlands was ‘n koloniale taal met ‘n negatiewe verlede in Indonesië, en ook vir ‘n tyd in suidelike Afrika” (379). Carstens noem dat “Afrikaans in die politieke slagveld beland het” en dat bruin en swart mense na Engels oorgegaan het “wat hulle nie so seergemaak en verneder het nie” (592). Afrikaans se verlede was glo nie “vlekkeloos” nie (593), maar die indruk word gewek dat Engels, anders as selfs Hollands/Nederlands, ‘n vlekkelose verlede het en selfs ‘n neutrale taal is (906).

    Let op hoe skeef Carstens die GRA beskou: “Die doel van die GRA was duidelike nasionalistiese vertrekpunte. Die taal word wel hieraan gekoppel. Die beweging was dus nie eksplisiet taalgerig nie [!], maar eerder op die Afrikaner se nasionale ontwaking” (326). “Die taalfaktor [was] nie van sosiale en politieke faktore te skei nie, en hier begin die tragiese verstrengeling wat ‘n eeu later [dus 1975, toe bv die Taalmonument onthul is] tot groot nadeel van Afrikaans sou lei. Die nuwe taalbewussyn en taalstrewe was ná 1875 amper eksklusief gekoppel aan die wit Afrikaanssprekendes, en hulle opheffing en opvoeding terwyl die stimulus tot die proses juis die bruin mense was” (287). Die stimulus waarna verwys word, is Arnoldus Pannevis se begeerte in 1872 om die Hollandse Bybel in Afrikaans te vertaal. Dit was dus ‘n blanke inisiatief en nie ‘n bruin een soos moontlik geïnsinueer word nie.

    Carstens borduur voort: “Hoewel ongeveer die helfte van die Afrikaanstaliges bruin was, is hulle nie in die doelbewuste [GRA-]uitbouingsproses aktief betrek nie. Dit sou Afrikaans in die loop van tyd onmeetbare skade berokken” (287). Die letterkundige, Carstens, se Potchefstroomse kollega, die taalkundige, Hans du Plessis, (die “arm man” se Christo van Rensburg), “sluit hierby aan met sy siening dat 14 Augustus nie regtig ‘Afrikaansdag’ is nie” (334). Die eerste byeenkoms van die GRA was op 14 Augustus 1875. Dus, die ontstaan (en dalk selfs die vestiging en voortbestaan) van Afrikaans moet volgens mense soos Carstens en Du Plessis nie by die blankes nie maar eerder by die nie-blankes gesoek word (kyk hier onder); nog ‘n manier om iets, naamlik Afrikaans, wat Afrikaners in groot mate eiehandig tot stand gebring het, te verkleineer. Dit gaan vir diesulkes om afrikanisering. Soos Du Plessis dit stel: “Hoe nader Standaardafrikaans aan Nederlands is, hoe minder Afrika is daar in die taal” (572).

    Die outeur(s) se skuldgevoelens is egter oorweldigend, gevolglik word in die voorwoord nogeens gewag gemaak van “wat verkeerd geloop het … [en] hoe probeer word om dit reg te maak” (18). Daar is geen teken van waardering vir (Afrikaner)nasionalisme soos by Jaap Steyn nie: “Die gevoel vir jou ‘eie mense’ wat hulle in ellende bevind, is die sterkste en edelste dryfveer vir nasionalisme” (188). Die “onsheid” van Afrikaners word deur Steyn beklemtoon (189). Hierteenoor is Carstens se standpunt: “Sodra die wit Afrikaanssprekende daarin slaag om hom los te maak van die Afrikanernasionalistiese band wat hom vashou, sal daar bevryding vir die taal kom en sal dit die taal van almal word” (636). “Deur … voorkeur aan die eie [te gee] … het Afrikaans in die 20ste eeu enorme skade opgedoen” (194). Ek sou eerder beweer: Deur voorkeur aan die ander te gee, word Afrikaans in die 21ste eeu al hoe meer in sy swernoot gestuur. Jaap Steyn skryf tereg: “‘n Taal kan oorleef as sy mense die seggenskap oor hul eie sake behou” (231). Carstens, daarenteen, verhef – op grond van hulle getalle (John Stuart Mill se tirannie van die meerderheid) – die bruin mense tot die lotbeskikkers van Afrikaans terwyl hy weet dat hulle, anders as die Afrikaners, nie oor die gehalte en toekoms van Afrikaans begaan is nie: “Vir bruin Afrikaanssprekendes is ‘n taal dikwels ‘n mindere saak” (895).

    In die Afrikaanse vakliteratuur is dit veral Steyn wat die term “taalgetrouheid” in omloop gebring het. Dit is ‘n kwessie van benadering of houding. Een van die gevolge van taalgetrouheid is dat jy jou taal na die beste van jou vermoë korrek gebruik (238). In hierdie opsig is daar ‘n haas onoorbrugbare kloof tussen die sprekers van Afrikaans en dié van die mengeltaal Kaaps. Afrikaners gee om vir die gehalte van hulle moedertaal. Juis daarom waak hulle teen die inklusiwiteit wat deur Carstens bepleit word. Hy het twee dik boekdele oor die storie van Afrikaans gepubliseer sonder om enige werklike besorgheid oor die huidige verengelsing van veral gesproke Afrikaans uit te spreek. Dit laat my wanhoop aan sy taalgetrouheid.

    Carstens skuil agter die beweerde “inherente heterogeniteit van Afrikaans” (239), ook “diversiteit” genoem (240). Daar moet myns insiens eerder krag geput word uit die eenheid wat Standaardafrikaans verteenwoordig. Die historiese grondslag van Standaardafrikaans is Nederlands. Volgens Christo van Rensburg is die saambindende faktor van die historiese variëteite (die taal van die slawe, Khoi-San en ander nie-blankes) nie-Standaardnederlands (240-241), verwysende nie net na onder meer 17de eeuse Suid-Hollandse dialekte nie, maar ook na bv Oosterse invloede. Dit kan beteken dat Standaardafrikaans, in soverre dit aansluiting by die latere Standaardnederlands vind, deur bv Kaaps vermurwe word. Tekste in Kaaps, met talle Engelse woorde, deur Peter Snyders en Nathan Trantraal, word in die boek weergegee. Carstens noem hulle “mooi” voorbeelde van hedendaagse Kaapse Afrikaans (242), terwyl ek verkies om hulle nie as Afrikaans te erken nie.

    Victor Webb word soos volg aangehaal: “Daar is nie iets soos die beste of die korrekste vorm van Afrikaans nie” (558). Maar daar is sekerlik variëteite van Afrikaans, bv Standaardafrikaans, wat meer geskik vir eerbare oorlewing as ander, bv Kaaps, is. Standaardafrikaans is ongetwyfeld ook meer korrek as die Engels-elemente in Kaaps. Maar Carstens en sy dissipel, Ronel van Oort, beweer: “Die Afrikaanse variëteite is nie ‘foutiewe’ of ‘onsuiwer’ Afrikaans nie” (559). As Kaaps nie onsuiwere Afrikaans of ‘n mengeltaal is nie, kan onsuiwerheid aan geen taal toegedig word nie. “Die standaardtaal [word] voortdurend deur die omgangstaal verryk” (544). ‘n Omgangstaal soos Kaaps kan en het Afrikaans ongetwyfeld egter ook met verengelsing besoedel. Polities byderwets word Kaapssprekers feitlik nooit hiervoor verkwalik nie. Dit is dieselfde Van Oort wat hoogs oordrewe skryf: “Die Nasionale Party se Afrikanernasionalistiese taalbeleid en apartheidsideologie het Afrikaans as erfenis en as eksklusiewe taal van die wit Afrikaner geannekseer” (WAM Carstens & Michael le Cordeur, Ons kom van vêr, Tygervallei: Naledi, 2016, p 553).

    Op grond van hulle getalle gelas Carstens: “In enige proses rakende Afrikaans moet die bruin sprekers van Afrikaans ‘n dominante rol speel. Dit kan mettertyd ‘n impak hê op die standaardvorm van Afrikaans via die proses van herstandaardisering” (708). Die Afrikaanse Taalraad (ATR), gestig in 2008 (735), waarvan Carstens die eerste voorsitter was (2008-2011), word deur hom beskou as dié liggaam wat in 1998 reeds in sy voorgeskiedenis die prosesse aan die gang gesit het wat tot die heling van die betrekkinge, onder meer taalbetrekkinge, tussen blankes en nie-blankes kan lei (729, 734, 841). Die primêre oogmerk van die ATR is van ‘n politieke aard, naamlik versoening (735) en nie die bevordering van Afrikaans soos sy naam valslik aandui nie. In sy aksies is die ATR meer begaan oor die bevordering van meertaligheid, wat Afrikaans kan uitsluit, as met Afrikaans. Vir die ATR “lê die klem onbeskaamd op versoening” (737).

    “Die ATKV is vandag met reg [!] die grootste rolspeler in die Afrikaanse kultuurlewe” (485), met een van die afdelingshoofde, Danny Titus, wat die meeste oor Afrikaans en Afrikanerkultuur te sê het. Japie Gouws, wat die ATKV van ‘n pro-Afrikaner in ‘n pro-bruin instansie getransformeer het – die ATKV het “onbeskaamd inklusief” geword (486) – het ná sy uittrede as uitvoerende hoof in 2017 die voorsitter van die ATR-direksie geword. Anne-Marie Beukes het noue bande met die ATR en is, soos hier bo genoem, as uitvoerende hoof van die SA Akademie aangestel. Dit lyk dus asof die Akademie, ATKV en ATR al hoe meer uit een mond gaan praat en aksies sal loods waarin Afrikaans, as eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is, die groot verloorder en die verderflike mengeltaal Kaaps die wenner gaan wees. Carstens skryf: “Die ATKV het hom goed aangepas in die nuwe Suid-Afrika ná 1994 deurdat die beeld van ‘n Afrikanerorganisasie afgeskud is” (486). “Die rol van die ATKV as brugbouer in die Afrikaanse gemeenskap durf nie onderskat word nie en in hierdie proses word die ATKV ‘n voorbeeld vir ander Afrikaanse organisasies” (812). Ton Vosloo en Carstens het verseker dat die ATR van sy begin af die stempel van ‘n nie- (selfs anti-) Afrikanerorganisasie dra. Die Akademie is fluks op pad om dieselfde te doen. Vir die FAK het ek (amper) hoop gekry toe aangekondig is dat hy Steve Hofmeyr in September gaan vereer deur sy Prestige-prys vir besondere kultuurprestasie aan hom toe te ken (Die Burger, 29.04.2019, p 10). Die ATKV en ATR sou so iets nooit eens oorweeg nie.

    In die laaste twee hoofstukke draai Carstens die krane van sy oorverligte vooroordele oop om die einde van Afrikaans as ‘n eerbare taal én van ‘n eie Afrikanerkultuur en selfs van Afrikaners as ‘n etniese groep te probeer verseker. Dit gaan vir hom om integrasie en inklusiwiteit met veral die bruin mense wat die kitaar slaan en die blankes wat hulle daarna skik om na bewering “heling” te bewerkstellig van al die booshede wat hulle glo in die naam van apartheid gepleeg het. ‘n Rolmodel vir Afrikaners is bv: “Die vrou wat haar bediende se kind se skoolrapport kom haal, sy skooltoebroodjies inpak” (800). Carstens is voorskriftelik oor “wat ‘n mens behoort te doen” (745). Byvoorbeeld: “Moenie toelaat dat Afrikaans gekaap word vir regse politiek nie” (797) en selfs: “Aanvaar die hegemonie van Engels” (810).

    Ek voorspel: Wanneer mense in die toekoms in sak en as sit oor die vernietiging van Afrikaans as dié taal waarop Afrikaners eens trots was, sal hulle in Carstens se Afrikaansstorie kan lees van die dwase opsies wat bv Afrikaansinstansies en Afrikaansdosente sedert 1994 uitgeoefen het in die waan dat hulle Afrikaans gaan red terwyl hulle in werklikheid die taal se ondergang bewerkstellig het. Soos Carstens se geesgenoot, Hans du Plessis, dit stel: “Afrikaans gaan nêrens anders as waarheen ons dit vat nie” (792). Vir Carstens gaan dit om “die aanvaarding van die uitkomste van die proses sedert 1994” (747). H Kruger skryf: “Afrikaans sal net kan voortbestaan indien die Afrikaanssprekendes die nuwe politieke bedeling in Suid-Afrika aanvaar” (800). Die selfvernietiging van Afrikaans en Afrikaners word deur diesulkes bepleit.

    Afrikaners verset hulle tereg teen die politieke bedeling wat in 1994 mandaadloos aan hulle opgedring is. Afrikaners verlang ‘n heeltemal ander opset waarin hulle afdoende politieke mag het om hulle eie lot te bepaal. Kortom, hulle verlang selfbeskikking. Dit sluit beskikking oor die lot van Afrikaans en Afrikanerkultuur in. Soos die gebore Suid-Afrikaner, Brace Courtenay (1933-2012), dit gestel het: “When we destroy a language we effectively undermine the culture it belongs to. Language is the very soul of a culture” (825).

    Afrikaansrelevante kultuurorganisasies word in tabelle/kolomme gelys (753-759). Praag is (doelbewus) uitgelaat, waarskynlik omdat Praag nie in Carstens se FW de Klerk-oorgeemodus verkeer nie. Die enigste verwysing na Praag in die boek is in die volgende sin: “Van die tradisionele Afrikaners – in die betekenis van wit Afrikaanse mense wat hul onderskei as ‘n eiesoortige volk naas ander volkere – het daar min oorgebly, behalwe in groeperings soos in die voormalige Afrikaner-Volksfront (1994-1996), Orania-beweging, Praag, die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans (GHA), die Afrikaner-Weerstandsbeweging (AWB), en andere” (848). Van handhawing, wat histories so ‘n groot behoudende rol in die geskiedenis van Afrikaans gespeel het, is daar geen teken by Carstens nie. Hy is die mede- en hoofouteur van ‘n boek van 639 + 1175 bladsye waarin nêrens besorgdheid oor die gehalte van hedendaagse Afrikaans uitgespreek word nie. Geradbraakte Afrikaans, soos in Kaaps, is vir hom klaarblyklik nie aanstootlik nie.

    Ter wille van versoening is Carstens blykbaar bereid om ordentlike Afrikaans op te offer. Hy sal nie van bruin mense eis dat hulle hulle Afrikaans van onnodige Engelse woorde moet suiwer nie. Hy sal dit seker nie eens as ‘n verpligting op blankes lê nie. Hy verseg ook om enige erkenning te gee aan die behoudende rol wat Dan Roodt in Afrikaans en Afrikanerkultuur speel. Roodt word nêrens genoem nie. Vir MK-terroriste soos Ashley Kriel (890, 1049), Basil Kivedo (814, 891, 893, 894, 903, 909, 914, 915) en Jeremy Vearey (913) is daar plek in Carstens se storie van Afrikaans, maar nie vir Roodt nie. Carstens se inklusiwiteit, diversiteit en versoening sluit konserwatiewe, behoudende Afrikaners uit. Maar alle nie-blankes word ten minste potensieel by sy uitverkorenes ingesluit. Carstens onderskryf die gevleuelde woorde van die deurlugtige Tim du Plessis: “Afrikaans se toekoms (lê) in bruin hande” (803, 814). Carstens voeg by: “Dit is die werklikheid van Afrikaans” (814). Waarop Carstens se standpunt neerkom, in die woorde van iemand anders, is: “Om die taal op te offer is ‘n klein opoffering om te maak ter wille van beter verhoudings” (853). Dit is die eindresultaat wat mense soos Carstens bereik omdat hulle groter waarde aan politiek (naamlik versoening) as aan taal (naamlik Afrikaans) heg.

    Carstens wil nie ‘n tradisionele Afrikaner wees nie. Die term en begrip Afrikaner moet glo herdefinieer word; dus verbreed word om almal in te sluit “wat aan Afrikaans gebonde is. Dan verval die etniese konnotasie en sal Afrikaans waarlik vry van bagasie kan wees” (855). “Afrikaner” word dan ‘n sinoniem vir Afrikaanssprekende. Hiervolgens moet die Afrikaner se geskiedenis, tradisies, ens, agtergelaat word; sy historiese wese moet afgewater word. Die veronderstelling is dat wat die Afrikaner was, sleg is en dat die groter groep waarin hy moet opgaan sonder bagasie is; dat hulle só goed is dat hulle selfs die Afrikaner kan ontsmet.

    Carstens se volgende skuif is om wat eie aan die Afrikaner is, eintlik te ontken sodat hy naatloos deel van die voortreflike groter groep kan word. Dit gaan glo om “die woord ‘Afrikaner’ te herstel tot sy oorspronklike betekenis: iemand wat in Suid-Afrika gebore is, die taal praat en deel het aan dieselfde [!] geskiedenis, geloof, kultuur, gebruike, en so meer” (856). Historiese, geloofs- en kultuurverskille word goedsmoeds ontken. Maar daar is bruin Moslems, die Kaapse Maleiers, wat in geloof hemelsbreed van Afrikaners verskil. Gestel ‘n Somaliese Moslem of Etiopiese Rastafariër kry as onwettige immigrant plaaslik ‘n kind wat Afrikaans leer praat. Volgens Carstens se definisie is hy ‘n Afrikaner, wat die mate aantoon waarin hy die begrip Afrikaner uithol sodat dit grootliks waardeloos of betekenisloos word. Die begrip Afrikaner moet volgens Carstens geen ras- (856) of etniese (855) konnotasie hê nie.

    Dan vervolg Carstens waaragtig met: “Taal* en identiteit word hiermee erken” (856) en “dan verval die voorkeur aan die eie behoeftes (soos in die ou politieke bedeling)” (857). Dus, Afrikaners moet eiebelang afsweer en diensbaar aan ander mense, die land en die res van Afrika wees; ‘n boetedoenende, identiteitlose slaaf. “Dit gaan nie oor Afrikaans nie, maar oor die skep van ‘n Suid-Afrikaanse gemeenskap waarin almal tuis voel” (858). Sal die tradisionele, behoudende Afrikaners in so ‘n opset ook tuis voel? [* Sowel taal/Afrikaans as identiteit/Afrikanerskap word deur Carstens misken. Kyk hier onder vir Afrikaansmiskenning, dus Afrikaans wat soos Afrikanerskap afgewater en uitgehol word.]

    Volgens Carstens is alle Afrikaansvariëteite gelyk. Op ‘n soortgelyke manier is alle mense gelyk verklaar. Alle mense is mos lede van dieselfde ras, die menseras. As etniese en kultuurverskille geïgnoreer word, kan inklusiwiteit, oftewel integrasie, skynbaar maklik bewerkstellig word. Dit is klaarblyklik wat Carstens verlang. Aan die Kaap is rasgemengde huwelike reeds in 1685 verbied (57, 927). Ek vind dit interessant dat daar terselfdertyd ‘n beroep op die gebruik van “korrekte, goeie Nederlands” gedoen is (58). Aan die Kaap was daar minder rasvermenging as in ander koloniale gebiede, bv Suid-Amerika. Carstens verwys egter na die “fornikasie met slavinne” (58, 79). Hy volg dit op met ‘n tabel van Afrikaanse vanne waarvan die nageslagte slavinne as stammoeders het (109-110). Hy doen dit met verwysing na JA en Hans Heese se navorsing waarvolgens 7% van die Afrikanerfamilies in die 20ste eeu ‘n nie-Europese stammoeder gehad het. Wat Carstens beklemtoon is dat Afrikaans nie die uitsluitlike skepping van blankes is nie en dat Afrikaners insgelyks nie suiwer blank is nie. Wat doelbewus agterweë bly, is beklemtoning van die geringe voorkoms van albei.

    Hoogs oordrewe beweer Carstens dat die slawe “n groot deel van die geskiedenis van Suid-Afrika [nie net van die Kaap nie], maar ook van Afrikaans, uitmaak” (873). Oor laasgenoemde skryf hy: “Volgens aanduidings word daar bykans 400 woorde van Maleise en Arabiese herkoms daagliks in kommunikasie tussen Moesliems gebruik as hulle Afrikaans of Engels met mekaar praat” (878). Maar dit is in die konteks van hulle kultuur en godsdiens en daardie woorde is meesal of nie noodwendig deel van Afrikaans nie. In elk geval is enkele dosyne of selfs honderde woorde ‘n druppel in die emmer van die Afrikaanswoordeskat.

    Die verligte Leopold Scholtz beweer blankes en bruines het “ewe veel tot die ontstaan van Afrikaans bygedra” (895). Hierdie stelling is eerder polities as feitelik korrek, maar let daarop dat dit net na die ontstaan, oftewel die begin, van Afrikaans verwys en die hupstoot ignoreer wat Hollands aan Afrikaans gegee het, asook die leeue-aandeel wat blankes in die verdere ontwikkeling van Afrikaans gehad het. Wanneer daar deesdae oor die “eiendomsreg” van Afrikaans geredekawel word – eiendomsreg het eers ná 1994 in die spervuur beland – moet duidelik onderskei word tussen diegene wat die taal gemaak wat wat dit is (dus nie net by die ontstaan betrokke was nie), naamlik hoofsaaklik die blankes/Afrikaners, en watter etniese groep die meeste Afrikaanssprekers het (glo die bruines, maar dan word Kaaps as Afrikaans gereken). Daar moet dus duidelik tussen taalskeppers of -bouers (veral die blankes) en taalgebruikers (blankes en bruines) onderskei word. Die eiendomsreg van Afrikaans weeg ongetwyfeld swaar in die guns van die Afrikaners. Dit is ook in die blanke sektor waar feitlik uitsluitlik die Afrikaansgetroues aangetref word. Onder die bruin Afrikaanssprekendes waarmee instansies soos die ATR en ATKV so gereeld saamwerk, is daar (feitlik) niemand wat van Afrikaansgetrouheid beskuldig kan word nie (bv dat hulle kinders in Afrikaans skoolgaan en dat hulle teen die verengelsing van eens Afrikaanse universiteite gekant is).

    Ter wille van die nuwe Suid-Afrika wens Carstens as ‘t ware dat die Afrikaners minder blank is as wat hulle is. As rasvermenging ‘n tradisie aan die Kaap was, kan met groter gemak verseker word dat dit in die hede herleef. Aan die einde van die boek keer Carstens dus terug na “die genealogie van Afrikaanssprekendes” (923). Hy verwys na HT Colenbrander se boek, De afkomst der Boeren (1902). Volgens Colenbrander se berekening “was die slawe- of gekleurde komponent [in die blankes] minder as 1%” (927). Die Heeses se latere bevinding van 7% (maar in ‘n ander opsig) klink dus dalk meer aanvaarbaar in die onverkwiklike tyd waarin ons leef. Maar die persentasie nie-blanke bloed in Afrikaner-are is steeds minimaal. Desnieteenstaande wil Carstens die ons/hulle-verdeling afbreek en blankes en bruines tot broers en susters verklaar; soortgelyk aan die ANC wat broers en susters in die res van swart Afrika koester. Die Carstense het wel ‘n voorbeeld gestel en oor die rastou getrap. Hulle bevind hulle in die volgende groep: “Sommige slavinne het getrou met wit boere en so is die wit nedersetter se van oorgedra in die bruin gemeenskap” (925). ‘n Verdere lys van Afrikanervanne, in hulle hoedanigheid as oor-die-tou-trappers, word in tabelvorm verskaf (929-930). Die Lemmers skitter in hulle afwesigheid.

    In talle aanhalings word beweer dat Afrikaans aan die slawe, die Khoi-Khoin of die Khoi-San, dus nie-blankes, behoort; dat hulle die taal geskep het en dat die blankes die taal (soos in die geval van grond) daarna van hulle gesteel het. Die eiendomsreg van Afrikaans word dus aan die nageslag van die slawe en inheemse Khoi-San, dus aan die huidige geslag bruin mense, oorgedra. Dít ten spyte van onomstootlike feite soos dat Afrikaans wesenlik uit Hollands/Nederlands en ander Germaanse tale ontwikkel het en blankes ongetwyfeld die leeue-aandeel in die ontwikkel, vestiging, amptelike erkenning, standaardisering, handhawing en uitbouing van Afrikaans gehad het.

    Carstens en diesulkes aanvaar goedsmoeds dat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou moet word. Dit kom neer op onteiening van Afrikanerkultuurgoedere sonder vergoeding. Hiermee word ‘n misdaad teen ‘n deel van die mensdom, die Afrikanerdom, gepleeg. Ter vergoeiliking van hierdie dwaasheid word nie net die term en begrip Afrikaner herdefinieer/verbreed nie, maar by implikasie ook Afrikaans. Nêrens besin Carstens oor wat Afrikaans is nie, in die sin van wat met reg in- en uitgesluit behoort te word nie. Hy predik sonder meer inklusiwiteit, dus dat alle Afrikaansvariëteite gelykwaardig is en ingesluit moet word en dat Kaaps een hiervan is.

    Kaaps mag ‘n variëteit van sowel Afrikaans as Engels wees, maar dit is nie ‘n taal uit eie reg nie omdat dit kennis van sowel Afrikaans as Engels veronderstel. Dit is ‘n mengel- of tussentaal wat, in soverre dit Engels is, geen heil vir die toekoms van Afrikaans inhou nie. In hierdie opsig is variëteite nie gelykwaardig nie. Oranjerivier- of Griekwa-Afrikaans bedreig nie die toekoms van Afrikaans nie, maar Kaaps doen dit wel in oortreffende mate. Omdat Carstens eerder politiek- as taalkorrek wil wees, kritiseer hy Kaaps in geen opsig nie. Om dieselfde rede spreek hy hom nie ten gunste van taalsuiwerheid uit nie. Vir hom gaan dit primêr om versoening en om dit te bereik word van Afrikaners verwag om op te offer; ‘n vereiste wat nie aan bv bruin mense gestel word nie. In werklikheid moet en mag Afrikaners van alle Afrikaanssprekendes verwag om Afrikaans so suiwer moontlik te gebruik sodat al sy sprekers trots op die taal kan wees; dat veral verengelsing ten alle koste vermy moet word.

    As op die huidige manier voortgegaan word, gaan die verengelsing van Afrikaans die vernietiging van die taal veroorsaak en dit sal by uitstek op die rug van Kaaps gedoen word. In soverre Kaaps ongefiltreerde Engels is, moet dit ondubbelsinnig verwerp word. Deur die heil van Afrikaans aan bruin mense (en by implikasie aan Kaaps) toe te vertrou, is soortgelyk aan Marthinus van Schalkwyk se skuif om die Nasionale Party in die skoot van die ANC te laat beland. Twee onverenigbares is saamgegooi. Die resultaat was die einde van die Nasionale Party. Die ANC het geseëvier. Op ‘n soortgelyke manier gaan die Carstens-strategie Afrikaans via Kaaps vernietig en gaan net Engels uiteindelik oorbly.

    In Carstens se boek word daar ‘n enkele keer na Guarani verwys, na aanleiding van wat in Jaap Steyn se boek, Tuiste in eie taal (1980), staan (355). Dit bied ‘n scenario vir wat met Afrikaans kan gebeur as voortgegaan word met die huidige verheerliking van Kaaps deur Carstens en sy geesgenote. Guarani is ‘n Indiaanse taal wat as die algemene spreektaal in Paraguay en omstreke gepraat word; soortgelyk aan Afrikaans wat meer as enige ander taal die algemene spreektaal in Suid-Afrika was en dalk nog is; ook in Namibië en voorheen in bv Zimbabwe. Guarani en die koloniale taal Spaans is die amptelike tale in Paraguay. ‘n Variant van Guarani, Jopará, het ontwikkel en word gekenmerk deur uitgebreide en toenemende Spaansbesoedeling, soortelyk aan die besoedeling van Kaaps deur Engels.

    Jopará is die algemene spreektaal in Paraguay, maar Spaans word hoër geag. Vir laevlak-kommunikasie word minder en vir hoëvlak-kommunikasie meer Spaanse woorde in Jopará gebruik. Jong mense gebruik meer Spaans in Jopará as ouer mense. Deur die lot van Afrikaans aan bruin mense oor te gee, soortgelyk aan die manier waarop FW de Klerk die land aan swartes toevertrou het, verseker heel moontlik dat ‘n mengeltaal soos Kaaps – en nie Afrikaans nie – al hoe meer die taal van Afrikaanssprekendes sal word; ‘n nuwe taal geskik vir die nuwe Suid-Afrika; ‘n mengeltaal sogenaamd sonder bagasie maar een waarop ‘n mens nie trots kan wees nie; ‘n taal wat noodwendig tweede viool naas Engels sal speel en al hoe meer deur Engels verswelg sal word. Aan alle Afrikaansgetroues: Wees gewaarsku: Wannie huldig gevaarlike wanopvattings oor Afrikaans en Afrikaners.

    Bylaag: Daar is ‘n swetterjoel bronverwysings in die boek. Ek het geen poging aangewend om hulle vir korrektheid na te gaan nie. Dit behoort die maklikste te wees om kruisverwysings korrek te doen, dus verwysings van een deel in die manuskrip na ‘n ander deel in die manuskrip. Ek het party van hierdie kruisverwysings nagegaan en die volgende (moontlike) foute opgespoor. Die volgorde waarin die inligting hier aangebied word, is: foutief/korrek (soms is dit te moeilik om vas te stel waarna verwys word, vandaar die vraagtekens): 4.3/4.2 (146), hoofstuk 24, 2.2.2.2/? (242), hoofstuk 12, 3.2/hoofstuk 12, 3.1 (245), hoofstuk 15, 3.2/hoofstuk 14, 3.2 (293), hoofstuk 14/hoofstuk 15 (354), hoofstuk 18, 2.4/hoofstuk 19, 2.4 (386), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (394), hoofstuk 15, 4.3/hoofstuk 16, 4.3 (403), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (424), hoofstuk 15, 5/hoofstuk 14, 5 (436), hoofstuk 14, 1.3/hoofstuk 15, 1.3 (447), hoofstuk 16, 4.4.5/hoofstuk 16, 4.4.3 (505), 8.3.4/2.4 (541), hoofstuk 22, 2.1/hoofstuk 22, 3.2.3 (543), hoofstuk 14, 2.4/hoofstuk 18, 2.1 (544), hoofstuk 14, 2.2/hoofstuk 15, 2.2 (568), hoofstuk 14, 1.2 & 1.4/hoofstuk 15, 1.2 & 1.4 (573), hoofstuk 15, 4.3.4/hoofstuk 16, 4.3.4 (573), hoofstuk 14, 1.2/hoofstuk 13, 7.1 & hoofstuk 14, 2.1 (577), hoofstuk 16, 5/hoofstuk 20, 2.2.1 (598), 5.3.1/? (674), 3.1.1/3.1 (676), hoofstuk 14, 1.6/hoofstuk 15, 1.6 (684), hoofstuk 22, 2.1.3.1.1/hoofstuk 23, 2.1.3.1.1 (691), hoofstuk 21, 2.4/hoofstuk 20, 2.4 (692), kaart 15/kaart 13 (835), hoofstuk 21, 3.5.1/hoofstuk 21, 5.1? (841), hoofstuk 15, 3.5/hoofstuk 14, 3.5 (872), hoofstuk 16, 4.3/hoofstuk 15, 2.2 (873), hoofstuk 16/hoofstuk 15, 2.2.1 (876), noot 95/96 (945), hoofstuk 28, noot 29/hoofstuk 24, noot 28 (969), hoofstuk 16, noot 69/hoofstuk 16, noot 70 (981), hoofstuk 13, 4.2.2/hoofstuk 13, 4.2 (986), noot 77/noot 153 (992), hoofstuk 20, 3.2/hoofstuk 21, 3.2 (996), hoofstuk 14, noot 93/hoofstuk 14, noot 94 (1003), hoofstuk 23, 2.1.3/hoofstuk 21, 4 (1018), note 73, 93, 122, 198 en 303/note 73, 122, 198 en 363 (1029), hoofstuk 22, noot 13/? (1035), noot 281/? (1036). note 73, 93, 122, 198 en 365/note 73, 93, 122, 363 (1036), noot 281/? (1036), punt 45 hieronder/? (1037), note 73, 93, 122, 198 en 363/note 73, 93, 122 en 198 (1045), hoofstuk 16, noot 17/hoofstuk 13, noot 121 (1049).

  • Leon Lemmer: Sierra Leone: Nasiebou so moeilik soos staatsbou

    Leon Lemmer: Sierra Leone: Nasiebou so moeilik soos staatsbou

    Ek het die logika van bruin mense probeer karakteriseer (Praag 4 en 12 Augustus 2018), waaruit blyk dat veral wat die benadering tot Afrikaans betref daar ‘n groot kulturele gaping tussen die bruin elite en blankes is. Polities en demografies is die karakterisering van swart logika van veel groter belang. Waarby ek eintlik wil uitkom, is Liberië, die “kolonie” wat vir Amerikaanse slawe gestig is. Maar die geskiedenis van Liberië het in Sierra Leone begin, gevolglik moet ek duidelikheidshalwe eers oor laasgenoemde skryf. Aan die kus van Wes-Afrika is daar drie lande wat in die Mano-kom/”basin” of -stroomgebied geleë is: Van noord na suid: Guinee, Sierra Leone en Liberië. Laasgenoemde twee grens aan Guinee en hulle geskiedenis is in verskeie opsigte deur Guinee beïnvloed. Maar Guinee was ‘n Franse kolonie (1849-1958) met ‘n koloniale geskiedenis wat heeltemal van dié van Sierra Leone en Liberië verskil. Ek beperk my aandag dus tot Sierra Leone en Liberië wat onderskeidelik veral ‘n Britse en Amerikaanse verbintenis het. Dit vergemaklik vergelyking met Suid-Afrika, hoewel ek nie elke keer ooglopende ooreenkomste of verskille gaan uitwys nie.

    Die naam, Sierra Leone (letterlik leeu-bergreeks), is ‘n omvorming van die oorspronklike Portugese naam, Sierra Leoa, of the Spaanse Sierra Leona. ‘n Portugese seevaarder het reeds in 1462 die Freetown-gebied beskryf. In 1495 is ‘n Portugese handelspos daar gevestig. In die 17de eeu het Brittanje handelsposte op Bunce-eiland, naby Freetown, en York-eiland, oos van Cherbro-eiland, gehad. Sierra Leone se koloniale geskiedenis het in 1787 begin toe sommige swart Amerikaners, wat aan die Britse kant in die Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1775-1783) geveg het of Britse bo Amerikaanse gesag verkies het, hulle daar gevestig het. Party was slawe wat gedros het en tydelik ‘n heenkome in Londen gevind het. Hierdie setlaars het aanvanklik uit 400 Amerikaanse swartes en 60 blankes bestaan. In 1788 is die Freetown-gebied vir hierdie doel van die Temne-opperhoof gekoop. Die nedersetting was bekend as Granville Town. In 1792 het nog 1 200 Amerikaanse swartes via Nova Scotia, Kanada, aangekom en is Freetown gestig. Die nedersetting is aanvanklik deur ‘n maatskappy bestuur (1791-1807 – soortgelyk aan die VOC aan die Kaap) maar die gesag oor die 1 871 setlaars (1807) is in 1808 na Brittanje oorgedra.

    Die Britte het Freetown hierna as hawe gebruik om slawerny op see te bestry. Onder dwang is slawe van ander lande se skepe na Britse skepe oorgeplaas. Hierdie slawe is “recaptives” genoem. “These were Africans, particularly Yoruba and Igbo people from what is now Nigeria, who had been liberated from Portuguese and Spanish slave ships by the British navy and taken to Freetown. By 1815, over six thousand had landed and in the 1820s and 1830s thousands more arrived each year until the final shipload disembarked in 1863. Some came from as far afield as the Congo” (David Harris, bron hier onder, Kindle 224). In die suide is die groot eiland Sherbro (600 vk km), met Bonthe as hawe, en die naby geleë Turner-skiereiland (110 km lank) van vroeg af ook by die Britse koloniale bedrywighede betrek. In 1815 het 88 bevryde Amerikaanse slawe op Sherbro aangekom; ‘n kleedrepetisie van Liberië se setlaar-voorgeskiedenis. Die water was ondrinkbaar en malaria het sy tol geëis. Die oorblywende sestigtal is spoedig in Fourah-baai by Freetown hervestig. Die Turner-skiereiland is in 1815 deur die Britte beset en Sherbro is in 1861 geannekseer om die Franse te fnuik.

    Sendelinge het reeds in 1804 hulle opwagting in Freetown gemaak. Op hierdie manier is die Engelse taal en die christelike godsdiens in Sierra Leone gevestig. Wat ek interessant vind, is dat die setlaars oorwegend swart was, dat sommige van hulle die draers van (‘n mate van) Westerse beskawing was en dat hulle in baie opsigte dieselfde probleme met die inheemses as die blankes aan die Kaap ondervind het. Van die begin af was daar skermutselinge tussen die setlaars en die inheemse bevolking. In 1789 het die Temne Granville Town vernietig. In 1801 is hulle aanval op Freetown afgeweer. In 1800 het ontevrede setlaars in opstand gekom en het die Britte 500 Marone (gedroste slawe) uit Jamaika verskeep om die opstand te onderdruk. Tydens en ná die Napoleontiese oorloë (1803-1815) is Wes-Indiese en swart Afrikane wat aan die Britse kant geveg het in Freetown hervestig. Dit lyk asof die Britte Liberië as ‘n stortingsterrein gebruik het vir swartes wat in oorloë nuttig gebruik is maar nie in Brittanje welkom was nie.

    Die kompeterende Franse kolonialisme het ook groot probleme vir die Britte veroorsaak, bv hulle plundering van Freetown in 1794 en die besetting van gebiede in die binneland van Sierra Leone. Die Britse bewind het periodiek meer grond aangekoop en in 1896 die res van Sierra Leone tot ‘n Britse protektoraat verklaar. Dit het gevolg op die Berlynse konferensie van 1884/5 waarvolgens die koloniale moondhede grondgebied daadwerklik moet beset én beheer as hulle hulle aanspraak op ‘n land wou beveilig; dus “effective occupation of the hinterland of coastal claims” (Harris 197, 344). Die verklaring tot protektoraat was enersyds om die Franse uit te hou en andersyds om die stamgevegte onder die inheemse swartes aan bande te lê. Dat swartes in Afrika voor die koms van die blankes (dus voor kolonialisme) idillies en vreedsaam saamgeleef het, is ‘n mite. Om die administratiewe koste te bestry, is ‘n hut-belasting ingestel. In 1898 het die Temne-stam in die noordweste en die Mende-stam in die suidooste hierteen in opstand gekom. Blanke sendelinge, polisiemanne en staatsamptenare is vermoor. Honderde lewens het in die slag gebly.

    Om beheer in die binneland uit te oefen, het die Britte gepoog om die samewerking van die stamhoofde te verkry. Spoorweë is van 1896 tot 1914 aangelê, hoewel die koste hiervan steeds nie verhaal was toe die meeste spoorlyne in 1971 gesluit is nie. Hierna het die beloofde verbetering van die padnetwerk egter grootliks agterweë gebly. Skole is opgerig. Slawehandel is verbied, maar tuisgebaseerde/”domestic” slawerny is voortgesit totdat daar eers in 1928 ‘n algehele verbod daarop geplaas is. [In Suidelike Afrika het die Britte die slawe reeds in 1834 vrygestel, dus bykans ‘n eeu vroeër, en in 1838 is hulle inboeking, as oorgangsmaatreël, ook opgehef. Dit was teen Afrikaner-slawe-eienaars gemik, want die Britte het “die Britse setlaars van 1820 verbied … om slawe te besit” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 71). Daar is klaarblyklik ‘n reuse verskil tussen hoe die Britse regering blanke slawe-eienaars in Suidelike Afrika en swart slawe-eienaars in Sierra Leone behandel het, terwyl die swart eienaars hoogs waarskynlik hulle slawe (baie) slegter as die blanke eienaars versorg het.] Die meeste slawe het (soos in die Amerikaanse Suide) na vrystelling verkies om in diens van hulle vorige eienaars te bly. Die rede vir die stadige uitfasering van slawerny was dat die stamhoofde en die swart elite in Sierra Leone die grootste slawe-eienaars en -handelaars was en die Britte hulle nie wou vervreem nie. Gedwonge arbeid is deur die stamhoofde as deel van hulle gewoontereg beskou. Wat hier staan, gee ‘n ander perspektief op slawerny as wat deesdae polities byderwets aan ons voorgehou word.

    ‘n Kreoolse setlaarbevolking, die Krios, het aan die kus, veral in Freetown, ontstaan, met Engels as die amptelike taal en die Engels-gebaseerde Krio as omgangstaal, wat ook woorde uit Yoruba, Portugees, Frans en inheemse tale oorgeneem het. In die noorde en in die land in sy geheel is Islam dominant en in die suide animistiese inheemse godsdienste, asook die christelike religie. (Animisme: Alles in die natuur het ‘n siel.) Freetown in die weste was die koloniale hoofstad en Bo na die ooste toe die hoofstad van die protektoraat. Die Britse regstelsel is in die kolonie gebruik maar by uitstek inheemse stamreg in die protektoraat. Ystererts is in 1926 ontdek en spoeldiamante in 1930, wat onder andere Libanese na die land gelok het. In 1935 het die De Beers-maatskappy die monopolie in die diamanthandel bekom. Dit het tot 1974 voortgeduur. Ten einde smokkelhandel te beperk, is die stamhoofde se vergoeding uitermate verhoog: “A process which did not reduce illicit mining but did serve to further increase chiefly power” (Harris 477).

    Die voorafgaande uiteensetting is gebaseer op inligting uit verskeie bronne, onder meer die Encyclopaedia Britannica en die Wikipedia. Maar ek maak voorts gebruik van veral David Harris se uitstekende boek, Sierra Leone: A political history (New York: Oxford University Press, 2014, 245p; Amazon Kindle $16,55). Harris het baie tyd as navorser in Sierra Leone deurgebring. “I have spent fifteen years visiting, researching and living in Sierra Leone” (Kindle 54). Hierdie land is ook die onderwerp van sy doktorale proefskrif. Die teks toon dat hy buitengewoon goed oor toestande in Afrika ingelig is, insluitende Suidelike Afrika. In sy inleiding noem Harris dat Sierra Leone omtrent so groot soos Ierland is en dat dit ‘n bevolking van sowat 6 miljoen mense het. Ook dat dit een van die armste lande in die wêreld is. Dit is ‘n geval van “poverty with rights” (2911). Sowat 60 tot 70% van die staatsbegroting is aan buitelandse finansiële hulp te danke (2431). Die boek handel onder meer oor die “faltering efforts to build a cohesive nation and a functioning state” (61). Sake word bemoeilik omdat daar byna 200 stamme en sowat 16 etniese groepe is. Naas die nasionale is daar dus sterk sub-nasionale identiteite (67). Daar is die kontras tussen die eertydse kolonie (Freetown en die kusstreke) en die eertydse protektoraat, dus die binneland; vandaar die latere pogings tot desentralisering. Daar is die verskil tussen moderne en tradisionele gesag (bv in die regsorde). Naas gekose lede het 12 opperhoofde deesdae sitting in die parlement (2251, 3108).

    Die Krios of setlaars van Amerikaanse oorsprong was bekend met die Westerse leefwyse en het dit in hierdie Afrika-kolonie toegepas, bv in die boustyl van die huise en in hulle kleredrag, al was die klere glad nie vir tropiese weerstoestande geskik nie. Die inheemse swartes het die setlaars beskou as “savvy niggers or trousered Africans” (321) en ook as “degenerated and interlopers” (435). Die Krios het as ‘t ware as “interpreters of Western culture to other Africans” opgetree (259). “They saw themselves as socially superior to indigenous Sierra Leoneans and in a paternal sense responsible for educating them in the benefits of more appropriate ways of living … Krios were also seen and saw themselves as ‘the intellectual leaders, the vanguard of political and social advance in West Africa’. In 1853, Colony inhabitants were given British citizenship, which officially put them on a different footing to the bulk of other Sierra Leoneans” (266). Die neiging tot of aanvoeling vir etniese meerderwaardigheid is dus nie tot blanke setlaars beperk nie.

    Namate Afrikanisering en “demokratisering” toegeneem het, het die inheemses die koloniale owerheid en die Krios, dus daardie twee groepe waaraan Sierra Leone by uitstek sy ontwikkeling te danke het, al hoe meer geminag en veroordeel. Die eerste staatshoof ná politieke onafhanklikheid in 1961, Milton Margai, het gesê: “The Krios were a handful of foreigners to whom their forefathers had given shelter, who imagined themselves to be superior because they aped Western modes of living but who had never breathed the true spirit of independence” (685). Sedert 1994 ervaar blankes in Suid-Afrika soortgelyke verguising asook snode ondankbaarheid. In Sierra Leone was daar instansies en individue wat onafhanklikheid vir die kolonie apart van die protektoraat bepleit het (685); soortgelyk aan pogings in Suid-Afrika om die Kaapprovinsie, of die Wes-Kaap, of Natal, onafhanklik van die res van die land te maak, of om tuislande vir etniese groepe te stig.

    Die Krios was aanvanklik suksesvol in die koloniale staatsdiens en in die professies. Maar hulle was en is ‘n minderheid in die totale landsbevolking. Namate die Britse owerheid voorkeur aan die protektoraat en die stamhoofde bo die kolonie gegee het, is die Krios al hoe meer gemarginaliseer. “The decision to integrate the Colony and the Protectorate initiated a fraught and piecemeal process that lasted from 1922 to 1951 and further changed the political balance, thus undermining the Krios” (547). Ná politieke onafhanklikheid in 1961 is die staatsdiens ont-Krios en met inheemses geafrikaniseer: “Supposedly apolitical civil service posts up to the top echelons were also handed to supporters, thus accelerating erosion of the independence of the civil service” (1013), soortgelyk aan wat in die nuwe Suid-Afrika gebeur.

    ‘n Hoë prys, bv weens ondoeltreffendheid, word vir die afrikanisering van die staatsdiens betaal. In 2007 is bv vasgestel dat net 125 van die 236 top staatsamptenare by hulle werk was (2457). “Across the board, one can readily find continuing evidence of incompetence, unwillingness to work, deliberate obfuscation, and blatant corruption and intimidation” (2876). In die geval van die polisiediens is daar “bribes at roadblocks and stories of police collusion in robberies and of continued political bias” (2423). Dit klink bekend.

    In die nuwe Suid-Afrika is die staatsdiens op ‘n brutale wyse ontwit en oorgetransformeer sodat daar tans heelwat meer as 80% swart amptenare is. Hierdie verswartingsproses, oftewel verkamerading, word meedoënloos en suiwer rassisties voortgesit. In Suid-Afrika, soos in Sierra Leone (1143), is doelbewuste homogenisering aan die orde van die dag, waarin blanke belange, bv Afrikanerbelange soos Afrikaans, nie hulle regmatige plek gegun word nie. Vergelyk die voorafgaande ook met FW de Klerk se belofte in 1992 dat geen blanke sy pos sou verloor nie.

    In 1951 was die bevolkingsverhouding 2 miljoen in die protektoraat en 60 000 in die kolonie (580). Daar was bv ‘n tyd toe die inwoners van die kolonie geletterd en eiendomseienaars moes wees om te kan stem (554). In die geval van die protektoraat het slegs die inwoners wat belasting betaal het, stemreg gehad (699). Sodanige kwalitatiewe vereistes sou tot voordeel van die Krios in Sierra Leone en die blankes in Suid-afrika en sekerlik tot algemene voordeel van albei lande gewees het. Pleks daarvan kan alle volwassenes wat asemhaal deesdae in albei lande stem, afgesien daarvan of hulle tot voordeel of nadeel van hierdie lande bestaan. ‘n Gepeupelkrasie bevoordeel die gepeupel maar nie die land nie.

    Die stamhoofde is in die Britse administrasie gekoöpteer, “where obedience was rewarded and resistance punished by removal from office” (450). “The extent to which the British were able to shift Protectorate society into Western ways of thinking and doing … was rather limited” (513). Sedert 1948 het die volgende absurditeit ten koste van die Krios bestaan: “Voting rights were … extended to non-Krio Freetonians, a right not held by Krios living in the Protectorate … to pacify the hinterland” (600). Soos in Suid-Afrika was (potensiële) geweldpleging deur die inheemse swartes ‘n instrument vir bemagtiging, dus die bevoordeling van swartes bo ander groepe. Die stamhoofde het hulleself in selfs groter mate as die gepeupel bevoordeel, wat eweneens tot geweld gelei het.

    Die volgende klink bekend omdat elemente daarvan ook ruimskoots in die nuwe Suid-Afrika by bv ANC-politici aangetref word: “The riots in 1955 … spread throughout the Protectorate in 1956 … [They] were aimed at the chiefs who had enriched themselves with houses and cars through local tax corruption, tribute including forced labour, and market protection” (712). Nog iets oor stemreg: Aan die Libanese, wat reeds baie dekades lank in Sierra Leone gewoon het, is die reg op burgerskap eers in 2010 toegestaan (3053). Dus: Blanke regerings diskrimineer soms teen nie-blankes, maar as swartes aan die bewind is, word daar soms ook teen blankes gediskrimineer, soos tans in buitensporige mate in Suid-Afrika.

    “In many ways it was the colonial period that did most to codify rules, territorially define chiefdoms and solidify and politicise ethnic identities. British notions of scientific classification and the need to parcel people into groups for administrative purposes meant the gradual reifying of ethnicity and chieftaincy” (379). “The British did not subscribe to French and Portuguese notions of assimilation” (477). Hierin lê die oorsprong van rasse-segregasie as politieke beleid. Dit is die Britte eerder as die Afrikaners wat rasseskeiding/apartheid uitgevind het. In werklikheid is rasse-segregasie egter die uitlewing van mense se natuurlike aard; dus dat mense verkies om met mense wat tot hulle kultuurgroep behoort, te assosieer; des te meer as daar groot ontwikkelings- en/of kulturele verskille is.

    “It has been argued that ‘tradition’ was invented during colonialism … whilst holding some truth, the idea of inventing ‘tradition’ wholesale is unlikely as the colonial authorities required something legitimate and recognisable on which to build. Perceiving identity as somehow primordial and unchanging is of course fanciful, but it is also important to see the limits of both constructivism and the notion that identity has little other substance than its instrumental use to gain advantage or resources” (385). Deesdae word dikwels beweer dat ras ‘n konstruksie en dus oneg/fiktief is. In werklikheid is rasseklassifikasie (bv blank, bruin, swart, Asiaat) op identifiseerbare liggaamlike en geestelike/kulturele kenmerke gebaseer. Die ANC-regering maak steeds met oorgawe gebruik/misbruik van die tradisionele of apartheidsklassifikasie van rasse, etnisiteite en kultuurgroepe ten einde swartes te bevoordeel en veral blankes, in die besonder Afrikaners, te benadeel.

    “Many Colony laws, particularly those pertaining to land tenure and ownership, were not extended to the Protectorate. It was declared that Protectorate land belonged to the people and could not be bought and sold” (526). “African history suggests the reassertion of modified pre-colonial patterns of rule or ‘re-traditionalisation’” (629). Is dit nie dieselfde primitiewe Afrika-benadering wat nou ook in Suid-Afrika toegepas word nie? Die inheemses het nooit die grond gekoop en besit nie; bloot sommige daarvan geokkupeer, soms selfs op ‘n nomadiese grondslag. In Suid-Afrika het ten minste die huidige geslag blankes (maar ook talle vorige geslagte) die grond gekoop en verbeterings daarop aangebring; bv barre grond in produktiewe plase omskep. Ingevolge die ANC se beleid moet die blankes aan die swartes teruggee wat van hulle gesteel is; vandaar die aandrang dat geen vergoeding betaal hoef te word nie.

    Die blankes het nie (ontwikkelde) plase van die swartes gesteel nie, gevolglik kan daar geen sprake van die teruggawe van gesteelde eiendom wees nie. Wat ons hier mee te make het, is nie weerwraak nie maar wraak, diefstal en uitbuiting in hulle suiwerste vorme. Wraak is nie versoenbaar met die ideaal van versoening nie. Die kuur vir die beweerde ou wonde van een groep is nie om nuwe wonde aan ‘n ander groep toe te dien nie. Om iets in ruil vir niks te ontvang, is nie ‘n mensereg nie. Wat hier vorm aanneem, is opportunitiese, hedonistiese parasitisme. Onteiening sonder vergoeding is ‘n uiterste pro-swart, anti-blanke maatreël wat deur die blankes tot die uiterste teengestaan behoort te word.

    Die jongste politieke geskiedenis van Sierra Leone kan soos volg opgesom word: “Sierra Leone became independent from the United Kingdom on 27 April 1961, led by Sir Milton Margai. Siaka Stevens’ party, the APC defeated the ruling SLPP in the 1967 Sierra Leone parliamentary elections. Stevens ruled Sierra Leone from 1968 to 1985. While in office, Stevens suppressed oppositions and critics of his government. Some senior military and government officials convicted for trying to overthrow his government were executed. In 1971, Stevens abolished Sierra Leone’s parliamentary government system and declared Sierra Leone a presidential republic. Sierra Leone was a one party state from 1978 to 1985, in which Stevens’ APC was the only legal political party in the country. The current constitution of Sierra Leone, that includes multi party democracy was adopted in 1991 by the government of President Joseph Saidu Momoh, Stevens’ hand picked successor.

    “In 1991, a rebel group known as the Revolutionary United Front led by former Sierra Leone army Corporal Foday Sankoh launched a brutal civil war against the Sierra Leone government. In 1992 the military toppled Momoh from power. In 1996 Brigadier General Julius Maada Bio returned the country to multi party democracy and the 1991 constitution was reestablished. Bio handed power to Ahmad Tejan Kabbah of the SLPP after his victory in the 1996 Sierra Leone presidential election. In May 1997, the military overthrew president Kabbah. However, in February 1998, a coalition of West African Ecowas armed forces lead by Nigeria removed the military junta from power by military force and president Kabbah was reinstated as president. In 1998, the leaders of the coup were executed after they were convicted and sentenced to death by a court martial in Freetown. Sierra Leone has had an uninterrupted democracy since 1998 to the present. In January 2002, President Ahmad Tejan Kabbah fulfilled his campaign promise by officially ending the civil war as the rebels were defeated by military force with the help and support of Ecowas, the British government, the African Union, and the United Nations” (Wikipedia).

    Weens afrikanisering is Sierra Leone se weermag ernstig verswak (Harris 1006). “That the state and armed forces of Sierra Leone were in no condition by the early 1990s to resist any sort of invasion or insurrection is one area of agreement in the debates concerning the civil war. The armed forces had … a ‘practically non-existent ability to respond to threats … The most meagre of incursions into the ill-controlled and forested border areas would have had at least some success” (1527). Die vraag is of sodanige gebrek aan doeltreffendheid nie ook die oorgeafrikaniseerde weermag van die nuwe Suid-Afrika kenmerk nie. Dink aan die stroom onwettige immigrante wat deurlopend en feitlik ongehinderd die land binnesypel. Die huidige Suid-Afrikaanse weermag het Nelson Mandela se terroristiese MK as grondslag. “In military terms MK has to be judged one of the least effective armies in modern history” (Janet Cherry, Umkhonto Wesizwe, Auckland Park: Jacana, 2011, p 141).

    “A weak state is always prone to penetration from outside forces in whatever guise” (Harris 1628). In Sierra Leone het ‘n groep Suid-Afrikaanse huursoldate, Executive Outcomes, van 1995 tot 1997 groot militêre sukses behaal. “In exchange for future mining concessions, Executive Outcomes arrived with around 300 men, helicopters, troop transporters, considerable weaponry and experience in fighting for both UNITA and MPLA in Angola … the war was swiftly brought under control” (1897). Let op dat hierdie huursoldate in Angola agtereenvolgend aan albei kante in die burgeroorlog geveg het. In Sierra Leone het Executive Outcomes militêre opleiding en wapens nie net aan pro-regeringsmagte verskaf nie (1897), maar ook aan die rebelle (2097). Huursoldate is per definisie koopbaar. Die punt is: Daar is nie ‘n plaasvervanger vir goed opgeleide, ervare soldate van hoë gehalte nie. Die tragedie is: Executive Outcomes het in bv Angola en Sierra Leone “‘n verskil gemaak” maar nie in Suid-Afrika nie.

    Moenie dink dat Ecowas ‘n ongekwalifiseerde seën vir Sierra Leone was nie. Sy militêre mag was as Ecomog bekend. Hierdie soldate het hulle aan magsvergrype, insluitende diefstal, skuldig gemaak. In die volksmond is gesê Ecomog beteken: “Every Car Or Moveable Object Gone” (2043). Die Nigeriërs in Ecomog “were digging for daimonds and sometimes selling arms to their opponents” (2097). Demokrasie het dus maar ‘n stamperige geskiedenis in Sierra Leone gehad, met dikwels eerder die weermag as “die mense” in beheer. Toe die land ‘n eenpartystaat was, is geredeneer “that democracy was a luxury that African states could ill afford” (1136). Die vraag is of dit nie ook vir Suid-Afrika voorlê nie. “One would be bound to question the long-term stability of a democratic system built on such foundations as in Sierra Leone and indeed in many other African states” (2785).

    Tot die eer van Sierra Leone kan gesê word: “Nationalisation of foreign assets was never considered … Foreign investment was indeed welcomed with tax breaks and mining and farming remained in the private sector” (986). Kan dit wees dat die Krios daarin geslaag het om ‘n groter mate van voortgesette verwestering in Sierra Leone te bewerkstellig as die blankes in Suid-Afrika? Plaaslik word nie net buitelandse beleggings deur nasionalisering bedreig en dus ontmoedig nie, maar selfs ook die eiendomsreg van blankes wat oor 366 jaar voortrefliker bydraes as enige ander groep tot die ontwikkeling van die land gelewer het.

    By die nuwe inheemse bewindhebbers in sowel Sierra Leone as Suid-Afrika is daar ‘n skaamteloosheid in die hede (1799, 2118), gebaseer op gewetenloosheid oor hulle verlede. Dit is vir my ‘n steen des aanstoots. Die brutalisering van die daaglikse lewe is die weersinwekkendste kenmerk van die nuwe Suid-Afrika; die wetteloosheid en doodgewone onbeskaafdheid wat hoogty vier. Harris gebruik die woord “brutalisation” telkens as hy toestande in Sierra Leone beskryf (1316, 1635, 1911, 2126, 3140, 3147). ‘n Ander prominente kenmerk van die nuwe Suid-Afrika is korrupsie, oftewel steelsug. In Sierra Leone het dieselfde gebeur. “By the early 1980s Stevens’ non-budgeted discretionary spending was estimated at more than 60 per cent of actual budget” (1423). Hiermee is seker genoeg karakteriserings verskaf, asook ooreenkomste tussen die twee lande uitgewys.

  • Dan Roodt: Skep ‘n nuwe Afrikaanse groeipunt aan die kus

    Dan Roodt: Skep ‘n nuwe Afrikaanse groeipunt aan die kus

    Die probleem waarmee ons sit, is al oor en oor ontleed. Wat is die oplossing? “Wat is julle plan?” het die Nederlanders, Vlaminge en Duitsers vir my onlangs in Europa gevra. Daar is mos die grappie van ‘n Boer maak ‘n plan, ‘n Indiër hét ‘n plan en ‘n swarte stéél een. Dis op ‘n keer deur ‘n swartman aan my vertel, en hy het meer kleurryke taal gebruik, dus waag ek dit om so iets hier te herhaal.

    Vele mense het al dié plan genoem: Skep ‘n Afrikaanse groeipunt aan die kus. Ek noem dit hier ‘n groeipunt, want ek dink dis een van die swakplekke van Orania — by al die empatie en bewondering wat ek vir dié Noord-Kaapse dorpie koester — dat dit van die begin af as ‘n grootse politieke oplossing vir die Afrikaner aangebied is: ‘n volkstaat, ‘n nuwe Jerusalem. Dis ‘n bietjie soos om die kar voor die perde te span. Alvorens jy ‘n nuwe republiek kan uitroep, moet jy oor genoeg grondgebied, ‘n bevolking en ‘n ekonomie beskik. Jy moet die plek beset.

    Vandaar dus my idee van ‘n “groeipunt”. Nie dat die politieke sy daarvan te diep weggesteek hoef te word nie, maar dit moet in die eerste plaas ‘n praktiese, ekonomiese oplossing bied wat ons in staat sal stel om te ontsnap uit die antiblanke rassisme, geweld en korrupsie van die Nuwe Suid-Afrika.

    Terloops, die politiek in Suid-Afrika en in die wêreld beweeg nou blitssnel; verby is die jare van wag dat iets moet gebeur! Tien dae gelede was ek nog in Europa en daar is mense begeesterd besig om te debatteer, te organiseer en weerstand te bied teen die verswelging van hul kontinent deur mense uit Afrika en die Midde-Ooste, spesifiek natuurlik Moslems.

    Ek het dit al voorheen gesê en herhaal dit hier: Ons probleem en die Europeërs s’n is presies dieselfde, en die meeste mense begin dit ook so insien: ons kwyn demografies, terwyl die vyand se getalle konstant vermeerder. Ons is oud en dekadent, teenoor hulle wat jonk en fanaties is.

    Aan die ander kant het Europeërs nie verniet oor die afgelope 500 jaar die wêreld verower nie… Ons kán as ons wil! Afrikaners is vandag in Suid-Afrika teenwoordig omdat ‘n klein landjie soos Nederland met ‘n grondgebied so groot soos die Krugerwildtuin in die sewentiende eeu besluit het om die oseane op hul seilskepies aan te durf. Jan van Riebeeck het ‘n halfwegstasie aan die Kaap gevestig, daarom is ons hier. Net gister het ek die kopstuk van my Facebook en Twitter verander na bogaande, ‘n tyd toe die Kaap nog spreekwoordelik Hollands was.

    Waar? is natuurlik die groot vraag. Eintlik is daar net twee keuses: die Suid-Kaap of die Weskus. En op ‘n manier is die keuse reeds gemaak, want meer mense het al Suid-Kaap toe getrek as Weskus toe. Die Suid-Kaap beskik ook oor ‘n bestaande hawe: Mosselbaai. Goed, goed, daar is insgelyks Saldanha van waar ystererts uitgevoer word, maar blykbaar woon daar nie eens 4 000 blankes in dié hawedorp nie.

    Wat ek aangaande die Suid-Kaap interessant vind, is dat daar reeds ‘n natuurlike migrasie van Afrikaners daarheen plaasvind. Baie welaf Afrikaners in Gauteng besit ook reeds vakansiehuise daar; dis reeds ‘n goeie begin.

    Terwyl ek in Amsterdam intense politieke gesprekke gevoer het, tot laat in die nag, het ek skielik die woord “Mosselbaai” genoem. Onmiddellik is daar na selfone gegryp om dit op te kyk en, ja, die naam Mosselbaai is in 1601 deur die Nederlandse seevaarder Paulus van Caerden gemunt. Die ander weergawe is dat ‘n ander, beroemde Hollandse seekaptein, Cornelis de Houtman, dit in 1595 benoem het. Dis belangrik, want die kapitaal vir enige groot ontwikkelingsprojek aan die kus sal van Europa en spesifiek van Nederland en Vlaandere af moet kom. Afrikaners is oor die afgelope twintig jaar so verarm en vanuit die ekonomie uitgesluit dat ons kwalik nog oorleef, daarom gaan ons nie die hele projek “uit ons eie sak” kan finansier nie.

    Dan is daar nog die euro: Al word daar, veral vanuit regse Europese kringe, smalende kritiek op die euro uitgespreek, hou ek van die geldeenheid. Ons moet dit ook meer en meer begin gebruik. Die rand is op pad om ‘n tweede Zimdollar te word; van hier af aan kan die proses eintlik net versnel. Kom ons hou ons likiede bates in euro, en finansier ons ook in euro teen baie lae rentekoerse… Eintlik is die euro maar ‘n ou Duitse mark en Nederlandse gulde wat as “universele Europese geldeenheid” vermom is. Oor die afgelope twee dekades het dit ook konstant teen die dollar, die pond en die meeste ander geldeenhede versterk, selfs teen die superharde Switserse frank.

    Pleks van te emigreer uit Suid-Afrika na Engelse lande soos Nieu-Seeland en Australië toe, moet ons delokaliseer, eenvoudig vanuit die Suid-Afrikaans ekonomie en stelsel uitklim en — soos dit heet — “ons eie ding begin doen”. En daarvoor is die Suid-Kaap myns insiens ‘n baie geskikte gebied.

    Toegegee, niemand hou van trek nie en ons het almal wortels op allerlei plekke dwarsoor die hele land. My familie is al geslagte lank in die Tranvaal; ons het so half die geneigdheid om oral waar ons kom perskebome of nartjiebome te wil plant! My moeder is op Swartruggens gebore. Ons het die Groot Trek en die Vryheidsoorloë meegemaak. Die Kaap verteenwoordig vir my ‘n ander land. Ek het eers Parys, Frankryk, besoek alvorens ek in Kaapstad gekom het. Kaapstad is vir my amper vreemder as Stockholm. Dis ook baie Engels, London-on-sea. Dit pruil so half van snobisme, op ‘n agterlike, domastrante, provinsialistiese, Engels-koloniale manier… Die Suid-Kaap is egter iets anders: dis vriendelik, Afrikaans, landelik, effens boers soos ons daarvan hou.

    Ongelukkig kon ek aanlyn net dié Engelstalige kaart van die Suid-Kaap vind. As iemand oor ‘n beter en Afrikaanse weergawe beskik, laat weet my asb. – DR

    Sommige Afrikaners wil egter “veg vir die hele land” en stel daarom nie belang om te delokaliseer nie. Histories voel ek net so sterk oor ons hele land en dat dit ons toekom! My en jou voorouers het vir die Vrystaat en Transvaal geveg, en ons sal dié gebiede weer terugkry, kom wat wil. Selfs Suidwes; waarom op aarde is dit ooit aan Swapo oorhandig?

    Maar mense, kom ons wees redelik (en realisties): dit gaan nou oor oorlewing. As ons aanhou soos tans, gaan daar oor twintig jaar niks van die eens trotse Afrikanervolk oor wees nie. Ons gaan deur die drie V’s vernietig wees: verengels, verarm en verbaster. Kyk om jou: die proses is reeds aan die gang. Afrikaans het reeds “geval” by Tukkies, Kovsies en selfs op Stellenbosch, met Potch wat nie ver agter is nie. Die Afrikaanse skole is volgende in die visier. As jou kind eers deur ‘n Engelse skool gebreinspoel is, is daar eintlik geen salf meer aan hom te smeer nie. Hy het dan reeds geakkultureer by die antiblanke, anti-Afrikaanse waardes van die NSA. Sy morele en intellektuele standaarde is dan op die vlak van ‘n Hillbrow-prostituut s’n. Ekskuus, “sekswerker”. Dis mos deesdae ‘n eerbare beroep in Suid-Afrika. Toegegee, dis seker meer eerbaar as dié van ‘n NSA-politikus.

    Dus, sien dit as ‘n noodmaatreël, soos om te emigreer. Ons moet iewers heen waar ons nie meer doodgemaak word nie en waar ons steeds ons taal kan praat en met mekaar sake kan doen sonder dat ons deur die Afro-marxistiese staat en groot maatskappye versmoor word.

    ‘n Groot deel van die PWV (of dan die Gautengprovinsie, eintlik hou ek niks van dié woord nie) se ekonomie sal suidwaarts moet verskuif. Vir ‘n begin kan mense bloot vakansiehuise en -woonstelle daar koop, en solank hul gesinne daar vestig, buite die gevaarsones van Gauteng en die Kaapstad-omgewing. Die moordkoerse in Johannesburg, Pretoria en Kaapstad is hoër as dié in vele oorlogsgebiede, juis daarom emigreer soveel mense. Ons kan heen en weer pendel tussen die George-lughawe en die res van die land, maar ook oorsee, want ons sal ons goedere en dienste buite Suid-Afrika moet verkoop, daar waar daar nie regstellende aksie en antiblanke diskriminasie bestaan nie.

    Daar is baie te leer uit Orania se ervaring met volkseie arbeid. Vanuit die staanspoor sal ons sover moontlik moet meganiseer, en van volkseie arbeid gebruik moet maak. Uiteraard bestaan daar ‘n redelike kleurlingbevolking ook in die Suid-Kaap en hulle moet deel van die groeipunt wees. Die groeipunt moenie “slegs vir blankes” wees nie, ‘n gedagte wat steeds in vandag se wêreld so gestigmatiseer is dat NAVO, Rusland en China ons dalk sáám met vliegtuie sal kom bombardeer as ons dit probeer. Maar ons moet binne die eerste paar jaar ‘n volstrekte meerderheid behaal, met die mikpunt om ‘n Afrikanermeerderheid van tot tagtig of negentig persent in die gebied op te bou. In elk geval: as net die helfte van Gauteng se anderhalf miljoen Afrikaners soontoe trek, sal ons by verre in die meerderheid wees.

    Afrikaans moet die voertaal én die openbare taal wees. Dit is ononderhandelbaar. Geen Engels nie. Alvorens ons enige ander grense trek, moet ons soos in Vlaandere (en Orania) ‘n taalgrens trek. Dit moet ‘n Afrikaanse Republiek in wording wees. Ek verafsku die manier waarop die Naspersmedia die woord “Afrikaanse” as ‘n (polities korrekte) selfstandige naamwoord gebruik, maar laat dit maar “Afrikaans” in daardie “inklusiewe” sin (nou moet ek eers na die lugsakkie gryp) óók wees. Onthou: dit gaan om ons oorlewing. Hier en daar kan ons maar kompromieë aangaan, solank ons daarvan bewus is dat die einddoel volkome vryheid en selfregering moet wees. Selfbeskikking, soos hulle sê, maar selfs dié woord het al ‘n bietjie van ‘n utopiese klankie in Afrikaans verkry, iets soos die hemel waarvan jy in die Bybel lees maar net gaan ervaar as jy die dag doodgaan. Ons moet vryheid in die hier en nou verkry.

    Alle Afrikaanse groepe moet saamwerk. Dis seker veel gevra en die ou en die nuwe Afrikanerelite of Broederbond sal dit seker afskiet as iets wat nie deur ‘n aantal komitees en geheime vergaderings van die FW de Klerk-stigting goedgekeur is nie. Maar raai wat? Ons gee nie om nie. Soos die Oos-Duitse betogers wat die Berlynse Muur laat val het in 1989, en toe weer in 2014 teen immigrasie, geskree het: Wir sind das Volk! Ons is die volk. Ons sal self besluit, en laat FW de Klerk en sy handlangers in hul moer vlieg!

    Vanuit Europa en vanuit die VSA sal daar geweldige steun vir so ‘n projek wees. Mense sal graag in so iets wou belê: ‘n kusstad of -streek met die potensiaal om die Singapoer van Afrika te word. Ons keer ons rug op Afrika en sy probleme, en raak deel van die groter wêreld daarbuite, die ontwikkelde, eerste wêreld. Ons sal ook Europese immigrante kan lok. Ons beskik oor aangename weer, vriendelike mense, goedkoop eiendom en ruimte. As dit veilig, Westers en Afrikaans is, sal honderde duisende Europeërs daarheen stroom. Solank die internetspoed goed is, sal hulle sommer daar kan werk ook. Ons sal nie vir hulle werk hoef te skep nie; hulle het klaar werk. Die hele Noord-Europa, Skandinawië, Nederland-Vlaandere, Duitsland, Oostenryk, beskik so te sê oor volle indiensneming. Ons hoef net by hulle ekonomie “in te prop”, daaraan deel te neem, op ‘n gedelokaliseerde manier, en dan sal ons ‘n bloeityd beleef!

    Europeërs kan by ons kom aftree, hul euro’s hier kom uitgee. Ons kan versorgingsentrums bou, tesame met goeie en bekostigbare hospitale (soos wat ons eens gehad het) wat oor die hele wêreld bekend sal raak.

    Die groot uitdaging gaan natuurlik wees om, nes in Europa, ons van migrante te vrywaar: derdewêreldparasiete wat op ons welvaart wil kom teer, wil kom plak, om aalmoese wil smeek en, les bes, wil kom roof en moor soos wat dit tans op ons plase en in ons stede die geval is. Daar moet egter ‘n ongeskrewe reël wees dat ons geen Xhosas in diens sal neem nie. Die munisipale regulasies en bywette moet eenvoudig toegepas word: geen plakkershut of kaja mag ooit opgerig word nie. Niemand mag onder ‘n brug of ‘n stuk plastiek slaap nie. Hy moet terug Transkei toe, waar hy vandaan kom. Hy kan daar vir die ANC gaan stem, of die EFF of wie ook al. Indien nie sy lewende leiers op ons TV-skerms nie, sal die spook van Nelson Mandela na hom omsien. Ons moet nooit weer die swartman, en veral die Xhosa, ons probleem maak nie.

    As ons na ons geskiedenis kyk, onlangs en verder terug, sien ons dat die Nguni-volkere lank reeds die Afrikaner as hul vyand beskou. Ons moet dit só aanvaar. Slegs voortdurende paraatheid en strategiese denke gaan ons teen die vyand se aanvalle en teistering vrywaar. Daarmee saam is daar natuurlik die Uitlanderbevolkings van Johannesburg en Kaapstad wat van Suid-Afrika ‘n soort linkse Britse kolonie wou maak. Hulle is ‘n ander vyand, wat dikwels met die Nguni’s saamspan, maar hulle voel gewoonlik nie gemaklik in Afrikaanse omgewings nie, dus sal hulle voorlopig aanhou om ons in hul media en vanuit hul stedelike vestings in Johannesburg en Kaapstad te hoon.

    ‘n Privaat Afrikaanse universiteit kan in die Suid-Kaap gestig word; dit op sigself sal reeds enorm baie ekonomiese aktiwiteit skep, asook jongmense daarheen lok. Laat die res van die universiteite volledig “transformeer” met studente wat gratis studeer en ewe gratis betoog en die plekke afbrand, terwyl die linkse akademici hulle lustig aanpor. Die linkses en multikulturaliste sal mekaar besig hou, terwyl ons rustig aan ons nuwe tuiste bou.

    Die Afrikaner kort ‘n heimat, dis só eenvoudig.

    Sien dit as ‘n Eurokaanse projek: Europees-Afrikaans. Van die begin af was dit tog wat ons wou doen: om ‘n stukkie Europa hier in Afrika te kom skep.

    Dan sal die (Suid-)Kaap weer Hollands wees!

  • Leon Lemmer: Suriname, met toepassings op Nederland en Suid-Afrika

    Leon Lemmer: Suriname, met toepassings op Nederland en Suid-Afrika

    Dit is algemeen bekend dat die Kaap aanvanklik ‘n besitting van die Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) en later ‘n Hollandse kolonie was, voordat die Britte in 1806 daarop beslag gelê het. Diegene wat die geskiedenis van die VOC-era ken, weet ook dat die VOC en die Hollanders ‘n koloniale ryk in die Ooste gehad het, veral wat deesdae Indonesië genoem word. In 1945/1949 het die Indonesiese argipel onafhanklik van Nederland geword.

    Naas die Kaap en Oos-Indiese eilande het Nederland ook Wes-Indiese eilande as kolonies gehad, sommige waarvan steeds as deel van Nederland geadministreer word. Op die vasteland van Suid-Amerika was daar Hollandse pogings om ‘n vastrapplek te kry op wat deesdae Brasilië genoem word. Hulle is egter na meer as twee dekades in 1654 deur die Portugese uitgedryf. Die enigste gebied op daardie kontinent wat lank ‘n Nederlandse kolonie was, word tans Suriname genoem.

    Aan die noordkus van Suid-Amerika, tussen Venezuela en Brasilië, was daar drie kolonies, die Guianas genoem. Van wes na oos was daar Brits-Guiana (tans Guyana– geografies die grootste van die Guianas en ook met die grootste bevolking), Nederlands-Guiana (tans Suriname) en Frans-Guiana (sedert 1643/1817 steeds Franse gebied en geografies die kleinste Guiana met ook die kleinste bevolking). Veralgemenend kan van die drie Guianas gesê word dat die klimaat tropies, die kusgebied moerasagtig en die binneland bergagtige woudgebied is.

    In Guyana was daar voorheen vier Hollandse gebiede, Essequibo (1616, voor dit Pomeroon, 1581), Berbice (1627) en Demerara (1752). In 1796 het Brittanje beheer van hierdie gebiede oorgeneem om dieselfde rede as wat in 1795 vir die oorname van die Kaap aangevoer is: Prins Willem van Oranje het na Engeland gevlug en die Britte gevra om Hollandse oorsese gebiede teen moontlike Franse aanvalle te beskerm. In 1814 het Holland Britse gesag erken oor wat nou Guyana genoem word. In 1831 het die Britte die eens Hollandse gebiede in ‘n enkele kolonie, Brits-Guiana, gekonsolideer. Guyana het in 1966 onafhanklik geword met Engels as die amptelike taal.

    Die Engelse was sedert 1630 in Suriname, maar Hollanders het reeds in 1613 in hierdie gebied aangekom. In 1667 het Holland, na die tweede Anglo-Hollandse Oorlog (1664-1667), met die Verdrag van Breda, Nieuw Amsterdam (Manhattan-eiland en omstreke), tans New York, vir Suriname geruil. In 1674 is die bepalings van hierdie ooreenkoms bevestig. In 1975 het Suriname polities onafhanklik van Nederland geword. Ekonomies was en is Suriname egter deurgaans parasities ten koste van Nederlandse belastingbetalers. Dit geld in groot mate al die oorblywende Nederlandse Karibiese gebiede. Sy Wes-Indiese eilande en Suriname was vir Nederland as koloniale moondheid nooit so lonend soos die Oos-Indiese eilande nie. Die koloniale gebiede wat deesdae kies om deel van Nederland te bly, doen dit primêr omdat dit vir hulle finansieel voordelig is.

    In die Wes-Indiese eilande en omstreke, insluitende Suriname, is slawe uit Afrika destyds ingevoer, bv om op die suikerplantasies te werk. Slawerny is in 1863 in Suriname afgeskaf. Daar was ‘n oorgangstydperk van ‘n dekade. Al die slawe was dus teen 1873 vry. Veral na die Tweede Wêreldoorlog is aktiewe pogings aangewend om skuldgevoelens oor die destydse slawerny by die blanke Nederlanders te wek. Dit het ‘n aktivistiese bedryf geword waarin vergoeding vir nie-wit Surinamers van hedendaagse Nederlandse belastingbetalers geëis word. Hierdie sagmaakproses word met verwyte oor sowel historiese as fiktiewe onmenslike behandeling en immorele dade oorlaai. ‘n Gevolg is dat om “menslikheidsredes” allerhande toegewings deur die Nederlandse regering gemaak is.

    Die Karibiese eilande wat deesdae verkies om deel van Nederland te bly, toon onteenseglik dat kolonialisme (soms) eerder voordelig as nadelig vir gekoloniseerdes kan wees. Maar daar is ‘n ander groot voordeel wat tot die uiterste toe misbruik word: nie-wittes uit hierdie gebiede vestig hulle in baie gevalle oorgraag in Nederland. In die geval van Surinamers is hulle brood aan albei kante gebotter: Die land is polities (eerder as ekonomies) onafhanklik maar met amptelike onafhanklikheid in 1975 het 40 000 Surinamers na Nederland gestroom asof dit ‘n toevlugsoord was waarop die inkommers vanselfsprekend geregtig was, met baie ander Surinamers wat sedertdien dieselfde gedoen het. As die koloniale juk so erg was as wat graag voorgegee word, sou alle nie-wit Surinamers onafhanklikheid verwelkom, daar aangebly en die land na hulle wense getransformeer het. Pleks daarvan het Nederland as die koloniale moondheid hierdie weerslag van kolonialisme ten minste amptelik gedwee aanvaar, al was die blanke Nederlandse publiek oor hierdie verwikkeling heelwat minder inskiklik. Daar is immers reeds sedert 1945 ‘n toevloei van inkommers uit veral Indonesië.

    Nederlands is Suriname se amptelike taal, maar Sranan Tongo (Taki Taki) is die algemene spreektaal, ‘n kreoolse mengeltaal van Engels, Nederlands, Portugees en swart Afrikatale. Sranan word as ‘n Engelse kreooltaal geklassifiseer. Dit lyk asof dit iets soortgelyk aan Fanagalo met ‘n beperkte woordeskat en eenvoudige vormleer is. Opvallend is dat al die Nederlandse kreooltale wat in die koloniale era ontstaan het, in onbruik verval en verdwyn het (Wikipedia). Desnieteenstaande is daar oorverligte polities byderwetses in Suid-Afrika wat Afrikaans tot ‘n kreooltaal verklaar; selfs ook in minstens een publikasie van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument. Daar is ook Surinaams-Nederlands waarvoor groter amptelike erkenning verlang word.

    Die punt is dat daar in Suriname nie sprake is van ‘n volwaardige taal (of dialek) wat soos Afrikaans uit en naas Nederlands ontwikkel is nie.* Die rede hiervoor is ongetwyfeld (onder meer) omdat die blanke bevolking van Suriname deurgaans te klein was. Terselfdertyd dien dit as bevestiging dat Afrikaans nie sonder uitsonderlike blanke ywer sy beslag sou gekry het nie; dus dat Afrikaans nie tot ‘n selfstandige taal uitgebou sou kon word op grond van Khoi en Kaaps soos sommige taalkundiges ons deesdae probeer wysmaak nie. Kaaps is nie die anker van Afrikaans nie; ook nie die aangewese weg vir die behoud van Afrikaans nie. Kaaps verseker veel eerder die nie-bestaan van Afrikaans as ‘n volwaardige taal naas Engels tensy Kaaps daadwerklik en doelbewus van Afrikaans losgemaak word.

    [* Gloria Wekker kom met ‘n bewering wat ek kwalik kan glo: “The enslaved in Suriname were not allowed to speak Dutch, but developed their own languages and cultures” (White innocence, Durham: Duke University Press, 2016, 240p; Amazon Kindle $15.38, 988). Waarom is die slawe aan die Kaap toegelaat om Hollands te praat terwyl dit in ‘n ander Nederlandse kolonie, Suriname, verbode was? Dit kom voor asof Wekker met ‘n valse bewering uitdrukking aan haar anti-koloniale en anti-blanke sentiment gee.]

    Wat swart aktiviste en hulle wit meelopers se retoriese propaganda teen blankes voed, is stories, sowel waar as fiktief, oor wat tydens slawerny gebeur het. Die motief is om blankes van lank gelede sleg voor te stel en dit dan deur assosiasie op hedendaagse blankes van toepassing te maak. Daar is talle boeke beskikbaar oor wat in die tyd van slawerny in bv die suidelike state van Amerika gebeur het. Dit is as propaganda in die stryd om swart burgerregte tot die uiterste misbruik en word steeds ingespan om skuldgevoelens by blankes te wek ten einde buitensporige bevoordeling as kompensasie vir beweerde benadeling af te dwing. Dieselfde spel word plaaslik gespeel met dikwels oordrewe wanvoorstellings van wat tydens apartheid gebeur het.

    Omdat slawerny tot die 19de eeu in die Karibiese gebied voorgekom het, is daar leesstof daaroor wat ten bate van swart bevoordeling misbruik word. Thomas Thistlewood (1721-1786) se naam word tot vervelens toe opgehaal. Hy was ‘n Engelsman wat in 1750 na Jamaika gegaan het, ‘n slawe-eienaar geword en 33 jaar lank met ‘n swart slavin, Phibbah, soos man en vrou saamgeleef het. Hulle het ‘n seun, John, gehad. Thistlewood het Phibbah vrygekoop en sy het self ‘n slawe-eienaar geword. Twee beskikbare boeke, gebaseer op Thistlewood se dagboek, is Douglas Hall, In miserable slavery: Thomas Thistlewood in Jamaica, 1750-1786 (University of West Indies Press, 2012, 419p; Amazon Kindle $11,39) en Trevor Burnard, Mastery, tyranny, and desire: Thomas Thistlewood and his slaves in the Anglo-Jamaican world (University of North Carolina Press, 2009, 334p; Amazon Kindle $19,38). Ek het nog nie hierdie twee boeke gelees nie.

    In hierdie rubriek konsentreer ek op Suriname omdat ek toepassings op hedendaagse Nederland en Suid-Afrika wil maak. Met die oog hierop het ek ‘n boek gelees wat handel oor ‘n persoon soortgelyk aan Thistlewood, naamlik Landeg White se Studying to be singular: John Gabriel Stedman, 1744-1797 (2012, 268p; Amazon Kindle $11,39). Stedman het ‘n Skotse pa en Hollandse ma gehad. Hy was as ‘n soldaat in Holland gestasioneer en het in 1772 as ‘n vrywilliger na Suriname gegaan om ‘n slawe-opstand te onderdruk. Soos sy tydgenoot Thistlewood het Stedman dagboek gehou, maar later self ‘n boek oor sy ondervindings en waarnemings gepubliseer. Anders as Thistlewood was Stedman, afgesien van die dienste van ‘n lyfbediende, Quaco, nie ‘n slawe-eienaar nie, maar soos Thistlewood het Stedman met ‘n slavin, Joanna, soos man en vrou geleef. Ook hulle het ‘n seun met die naam John gehad. Maar Stedman se verblyf in die Karibiese streek was baie korter, van 2 Februarie 1773 tot 1 April 1777, toe die soldate na Nederland teruggekeer het.

    Teen die einde van sy lewe is Stedman se boek gepubliseer: Narrative of a five year’s expedition, against the revolted negroes of Surinam in Guiana, on the Wild Coast of South America, from the year 1772 to 1777 (London: J Johnson & J Edwards, 1796, 2 quarto volumes, 80 engravings). Die gravure is reproduksies van Stedman se tekeninge. Veral William Blake (1757-1827), die latere bekende Engelse digter, se 16 uitstekende gravures het bekendheid verwerf. “The pictures in question were engraved by William Blake and the originals have disappeared. No one can be sure how much was Stedman’s and how much Blake’s contribution to their unquestionable power and authority” (Kindle 1664). “Blake was to become iconic in the campaign to abolish slavery” (1220). “The slave pictures passed into the iconography of the abolition debate. They were, and are, known to tens of thousands of people who know nothing about their connection with Stedman, and they are still deployed as standard illustrations to Caribbean and even African histories” (1659).

    Dit is hierdie teks en illustrasies wat in verskeie weergawes ook in Duits, Frans, Italiaans, Nederlands en Sweeds gepubliseer is. Hulle is destyds deur aktiviste gebruik om steun te werf vir veldtogte om die vrystelling van die slawe te bewerkstellig. Deesdae word Stedman se boek steeds ingespan in anti-koloniale retoriek om skuldgevoelens by blankes oor slawerny te wek ten einde bevoordeling vir nie-wittes te verkry. Stedman se mulatto/baster vrou/bywyf, Joanna, word in hierdie proses tot ‘n ikoniese figuur verhef (101). Joanna was een van vyf kinders wat haar ma, Ceri, ‘n swart slavin, by ‘n blanke, Kruythoff, gehad het (1848). Stedman, daarenteen, word in propaganda soms as die skurk in die verhaal voorgestel, as ‘n uitbuiter van swartes, al het hy Joanna probeer vrykoop; al wou hy haar saam met hom na Holland neem (sy het verkies om by haar familie te bly); al het Stedman na Joanna se dood hulle seun, John, vrygekoop en hom binne sestien maande na Holland laat kom; al het hy John in Holland en van 1784 af in Engeland toegewyd versorg; en al het Stedman sy lyfbediende, die slaaf Quaco, vrygekoop.

    Die ironie is dat hoewel Stedman se teks en die illustrasies in sy boek deur abolisioniste gebruik en misbruik is, hy nie ‘n voorstander van die afskaffing van slawerny was nie. “He didn’t like this talk about abolition … He preferred reform” (1984). Stedman skryf in die voorwoord wat hy in 1796 by sy teks byvoeg het: “It must be observed that liberty, when suddenly granted to illiterate and unprincipled men, must be to all parties dangerous, if not pernicious” (3085, 3184). “Stedman was deeply disturbed by the 1795 maroon [run-away slave] revolt in Jamaica and the 1796 Carib rebellion in St Vincent” (3111). Hierdie opstande is deur die Franse Revolusie (1789) geïnspireer. Desnieteenstaande het die kombinasie van teks en illustrasies veral hierdie gevolg gehad: “making his book throughout Europe for five decades one of the most powerful advocates of the cause he repudiated” (1984).

    Stedman was glad nie tevrede met die 1796-uitgawe van sy boek nie. Stedman se teks is voor publikasie in opdrag van die uitgewer deur William Thomson herskryf, onder meer omdat Stedman se spelling en gebruik van leestekens en hoofletters veel te wense oorgelaat het en hy dikwels van sy onderwerp afgedwaal het. By Stedman was daar “an inexhaustible willingness to be sidetracked. He was interested in everything … When those interests were reinforced by his deep love for Joanna, he quickly lost all sense of difference, and was ready to listen to anyone” (693).

    “Stedman regarded himself as far more of an artist than a writer” (2600). Hollands was sy moedertaal en beter as sy Engels. Die boek was boonop “his first extended piece of writing” (699). “What Thomson did was to cut away Stedman’s decorations, allowing the bare story to speak for itself” (143). “The main victim of the 1796 Narrative is Joanna. Most of the tapestry of allusion and quotation woven around her in [the] 1790 [manuscript] is simply cut away by Thomson” (3137). “Overwhelmingly, and without anywhere criticizing Joanna, Thomson disapproves of Stedman’s dealings with her” (3158), moontlik omdat hy ‘n Presbiteriaanse predikant was. Waarin Thomson geslaag het, was “shifting Joanna away from the Narrative’s centre to its fringe” (3158).

    Bykans twee eeue na eerste publikasie in 1796 is ‘n betroubare weergawe van Stedman se teks, geredigeer deur Richard en Sally Price, met ‘n inleiding en notas, gepubliseer: Narrative of a five years expedition against the revolted negroes of Surinam: Transcribed for the first time from the original 1790 manuscript (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1988). Dit is belangrik om tussen die gepubliseerde 1790- en 1796-teks te onderskei. Die nie-betroubare weergawe van 1796 is die een wat invloedryk was. White skryf: “My preference, too, is for the 1790 ‘Narrative’, now revealed in all its richness. But it was the 1796 Narrative that made history” (148).

    Daar is ‘n verdere komplikasie. Stedman het tydens sy verblyf in Suriname ‘n dagboek in verskeie vorme gehou en dit daarna aangevul met outobiografiese besonderhede oor sy lewe voor en na sy verblyf in Suriname. Die Suriname-dagboek het nie volledig behoue gebly nie. Maar ‘n vergelyking tussen die oorgelewerde dele van die dagboek en die 1790-manuskrip toon groot verskille. Wat hier gebeur het is dat Stedman na verloop van meer as ‘n dekade eers in die lente van 1788 met skryfwerk aan sy boek, gebaseer op sy dagboek, begin het. Hy was nostalgies oor die verlede, het gebeure aangedik en inligting bygevoeg wat soms sy dagboek teenspreek. White meen dit “could seem close to falsification” (1357).

    Stedman was sedert 1782 met ‘n emosioneel-onstabiele Hollandse vrou, Adriana, getroud, by wie hy uiteindelik vyf kinders gehad het. Van 1784 af het hulle in Engeland gewoon. Stedman “was disillusioned with England” (335), ná sy aanvanklike “Fielding-derived fantasy of English country life” (360); ‘n verwysing na die Engelse romanskrywer, Henry Fielding (1707-1754). Stedman het verplig gevoel om Holland te verlaat en na Tiverton, Devonshire, in Engeland uit te wyk nadat sy brigade in 1782 ontbind is. Een van die gevolge van sy nuwe situasie was dat hy sy verhouding met die slavin Joanna in die manuskrip van sy boek verromantiseer het. “In writing the Joanna-centred sections of the ‘Narrative’, Stedman had his Journal at his elbow and the first point to be made is that he is not primarily concerned with the ‘facts’” (1828). “Between the diary entries made in Suriname during the mid-1770s and the completion of his ‘Narrative’ on 1 September 1790, he devised idioms for the presentation of himself, Joanna and the rebel maroons [run-away slaves] of Suriname, based largely on his reading in eighteenth century literature” (138).

    Joanna is op 6 November 1782 weens vergiftiging in Suriname oorlede, nege maande nadat Stedman op 2 Februarie 1782 met Adriana getrou het. Stedman was besonder geheg aan sy en Joanna se kind, Johnny, maar Adriana “took her frustrations out on Johnny” (321; ook 404). Vir Adriana Johnny “was an interloper … she increasingly cast herself as wicked step-mother” (326). “Stedman’s pride in Johnny is one of the most attractive features of his Tiverton Journal. He was the living reminder of those days he had lain with Joanna in their small house on the outskits of Paramaribo” (449), die hoofstad van Suriname. Johnny het in 1792 as 17-jarige op sy vyfde vaart as Britse matroos by Jamaika verdrink.

    Stedman het teen die einde van 1772 uit Holland na Surimane vertrek, van die eiland Texel af (534), soos Jan van Riebeeck meer as ‘n eeu vroeër. “By the time Stedman arrived early in 1773 … Jewish families were the longest established group of white colonists in Suriname, and the only ones to have preserved a separate racial and religious identity” (578). Hierdie Jode was voorheen in die Hollandse nedersetting in Brasilië, het in 1654 uitgewyk na wat tans Frans Guiana is en hulle in die 1660’s by die Engelse in Suriname aangesluit.

    Slawe het dikwels gedros en hulle in die Guiana-woude gevestig en strooptogte op die plase uitgevoer, soms met behulp van slawe werksaam op die plase. As hulle gevang word, was hulle verweer dat hulle deur die marone ontvoer is. Hulle is marone/”maroons” genoem, afgelei van die Spaanse woord “cimarrón” (“cima” beteken bergtop) om aan te dui dat hulle wild of ongetem is (588). In Stedman se tyd was daar na beraming vyf of ses duisend marone. Ander slawe is ingevoer om die drosters te vervang. Onlangs ingevoerde slawe is soutwaterslawe genoem (603).

    In 1760 en 1762 het die Hollandse owerheid naïewe ooreenkomste met twee maroongroepe gesluit waarvolgens hulle as vry en onafhanklike entiteite erken is. “Both groups agreed to halt their raids in return for an annual payment of supplies, including ammunition … Both groups agreed to hand over further runaways” (638). “Slaves continued abandoning the plantations for the forest, partly fleeing ill treatment, partly encouraged by the independence achieved by the existing maroons” (643). “Stedman had come to believe that the peace bought for the colony by the peace treaties of 1760 and 1762 had been achieved at too high a price. They had created, on Suriname’s very borders, flourishing communities who would always pose a threat, if only by the example they posed to the plantation slaves” (1192).

    Boni was een van die leiers van die marone. “Boni’s name – along with lieutenants Baron and Jolycoeur – … passed into modern Suriname history as the archetypal resistance hero” (648). “It was Stedman’s Narrative that made Boni a prototype of the just rebel and guerrilla fighter” (652), al het hy gemoor en gesteel. Hierdie gebeure herinner aan FW de Klerk wat ten spyte van die goeie raad wat hy tot die teendeel ontvang het, besluit het om onvoorwaardelik met terroriste te onderhandel. Dit herinner ook aan die helde en ikone wat voor, tydens en na die De Klerk-onderhandelings gefabriseer is.

    “Boni “was a second generation maroon, a so-called ‘bush-Creole’, born in the forest c 1730, probably of an Amerindian father and African mother. It sounds the right ancestry for someone afterwards taken up as a proto-nationalist – born in freedom, and descended from the two groups most exploited by the slave colony” (658). Boni “intended pursuing a policy of amalgamating all the separate maroon groups … to make them more effective as a fighting force” (663). Stedman “present a deeply sympathetic account of the ‘rebel Negroes’” (668). Hy “eventually came to admire” Boni (688).

    Wat ‘n mens in White se boek lees, herinner dikwels aan ons geskiedenis. Daar was bv die projek om ‘n 94 kilometer lange halfsirkelroete in die woud te vestig en dit gereeld te patroleer ten einde die nedersetting teen aanvalle te beveilig. Soos in die geval van bv Koevoet of die Kaapse Korps of die vroeëre Britse pandoere is die Hollandse soldate deur ‘n “Neeger Vrijcorps or Black Rangers” bygestaan. “These were a contigent of 300 slaves who, in July 1772, were offered their freedom in return for military service” (705). Hierdie swartes het die plaaslike omstandighede geken. Hulle “turned out to be far more effective as forest fighters than any European troops” (710; ook 994). Wanneer die blanke troepe die woud ingevaar het op soek na marone “they … marched, European style, to the roll of drums; it is hardly surprising they saw nothing of the enemy” (947).

    Die troepe wat na Suriname gestuur is, “was made up of several nationalities – Swiss, German, French, Dutch and, of course, the Scotsmen of the Scots Brigade” (973), waarvan Stedman lid was. Holland het op daardie stadium nie oor ‘n nasionale weermag beskik nie. In die linkse aktivistiese literatuur word voorgegee dat die slavinne onweerstaanbaar mooi vir hierdie blanke soldate was. In werklikheid was dit feitlik al vroue wat beskikbaar was en dié van gemengde afkoms, die mulatto’s, is deur die blanke soldate bo die swartes verkies. “In a colony of 3 000 whites and slaves, the arrival of 500 young European men with 400 to follow was the event of the century. No one knows exactly how many widows or unmarried heiresses were in Paramaribo at the time, but they descended on the young officers in swarms” (720). Stedman “was in a buyer’s market” (734).

    Die situasie was dus eintlik heel anders as wat dit deesdae graag in linkse geledere voorgestel word. Die blanke soldate het die slavinne in ‘n sin in sommige gevalle eerder bevoordeel as benadeel. Op 1 Maart 1773 skryf Stedman in sy dagboek: “Receive a cordial and two fine oranges from a mullato girl” (725). In sy Narrative word dit aangedik tot “a basket of oranges” (1828). “Interestingly, it was Joanna herself [who] took the initiative in approaching him: we learn later it was she [who] sent the cordial and oranges” (734; ook 1027). Sy was 15 jaar oud (1032). Stedman het met Joanna se ma en die res van haar famlie ooreengekom dat “Joanna was to be cook, nurse, laundry woman and concubine” (734). Sy “belonged to an extended family with connections even among the rebel maroons” (913).

    “The ‘wedding’ of 8 May was the conclusion of these transactions in the presence of Joanna’s relatives. However, it is also abundantly clear from the Journal that Stedman quickly fell in love with her … Despite the many opportunities for sexual adventure in Suriname at all levels of society, he appears to have been faithful to her … Most significant of all, in tracing the development of his feelings, is his deepening sense of responsibility for her” (739). “He was concerned about her future and had no wish to depart leaving her pregnant with a child who would, by the law of the colony, be born into slavery. This refusal to treat her as a sexual commodity develops into a passion to ‘free’ her” (749). “Inter-racial marriages were permitted under Dutch colonial law … But is was not possible to marry a slave, and Stedman’s ‘Surinam’ marriage was the only type of marriage available to him. He seems, initially at least, to have regarded it as binding, with the ultimate intention of ‘freeing’ her and taking her back to Holland when his regiment was withdrawn from Suriname” (1137).

    Stedman kon egter nie daarin slaag om met Joanna se slawe-eienaar op ‘n vrystellingsprys ooreen te kom nie. Joanna het die bediende van mev Godefroy geword vir wie sy tot die einde van Godefroy se lewe sou moes werk. “Joanna had found a more congenial owner. The condition was that she would never leave Suriname, at least during Mrs Godefroy’s lifetime … it was years before Stedman came fully to terms with this implication, that she [Joanna] preferred her life in Suriname to the prospect of accompanying him to Holland. It also left Johnny’s fate undecided” (1172).

    “With his fellow officers and men, he [Stedman] spoke Dutch and sometimes French. With Quaco, his manservant, and with the oarsmen, he was already speaking Sranan, the Suriname Krio he had begun to learn from his sleeping dictionary, Joanna. But he kept his Journal in English, and in a dialect increasingly distancing himself from his situation” (799). Met ander woorde, sy simpatie het al hoe meer na die kant van die slawe en marone geleun. “It is only … in the final entries of the Suriname diary, that he offers any hint that their [the slaves’ and maroons’] cause may be a just one” (882).

    “There can be no doubt that Joanna was the first agent of his change of heart supplemented, once his eyes were opened, by what he loved to term ‘occular demonstration’” (908), met ander woorde, persoonlike, sintuiglike waarneming. Verdere aansporing was toe hy agtergekom het dat Joanna swanger is. “Instantly aware of the momentous implications – that his child, the future Johnny, would be born into slavery – he began, literally overnight, to record examples of cruelty to slaves” (1094). Dit was deel van “his new role as prospective father. He was beginning to change sides” (1104). “The fact is that anti-slavery sentiment barely existed in the third quarter of the eighteenth century” (892). “As for Holland, always Stedman’s first point of reference, revulsion against slavery would not be a significant political force until the 1850s” (897).

    Suriname was geen klaslose gemeenskap nie. Daar was nie net ‘n onderskeid tussen blankes en nie-blankes, slawe-eienaars en slawe, asook marone en slawe, nie. “There were divisions in Suriname’s slave population, between shades of colour [black and mulatto], between domestic and plantation slaves, and even between different versions of plantation slavery. Sugar was the most demanding crop of all. Cultivated on a large scale to a strict seasonal timetable, and requiring a regimented work force … Coffee and cotton production were less hectic, and lumber work deep in the forest was, in strictly relative terms, the freest slavery of all” (1042). Gelykheid en eendersheid in gemeenskappe is wensdenkery. Onderskeide en hiërargie is so natuurlik soos water.

    Ek het aangetoon hoe historiese gebeure deur propagandiste vir hulle doeleindes skeefgetrek word. Daar is ook insiggewende parallelle tussen die twee eertydse Hollandse kolonies, die Kaap en Suriname. Hierdie rubriek dien as agtergrond vir die volgende een, waarin ek skryf oor ‘n Afro-Surinamer, die lesbiese mulatto Gloria Wekker, wat in haar onverkwiklike aanvalle op hedendaagse blanke Nederlanders in meer as een opsig ‘n skewe siening van die verlede en hede het.

  • Welkome reën sak oral in SA uit

    Welkome reën sak oral in SA uit

    Uitgebreide reën oor groot dele van die land oor die afgelope 24 uur sal vandag voortduur. Die Suid-Afrikaanse Weerdiens waarsku dat swaar reën oorstromings in verskeie gebiede kan meebring.

    Swaar reën word vir die suidelike dele van Gauteng, die noordweste van KwaZulu-Natal, die suidweste van Mpumalanga en Limpopo, die ooste van Noordwes, die noordoostelike dele van die Vrystaat en in die Wes-Kaapse Overberg- en Eden-distrikte voorspel.

    Kwaai donderstorms word ook oor die oostelike dele van die Oos-Kaap verwag.

    Kapenaars is vanoggend na weke van droë en warm met welkome reën begroet wat uitgesak het. Die Midmar-pad in Bellville was onder water.

    Die verkeer het ook baie stadig op die N1-snelweg vanaf Kraaifontein na die stad beweeg.

    Nog reën word vir die res van die dag voorspel. Dit volg nadat Kaapstad Donderdag strenger waterberperkings aangekondig het. Kapenaars sal hul tuine van nou af slegs twee keer per week met ‘n emmer mag natlei.

  • Krotoa, die feminis

    Krotoa, die feminis

    Die minister van verdediging, Nosiviwe Mapisa-Nqakula, sal vandag ‘n monument by die Kasteel in Kaapstad onthul wat die lewe van die Khoi-vrou Krotoa uitbeeld.

    Die minister het in ‘n verklaring in geradbraakte Engels gesê Krotoa “het ‘n ingesteldheid vir tale gedemonstreer ” en “word beskou as een van die hoofargitekte van die Afrikaanse taal”.

    Sy is ook as ‘n “feminis” beskryf deur Max du Preez, wat klaarblyklik weer nie kon nalaat om die “spirituele begrafnis” tot die absurde te verhef nie.

    Krotoa is later getroud met ‘n Deense dokter “in wat die eerste amptelike gemengderashuwelik in SA was”, maar het later die guns van die Nederlandse “Groot baases” (sic) verloor het en is weens haar drankmisbruik na Robbeneiland verban.

    Die feit dat Krotoa ‘n alkoholis was, word egter verswyg.

    Die dokter Peter Havgard, wat die Nederlanders Pieter van Meerhof genoem het, is met die Strandlopertolk getroud nadat sy eers gedoop is. Sy was daarna as Eva van Meerhof bekend.

    Krotoa het van tienjarige ouderdom as huiswerker in die huishouding van Jan en Maria van Riebeeck gewerk, en haar later as tolk tussen Nederlandse setlaars en die Khoi-stamme aan die Kaap gevestig.

    Die departement sal ‘n simboliese seremonie hou ter ere van Krotoa wie se oorskot aanvanklik by die Kasteel begrawe is, maar later op die terrein van die Groote Kerk in Kaapstad herbegrawe is.

    Krotoa was lid van die Strandlopers, die Goringhaiconastam en die niggie van Autshumato, oftewel Harry die Strandloper, ook ‘n Khoi-tolk. Eva was dus goed met die Europese manier van doen bekend.

    Haar dogter, Pieternella van die Kaap, se lewe is deur die skrywer Daleen Matthee verewig. In Eilande deur Dan Sleigh, is haar moeder en haar eie lewe ook weergegee.

    Pieternella en Salamon, twee jongste kinders uit haar huwelik met Meerhof, is in 1677 na Mauritius.

    Pieternella is later getroud Daniel Zaaijman, ‘n VOC-groenteboer van Vlissingen. Hulle het vier seuns en vier dogters gehad. Die gesin het weer later terug na die Kaap verhuis.

    Hulle kleindogter, Engela Catharina Zaaijman is getroud met Abraham Peltzer, seun van Abraham Peltzer, ‘n VOC-soldaat van Hamburg, Duitsland en Elizabeth van den Berg.

  • Leon Lemmer: Twee politieke waterskeidings: 1795 en 1994

    Leon Lemmer: Twee politieke waterskeidings: 1795 en 1994

    Die historikus Dan Sleigh (gebore in 1938) skryf soos geen ander outeur nie en dikwels beter as baie van hulle. Sy skryfwerk is ‘n toonbeeld van die seggingskrag van Afrikaans. Om sy werk te vertaal sou nie maklik wees nie. Niemand kan die lewe in bv die Hollandse Kaap herskep soos hy nie. Hy munt uit in die beskrywing van bv die seevaart en krygskunde. Sleigh het bekendheid verwerf met twee lywige romans: Eilande (Kaapstad: Tafelberg, 2002, 757p; binnekort as e-boek beskikbaar) en Afstande (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 620p; Amazon Kindle $25). Eersgenoemde handel oor die eerste Kompanjie-jare aan die Kaap en die ander een oor gebeure in Klein-Asië en die Midde-Ooste vier eeue voor Christus. Albei tekste wek die indruk van historiese juistheid. Teen albei kan dalk dieselfde beswaar as teen my rubrieke ingebring word: te lank; of soos van Mozart se komposisie in die rolprent Amadeus (1984) gesê is: “Too many notes.”

    Sleigh het hierdie suksesse met ‘n meer beskeie roman opgevolg, Wals met Matilda (Kaapstad: Tafelberg, 2011, 399p; Amazon Kindle $18). Ook hierin is daar “lang, boordensvol sinne” (p 124). Die situasie is meesal die hier en nou. Dit stel die outeur in staat om snydende kommentaar oor die nuwe Suid-Afrika te lewer. Daarin blyk dit duidelik dat Sleigh ‘n Afrikaner in murg en been is en sommer in hart en niere ook. Die outeur se politieke waarnemings is myns insiens van die hoogtepunte in die roman.

    “Tussen hulle is die oudpolitici maklik om te herken van hulle dae aan lamppale, maklik om te vergeet, moeilik om te vergewe, minder opreg as hulle honde” (23). “Parlementslede verkies deur halfgeletterdes wat stem oor dinge waarvan hulle geen begrip het nie” (27). Robbeneiland het “‘n sleg versorgde apartheidsmonument en propagandakantoor van die Party” geword (37). “Reg voor ons is Robbeneiland, ons regering se poging tot ‘n toeristiese klaagmuur” (90). In Australië is die inboorlinge geleer: “Niks vir niks, anders wil hulle alles verniet hê” (279). “Onthou altyd, by hond, skaap, perd en mens: bloed tel” (189). “Dit is ‘n snaakse land. Die gevaarlikes speel grootmeneer, die goeies vlug voor die gereg” (254).

    “Taal … is … die huis waarin ek woon” (162). “Mense wat nie van gevoeligheid vir taal weet nie, word losgelaat op ‘n medium [radio] wat uit taal bestaan” (304). “As jy opstaan en praat, word jy gestempel, getjap. Ek wil nie ‘n kampvegter of taalstryder of handhawer genoem wees nie, net dat my en my oom se taal ‘n onbesoedelde fontein bly, waar enigeen kan skep. Vir altyd. Dit is ons reg” (306). “My taal is kuns én gereedskap: my tjello, my palet, al my fyn beiteltjies, ek word bang wanneer dom mense daarmee speel” (307). “Sy voel oor besoedeling van haar taal soos hy oor besoedeling van die natuur; vir albei is dit iets om van bang te word” (333).

    “Hy vind die gewoonte van volksliedere vóór rugby belaglik … Hy hou van goeie voetbal, maar die gesanik irriteer hom; ‘n onmusikale lied met onsinnige woorde geskryf deur mense wat niks van voetbal weet nie vir mense wat niks van musiek weet nie. Wat in godsnaam het dit met die wedstryd te doen? … Hy vra wat ek van Suid-Afrika se nuwe volkslied dink. Hulle s’n, nie myne nie, sê ek. ‘n Onsimpatieke sameflansing … Ek hoor julle [Australiërs] verkies ‘Waltzing Matilda” (126-127). Ek verkies ‘Sarie Marais’ maar die polities korrekte Rugbyraad en die borge verkies die volkslied.

    Sleigh se jongste en, volgens hom, laaste roman is 1795 (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 463p; Amazon Kindle $21,33). Die aanvanklike titel was: Die laaste goeie man. Die tema is die oorgang van die Hollandse na die Engelse bewind aan die Kaap. “Geskiedenis bewaar die herinneringe van hoë dade, is getuie van die verlede, ‘n voorbeeld vir die hede en ‘n waarskuwing oor die toekoms” (Kindle 641). “Praat met die verlede, dáár sal jy leer” (Job 8:8 – 860). Daarom is daar duidelike sinspelings op wat in 1994, dus twee eeue later, in Suid-Afrika gebeur het, naamlik die oorgang van ‘n blanke na ‘n swart politieke bewind. “Dié brawe Nuwe Tyd is geneig om die beskawende hand te onderdruk en die verderwende hand te ondersteun” (1618). “Hy, hulle almal, het hul eenvoudige verlede, met alle pligte en verantwoordelikhede so duidelik en onder beheer, gisternag verloor” (464). “Asof ‘n vertroude horlosie gaan staan het, is sekerheid en gerustheid nou verlore” (470). Dit is uitsluitlik vanuit hierdie politieke hoek dat ek oor 1795 in hierdie rubriek skryf. Ek gaan dus nie die storie vertel nie, maar aanhalings gebruik in soverre hulle veral op ons huidige situasie toepaslik gemaak kan word en sonder om noodwendig die presiese verhaalkonteks in ag te neem.

    William (Willie, Will, Wil) Ferdinand, baron Van Reede van Oudshoorn, seun van ‘n vorige Kaapse goewerneur, Pieter (1714-1773), is die hoofkarakter in hierdie roman, “die met al zyn magt de Engelschen heeft tragt te weeren” (8). Dit gaan vir William om “sy Kaap” (101), “sy dorp, sy mense” (41). Maar: “Jy kan teen die draak verloor” (636). Sy pa het dit by hom ingeprent: “Ons saak is vir vryheid. Dat ons Jan Kompanjie se greep hier afskud en ons eie vlag hys … Ons land het ‘n toekoms so blink soos Amerika s’n” (205). “Pasop vir ‘n Engelsman wanneer hy beleefd word, het sy pa gewaarsku” (2620). “Die Amerikaner [was] slim genoeg om die Engelsman uit sy land te jaag. Vry en onafhanklik; hulle het ons nou myle vóór geraak. Waar sit ons vandag? Praat van agtergeblewe” (212). Die Kompanjie het hulle gefaal. “Dan moet ons nou maar self. Niemand gaan dit vir ons doen nie. Ons mense gaan veronnosel. Ons gaan bywoners word” (218). Daar is “vervlakking, agteruitgang onder ‘n kultuurarm volk wat in heillose donker wegsak. Almal hier is gestadig aan veronnosel” (288). “Wat tel is wat niemand sien nie: Die bloed in jou are” (311).

    William bly koersvas stry vir die onafhanklikheid van die Kaap, van die mond van die Bergrivier tot by die mond van die Breederivier: “Daar het jy die vaderland … Die strook is nie Afrika nie; Kapenaars het lank en hard gewerk om dit anders as Afrika te maak. En dié klein landjie is hy; land, dorp, huis en hy is één. Dis sy lewe, dis sy bloed en asem in hom, waarsonder niemand kan leef nie. Verloor hy dit, word hy niks. Van gisteraand af is dit onder beleg. Hy moet dit vashou, aanhou om dit te besit” (488). “Dit is sy Saasveld [sy huis se naam]. Nou kom onrus hier, met ‘n dreigende oorlog deur sterk, vasbeslote invallers. Geen eerlike gees sal dit duld nie” (499). “Alles was ordelik, bekend, deur lang gebruik gevestig. Daar was gerustheid vir nog ‘n jaar … hy het geweet dat sy omstandighede gemaklik en aangenaam is, hy was in beheer van sy lewe, tevrede met sy vermoë. Waarom kon dit nie so bly nie?” (505).

    Die Britse inval geskied op ‘n tydstip toe die distrikte van Graaff-Reinet en Swellendam hulle reeds onafhanklik van die Hollands Oos-Indiese Kompanjie (HOIK) verklaar het. Die versugting was: “Een fatale ding is nodig, messieurs, en dit is verenigde krag … Bring al jul boerestate onder een vlag. Volg die voorbeeld van die Noord-Amerikaanse state” (2940). “Ons moet ‘n Kaapse republiek uitroep, soos Graaff-Reinet en Swellendam” (3560). Die HOIK is op sy laaste bene en staar bankrotskap in die gesig. Daar heers groot politieke verdeeldheid onder die plaaslike bevolking. “Die kern is nie solied nie … Eweredig aan die verskeidenheid is die kanse vir verraad; miskien moet hulle eers saam val soos graan, daarna saam opstaan” (943). Die Nederlandse monarg, prins Willem van Oranje, het weens die Franse inval in sy land na Engeland gevlug en die Britte gevra om die Kaap te beset en teen die Franse te verdedig (1125). Sommige steun die Oranje-monargie en die Britte. Dadelik ontstaan daar hanskakies, bv “Die kêrel klim klaar uit die Kompanjie se sinkende skuit en maak hom diensbaar vir ‘n nuwe baas” (565). Ander verkies Franse besetting, wat sal meebring dat die Kaap ‘n Nederlandse kolonie van die Bataafse Republiek word. Tot 1795 was die Kaap ‘n private HOIK-besitting.

    William van Oudshoorn is die laaste goeie man. Hy is eintlik so goed dat hy my herinner aan die ma van die Amerikaanse skrywer Philip Roth, wat graag gesê het dat sy net een fout het, dat sy té goed is. William voer sy pligte as graanskuurbestuurder, Raadslid en kommandant van die Pennistenkorps getrou uit. Hy is ewewigtig in sy oordeel en onbaatsugtig in sy optrede. Danksy ‘n erflating is hy welgesteld en maak hy hom nie aan korrupsie skuldig nie. “Veel mag het korrupsie, selfverryking en vervlakking, wat reeds begin het, bespoedig” (1640). Hy is goed vir sy medemense en wil die twee slawe in sy diens vrystel. “Ons het ‘n fout gemaak deur slawe in te voer. Ons het kundige Europese arbeiders meer nodig” (3993).

    Heel aan die begin word William Shakespeare soos volg aangehaal: “Time will come and take my love away” (5). “Daar is tóé en daar’s nóú” (176). Dit som die situasie op waarin Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika verkeer. Anders as voorheen, het dit vir ons feitlik onmoontlik geword om werklik patrioties/vaderlandsliewend te voel oor bv die chaos, verval en rassediskriminasie wat ‘n vreemde bewind in ‘n al hoe vreemder land oor ons loslaat. Feitlik alles is omgedop en opgedonder. “Patriotisme kan ‘n smal en vuil gangetjie word” (3492). “Alles hier is in gevaar” (665).

    “Makosa [Xhosa] … is onregeerbaar … Hy ken geen god of sy gebod nie en respekteer ook nie andermansgoed nie. Hy glo alleen in die assegaai en gee g’n om vir ander se lewe nie. Nou meen ek dis tyd dat die Kompanjie ‘n sterk man stuur om met hulle te gaan sit en ‘n grens neerlê: Kyk, hier loop die rivier, julle se land is sonopkant. Ons, óns bly sononderkant, dis óns se land” (1568). “Stop ons hom nie, kan jy maar jou pluim in rooi doop en dwarsoor dié hele boel skryf, ‘Land van de Caffres’” (1599). “Moet Christenvolk onder die barbaar vergaan?” (1605).

    “Persoonlik probeer ek om wilde mense en diere te vermy. Dis veiliger hier in my huis” (2053). “Jy is nie gereed vir wat met jou gaan gebeur nie. Jy weet nie hoe jou wêreld gaan verander nie, dat niks weer soos gister en eergister kan wees nie” (937). Byvoorbeeld: “Hoe ver is die Makosas van die Kaap af? … Ek het nog nooit een gesien nie” (2697). Deesdae is daar heelwat van hulle in die Kaap te sien, tot in die parlement, asof hulle hier inheems is. “Hier het net die Hottentot aanspraak voor ons … Ons het gebou. Geeneen voor ons nie” (3566).

    Tydens sy besoek aan die Kaap (1771) het kaptein James Cook (1728-1779) na (fiktiewe) bewering gesê: “Is julle nie bang om op hierdie vasteland se uithoek in afsondering, onkunde en korrupsie te vergaan terwyl ‘n nuwe son van verligting oor die aardbol verrys nie?” (346). Die arrogante Britte wou hulle beskawing hierheen bring. Die globaliste redeneer deesdae op ‘n soortgelyke manier. “Die wat hom [Cook] kon verstaan het gebrom: Gaan huis toe, man. Verwaande rooibaadjie” (352). “Wat kom snuffel die dônnerse Engelse weer om die Kaap?” (346). In 1795 was daar skielik skepe van die Britse vloot in Simonsbaai. “Die Engelse het vannag oor sy land neergesak soos die pokke van ’13” (499). “Nege Engelse oorlogskepe met omtrent drieduisend soldate en matrose het gisteraand in ons seewater geanker” (1007).”Die vyand is voor die poort, die geveg om huis en haard begin vandag” (913).

    William is oortuig “iemand moet opstaan en die leiding op hom neem … Is hy siek, of is dit skok en ongeloof, dalk angs omdat vreemdelinge sy land eis en oor hom wil regeer? … sy gedagte vermy hede en toekoms en stroom asof op vlug na die verlede, op soek na begrip van gebeure en ervarings wat sy lewe gevorm het én sy aanspraak op dié huis, dorp en stukkie land bevestig. Hy het gekies om met die lewendes te lewe. Hy skaar hom by die dorpenaars en boere, bruikbare, gewillige arbeiders in die ryk land waarop hulle hul tuisgemaak het” (808). “Veg vir die bewys van ons kultuur in die suide van die kontinent” (2684). “Hier ís potensiaal vir grootheid, wat gered moet word” (842). Maar dan moet jy jou aktief verset anders word “jou stilte … instemming, jou instemming ‘n wapen in die teenstander se hand, ewe ondermynend as ‘n landkaart of wagwoord aan die vyand gegee” (1120). “Dié is Afrika, gewelddadig; hier moet jy weerstand bied of ondergaan. Kommissaris [Rijckloff] van Goens [1619-1682] wou die Kaap losspit van Afrika en ‘n eiland daarvan maak om van hierdie donker agterlikheid los te kom: Apart, en vry” (1688).

    Kommissaris Abraham Josias Sluysken (1736-1799) is as HOIK-amptenaar in 1795 die politieke hoof aan die Kaap met kolonel Robert Jacob Gordon (1743-1795) as die militêre hoof: “kleinlike skepsels met klein verstandjies” (1054). Sluysken het feitlik sonder slag of stoot aan die Britte oorgegee: “Op ‘n skinkbord aangebied … Hulle word met leuens en agteraf handelings regeer” (3038). Van Sluysken word gesê: “Hy, met ‘n vyand in sy land, kan niks wys wat hy vir die behoud van sy land doen nie … Hy het geen greep op die toestand nie … Waar is die beslissende, hete geveg om sy land” (3044). Vir toepassing op 1994 hou ek van hoe Sluysken se voorkoms beskryf word: “bles bliksem” (1969, 5235, 5279), “eierkop” (5235), “Bles gaan jul land onder julle uitverkoop” (2011), “Ek haat die bles dwaas” (4668). Oorweeg die toepaslikheidvan die volgende sin op 1994 se gebeure: “Nou skel die tyd op hulle oor nalatigheid, oor swak leierskap” (2266). “Die kerslig skitter op sy kaal skedel terwyl hy sy medepligtiges prys” (6036). William voorspel: “Jou geskiedenis gaan aan jou vreet” (6048). “Jy, meneer, gee ons land weg, draai jou rug op ons en vertrek oorsee” (6074). “Jou nalatenskap is ‘n klein kerkhoffie waarin ons volk se grafsteen staan” (6080).

    Van die begin af het Robert Gordon “‘n onderhandelde skikking” met die Britte aanbeveel pleks van te veg (1204). “Stille onttrekking in die aangesig van die vyand is waarvan Robert praat. Só ‘n veragtelike daad is seker nog nie in die wêreld gepleeg nie, anders sou dit bekend wees. Kolonel so-en-so het weggekruip toe sy land ingeval word. Is dit nie erger as verraad nie?” (1981). “Robert se beskouing is dat as ons vrywillig wapens neerlê, ons later ons vryheid kan terugeis” (3084). Hy word “‘n lafhartige windsak” genoem (4715). William het ‘n “weersin in dié huigelaar met sy gemaklike selfbedrog” (4792). “Die tweegatjakkals weet hoe om tot die einde verantwoordelikheid en aanspreeklikheid te ontduik” (5011). “Hy het nog nie begin veg nie en Sluysken praat van kapituleer. Het Gordon voorgestel dat Simonsbaai ontruim word, of het Sluysken self die gedagte in die kolonel se naïewe verstand geplaas?” (3091).

    William van Oudshoorn, daarenteen, het geredeneer: “Ek glo ons moet die allerbeste verdediging voorberei, en in beheer bly … Engeland sal geen vloot stuur uit liefde vir prins Willem nie, hul saak is alleen eiebelang … Ons wagwoord moet ‘paraatheid’ wees” (1209). Wat is William se doel? “Om oorlog te voer. Om die land en alles wat dit vir my beteken te behou deur die invallers deur aggressie te verdryf. Die nageslag gaan ons dankbaar wees” (2448). “Alles … is ‘n groot geveg werd” (2752). “Vir wat jy hier sien, gee ek my lewe. Dit is die offer werd” (2758). “Die Raad verdaag sonder om sy voorstel van aggressiewe reaksie te bespreek” (2820).

    Sluysken gee voorkeur aan “verdraagsaamheid” (2825). Daarna volg bv “die ongelooflike, onnodige prysgee van ‘n bemande, gewapende buitepos … sonder dat een skoot deur hulle of hul vyand afgetrek is” (3050). “Waarom is hulle uit ‘n goeie posisie onttrek?” (3126). “Dit kom vir William voor of beide bevelhebbers [Sluysken en Gordon] ten gunste van oorgawe is en albei na geleenthede soek om die ander daarvoor te blameer … Redes en motiewe mag verskil, maar die twee spit saam aan sy vaderland se graf” (3138). Na die val van Muizenberg het die Kaapse gebrek aan verdediging van kwaad tot erger gegaan.

    Daar is ‘n insiggewende bespreking van stemreg. “Een man, een stem is nie geskik vir plekke waar gevestigde meerderhede bestaan nie. Jul sogenaamde demokrate vra mense om hande op te steek, dan tel julle die hande. Die tel van hande sal nooit demokrasie wees nie en word ‘n skuiling vir opportuniste en misdadigers van die ergste soort. Stemme, messieurs, moet nie getel nie maar gewéég word. Dít is ons enigste hoop op regverdigheid. Mense is nie net hande nie, veel belangriker is die siel en die verstand. Ek aanvaar dat elke mens ‘n geboortereg het en deur die natuur met ‘n stem geseën word, maar dieselfde natuur het aan sommige een talent gegee en ander twee of drie. En dié wat harder as ander werk, maak hul soveel méér verdienstelik. Behoort hulle nie soveel stembriewe te kry as wat hul verdien nie?”(2897).

    Byvoorbeeld: “‘n Tweede stem vir hoër opvoeding. ‘n Derde vir die hoeveelheid belasting wat jy betaal. ‘n Vierde op die ouderdom van vyftig. ‘n Vyfde as jy kinders tot volwassenheid [en nie-misdadigheid] opgevoed het” (2897). “Daar mag meer wees,” bv “vir [konvensionele, nie-terroristiese] militêre diens van drie jaar of langer. En wat van nog een stem vir besondere kulturele of wetenskaplike prestasie … Enigeen kan dus drie, vier of selfs ses stemme werd wees, teenoor die imbesiel en die straatveër se een of twee … Ja, dit sal inderdaad egte demokrasie wees, na verdienste én regverdig” (2909).

    “Bedink terselfdertyd die vernietigende krag van die een-man-een-stem-stelsel. As ‘n talentvolle persoon soos [Thomas] Jefferson [1743-1826] se stem gelyk aan dié van sy tuinier of koetsier geag word, is dit nie langer demokrasie nie maar ‘n aaklige misverstand en skadelike dwaasheid. Jy kan net van demokrasie praat waar die gees se rol openlik erken word” (2915). “‘n Mens kan nie gelyk maak wat God self ongelyk gemaak het nie” (2921). Ek het dit voorheen gestel dat die woord “demokrasie” in die nuwe Suid-Afrika ‘n eufemisme vir swart mag is. “Toe Perikles [495-429 vC] begryp dat demokrasie ‘n veelkoppige monster is, het hy daarvan weggedraai” (3596).

    Ten spyte van die verslegtende militêre posisie doen Van Oudshoorn hartstogtelik alles in sy vermoë om die land te probeer red. “Ons is nog geensins verslaan nie. Ons is nog nie eens getoets nie” (5041). “As dit [ons land] verlore gaan, is dit klaar met ons nasie” (3492). Hy bly “glo in die regverdigheid van ons saak” (3499). “Dit kom my en ander met wie ek daaroor gepraat het, voor dat ons regering, of ten minste sekere raadslede, se harte nie in ons stryd is nie en dat hulle nie omgee of ons land behou word of verlore gaan nie. Maar ons Kapenaars het net hierdie stukkie grond, kleiner as Nederland, en as ons dit verloor, word ons staatloos, burgers van nêrens … Ek vra … om julle tot verset teen die invallers aan te moedig … ons daarop geregtig, en soos die Amerikaners wel in staat is om ons self te regeer” (3517).

    “As Engeland die Kaap ook neem … sal ons sy wette moet gehoorsaam, produseer wat hy eis, hul taal aan ons kinders leer sodat hulle daarna aan die vreemdeling verantwoording kan doen … Hulle bekom die mag om te gebied en te verbied … Hulle kan belasting hef op wat ons het, ons ontwapen en belet om wapens te besit” (3534). Party redeneer: “Ons pak ons waens en trek landuit … dit word ‘n ontvlugting aan die werklikheid” (3541). “Hulle het ‘n skof te ver getrek” (3560). Dit verskraal die eenheid. Dit sal “‘n onherstelbare ramp wees … Julle verswak ons volk en word nog daar uitgemoor. En as julle tussen die Swartes intrek, is dit ewig en altyd verby met skeiding deur vaste grense” (3547). “Laat ons bymekaar hou. In eenheid is krag” (3541). “Engeland se politiek is ongesond vir ons wêrelddeel … Hulle skep ‘n woestyn en noem dit vrede” (3547). Hulle vind “dit beter om te neem as om te gee” (5880).

    “Onafhanklikheid is die basiese vorm van vryheid … Vryheid druk hom uit in wette en reëls wat vir één spesifieke volk beraam is. Vir één besondere volk … Jy het ‘n eie ruimte nodig vir jou vryheid. Binne andermansgrense kan jy nooit vry wees nie. Om vry te wees moet ‘n volk die soewereiniteit oor homself en beheer oor sy grond hê. Soewereintiteit se gesag ontstaan uit die volk, dit kom uit die goedkeuring van die volk en dit moet in die volk se hande bly. Niemand van buite mag dit verruil of wegteken nie. Hoe kan enige persoon sy volk se vryheid wegteken?” (3566). “Ons kan ons nie aan hul getalle onderwerp nie, dit sal selfmoord wees … As ons moet sterf, laat ons nie self die oorsaak daarvan wees nie … Nou moet ons opstaan en ons strate veilig maak, met ‘n verenigde wil” (3578). “Dis asof die Egiptiese plae die Kaap getref het” (4045). “Standaarde verval, sigbaar” (4069).

    “William wonder of Sluysken iemand betaal om lawwe verduidelikings te bedink vir sy weiering om aggressief op te tree” (3687). Sluysken: “Dit sal beter wees om niks te doen wat die vyand as aggressiewe optrede kan vertolk nie” (4030). “Dié kêrel het nie die knaters nie” (4189): “Heb je g’n kloten, mijn heer?” (4727). Soos Gordon word Sluysken ‘n “tweegatjakkals” genoem (4959). “Sluysken … verswyg waarskynlik weer meer as wat hy sê. Sy grootste leuens, weet jy, lieg hy in stilte” (5006). “As die man se hart maar in die saak was en sy verstand net so goed soos sy mond gewerk het, hoef hy hulle nie met retoriek te probeer mislei nie. Of dink hy dat hulle onnosel is, en nie die verskil tussen sy praat en sy optrede opmerk en daardeur beledig en seergemaak voel nie?” (4602). ‘n Burger skryf: “Verwag geen hulp nie, maar maak soos die Amerikaners op u eie moed, vernuf en vaderlandsliefde staat” (3741). William sê: “Ons is beleër maar ek sien geen weerstand nie. Ek sien nie eens ‘n wil tot weerstand nie” (4141).

    Sluysken sê: “Ek stel voor … dat die Raad ‘n wapenstilstand van agt-en-veertig uur vra, sodat ons voorwaardes vir kapitulasie kan bespreek” (5072). “William staan weer op: ‘Solank ons kan veg is ons nie verslaan nie’” (5072). Sluysken: “Ek het respek vir jou mening, William, maar nee. Om onnodige bloedvergieting te vermy” (5079). “In sy hart bly hy ‘n klerk wat die weg van minste weerstand kies” (5091). “Jy gee oor, kommissaris, maar dit bring geen vrede nie. Ons stryd gaan voort. Hoekom het jy ons nie vertel dat jy wil oorgee sonder om te veg nie? Dan kon ons self die aanval reël. Waarom het jy namens ons gekies en besluit?” (5097). Sluysken: “Ek moes keuses maak en besluite neem … Vir die land se beswil alleen” (5103). Van Oudshoorn: “Onsin. Jy kon veg. Wat van ons volk daar buite? Die onreg, die verraad, die misdaad!” (5103). Sluysken: “Ek het hierdie stad met al sy inwoners gered” (5291). William “kyk in die man se moeë oë: Sluysken lyk hol van binne. As hy ‘n siel gehad het, het hy dit verhandel” (5291). Hy het “aan ‘n onwaardige nasie kapituleer” (5893). “Ons weet dat die oormag én voordeel alles óns s’n was” (5589).

    “So kry Sluysken en Gordon hul sin” (5103). “Die wenner skryf die storie” (6307). “Hul wandade word nou die Kaap se geskiedenis en môre se jeug erf die skande van hul vaders … sulke gemene knoeiery, onreg in stilte bewimpel, sulke skelmheid en uitgebreide diefstal, dat ek my beswaarlik ‘n soortgelyke toestand op enige plek ter wêreld kan voorstel” (5127). “Só, korrup, misdadig en morsig, eindig wat die pioniers hier in nederige en getroue werksaamheid begin het” (5206). “Die Kapenaars, verlangend na hul vrede en gerief, sal gou die Engelsman as hul baas aanvaar en gedweë gaan lê met die houding van ‘n hond wat slae gekry het. Almal sal aan die nuwe vlag gewoond word; enkeles sal dit met groeiende haat verduur” (5356).

    Die Britte “is nou die wenners; aan hulle behoort die glorie én die mag om leuens te bedink en op amptelike, gestempelde papier en in skoolboeke te versprei en verewig … William loop huis toe met die sekerheid dat hy hierdie vyand nie sal vertrou nie … Hul grypsug oortref die Kompanjie s’n, hul oneerlikheid is minstens ewe groot” (5409). “Groenteplein [word] skielik Green Market Square … Enigiets wat die vreemde inkommer mag behaag het moontlik geword” (5416). “Afrikaners is deur die bank sleg, dis wat jy gaan hoor, jy sal jouself later nie meer ken nie … Die Afrikaner gaan geleer word om homself te skaam. Hy sal nie meer sy taal wil praat nie, want dié is minderwaardig … ons kinders … die skole leer hul in Engels” (5624). “As jy ‘n volk se taal uitroei is sy tong uitgesny … Uiteindelik, net Engels. Maar die verlies, dit bly julle s’n” (5874).

    “Die rewolusie het Kaap toe gekom” (4444). “Iets is nou finaal verby” (5054). “Die lewe gaan moeilik word vir diegene wat die waarheid liefhet” (5489). “Algemene wantroue en bitterheid teen Sluysken en Gordon het onder die volk posgevat” (4505). “Hulle het ons ‘n nasie van verloorders gemaak” (5636). Die volk “is uitverkoop, beroof, hul vaderland is verraai, die Kaap is voor die vyand se voete gegooi en hy self is beveel om die burgers daaroor in onkunde te hou asof hulle landsvyande is” (4360). “Nou is daar geen skild meer teen onreg en verraad nie” (4648). “Wat maak ons met die mure van afkeer, agterdog of vrees waaragter ons nageslagte moet bly woon?” (6080).

    “Anders as met die pokke van ’13 sal ons nakomelinge nooit, nooit die gevolg hiervan [“die volksramp”] ontkom nie” (5583). “Die ongeborenes sal nie weet waarvan hulle beroof is nie: ‘n Sterk, welvarende volk, onafhanklikheid, selfbeskikking, ‘n eervolle plek in die ry van state” (5630). “Hoe weerloos is die mens teen sy lot” (6351). “Afrika is só gemaak, só laat staan … uit Afrika kom steeds iets monsteragtigs” (6519). “Uit Afrika altyd iets verskriklik” (7157). “Wat lig was, is nou donker” (7105). “Wat kon hulle nie geword het nie! Wat word nou van hulle?” (7151).

  • Kaapstad maak reg vir stormweer

    Kaapstad maak reg vir stormweer

    stormsDie stad Kaapstad se rampbestuursentrum staal hom vir moontlike fratsvloede oor die volgende paar dae.

    Wilfred Solomons-Johannes, woordvoerder, het gesê die sentrum is op ‘n hoë gereedheidsgrondslag geplaas.

    Hy het gesê die weerdiens het gewaarsku van reënval van tot 50mm en ‘n kouefront wat verskeie dele van die Wes-Kaap, vanaf Vrydagmiddag tot Saterdag sal tref.

    Swaar reënval kan fratsvloede in die Kaapse metropool, suidelike dele van die Weskus-distrik, westelike dele van die sentrale Karoo, die Overberg, Kaapse Wynlanddistrik en die Eden-distrik veroorsaak.

    “Stormsterk winde van 65 tot 70km/h word Vrydagmiddag en Saterdag vanaf Tafelbaai tot Kaap Agulhas en aan die Suidkus verwag,” het Solomons-Johannes gesê. – Sapa

  • Marthinus van Bart stel Engelse slawerny aan die kaak

    Die opspraakwekkende publikasie van Marthinus van Bart se boek oor die Britse slawegeskiedenis, Kaap van slawe, mag ons hele siening van die verlede verander. Want, soos die regerende party al male tale sonder tal in die openbaar gesê het, is “geskiedenis ‘n terrein van stryd”. George Orwell het ook gemeen: “Wie die verlede beheer, beheer die toekoms. Wie die hede beheer, beheer die verlede.”

    Toneel op 'n Engelse slaweskip
    Toneel op ‘n Engelse slaweskip

    Van Bart bewys dat Brittanje, naas Portugal, die land was wat die meeste voordeel uit die slawehandel getrek het en ook die naasmeeste slawe verhandel het. Waarom weet ons dit nie? Want die geslepe Britte het bewysstukke en skeepsjoernale uit die argiewe gesteel om hul eie slawegeskiedenis te verdoesel – terwyl die Afrikaner tot vandag toe verantwoordelik gehou word vir Nederland se veel geringer betrokkenheid by slawerny!

    Net vandeesweek tydens my onderhoud op SAFM, bel ‘n Indiër in en verwys na “die Boere se verknogtheid aan gedwonge arbeid”, wat dan kwansuis ook die dryfveer agter apartheid was. Die marxistiese historici wie se woord deesdae in Suid-Afrika wet is, aanvaar dit as ‘n gegewe dat slegs Nederlanders aan die Kaap slawe aangehou het en dat die “liberale, mensliewende Britte” dit eerste afgeskaf het.

    Dít alles verteenwoordig infame leuens, want die Britte was allermins liberaal en mensliewend. Hulle het van die ergste gruweldade teenoor slawe gepleeg, selfs lank nadat slawerny sogenaamd “afgeskaf” is. Hiernaas is ‘n akwarel van ‘n ware gebeurtenis aan boord van ‘n Britse skip waarvan die inskripsie in die boek lui: “Aan boord van die slaweskepe is slavinne aan die wellus van die bemanning uitgelewer. Dié akwarel beeld ‘n werklike voorval uit toe ‘n 15-jarige slavin geweier het om vrywillig aan ‘n seksorgie met die bevelvoerder, kaptein Edward Kimber, en sy bemanning op die bodek deel te neem. Sy het haar straf, wat ook wreedaardige verkragting ingesluit het, nie oorleef nie. Toe Kimber op aanklagte van moord en verkragting voor die hof gedaag is, is hy vrygespreek nadat sy advokaat aangevoer het dat die matrose wat teen hom getuig het, griewe jeens dié kaptein gehad het.”

    Kaap van slawe is ‘n skokkende boek. Nie net onthul dit die besonderhede van ‘n weggelate deel van die geskiedenis nie, maar ook die wreedheid en verontmensliking wat met slawerny gepaard gegaan het. Britse skepe wat die Kaap aangedoen het, het sonder seremonie die lyke van slawe wat nie die tog oorleef het nie, oorboord gegooi. ‘n Britse skip wat in Februarie 1681 aan die Kaap aangekom het, het “byna daagliks die lyke van ses tot sewe slawe oorboord gegooi” (Kaap van slawe, bl. 78).

    Veral in die lig van hedendaagse politieke korrektheid, is ons geneig om slawerny in rasseterme te sien, as blanke slawehandelaars wat in “swart goud” handel gedryf het. Daarom is dit soveel te meer ontstellend om te verneem in hoe ‘n mate die Engelse hul Ierse broers en dus medeblankes verslaaf het. Juis onder die Protestantse bewind van Oliver Cromwell, is die Katolieke Iere genadeloos vervolg en vele as slawe verkoop. Marthinus van Bart stel dit so:

    “Soos sy voorgangers het hy (Cromwell) die Iere verag en hulle genadeloos vervolg en uitgebuit. In 1650 byvoorbeeld, het hy 25 000 Iere laat opruim en as slawe aan die Engelse plantasie-eienaars van St. Kitts in die Karibiese Eilande gelewer. Van 1641 tot 1652 is minstens 300 000 Ierse burgers voor die voet deur die Engelse slawevangers gevange geneem en as slawe na die Amerikas ontvoer.

    “Gedurende sy terreurbewind oor Ierland is meer as 100 000 Ierse kinders tussen die ouderdomme van 10 en 14 jaar as slawe na die Wes-Indiese Eilande, Virginië en New England ontvoer. Toe die Ierse slawe in 1649 in Barbados gerebelleer het, het die Engelse soldate hulle voor die voet op die gruwelikste wyse gemartel en vermoor. Moord op ‘n Ier is nie as ‘n misdaad gereken nie.” (Kaap van slawe, bl. 57)

    Terwyl die SA geskiedenisboeke, wat gewoonlik deur Engelse geskryf is, die indruk wek dat Afrikaners reaksionêre slawe-eienaars was en ontevrede was met die “liberale” Kaapse bewind, skets Van Bart die ware prentjie. Die Engelse was skynheilig en het lank nadat slawerny “amptelik” afgeskaf was, steeds met slawe handel gedryf. Kinders is vry algemeen, selfs gedurende die twintigste eeu, as slawe en as gedwonge arbeiders aangehou. Van 1920 tot 1960 is “minstens 10 000 wees- en ander kinders in Brittanje wat deur die welsyn in kinderhuise geplaas is, na Australië ‘uitgevoer’ onder die voorwendsel dat hulle die wit bevolking van Australië sou aanvul”. By hul aankoms is hierdie kinders egter as slawe gebruik.

    Ook aan die Kaap het die Engelse gedurende die negentiende eeu weeskinders uit Engeland as sogenaamde “indentured apprentices” ingevoer. Vir alle praktiese doeleindes was hierdie kinders slawe wat as goedkoop arbeid in die Kaap gebruik sou word. Dr. John Philip, die bekende “filantroop” wat vandag deur Engelse geskiedskrywers geloof word vir sy (valse) beskuldigings teen Afrikaners in die negentiende eeu, was deel van hierdie stelsel van gedwonge kinderarbeid aan die Kaap.

    Dit blyk dat slawerny met blanke Engelse weeskinders deel was van die pogings in die negentiende eeu om die Kaap te verengels. Dit herinner aan die soortgelyke program van Sargent om Boerekinders in die konsentrasiekampe te verengels.

    Die Londense koerant The Times het die slawerny wat kinders aan die Kaap van Engelse “Masters” moes verduur, in 1839 aan die kaak gestel deur na die sogenaamde filantrope as “dealers in British blood” te verwys. Dog nie lank daarna nie het die mislukte aartappeloeste en gepaardgaande hongersnode in Ierland tussen 1840 en 1860 weereens ‘n stroom Ierse kinderslawe na die Kaap en Australië verseker. Soveel minagting het die Engelse aan die Kaap vir die Iere gehad dat sulke kinders, veral seuns, soos Van Bart aantoon, saam met die bruin en swart slawe ingekwartier is:

    “Dié weeskinders se lot hier ter plaatse was dieselfde as dié van die…CFS én die ‘Prize Negroes’. As ‘Apprentices’ was hulle niks minder as onbetaalde slawe in diens van welgestelde ‘Masters’ nie. As gevolg van die algemene gebruik om die weeskinders, veral die seuns, as minderwaardige mense te bejeën, hulle van die wit gemeenskap af te sonder en hulle by die swart en bruin slawe en arbeiders in te kwartier, is hulle op enkele uitsonderings na deur die swart en bruin arbeidersgemeenskap geassimileer.” (Kaap van slawe, bl. 146)

    Dit word algemeen aanvaar dat Engeland se rykdom in die negentiende eeu aan haar kolonies en Walliese steenkool te danke was. Sommige mense beweer selfs dat steenkool van Brittanje die “Saoedi-Arabië van die negentiende eeu” gemaak het. Marthinus van Bart en die ander skrywers wat hy aanhaal, wil egter beweer dat Engeland se rykdom weens die slawehandel en gratis slawearbeid geskep is.

    Daarby moet ‘n mens nog voeg die seerowery van die sogenaamde “buccaneers” en “privateers” wat onder Elizabeth I die vrypas ontvang het om ander volkere ter see na hartelus te teister en te beroof.

    Die stereotipe van die “wrede Boer” is in Suid-Afrika deur Engelse historici geskep wat eenvoudig die bedenklike en selfs gruwelike aspekte van hul eie geskiedenis ignoreer om op Afrikanertekortkominge te fokus. Dis waar die “geskiedenis as terrein van stryd” inkom.

    Marthinus van Bart het met hierdie boek ‘n groot bydrae gelewer om Suid-Afrika se slawegeskiedenis te sien vir wat dit was: ‘n grootliks Engelse bedryf waarvan die dokumantasie deur skynheilige en oneerlike Engelse verdoesel of vernietig is, maar waarvan die feite nie meer verswyg kan word nie.

    Kaap van slawe is by verre die belangrikste geskiedenisboek wat daar oor die afgelope dekade in Afrikaans verskyn het. Dit is die beginpunt van ‘n hele nuwe debat oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die rol van Engelse daarin.

    Dat sommige dit graag in die doofpot sal wil steek, spreek vanself. Dit druis teen die polities korrekte weergawe van ons geskiedenis as ‘n verhaal van “Afrikanerboosheid” in. Ons mag egter nie toelaat dat dit gebeur en dat die boek alleenlik vir ‘n klein gehoor bestem bly nie. Elkeen behoort dié teks aan te skaf en hom met die feite daarin vertroud te maak, alvorens hy dit aan die groot klok hang.

    Die boek bevat ook vele aantreklike foto’s, skilderye en illustrasies wat dit ‘n kleinood maak om te besit.

    Marthinus van Bart is daardie rare verskynsel in ons tyd: ‘n Afrikanerintellektueel en -skrywer wat nie daarvan wegskram om die leuen en die halwe waarheid uit te daag nie. Net daarvoor verdien hy al ‘n medalje. Dis nou nog afgesien van die reusewerk wat hy reeds by Die Burger se Kultuurkroniek gedoen het om oor jare ons Afrikanergeskiedenis op te teken en aan die gewone Afrikaner oor te dra.

    Kaap van Slawe kan bestel word by tel 021 406 2823 of e-pos: erfenis@dieburger.com.

  • Aardbewing laat mense kerk toe stroom

    Aardbewing laat mense kerk toe stroom

    Groote Kerk‘n Aardbewing het die aand van 4 Desember 1809 ‘n groot indruk op die mense van Kaapstad en omstreke gemaak. ‘n Skrikwekkende gerammel is plotseling gehoor “asof ‘n honderdtal waens in volle galop die straat opgery, of liewer, met die snelheid van die bliksem daaroor gevlieg het”, het ‘n ooggetuie gesê.

    Terselfdertyd het die Kapenaars ‘n aaklige skok gevoel wat alles laat wankel het. Die meeste huise is beskadig en op die skepe in Tafelbaai is sommige mense uit hul hangmatte geslinger. Met angs en ontsetting het mense uit hul huise gevlug, bevrees dat die mure op hulle sou instort. Baie het die eerste nagte daarna in tente deurgebring wat hulle op die Parade en ander pleine opgeslaan het.

    Selfs die onverskilligstes was verskrik, en party het luidkeels geroep: “Bid vir ons! Bid vir ons!” Mense van alle ouderdomme, stande en kleure het mekaar verdring in kerke en ander plekke waar bidure gehou is.

    Die Groote Kerk kon die eerste Sondag ná die aardbewing nie die menseskare bevat nie. Die predikante het hulle kans waargeneem om hul gemeentes op te wek tot bekering en heiligmaking. Lidmate wat in hul ywer verslap het, het opnuut verplig gevoel om vir die sieleheil van hulleself en anderte ywer. Party was gou weer afvallig, maar vir ander het die gebeurtenis “tot blywende seën geword” en ‘n merkbare invloed gehad op die kerklike lewe, skryf die kerkhistorikus Adriaan Moorrees.

    Dié beskrywing is een van ‘n aantal uiteenlopende verslae oor godsdiens en sedes aan die Kaap. Ds. Meent Borcherds van Stellenbosch het geskryf dat die “verderflike stelsel van die ongeloof” wat sy “slangenhoofd” in dele van Europa uitgesteek het, hier met afkeer ontvang is.

    Volgens Lichtenstein moes mense partykeer tot drie weke kerk toe en terug reis, “oor steile berge en deur diep en gevaarlike riviere, soos die Jode van ouds na hul tempel in Jerusalem, en op hul terugreis oordenk hulle wat hulle gehoor het om dit dus vir hulle van nut te maak.”

    Aan die ander kant was daar ‘n aantal ontuggevalle op die Kaapse kerkregisters. “Some of our Duch ladies […] are not all that they should be”, het lady Anne Barnard beweer.

    ‘n Besluit van groot belang vir die toekoms was die invoer van Gesange. In Nederland het die Gereformeerde Kerk die Evangelische Gezangen op 1 Januarie 1807 in gebruik geneem. Aangesien die Nasionale Sinode van Dordrecht die sing van alle liedere behalwe die Psalms en ‘n paar duidelik vermelde gesange verbied het, is die saadjie gesaai vir ontevredenheid en verset.

    Dit het later gelei tot skeurings in die Nederlandse kerk, wat sedert 1816 offisieel as die Nederlandse Hervormde Kerk bekend was, asook die Kerk in Suid-Afrika. Op die tweede Sondag van Januarie 1814 is die gesange in die gemeente Kaapstad in gebruik geneem, en kort daarna in buitegemeentes. Teen dié tyd was die NG Kerk, soms ook Hervormde Kerk genoem, een van die min Kaapse instellings met voorlopig ‘n Hollandse karakter. Daar was in 1806 sewe gemeentes: Kaapstad, Stellenbosch, Drakenstein, Swartland, Tulbagh, Graaff-Reinet en  Swellendam.

    slot machineалександр лобановский супермаркет класс

  • Kaap kry sy eerste weekblad

    Die Kompanjie het gemeen dat 'n pers aan die Kaap 'n instrument van revolusie kon word. Die owerheid was onthuts oor die strewes van die Kaapse "patriotte" wat in 1779 'n drukpers aan die Kaap gevra het sodat wette, regulasies en ander regeringskennisgewings makliker versprei kon word. Die Here XVII het dit verwerp. Die bewindhebbers het amptelike dokumente in Nederland laat druk en met die seilskepe teruggebring. Aan die Kaap moes dokumente met die hand geskryf word. Eers in 1794 het die Here XVII ingesien dat 'n drukpers koste kon bespaar en toestemming gegee dat die Kaap een kon kry.

    Die eerste Afrikaner wat koerantredakteur geword het, was in Nederland redakteur van die Nationale Courant en later die felle Jakobynse Oprechte Bataafsche Courant van Amsterdam. Hy was Johannes Henricus Redelinghuijs (1756 – 1802), wat as 'n verteenwoordiger van die klaende Kaapse burgers na Nederland gegaan het. Hy het homself 'n "Afrikaan" genoem en die Kaap as sy "vaderland" beskou, maar moes noodgedwonge sy ideë oor "vrijheid, gelijkheid en broederschap" in Nederland verkondig. In Nederlandse koerante het hy die Kapenaars teen die Engelse gewaarsku en 'n beroep op hulle gedoen om deur middel van 'n revolusie 'n volksregering tot stand te bring.

    Ná die eerste Britse besetting het die eerste drukpersbedywighede aan die Kaap begin. Goewerneur sir George Yonge het in Julie 1800 die Kaapse handelshuis van Alexander Walker en John Robertson gemagtig om 'n drukpers op te rig en 'n weeklikse nuusblad te publiseer. Op Saterdag 16 Augustus 1800 het die eerste nommer van die tweetalige blad The Cape Town Gazette and African Advertiser/ Kaapsche Stads Courant en Afrikaansche Berigter verskyn.

    Die regering het die blad in 1801 gekoop. Daarna kon niks gedruk word wat nie die volle goedkeuring van die owerheid geniet nie. Die blad het die jongste oorsese nuus aangebied, maar dié was reeds 'n paar maande oud.

    Die eerste jaargang bevat, behalwe handelsnuus en die soort amptelike berigte wat gewoonlik in 'n staatskoerant verskyn, ook binne- en buitelandse nuus: oor die komende perdewedrenne, 'n waaghalsige inbraak, deur die dak, van ene mnr. Van den Berg se huis regoor die Parade, die Franse Revolusie wat op 4 Oktober beskryf word as een van die verskriklikste gebeurtenisse in die geskiedenis.

    Op 16 Augustus 1802 verneem die Kapenaars van die vrede van Amiens met Napoleon. Vroeg in 1803 is die blad nog tweetalig gepubliseer, maar op 26 Maart 1803 is aangekondig dat dit van April af net in Hollands sou verskyn, hoewel kennisgewings in Engels, Duits en Frans toegelaat sou word. Hierdie aankondiging was aanduiding van 'n verandering van regering aan die Kaap.

    гидробак джилексФильчаков прокурор отзывы

  • Begin van ‘n kultuurbotsing

    Die mislukte poging om die Kaap te herower het demoraliserend op die meeste Afrikaners ingewerk. Die meerderheid het hulle rustig gedra. Macartney het op 28 Mei 1797 bepaal dat elke burger 'n eed van getrouheid aan Brittanje moes aflê. Soveel burgers het die eed nie afgelê nie, dat hy op 28 Junie 'n tweede proklamasie uitgevaardig het: dié wat dit voor 10 Julie nie doen nie, sou uit die kolonie verban word. Die meeste het daarna die eed onwillig afgelê, maar sommige weieraars is verban.

    Die owerheid het 'n beleid van versoening nagestreef wat deur 'n aansienlike groep Hollandse koloniste aanvaar is. Dié faktor was alreeds werksaam onder party van die hoë amptenare uit die Hollandse tyd wat hul betrekkings teruggekry het. Hulle het daagliks met die Engelse amptenare saamgewerk en hulle so gou as moontlik by die nuwe omstandighede aangepas. Sommige van hulle was van die begin af simpatiek teenoor die Engelse, en het gou hul lewensbeskouing aanvaar en die Engelse lewenswyse aangeneem. Onder hulle was die fiskaal, Willem S. van Ryneveld.

    Die sosiale afstand tussen Afrikaans- en Engelssprekendes het kleiner geword deur die omgang wat vermaak meegebring het. Die Engelse het in 1796 perdewedrenne ingevoer. Die Afrikaners het dit ondersteun, omdat sommige van hulle perdetelers was. Lady Anne Barnard het deur haar innemendheid mense gewin deur hulle saam te neem na die perdewedrenne asook na die danspartye wat sy gereeld gehou het. "En so onder die bekoorlike musiek van die dansbaan en die opgewondenheid van die renbaan is van meer as een Kaapse Afrikaner waarskynlik 'n oortuigde Angloman gemaak", skryf G.D. Scholtz. Onder die invloed van lady Anne Barnard het die sosiale lewe van die Afrikaner, wat voorheen sterk onder Franse invloed gestaan het, veral op die dorp en in die stad 'n Engelse karakter gekry wat dit tot vandag behou het. Lady Anne het in 1798 met genoegdoening geskryf dat die Engelse offisiere "at a great rate" trou met die "Dutch vrows". Tog was daar ook ander Engelse wat die "Dutch" met minagting behandel het, meld sy in 'n brief in 1797.

    Volgens 'n memorandum wat in 1801 opgestel is, was daar vier groepe Afrikaners. Hulle was die Britsgesindes of "Anglomanne", ten tweede die aanhangers van die Huis van Oranje, wat met die Britsgesindes saamgewerk het, maar nie hul landgenote vervolg het nie, in die derde plek die "gemodereerde partij" wat aan Nederland getrou wou bly en ongetwyfeld die meerderheid Afrikaners omvat het, en ten slotte 'n groep wat onder die invloed van die heersende Frans-revolusionêre denkbeelde was.

    fruit shopФильчаков Александр Васильевич