Etiket: Piet de Wet

Leon Lemmer: Die aktualiteit van verraad

In sy boek, Three Years’ War (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0),* oor die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902), skryf Christiaan de Wet (1854-1922) in hoofstuk 2: “The English only learned the art of scouting during the latter part of the war, when they made use of the Boer deserters – the ‘Hands-uppers.’ These deserters were our undoing … I shall not hesitate to call them by their true name – the name with which they will be for ever branded before all the nations of the world” (Kindle 292). Dit is duidelik dat De Wet so gou moontlik sy absolute weersin in verraaiers in sy boek wou dokumenteer. “It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people, and an iron will was required to fight against both at once” (1372). De Wet het ‘n hensopper as ‘n lafaard beskou, “a man who in the future could never again look any one in the face” (2054). Oor ‘n spesifieke voorval skryf hy: “What made this so hard to bear was that treachery had a hand in it – when the English took the Government and President’s Steyn’s bodyguard prisoner, they had had a Free State burgher as their guide” (3128). [* Ek het toegang tot die Engelse vertaling; ongelukkig nie tot die oorspronklike Hollandse (“Dutch” – 10) teks, Strijd tusschen Boer en Brit, nie.]

Dit is noodsaaklik om ‘n duidelike onderskeid te tref tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie, joiner of verraaier; iets wat De Wet nie in sy terminologie doen nie, hoewel dit duidelik is dat sy afsku eerder op die hanskakie as die hensopper gemik is. ‘n Hensopper is ‘n Boer/Afrikaner wat sonder óf te veg, óf wat gedros het nadat hy ‘n tyd lank aan die kant van die Boere geveg het, hom aan die oorlog onttrek het, aan die Britte oorgegee en die eed van neutraliteit by die Britte afgelê het. ‘n Hanskakie is ‘n Boer/Afrikaner wat hom van die begin van die oorlog af, of nadat hy ‘n ruk lank saam met die Boere geveg het, aan die Britte oorgegee en na die vyand oorgeloop het deur die eed van getrouheid aan die Britse kroon te sweer. Hanskakies het daarna aktief aan die Britse kant teen die Boere aan die oorlog deelgeneem. Dit is hulle wat volgens De Wet net smaad verdien. Teen die hensoppers wat moed opgegee het omdat hulle gedink het die oorwinning kon nie behaal word nie, het De Wet dit nie so erg gehad nie.* Hy wou hulle nie as soldate terughê nie, tensy hulle gemotiveerd was om uit eie beweging weer die wapen op te neem. “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2012). ‘n Geval van: Met onwillige honde vang jy nie hase nie. [* Ook omdat “the British Government had been doing its utmost to induce the burghers to commit treason” (JD Kestell, bron hier onder, Kindle 2667).]

Naas die Boere uit die twee Boere-republieke wat hensoppers of hanskakies geword het, was daar Afrikaners uit die Kaapkolonie en Natal wat saam met die Britte teen die Boere geveg het. De Wet skryf: “There was not a man amongst us who would have asked better than to make prisoners of the Cape Mounted Rifles and of Brabant’s Horse. They were Afrikaners, and as Afrikaners, although neither Free-Staters nor Transvaalers, they ought, in our opinion, to have been ashamed to fight against us. The English, we admitted, had a perfect right to hire such sweepings, and to use them against us, but we utterly despised them for allowing themselves to be hired. We felt that their motive was not to obtain the franchise of the Uitlanders, but five shillings a day! And if it should by any chance happen that any one of them should find his grave there – well, the generation to come would not be very proud of that grave. No! it would be regarded with horror as the grave of an Afrikaner who had helped to bring his brother Afrikaners to their downfall. Although I never took it amiss if a colonist of Natal or of Cape Colony was unwilling to fight with us against England, yet I admit that it vexed me greatly to think that some of these colonists, for the sake of a paltry five shillings a day, should be ready to shoot down their fellow-countrymen. Such men, alas! there have always been, since, in the first days of the human race, Cain killed his brother Abel. But Cain had not long to wait for his reward!” (1020).

Die Britte het in die tweede helfte van die ABO, die guerrilla-fase, ‘n beleid van verskroeide aarde gevolg deur die huise en plase van vegtende Boere en selfs van hensoppers te vernietig omdat hulle die Boere in hulle oorlogvoering ondersteun het deur bv kos en perde aan hulle te voorsien. Baie van hierdie vroue en kinders is na konsentrasiekampe weggevoer. “They were driven out of their houses, and had to see their dwellings burnt down or destroyed before their very eyes. Could inhumanity go further? … All the food of the women was carried away or scattered upon the ground; and it was only through the kind-heartedness of here and there a more humane officer, or of some simple ‘Tommy,’ that a dish of flour was secretly left behind for the housewife. What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy … These Africanders made it possible for the English to travel long distances at night, and, acquainted as they were with the habits of their countrymen, they enabled the English to capture Boers, or to seize cattle, where otherwise they would have been unable to do so, or at least could not have done so without infinitely more trouble. How must every noble sentiment have been stifled in these men! It is impossible to comprehend how they could have endured listening to the constant abuse which in the camps was heaped on their own race – incomprehensible how they could constantly, from one farm to another, look on the misery which they were helping to bring upon women and children – who were their own flesh and blood” (JD Kestell, Through shot and flame, London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0, 2456).

John Daniël Kestell (1854-1941) is in Natal gebore met ‘n Engelse pa en ‘n Afrikanerma. Hy was die predikant van die NG-gemeente op Harrismith. Gedurende die ABO was hy ‘n kapelaan vir die Boere-soldate. Oor 1902, dus oor die laaste maande van die oorlog, skryf Kestell:

“That our people as a people remained steadfast became more and more evident to me. However much our numbers in South Africa may have become diminished through the deportation of great numbers, and through the still greater numbers who had lost courage and had surrendered, our people as a people still always continued to exist. This the English were anxious te deny. They were fond of asserting that it was only a small fraction of the people that still resisted. This was not the case. It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle; but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful. The majority of our prisoners-of-war had remained loyal to the cause. The majority even of those who in their dejection laid down their arms had no desire to remain under British rule … If there were hundreds of our flesh and blood siding with the British, then there were thousands who did not. Even those on whom the depressing influence of imprisonment must have had a baneful effect remained irreconcilable, and showed it in every way” (2667).

In sekere opsigte word die geskiedenis herhaal. Veral sedert 1994 het die getal Afrikaners in Suid-Afrika weens emigrasie gedaal en het daar ‘n sifting plaasgevind in die geledere van dié wat in Suid-Afrika aangebly het. Baie van diegene wat eens Afrikaners was, het hulle gatte geswaai en hulle Afrikanerskap versaak. Byvoorbeeld, ‘n mens kan tereg vra: Waar is al die Broeders heen? Gelukkig het die gesonde kern van Afrikaners oorgebly; mense wat volhou om vir die behoud van hulle waardes en taal te veg. Hulle vorm ‘n klein minderheid in ‘n verswelgende swart meerderheid.

Dit was veral Vrystaters, soos Marthinus Theunis Steyn (1857-1916) en Christiaan de Wet, wat bittereinders was en nie aan die Britte wou oorgee nie. Kestell skryf:

“There was, notwithstanding all the destruction, no thought of surrender … let the enemy do his worst. Let him ruin us completely if it was our fate to be overwhelmed. The English had to do with a people who were no barbarians, but with a race sprung from the same stock as themselves – with the offspring of ancestors who had sacrificed everything for their Faith – with descendants of forefathers who had contended for eighty years against a great world power. Such means, therefore, as Great Britain had for the last fifty years been in the habit of employing against barbarous or semi-barbarous races had till now failed signally when applied to the people of South Africa” (2115).

In sy wildste drome sou Kestell nie kon voorsien nie dat slegs ‘n halfeeu na sy dood in 1941 die Europese oftewel blanke beskawing in Suid-Afrika sou verkrummel voor terrorisme en geweld en ten prooi van afrikanisering val. Nog minder sou Kestell kon dink dat ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes op verraderlike wyse die leiding in hierdie projek sou neem. Daardie verraaiers word verloopte Afrikaners genoem. Sommige van hulle en hulle navolgers is boonop hanskakies in dié sin dat hulle voorkeur aan Engels bo Afrikaans gee.

Ek het by ‘n vorige geleentheid oor een van die bekendste hanskakies, Christiaan de Wet se broer Piet (1861-1929), geskryf (Praag 30.07.2016). Ek het dit gedoen na aanleiding van Albert Blake se boek, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Daarin word Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004) verloopte Afrikaners genoem. Christiaan de Wet het so ‘n renons in hanskakies gehad dat hy gedreig het om Piet soos ‘n hond dood te skiet. Piet het die Britse oorlogspoging goedgepraat terwyl Chistiaan die hanskakies as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt het. Die twee broers het nooit versoen geraak nie. Christiaan was van mening dat dit goed was dat daar ‘n sifting in Boere-geledere plaasgevind het. Die afmetings wat die hanskakiesindroom aangeneem het, blyk uit die volgende statistiek: Teen die einde van die oorlog was 5 464 burgers in Britse diens teenoor 17 000 tot 20 000 bittereinders. Na die oorlog het die Britse owerheid beter skadevergoeding aan die hensoppers en veral aan die hanskakies as aan die krygsgevangenes en bittereinders uitbetaal. Dit het stukrag aan Afrikanernasionalisme gegee. In hierdie proses is die hensoppers makliker en gouer as die hanskakies vergewe.

In Anna Barry (1884-1964) se dagboek word onder meer vertel van haar pa, Thomas, wat ‘n veldkornet in die ABO was maar uit moedeloosheid ‘n hensopper geword en die eed van neutraliteit afgelê het (Praag 4.09.2016). Soos in die tweede paragraaf hierbo, tref Anna ‘n skerp onderskeid tussen ‘n hensopper en ‘n hanskakie. In die geval van die hensoppers onderskei sy verder tussen dié wat soos haar pa aanvanklik in die ABO geveg het en diegene wat nooit aan Boerekant geveg het nie. Sy veroordeeld die gedrag van hanskakies ten sterkste, bv dié van Piet de Wet .

Barry skryf van ‘n Bestendig de la Harpe en dat die De la Harpe-familie hulle reeds vroeg in die ABO in Basoetoland tuisgemaak het (p 123; ook 126, 135, 136, 143, 144; na-ABO: 153, 163, 166). “Hulle het nie een lid van hulle groot familie in die oorlog verloor nie, daar is nie een in ‘n krygsgevangenekamp of in ‘n vrouekamp nie en maande gelede het hulle reeds oor die Caledon[-rivier] gevlug. Ons verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). Na die ABO vind die De la Harpe egter dat hulle huis in die Vrystaat afgebrand is “en alles is vernietig” (151). Hulle het ook ‘n neef verloor wat in die ABO doodgeskiet is (154). Die De la Harpe het Barry genoop om graadverskille by hensoppers te beklemtoon. Oor SG Vilonel (kyk hier onder) skryf Barry: “Ook hoor ons dat Vilonel van Senekal nou werklik aan die hoof van ‘n burgerwag is wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136) en “‘n Ierse parlementslid … het … gesê … dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

Alexander Strachan se roman, Brandwaterkom (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 383p, R260; Amazon Kindle $20) is onlangs met ‘n prys bekroon. Veral die Oos-Vrystaatse dorpe Senekal, Fouriesburg en Ficksburg word betrek, dus dieselfde geografiese gebied as in Barry se dagboek. Aan die einde van hoofstuk 2 staan: “Wat wou die kom [die Brandwaterkom] vir my sê? Net ‘n veraf geruis, ‘n ligte wind of dalk die fluistering van verraad?” (p 11). Die ABO is ook die hoofonderwerp van hierdie boek, maar die fokus is op die hanskakie, Stephanus Gerhardus (Fanie) Vilonel (1866-1918). Let deurgaans op hoe die leser voorberei word op Vilonel se oorlopery na die Britte. Die naam van ‘n ander verraaier, Piet de Wet, duik ook in die teks op (95, 262).

Daar word na Bestendic de la Harpe verwys (97) en na twee boeke van WH de la Harpe wat oor Fouriesburg en die ABO handel (161, 379). In die bibliografie is daar geen verwysing na Barry se dagboek of Albert Blake se 2016-boek oor die De Wet-broers nie. Hierdie boek van Blake en die tweede uitgawe van Barry se dagboek is na Strachan se boek gepubliseer. Daar word wel verwys na ‘n vroeëre boek van Blake, Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96) en die bogenoemde boeke van Christiaan de Wet en JD Kestell (379-380), asook na die 2013-rolprent, Verraaiers (250, 383). Dit lyk asof Strachan die geskiedenis van die ABO deeglik nagevors het.

Voor die ABO was Vilonel ‘n prokureur op Senekal wat geweet het hoe om homself finansieel as bv boedelberedderaar en afslaer te bevoordeel. Later word hy die stadsklerk. Hy het op Edenburg skoolgegaan en “verkies om Hollands te praat” (258) maar die “Engelse taal [het] net so gemaklik as Hollands in sy mond gelê” (259). Sy mate van Engelsgesindheid skemer van meet af deur in bv sy liefde vir krieket en sy aangetrokkenheid tot ‘n Skotse dame, miss L Sutty. Hy hou van Engelse leesstof (106) en het geen erg aan boeresport nie (60).

In 1893 was Vilonel die Vrystaatse skyfskietkampioen (46). Met die uitbreek van die ABO is hy ‘n veldkornet vir die Winburg-distrik, waaronder die Senekal-kommando ressorteer (67). Later is hy tot kommandant bevorder (207). Hy bewonder die korrektheid, stiptelikheid, netheid asook die “geordendheid en dissipline” van die Britse magte (87). Daarenteen word van die Boere-magte gesê: “Die kommandolewe en dissipline was nog lank nie in die burgers se bloed nie. Veral tydens nagmarse het elke burger, ongeag bevele, sy eie kop gevolg. Die verbod op rook is in die wind geslaan” (111). Ook: Hoofkommandant Marthinus “Prinsloo laat op die nippertjie weet die aanval kan onder die omstandighede nie voortgaan nie – hy en sy offisiers wil daardie dag ‘n veeveiling op Harrismith gaan bywoon! … Watse voorbeeld stel hy aan die klomp wat gedurig om verlof kla sodat hulle na hul eie boerderye kan gaan omsien?” (188).

“Tog kan Vilonel amper nie anders as om iets van ‘n bewondering vir die vyand te ervaar wat so doodsveragtend voor die Boerekoeëls hurk onderwyl hulle roerloos* op die vuurbevel wag nie” (89). Op die slagveld onderskei Vilonel hom as ‘n hoogs suksesvolle skerpskutter. Dit lyk “asof die kommandant se geweer om ‘n hoek kan skiet” (105). Dit is ‘n geval van “Vilonel wat al hoe meer die man word” (93), dus aansien as soldaat geniet. “In Senegal bereik allerhande berigte uit die slagveld hulle. Ja, sy slag met die mauser het hom vooruitgeloop. Die dorp is trots op hom” (207). Terselfdertyd voel sy vrou, Sarah, al hoe sterker daaroor dat hulle hulle liewer in die Kaapkolonie moet hervestig (102). “Hoekom wil sy [Sarah] so graag uit Senekal padgee dat sy selfs bereid is om die Boeresaak te versaak?” (225). [* ‘n Ongelukkige woordkeuse. “Roerloos” beteken hier sonder om te beweeg; nie om sonder gewere te wees nie.]

Tydens die bestorming van Platrand is Vilonel nie waar hy behoort te wees nie. “‘Waar is die Senekallers en die Winburgers?’ Die groepie kyk om hulle rond. ‘En waar is Vilonel, die bobaasskut op wie se roer almal altyd so staatmaak? Geen Boer is dan in sig nie'” (128). “Vilonel? Ja, waar was die geleerde prokureur van Senegal? … Tog bly die spraaksame kommandant van Senegal swyg” (130). Vilonel word uitgebeeld as ‘n intelligente en strategiese vegter wat die Britse soldate by hulle plek van aankoms wou keer pleks van te wag totdat hulle hulle in die binneland bevind. “Tot aan die einde glo Vilonel die Kakieversterkings kon gestuit gewees het toe hulle by Durban-hawe voet aan wal gesit het. Moenie die vyand voorsit nie, gaan hom tegemoet” (111). “Hy praat in die laaste Nataldae* al hoe minder, die gesit rondom Ladysmith kry sy geduld onder. Hy sukkel met die gesag bokant hom. Nie almal kom sy ongedurigheid agter nie, maar die stilsit is een van die redes … Met die uitbreek van die oorlog was daar maar ‘n aks meer as 27 000 Britse soldate in die land teenoor die amper 55 000 weerbare burgers. Hoekom nou die Engelse tyd gun om hul getalle aan te vul totdat hulle die Boeremag op die ou einde heeltemal gaan oorskadu?” (101-102). [* Vilonel sê: “Dit voel of al die maande daar verniet was … As ons die oorlog gaan verloor, is dit juis oor die leeglêery by Ladysmith. Generaal Piet Joubert wou nie dat ons die Engelse doodskiet toe ons hulle in die hand gehad het nie” (202).]

Teen die middel van die drie jaar wat die ABO geduur het, het “die oorlog … ‘n verkeerde afdraaipad gevat” (254). Baie Boere se hoop op ‘n oorwinning het gekwyn. “Oral om hom kan Vilonel die neerslagtigheid sien” (254). “Die Boere is nou oorlogstam” (256). Vilonel het moeilik gesag oor hom geduld en nie goed met Christiaan de Wet oor die weg gekom nie. “‘n Perd en ‘n os trek nie aan dieselfde juk nie” (263). “Hoe verder van De Wet af, hoe gemakliker voel hy” (256). Om die Boere in staat te stel om vinniger te beweeg en meer doeltreffend te veg, gee De Wet opdrag dat geen waens met vroue, kinders en voorraad meer toegelaat sal word om saam met die vegters te trek nie. In Vilonel se kommando was daar ‘n dertigtal waens maar hy ignoreer De Wet se opdrag. “Maar steeds gee die kommandant van Senekal nie bes nie” (261).

By De Wet kla Vilonel: “Die rol van die skerpskutter word nog heeltemal geringgeskat” (263). “Het Vilonel sy hand doelbewus oorspeel omdat hy nie langs De Wet wou inval nie?” (263). “Sy lewe lank het dit hom [De Wet] nie aangestaan as iemand trag om hom te dwarsboom nie” (274). De Wet sê aan Vilonel: “Jy sal al my bevele gehoorsaam. So nie, moet jy as kommandant bedank. Andersins gee ek jou self jou ontslag” (263). “Ek bedank” sê Vilonel (263). De Wet: “Jy is verlaag tot ‘n gewone burger en ek soek jou in ieder geval nie meer in my geledere nie” (264). Dan word hierdie woorde De Wet in die mond gelê, dieselfde as wat hy van sy broer Piet gesê het: “As ek daardie man [Vilonel] weer raakloop, skiet ek hom soos ‘n hond dood” (264). “Toe die waens wat hy so verdedig het, stadig wegdraai van die hoofkommando af terug in die rigting van Senekal, besef Vilonel die laaste spyker is in die kis geslaan. Voortaan gaan hy sy lyf skaars hou; hy staan nou op sy eie” (274). “Die naam De Wet [is] een van die bitterste pille wat hy nog op sy tong geproe het” (276).

Oor later in die ABO word gesê: “Die joiners van die omgewing het aan dieselfde Britse korps behoort, die Vallentin’s Heidelberg Volunteers. ‘n Groep Engelse en Afrikaanse vrywilligers wat wapen neergelê en by die Britte gaan gatkruip het, soos die mense gesê het” (196). Toe daar destyds, anders as deesdae, na “die mense” verwys is, is blankes bedoel. Daar is die volgende stelling oor Britse imperialisme: “Dit is nou eenmaal van ‘n Engelsman. Alleen sal hy vir jou nie alleen los nie. So nooit as te nimmer. Sodra jy dink jy het nes geskop, kom klop hy maar net weer aan jou voordeur. Dit het ek uit die geskiedenis geleer. Daarom was die oorlog vir my niks nuuts nie. Ek het die Kakies sien kom soos die oosteson wat soggens oor die bergtop loer” (215).

Na sy ontslag het Vilonel geredeneer: “Die magtige Engeland kan tog nie deur die hand vol Boere verslaan word nie” (278). “Weens die hopeloosheid van die ongelyke stryd het ek besluit om my aan die oorlog te onttrek” (329). Hy het “in Basoetoland ‘n draai loop maak om hom te vergewis van die situasie daar … Daar het hy die Fouchés raakgeloop en op troppe en troppe vee van oorlogsontduikers afgekom” (278). Die verwysing is na die ouers van Jacobus Johannes (Jim) Fouché (1898-1980), die tweede staatspresident van Suid-Afrika (1968-1975). Tydens die bewind van die Nasionale Party is gepoog om die Fouchés se status as lafhartige ABO-ontduikers dig te hou. Nasionale Pers was toe ook nie gewillig om inligting hieroor te publiseer nie.

Vilonel se vrou, Sarah, het sy uittrede uit die ABO verwelkom. “Fanie, ek is bly jy is uit die oorlog; ek het van die begin af geen sin daarin gehad nie” (299). Maar sy het ook gesê: “As jy nie voortaan heeltemal neutraal in die oorlog staan nie, is jou [prokureurs]kantoor die eerste wat in die slag gaan bly” (299). ‘n Britse bevelvoerder, Leslie Rundle, het dit bevestig. “As Vilonel nie oorgee nie, is die uiteinde onafwendbaar. ‘It will leave me with no choice but to burn your office down'” (340). Vilonel se Skotse vriendin, miss Sutty, het sy onttrekking as Boere-soldaat veroordeel: “My people never quitted the battlefield!” (339).

Vilonel het probeer om veldkornet Hans van Rooyen en sy manskappe te oorreed om aan die Britte oor te gee. ‘n Strik is vir Vilonel gestel en hy is deur die Boere gevange geneem presies soos Christiaan de Wet in sy boek vertel. Hy word aan hoogverraad skuldig bevind en tot “vyf jaar gevangenisstraf met hardepad” gevonnis (352). Vilonel is deur die Britte bevry en sy vonnis is “deur die Britte ter syde gestel” (369). Teen die einde van die boek word genoem dat Vilonel “beoog om Boere te werf vir die Orange River Colony Volunteers. As leier van die Britse kommando gaan hy die Boere met die geweer aandurf om sodoende die oorlog tot ‘n spoedige einde te bring” (374). Vilonel was dus nie net ‘n hensopper wat die neutraliteitseed afgelê het nie, maar ‘n hanskakie of joiner wat die eed van trou aan die Britse kroon gesweer het. Hy was in ‘n gewapende skermutseling met die Boere betrokke maar het daarin geslaag om te ontsnap (375).

Die hoofkarakter in Strachan se boek, Esther van Emmenes, doen navorsing oor Vilonel en haar aandag is op die ABO toegespits. Sy word (deels) gemotiveer deur ‘n familielid wat destyds lid van die Vallentin’s Heidelberg Volunteers was en as hanskakie deur die Boere ter dood veroordeel is (268). Sy stam “uit die joinerfamilie Van Emmenes, van Heidelberg” (334). Oor die latere Grensoorlog sê sy: “Die Grensoorlog? Snaaks dat dit skaars ‘n indruk op my gemaak het” (143). Dit lyk asof sy onbetrokke by, of afwysend oor, die Afrikanergeskiedenis sedert bv 1948 is.

‘n Ander karakter, Bullet, was ‘n soldaat in “die Bosoorlog” (159) en bring sommige van die werklikhede van ons onlangse verlede onder Emmenes se aandag. “Ons het ook ons helde gehad. Maar dinge het oornag verander” (193). Daarop reageer sy soos volg: “Ons het almal hang-ups. Lyk my jy sukkel om dit uit jou sisteem te kry” (159). Soos deesdae in die mode is, verwys sy na “‘n geskiedenis met sy wortels in die tyd lank vóór 1652 – Jan van Riebeeck se ‘volksplanting'” (147). Haar waardes is klaarblyklik anders as dié van nie-verloopte Afrikaners.

Die kykNet/Rapport-fiksieprys vir 2016 is aan Strachan vir Brandwaterkom toegeken. In die commendatio verwys Frederik de Jager na die “versaakte soldate” van die Grensoorlog en “die implisiete verraad van die apartheidsowerheid teenoor die soldate soos Bullet … Uiteindelik is dit verraad wat onderliggend aan die hele boek lê” (LitNet 27 September).

Die hoofkarakter, Emmenes, vors die geskiedenis van ‘n verraaier, Vilonel, na. In daardie sin is verraad die tema van die boek. Maar daar is geen bespreking van wat verraad is nie en nog minder word daar oor die etiek van hierdie verskynsel besin. Die rede waarom Emmenes nie teen verraad te velde trek nie is moontlik omdat sy uit ‘n joinerfamilie stam. In daardie sin is die hoofkarakter verkeerd gekies. Aan die ander kant is dit sekerlik vir iemand moontlik om ander waardes as jou voorgeslag te hê. Byvoorbeeld, dink aan die mate waarin rassesegregasie- en apartheidondersteuners deesdae verdoem word. ‘n Duidelike en skerp veroordeling van verraad kon dus in die mond van Emmenes gelê word, maar so iets kom nêrens in die boek voor nie.

Die Grensoorlog waarin ‘n ander karakter, Bullet, geveg het, word sydelings betrek en nie afdoende in die verhaal geïntegreer nie. Dit bly ‘n randeier. Daar word glad nie duidelik beswaar gemaak teen die versaking deur die Suid-Afrikaanse regering van dít waarvoor die soldate geveg het nie. Die waarheid is dat die soldate wat in die Grensoorlog geveg het inderdaad kan voel dat hulle tevergeefs geveg het, want eers is Suidwes-Afrika aan die vyand oorgegee en daarna Suid-Afrika. Dit geld eintlik ook Rhodesië omdat die Suid-Afrikaanse regering sy ondersteuning van Ian Smith se bewind beëindig het. Eerste minister John Vorster het toegegee aan Henry Kissinger, die Amerikaanse minister van buitelandse sake, se eise. Peter Carrington, die Britse minister van buitelandse sake, het daarna die blanke bewind in Rhodesië vernietig. Terloops, albei hierdie bliksems, Kissinger (gebore in 1923) en Carrington (gebore in 1919), lewe nog.

Maar my politieke beswaar teen die boek is dat die hoofverraad wat in 1990/94 in Suid-Afrika gepleeg is nie deur Strachan en dus ook nie in De Jager se commendatio ter sprake gebring word nie. Magsdeling is aan die blanke kiesers belowe en magsoorgawe is aan hulle opgedring. Toe die meerderheid blanke kiesers ten gunste van magsdeling gestem het, was hulle onder die indruk dat die plegtige belofte nagekom sou word waarvolgens die finale ooreenkoms tussen die Nasionale Party-regering en die terreurgroepe in ‘n tweede referendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dít is verraad in sy suiwerste vorm.

In die ABO het verraaiers uit eie geledere die Boeresaak onberekenbare skade berokken. Die nuwe Suid-Afrika het tot stand gekom nadat ‘n klein groepie veral Afrikaanssprekende blankes verraad teenoor die blanke kiesers en hulle nageslag gepleeg het. Dat die nuwe Suid-Afrika bestaan en hoe hy is, kan aan verraad toegeskryf word. Die blanke soldate wat verloën is, was net ‘n fraksie van die kiesers. Die politieke magsoorgawe het die belange en toekoms van al die blankes aangetas.

In my jeug het ons van iets wat heeltemal onverstaanbaar was of teen ons grein gegaan het, gesê: Dit is my gat se deksel. Dit is my gat se deksel dat ons verraaiers nie ‘n lae profiel handhaaf en uit die openbare oog bly nie. In plaas daarvan maak hulle hulleself wys dat hulle gepresteer het, bv dat die uitverkoping van die blankes ‘n burgeroorlog verhoed het. Pleks van laag te lê en weg te raak, soek hulle eer en publisiteit vir hulleself. Net die vyand en verloopte Afrikaners bied lippediens aan hierdie verraaiers. Hopelik sal (sommige) historici hulle vorentoe realisties beoordeel.

Leon Lemmer: ‘Ons Japie’ en Anna Barry as nie-verloopte Afrikaners

Ons Japie: Die Boereoorlogdagboek van Anna Barry (Pretoria: Protea Boekhuis, 2016, 200p, R220), is onlangs hergepubliseer. Hierdie keer met ‘n voor- en nawoord deur Ena Jansen. Die oorspronklike uitgawe, Ons Japie: Dagboek gehou gedurende die Driejarige Oorlog, is in 1960 deur Afrikaanse Pers-Boekhandel uitgegee. Die onderwerp is die Anglo-Boereoorlog (ABO, 1899-1902) soos weerspieël in Barry se dagboek. Nadat opsigtelike gebreke uitgewys is, gee ek oorsigtelik die inhoud van die dagboek weer, bespreek daarna Jansen se voor- en nawoord, gevolg deur besinning oor die huidige relevansie van die boek.

Opsigtelike gebreke

Die boek is mooi uitgegee, maar nie sonder tekortkominge nie. In die redakteursnota word die termyn van die dagboek as “1899-1902” aangegee (p 6; ook op 25), terwyl die inskrywings van 1899 tot 1903 strek. In die tweede sin van hierdie nota staan polities korrek: “Raspejoratiewe in die teks is ‘n weerspieëling van die destydse samelewing en is daarom nie vir hierdie uitgawe gewysig nie” (6). Dit is egter moontlik dat daar in hierdie opsig wél veranderings aangebring is, bv “naturelle” (99, 131, 135). Jansen se taalgebruik hinder soms, bv die onnodige invoeging van “vir” (7, 8) en “weer” (15, 18, 19, 31). Twee keer kom “hendsoppers” (13, 21) voor, andersins “hensoppers”. Waarom “inskripsies” (11, 176) pleks van “inskrywings”? Waarom “munisipaliteitsgebou” (177) pleks van “munisipale kantore”? (191). Nêrens word die betekenis van die afkorting NALN (7, 178) vir die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum in Bloemfontein aangegee nie. Daar is ‘n nederlandisme soos “aangekaart” (9). Onnodige Engelse woorde word gebruik: “issue” (10) en “displacement” (29). Jansen gebruik die woord “moment” (10, 11, 21, 23, 29) terwyl ek liewer van “tydstip” sou praat. Waarom “verbolgenheid” (15) eerder as “woede”?

As die datums wat Jansen aangee, vergelyk word met die dagboek is daar talle foute, bv. soms onderskei sy nie tussen die datum van ‘n dagboekinskrywing en die datum van ‘n gebeurtenis nie: “3 Januarie”, twee keer (p 11, moet 13 Januarie wees, p 23, 167); “15 April” (p 14, moet 9 April wees, p 54); “23 Januarie” (p 14, moet 13 Januarie wees, p 15, 91); “20 November” (p 15, moet 21 November wees, p 84); “10 September” (p 22, moet 13 September wees, p 118); “23 Junie” (p 176, moet 20 Junie wees, p 19, 148); “1987” (p 183, moet seker 1989 wees, p 199). Daar is onnodige herhaling in Jansen se teks. Dit lyk asof die teks haastig en slordig na aanleiding van haar vorige publikasies saamgeflans en ietwat van ‘n kraaines is en daar nie afdoende redaksionele afronding was nie. Daar is tik-, druk- en taalfoute: “Bornmann” (13) pleks van Bornman; “rondttrek” (16); “plaas” (31) pleks van “plase”; “vrouelaar” (105) pleks van “vrouelaer”; “dit” (115) pleks van “die”; “doostil” (116) pleks van “doodstil”; “ons aan” (117) pleks van “ons word aan”; “was was” (124); “onder andere” (178) pleks van “onder meer”; “besluit” (184) pleks van “sluit”; “publieklik” (189) pleks van “openlik”. Een van die voorname van een van die Barry-susters word weergegee as Catharina en die ander een s’n as Catherina (10), wat dalk op nog ‘n fout dui. Die titel van Emily Hobhouse se 1927-boek word verskillend op bladsy 31 en 198 weergegee. In die bibliografie moet “Grundlingh … 1996” voor “Gundlingh … 2002” (198) gelys word; ook “Schoeman … 1987” voor “Schoeman … 1989” (199). Verkeerdelik word die inskrywing “Schoeman … 1980” herhaal (199).

In die dagboek is daar ook taalfoute, bv “tydtafels” (53) pleks van tydroosters; “afkeur in” (69) pleks van “afkeer van”; “as volg” (77) pleks van “soos volg”.

Anna Barry se dagboekinskrywings

Anna Reitz (1884-1964) was die oudste dogter van Thomas en Johanna (gebore De Villiers) Barry. Hulle oudste en enigste seun is die “Ons Japie” (1883-1900) waarna in die boektitel verwys word. Met die uitbreek van die ABO het hulle op die plaas Abrikooskop vyftien kilometers noord van Ficksburg en digby die Basoetolandgrens gewoon. Thomas was aanvanklik ‘n veldkornet in die ABO, is in Mei 1900 gewond en het later moedeloos geword, die eed van neutraliteit afgelê en daarmee ‘n hensopper geword. Hy is in Augustus 1900 terug plaas toe waar hy en sy gesin voortgegaan het om die vegtende Boere te ondersteun deur bv kos aan hulle te voorsien. Die Britte het dit as ‘n verbreking van Thomas se neutraliteitsbelofte vertolk.

Thomas is gevange geneem en is verplig om in September 1900 in Basoetoland te gaan woon. Hy het spoedig begin twyfel of hy ooit die eed van neutraliteit moes afgelê het (80). Sy gesin het hom later na Basoetoland gevolg omdat hulle plaas in September 1901 deur die Britte gewoes is. Na die vredesluiting op 31 Mei 1902 is hulle in Junie 1902 terug na Abrikooskop. Thomas het hierna alles in sy vermoë gedoen om sy medeburgers in hulle na-oorlogse ellende by te staan.

Japie het as 17-jarige entoesiasties aan die ABO deelgeneem en graag dapper in die voorste linie geveg. Hy is in April 1900 gewond maar het so gou moontlik terug na die gevegsfront gegaan. “Al is daar ook nog vier burgers in die veld oor, wil ek een van hulle wees” (64). Japie is deur een van sy ooms, Paul de Villiers, sy ma se broer, aan wie se sorg hy as minderjarige deur sy pa toevertrou is, verplig om in Augustus 1900 saam met ander Boere oor te gee. “Japie … wou nie oorgee nie, maar ek [Paul de Villiers] het hom belet om saam met Generaal Paul Roux deur die berge te ontsnap en het van hom geëis dat hy sy belofte van gehoorsaamheid aan my gestand doen” (76). Paul de Villiers het soos Thomas Barry tydelik in Basoetoland gaan woon.

Japie is as krygsgevangene na Ceylon verban. Daar het hy op 23 Desember 1900 aan ingewandskoors gesterf. Anna se dagboekinskrywing op 24 Desember 1900 lui: “Moeder het ons vannag wakker gemaak, want sy het ‘n afskuwelike droom gehad, waarin sy Japie op ‘n lyksbaar gesien het” (88). Dié doodsberig het hulle egter eers op 13 Januarie 1901 ontvang. Dit is duidelik dat eerder Japie as Thomas in die gesin as die held beskou is. Volgens Anna het sy die dagboek in ‘n leesbare vorm oorgeskryf “sodat ons familie dit as ‘n nagedagtenis aan my broer [Japie] kon hê” (40). Jansen skryf: “Japie is die enigste helder baken in Anna se onheroïese familiegeskiedenis” (14), onder meer omdat daar ook ander hensoppers in hulle nabye familie was, hoewel een van die ooms, Jan de Villiers, Johanna se broer, wat die eed van neutraliteit afgelê het dit later verbreek en voortgeveg het (109).

Oor Japie se Afrikanerskap kan daar geen twyfel wees nie. Sy ideaal was om by Danie Theron se spioenkorps aan te sluit (60). Na sy teensinnige oorgawe skryf Anna: “Ons weet hoe ongelukkig hy is want al sy drome om verkenner te word, is verydel” (74). Oor die Barry-gesin skryf Anna in Oktober 1899, dus aan die begin van die ABO: “Ons het almal besluit om alles in ons vermoë vir ons land en volk te doen” (45). Kort nadat Thomas die eed van neutraliteit afgelê het, skryf Anna in Augustus 1900: “Vader vertel dat daar van ons boervrouens is wat brood, beskuit, botter en eiers aan die Engelse troepe verkoop. Vir ons is dit onbegryplik, want hulle verskaf mos daardeur kos aan die vyand!” (74).

Omdat Jansen in haar kommentaar poog om die Afrikanerskap van Johanna en Anna verdag te maak, soos ek hier onder aantoon, word die teenoorgestelde vervolgens met aanhalings aangetoon. Anna se vertolking is dat haar ma, Johanna, as “Boereheldin uit die verhaal [van haar dagboek en die ABO] te voorskyn … tree” (40). Anna skryf: “Met hierdie wrede stryd lê die fleur van ons nasie al in hulle grafte, en die vraag is: word hierdie kosbare lewens verniet opgeoffer? Moeder is vol vertroue. Sy sê ons veg vir ons onafhanklikheid” (99).

Ter onderskrywing van Anna se Afrikanerskap: “Ons saak is reg; ons veg vir ons vryheid en ons volksbestaan” (66). “Die Engelse wil ons nasie uitdelg” (94). “Hulle beleid is om ons as ‘n nasie uit te roei” (97). Anna hoor “dat die Engelse die konsentrasiekampe ‘refugee’ of vlugtelingkampe noem. Daardeur wil hulle voorgee dat die vrouens by hulle kom veiligheid soek het, ipv die waarheid, dat hulle die vrouens met geweld van die plase weggevoer het” (103). Die konsentrasiekampe “sal altyd ‘n skandvlek op die naam van die Engelse nasie bly” (132). Na die vredesluiting skryf Anna: “Dit is vir ons vernederend om ‘n pas te dra, maar ons is nou onderdane van die Britse Ryk” (145; ook 155, 165).

Hensopperskap gaan eintlik in teen die grein van die Barrys. “Ons het ‘hensopper’ … verag toe ons hulle eers [voorheen] teengekom het” (109). Al is haar pa ‘n hensopper skryf Anna dat “ons getroue Afrikaners is” (112). “Hermaans Theron was gister hier en volgens hom noem die burgers Vader ‘n ‘hensopper’ en ons Engelsgesind. Dit is ‘n skok en dit maak ons baie seer” (84). “Ons voel nou selfs verlate en verstote deur ons eie mense” (85). Anna beklemtoon dat haar vader die eed van neutraliteit afgelê het, dus dat hy onderneem het om nie voort te veg nie, en nie die eed van getrouheid aan die Britse kroon gesweer het nie (84). Laasgenoemde is wat die verraaiers of joiners gedoen het wat saam met die Britte teen die Boere geveg het.

By die hensoppers bemerk Anna graadverskille. Thomas en Japie het geveg en die Barrys het in dié proses groot verliese gely. “Die oorlog het ons van soveel beroof, wat ons nooit sal terugkry nie” (131), insluitende hulle geliefde Japie. Anna kontrasteer hulle hensopperlot met dié van die De la Harpe wat nooit aan die oorlog deelgeneem het nie en aan die begin van die ABO na Basoetoland verkas het en dus nie lewens- en materiële verliese gely het nie. Die Barrys en De la Harpe “verskil hemelsbreed in ons opvattings tov die oorlog en ons onafhanklikheid” (133). “Dit is wonderbaarlik hoe ons burgers nog in die verwoeste land weerstand bied en staande bly” (140).

Vir die joiners is daar net veragting. Anna vertel hoe die Britte een van haar ma se broers, Paul de Villiers, hierby wou betrek. “Dit is ‘n belediging want dink hulle dat enige ordentlike Afrikaner die wapens teen sy eie mense sal opneem!” (128). ‘n Offisierskap onder die joiner Piet de Wet is vir Paul aangebied. “Hy het dit beslis geweier en ek dink dit is voorwaar beledigend dat hulle kon aanvaar dat hy hom tot so ‘n lae daad sou leen” (143). “Dit is vir ons vreeslik dat burgers teen hulle eie mense wil veg” (130). Kommandant SG Vilonel het later as een van die berugste joiners ontpop “wat teen ons eie mense veg. Dit is ongelooflik en skandelik” (136). ‘n Ierse parlementslid het gesê “dat hy Vilonel as ‘n lae verraaier beskou. Ek is nie verwonderd dat Vilonel selfs die veragting van die buitewêreld op hom gehaal het nie” (142).

Ena Jansen se vertolking

Ena Jansen is ‘n predikantsdogter wat in Afrikaans skoolgegaan en daarna aan die Universiteit Stellenbosch studeer het. Sy noem haarself ‘n linkse student; só links dat sy tydens die blanke politieke bewind nie haar voete by die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl wou sit nie (LitNet 26.08.2015). Van 1974 tot 1984 het sy in Nederland studeer maar eers in 1992 ‘n doktorsgraad aan die Universiteit van die Witwatersrand verwerf.

In 2003 het sy haar intreerede as hoogleraar in Amsterdam gelewer. Dáár gaan dit vir haar nie bloot om Afrikaanse letterkunde nie, maar om Suid-Afrikaanse literatuur, waarin daar uiteraard meer ruimte vir die uitlewing van haar politieke oorverligtheid gebied word. Verlede jaar het sy ‘n boek oor Suid-Afrikaanse stedelike huiswerkers gepubliseer. Jansen is klaarblyklik militant feministies en het boonop ‘n vrou van Indonesiese herkoms, Pamela Pattynama (195), as lewensmaat. Sedert die aanbreek van die nuwe Suid-Afrika het Jansen haar huis in Melville verkoop (LitNet 13.05.2015), wat seker daarop dui dat sy vorentoe eerder in die buiteland as in die ANC-utopie wil woon. Jansen sou myns insiens geen behae daarin hê om op nie-verloopte Afrikanerskap aanspraak te maak nie.

Dit behoort nou duidelik(er) te wees waarom Jansen woorde soos “ons” en “nasie” graag tussen aanhalingstekens plaas (11); ook “Afrikaner-‘volk'” en “nasie” (20), “sogenaamde ‘swart gevaar'” (181, ook 182), “rasseprobleem” (182), “‘eie’ groepe” (190). Sy skryf van “wapenneerlêers (die sogenaamde ‘hendsoppers’)” en van “Britse dryfkragte en opruimingsoperasies” (17); nie van Britse plundertogte en sy beleid van verskroeide aarde nie. Let op die gebruik van aanhalingstekens in hierdie sin van Jansen: “In vergelyking met soveel ‘volksmoeders’ wat in die meeste Boere-oorloggeskrifte na vore kom as martelaarsfigure wat ‘bittere lydingskelke’ geledig het, is dit duidelik dat Anna Barry met moeite ‘n helderol vir haar moeder bymekaar kan skraap” (26). Nêrens laat Jansen deurskemer dat sy persoonlik simpatie het met die Boere of Afrikaners nie.

Ten spyte van haar feminisme het sy selfs nie simpatie met Afrikanervroue in die ABO nie; eerder die teenoorgestelde: “Die illusie van ‘n kollektiewe martelaarsgeskiedenis vir alle Afrikanervroue is gevoed deur … ‘n voorgeskrewe stramien” (31). Myns insiens slaan daar hier erge vyandigheid deur. Daar is weinig aanduiding dat die feminis Jansen simpatie met die lyding van Boervroue in bv die konsentrasiekampe het. Sy verwys na “die status van lyding wat aan Boerevroue toegeken is wat konkreet gekonsolideer is in die Vrouemonument” (21). ‘n Afrikanerlojalis sou die laasgenoemde sin anders verwoord het. Is die Vrouemonument nog ‘n Afrikanermonument waarin Jansen geen erg het nie? En die Voortrekkermonument? Jansen skryf bv “van die dominante vertoog van helde- en martelaarsverhale uit die Anglo-Boereoorlog” (189). Jansen erken openlik haar “agterdog oor die blinde lojaliteit aan groepe” (190).

In 1960 (“die ‘laertrek’-jaar” volgens Jansen – 188) bedank CR Swart (“die ruimdenkende oud-OB-er” volgens Jansen – 188), toe die staatspresident, vir Anna na die ontvangs van ‘n gedrukte eksemplaar van haar dagboek. Hy skryf soos volg: “Dit is baie goed dat u die oorlogsdagboek op die wyse vir ons volk beskikbaar gemaak het” (187). Dít is hoogs onskuldige geskrewe woorde, maar die verwysing na “ons volk” het blykbaar argwaan by Jansen gewek, want sy skryf dat Swart hierdie woorde “spreek” (187). Jansen poog om haar verwronge polities linkse beeld van Anna verder uit te bou deur tot die gevolgtrekking te kom dat Anna met die publikasie van haar dagboek “self nie doelbewus die algemene Afrikaanse publiek se guns gesoek het nie” (189). Die dagboekpublisering kwalifiseer dus blykbaar nie as “eerherstel” (29, 179 – kyk hier onder) nie. In die “Woord vooraf” wat Trudie Kestell, dogter van die bittereinder, John Daniel Kestell (1854-1941), op versoek van Anna geskryf het, bespeur Jansen “‘n naïewe toon” (25), dat “haar ‘Woord vooraf’ nogal naïef en sentimenteel” is (184). Jansen kan gerus prontuit sê dat sy nie van nie-verloopte Afrikaners hou nie; veral nie van die bittereinders nie. Soos in die latere stryd teen terrorisme moes Afrikaners tydens die ABO hulle blykbaar liefs nie teen die vyand verset het nie.

Let op hierdie woordkeuse van Jansen: “Nadat die Britse leër in September 1900 verplig was om weens militêre druk van die Republikeinse magte die grensdistrikte Ficksburg en Ladybrand tydelik te ontruim” (17) – die negatiewe “weens”, nie die positiewe “danksy” of die neutrale “vanweë” nie. Jansen hou blykbaar eerder van Thomas wat die stryd teen die Britte gewonne gee het as van iemand soos Japie wat enduit wou veg, want sy skryf dat Thomas, anders as Japie, “duidelik ore het” (14) vir die Britse pogings om die Boere met allerhande dreigemente te probeer ontmoedig om voort te veg.

Die redes waarom Jansen toegelaat is om Anna Barry se teks te vertolk, is omdat sy voorheen oor hierdie dagboek en ook oor die ABO, maar met ‘n sterk feministiese inslag, gepubliseer het (198) en sy ‘n heruitgawe van Anna se dagboek aan die uitgewer voorgestel het (9, 195). Daar is ook die assosiasie met die jeugdige Anne Frank (1929-1945) se Nederlandse dagboek, Het Achterhuis (1947, p 8, 188).

Jansen begin haar voorwoord met verwysing na die postmodernisme (7) en een van sy aanhangers, die aktivistiese Pierre Bourdieu (1930-2002, p 10). Postmodernisme is moeilik definieerbaar maar veralgemenend kan seker gesê word dat dit progressief en globaliserend en (soms) aktivisties en selfs anargisties ingestel is, dat elkeen sy eie ding na goeddunke kan doen, dat niks heilig is nie, dat enigiets gedekonstrueer kan word. Sulke postmoderniste kan doeltreffender afbreek as opbou. Aansluitend hierby beweer Jansen dat identiteit “nie ‘n vasstaande iets [is] wat jy ‘besit’ … nie” (9). Toegepas op Anna is daar die voorstelling van “haar verskuiwende identiteit” (190), dus dat “haar gevoel van identiteit … voortdurend wissel in reaksie op die lotgevalle van haar broer en van haar vader en ooms” (20).

Dan is daar een van die gunstelinggrepe van postmoderniste: Kultuur “verander voortdurend, is ‘n proses en konstruksie” (9). Die werklikheid van ‘n standhoudende kulturele kern by mense word dus ondergrawe en verdag gemaak. Jansen probeer ‘n saak daarvoor uitmaak dat Anna se identiteit (as Afrikaner) weens die ABO “verander” (11) het. In werklikheid het Anna en haar gesinslede dwarsdeur die oorlog in hulle kern Afrikaners gebly; selfs die hensopper Thomas. Wat tydens die ABO en daarna aanvanklik wel moeilik was, was om die hensopperstatus van Thomas veral by die bittereinders en die krygsgevangenes aanvaar- en vergeefbaar te maak. Dit is veel eerder die Barry-gesin se omstandighede en strategie wat verander het en nie hulle identiteit, hulle Afrikanerkultuur, nie. Anna en haar man, Charlie Reitz (1879-1966), wat die neutraliteitseed afgelê het (32) en met wie sy in 1908 getroud is, het gevolglik aanvanklik die na-oorlogse versoeningspolitiek (oftewel “hande vat”, wat in 1994 weer op Afrikaners losgelaat is) van mense soos Louis Botha en Jan Smuts ondersteun.

Voor die republiekverklaring in 1961 was daar ‘n opbloei van Afrikanernasionalisme, wat deur Anna benut is vir die publikasie van haar dagboek in Afrikaans; myns insiens ‘n duidelike aanduiding van haar vereenselwiging met Afrikanernasionalisme en haar republikeinse gesindheid. Jansen verskaf ander redes vir hierdie eerste publisering: “die jaar 1960 toe die wrywing tussen hendsoppers en bittereinders begin wegval het” (21) en dat die publikasie ‘n poging van Anna was om “‘n ander beeld of mite van haar familie” te skep, dus “om eerherstel vir die gesin te beding” (29; ook 179). Die dagboekinskrywings was aanvanklik in Engels, maar toe Japie de Villiers, haar ma se oudste broer, in Januarie 1900 sneuwel “en ná die vernederende behandeling wat ons van die Britse troepe ontvang het, het daar egter by my [Anna] so ‘n bitter gevoel ontstaan dat ek na Nederlands oorgeslaan het” (40).

Jansen beweer Anna se “vyandsbeeld van die Basoeto’s” het tydens haar verblyf aldaar “volledig verander” (18). “Haar groot twyfel oor ‘wie is ek’ is tussen die jare 1899 en 1902 volledig [!] bepaal deur die dramatiese gebeure van oorlog en die tydelike migrasie na Basoetoland” (20). In Anna se eerste inskrywing in Basoetoland staan: “Ek skryf in ‘n stroois … ons nuwe woning” (122). Later: “Wie kon ooit dink dat ons onder naturelle ‘n toevlugsoord sou soek?” (131). Dít dui myns insiens op die groot kulturele gaping tussen Afrikaners en Basoeto’s en nie op gedweë aanvaarding van eendersheid en assimilasie nie. Anna “verlang na ons gerieflike ou huis op Abrikooskop” (139). Anna het ‘n weersin in die “streke” wat die Basoeto’s uithaal. “Hulle jaag met opset Vader se beeste in hulle lande en dan eis hulle skadevergoeding vir hulle gesaaides, wat deur die beeste vertrap is” (135). Kort voor die vredesluiting skryf Anna: “Daar is weer gerugte van vrede. Mag dit waar wees! Dan sal ons na ons geliefde plaas in ons eie land kan teruggaan; dan sal ons weer tussen ons eie mense in ons beminde Vrystaat kan woon en dan sal ons nie meer vlugtelinge in ‘n kafferland wees nie” (141). Dít klink nie soos iemand wat enigsins ‘n identiteits- of kulturele transformasie ondergaan het nie; om van “volledig” nie te praat nie.

Jansen beweer suiwer geografies dat dit “verleidelik maklik” vir Thomas was om die grens na Basoetoland oor te steek (8). Basoetoland is glo “verleidelik naby” (17). Jansen neem glad nie in ag hoe moeilik dit vir Thomas was om sy gesin in oorlogstyd onbeskermd agter te laat en tussen swartes pleks van sy medeburgers te gaan woon nie. Bowenal ignoreer Jansen die kulturele gaping wat baie moeiliker oorbrugbaar as die geografiese gaping is.

In haar nawoord beweer Jansen dat die “negatiewe gevoelens” jeens die Barrys as vlugtelinghensoppers in die na-oorlogse samelewing “gou oorwin” is (176; ook 187) en hulle “volledig” in die gemeenskap heropgeneem is (177). Dit bevestig dat die Barrys grootliks hulle Afrikaneridentiteit behou het, insluitende Anna se latere Reitz-gesin. In 1960 verwys Anna se seun na “the real people of our country” (184), waarmee hy waarskynlik nasionalistiese Afrikaners bedoel. Deur selektief van die publikasies van Karel Schoeman, wat van huis uit eerder ‘n Nederlander as Afrikaner is, gebruik te maak, word die na-oorlogse situasie deur Jansen oorvereenvoudig tot ‘n “bittereinder/hensopper-vete” (180; ook 21, 187). Hier onder spreek ek hierdie kwessie verder aan.

Huidige relevansie

Jansen beweer dat identiteit slegs in krisistye “‘n tameletjie” word (10). Die nuwe Suid-Afrika word sekerlik deur denkende Afrikaners as ‘n krisis ervaar. Soos na die ABO is dit vir Afrikaners sedert 1994 gebiedend noodsaaklik om klaarheid oor hulle identiteit te kry, asook hoe om dit teen verswelging te vrywaar.

Destyds is die Basoetolandgrens “met geskille en gevaar geassosieer” (17). Tydens die “bevrydingstryd” het terroriste uit Lesotho Suid-Afrika binnegekom. Daardie land is ook ‘n bron van baie onwettige inkommers, asook van vee- en ander diefstal. Oorgrensplundering vind steeds op groot skaal plaas, sonder dat dit van owerheidsweë doeltreffend bekamp word. Die kere wat die Boere destyds daarin geslaag het om hulle vee terug te kry, word deur Jansen terugsteel genoem (31).

Oor die na-oorlogse samelewing skryf Anna: “Daar sal wees vegtende of ‘wilde’ Boere [bittereinders], ‘hensoppers’ [lafaards], ‘National Scouts’ [joiners, hanskakies, verraaiers, uitverkopers], vlugtelinge [bv hensopper-Boere wat in Basoetoland geskuil het], bannelinge [krygsgevangenes, bv uit Ceylon] en mak Engelse” [Britte/Engelssprekendes wat hulle voor die ABO as bv boere en handelaars in die Oranje-Vrystaat en Transvaal gevestig het] (147; ook 167). ‘n Gemene greep van die Britte was om van krygsgevangenes in die buiteland te verwag om die eed van getrouheid aan die Britse kroon af te lê voordat hulle na hulle vaderland kon terugkeer (159). Party krygsgevangenes het daarom verkies om nie terug te keer nie en hulle eerder in ander lande te vestig (161). Die getrouheidseed wat Boerekrygsgevangenes onder dwang afgelê het, is ingevolge internasionale reg nie geldig nie (31) en dus glad nie so toerekenbaar soos dieselfde eed wat vrywillig deur joiners afgelê is nie.

Van polities regs tot links was daar na die ABO in Afrikanergeledere veral vier groepe: bittereinders, oud-krygsgevangenes, hensoppers (wat die neutraliteitseed afgelê het) en joiners (wat die getrouheidseed vrywillig afgelê het). Hoe verder links des te beter is hulle na die oorlog deur die Britse owerheid vergoed (Albert Blake, Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet, 2016, Praag 30 Julie). Met die heropkoms van Afrikanernasionalisme na uniewording in 1910 is die hensoppers al hoe meer geredelik in Afrikanergeledere aanvaar. ‘n Regverdigbare afkeer van joiners het egter baie langer voortbestaan. In die nuwe Suid-Afrika het ons weer te make met die verskynsel van verloopte Afrikaners, wat nie net ander Afrikaners verraai en uitverkoop nie, maar sommer al die blankes. Teen sulke oud-Afrikaners behoort daar myns insiens baie sterker wrewel openbaar te word.

Daar is by my geen twyfel nie dat daar by Jansen ‘n sterk anti-Afrikanergesindheid is en dat daar duidelike blyke hiervan in hierdie boek is. Daarom dink ek dat dit onvanpas was om die heruitgawe van Anna Barry se dagboek aan iemand toe te vertrou wat so onsimpatiek en selfs vyandig met die onderwerp omgaan. Jaap Steyn, oorspronklik van die Fouriesburg-omgewing en dus naby Abrikooskop, sou ‘n baie beter keuse gewees het. Hy het homself as ‘n betroubare vertolker van Afrikaneraangeleenthede bewys. Dít kan nie van Jansen gesê word nie.

Leon Lemmer: Bittereinders, hendsoppers en hanskakies

Min dinge is verniet, maar een van die merkwaardigste boeke wat ooit geskryf is, kan gratis bekom word: die Engelse vertaling van Christiaan Rudolf de Wet (1854-1922) se boek, Strijd tusschen Boer en Brit, naamlik Three years’ war (New York: Charles Scribner’s Sons, 1902, 416p; Amazon Kindle $0). De Wet het bitter min skoolonderrig ontvang. Ek kan kwalik glo dat die meeste van hierdie oorlogsherinneringe binne drie weke in Hollands aan boord van ‘n skip geskryf is, toe De Wet, Louis Botha en Koos de la Rey in Augustus 1902 na afloop van die Anglo-Boere-oorlog (ABO, 1899-1902) onderweg na Engeland en Europa was. Hulle missie was om geld vir die ABO-slagoffers in te samel (Albert Blake, 2016-boek hier onder, Kindle 2941). Daarna is die teks vertaal, geset en gedruk, op die primitiewe maniere van destyds, via kommunikasiemiddele wat net so primitief was, en in Desember van dieselfde jaar in Engels gepubliseer.

Heel vroeg in sy boek verwys De Wet na diegene wat uit die Boeremag gedros het as die “Hands-uppers” (Kindle 297), die hen(d)soppers. Hy was een van diegene wat so lank moontlik, dus tot die bitter einde, in die ABO geveg het. So iemand word ‘n bittereinder genoem. Hy het die hendsoppers geminag wat die eed van neutraliteit teenoor die Britte afgelê het en hulle daarna heeltemal aan oorlogsdeelname onttrek het. Maar De Wet se hoon of smaad of veragting was veral gemik op daardie hendsoppers wat trou aan die Britse kroon gesweer en daarna saam met die vyand teen die Boere geveg het; dus oorlopers: “we utterly despised them” – 1024). Deesdae word diesulkes verloopte Afrikaners genoem.”It was far easier to fight against the great English army than against this treachery among my own people” (1369). Die oorlopers is joiners genoem, of hanskakies omdat hulle toe Britse kakie uniforms gedra het (Blake 2419).

De Wet noem die geval van ‘n hanskakie wat “Stellenbosched” is (2627). In ‘n eindnota is daar hierdie verduideliking: “This was the word the English applied to officers, who, on account of inefficiency, or for other reasons, had to de dismissed. Stellenbosch was a place where only very unimportant work was performed” (7493). Deesdae word die geskiedenis herhaal deurdat talle Afrikaanssprekende blankes die voortou in die afskaling en selfs afskaffing van Afrikaans ten gunste van Engels neem. Die Universiteit Stellenbosch kan tans kwalik as ‘n plek beskou word wat op ‘n uitnemende manier sy geskiedenis as ‘n (of dié) bakermat van die Afrikaner en Afrikaans voortsit. De Wet was van mening dat sulke mense nie tot ander insigte gebring moet word nie: “I was of opinion that a coerced burgher would be of no real value to us, and would besides be untrustworthy” (2017). Ek het hedendaagse diesulkes in vorige rubrieke dikwels hanskakies genoem. Die Boere, daarenteen, het die moed van hulle oortuiging gehad om van die Britte te eis: “Equal rights for the English and Dutch languages in the schools” (3914).

Die roemlose, mandaatlose, politieke oorgawe aan swart mag in 1990/94 is uiteraard selfs groter verraad as wat tydens die ABO gepleeg is en herinner aan die volgende woorde van De Wet: “One could gnash one’s teeth to think that a nation should so readily rush to its own ruin!” (1641). Later verwys hy na “the burial of my Nation!” (4110). Tydens apartheid is plaaslik en internasionaal luidrugtig beswaar teen die blanke bewind gemaak. ‘n Mens sou dink dat diegene wat so hoog oor moraliteit opgee, beswaar sou maak teen die toestand waarin die nuwe Suid-Afrika verval het, insluitende die blatante rassediskriminasie teen blankes. Dít is skynbaar ‘n ydele hoop en herinner aan De Wet se volgende woorde: “We hope, and still are hoping, that the moral feeling of the civilized world would protest against the crime which England is now permitting in South Africa … we were still firmly determined that, should our hopes not be realized, we would exert our utmost strength to defend ourselves” (3257).

‘n Ander e-boek wat gratis beskikbaar is en aansluit by De Wet se boek, is John Daniel Kestell (1854-1941) se ABO-herinneringe: Through shot and flame (London: Methuen, 1903, 406p; Amazon Kindle $0.). Sedert 1990/94 kan nuwe betekenis aan die volgende woorde van Kestell geheg word: “I could not believe that it was all over with our South African Cause, but if it were so, then it would be owing to our unwillingness. God would have wished to establish for us our independence, but we should have refused to earn it” (Kindle 1028). “Our poor Africander people could never, since the days of Piet Retief, recognise or follow a hero when he arose amongst us. But Christia[a]n de Wet was a strong man, and what he willed came to pass” (1334).

Soos De Wet het Kestell dit teen die hanskakies gehad: “What made everything still more sad was the great service rendered by traitorous Africanders as guides to the enemy” (2456). Jan Smuts (1870-1950) het reeds gedurende die ABO van sy na-oorlogse hanskakie-eienskappe geopenbaar: “General Smuts … sent a telegram in which the state of affairs was represented in as dark a light as possible” (2215). In sy ABO-herinneringe is Smuts egter baie krities oor Christiaan de Wet se broer, Piet, en noem hy Piet se oorlopery na die Britte “treachery” (Blake 1984). Kestell het groot waardering vir die bittereinders gehad: “It is true that it was only a minority that were still able to continue the struggle, but the heart of the nation, as a whole, was still always faithful” (2667). Kan ons dit vandag nog veralgemenend van Afrikaners sê? Reeds in 2008 het Jaap Steyn tereg gevra: “Wat het geword van die gees van [Christiaan] de Wet?” (Blake 1740).

Albert Blake
Albert Blake

Ek wil eintlik oor Albert Blake se jongste boek skryf: Broedertwis: Bittereinder en joiner: Christiaan en Piet de Wet (Kaapstad: Tafelberg, 2016, 314p, R240; Amazon Kindle $16,01). Blake is ook die outeur van Boereverraaier: Teregstellings tydens die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2010, 368p; Amazon Kindle $11,96); Boerekryger: ‘n Seun se hoogste offer (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 219p; Amazon Kindle $16,67), gebaseer op die dagboeke van Henning Viljoen; en Ontsnap: Boerekrygsgevangenes se strewe na vryheid (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 386p; Amazon Kindle $16,67).

Christiaan de Wet was ‘n bittereinder in die ABO en het sy gesindheid (bv “patriotisme en nasionalisme” – Kindle 45) in die 1914-rebellie voortgesit. Sy jonger broer, Pieter Daniël (Piet, 1861-1929), daarenteen, was ‘n hanskakie, dus iemand wat weens “volks- of landsverraad … universeel verafsku” behoort te word (7). “Volgens hierdie uitgangspunt moet hy [Piet] in dieselfde liga as liberale Afrikaners soos Bram Fischer en Beyers Naudé geplaas word” (14). (Oor Fischer en Naudé kyk Praag 22 Julie.) In die voorwoord verwys Blake na die verpligting wat op die historikus rus om ewewigtig en so objektief moontlik met die verlede om te gaan. Piet het sy hanskakie-aktivisme egter dermate oordryf dat dit in die teks baie duidelik is dat die outeur se simpatie by Christiaan lê. Blake verwerp ondubbelsinnig die ANC-regering se gewoonte om “‘n politieke agenda in te sleep by sy vertolking van die geskiedenis” (89).

In sy nawoord kry Blake egter ‘n hou in teen “sekere regse Afrikanerkringe” wat Piet verguis: “Dalk is die verskynsel die laaste stuiptrekkings vanuit ‘n minderheidsgroep wat grootliks betekenisloos geword het” (3737). “Afrikaners van vandag kan nie by ‘n Christiaan de Wet se Afrikanernasionalisme van 1900 aansluit nie” (3760). Christiaan word “die verpersoonliking van Afrikanerheldedom” genoem, maar sy “onverbiddelike onbuigsaamheid en onaanpasbaarheid by veranderde omstandighede, sowel as sy onvermoë om te vergewe,” word deur Blake veroordeel. Dit klink asof hierdie outeur in FW de Klerk se toegeemodus is. Soos bv Afrika-swartes het Afrikaners voor en na die ABO en veral sedert 1994 myns insiens steeds die onvervreembare reg op nasionalisme.

Met sy kritiek op Christiaan bevind Blake hom op dun ys. Hy het immers self geskryf: “Christiaan se waardes en oortuigings oor nasionalisme, patriotisme en godsdiens was reeds teen die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog só gevestig dat dit vir hom letterlik ononderhandelbaar was … Hy was ook ‘n verbete stryder vir sy moedertaal. Reeds voor die oorlog was hy as volksraadslid in die 1890’s betrokke by pogings om sy moedertaal te handhaaf. Ná die oorlog sou hy by die taalstryd betrokke bly” (1740). “Die moedertaalvraagstuk [het] op ‘n diep geestelike en ononderhandelbare vlak gelê. [Alfred] Milner [1854-1925] se doelbewuste verengelsingsbeleid was eenvoudig onaanvaarbaar” (3138). Christiaan “het sy lewe lank konsekwent in sy oortuigings gebly” (1756). Hy was “‘n onkreukbare nasionalis, ‘n verbete optimis, beginselvas en onverleibaar” (1782). FW de Klerk sou hom nie ‘n rat voor die oë kon draai nie.

Die historikus AJ van Rensburg het oor die Afrikaner geskryf: “Ek het die oorlog verloor, maar my siel gered” (3781). Jaap Steyn het geskryf dat die ABO “gehelp het om aan die Afrikaner selfrespek, ‘n selfbeeld en toekomsverwagtinge te gee” (3789). Hoeveel van daardie selfrespek het in die nuwe Suid-Afrika behoue gebly? Hoe lyk die selfbeeld en toekomsverwagtinge van Afrikaners deesdae? Die hedendaagse hanskakies probeer baie hard om hulle selfbeeld en toekomsverwagtinge in bv Afrikanisme of ‘n holle, identiteitslose internasionalisme te verwesenlik. Daarteenoor onderskryf ek hierdie woorde van NP van Wyk Louw (1906-1970): Die Afrikaner “nie skaam hoef te wees om Afrikaner te heet nie” (3789). Christiaan het in 1902 gesê (en Afrikaners kan dit myns insiens steeds sê): “Wanneer ons ons oë vestig op die verlede, dan het ons meer grond vir geloof as wat ek ooit verwag het, dan het ons grond om in vertroue voort te gaan” (1748).

Voorspelbaar was dit die bobaas dwarsneuker Max du Preez wat in 2005 met die bewering gekom het “dat Piet se optrede geregverdig was toe hy die stryd versaak en later by die Britse magte aangesluit het … Du Preez meen Piet de Wet moet eerder in dieselfde liga as liberale Afrikaners soos Bram Fischer en Beyers Naudé beskou word en behoort daarom in die geskiedenis ‘gerehabiliteer’ te word … historici was dit eens dat Du Preez se gevolgtrekkings onhistories is en nie aan die standaarde van wetenskaplike geskiedskrywing voldoen nie … Wat in die verlede verraad was, kan nie vanuit die hede skielik ongedaan gemaak word nie – dit bly verraad” (3745). Dus, dit is om ‘t ewe of daardie verraad in 1899-1902 of in 1990-1994 gepleeg is. Verraad bly onverdun verraad.

Kom ons gaan ‘n bietjie na presies wat hedendaagse hanskakies, soos Max du Preez, probeer goedpraat. “Al twee broers sou binne ‘n verstommende drie maande ná die aanvang van die oorlog deur [Vrystaatse] pres MT (Marthinus) Steyn as generaal aangestel word” (325). “Die De Wet-broers se fenomenale vordering tot generaalskap is waarskynlik ook daaraan te danke dat pres Steyn hulle voor die oorlog as volksraadslede goed leer ken en vertroue in hulle gehad het” (691). Maar Christiaan is op 18 April 1900 as die opperbevelvoerder van die Vrystaatse magte aangewys (1102). “Vanaf hierdie punt sou Piet de Wet in sy broer se skadu leef. Hy moes Christiaan se bevele uitvoer” (776; ook 1626), gevolglik “het Piet … tekens van jaloesie teenoor sy ouer broer begin toon” (325). Piet het “‘n grief teen sy broer met hom saamgedra … Dit is opvallend dat Christiaan Piet en sy burgers hoofsaaklik in ondersteuningsrolle aanwend en hulle nie soseer gebruik in direkte aanvalle waarby hy self betrokke is nie” (776).

Piet “was ‘n sterk voorstander van stellinggevegte, maar ook dat wanneer die vyand teruggedryf word, die sukses onmiddellik opgevolg moet word deur ‘n aggressiewe agtervolgingstaktiek om die finale nekslag toe te dien” (784). In die tweede deel van die ABO, toe van konvensionele na guerrilla-oorlogvoering oorgeskakel is, het Christiaan waarlik tot sy reg as krygsman gekom, maar Piet kon hom dit nie nadoen nie. “Hoewel Piet aanvanklik ‘n verdienstelike bydrae tot die republikeinse oorlogspoging gelewer het, was hy nie ‘n strateeg van formaat nie en kan hy ook nie as ‘n uitstaande taktikus beskou word nie” (832). Piet “het self erken hy sou homself nie as een van die dapperste soldate beskryf nie” (1675, 2011). Christiaan, daarenteen, het “in die oorlogsituasie gefloreer” (1608).

Later in die ABO wou die Transvaalse Boere, bv Paul Kruger en Louis Botha, die stryd gewonne gee, terwyl die Vrystaters, bv MT Steyn en Christiaan de Wet, wou voortveg (857). Piet was met president Paul Kruger bevriend (850). Dit het ‘n rol gespeel “in Piet se onwilligheid om met die stryd te volhard” (429). Daar was by Piet ook “materiële oorwegings en sy klaarblyklike kommer oor sy finansiële toestand” (866). Voor die ABO het Piet perde en vee aan die Transvaalse owerheid gelewer, maar gesukkel om ten volle daarvoor vergoed te word (866). “Volgens familie-oorlewering het Piet se diep gegriefdheid oor die behandeling wat hy van die republikeinse owerhede ontvang het, daartoe bygedra dat hy die republikeinse stryd uiteindelik die rug toegekeer het” (890).

Nadat Kroonstad “op 12 Mei 1900 deur die Britte ingeneem is, het dit vir hom [Piet] die einde van enige sinvolle gewapende verset beteken” (808; ook 899). Hy het “in die geheim met die Britte oor ‘n moontlike oorgawe begin knoei” (832). Later noem Blake dit “Piet se gekonkel met die Britte” (965). Lord Frederick Roberts (1832-1914), die Britse opperbevelhebber, weier “om Piet se aanbod te aanvaar en dring … aan op sy onvoorwaardelike oorgawe. Piet se voorwaarde dat hy nie as krygsgevangene weggestuur word nie en na sy plaas kan terugkeer, was vir Roberts onaanvaarbaar” (948). Piet het “nog langer as twee maande bly voortveg, al was dit meestal halfhartig” (971). “Toe Piet boonop ‘n ongemagtigde wapenstilstand van ses dae met die Britte sluit sonder om sy broer daarin te ken, was dit die laaste strooi … Toe die nuus oor Piet se ongemagtigde skietstaking Christiaan se ore bereik, is dinge op die spits gedryf. Hy was woedend” (1042). Christiaan sou “sy broer inderdaad trompop loop en ‘n verduideliking van sy optrede eis” (1012). “Christiaan het sy broer, wat fisiek groter as hy was, voor almal ‘n genadelose mondelinge skrobbering gegee. Dit moes vir Piet diep vernederend gewees het” (1052).

Op 26 Junie 1900 is ‘n krygsraadvergadering gehou (1060). Piet “het ‘n striemende aanval op [pres MT] Steyn gedoen en hom daarvan beskuldig dat hy Christiaan twee maande tevore, in April 1900, sonder ‘n behoorlike verkiesing as opperbevelvoerder van die Vrystaatse magte aangewys het” (1069). Generaal Jan Olivier het “ook sy ontevredenheid met die leierskapkwessie by Steyn aangeroer. Christiaan wou eens en vir altyd ‘n einde maak aan die onenigheid oor wie die opperbevelhebber van die Vrystaatse magte was deur ‘n verkiesing te hou” (1094). “Van die 32 offisiere het 26 vir Christiaan gestem, drie vir Olivier, twee vir [Marthinus] Prinsloo en slegs een vir Piet de Wet. Waarskynlik het Piet die enigste stem wat hy kon trek, vir homself uitgebring” (1134).

Piet het hom op 26 Julie 1900 aan die Britte oorgegee (1218). Hy het parool gekry (1261) en dadelik met die Britte begin sosialiseer (1252). Later is besluit om hom nie na ‘n krygsgevangekamp te stuur nie (1363). ‘n Boerekryger, GJ Joubert, se kommentaar hierop was: “Party groot manne word al groter en ander word al kleiner tot hul verdwyn” (1227). Christiaan “having heard of his [Piet’s] wish to surrender, sent a message to him that as soon as ever he laid eyes om him he would blow out his brains” (1252). Hierna was die De Wet-broers in ‘n stryd soortgelyk aan dié van die Bybelse Kaïn en Abel gewikkel (647). “Christiaan het die dreigement dat hy sy broer soos ‘n hond sal doodskiet indien hy hom in die hande kry, later openlik herhaal” (1486).

“Piet het sy samewerking onmiddellik aan die Britte gegee om ‘n einde aan die oorlog te probeer bring. Hy was in ‘n besonder gunstige posisie om hulle van wesenlike militêre inligting oor die omstandighede by die vegtende Boere te voorsien” (1309). “Op militêre gebied sou afvallige Afrikaners se steun vir die Britse oorlogspoging die grootste skade aanrig” (2328). “Christiaan de Wet het geglo die verraaierkwessie is die eintlike rede waarom die Boere die oorlog verloor het” (2588). “Teen die einde van die oorlog was … 5 464 voormalige burgers in Britse diens” (2604). Daarteenoor was daar 17 000 tot 20 000 bittereinders (2604).

Piet het selfs “die Britse magte se wreedaardige optrede ten opsigte van die verskroeideaardebeleid probeer verdedig” (1684). “In die latere fase van die oorlog sou Piet toenemend die aanspraak herhaal dat die Britse oogmerke edel is en dat die bittereinders die skuld vir die verwoesting en lyding van die oorlog moet kry” (2096). Christiaan het die teenoorgestelde standpunt gehuldig: “In ‘n toespraak in die konsentrasiekamp by Kroonstad ‘n week ná die vredesluiting [1902] het hy die hendsoppers [eintlik spesifiek die joiners/hanskakies] as die moordenaars van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe uitgekryt” (2892).

In ‘n brief, wat in die wêreldpers gepubliseer is, het Piet sy broer probeer oorreed om oor te gee (1244, 2003). Christiaan het as krygsman egter toenemend wêreldroem verwerf (1353, 1600). FW Reitz (1844-1934), MT Steyn se voorganger as Vrystaatse president, wat in selfopgelegde ballingskap in die VSA was, het van Piet gesê: “He disgraced a name that his brother sought to make synonymous with loyalty and bravery” (1494). “Die Britse opperbevel was besonder naïef om te glo dat ‘n brief van dié aard [Piet s’n] die onwrikbare Christiaan tot ander insigte sou bring. Om enige neerslagtigheid onder sy burgers teen te werk het Christiaan verduidelik die oorgawe was eintlik ten goede: ‘Dit is die wil van God wat deur hierdie oorlog ‘n sifting onder ons bring. Die lafhartiges en ontroues moet afgeskei word; hulle is geen groot verlies nie. Van die ander is ons seker.’ Die bittereinders het deurentyd geargumenteer dat die ontroues eintlik ‘n hindernis was en dat dit ‘n goeie ding was om van hulle ontslae te raak” (1344). Veral sedert 1994 vind ‘n soortgelyke sifting weer in Afrikanergeledere plaas.

“Christiaan de Wet se absolute renons in enige vorm van afvalligheid tydens die oorlog was nie tot sy broer beperk nie, maar het vir alle troueloses gegeld. Volgens een van sy biograwe [MCE van Schoor] sou Christiaan gesê het hy hou vyf patrone vir vyf verraaiers* in sy Mauser. Sy diepe minagting vir verraaiers blyk deurgaans in Die stryd tussen Boer en Brit” (1504). Van ‘n oorloper, Hans Smit, skryf Christiaan: “Sy naam sal gebrandmerk bly deur elke eerlike man” (1504). Op 28 Julie 1900, dus twee dae nadat Piet oorgegee het, het Christiaan gesê: “Elke man wat na ons toe kom, moet by ons bly tot die einde. Trou moet hy wees, trou en rein van gewete … Wie voortaan nie trou bly nie, moet doodgeskiet word” (1512). “Volgens MCE van Schoor … kon sy gevoel [Christiaan s’n] jeens verraaiers as niks anders dan as haat nie beskryf word … Hy het self as hoof van ‘n krygshof by minstens twee geleenthede die doodstraf oor verraaiers uitgespreek” (1522). “Christiaan sou sy broer selfs ná die oorlog steeds ‘n ‘swart verraaier’ noem” (1563, 2932).

[* Piet was een van hierdie vyf verraaiers, maar wraak het Christiaan nie toegekom nie. In 1990/94 was daar ook vyf hoofverraaiers, wat ek die Klein Vyf genoem het. Vir hulle kom die wraak van Afrikaners ook nie toe nie, maar hulle verdien ongetwyfeld ons onverdunde minagting. “Gedurende die [AB-]oorlogsjare (ook vooraf en daarna) was daar onder sekere Afrikaners ‘n soort [kulturele] minderwaardigheidsgevoel teenoor Engelssprekendes … Gevolglik is ‘n soort kruiperigheid te bespeur onder die lede van die vredesbeweging in hul onderhandelinge met die Britse hooggeplaastes” (2549). Dieselfde kruiperigheid ten gunste van Engels word tans by verloopte Afrikaners in die taalstryd gevind. Soortgelyke kruiperigheid was by blankes te bespeur tydens die 1990/94- onderhandelinge met terreurgroepe. Tydens laasgenoemde gespreksrondtes het daardie verraaiers heeltemal verkeerdelik aan selfwysgemaakte morele minderwaardigheid gely.]

“Teen Desember 1900 het hy [Piet] geglo ‘n georganiseerde vredesbeweging kan van stapel gestuur word met genoegsame ondersteuning van vooraanstaande Afrikaners in die Vrystaat” (1370). Verskeie Burgervredesbewegings is gestig (1475). Piet het Christiaan se vrou, Cornelia, besoek “om haar te oortuig om haar man te beïnvloed om die stryd te staak” (1377). Sy was egter, soos Christiaan, “onverbiddelik in haar oortuiging dat daar met die stryd volhard moet word” (1377). “Cornelia is herhaaldelik deur Britse offisiere genader met ruim geldelike aanbiedinge indien sy haar man kon oortuig om die wapen neer te lê. Haar reaksie het elke keer met soveel veragting gepaardgegaan dat sy haar die gramskap van die Britse owerhede op die hals gehaal het” (1889).

Piet het weer met perde en vee begin spekuleer (1475) en sy “enigste ware klant was die Britse besettingsmag in Kroonstad” (1443). Hy het ook “melk aan die militêre hospitaal in Kroonstad voorsien” (1443). “Piet word as die kontrakteur aangestel om gras al langs die spoorlyn en blokhuislyn in die Kroonstad-omgewing te sny en die hooi aan die superintendent van die konsentrasiekamp in die dorp te lewer … Die hooi is hoofsaaklik as voer vir die konsentrasiekamp se trekdiere gebruik. Hierdie diere is onder meer gebruik om vroue en kinders na die konsentrasiekamp te vervoer” (1468). Piet sou “ook in ‘n gevegsrol vir die Britte optree en soldy en ander voordele ontvang” (1475).

In ‘n onderhoud met ‘n Britse koerant het Piet selfs beweer “die Boere het imperialistiese motiewe met hul invalle in Natal en die Kaapkolonie gehad: ‘We … made war, intending to take the two British colonies'” (2088). Die Britse soldate, daarenteen, het volgens Piet van die begin van die oorlog af onberispelik opgetree (2556): “The soldiers had not done the slightest damage, had stolen nothing, and had treated all the people with kindness and respect” (2572). Piet het ongetwyfeld aangedik. “Sy aansprake gaan lynreg in teen die magdom opgetekende ervarings van Boerevroue oor Britse onmenslikheid” (2572).

Piet se “hartvogtigheid teenoor die bittereinders en hul gesinne [het] ná die oorlog voortgeduur” (3052). Hy het die Britse bewind versoek om teen die bittereinders op te tree (3113). “Daar is nie ‘n aanduiding dat Piet ná die oorlog ‘n voorstryder vir die Afrikaanse taal en kultuur was nie” (3253). Toe die Eerste Wêreldoorlog in 1914 uitbreek en die Suid-Afrikaanse regering hom by Brittanje skaar, was daar groot ontevredenheid by die nie-jingoïstiese Boere. “Louis Botha en Jan Smuts is reeds weens hul pro-Britse houding deur baie Afrikaners gewantrou” (3353), maar Piet het hulle gesteun (3377). Christiaan was een van diegene wat in die Rebellie in opstand teen die Britsgesinde regering gekom het. Hy het dit as ‘n geleentheid beskou om die onafhanklikheid van die Boere-republieke te herower (3353, 3377). Christiaan is aan hoogverraad skuldig bevind (3461) maar na ‘n jaar op parool vrygelaat (3477). Oor die Rebellie het NP van Wyk Louw geskryf: “Opstand is net so noodsaaklik in ‘n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat ‘n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat ‘n hele geslag sonder protes sal verbygaan” (3493). Daar word gesê elke 30 jaar is daar ‘n nuwe geslag. Is die huidige geslag Afrikaners nie besig om sonder daadwerklike protes verby te gaan nie?

“Na die Rebellie van 1914 … sou Piet ook ‘n leidende rol speel in die veldtog om die Afrikanerrebelle onder kerklike sensuur te plaas” (263; ook 3504). JD Kestell was nie hiertoe bereid nie (3543). Piet het hieroor ‘n griefskrif opgestel (3549). “‘n Mens kan … nie wegkom van ‘n element van nydigheid in sy [Piet se] optrede nie” (3512). ‘n Resultaat was “die doelbewuste uitskakeling van enige regeringsgesindes in kerkraadsverkiesings” (3573). Piet het “sy laaste jare as ‘n uitgeworpene binnegegaan” (3643). Van sy kant af het hy probeer om met Christiaan te versoen, maar Christiaan was nooit daarvoor te vinde nie. Christiaan se oorskot is by die Vrouemonument ter ruste gelê (3672). Die destydse regering was eintlik anti-Boer gesind. Die volgende klink deesdae bekend: Abe Bailey (1864-1940) het “in die Unieparlement gevra dat Afrikanergedenktekens soos die Nasionale Vrouemonument afgebreek word omdat dit versoening kwansuis in die wiele sou ry” (3724).

Die hanskakies het “ewigdurende politieke selfmoord gepleeg. Geen joinerleier kon ooit ná die oorlog ‘n leiersposisie in Afrikanerpolitiek beklee nie” (2811). Selfs in die finale vredesonderhandelings het hulle geen rol gespeel nie (3161). “Die joiners was in ‘n politieke doodloopstraat … die joinerleiers se aansien [het] binne ‘n paar jaar selfs by die Britse owerhede [ge]kwyn” (3277). Aan die hendsoppers en veral die joiners is na die ABO baie beter skadevergoeding as aan die bittereinders en krygsgevangenes uitbetaal (2990, 3013, 3029, 3089). Hierdie onreg het “‘n belangrike stimulus vir Afrikanernasionalisme gebied” (3170). Selfs die nie-joiners onder die hendsoppers het na die ABO stukrag aan die bittereinders en krygsgevangenes se Afrikanernasionalisme gegee (3177), want hulle is, anders as die joiners, mettertyd meer geredelik vergewe (3180). “Verraad sou nie eenklaps ná die oorlog verdwyn nie. Dit het in werklikheid permanente letsels gelaat” (3301). Piet is deur die Britse owerheid materieel bevoordeel (3044). Daar is ‘n beroep op almal gedoen “om mekaar te vergewe en hande te vat” (2827) ten einde die samelewing te “normaliseer” (2967). Woorde soos “vergewe”, “hande vat” en “normaliseer” word dikwels in die nuwe Suid-Afrika gehoor.

Pleks van Piet de Wet te verontskuldig, soos Max du Preez verlang, sou dit veel meer gepas wees om te beweer dat Piet en Max voëls van eenderse vere is. As Du Preez minder skryf en meer lees en besin, sou hy Blake se boek van voor tot agter bestudeer en dan in ‘n rubriek sy onregverdigbare verering van Piet terugtrek.

FW de Klerk se glansende daad van verraad

Op die vooraand van die twintigjarige herdenking van 2 Februarie 1990 toe FW de Klerk besluit het om Nelson Mandela en sy medegevangenes van die ANC en SAKP vry te laat en die verbod op dié twee organisasies op te hef, beleef ons die wrange nalatenskap van die sogenaamde “onderhandelings” van destyds.

In die referendum van 1992 is die toentertydse blanke kiesers gevra om “ja” of “nee” te stem op die volgende, oënskynlik onskuldige, vraag: “Is u ten gunste van die voortsetting van die Staatspresident se hervormingsproses wat op 2 Februarie 1990 begin is en gemik is op die daarstelling van ‘n nuwe grondwet deur onderhandeling?”

In die lig van De Klerk en Roelf Meyer se optrede kort daarna, asook die verwikkelinge sedertdien, sou daardie referendumvraag eerder só moes gelui het: “Is u ten gunste van ‘n militêre oorgawe aan die ANC en SAKP, met die oorhandiging van die weermag en alle outomatiese wapens aan Umkhonto we Sizwe, asook die instelling van grondhervorming, rassediskriminasie teen blankes op alle gebiede en die uitfassering van Afrikaanse skole en universiteite?”

Indien dié vraag destyds gevra is, sou waarskynlik net ‘n klein groepie radikales en Engelssprekendes in 1992 “ja” gestem het. Die res sou saam met die KP en HNP “nee” gestem het.

Vele mense noem Max du Preez, Carl Niehaus, Antjie Krog en Ruda Landman “verraaiers” omdat hulle as gebore Afrikaners die ANC se ideologie verinnerlik het en vandag deelneem aan ‘n politieke en propagandaveldtog teen hul eie mense. Maar ek is van mening dat elkeen, ongeag sy of haar afkoms, vry is om sy politiek of idees te kies. Soos Schopenhauer egter gesê het: “Slegs ‘n minderheid mense is vatbaar vir oortuiging. Die meerderheid is slegs vatbaar vir gesag.” Vele Afrikaners in die huidige bedeling wat die heersende ideologie van politieke korrektheid en anti-blanke rassisme aanhang, is eintlik maar meelopers en hul idees sal waarskynlik môre met ‘n handomkeer verander indien ‘n andersoortige regering aan bewind kom. Soos die hensoppers en hanskakies van ouds, is sulke mense “geleentheidsverraaiers” en doen hulle dit heel openlik, waarskynlik omdat hulle voel dat hulle deur die maghebber teen weerwraak uit eie geledere beskerm word.

Die ergste vorm van verraad, myns insiens, word gepleeg deur iemand wat voorgee om lojaal teenoor sy volk te wees, maar agteraf – en skelm – eintlik met die vyand heul om sy eie mense tot ‘n val te bring. Hierdie soort verraaier is deur die Latynse skrywer Cicero beskryf toe hy gesê het:

“‘n Volk kan sy dwase, selfs die eersugtiges onder hulle, oorleef, maar nie verraad uit die binnekring nie. ‘n Vyand voor die poorte is minder vreesaanjaend, want hy word uitgeken en hy laat sy vlae openlik wapper. Dog die verraaier beweeg vrylik tussen diegene binne die poorte terwyl sy slinkse fluisteringe deur al die gangetjies ruis en selfs in die regeringsetel self hoorbaar is. Want die verraaier verskyn nie as verraaier nie – hy praat op ‘n toon wat aan sy slagoffers welbekend is, sy aangesig en sy gewaad is soos hulle s’n, en hy beroep hom op ‘n soort gemeenheid wat diep in die harte van alle mense verskuil lê. Hy vermurwe ‘n nasie se siel – hy werk heimlik en ongesiens in die duister om die stutpilare van ‘n stad te ondergrawe – hy besmet die staatsmasjinerie totdat dit van alle weerstand beroof is. Selfs van ‘n moordenaar is minder te vrees.”

Vele mense glo dat FW de Klerk en Roelf Meyer nog eendag sal teregstaan en deur ‘n Afrikanerhof, selfs ‘n krygshof in die geval van ‘n staatsgreep of revolusie, verhoor sal word om te bepaal of hulle werklik in hul gemoed aan verraad skuldig was en of hulle bloot uit dwaasheid of naïwiteit gehandel het. Ek wil nie so ‘n, eventuele, verhoor vooruit loop nie en kan daarom nie oor De Klerk se ware motiewe ‘n oordeel vel nie.

Dat daar egter, soos hulle in die reg sê, ‘n prima facie-saak van verraad teen hom en Roelf Meyer bestaan, is gewis. Waarop grond ek dié stelling? Kom ons kyk na enkele aspekte van De Klerk en Meyer se optrede gedurende daardie ysingwekkende maande voor Mandela se kroning by die Uniegebou in 1994.

Hoewel die referendum oor “onderhandeling” gegaan het, beplan De Klerk en veral Meyer reeds vroegaan ‘n volslae oorgawe aan die ANC wat metterwoon ‘n militêre oorgawe sou word, met die oorname van die bevelstruktuur van die weermag, tesame met alle pantser en outomatiese wapens, deur Umkhonto we Sizwe, APLA en ander gewapende groepe aan ANC-kant. De Klerk dank trouens ‘n groot groep van sy generaals op versoek van, let wel, Mandela, af omdat dié sogenaamd dalk die “hervormingsproses” (wat sedertdien die “Nasionale Demokratiese Revolusie” geword het) in die wiele kon ry.

Toe die NP se hoofonderhandelaar, dr. Tertius Delport (tans DA-parlementslid), ‘n regsgeleerde, vassteek by sekere van die ANC se onredelike eise om alle mag, ook oor die Afrikaner se toekoms, te bekom, dank De Klerk hom summier af en stel vir Meyer aan. Volgens oorlede Chris Louw, wat die onderhandelings destyds as joernalis gedek het, het Meyer vroeg-vroeg met die NP-kabinet begin onderhandel om die ANC se voorstelle te aanvaar, eerder as wat hy met die ANC onderhandel het om enige NP-voorstelle aan te neem. Selfs De Klerk het op ‘n stadium blybaar teenoor die voortvarende Meyer, wat enkele jare later letterlik ‘n kaartdraende lid van die ANC geword het, uitgeroep: “Maar my God, Roelf, nou het jy ons mos uitverkoop!”

Soos Pieter Mulder vanoggend op RSG laat blyk het, het De Klerk en die Nasionale Party nog tydens die algemene verkiesing van 1989 ‘n kragdadige standpunt ingeneem dat “terrorisme met hand en tand beveg sal word” en dat Afrikaans en eie skole en woonbuurte “ononderhandelbaar” was. Van “onderhandelings” was daar toe glad nie sprake nie. En van oorgawe allermins!

Die wonderbaarlike oorname van Suid-Afrika, die enigste nywerheidsland in Afrika en ‘n militêre moondheid van formaat, deur ‘n radikale kliek uitgewekenes van die ANC/SAKP wat destyds nog deur die veiligheidsdienste van die VSA en baie ander lande as ‘n derderangse terroristegroep geklassifiseer is, moet as een van die sonderlingste gebeure in die geskiedenis gesien word. Sonder FW de Klerk se verraad teenoor sy eie kiesers, ondersteuners en natuurlik die hele Afrikanervolk, sou hierdie vreemde staatsgreep wat onder die dekmantel van “onderhandelings” oor “wigte en teenwigte”, “groepsregte” en “demokrasie” uitgevoer is, geensins moontlik gewees het nie.

Interessant is ook dat die liberale politikus Frederik van Zyl Slabbert, self ‘n verloopte Afrikaner en destydse kritikus van sogenaamde “apartheid”, verwys na De Klerk in sy boek, Duskant die geskiedenis. Tydens ‘n gesprek tussen Tjol Lategan en Van Zyl Slabbert kom die volgende na vore (bll. 35-36):

“Ek (Slabbert) vra hom eendag tydens middagete, ‘Tjol, wat dink FW gaan hy bereik?’ Hy sê, ‘Moenie jy jou bekommer nie, Van Zyl. Ons kapituleer glad nie. FW gaan hulle by onderhandelinge betrek en dan tien jaar lank die pas markeer.’ Ek sê, ‘Julle besef nie met wie julle te doen het nie.’ Niks som hierdie dwaasheid beter op nie as genl. George Meiring se eie woorde: ‘Ná die inhuldiging is ek gevra om aan die president se tafel te sit. Ek weet nie hoekom ek gekies is nie. FW de Klerk het ook aan die hooftafel gesit – hy sê vir my terwyl ons na die verbyvlug en ander verrigtinge kyk, ‘Ons hoef regtig nie so maklik in te gegee het nie’ (sy woorde). Ek sê vir hom, ‘Maar jy het nooit jou sterk basis gebruik  om vanuit te onderhandel nie, jy het nooit die militêre magte gebruik as ‘n magsbasis wat jy tot  jou beskikking gehad het nie, jy wou dit nooit gebruik nie.’ Hy het net stilgebly, en daarna het ons nie weer gesels nie. Sedert daardie dag is daar nie ‘n goeie gees tussen ons nie.'”

Natuurlik is De Klerk se oorgawe aan die ANC, wat die land sedertdien met sy “ontplooide kaders” en skurke na willekeur regeer en na hartelus plunder, in die Britse en Amerikaanse media as ‘n “wonderwerk” opgehemel. Ons moet egter onthou dat Groot Brittanje oor die afgelope twee honderd jaar nog nooit die bestaan van die Afrikanervolk as inheems aan dié land en aan Afrika erken het nie. Trouens, Brittanje het slegs in die kort wyle tussen 1883 en 1899 ons reg op selfbeskikking erken en in 1910 is die Unie in die Britse Gemenebes ingedwing waar ons onder andere in twee wêreldoorloë as kanonvoer vir die Britte gebruik is. Kort ná die radikale Britse priester, Trevor Huddleston, se terugkeer na Brittanje vanuit Suid-Afrika in die laat vyftigerjare, het Britse linkses begin om ‘n grootskaalse propagandaveldtog teen ons land en veral teen Afrikaners te voer.

Die sogenaamde “wêreldwye kritiek op apartheid” was niks minder as anti-Afrikanerhisterie wat uit Londen en veral deur die linkse Guardian en die BBC aangeblaas is nie. Die plaaslike Engelse koerante wat grotendeels onder beheer van die Britsgesinde koloniale mynhuise gestaan het, het insgelyks Afrikanerregering as ‘n “misdaad teen die mensdom” begin verdoem en die weg op revolusie voorberei. Trouens, niemand minder nie as Bram Fischer, die ondergrondse leier van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty, het die rol van die Engelse pers hier te lande in die sestigerjare so beskryf: “They are doing a sterling job.” Die land se komplekse etniese, taalkundige en politieke probleme is tot enkele eenvoudige slagspreuke gereduseer met die onderliggende implikasie: die Afrikaner moet magteloos gestel en liefs vernietig word.

Ontredderd en ontwapen soos tans, is ons ‘n maklike prooi vir sowel die ANC-bewind wat die land se pantser en outomatiese wapens beheer, asook die duisende moordbendes wat huise en plase na hartelus aanval. Die vraag kan gerus gevra word: het terrorisme in 1994 aan sy einde gekom of woed dit tans in ‘n ander gedaante voort, in die vorm van sogenaamde “misdaad”?

De Klerk se ‘nuwe era’

In die lewe van elke volk is daar hoogtepunte en laagtepunte. Terwyl die ANC-gesinde media in dié land en veral Nasionale Pers die oorgawe van 1994 konstant as “onvermydelik” en “‘n goeie ding” probeer ophemel, weet die gewone Afrikaner vandag van beter. Hy ervaar die geweld, onreg en korrupsie van De Klerk se bestel aan eie bas.

Pleks van “die begin van ‘n nuwe era” soos 2 Februarie 1990 aan ons voorgehou word, verteenwoordig dié datum, asook 27 April 1994, ‘n laagtepunt in ons geskiedenis. Soos soveel mense al gesê het: Ná die militêre neerlaag van 1902 teen Brittanje kon die destydse Boereleiers nogtans die eer en waardigheid van hul volk by die onderhandelingstafel red. Hoewel elke plaas deur die verskroeide-aardebeleid vernietig is, het elke boer nog steeds kaart en transport op sy grond gehad. In weerwil van Britse oorheersing, het Nederlands en later Afrikaans tog gelyke status teenoor Engels bekom. Hoewel Engelse die stedelike ekononomie en die mynhuise beheer het, was Afrikaners nogtans grondwetlik gelyk met Engelse en kon hulle op alle regte – ook op Afrikaanse skole en universiteite – aanspraak maak.

Hoe lyk dinge ná 1994? Beskik ons nog oor kaart en transport op ons grond? Is Afrikaans nog gelyk met Engels? Is ‘n blanke Afrikaner gelyk met ‘n Engelssprekende swarte wat vir bemagtiging, regstelling en ander vorme van rasgebaseerde groepsregte kwalifiseer?

Die vreemde bondgenootskap tussen die Naspersbase soos Ton Vosloo en Koos Bekker en De Klerk is iets wat nader ondersoek behoort te word. Hoewel “FW” en “De Klerk” vloekwoorde in die meeste Afrikaners – selfs die liberales, die linkses en die gays – se monde geword het, hou koerante soos Beeld, Die Burger en Rapport vol om oor “ons wonderlike grondwet” en De Klerk se “briljante onderhandelings” te skryf. Tesame met die SAUK wat onder direkte ANC- politieke beheer staan, tap Naspers hierdie propaganda by Afrikanerhuise teen dieselfde tempo in as wat die ANC die riool of suur mynwater in ons spruite en riviere laat loop.

Net gister het Max du Preez – daardie propagandawoewoezêla en meeloper van die ANC-regime – weer honend in Rapport die huidige vlaag Afrikanerontevredenheid só afgemaak:

“Mmm. Vergeet van die Eeu van Onreg of die Nag van die Lang Messe. Ek sien die Oomblik van Groot Ontgogeling in ons nabye toekoms. Die een of ander tyd gaan die besef skielik op die nuwe weerspanniges neerdaal dat daar nie ’n manier is waarop hulle die lokomotief van meerderheidsregering kan stuit nie. Dan gaan hulle voel soos die vier bloeiende Boerekrygers van die AWB in die stof langs hul grys Mercedes aan die einde van die Bophuthatswanakatastrofe in 1994: mislei en verraai deur leiers wat valse hoop verkwansel het.”

In die doktrine van Marx en Engels is daar iets soos “historiese onafwendbaarheid”, wat kortom beteken dat wêreldkommunisme sal seëvier, kom wat wil. Max du Preez se stellings herinnner my nogal daaraan, dat die “lokomotief van meerderheidsregering” onstuitbaar soos Marx en Engels se “spook van kommunisme” deur die geskiedenis donder en alles – ook die lydende Afrikanervolk – in sy dolle vaart uit die pad vee.

Ook dreig Du Preez ons sommer namens die ANC dat ons soos honde doodgeskiet gaan word indien ons hoegenaamd hierdie dwingelandy van rasse- en taaldiskriminasie sou bevraagteken.

In Oos-Europa en elders het diktature of eenpartystate waar die bevolking in elke verkiesing met meer as tagtig of negentig persent vir die regerende party gestem het egter tot ‘n val gekom. Die Baltiese state (Litaue, Letland en Estland) met hul piepklein bevolkings het van die magtige Sowjetunie afgestig en is vandag vry en onafhanklik.

Net so min as wat die Berlynse muur vir altyd die mense van Oos-Duitsland (die sogenaamde Duitse Demokratiese Republiek) van vryheid kon weerhou, gaan De Klerk en Mandela se “Demokratiese Republiek van Suid-Afrika” en sy muur van onvryheid ons permanent in bedwang hou.

Om die gevolge van De Klerk se verraderlike oorgawe in perspektief te stel, hoef ‘n mens net twee kolomme op te stel wat die Afrikaners se posisie vóór en ná 1994 opsom:

Vóór 1994 Ná 1994
Gedeelde gebiedsaanspraak op die 1 200 000 vk. km. van die RSA Geen grondgebied
Taalgelykheid met Engels Taalgelykheid met die onderontwikkelde Afrikatale en ongelykheid teenoor Engels
3000 Afrikaanse skole en 5 Afrikaanse universiteite

300 Afrikaanse skole en geen Afrikaanse universiteite
Min of geen gewelddadige sterftes onder Afrikaners ‘n Tweede volksmoord: ongeveer 5000 gewelddadige sterftes onder Afrikaners per jaar, 80 000 in totaal

Weermag en polisiemag grotendeels onder Afrikanerbeheer

Weermag en polisiemag onder vreemde beheer
500 000 outomatiese wapens, tenks en pantser onder Afrikanerbeheer

500 000 outomatiese wapens, tenks en pantservoertuie onder vreemde beheer
Eskom, Telkom, Transnet, SAL verskaf werk aan Afrikaners Eskom, Telkom, Transnet, SAL dank Afrikaners af
Yskor onder Afrikanerbeheer en staatsbesit Yskor in Britse besit

Eiendomsreg, met kaart en transport vir boere

 Eiendomsreg aangetas en grondhervorming
Gelykheid teenoor Engelse Ongelykheid teenoor swartes, kleurlinge en Indiërs
Taal- en kultuurregte Min of geen taal- en kultuurregte
Omgewingsbesoedeling onder beheer Omgewingsbesoedeling buite beheer
Riolering word onderhou
 Riolering stort in duie
Onderhoud van paaie Swak onderhoud van paaie
Goed funksionerende staatshospitale Wanfunksionerende staatshospitale
Behoorlike plaaslike bestuur en munisipaliteite Vervallende, korrupte munisipaliteite
Vrye deelname aan die ekonomie Beperkte deelname aan die ekonomie weens rassebepalings van die De Klerk-Meyer-grondwet
SAUK grotendeels onder Afrikanerbeheer SAUK onder ANC-beheer

 

 

 

 

De Klerk se tweede volksmoord

Soos die Britse lords – Milner, Roberts en Kitchener – wat ‘n raps meer as ‘n eeu gelede ‘n volksmoord teen ons gepleeg het, het De Klerk deur sy verraderlike en onvoorwaardelike oorgawe aan die ANC en die Umkhonto-terroristebende ‘n tweede volksmoord teen sy eie mense, die Afrikaners, ontketen. Soos die Britse lords voor hom, was hy sy hande in onskuld. Hy pleeg nie self die geweld nie, maar hy het die omstandighede geskep vir ons mense om vermoor, verkrag en verdryf te word.

Niemand weet presies hoeveel Afrikaners gewelddadig sedert De Klerk se revolusie omgekom het nie. Sulke syfers word geheim gehou, want waarskynlik sal dit ‘n skandaal veroorsaak indien dit ooit moes uitlek. Die globale syfer vir Suid-Afrika oor die afgelope sestien jaar is ongeveer 500 000, ‘n klein bietjie minder as die 800 000 wat in ‘n ander groot Afrikavolksmoord, dié in Rwanda, die lewe gelaat het.

Informeel beweer lede van die polisie wat hulle met moordondersoeke besig hou dat tagtig persent van moorde op blankes in Suid-Afrika “rasgemotiveer” is. Weens die rassehaat wat oor die afgelope sestien jaar – ook via die SAUK se TV- en radiopgramme – aangeblaas is, kan ons verwag dat daar proporsioneel meer Afrikaners as swartes vermoor word. Indien ons slegs ses persent van die bevolking is, is daar waarskynlik meer as ses persent moorde teen ons gepleeg, waarskynlik in die orde van tien persent. Tien persent van die 500 000 moorde sedert 1994 = 50 000.

Nie net is 50 000 Afrikaners oor die afgelope sestien jaar vermoor in die grootste slagting sedert 1899-1902 nie, maar ‘n miljoen Afrikaners het landuit gevlug om aan geweld, besoedeling, gesondheidsgevare en erge rasse- en taaldiskriminasie te ontkom.

In sy boek “Hunnen in Süd-Afrika”, het die Duitser Wilhelm Vallentin oor die Britse en swart verkragtings van Boerevroue tydens die ABO geskryf:

“Wat die gevolge van hierdie gedwonge geslagsverkeer met die gesonde, kragtige Boerevroue en -meisies vir die toekoms van die land inhou, kan aan die fantasie van die onbevooroordeelde persoon oorgelaat word.”

Die onnoembare vraag wat De Klerk se “demokrasie” aan ons opdring, is: Hoeveel Afrikanervroue is sedert 1994 verkrag? Met hul mans en seuns ontwapen, geïntimideer deur wette wat selfverdediging deur ‘n blanke feitlik strafbaar maak en saggemaak deur propaganda, is ons vroue en meisies weereens aan die seksuele geweld van ‘n besetter uitgelewer.

Weereens swyg die regime in alle tale oor verkragtings van Afrikanervroue. Ons weet egter dat daar in De Klerk se “nuwe era” elke sewentien sekondes ‘n vrou verkrag word. Dit beteken rofweg dat daar elke 283 sekondes, oftewel elke vyf minute of so ‘n Afrikanervrou verkrag word, dit wil sê, 12 per uur, 288 per dag, 2016 per week of 104 832 per jaar….

‘n Mens kan verder uit hierdie statistiek aflei dat ongeveer tien persent van die totale Afrikanervrouebevolking jaarliks verkrag word. Vroue, meisies, ma’s, oumas, voor die voet. Verkragting op hierdie skaal is, net soos massamoord, ‘n oorlogsmisdaad of misdaad teen die mensdom.

Dis nie te sterk gestel om te sê dat De Klerk regstreeks of onregstreeks vir hierdie tweede volksmoord in die Afrikanergeskiedenis verantwoordelik is nie. Sonder sy onbesonne daad van volslae oorgawe – “Ons hoef regtig nie so maklik in te gegee het nie,” soos hy dit teenoor genl. George Meiring gestel het – sou hierdie ramp nooit plaasgevind het nie. Selfs die fameuse “bloedige burgeroorlog” wat soveel idiotiese Naspers-kommentators – soos Mad Max, maar daar is ook ander – altyd ophaal as De Klerk se oorgawe bevraagteken word, sou nie tot soveel sterftes en verkragtings gelei het as dít wat die “De Klerk-vrede” ons besorg het nie. ‘n Volskaalse oorlog tussen Afrikaners en die Xhosa-geleide ANC van destyds sou, gegewe ons toentertydse voordeel in wapentuig en opleiding, net een uitkoms gehad het: ‘n Afrikaneroorwinning. Met ‘n ANC wat militêr platgeslaan sou gewees het, sou daar sekerlik maklik “onderhandel” of gehandel kon gewees het.

Pleks daarvan beleef ons tans een van die donkerste ure in ons geskiedenis, waar ons nie eens weet of daar nog plek vir ons kinders in die Suid-Afrika van môre gaan wees nie.

Asof die vrees vir die moordbendes en verkragters wat ons daagliks teister nie genoeg is nie, word ons deur gekoopte lafaards soos Max du Preez in “die grootste Afrikaanse Sondagkoerant” met summiere teregstelling, vermoedelik deur amptenare van die mislukte De Klerk-staat, gedreig.

Dis nou “menseregte”, dis nou “demokrasie”.

free slotsлобановский класс харьков