Algerië – praag.co.za

Leon Lemmer: Europa: Solidariteit of verdeeldheid

Ek het voorheen geskryf oor pogings om staatkundige eenheid in Europa te bewerkstellig, bv met die Europese Unie (EU). Dit is in ooreenstemming met die versugting na globalisering: “The Enlightenment, in which the idea of the European Union is intellectually rooted, demands universal citizenship,” volgens Gaspar Miklos Tamas (Ivan Krastev, bron hier onder, Kindle 381). Ek het ook oor die inkommerprobleem geskryf: die buitensporige mate waarin ekonomiese vlugtelinge en asielsoekers op Europa toesak. Dit vind aanklank by politieke byderwetsheid, humanitêre simpatieë en liberalisties-linkse politiek. Daarvolgens is die inkommers bv op welsynstoelaes geregtig, al het hulle niks tot die staatskas of die heil van die betrokke land bygedra nie. Dat hulle in baie gevalle onwettig die land binnegekom het en dus misdadigers is, word nie teen hulle gereken nie. ‘n Teenreaksie het gelukkig spoedig ingetree. Pleks van eendersverklarende kosmopolitiese begeertes word die belangrikheid van eiesoortige kultuur binne nasionale state beklemtoon. ‘n Nuwe waardering het nie net vir die handhawing van beveiligde landsgrense ontwikkel nie, maar ook groter bewustheid van die ons/hulle-onderskeid. “He is among us, but he is not of us” (234).

In groot mate het die Europeërs deesdae vir die eerste keer op eie bodem te make met mense (bv Moslems en swart Afrikane) wat kultureel grondig van hulle verskil. Waaraan ek al dikwels gedink het, is: Gestel die Europeërs het vroeër hierdie eerstehandse ervaring opgedoen. Myns insiens kon hulle dan groot simpatie met die blanke bewind in Suid-Afrika gehad het. Hulle sou die blankes/Afrikaners moreel en materieel ondersteun het, omdat hulle begrip vir die sterk onderlinge kulturele bande sou gehad het; ook begrip vir die groot kulturele kloof tussen ons en “die ander” want die onderskeid word nie op grond van velkleur gemaak nie maar omdat “die ander” ‘n ander denk- en leefwyse het. Ek het al dikwels die ooreenkomste tussen die lot van die blankes in Algerië en Suid-Afrika uitgewys. In albei gevalle het ‘n miljoen blankes gevlug toe enersyds Arabiese en Berberse Moslems en andersyds terroristies-kommunistiese swartes beheer van die regering oorgeneem het. Krastev skryf: “In many respects, people who vote today for the Far Right in Europe share the sentiments of French pied noirs [Algerian whites] who where forced to leave Algeria at the time of the War of Independence [1954-1962]” (356). Wanneer ek as ontheemde in die nuwe Suid-Afrika nostalgies na foto’s uit my verlede kyk, is dit soos “a postcard from a lost world, a place where [I] felt at home” (761).

<br />

Omdat ek reeds dikwels oor hierdie onderwerp gelees en geskryf het, het ek aanvanklik nie Ivan Krastev se boek, After Europe (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2017, 125p; Amazon Kindle $11,49), gelees nie. Toe daar vanjaar ‘n bygewerkte weergawe teen dieselfde prys beskikbaar gestel is, het ek besluit om dit te koop. Ek is nie spyt daaroor nie, want dit is ‘n briljant geargumenteerde uiteensetting. Vir my as leser het dit voorgekom asof elke stelling en selfs woord deeglik deur die outeur oorweeg is en dat hy uitstekend oor die onderwerp ingelig is. Die bywerking van 11 bladsye is tot die laaste afdeling beperk. Dit het my in mindere mate beïndruk omdat die outeur daarin in ‘n mate afbreek wat hy in die oorspronklike uitgawe staangemaak het.

‘n Boek wat min of meer oor dieselfde onderwerp handel, is ‘n bundel opstelle geredigeer deur Heinrich Geiselberger, The great regression (2017, 220p; Amazon Kindle $11,49). Twee ander boeke deur Krastev is In mistrust be trust: Can democracy survive when we can’t trust our leaders? (2013, 71p; Amazon Kindle $3,44) en Democracy disrupted: The politics of global protest (2014, 89p; Amazon Kindle $11,49). Met Stephen Holmes as mede-outeur het daar ook die volgende boek van Krastev verskyn: The light that failed: A reckoning (2019, 240p; Amazon Kindle $23,20). Dit is die lig van liberalisme wat al hoe dowwer skyn. Dit hang saam met Krastev se voorbehoude oor demokrasie en globalisme. Laasgenoemde boek het dieselfde hooftitel as een van Rudyard Kipling (1865-1936) se romans (1891), wat oor ‘n mislukte liefdesverhouding handel. Kipling het ook die gedig, “The white man’s burden” (1899), geskryf, waarin hy as geswore imperialis die Amerikaners aanmoedig om die Fillipyne te annekseer. Van 1898 tot 1908 het Kipling dikwels tyd in Kaapstad deurgebring. Hy was ‘n sterk ondersteuner van die Britte in die Anglo-Boereoorlog.

‘n Groot voordeel van Krastev se 2017-teks is dat dit ‘n Oos-Europese siening van die ondewerp is terwyl hieroor (ten minste in Engels) meesal uit ‘n tradisioneel Westerse perspektief geskryf word. Krastev is verbonde aan die Center for Liberal Strategies in Sofia, Bulgarye. Dit is bekend dat lande in Oos-Europa minder welvarend as dié in Wes-Europa is. Om hierdie rede het Oos-Europa nie so ‘n groot probleem met inkommers wat wil parasiteer nie. Die sterk verset teen inkommers is daarom vir my des te meer interessant. Maar dit moet ook in gedagte gehou word dat hierdie lande onder kommunistiese bewind (oorwegend) blank gebly het. Dit gaan vir Oos-Europeërs nie soseer om die behoud van materiële dinge nie, maar om die bewaring en voortsetting van hulle geestelike erfenis.

Dit is bekend dat staatsryke kom en gaan. In Oos-Europa is dit bv die skielike ineenstorting van die Habsburgse Hongaars-Oostenrykse Ryk in 1914 ná die sluipmoord op aartshertog Franz Ferdinand wat ingrypende gevolge gehad het. Maar so ook die verbrokkeling van die Sowjetunie ná die val van die Berlynse muur op 9 November 1989. Daar was ‘n wydverspreide maar foutiewe aanname dat albei hierdie ryke gekom het om te bly, net soos die Britte gedink het die son sou nooit oor die Britse Ryk sak nie. Krastev verwys afwisselend na Sentraal- of Oos-Europa. Met albei bedoel hy eintlik eens kommunistiese Europa. Namate die Sowjetunie verkrummel het, het Europa as ‘t ware al hoe meer ooswaarts uitgebrei. Dieselfde gebeur met die Europese Unie.

Wat vir my nog steeds ‘n skokkende misdaad teen Europese beskawing bly, is dat die 1989-gebeure plaaslik op so ‘n vergesogte manier vertolk is dat dit tot die ondergang van blanke politieke beheer in Suid-Afrika gelei het. “When man-made worlds of political and cultural artifice disappear, they do so quickly” (38). Die vraag wat Krastev homself afvra, is: “Are we experiencing a similar ‘disintegration moment’ in Europe today?” (38). Blank Suid-Afrika se disintegrasie het op ‘n spesifieke dag begin: FW de Klerk se toespraak in die parlement op 2 Februarie 1990. Die NP-onderhandelaars het daarna telkens voor die voortgesette geweldpleging van ANC-terroriste en -kommuniste geswig. Daardie geweld is onder die leiding van die latere vredesikoon en versoener, Nelson Mandela, gepleeg.

Die dwaasheid van 1990/94 in Suid-Afrika én die aanvanklike verwelkoming van inkommers in Europa herinner aan wat George Orwell gesê het: “To see what is in front of one’s nose needs a constant struggle” (73). De Klerk & kie het gewone, goeie, redelike mense pleks van klipharde, immorele terroriste en kommuniste voor hulle oë aan die onderhandelingstafel gesien. “Societies sometimes do commit suicide, and they do it with a certain élan as well” (73). Soos uit my vorige rubriek blyk, verkeer iemand soos Leon Wessels steeds in die waan dat hy uitsonderlik gepresteer het deur in groter mate as enige ander NP-onderhandelaar ten prooi van die wense/eise van die bose ANC/SAKP te val. Sedert 2015 ly Europa weens inkommers onder terreuraanvalle soortgelyk aan dié destyds in Suid-Afrika. In Suid-Afrika se geval is die 1990/94-terreur, ongelooflik soos dit mag klink, onder meer gepleeg deur terroriste wat toegelaat is om na Suid-Afrika terug te keer, of sulke inkommers wat terroriste in Suid-Afrika opgelei het. Dit is moontlik gemaak deur De Klerk se verslapping van die sekuriteitsmaatreëls. In daardie sin was dit selfmoord.

“The [European] Union looks more than ever like a community of fate” (62), wat die inwoners kan noop om saam te staan om die kulturele en terreurbedreigings die hoof te bied. Maar dit gebeur nie noodwendig nie. Angela Merkel, die Duitse staatshoof, het dermate aan skuldgevoelens oor hulle Nazi-verlede gely dat sy aanvanklik nie net inkommers onbeperk toegelaat het nie, maar hulle selfs aangemoedig het om in groot getalle na Duitsland te kom. Linkses poog om hierdie optrede soos volg te regverdig: dat ‘n verouderde Duitse bevolking jong mense as werkers nodig het. In bv Japan is daar wat veroudering betref ‘n situasie soortgelyk aan dié in Duitsland. Maar in Japan word geredeneer dat outomatisering, bv robotisering, die arbeidsmag in afdoende mate sal aanvul. Pleks van ekonomiese oorwegings te prioritiseer, soos in Duitsland, verkies die Japannese wyslik om eerder die behoud van hulle kultuur voorop te stel. In Europa “the fear of a barbarian invasion coexists with a fear of a robot-driven transformation … How society will function when work is a privilege and not a right or duty is not a theoretical question” (570).

In Duitsland en elders in Europa kom daar in elk geval dikwels min van toegewyde werk deur inkommers tereg. Hulle verkies om eerder op die welsynsvoordele te parasiteer, wat van staatskant al hoe meer ontaard in “borrowing from future generations in the form of deficit spending” (111). Terselfdertyd is werkloosheid in Europa, soos in Suid-Afrika, ‘n teelaarde vir misdaad. Krastev se gevolgtrekking is: “Immigration is unlikely to provide Europe with a solution for its demographic weakness” (99), maw ‘n mens kan nie die blanke bevolking sinvol of bevredigend met sulke inkommers aanvul nie. Uiteraard kan die tradisionele bevolking nog minder wyslik met die inkommers vervang word. Maar daardie nuwes kan die inheemses uiteindelik verswelg.

“The geopolitical rationale for European unity vanished with the Soviet Union’s collapse” (87). Dit kan wees dat ‘n veranderingsoomblik vir Europa aangebreek het of naby is. “A passing glance at China, India, and Russia, not to speak of the vast reaches of the Muslim world, makes clear that both ethnic nationalism and religion remain major driving forces in global politics. Europe’s postmodernism, postnationalism, and secularism make it different from the rest of the world, not a harbinger of what necessarily awaits it. What is also visible in the context of the refugee crisis is that national loyalties, once considered dead and buried, are back – with a vengeance – in contemporary Europe” (122).

Krastev verduidelik die boektitel soos volg:

“It is this new reality that first inspired me to think in terms of after Europe. After Europe signifies that the old continent has both lost its centrality in global politics and the confidence of Europeans themselves – the confidence that its political choices can shape the future of the world. After Europe means that the European project has lost its teleological appeal and that the idea of a ‘United States of Europe’ is less inspiring than at perhaps any other moment in the last fifty years. After Europe means that Europe is suffering from an identity crisis in which its Christian and Enlightenment legacies are no longer secure. After Europe does not necessarily mean that the European Union is at an end so much as it signals that we need to leave behind our naïve hopes and expectations about the future shape of Europe and the world” (134).

“The only way to deal with the risk of disintegration [of Europe] is to recognise clearheadedly that the refugee crisis has dramatically changed the nature of democratic politics on the national level and that what we are witnessing in Europe is not simply a populist riot against the establishment but a voters’ rebellion against the meritocratic elites (best symbolized by hard-working, competent officials in Brussels who are nonetheless out of touch with the societies they are supposed to represent and serve). How the refugee crisis has changed European societies and why citizens resent the meritocratic elites are the two issues this book will try to address. (What the refugee crises has clarified is that Europeans no longer dream of some distant utopia. There really is no imagined perfect land where they want to live. The new dream is for what one might call Nativia – a distant island to which unwanted foreigners can be sent without the slightest pang of guilt) (196).

Die optimistiese idee van ‘n nuwe wêreldorde het volgens Kenneth Jowitt plek gemaak vir “the new world disorder” (294). “In [Francis] Fukuyama’s imagination, Europe was the model for the coming global liberal order. For Jowitt, on the other hand, the old continent was the epicenter of the new world disorder” (307). “There is depression: ‘We are lost; Europe is turning into Europastan!'” (434).

Dwarsdeur die boek het Krastev dit teen die “meritocratic elite”. In Europa is die elite seker intellektueel die meerdere van die populistiese massa, maar nie noodwendig kultureel nie. Ek dink Krastev se eintlike beswaar is teen burokratiese politici wat min kennis van en nog minder begrip vir die massa se belange het. In Suid-Afrika, waar daar bitter min sprake van intellektualiteit by die ANC-regime is, is die gaping tussen die politici en die gepeupel se leefwêrelde (die een buitensporig luuks, die ander brandarm) so groot dat ek ‘n revolusie voorsien. Krastev verwys na Europa se “demographic dystopia”: “In order to ensure their prosperity, Europeans need to open their borders; yet such openness threatens to annihilate their cultural distinctiveness” (570). Maar as Europeërs nou reeds hulle utopiese drome afgesweer het, hoe diep is die put nie vir die blankes in Suid-Afrika wat daagliks in ‘n distopie met rommelstatus moet lewe terwyl daar geen vooruitsig op verbetering is nie? ‘n Manier waarop verligting verkry kan word, is ‘n nieu-Robbeneiland, ‘n lekker groot een, waarheen alle misdadigers gestuur word, bv almal wat skole en winkels plunder, paaie versper, boere vermoor, vee en kragkabels steel, ens, asook alle onwettige inkommers.

“The refugee crisis turned out to be Europe’s 9/11” (245). “[It] now looks increasingly like the second coming of decolonization” (344). “In the twenty-first century, migration is the new revolution – not a twentieth-century of the masses, but an exit-driven revolution of individuals and families. It is inspired not by ideologically inscribed paintings of radiant futures but by Google Maps photos of life on the other side (of the border). In order to succeed, this new revolution doesn’t require ideology, political movements, or political leaders. For so many of the wretched of the earth, crossing the European Union’s border is a matter of human necessity and hardly a question of a utopian future” (208).

Wat dikwels misgekyk word, is dat hierdie migrante doelbewus ‘n nieblanke regime vir ‘n blanke regering verruil omdat laasgenoemde beter (bv meer doeltreffende) regeerders is. Maar dan word daar van die Suid-Afrikaanse blankes verwag om entoesiasties oor die “onderhandelde revolusie” van 1994 te wees.

“The problem with the migration revolution – as in any revolution, really – is that it contains within itself the capacity to inspire counterrevolution. In this case, the revolution has inspired the rise of threatened majorities as a major force in European politics. These anxious majorities fear that foreigners are taking over their countries and jeopardizing their way of life” (208). In Suid-Afrika is die situasie heeltemal anders. ‘n Kultureel andersoortige meerderheid is mandaadloos in beheer van die land geplaas en probeer om die eens polities magtige blanke minderheid ten minste kultureel te vernietig. ‘n Verdere revolusie is moontlik, selfs waarskynlik, maar dit sal uit die swart meerderheid ontspruit en na verwagting, ten minste aanvanklik, die gepeupel in groter mate as die 1994-revolusie bevoordeel. Van verligting van die blankes se lot is daar nie sprake nie. Die blankes se saak is in 1990/94 verbrou. Daar sal myns insiens geen tweede kans wees nie.

“Many Europeans unconditionally accept the flow of immigrants as a sign of democracy’s failure” (282). Hoewel ‘n demokraties verkose regering veronderstel is om uitdrukking aan die wense van die meerderheid kiesers te gee, was sulke regerings dikwels geneig om die weerstand wat by die meerderheid kiesers teen inkommers bestaan, te ignoreer. “For many, ‘democracy’ in the EU quickly became code for the political impotence of citizens. Rather than Brussels symbolizing the glory of a common European home, the EU’s capital came to represent the unrestricted power of the markets and the destructive power of globalization” (886). In hierdie sin “democracy can be a trigger for destabilization” (508). ‘n Diktator soos Muammar Gadafi van Libië het Europa redelik doeltreffend teen inkommers beskerm. Nadat hy weens die Westerse, veral Amerikaanse, sug na demokrasie uit sy pos verwyder is, het die migrantevloed Europa getref. Dit is waarom daar in Europa toenemende simpatie met regeringsvorme is wat meer outoritêr as demokrasie is.

Die strategie van baie van die demokrasië in Europa het spoedig verander. “In the age of migration, democracy has begun to operate as an instrument of exclusion, not inclusion” (208). In Amerika is Donald Trump die toonbeeld hiervan. Hy wil Amerikaanse verblyfreg en burgerskap so moeilik moontlik vir merietelose migrante maak. In Europa is daar die opkoms van regse politieke partye wat alles moontlik doen om migrante buite hulle lande te hou. Selfs regerings wat nie naastenby regs is nie, het dit nodig gevind om versperrings op hulle grense aan te bring sodat migrante nie so maklik kan inkom nie. “Open borders are no longer a sign of freedom but are now a symbol of insecurity” (496). “In the 1990s, globalization meant the opening of borders for ideas, goods and capital” (508). Globalisme het in ‘n nagmerrie ontaard toe ook mense op groot skaal en dikwels onwettig oor landsgrense begin beweeg het.

“Liberal notions of tolerance, cheaply reduced to a caricatured notion of ‘political correctness,’ have come to be seen as the enemy of the people” (282). Daar is “the inability and unwillingness of liberal elites to discuss migration and contend with its consequences … [The] revolt against the hypocrisy of liberal elites is fundamentally reshaping Europe’s political landscape” (332). “Tolerance and civility were long the defining characteristics of the European Union. Today they are often perceived as the EU’s core vulnerabilities” (520). “The idea of ‘creative destruction’ was at the very heart of our experience with globalization. But if a decade ago we preferred to focus on the ‘creative,’ now the focus is, regretably, on the ‘destruction'” (520).

Dit herinner aan Suid-Afrika se onlangse geskiedenis. Veral in die jare tagtig het die ANC/UDF alles moontlik probeer doen om af te breek wat onder die leiding van die blankes tot stand gebring is. Dit het geskied in die waan dat daar later onder ‘n ANC-regime iets beters tot stand gebing sou word. Vandaar die ANC se heropbou en ontwikkelingsprogram ná die 1994-ramp, sonder om openlik te erken dat wat heropgebou moet word, is wat die ANC/UDF doelbewus en eiehandig afgebreek het. In werklikheid het al hoe groter verval ná 1994 ingetree, soos gesimboliseer deur die verwerwing van ekonomies-finansiële rommelstatus. Dit is vir onkundiges en onbekwames veel makliker om af te breek as om op te bou.

By ‘n vorige geleentheid het ek geskryf oor David Goodhart se onderskeid tussen “Anywhere people” en “Somewhere people” (Praag, 8.12.2018). Heel gepas verwys Krastev ook daarna: “The conflicts between Anywheres and Somewheres, between globalists and nativists, and between open societies and closed societies have become more important in shaping voters’ political identities than previous class-based identities” (460). Krastev verskaf dan hierdie interessante inligting oor Amerika: “Among the many electoral maps published after the last US elections, one captures this [the Somewheres and Anywheres phenomenon] particularly well, showing that although Trump-land covers around 85 percent of the land mass of the United States, those living in Clinton-land make up roughly 54 percent of the population. If we imagine these regions as two countries, we notice immediately that Clinton-land, composed of coastal regions and urban islands, suggests nineteenth-century Britain, while Trump-land more resembles the landmasses of Eurasia governed by Russia and Germany. The political struggle between Clinton and Trump was one between sea power and land power, between people who think in terms of space and people who think in terms of place” (460).

Die volgende waarneming is ook van aktuele belang: “[The] Harvard historian and legal scholar Samuel Moyn convincingly argues [that] the birth date of the human rights movement is relatively recent, sometime in the 1970s. Further, in order to understand properly the popularity of the human rights paradigm, we should recognize that it is a substitute for both nation-centered utopias and other internationalist utopias like socialism” (484). Menseregte-aktiviste veronderstel sowel die gelykheid as wesenlike eendersheid van mense en is dus geneig om beswaard oor nasiestate en landsgrense te wees. Maar ek dink nie menseregte lê (noodwendig) sosialisme aan bande nie. Byvoorbeeld, die ANC-regime is gaande oor menseregte (vir swartes) en terselfdertyd geswore aanhangers van sosialisme, wat sonder beswaar maar tot kommunisme oordryf kan word, bv in hulle “Tweede Demokratiese Revolusie”. “The insistence of political theorists such as Stephen Holmes that rights have costs, and that divorcing the capacity of the state from the ability of the regime to make rights real, has been ignored” (484). Dink maar net aan wat die agt menseregtekommissarisse en hulle administratiewe onderbou Suid-Afrika jaarliks kos en in hoeverre hulle daarin slaag om menseregte vir blankes te verseker.

In die Europese Unie is daar “a clash of solidarities: national, ethnic, and religious … Western Europeans as a rule trust their national governments … In the East … the majority of people there are more likely to trust Brussels than their national governments. They had pinned their hopes on technocrats in Brussels proving more competent and less corrupt than their national leaders” (582). Ná 1989 was die situasie in Oos-Europa dus aanvanklik soortgelyk aan dié in Suid-Afrika: Die kiesers het nog nie afdoende aangepas by die nuwe demokratiese opset nie. Die regerings gee dus nie werklik uitdrukking aan die wense van die meerderheid kiesers nie en is boonop ondoeltreffend en korrup. In Europa het massa-migrasie hierdie situasie teen 2015 radikaal verander. “The migration crisis upended this dynamic. Germans and Swedes are now less convinced that their governments are capable of shaping the EU’s common policies, while eastern Europeans, still skeptical about the competence and honesty of their national governments, now place more faith in them than in Brussels. They see them ready to defend what lies squarely in the national interest. In short, migration has brought a renationalization of politics and a concomitant resurrection of the East-West divide, if indeed it ever really disappeared” (582).

Waarop dit myns insiens neerkom, is dat die Wes-Europese lande, ten spyte van toenemende teenkanting in eie geledere, amptelik voortgaan om die Europese Unie se liberale migrasiebeleid te steun. Die Oos-Europese lande, daarenteen, het om ekonomiese redes aansluiting by die welvarender Wes-Europese land gesoek en daarom lid van die Europese Unie geword. Maar die migrantekrisis noop hulle om ter behoud van hulle kulturele identiteit hulle van die EU se migrasiebeleid te distansieer. Dít terwyl Oos-Europa ‘n groot uitvloei van inwoners na veral Wes-Europa ervaar en dus eintlik ekonomies-aktiewe migrante nodig het (630). Hulle teenstand spruit uit hulle bewustheid van “the darker sides of so-called multiculturalism” (641). “What this may intimate is that the unification of Europe has always been far more a dream than a reality. And it is the return of the East-West divide, more than any other political development, that fuels fears of a wholesale or even partial disintegration of the EU” (594).

Dit is ook “central Europe’s deeply rooted mistrust toward a cosmopolitan mindset that divides East and West. Eastern Europe does not have a colonial history and thus lacks a sense of guilt, but it also lacks a shared fate that often accompanies colonial encounters” (737). Oos-Europeërs het nie ‘n kosmopolitiese verlede nie. In soverre hulle ‘n breër ervaring as hulle eie land het, is dit die onaangename herinnering aan kommunistiese oorheersing. Vir hulle is daar “the direct connection between communism and internationalism, that partially explains central Europe’s senstivities when it comes to the refugee crisis” (774). “The German drive for cosmopolitanism was also a way to escape the xenophobic legacy of Nazism, while it could be argued that central Europe’s anticosmopolitanism is partially rooted in an aversion to the communist-imposed internationalism” (774).

“Being a normal country was the dream of eastern European society. The West’s normality was embodied by its prosperity, civility, and economic success. Three decades later, postmodern Europe is viewed by many eastern Europeans as culturally abnormal” (749). Maar die inkommers het ook ‘n mate van herbesinning in Wes-Europa genoodsaak. “The demand for democracy in Europe has been transformed into a call to defend one’s own political community and thus a demand for exclusion rather than inclusion. It also creates a dynamic in which the European project is seen no longer as an expression of liberal universalism but as a sour expression of its defensive parochialism” (791). In Europa is daar ‘n herontdekking en herwaardering van eie kultuur. Plaaslik besef en verstaan iemand soos die armsalige Wim de Villiers dit nie. Hy weet nie dat sy passie om studente met wêreldburgerskap te indoktrineer en hulle ooreenkomstig op te lei in die Weste al hoe meer uit die mode raak nie. Maar solank hy die Afrikanergeskiedenis van die Universiteit Stellenbosch (US) met wortel en tak uitroei, insluitende Afrikaans so veel en so gou moontlik, bly die ANC-regime tevrede met die US se transformasieteikens.

“The public in Eastern Europe (aside from a relatively small number of die-hard liberals) remains largely unmoved by the plight of the refugees. That’s why leaders there have lambasted Brussels’s decision to redistribute refugees among EU member states. Prime Minister Robert Fico of Slovakia has asserted that his country would be prepared to accept only Christians … The leader of the governing Law and Justice Party in Poland, Jaroslaw Kaczyński, warned that accepting refugees would be a public health risk because of the allegedly dangerous diseases migrants carry with them. Hungarian prime minister, Viktor Orbán, contends that the European Union’s moral duty is not to help the refugees but to guarantee general security” (606). Die sterk teenkanting teen migrante in Pole is te begrype omdat die land eers ná 1989 daarin kon slaag om 98% etnies Pools te word (653).

“Citizenship means common descent and shared culture. It was precisely from nineteenth-century Germans that central Europeans borrowed the idea of the nation as cultural unity” (653). “Being more impoverished than western Europeans, they wonder how anyone can expect them to express spontaneous humanitarian solidarity” (665). “Gay marriages signify fewer kids and further demographic decline. For an eastern European nation haunted by low birth rates and migration, the endorsement of gay culture is like endorsing your own disappearance” (689). Is dit nie waarom Naspers/Media24-publikasies sowel rasgemengde as selfdegeslag-huwelike by iedere moontlike geleentheid met teks en foto’s aan lesers en kykers opdring nie? Die onderliggende motivering skyn te wees die vernietiging van die plaaslike blankedom, veral die Afrikanerdom met sy beweerde slegte apartheidsverlede.

“It is loyalty – namely, the unconditional loyalty to ethnic, religious, or social groups – that is at the heart of the appeal of Europe’s new populism” (1212). “The emerging illiberal political consensus is not limited to right-wing radicalism; it encompasses the transformation of the European mainstream itself. It is not what extremists say that threatens Europe; the real threat is what the mainstream leaders no longer say – principally, that diversity is good for Europe” (1070). Dit word die “illiberal turn” genoem (945). “The rise of the populist sentiments signals a return to political polarization and a more confrontational style of politics … The Left-Right divide is being replaced by a conflict between internationalists and nativists … Populism’s key feature is a hostility not to elitism but to pluralism … Populists do not claim to stand for all Poles, French, or Hungarians, but they insist that they stand for all ‘true Poles,’ ‘true French,’ and ‘true Hungarians'” (958), soortgelyk aan die onderskeid wat tussen enersyds egte of ware Afrikaners en andersyds hanskakies, oorverligtes of verloopte Afrikaners gemaak word.

Aan die einde van sy 2017-boek het Krastev tot die volgende slotsom gekom: “The disintegration of the union is one of the most likely outcomes” (1442). Maar die teks is so kort ná twee onvoorsiene en hoogs onverwagte politieke verwikkelinge voltooi dat die gevolge daarvan toe nog nie in hulle volle omvang verwerklik was nie. Ek verwys na die pro-Brexit-uitslag van die referendum op 25 Junie 2016 in Brittanje en die verkiesing van Donald Trump as Amerikaanse president op 8 November 2016. In sy 2020-bywerking skryf Krastev oor sy 2017-boek: “It guessed (correctly) that the refugee crisis of 2015 would profoundly transform European politics. It predicted (wrongly) that Europeans’ newly born love for referenda could bring the end of the union. The book was read as pessimistic and gloomy, and in a way it is. But it is also a book of hope. ‘Hope is definitely not the same thing as optimism,’ wrote Václav Havel [1936-2011]” (1499), die president van die Tsjeggiese Republiek (1993-2003). In die nuwe Suid-Afrika behoort Afrikaners dalk ook hierdie onderskeid te maak sodat hulle nie op moedverloor se vlakte beland nie.

Krastev het sy deuntjie verander. Die vraag is of sy gewysigde siening korrek is. “The European populist revolution that started with the promise to destroy the EU has ended up reconciling itself to the idea that disintegration of the union would be a tragedy for Europeans. Nostalgia for the nation state is still present in the rhetoric of the populist right, but it’s begun to take the decline of the nation state for granted” (1536). Dalk probeer Krastev om te gou ‘n nuwe tendens te bespeur. “For many European societies, particularly in the East, the fear of emigration (your compatriots leaving your country for another) outweighs the fear of migration (foreigners trying to join your country) and better explain the support for populist parties” (1536). Maar is die leemte wat gelaat word deur mense wat landuit vlug (noodwendig) erger as die mate waarin inkommers met ‘n wildvreemde kultuur ‘n land, hetsy op kort- of langtermyn, kan opdonder?

“If there is one single factor that is most responsible for Europe making its peace with the idea of maintaining the union in some form, it is Brexit. Since 2016, Great Britain has been transformed in almost unimaginable ways. It has become provincial, disoriented, and unimportant. [?] What once was the greatest empire in the history of the world has started to resemble a rebellious colony” (1548). Maar Ian Smith (1919-2007) van Rhodesië-faam (eerste minister 1964-1979) het die Britte lank gelede al daaraan herinner dat Great Britain tot Britain gekrimp het. Die teenstanders van Brexit het groot rampspoed vir die land voorspel, maar te oordeel aan die wisselkoers gaan dit veel beter met die Britse ekonomie as dié van baie ander lande, noodwendig insluitende Suid-Afrika. Brittanje het ‘n onontbeerlike bondgenoot in Trump se Amerika. Die vraag is of skeptisisme oor Trump as persoon nie dalk Krastev se ongunstige evaluering van Brexit oormatig beïnvloed nie, asook sy bewering van ‘n afname in die entoesiasme vir nasionalisme en nasionale state in (Oos-)Europa.

Leon Lemmer: Die kolonisering van Algerië en Suid-Afrika — ‘n vergelyking

Daar was ‘n tyd toe Afrikaners in talle lande in Suider-Afrika ‘n beskawende bydrae gelewer het. In Kenia, op die hoogland, het joiners in 1908 ‘n Afrikaanse gemeenskap begin, wat mettertyd voortreflik uitgebou is. Mau Mau-terrorisme, oftewel politieke “bevryding”, het teen 1963 ‘n einde hieraan gebring. ‘n Afrikanergemeenskap het ná die Anglo-Boereoorlog ook in Angola ontstaan, wat om dieselfde rede as in Kenia teen 1975 tot niet gegaan het. Dit is by uitstek Afrikaners wat die ooste van Rhodesië tot ‘n suksesvolle landbougebied ontwikkel het. Maar dit is juis hier waar Robert Mugabe se terroriste eerste en daarna deurlopend op groot skaal toegeslaan het. Ná die politieke onafhanklikheid van Zimbabwe in 1980 het Mugabe in 2000 begin om die plase van blankes sistematies te onteien. Die voorbeeld wat Mugabe met hierdie soort rasgebaseerde diefstal gestel het, word tans deur die ANC-regime met die oog op plaaslike toepassing nagevolg. In 1990 het Suidwes-Afrika, as Namibië, polities onafhanklik geword. Met die hartlike samewerking van die Nasionale Party-regering in Suid-Afrika het die Swapo-terroriste beheer oor die land verkry en is die blankes, veral Afrikaners, sedertdien aan die genade van bv die Ovambo-meerderheid uitgelewer. Ná die Anglo-Boereoorlog het sowat 600 Afrikaners hulle in Patagonië, Argentinië, gevestig. Hierdie gemeenskap is vinnig besig om te verdwyn vanweë trouery buite die Afrikanerdom, asook heeltemal te verspaans. Brian Murray du Toit het twee boeke oor Afrikaners gepubliseer: dié in Kenia (1998) en dié in Argentinië (1995). Nicol Stassen het ‘n boek elk oor die Afrikaners in Angola (2009) en die Dorslandtrek (2015) gepubliseer.

Dit is eintlik net in Namibië en Suid-Afrika waar Afrikaners steeds as ‘n sigbare etniese minderheid funksioneer. Hierdie Afrikaners het hulle reg op selfregering weens die onbevoegdheid en verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blanke politici verloor. In die geval van Suid-Afrika het dit in 1994 mandaatloos gebeur toe ANC/SAKP-terroriste politieke beheer oor die land verkry het. Dit is om van te ween. Sedertdien het meer as ‘n miljoen blankes Suid-Afrika verlaat. Daar is ‘n ander Afrikaland wat ook meer as ‘n miljoen blanke inwoners verloor het. In 1962 het Algerië polities onafhanklik geword toe die Nasionale Bevrydingsfront, die Moslem FLN-terroriste, aan die bewind gekom het. Alexis de Tocqueville het hierdie moontlikheid meer as ‘n eeu vroeër voorsien toe hy geskryf het: “I … wondered what could be the future of a country subjected to such men, and where this flood of violence and injustices would end, if not in the revolt of the natives and the ruin of the Europeans?” (Tocqueville, bron hier onder, Kindle 1159). “Such men” verwys bv na ‘n Franse militêre bevelvoerder in Algerië wat gesê het: “Nothing but force and terror, gentlemen, succeeds with these people” (1151). Maar Tocqueville het mettertyd agtergekom dat hoë Europese moraliteit nie altyd maklik na Afrika/Algerië oorgeplaas kan word nie.

Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, kan primêr aan FW de Klerk toegeskryf word. In die geval van Algerië is die verraad teen die blanke inwoners deur die Franse staatshoof, Charles de Gaulle, gepleeg. Wat Tocqueville “France’s greatest affair, that of Algeria” genoem het, het daarmee tot ‘n einde gekom (2075). Wat nie algemeen besef word nie, is dat De Gaulle se verraad aan De Klerk die voorbeeld vir sý verraad kon gestel het. Ek het by ‘n vorige geleentheid hieroor geskryf, toe ek die “bevrydingstryd” in Algerië en Suid-Afrika vergelyk het (Praag 27.01.2019). Sedertdien het Rina Venter hierdie vermoede moontlik bevestig (Praag 26.10.2019). Soos De Gaulle het De Klerk doelbewus ‘n onbeduidende vraag in die 1992-referendum aan die blanke kiesers voorgelê: “De Klerk wil die vraag sodanig formuleer dat hy loskom van sy onderneming dat kiesers die finale seggenskap oor ‘n onderhandelde skikking het” (Venter Kindle 7431).

Algerië het in 1830 met die besetting van die hoofstad, Algiers, ‘n Franse kolonie geword. Die land is in 1834 geannekseer nadat die ander groot stad, Oran, verower is. In 1848 is Algerië tot ‘n provinsie of integrerende deel van Frankryk verklaar. Daar was drie départements: Oran in die westelike, Algiers in die sentrale en Constantine in die oostelike deel van Algerië. “These departments were granted representation in the Chamber of Deputies [in Paris], but the franchise was limited to Europeans and to a small minority of indigenous Algerians, who were required to renounce Islam in order to obtain French citizenship” (Tocqueville 411).

Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, is veel erger as dié in Algerië omdat Suid-Afrika sedert 1652, dus oor ‘n baie langer periode, ‘n blanke bevolking het, met vryburgers wat hulle sedert 1657 met lyf en eiendom aan die lot van hierdie land verbind het. Dit was vir die blanke Algeryne – veral Franse, Spanjaarde en Italianers – in 1962 veel makliker om die honderde kilometers oor die Middellandse See na hulle historiese geboortelande af te lê as vir die Afrikaners, wat duisende kilometers weg van Europa is en na verloop van eeue eintlik geen aanspraak op burgerskap van ‘n Europese land het nie. Maar dit is juis hierdie verskil in afstand van Europa wat die uitsonderlike prestasies van Afrikaners so merkwaardig maak.

Reeds in die antieke en klassieke tye, bv tydens die Romeinse Ryk, is die noordkus van Afrika, aan die Middellandse See, ingrypend deur Midde-Oosterse (bv Fenisiese vanaf 600 vC) en Europese beskawing beïnvloed. Die gebied wat tans die Maghreb genoem word, het lank as Numidia bekend gestaan. Dink aan Kartago (9de eeu vC tot 146 vC en 45 vC tot 698 nC), naby Tunis. Toe die Europese blankes met Suidelike Afrika kennisgemaak het, bv die Portugese ontdekkingsreisigers vanaf die 15de eeu en Jan van Riebeeck en sy geselskap in 1652, was daar plaaslik nog geen sprake van Europese beïnvloeding nie. Daardie voortreflikheid het saam met die blankes hier aangekom en wortel geskiet. Dit is by uitstek Afrikaners wat Suid-Afrika tot die ontwikkeldste en welvarendste land in Afrika uitgebou het. Pleks van hulle hiervoor te eer en hulle regmatig te bevoordeel, word die Afrikaners sedert 1994 veroordeel en verguis en ontsien die ANC-regime geen moeite om blatant teen die blankes, veral die mans en by uitstek die Afrikaners, te diskrimineer nie. Amptelik word dit graag, maar hoogs vals, die nie-rassistiese, nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika genoem.

Ek het onlangs na Alexis de Tocqueville (1805-1859) verwys (Praag 2.11.2019), wat bekendheid vanweë twee boeke verwerf het: Democracy in America (2 boekdele, 1835 en 1840) en The Old Regime and the French Revolution (1856). Hy het beoog om twee verdere boekdele oor die Franse geskiedenis te skryf, maar weens tuberkulose/tering was sy gesondheid van jongs af delikaat en kon hy nie hierdie taak voltooi nie. Tocqueville was van 1839 tot 1851 ‘n parlementslid en in 1849 vyf maande lank die Franse minister van buitelandse sake. Wat minder bekend as sy twee genoemde boeke is, is dat hy in die periode tussenin intens in Algerië belanggestel en oor daardie land geskryf het. Sommige van hierdie geskrifte is eers redelik onlangs gepubliseer. Ek skryf vandag na aanleiding van Jennifer Pitts se redigering en vertaling van Tocqueville se geskrifte oor Algerië: Writings on empire and slavery (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2001, 319p; Amazon Kindle $28.16). Sommige hoofstukke is direk uit die oorspronklike manuskripte vertaal.

Op grond van tweedehandse bronne het ek op 2.11.2019 soos volg oor Algerië geskryf: “Tocqueville het die land twee keer besoek en het rasseskeiding bepleit asook twee regerings: een vir die blanke koloniste en een vir die Moslems. Volgens hom moet die Franse regering nie poog om beheer oor die hele Algerië uit te oefen nie, maar slegs oor gekoloniseerde streke, soos die hoofstad Algiers en omliggende gebiede, wat dan eintlik ‘n blanke tuisland word.” Hierdie samevatting is wesenlik korrek, maar Pitts se bundel gee in baie opsigte waardevolle aanvullende perspektiewe op die aanvangsjare van die Algerynse kolonisering, wat in sommige opsigte sterk kontrasteer met die kolonisering van Suid-Afrika.

Tocqueville skryf: “If we did not want to colonize it [Algeria], domination would be easier; for above all what makes the Arabs take up arms is the idea that we want to dispossess them and sooner or later settle on the land they have inherited from their ancestors” (1214). Wat belangrik is, is “to know where to stop in the occupation of a barbarous land” (2226). “France should immediately and completely abandon the idea of dominating the interior and limit ourselves to occupying the political points of the coast and to colonizing around them” (1228). “France must not seek domination as our goal; rather, domination is the necessary means we must use for achieving tranquil possession of the coast and the colonization of a part of the territory, the real and serious goal of our efforts. We shall never have either security or any future on the coast if we do not somehow manage to make our authority respected in the interior, or, at the very least, prevent the different tribes there from uniting under a single leader. In a word, partial colonization and total domination” (1267). “It is clear to me that we shall never succeed if we undertake to place our new [indigenous] Algerian subjects under French administration” (731). “Above all, in Algeria we must take care to give up this taste for uniformity that torments us, and to realize that it would be as dangerous as it is absurd to apply the same laws to different beings” (737). “It would also be necessary for the legislation that governs the French in Africa not to be exactly the same as that in force in France” (745). “A colony needs a simpler administration, one more expeditious and independent of the central power than those that direct the continental provinces of the empire” (749).

“How can we manage to create in Africa a French population with our laws, our mores, our civilization, while still preserving vis-à-vis the indigenous people all the regard that justice, humanity, our interest well understood, and … our honor strictly oblige us to preserve? The question has these two sides. One cannot usefully imagine the first without seeing the second” (265). Tocqueville het dit as idealistiese liberalis geskryf. In die praktyk het sy ideaal onhaalbaar geblyk te wees. “The dominant strand of liberalism that was forged during this period was to be exclusionary and nationalist” (374). Pitts verwys na Tocqueville se “ill-known contours of … liberalism: its susceptibility to the notion of national glory as a substitute for political virtue; its willing exclusion of unfamiliar peoples from moral consideration for the sake of national consolidation” (377). “French glory justified any aggression the nation could muster” (386).

Tocqueville het homself graag ‘n liberalis genoem maar terselfdertyd bedenkinge oor ekstreme demokratisering gehad. Byvoorbeeld: “Tocqueville suggested … that both Amerindians, whom he classed among ‘savage nations’, and slaves were incapable of participating in democratic order and thus destined to remain excluded” (109). Hy het albei groepe “American without being democratic” genoem (122). ‘n Vraag wat hier in die midde gelê kan word (na aanleiding van my vorige skrywe – Praag 2.11.2019), is: Kan ons in vele opsigte praat van “African without being democratic?” Ek dink so en die ANC-regime is ‘n sprekende voorbeeld hiervan. Tocqueville het gespekuleer oor verskillende stadia van ontwikkeling: bv “savage, barbarian, civilized, and commercial” (140). Hy was diep bewus van die aanhangers van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se leer van die edele barbaar. Hy skryf bv: “The most civilized European becomes a passionate lover of the savage life” (434, 3599). “If Rousseau had known the Kabyles [of Algeria] … he would not have uttered such nonsence about the Caribs and other Indians of America” (496). Roger Boesche het ‘n hele boek oor The strange liberalism of Alexis de Tocqueville (1987) geskryf.

Tocqueville het in 1835 met ‘n Engelse vrou, Mary Mottley, getrou. Dit het onder meer meegebring dat hy op die hoogte van Britse kolonisering gebly het. Hy was ten gunste daarvan dat die Franse koloniale amptenare, soos die Britte, vooraf deeglik opgelei word. Ook dat die Britse voorbeeld nagevolg moet word deur ‘n eie ministerie vir die kolonies te skep. Volgens hom moes die Franse slawe op ‘n manier soortgelyk aan die Britse voorbeeld vrygestel word. Tocqueville het aan die Britse stelsel van indirekte koloniale regering voorkeur gegee, dus dat die plaaslike inwoners by die regering betrek word, bv: “To govern Arabs through Arabs” (1116). Ook dat die plaaslike regering volgens die koloniale behoeftes moet kan regeer en nie alle besluite vooraf vir goedkeuring aan die sentrale regering van die koloniale moondheid hoef voor te lê nie.

“It was vexing to have a country governed by officials without any kind of control on the part of the governed; it was all the more so in a colony where officials, who are never more than passing through, are always foreigners, and especially in a colony such as Algiers [Algeria] where the law, in preventing them from becoming property owners, takes away even the chance that any of them might happen to identify with the country” (1024). Naas die amptenare is soldate ook nie toegelaat om vaste-eiendom in Algerië te koop nie. “The soldiers cannot own land. The idea that they spill their blood to make the fortunes of those who come here only to enrich themselves [the white farmers and land speculators] drives them mad” (1162). Om hierdie rede was daar deurgaans ‘n slegte verhouding tussen die soldate en die setlaars. Tocqueville het voorgestel dat Algerië eerder ‘n eie weermag moet hê (1420). Dan kon die soldate ‘n verbondenheid met die land ontwikkel.

Tocqueville en John Stuart Mill (1806-1873) het in korrespondensie menings oor bv kolonisering gewissel. Mill het bv geskryf: “Despotism is a legitimate mode of government in dealing with barbarians, provided the end be their improvement” (362). Tocqueville wou bitter graag Brits-Indië (die Raj) besoek, maar sy gesondheid het dit nie toegelaat nie. Hy het in 1831 wel Kanada tydens sy reise in Amerika besoek, asook Engeland en Ierland in 1835 en Algerië in 1841 en 1846.

Voorts bepaal ek my by Pitts se bundel. Ek sou die boek graag baie vroeër wou gelees het, maar die hoë prys het my aanvanklik daarvan weerhou. Pitts het ‘n lang inleiding tot Tocqueville se tekste geskryf. Die aanhalings wat volg, is dus enersyds wat Pitts oor Tocqueville skryf (tot by 421) en andersyds wat Tocqueville self geskryf het. Om tussen die twee outeurs te onderskei, is nie van wesenlike belang nie omdat Pitts op grond van deeglike, omvattende navorsing Tocqueville se tekste betroubaar en gesaghebbend vertolk.

In 1833 het Tocqueville dit sterk oorweeg om grond in Algerië te koop en hom daar te vestig. Sy ideaal was: “Settlers must encounter a ‘perfect image of their homeland’ in Algeria, or they would never stay and the colony would fail” (217, 1895). “We should set out to create not a colony properly speaking in Algeria, but rather the extension of France itself across the Mediterranean. It is not a matter of creating a new people, with its own laws, its customs, its interests, and, sooner or later, its separate nationality, but of implanting in Africa a population that resembles us in everything” (414, 2576). Die Franse kolonisering van Algerië het eers in 1841 daadwerklik begin. Hoewel Tocqueville in Frankryk bly woon het, “he remained convinced that colonization of Algeria was essential to France’s interests” (73).

“Tocqueville argued repeatedly that France’s power and reputation within Europe would rely, increasingly, on its colonial possessions” (89). “Tocqueville consistently rejected the arguments of critics of the French imperial project who claimed it was immoral, illegitimate or imprudent” (80). Melvin Richter lees hierin “an indication of how deeply rooted was the European sense of superiority to the rest of the world” (86). In hierdie sin het Tocqueville nasionalisme hoër as liberalisme geag (86). Daar was by hom geen sprake van die gelyk- of eendersverklaring van mense nie. “He held that Muslims were not fellow citizens or equals” (275). “It is not along the road of our European civilization that they [Muslims] must, of the present, be pushed, but in the direction proper to them” (2344).

Naas die blankes was daar veral twee etniese groepe in Algerië. Enersyds die inheemse en gesete/gevestigde (“sedentary”) Berbers, met die Kabyle as die grootste groep, in die Atlasgebergte (of Tell) en die rondtrekkende Tuaregs in die Sahara. “It is estimated that in 1830 the Berbers made up half the total population of three million (witin the current borders of Algeria)” (3577). Andersyds die nomadiese Arabiere in die kusstreke. “Like all half-savage peoples … they love war, pomp and tumult … often excessive in their actions and always more willing to feel than to think” (546). Daar is teorieë dat die Berbers/Tuaregs oorspronklik blank was. Hulle het ‘n eie taal, Berber (of Tamazight) en kultuur (493). Die Franse het makliker met hulle as met die Arabiere oor die weg gekom (688). Die probleem is dat dit by uitstek die grond van die gewelddadige Arabiere is wat deur die setlaars beset is. “The means of governing Arab tribes even in peacetime closely resemble the procedures of war” (1666).

Die strategie van die Arabiere was soortgelyk aan dié van die ANC/SAKP: “When we tell the Arabs they started the war, they deny it passionately and claim that we were the ones to start it” (1060). Volgens Tocqueville is dit belangrik dat die Arabiere nie toegelaat moet word om onder die beheer van ‘n enkele leier, soos Abd-el-Kader, te verenig nie (716). “Anarchy will create Abd-el-Kader’s power” (723) – soortgelyk aan die chaos wat FW de Klerk in 1990/94 in Suid-Afrika toegelaat het en waaruit Nelson Mandela as die leier van die “nasie” te voorskyn getree het. Die Arabiere het op ‘n manier soortgelyk aan Mandela geredeneer: “In the end, the French will only being us to despair, and then, having lost all hope of peace, we shall do them far more harm than we have done so far” (1056).

Die Berbers is onder dwang tot die Sunni-Moslemgeloof bekeer nadat Arabiese inkommers hulle van die 8ste eeu af in die Maghreb gevestig het en hulle die Berbers teen die 10de eeu getalsgewys verswelg het. Vanaf 1516 (toe Oran beset is – 3626) tot 1830 het die Turkse Ottomans in Algerië regeer, nadat die Spanjaarde ook uit Algiers verdryf is. Dit het gevolg nadat die Moslem More, wat Spanje in 711 binnegeval het, teen 1492 uit Spanje verdryf is. “The Moors were a Muslim population of mixed Spanish (Andalusian), Arab, and Berber origins who had fled the Spanish Reconquista and settled as refugees in North Africa between the eleventh and seventeenth centuries” (3637). Tocqueville beskou die nageslag van hierdie More as ‘n derde inheemse etniese groep in Algerië, wat veral as handelaars in Algerynse stede en dorpe aangetref is (593) en geredelik met die Franse koloniste oor die weg gekom het. “The Moorish population deserves our consideration because of its peaceful character” (1567). Sommige van hulle beskou hulleself as Iberies (489) of Vandale (493) eerder as Arabiere (489).

‘n Vierde inheemse etniese groep in Algerië is die Koulouglis, die nageslag van Turkse soldate en Arabiese vroue, wat nie gewone Arabiere nie as hul gelykes wou aanvaar nie. Hulle het selfs militêr met die Franse saamgewerk (4255). Maar die destydse Turkse heersers sien op hulle beurt neer op die Koulouglis. “These Turks were so proud of their country that they despised their own children born of Arab women” (553).

Twee vrae kan in hierdie konteks gestel word. Eerstens, waarom word dit sonder meer aanvaar dat Turkye oor twee kontinente (Asië en Europa) kan strek maar nie Frankryk (Europa en Afrika) nie? Tweedens, waarom word die Arabiese inkommers deesdae sonder meer as die regmatige regeerders van Algerië beskou maar nie die Franse koloniste nie? Omdat die Arabiere vóór die Franse daar aangekom het? Maar waarom geld dieselfde reg dan nie vir die blankes in die suidwestelike helfte van Suid-Afrika nie? Die blankes was daar lank voordat die swartes uit die noordooste inbeweeg het. Die heillose ANC beskou die plaaslike blankes eintlik steeds as onwelkome setlaars, maar dit word nooit van die nageslag van die slawe gesê wat vanaf 1658, dus ná die blankes, hulle opwagting hier gemaak het nie. Die punt is: Dubbele standaarde word gebruik asof dit evangelie is.

“Two aspects of Tocqueville’s early colonial writings are most striking: first, his interest in Arab forms of political organization and self-governance, and second, his desire to see the integration of French settlers and [indigenous] Algerians through a policy of toleration and pluralism. Both would largely disappear in his later works as he became convinced that integration was impossible” (175). “Those who have been there [in Algeria] know that unfortunately Muslim society and Christian society do not have a single tie, that they form two bodies that are juxtaposed but completely separate” (1901). “The fusion of these two populations is a chimera that people dream of only when they have not been to these places. There can, therefore, and there must, be two very distinct legislative systems in Africa, because there are two very separate societies there” (1904). “The [later] reports proposed a vision of a separate European society in Algeria, again drawing frequently on Tocqueville’s knowledge of the British [colonial] experience” (284). Die Britse beleid van rasseskeiding is vanaf 1948 deur die NP-regering as sy apartheidsbeleid voortgesit en later tot die beleid van afsonderlike ontwikkeling aangepas. Maar ANC-kamerade verwyt nie die Britte nie maar Afrikaners vir rasseskeiding. Hiervolgens is nie Engels nie maar Afrikaans die taal van verdrukking.

“[Muslims], no matter how accommodating to their French invaders, must always be treated as a separate and subject population” (208). In Amerika was daar voorheen vertroue in die “melting pot”, maar later het sowel die blankes as die swartes besef dat rasse-integrasie meesal nie haalbaar is nie. Tocqueville het dieselfde paadjie geloop. In Suid-Afrika word die teenoorgestelde waargeneem: Aanvanklik was Suid-Afrika ‘n suksesvolle land met rasseskeiding as regeringsbeleid, gevolg deur gedwonge rasse-integrasie in ‘n vervalle land met onverkwiklike rommelstatus. Daar kan dalk (skrale) moed uit die volgende woorde van Tocqueville geput word: “People sometimes submit to humiliation, to tyranny, to conquest, but they never endure anarchy for long … this [is a] general law of humanity” (644).

“It was impossible to establish a secure border [in Algeria], so wars at the frontier would continue indefinitely … the imperial goal justified the means” (191). “Military domination without colonization was a futile strategy. As the Arab population would be unrelentingly hostile to the expropriation of land necessary for widespread European settlement, the French would have to adopt uncompromising strategies for defeating the inevitable Arab resistance” (211). Tocqueville skryf: “The quarrel is no longer between governments, but between races … the day a European plow touches the soil” (214). “Nothing irritates and alarms the natives more than the introduction of European farmers” (1488, ook 1502). Wat vir die setlaars belangrik is, is “security of persons and property” (220). Wat die blankes betref, ontbreek albei in die nuwe Suid-Afrika.

Dit gaan nie bloot om landbougrond wat na bewering tydens kolonialisme van die inheemses weggeneem is nie. Daar is ‘n sterk element van jaloesie teenwoordig. Die blankes het hulle as suksesvolle boere in Algerië, Suid-Afrika, Rhodesië/Zimbabwe en elders bewys, wat nie van die Arabiere en swartes gesê kan word nie. Die Voortrekkers het in gebiede ingetrek wat weens swart stamoorloë grootliks ontvolk was. Die blankes se teenwoordigheid was nie so steurend soos wat dit deesdae in ANC-propaganda voorgestel word nie. In Algerië was die situasie soortgelyk: “The country is occupied, it is true, but it is not full, not even actually owned. The indigenous population there is very sparse and thinly scattered. Thus the conquering population can be introduced onto the land without disturbing the conquered population” (2765).

“While it would be wrong to leave the best land for the Arabs, the French must be scrupulous about indemnifying indigenous property holders for the property they took” (275). “In general, nothing is more dangerous in a new country than the frequent use of forced expropriation” (1575). Volgens die ANC ís Suid-Afrika ‘n nuwe land wat in 1994 tot stand gekom het. “Forced expropriations [are] disastrous in principle” (223). ‘n Mens wens dat die ANC-regime hierdie waarheid wil besef. “To grant the general ability to expropriate and to issue as a final decree the intention to expropriate cultivated lands in order to place new colonists on them: that seems to me barbarous and insane” (996). In ‘n (eens) ontwikkelde samelewing, met eienaars wat kaart en transport van hulle eiendomme het, soos die Suid-Afrikaanse blanke boeregemeenskap, bestaan daar geen werklike regverdiging vir onteiening sonder vergoeding nie.

Histories was die situasie heeltemal anders. Die nomadiese Arabiere in Algerië en die nomadiese Khoi-San en swartes in Suid-Afrika kon nie met reg aanspraak maak op al die grond waaroor hulle beweeg het nie. Die blankes wat daardie grond tot produktiewe plase ontwikkel het, het ‘n sterker aanspraak op eiendomsreg as diegene wat bloot die natuur misbruik het, bv vir brandhout, (oor)beweiding (met dongas as bonus) en die jag van wilde diere. In Algerië het blankes in baie gevalle grond van die inheemse inwoners gekoop (1571, 2603, 3721). Later het ander mense as die verkopers beweer dat die grond eintlik aan hulle behoort. In sommige gevalle is dieselfde grond meerdere kere deur verskillende “eienaars” aan die blankes verkwansel. Omdat die grootte van die grond nie landmeterkundig vasgelê is nie, het dispute oor die grense ontstaan (2603). In 1847 is bereken “that the property sold amounted to more than twice the area that existed” (3804). Om hierdie chaostiese situasie te ontlont, is bepaal dat die setlaars grond slegs via die koloniale regering kon bekom (3011). “In barbarous or half-civilized countries, all titles that do not originate with the state provide only an unstable claim to property” (2600). “Once property is well established by a title originally granted by the state, people must not have to fear that it will be taken away” (2617). Hierop sê die verderflike ANC-regime: Aikôna.

Op sy eerste besoek aan Algerië skryf Tocqueville: “A promised land, if one didn’t have to farm with gun in hand” (877). Dieselfde kan van die nuwe Suid-Afrika gesê word. Veral blanke boere was noodsaaklik vir die behoud van Algerië as Franse grondgebied; nie enkelinge nie maar gesinne (1599) “Until we have a European population in Algeria, we shall never establish ourselves there but shall remain camped on the African coast” (1471). “Domination over semi-barbarous nomadic tribes, such as those around us, can never be so complete that a civilized, sedentary population could settle nearby without any fear or precaution. Armed marauding will long oulast war itself. Even if the war were over, it would be necessary before colonizing to adopt certain means of security and self-protection” (1474).

Sedert 1994 is die terroriste-oorlog in Suid-Afrika verby maar nie die “armed marauding” nie. Die beste manier van beskerming is “a continuous barrier around the territory … it is indeed the only means of defence that could succeed against the Arabs” (1539). Met die oog hierop het die soldate gesorg vir loopgrawe rondom die gekoloniseerde gebiede van Algiers (1545) en Oran (3801). “The ‘continuous barrier’ composed of a trench and a wall four meters high flanked by blockhouses was conceived in France” (3797). Die oprigting van mure is noodsaaklik geag (1646). ‘n Ander veiligheidsmaatreël wat voorgestel is, is “the necessity of not allowing the population to scatter into the countryside, but rather of forcing them to live in villages that the state fortifies at its own cost” (1585).

By die sogenaamde inheemses wat in die vorige eeu politieke beheer oor die eertydse kolonies in Afrika verkry het, is daar geen werklike begrip vir die ontberings en opofferings van die blanke koloniste nie. “All these artificial and complicated means of populating Africa could appeal only to those theoretical men who have never seen the landscape of colonial society for themselves. Those who have studied the matter practically know, to the contrary, that what is required to fight against the innumerable difficulties of an original settlement is nothing less than all the energy of the passions to which individual property gives rise; that is, at the harsh early stages it is necessary to keep the colonist’s movements as free as possible, and to give his hopes as broad a horizon as possible. We must never forget … that the colonists are not serfs but independent and mobile men who can choose not to come or not to stay” (1610).

“The administration must … acquire land in order to sell it to the colonists unencumbered and at a low price. It should fix the location of the villages, lay them out, fortify and arm them, build each a fountain, a church, a school, and a town hall, and provide for the needs of the priest and the schoolmaster” (1620). Sulke dorpies “have been created and supported by the presence of our army” (2872). Wat die regering in Algerië gedoen het, is “provided the colonists, in addition to land, with help in building their houses and clearing their land” (2826). In party gevalle “it [the government] gave them seeds, it lent them farm implements” (2858). Die koloniste lei egter “a very weak and precarious existence … The government, after having created them, is forced to help them survive” (2840).

Omdat die blanke Algeryne se voortbestaan deurlopend deur die gewelddadige Arabiere bedreig is, is soldate aangemoedig om boere te word en terselfdertyd te help met burgerlike beveiliging. “The soldier who has been chosen to become a colonist is placed on a property with his wife; the state gives him furniture, animals, farm implements, trees to plant, and seeds; for three years it continues to give him his pay and clothing, and provides him and his family with provisions. Until his term of service expires, that is, for three years, he remains subject to military discipline, and the time he spends in this situation counts as if he had spent it doing military service. After three years, the military colonists enter the civilian regime” (2879).

Die volgende inligting word oor die nedersetting Saint-Ferdinand, wat in 1843 tot stand gekom het, verskaf. “Colonists were offered a house with an area of 60 to 64 square meters, twelve hectares of arable land, of which four were cleared and trees were planted. The colonists could also request the construction of a lean-to for their livestock, and they were promised a church at the state’s expense” (3964). Soos tydens die VOC-bewind aan die Kaap was die blanke boere in Algerië verplig om hulle produkte teen onekonomiese lae pryse aan die staat te verkoop. “Until now, the military administration has appeared to be preoccupied only with obtaining the colonists’ goods at the lowest possible price. Thus, while the government was making great sacrifices to settle farmers in Algeria, it refused to make farming profitable” (3067).

Dit is duidelik dat die Franse koloniale owerheid veel meer vir die koloniste in Algerië gedoen het as die Hollandse en Britse owerheid in Suid-Afrika. Die vryburgers was van 1657 af grootliks op hulleself aangewese. Die Khoi-Khoin kon skape oppas en steel, maar nie ‘n dag se behoorlike werk doen nie. Slawe is gevolglik van 1658 af ingevoer. Pleks van die skuld vir slawerny op die onbruikbare, leeglêende Khoi-Khoin te pak, word die blankes (koloniste en regering) deesdae hiervoor verwyt. Die blanke boere was grootliks op hulleself vir hulle eie beskerming aangewese. In Algerië, daarenteen, “we have four times as many soldiers as colonists” (1907). Hier verwys “colonists” waarskynlik na landbouers. “It was estimated that out of 100 000 Europeans, only 7 000 made their living in agriculture, and of those 5 000 were market gardeners on the outskirts of the towns” (3859).

Soos die Arabiere in Algerië was die swartes in Suid-Afrika “a formidable enemy that constantly circles around you to take your property or your life” (1705). Tocqueville beweer: “Nowhere has she [Britain] encountered a population as warlike as the Arabs” (2042), maar hy was moontlik onbewus van die mate waarin bv die Britse setlaars van 1820 aan die Kaapse oosgrens uitgemoor is. Dit sou nie so maklik en algemeen in Algerië gebeur het nie. In 1846 het daar bv meer as 100 000 soldate diens gedoen (2218). “What must be done first of all [is] to give to men’s liberty and property the guarantees that one has a right to demand of the government in all civilized countries” (1959). Sedert 1994 word die blankes se vryheid en hulle eiendomsregte egter in vele opsigte deur die ANC-regime geminag.

As al die moeite wat die Franse regering gedoen het om blanke boere as setlaars na Algerië te trek en die groot koste wat van owerheidsweë aangegaan is om hulle te vestig en beveilig, in ag geneem word, kan ‘n mens net die hoogste agting hê vir die blankes wat hulle ver van Europa in Suidelike Afrika gevestig het. Al is hulle in uiters gevaarlike omstandighede grootliks aan hulle eie lot oorgelaat en al was die blankes meesal brandarm, het hulle in hierdie wye en droewe land ‘n groot positiewe bydrae gelewer. Van absolute onontwikkeldheid is die land onder die kundige en toegewyde leiding van blankes uitgebou tot die suksesvolste en voortreflikste in Afrika. Maar daarvoor ontvang hulle en hulle voorgeslagte deesdae daagliks stank vir dank. Ons moet nie toelaat dat propaganda enigsins afbreuk doen aan die blankes se bewese uitsonderlike prestasies nie.

Die ander kant van die munt, die Mandela-kant, is: Daar is tans meer as 29 000 staatsamptenare in Suid-Afrika wat elk meer as ‘n miljoen rand per jaar aan salaris ontvang (eerder as verdien). Hulle is aangestel en word bevorder ingevolge die ANC se nie-rassistiese en nie-seksistiese beleid. Hulle is met min uitsonderings voorheen benadeeldes wat tot tans bevoordeeldes getransformeer is. Welvaart het nooit so gou en so maklik in die skoot van die plaaslike blankes geval nie. Hulle moes hulle inkomste en besittings op ‘n nie-korrupte manier met harde werk oor geslagte heen verdien.

In Algerië het die setlaars bruikbare inheemse werkers van mekaar afgerokkel. Na aanleiding van die Britse voorbeeld het Tocqueville ‘n pasboekstelsel voorgestel: “To require workers to carry a booklet in which they would register contracts of this kind; then an action for damages could be brought against a landowner who hired any worker carrying a booklet that proved that he was missing his prior engagement” (951). Tocqueville het heel moontlik die idee van ‘n pasboekstelsel by die Britte oorgeneem. Die eerste paswet in Suid-Afrika het in 1797 tydens die eerste Britse besetting van die Kaap in werking getree. Nogtans word die NP-regering, dus Afrikaanssprekendes, en nie die Britte nie, dikwels vir die sogenaamde “dompas” verwyt.

Reeds in 1847 het Tocqueville die Algerynse oorlog (1954-1962) voorsien: “Sooner or later, Algeria would become a closed field, a walled arena, where the two peoples would have to fight without mercy, and where one of the two would have to die. May God save us, gentlemen, from such a destiny!” (2392). Sedert 1962 het Algerië ‘n 99% homogene Moslem bevolking. Die blanke element, eens 10% van die bevolking, is grootliks uitgewis. In 1846 het Tocqueville as parlementslid profeties gesê: “I think that to trust to the goodwill of the natives to keep us in Africa is a pure illusion, to which it would be insane to attach ourselves” (1997) en “Beware of going to Africa: the country is beautiful, the soil is good, the climate is healthy, but as long as Africa remains as it is today, without a real government [the ANC?!], don’t go to Africa, for there you will find only misery or death” (2028).

Leon Lemmer: ‘n Vergelyking van Algerië en Suid-Afrika se ‘bevrydingstryd’

Tydens die Algerynse oorlog (1954-1962) het AM van Schoor, die redakteur van Die Vaderland, in “Wêreldgebeure,” sy weeklikse rubriek op die Afrikaanse sender van die SAUK, voorspel dat wat met die blankes in Algerië gebeur, ‘n aanduiding sal gee van wat uiteindelik met die blankes in Suid-Afrika gaan gebeur. Weens Algerië se onafhanklikheidsverkryging onder ‘n Moslem meerderheid van Arabiere en Berbers, het meer as ‘n miljoen blankes, ‘n tiende van die bevolking, die land verlaat. Weens ons “bevryding” in 1994, toe die politieke mag aan die swart meerderheid oorgedra is, het meer as ‘n miljoen blankes Suid-Afrika verlaat en die uittog duur voort. Algerië is deesdae 99% Moslem. In Suid-Afrika is meer as 80% van die bevolking swart. Weens “natuurlike” aanwas en (onwettige) immigrasie uit veral Afrika-lande, word Suid-Afrika se bevolking al hoe meer homogeen swart, soos Algerië homogeen Moslem geword het.

Die Moslems het Algerië in die 7de eeu begin inneem nadat die christelike Bisantynse owerheid daar verslaan is. In 1830 het die land ‘n Franse kolonie geword. Die seerowery en handel in blanke slawe het toe daar tot ‘n einde gekom. Nadat Frankryk teen 1954 uit Indo-China (Kambodja, Laos en Noord-Viëtnam) verdryf is, het Marokko en Tunisië, twee buurlande van Algerië, in 1956 onafhanklikheid van Frankryk verkry. Die groot blanke bevolking in Algerië het meegebring dat Frankryk aanvanklik onwillig was om die politieke mag aan die Moslem meerderheid oor te dra. Die strategie wat gevolg is, was om Algerië nie as ‘n kolonie nie maar as ‘n integrerende deel van Frankryk te beskou. Moslems kon egter nie Franse burgerskap bekom nie. Frankryk en Algerië word van mekaar geskei deur slegs sowat 800 kilometer Middellandse See. As Turkye oor twee vastelande, Europa en Asië, kan strek, behoort dit ook veroorloof te wees as Frankryk oor twee vastelande, Europa en Afrika, strek. In die internasionale politiek word Westerse en nie-Westerse lande egter met verskillende maatstawwe gemeet.

Wat die blankes, van veral Franse, Spaanse en Italiaanse oorsprong, binne 130 jaar in Algerië tot stand gebring het, was merkwaardig. Naas Suid-Afrika was dit die beste voorbeeld van Westerse beskawing in Afrika. ‘n Fundamentele verskil is dat Algerië naby Europa geleë is en dit dus betreklik maklik was om Westerse beskawing daar te vestig. Wat deesdae glad nie genoeg erkenning kry nie, is die Westerse beskawing wat Europese setlaars, bv Hollanders en Duitsers, en hulle nageslag in Suidelike Afrika, ver van Europa af, onder baie moeiliker omstandighede tot stand gebring het. Die ontwestering en agteruitgang van Algerië is tragies. Wat sedert 1994 in Suid-Afrika gebeur, is ‘n baie groter ramp wat katastrofale gevolge het, nie net vir die blankes nie, maar vir die hele land. Die kanker wat Westerse beskawing in albei lande (grootliks) vernietig het, is kommunisties geïnspireerde terrorisme.

Terrorism

In sy boek, Terrorism: A very short introduction (Oxford University Press, 2002, 1st ed, 157p – daar is nou ‘n 3de uitgawe, 2018, 184p, Kindle $7.07, beskikbaar) skryf Charles Townshend: “The most careful assessment of FLN [Front de Libération Nationale] terror in Algeria has concluded that terrorism ‘was integral to the revolution'” (p 94). “Terrorism is the recourse of those too weak to oppose states openly. But this misses the point that the weak may adopt a strategy of resistance which does not require terror” (7). Nelson Mandela het graag die leuen verkondig dat daar geen ander opsie as terreur was nie, in ‘n poging om te regverdig waarom hy geweld bepleit het lank voordat die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party daartoe ingestem het. “The essence of terrorism is the use of violence by the armed against the unarmed” (8). Dit is hoe die ANC in bv swart woongebiede te werk gegaan het. “Fear may drive people to comply” (9). Dit is steeds ‘n manier waarop die ANC kiesers intimideer om vir hom te stem. Vrees vir geweld verklaar ook ten minste deels FW de Klerk se mandaatlose oorgawe aan swart mag.

“The terrorist is noble, terrible, irresistibly fascinating, for he combines in himself the two sublimities of human grandeur: the martyr and the hero” (31). Hiermee word iemand soos Nelson Mandela raak gekarakteriseer. Karl Marx “said that ‘revolutionary terrorism’ was the only way to shorten the ‘agonies of the old society and the birth pangs of the new'” (54). Geen wonder dat die ANC met kommunisme deurweek is nie. “The framework for much modern terrorist action is ethnic or nationalist” (74). “Terrorism may play a leading part in the attempt to preserve or ‘reawaken’ the national spirit” (76). Dit het vir die ANC nie soseer gegaan om bevryding van ‘n owerheidsbestel wat as “onderdrukkend” voorgestel of ervaar is nie, maar veel eerder om die ontslaeraking van die blanke bewind. Swart mag is begeer en dien nou as grondslag vir nasiebou.

“It is no coincidence that terrorism has flourished most spectacularly in a modern Western world which since the 19th century has achieved an unprecedented level of public security, together with dependence on an extremely complex infrastructure” (116). By diegene wat nie het nie, speel jaloesie ongetwyfeld ‘n groot rol. As hulle beheer oor ‘n land verkry, is verval aan die orde van die dag omdat hulle nie in staat is om die infrastruktuur te onderhou nie. “Publicity is the ‘oxygen’ of terrorism” (136). Townshend verwys na die “professionally alarmist media” wat terrorisme aanblaas (116). Daar is “the failure of the international community to fully recognize terrorism as criminal behaviour” (127), soortgelyk aan onwettige immigrasie wat meesal nie as misdaad gekarakteriseer word nie. “Terrorists make a conscious and deliberate effort to manipulate the media … By providing extensive coverage of incidents the media give the impression that they sympathise with the terrorist cause” (136). In Suid-Afrika het dit nie net tydens die “bevrydingstryd” gebeur nie. Dit word tot op hede in die inligtingsmedia voortgesit deur die ANC as ‘n aanvaarbare en selfs eerbare regering voor te stel.

Die Amerikaanse teenterrorisme-beleid stel as eerste beginsel: “Make no concessions to terrorists and strike no deals” (130). Dit is des te meer noodsaaklik as die terroriste kommuniste is. FW de Klerk het hierdie beginsel feitlik van die begin af doelbewus geïgnoreer, met fatale gevolge. In Algerië was die Franse beleid aanvanklik ook om nie met terroriste te onderhandel nie. Hulle moes eerder uitgeroei word. In 1934 het die Volkebond soos volg besluit: “It is the duty of every state neither to encourage nor tolerate on its territory any terrorist activity with a political purpose” (127). “Acts of terrorism” is gedefinieer as “directed to the overthrow of a government or an interruption in the working of public services or a disturbance in international relations, by the use of violence or by the creation of a state of terror” (128). Die Volkebond se opvolger, die Verenigde Nasies, het die gewelddadige aksies van die ANC egter nooit as terrorisme erken nie en hulle veel eerder aangemoedig.

Algeria

Die voorbeeld wat terrorisme in Algerië aan ander lande gestel het, word deur Alexander Furrows ondersoek in sy boek, Algeria: The birthplace of modern terrorism? (2017, 50p; Amazon Kindle $5,74). Volgens Furrows het die manier waarop die onafhanklike Moslemstaat Algerië gevestig is, as voorbeeld gedien vir terrorisme elders, insluitende Suidelike Afrika. “Terrorisme” word gedefinieer as “skrikaanjaging/intimidasie deur dade van geweld” en “terroris” as “persoon, dikwels ‘n lid van ‘n militante organisasie, wat onverwags met geweervuur, bomme of ‘n selfmoordvoertuig of -vliegtuig toeslaan op lede van die publiek of op ‘n openbare teiken geassosieer met die staat of korporatiewe wêreld, met die doel om deur vrees, paniek en intimidasie die belange van sy/haar organisasie te bevorder” (HAT). Hiervolgens was bv Nelson Mandela ‘n terroris en die ANC ‘n terroristiese organisasie. Deesdae word Mandela as ‘n vryheidsvegter en die ANC as ‘n bevrydingsorganisasie voorgestel, maar daar kan geen twyfel wees dat hulle terreurdade gepleeg het nie. Die vraag moet gestel word: Kan ‘n persoon of organisasie wat so ‘n immorele geskiedenis/nalatenskap van vernietiging het, ‘n land doeltreffend bestuur en opbou en op die pad van voorspoed (soos tydens die blanke bewind) plaas?

Soos in Suid-Afrika was terrorisme in Algerië uit beginsel teen die blankes gemik, al was dit ook nodig om terreur onder nieblankes te saai ten einde hulle tot steun te intimideer. “Algeria’s war of independence was the first major modern conflict in which guerrilla attacks were focused on civilian targets in a European population” (Kindle 52). “Many attacks were directed at the large population of pieds-noirs [black feet/Algerian whites] with the intention of forcing them out. In essence, violence was employed to terrorise civilians into giving in to the nationalists’ demands” (206). Die Algerynse blankes, soos dié in bv Suid-Afrika en Rhodesië, “believed [they] had built a civilisation [and] resented the idea of black majority rule” (151).

“The French had managed to achieve a near total military victory, but had failed to achieve a political one” (623). Teen 1958 was die Franse militêr heeltemal in beheer van die situasie in Algerië (358), net soos die blanke bewind in Suid-Afrika in 1989 militêr by verre die oorhand oor die terroriste gehad het. In Algerië het die Franse die hef in die hande gekry danksy hulle effektiewe “control of the borders with Morocco and Tunisia” (538). In Suid-Afrika het De Klerk egter verkies om veiligheidsmaatreëls, bv grensbeheer, af te skaal, wat aan terroriste die geleentheid gebied het om die land met hulle wapens binne te kom. Dit het die blankes se onderhandelingsvermoë aan bande gelê. Charles de Gaulle (1890-1970, president van Frankryk 1958-1969) “was [initially] perceived to be supportive of the military and of a French Algeria” (366), net soos in 1989 verkeerdelik gedink is dat De Klerk ‘n konserwatiewe, betroubare bondgenoot van die blankes in Suid-Afrika was. De Gaulle het aanvanklik ‘n selfregerende maar Franse Algerië in die vooruitsig gestel; een waarin die blankes saam met die Moslems bv die oliebronne in die Sahara sou ontgin (186).

Soos in Suid-Afrika het sake vir die blankes in Algerië tydens die onderhandelinge met die kommunistiesgesinde terroriste skeef geloop. De Gaulle kon persoonlik toegee aan die Moslems se eise omdat buitensporig groter magte aan hom as die president van die Vyfde Republiek toegeken is (383). “The man whom they [the whites in Algeria] expected to be their saviour was now widely perceived to have betrayed them” (451). In Suid-Afrika het De Klerk op ‘n ander manier verraad teenoor die blankes gepleeg. In die 1992-referendum het die meerderheid blanke kiesers ten gunste van politieke magsdeling gestem. Die uitdruklike verstandhouding was egter dat die finale ooreenkoms in ‘n opvolgreferendum aan die blanke kiesers vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. De Klerk het geredeneer dat die mandaat wat hy vir onderhandeling oor magsdeling ontvang het, magsoorgawe aan die swartes ingesluit het. Die gelyke van hierdie blatante verraad is seker nêrens elders in die geskiedenis van die mensdom te vinde nie.

Soos in Suid-Afrika was die Algerynse terroriste nie bereid tot effektiewe politieke inspraak deur minderheidsgroepe nie. Deur almal gelyk te verklaar, het kwantiteit oor kwaliteit geseëvier, wat noodwendig die kiem van agteruitgang in hom omdra. Die Franse soldate en blanke inwoners “felt that their sacrifices were for nought” (451) – soos in Suid-Afrika. “The French soldiers whose sacrifices eventually were in vain tended to blame the international media for their political masters’ decision to abandon Algeria” (702). Daar was “a growing acceptance in France that the FLN had a just cause and that the pieds-noirs [Algerian whites] were themselves right-wing extremists” (475). In Suid-Afrika is Mandela en sy mede-terroriste ná 1994 al hoe meer as vryheidsvegters opgehemel, bv in die pers, omdat hulle glo op ‘n moreel regverdigbare manier vir geregtigheid geveg het. Diegene wat nie (heelhartig) hiermee saamstem nie, word as verregse rassiste uitgekryt.

Let op hoe soortgelyk Suid-Afrika se ná 1994-transformasiegeskiedenis aan dié van Algerië is. “De Gaulle swiftly announced ‘The Constantine Plan’ which was targeted at the Muslim population of French Algeria. This plan outlined reforms that would increase the rights of Muslims, redistribute land and create hundreds of thousands of jobs for Muslims, most notably in the civil service” (391) – nie die afskaffing van rasse-diskriminasie nie, maar die saligverklaring daarvan omdat dit, soos in die nuwe Suid-Afrika, ten koste van blankes gepleeg word. De Gaulle het gehoop dat sy kruipsug ‘n aandeel in Algerynse olie vir Frankryk sou verseker, maar die oliebedryf is kort na onafhanklikheid genasionaliseer.

Die behoud van die blankes in Algerië vóór 1962, soos in Suid-Afrika vóór 1994, was dat hulle in groot mate in aparte gebiede gewoon het (261). Daarby was baie van die Moslems in die stedelike gebiede, veral Algiers en Oran, pro-Frans gesind (261). Soos in Suid-Afrika is die pro-blanke nie-blankes, veral die Berbers, geterroriseer totdat hulle eerder die terroriste ondersteun het. Ná hulle onafhanklikwording in 1956 het veral die twee buurlande, Marokko en Tunisië, terrorisme in Algerië ondersteun (300), soortgelyk aan die manier waarop lande in Suider-Afrika (Angola, Zambië, Zimbabwe en Mosambiek) ná onafhanklikwording terrorisme in Suid-Afrika ondersteun het. Die FLN het ‘n regering in ballingskap in Kaïro gehad (399), soortgelyk aan die ANC se destydse teenwoordigheid in Londen en Lusaka.

Die ooreenkomste tussen die “bevrydingsgeskiedenis” van Algerië en Suid-Afrika strek selfs verder. “By the end of 1960 … the French state was starting to view Algeria as a liability” (484). “The financial and human costs [of the Algerian war] mounted” (441). “On January 8th 1961, President de Gaulle’s government organised a referendum on Algerian self-determination, which asked the question: ‘Do you approve the bill submitted to the French people by the president of the Republic and concerning the self-determination of the populations of Algeria and the organization of the public authorities in Algeria prior to self-determination?’ Clearly a resounding yes vote would appear to give de Gaulle a mandate to end the war. The question, however, was worded in such vague terms as to be a pretext for almost anything from full independence to the opposing extreme of partition or Apartheid” (497). Daar was ‘n stadium in die onderhandelinge toe De Gaulle “threatened to partition Algeria into French and Muslim zones and to expel all Algerians from France” (522). “In mainland France … 76.25% voted Yes” (497) terwyl die referendum in Algerië deur baie blankes geboikot is (506).

In die referendum op 17 Maart 1992 is Suid-Afrika se blanke kiesers versoek om op ‘n soortgelyk vaag bewoorde vraag te antwoord: “Ondersteun u die voortsetting van die hervormingsproses wat die staatspresident op 2 Februarie 1990 begin het en wat gerig is op ‘n nuwe grondwet deur onderhandelinge?” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners, ‘n biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 591). 69% het Ja gestem. Al was die bewoording hoe vaag, is daar geen eerbare manier waarop ‘n mandaat vir magsdeling in magsoorgawe getransformeer kan word nie. De Klerk het immers eie woongebiede, eie skole, dat niemand sy werk sou verloor nie, ens, aan die blanke kiesers belowe. Ook dat die blanke kiesers die finale grondwet sou kon goed- of afkeur (597). Dat magsoorgawe uit was, blyk uit ‘n Nasionale Party-plakkaat uit daardie tyd wat lui: “Staan meerderheidsregering teen: Stem Ja” (591).

“Die NP sou in die verkiesing van 1994 ‘n onoortuigende poging aanwend om te bewys dat die grondwet ooreenstem met die beloftes daaroor wat dit in 1989 aan die kiesers gedoen het. De Klerk het dus nie sy belofte gestand gedoen om die konsepgrondwet [finale grondwet?] in ‘n referendum aan die kiesers voor te lê nie … Die koerante [en die SAUK – Praag 1.10.2018] het ook nie daarna verwys nie en die aangeleentheid het vervaag” (597). In sy versuim om die grondwet in ‘n opvolgreferendum vir goed- of afkeuring aan die blanke kiesers voor te lê, is De Klerk heel moontlik geïntimideer deur die arrogante Mandela wat voor die 1992-referendum gesê het dat dit die laaste keer is dat hy sal toelaat dat net die blanke kiesers stem.

De Klerk het in Maart 1990 gesê dat “die grondwetlike voorstelle ná voltooiing van die onderhandelinge op ‘n grondwetlike manier by die kiesers getoets sal word. ‘n Nuwe grondwetlike bedeling sal net met hul steun ingestel word” (Hermann Giliomee, Die laaste Afrikanerleiers: ‘n Opperste toets van mag, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 356). Oor die 1992-referendumvraag skryf Giliomee: “Dit was ‘n valerige vraag wat die kiesers eenvoudig gevra het om die beginsel van onderhandelinge te bekragtig, nie die resultaat nie” (358). Lawrence Schlemmer het gesê: “Wit mense het gewis nie ‘n toekomstige ANC-regering in gedagte gehad toe hulle onderhandelinge gesteun het nie. Die mees fundamentele versekering wat die NP gegee het, was dat daar in die voorsienbare toekoms magsdeling in die vorm van gewaarborgde koalisieregering sal wees. NP-woordvoerders het ook die versekering gegee dat daar geen meerderheidsoorheersing sal wees nie” (358). Schlemmer het verder gesê: Die blanke kiesers “het basies gestem om [De Klerk] ‘n mandaat te gee omdat hulle hom in ‘n baie hoë mate vertrou het om hulle nie uit te verkoop nie” (359). De Klerk het geblyk nie daardie vertroue werd te wees nie. Colin Eglin het gesê “Dit was ‘baie stout’ van De Klerk om te beweer dat hy sy beloftes gehou het” (359). “Ebbe Dommisse, die redakteur van Die Burger, het geskryf dat De Klerk ‘n mandaat vir magsdeling gekry het, nie vir meerderheidsregering nie” (359).

In Hermann Giliomee: Historikus, ‘n outobiografie (Kaapstad: Tafelberg, 2016) herbevestig die outeur sommige van sy bogenoemde stellings, bv “Die NP-regering se advertensies voor die referendum het duidelik die boodskap gegee dat ‘n ja-stem ‘n stem teen meerderheidsregering verteenwoordig. Almal het geweet dit was die regeringsvorm wat die ANC gepropageer het. Die meeste ja-stemme in die referendum het nie aan die De Klerk-regering ‘n mandaat gegee om tot meerderheidsregering in te willig nie” (181). Reeds tydens die grondwetlike onderhandelinge het Giliomee geskryf: “Op die oomblik berus die NP se hele konstitusionele benadering op die persoonlike waarborg wat pres De Klerk gegee het dat hy nie van sy verkiesingsbeloftes sal afwyk nie. En is dit goed genoeg wanneer die toekoms van die volk op die spel is?” (182).

Nadat ons “bevryding” in 1994 ‘n werklikheid geword het, is voortgegaan met geweld en terreur en die vernietiging van wat sedert 1652 opgebou is. Plaasmoorde is een van die manifestasies hiervan, wat volgens sommige vertolkings volksmoord is. Aangesien baie Boere nog nie deur moord van hulle plase gedryf is nie, is op ‘n bykomende strategie besluit: oneiening sonder vergoeding, “of ons daarvan hou of nie.” Dit is die frase wat Cyril Ramaphosa reeds herhaaldelik met genoegdoening gebruik het terwyl hy terselfdertyd spog oor hoeveel plase reeds ten bate van swartes en ten koste van blankes “herverdeel” is. As die gans nie vlieg nie, word die dam onder hom uitgepluk. As die Boer nie padgee nie, word sy plaas in die naam van geregtigheid sonder vergoeding van hom weggeneem. Dit is wat ‘n regering doen wat graag daarop roem dat hy “die hoë morele grond” beklee. Dit is militante swart mag waarmee ons as deel van die tweede fase van oorgang van die ANC se “nasionale demokrasie revolusie” te make het. Geen wonder baie blankes vind dit nodig om liewer die land te verlaat nie. Die blanke kiesers het nooit tot die huidige grondwetlike bedeling ingestem nie. Daarom beskou ek die ANC as ‘n onwettige regering, of Ramaphosa en die ANC daarvan hou of nie.

In Algerië het die ná-bevrydingsera op ‘n soortgelyke manier verloop. Ná religieuse vryheid in ‘n oorgangsperiode van drie jaar (583) het die bewind fundamentalisties Moslem geword. Demokrasie het plek vir ‘n eenpartystaat gemaak. Die situasie in die nuwe Suid-Afrika verskil nie veel hiervan nie omdat die swartes weens hulle getalsoorwig verseker daarvan is dat meerderheidsregering volgens hulle wense verloop en daar nie na die belange van die blankes omgesien word nie. Dít is die misdaad teen die Westerse beskawing – indien nie die mensdom nie – wat in 1990/94 onder die leiding van ‘n groepie blanke Afrikaanssprekendes teen mense gepleeg is wat histories húlle etnisiteit was.

“The war ended with Algerian independence and a refugee crisis. All efforts made by the French government to secure guarantee of protection for the pieds-noirs by Algeria failed almost immediately, with over a million people fleeing to France in the aftermath of independence” (631). Die keuse waarvoor die blanke Algeryne gestel is, verskil nie wesenlik van die lot van blankes in Suid-Afrika nie; daar is hoogstens ‘n graadverskil: “the Suitcase [ie to flee] or the Coffin [ie to die] … Nearly 200 000 pieds-noirs had left in the years up to 1962, but in the first few months of 1962, 70 000 chose the Suitcase. In this same period, 2 000 pieds-noirs disappeared in kidnappings and a further 2 000 were killed” (599).

Wat in Algerië gebeur het, is nie uniek in Afrika nie. Byvoorbeeld, Mosambiek het in 1975 onafhanklik geword. “Within thirteen years, the large Portuguese population in Mozambique departed with similar speed, and its capital city of Lourenço Marques became the African city of Maputo as quickly as Algiers and Oran had transitioned [transformed] from French cities into Arab ones” (615).

“Modern terrorist attacks can be viewed as derivative versions of techniques invented and tested in Algeria” (213). Mandela en daarna die ANC se aanhang van geweld en terrorisme het ook ‘n ander Algerynse konneksie. Frantz Fanon (1925-1961) het hom met woord en daad aan die kant van die Moslem-terroriste geskaar. In Suid-Afrika het ANC-aktiviste nie net van Karl Marx (1818-1883) en Friedrich Engels (1820-1895) se geskrifte kennis geneem nie, maar ook van dié van Antonio Gramsci (1891-1937), bv Jakes Gerwel en Russel Botman. Wat die geweldsopsie betref was geen outeur meer invloedryk as Fanon nie. “Soos die latere vredesikoon, Nelson Mandela (1918-2013), is Fanon behep met die voortreflikheid van geweld” (Praag 4.01.2018). Byvoorbeeld, Steve Biko (1946-1977) was en Jonathan Jansen is bewonderaars van Fanon.

Ná 1962 is Algerië gearabiseer en die Franse taal is aanvanklik onderdruk. Ná 1994 is Suid-Afrika geafrikaniseer, die koloniale taal Engels is effektief tot die enigste amptelike taal verhef en Afrikaans word sover moontlik geminag en onderdruk. Daar is naas ooreenkomste dus uiteraard ook verskille tussen die “bevryding” van Algerië en Suid-Afrika. Byvoorbeeld, die pieds-noirs het (historiese) vaderlande (veral Frankryk, Spanje en Italië) gehad waarheen hulle kon ontvlug. Dit kan kwalik met reg beweer word dat daar (in dieselfde mate) vir Afrikaners so ‘n historiese vaderland bestaan waarheen hulle kan terugvlug. Vir die plaaslike blankes is die skandaligste verskil tussen Algerië en Suid-Afrika dat die pieds-noirs op heroïese wyse in talle opsigte en oor ‘n lang tydperk De Gaulle se verraad kragdadig bestry het. Die Suid-Afrikaanse blankes, daarenteen, het hulle grootliks deur De Klerk en sy medepligtiges en die pers se leuens en Mandela se paaiery tot passiwiteit laat mislei. Wat onverskoonbaar is, is dat die NP-onderhandelaars na verloop van drie dekades skynbaar ernstig in gebreke gebly het om dure lesse uit die Algerynse gebeure te leer. Dit is hierdie hensoppers wat steeds in die openbaar verskyn en gunstige publisiteit vir hulleself soek asof hulle uitsonderlik gepresteer het deur verraderlik-mandaatloos aan swart mag oor te gee.

Ek het al by verskeie geleenthede oor die “bevrydingsoorlog” in Algerië geskryf en ook oor dié in Suid-Afrika. Daar is baie meer wat hieroor geskryf kan word. Ek volstaan egter met die opmerking dat een van die gesaghebbendste boeke oor die Algerynse oorlog dié van Alistair Horne is: A savage war of peace: Algeria, 1954-1962 (London: Papermac, 1977/1996, 608p; Amazon Kindle 2011, 624p, $13,80).

Leon Lemmer: Oor ‘vryheidsvegters’ en eksistensialisme (Deel 1)

In hierdie rubriek skryf ek in deel 1 oor Frantz Fanon se radikale anti-kolonialisme, eintlik anti-blanke rassisme, en Jean-Paul Sartre se ondersteuning van geweld teen blanke koloniste. In deel 2 is daar Claude Lanzmann se verduideliking van die konteks waarin Sartre se uitlatings plaasgevind het en die perspektief wat Sarah Blakewell hieroor in haar onlangse boek oor eksistentialisme verskaf. Hou in gedagte dat Algerië en Suid-Afrika dié twee lande in Afrika was waar bv die stede, dorpe en plase die aanskyn van Europese beskawing gehad het, danksy die aanwesigheid van ‘n substansiële blanke bevolking.

Frantz Fanon

Frantz Fanon (1925-1961) is in Martinique, ‘n Franse Windward-eiland in die Karibiese See, gebore. Hy is in Frankryk as mediese dokter opgelei en het later in psigiatrie gespesialiseer. Die bevolking van Martinique is oorwegend swart; slegs sowat 5% is blank. Die eiland geniet ‘n groot mate van politieke selfbeskikking. Die relatiewe voorspoed van die inwoners is te danke aan die finansiële ondersteuning wat Frankryk steeds verleen. ‘n Mens kon verwag dat Fanon en die swart bevolking van Martinique hulle parasitiese bevoordeling, danksy blanke welwillendheid, sou waardeer. Die teenoorgestelde is die geval. Ontevredenheid en agitasie is aan die orde van die dag.

Fanon het sy radikale marxistiese politiek nie in Martinique uitgeleef nie, maar eerder onrus in veral Algerië tydens die stryd om onafhanklikheid (1954-1962) aangeblaas. Sy idees het Steve Biko (1946-1977) beïnvloed, asook sogenaamde swart eksistensialiste soos die Amerikaners Richard Wright (1908-1960), wat hom in 1946 in Frankryk gevestig het, en Lewis Gordon (gebore in 1962), wat die besoekende Nelson Mandela-professor aan Rhodes University in Grahamstad is. ‘n Blanke Brit, Nigel Gibson, skryf deesdae graag in Amerika oor diesulkes. Vir hulle almal gaan dit om die interseksionaliteit van swartheid en eksistensialisme. Opvallend is dat nie een van hulle hulle idees onafhanklik van blanke rolmodelle, soos Karl Marx (1818-1883) se kommunisme en Jean-Paul Sartre (1905-1980) se eksistensialisme, kon ontwikkel nie.

Die bekendste boek van Fanon is The wretched of the earth (London: Penguin Books, 2001, 255p) wat in 1961 in Frans en in 1965 in ‘n Engelse vertaling gepubliseer is. Soos die latere vredesikoon, Nelson Mandela (1918-2013), is Fanon behep met die voortreflikheid van geweld; dat dit glo die enigste doeltreffende manier is waarmee koloniale of blanke politieke beheer omvergewerp kan word. Fanon se idees het as inspirasie gedien vir omtrent almal wat in die vorige eeu Suid-Afrikaanse vryheidsvegters/terroriste was. Vir Fanon is ‘n inheemse/”native” swart en ‘n slaaf terwyl ‘n setlaar blank is. ‘n Blanke word ‘n setlaar/uitheemse/vreemdeling genoem al het blankes hulle sedert 1830 oor geslagte op groot skaal in Algerië gevestig.

Let op hoe ondubbelsinnig en radikaal Fanon geweld in die aanhalings hier onder ophemel. In sy jongste boek, As by fire: The end of the South African university (Cape Town: Tafelberg, 2017), noem Jonathan Jansen dat hy inspirasie uit Fanon se woorde geput het (p 79). Ook dat hy as rektor van die Universiteit Vrystaat (UV) hierdie boek van Fanon, asook ‘n anti-koloniale boek van Albert Menni en ‘n soortgelyke een van Aimé Césaire, aan ‘n (swart) studenteleier geleen het (154). Jansen verwys na ‘n artikel van Ritchard Pithouse waarin Pithouse die verregaande bewering maak dat Fanon verkeerd gelees word as beweer word dat Fanon geweld voorgestaan het (79): “It is his [Fanon’s] commitment to reason … and not violence that lies at the heart of his thought” (Mail & Guardian 7.04.2016).

Fanon val met die deur in die huis. Sy hele eerste hoofstuk is tot lof van geweld. “Decolonization is always a violent phenomenon … the proof of success lies in a whole social structure being changed from the bottom up … Decolonization … is … a programme of complete disorder” (p 27). “A murderous and decisive struggle … can only triumph if we use all means to turn the scale, including, of course, that of violence” (28). “The native … at the moment he realizes his humanity … he begins to sharpen the weapons with which he will secure its victory … when the native hears a speech about Western culture he pulls out his knife” (33). “The native’s muscular tension finds outlet regularly in bloodthirsty explosions” (42). “The peasants … are revolutionary, for they have nothing to lose and everything to gain … only violence pays” (47). “Colonialism only loosens its hold when the knife is at its throat … colonialism … is violence in its natural state, and it will only yield when confronted with greater violence” (48).

“This impatient violence of the masses is the most efficient means of defending their own interests” (49). “Between oppressors and oppressed everything can be solved by force” (56). “It is the intuition of the colonized masses that their liberation must, and can only, be achieved by force” (57). “The existence of an armed struggle shows that the people are decided to trust to violent methods only” (66). “For the native, this violence represents the absolute line of action. The militant is also a man who works … To work means to work for the death of the settler” (67). “The native’s work is to imagine all possible methods for destroying the settler … For the native, life can only spring up again out of the rotting corpse of the settler … each individual forms a violent link in the great chain, a part of the great organism of violence … the building-up of the nation, is helped on by the existence of this cement which has been mixed with blood and anger” (73-74).

“Violence is a cleansing force. It frees the native from his inferiority complex and from his despair and inaction; it makes him fearless and restores his self-respect … Illuminated by violence, the consciousness of the people rebels against any pacification” (74). “The mass of the country people have never ceased to think of the problem of their liberation except in terms of violence, in terms of taking back the land from the foreigners” (101). “The settler owes the fact of his very existence, that is to say his property, to the colonial system” (28). “For a colonized people the most essential value, because the most concrete, is first and foremost the land” (34). “The native … is most acutely aware of all the things he does not possess. The masses by a sort of (if we may say so) childlike process of reasoning convince themselves that they have been robbed of all these things” (58).

“All resources should be pooled” (38). “Nationalization quite simply means the transfer into native hands of those unfair advantages which are a legacy of the colonial period” (122). Na bewering plunder die setlaar die land: “the history of colonization [is] the history of pillage” (40). “What they [the natives] demand is not the settler’s position or status, but the settler’s place. The immense majority of natives want the settler’s farm. For them, there is no question of entering into competition with the settler. They want to take his place” (47). “The farmers isolated on their land, are the first to become alarmed” (56) – soos in Suid-Afrika.

“European opulance is literally scandalous, for it has been founded on slavery, it has been nourished with the blood of slaves and it comes directly from the soil and from the subsoil of that under-developed world. The well-being and the progress of Europe have been built up with the sweat and the dead bodies of Negroes, Arabs, Indians and the yellow races” (76). “What counts today … is the need for a redistribution of wealth” (78). “Deportations, massacres, forced labour and slavery have been the main methods used by capitalism to increase its wealth … and to establish its power” (80). “The wealth of the imperial countries is our wealth too … Europe is literally the creation of the Third World. The wealth which smothers her is that which was stolen from the under-developed peoples” (81). “The settler was singularly forgetful of the fact that he was growing rich through the death-throes of the slave” (156). ‘n Mens vra jou af: As die Derde Wêreld, die onderontwikkelde lande, werklik Europa geskep het, waarom slaag die meeste sulke lande, bv in Afrika sedert onafhanklikheid ‘n halfeeu en meer gelede, nie daarin om dieselfde welvaart as Europa te ervaar nie?

Die blanke bewind in Suid-Afrika is na 1910 deur “progressiewe” aktiviste as die voortsetting van kolonialisme beskou. Soos oor apartheid beweer is, verkondig Fanon dat kolonialisme swartes verontmenslik; van hulle diere maak. “Decolonization is the veritable creation of new men” (28). “The oppressor … dehumanizes the native … turns him into an animal” (32). “Decolonization unifies … people by the radical decision to remove from it its heterogeneity, and by unifying it on a national, sometimes a racial basis” (35) – soos in Suid-Afrika. “Individualism is the first to disappear;” iedere swarte word ‘n “brother, sister” (36). “In Africa, the movement of men and culture is a movement towards the Negro-African culture or the Arab-Moslem culture. It is not specifically towards a national culture” (175). Dit is waarom die ANC-regering geneig is om voorkeur aan Afrika bo Suid-Afrika se belange te gee. “No one can truly wish for the spread of African culture if he does not give practical support to the creation of the conditions necessary to the existence of that culture; in other words, to the liberation of the whole continent” (189).

“The good [for natives] is quite simply that which is evil for ‘them’ … the settler never ceases to be the enemy, the opponent, the foe that must be overthrown” (39). “Centuries will be needed to humanize this world which has been forced down to animal level by imperial powers” (79). Soos daar deesdae in Suid-Afrika die neiging is om apartheid, dus die blankes, die skuld te gee vir alles wat verkeerd is, doen Fanon dit met verwysing na kolonialisme: “The Algerian’s criminality … [is] the direct product of the colonial situation” (250).

Fanon raak soms dinge kwyt wat die waarheid kan wees. Oor die “setlaar”/blanke skryf hy: “The streets of his town are clean and even, with no holes or stones. The settler’s town … is always full of good things” (30). “The native … is the corrosive element, destroying all that comes near him” (32). “The masses may destroy everything” (48). “The settler, from the moment that the colonial context disappears, has no longer any interest in remaining or in coexisting” (35). “In under-developed countries a small dose of dictatorship is needed” (94). “A dictatorship of civil servants … quickly showed themselves incapable of thinking in terms of the nation as a whole. These civil servants very soon began to sabotage the national economy and throw its structure out of joint” (145); bekend as bv rommelstatus.

“After a few years, the break-up of the party [for instance the ANC] becomes obvious” (137). “The party is becoming a means of private advancement. There exists inside the new regime, however, an inequality in the acquisition of wealth and in monopolization. Some have a double source of income and demonstrate that they are specialized in opportunism. Privileges multiply and corruption triumphs, while morality declines … scandals are numerous, ministers grow rich, their wives doll themselves up, the members of parliament feather their nests and there is not a soul down to the simple policeman or the customs officer who does not join in the great procession of corruption” (138).

“In under-derveloped countries … no true bourgeoisie exists; there is only a sort of little greedy caste … This get-rich-quick middle class shows itself incapable of great ideas or of inventiveness” (141). “The whole of the ruling class swarms into the towns built by colonialism” (143). “The youth of Africa ought not to be sent to sports stadiums but into the fields and into the schools … The African politician should not be preoccupied with turning out sportsmen, but with turning out fully conscious men, who play games as well … We ought to uplift the people; we must develop their brains, fill them with ideas, change them and make them into human beings” (158-159).

“The native’s laziness is the conscious sabotage of the colonial machine … the nigger is a great worker … Under the colonial regime … they should not lift their little finger nor in the slightest degree help the oppressor to sink his claws deeper into his prey … the slightest gesture has to be torn out of him. This is a very concrete manifestation of non-cooperation, or at least of minimum cooperation. These observations … could equally be applied to the respect the native has for the oppressor’s laws, to the regular payment of rates and taxes and to the relations which the native has with the colonial system” (237-238). Dit is blykbaar A Porot wat in 1918 en 1939 tot ‘n ander gevolgtrekking gekom het: “The hesitation of the colonist in giving responsibility to the native is not racism nor paternalism, but quite simply a scientific appreciation of the biologically limited possibilities of the native” (244).

“Independence is … an indispensable condition for the existence of men and women who are truly liberated” (250). Dit geld egter net vir die swartes in die nuwe Suid-Afrika; nie vir die blankes nie. “If we want to turn Africa into a new Europe, and America into a new Europe, then let us leave the destiny of our countries to Europeans. They will know how to do it better than the most gifted among us” (254). Dit is die absolute waarheid, maar dit is nie wat Fanon wil hê nie. Hy soek ‘n nie-Europese Afrika-oplossing vir Afrika; ‘n “Africa for the Africans” (62). “We today can do everything, so long as we do not imitate Europe, so long as we are not obsessed by the desire to catch up with Europe” (251-252). “Let us decide not to imitate Europe; let us combine our muscles and our brains in a new direction … the sickness and the inhumanity of Europe have grown to appalling dimensions” (252).

Afrikanisering veroorsaak die ontheemding van blankes in die nuwe Suid-Afrika. Soos Charles de Gaulle (1890-1970) die blanke Algeryne in 1962 vir die wolwe gegooi het, het FW de Klerk in 1994 dieselfde met die blankes in Suid-Afrika gedoen; met dié groot verskil dat veral die Afrikaners geen koloniale moederland het waarheen hulle kon vlug nie.

Jean-Paul Sartre

Jean-Paul Sartre, wie se idees seker in groter mate as enige ander eksistensialis by die publiek bekend is, het die voorwoord by Fanon se boek geskryf. ‘n Mens kon verwag dat hy as blanke Fransman ‘n mate van sensiwiteit vir die belange van mede-blankes en Frankryk sou openbaar; bv dat hy Fanon se buitensporige voorliefde vir geweld ten minste met ‘n beskaafde Westerse aanslag sou bevraagteken. Daar is egter geen sprake hiervan nie. As marxis en selfs Stalinis skaar Sartre hom vierkantig agter die opstandige Moslems (Arabiere en Berbers) in Algerië. Anders as Albert Camus (1913-1960), ‘n gebore Algeryn, gee Sartre nie ‘n flenter om vir die blankes wat sedert 1830 Algerië voortreflik ontwikkel en hulle daar ingeburger het en alles onder ‘n Moslemregering kon verloor nie. Ten spyte daarvan dat Sartre met oorgawe by die Algerynse terroriste gekruip het, het Fanon se weduwee, Josie, sy voorwoord uit die tweede Franse uitgawe gelaat, “because he had … signed a petition supporting Israel” (Lanzmann, bron hier onder, Kindle 5237). In die Engelse vertaling is Sartre se voorwoord egter behou.

Die wysheid om swartes te probeer verwesters kan bevraagteken word, maar kyk hoe formuleer Sartre dit: “The European élite undertook to manufacture a native élite ... they branded them, as with a red-hot iron, with the principles of Western culture … After a short stay in the mother country they were sent home, white-washed. These walking lies had nothing left to say to their brothers” (7). “Everything will be done to wipe out their traditions, to substitute our language for theirs and to destroy their culture without giving them ours” (13). In die kolonies is Sartre ten gunste van “no less than a complete demolishing of all existing structures” (10). “In order to triumph, the national revolution must be socialist … we must achieve revolutionary socialism all together everywhere” (10). Sartre is gekant teen “Western culture, and what is equally to be feared, the withdrawal into the twilight of past African culture” (11), blykbaar omdat Afrikakultuur tradisioneel te gedwee en onderdanig was. “For the only true culture is that of the Revolution; that is to say, it is constantly in the making” (11), wat neerkom op ‘n pleidooi vir Trotskiïstiese permanente revolusie. “The native has only one choice, between servitude or supremacy” (11).

Na watter instinkte by die inboorling verwys die Europeër? “The instincts that urge slaves on to massacre their master? Can he not here recognize his own cruelty turned against himself? In the savagery of these oppressed peasants, does he not find his own settler’s savagery, which they have absorbed through every pore and for which there is no cure?” (14). “You said they understand nothing but violence? Of course; first, the only violence is the settler’s; but soon they will make it their own; that is to say, the same violence is thrown back upon us … they have become men: men because of the settler, who wants to make beasts of burden of them … Hatred, blind hatred which is as yet an abstraction, is their only wealth” (15).

Soos Fanon beskou Sartre die inboorlinge se luiheid as ‘n soort sabotasie. “Others make men of themselves by murdering Europeans” (15). “It is not their violence, it is ours” (16). Geweld is inboorlinge se “last refuge of their humanity … their impulse to murder is the expression of the natives’ collective unconsciousness” (16). Dit is darem ‘n gerieflike posisie om in te wees; dat die inboorlinge so gewelddadig kan wees soos hulle wil, want dit is bloot ‘n spieëlbeeld van die koloniste se gewelddadigheid. Die blankes is daarvolgens die oorsaak van nie-wittes se gewelddadigheid. Gekoloniseerdes gee glo uitdrukking aan hulle menslikheid wanneer hulle gewelddadig is. ‘n Mens kan kwalik ‘n meer absurde standpunt bedink. Maar dieselfde soort redenasie word in Suid-Afrika aangetref: dat apartheid so sleg was dat geen optrede daarteen immoreel kon wees nie.

“There is one duty to be done, one end to achieve: to thrust out colonialism by every means in their power” (18). Fanon “shows clearly that this irrepressible violence is neither sound and fury, nor the resurrection of savage instincts, not even the effect of resentment: it is man re-creating himself … no gentleness can efface the marks of violence; only violence itself can destroy them” (18). “The rebel’s weapon [violence] is the proof of his humanity. For in the first days of the revolt you must kill: to shoot down a European is to kill two birds with one stone, to destroy an oppressor and the man he oppresses at the same time: there remain a dead man, and a free man; the survivor, for the first time, feels a nationalsoil under his foot” (19). “Once the last settler is killed, shipped home or assimilated, the minority breed disappears, to be replaced by socialism” (20). Die blankes wat nie uitgemoor is nie het feitlik almal uit Algerië padgegee en sosialisme, asook ‘n Moslem-teokrasie, is ingevoer, met katastrofiese gevolge. Maar Sartre skryf: “The child of violence, at every moment he draws from it his humanity. We were men at his expense, he makes himself man at ours: a different man; of higher quality” (20).

Soos blankes in die nuwe Suid-Afrika oor bv apartheid moet aanhoor, skryf Sartre: “All of us without exception have profited by colonial exploitation” (22). Die blankes verteenwoordig glo “a racist humanism since the European has only been able to become a man through creating slaves and monsters” (22). Oor die “new men, freed men,” dus die inboorlinge, sê Sartre: “Each of them has every right, and the right to everything” (22-23). Die vraag is: Sou Sartre dit gesê het as sy eie lewe en eiendom op die spel was? “The only chance of our being saved from shipwreck is the very Christian sentiment of guilt” (23).

Dalk is die volgende ‘n toekomsblik van blankes in Frankryk/Europa en Suid-Afrika: “It’s our turn to tread the path, step by step, which leads down to native level. But to become natives, altogether, our soil must be occupied by a formerly colonized people and we must starve of hunger” (25). Dit lyk tans asof dit presies is wat kan gebeur, al beweer/wens Sartre “this won’t happen” (25). Nadat blankes Fanon se boek gelees het “you will be convinced that it would be better for you to be a native at the uttermost depths of his misery than to be a former settler” (25).

Leon Lemmer: Afrikanerpioniers in Angola

Een van die onderwerpe waaroor ek al baie gelees het, is die lot van blankes in Afrika. Ek vind dat ek heelwat genade nodig het wanneer ek hieroor lees. Selfs meer genade word benodig wanneer ek daaroor skryf. In Algerië het ‘n miljoen blankes tydens en onmiddellik na die onafhanklikheidsoorlog (1954-1962) uit die land gevlug. Hierdie blankes was hoofsaaklik Franse, Spanjaarde en Italianers, dus mense afkomstig uit Europese lande aan die Middellandse See. Blankes wat Suid-Afrikaanse inwoners was, het hulle in die vorige eeu in beduidende getalle in veral Kenia, (Suid-)Rhodesië/Zimbabwe, Suidwes-Afrika/Namibië en Angola gevestig. Baie van hierdie blankes was Afrikaners. In die tweede helfte van die 20ste eeu het Harold MacMillan (1894-1986) se anti-koloniale winde van verandering in al hierdie lande gewaai. Oral is die blankes se regte erg ingekort en hulle belange benadeel. Hulle veiligheid is dermate bedreig dat hulle in groot getalle daardie lande verlaat het. Op ‘n skeefgetrekte manier het Suid-Afrika in 1990/94 ook die prooi van hierdie anti-kolonialisme geword, al het die land sedert 1652 ‘n gevestigde blanke bevolking. In Algerië was dit sedert 1830, toe daardie land ‘n Franse kolonie geword het.

Oor Afrikaners in hierdie lande is seker die minste oor dié in Angola geskryf. Die publikasie van Marthie Prinsloo-Voigt (gebore in 1931) se boek, ‘n Leeftyd later: Herinneringe aan Angola (Pretoria: Protea Boekhuis, 2017, 231p, R250), behoort dus verwelkom te word. Sy het ‘n suster en vier broers gehad, maar die laaste een van hierdie Prinsloos is in Augustus 2015 oorlede. As die laaste oorlewende het sy gemotiveerd gevoel om haar herinneringe aan ‘n vergane era op skrif te stel. “‘Kan ons tog maar net teruggaan …’ en vir mekaar vra: ‘Onthou jy nog?'” (56). “Hierdie Oktober [2015] wat verby is, was dit die eerste keer in al die jare dat nie een van hulle [haar broers] vir my kon vra ‘Onthou jy nog?’ nie, want hulle geliefde stemme het stil geword. Dis nog net ek wat [die viering van haar verjaardag op] Panguelo [in Angola] onthou” (82).

“Ons het soveel ervaar en beleef in daardie wilde oerwoudagtige wêreld” (137). As pioniers het die Afrikaners destyds “met volharding die wildernis help tem” (154). “Die pad na die eens florerende plaas, Capolopopo, het nou vir die Prinsloos vreemd geword; plek-plek toegegroei, want die spore van eens het dof geword” (148). Maar hulle “wonderlike saamdoentye is onvergeetlik” (159). Marthie Prinsloo het haar herinneringe voortreflik op skrif gestel. In baie opsigte is sy ‘n merkwaardige mens. Deesdae het ons skielik allerhande moeders van die nasie; vroue waarvan die meeste blankes geen sout of water weet nie en waarmee ons nie kan of wil assosieer nie. Vir Afrikaners sou Prinsloo ‘n uitstekende kandidaat vir volksmoeder kon wees. Sy is ‘n Afrikaner uit een stuk wat oor baie dekades gegee en gebou het tot voordeel van ander mense, insluitende haar volksgenote.

Wat die interessantheid van haar vertelling verhoog, is dat die Dorslandtrekkers en hulle nasate ‘n groot rol daarin speel. “Hierdie Dorslandtrekkers het eintlik Angola ‘mak gemaak’ soos ons altyd gesê het, want hulle het so ver as wat hulle getrek het paaie gemaak tot diep in die binneland” (113). Daar was ook Duitse setlaars wat hulle, soos in Suidwes-Afrika, veral in die sentrale deel van Angola gevestig het. In sowel Suidwes-Afrika as Angola was die Afrikaners veral in die suide van daardie lande invloedryk. ‘n Verskil is dat waar ondertrouery met veral Nama-vroue aanvanklik in geringe mate onder Afrikaners in Suidwes-Afrika voorgekom het (ELP Stals, Môrewind oor die Karasberge, Pretoria: Protea Boekhuis, 2016), die Afrikaners in Angola, heel moontlik vanweë die loutering wat die Dorslandtrekkers deurgemaak het, hulle blankheid bewaar het. Die outeur is in 1954 met ‘n Duitser, Carl-Wilhelm Voigt (1931-1998), wat ‘n Afrikaanse ma gehad het (“‘n Dorslandtrekkerkind” – 101), getroud en hulle het vier kinders gehad, waarvan drie nog lewe. In 1974 het die familie hulle laaste Kersfees op die Voigt-landgoed in Angola gevier. Vir my is die treffendste foto in die boek van die 14 pragtige, krakielose, blanke Voigt-kleinkinders. Die Afrikaners wat nie met mede-Afrikaners getrou het nie, het blykbaar veel eerder met Duitsers as met Portugese getrou.

Die outeur is by Grootfontein in Suidwes-Afrika gebore. Haar ouers was die kinders van Dorslandtrekkers wat in 1928 uit Angola padgegee en hulle in Suidwes-Afrika gevestig het. “Ek sou jare later eers hoor hoe swaar hulle [haar ouers] gekry het om te oorleef” (p 15). In 1940 het die gesin na Angola teruggekeer. Die destydse plase van die Dorslandtrekkers was intussen in die sorg van Afrikaners wat daar agtergebly het of in dié van plaaswerkers wat deur die eienaars vanuit Suidwes-Afrika bestuur is. In sommige gevalle het Portugese van die plase beset, maar soos Prinsloo meer as een keer opmerk, was die Portugese meesal nie suksesvolle boere nie (26, 113). Die Prinsloos het deur die jare op verskillende plase geboer. Daar was ook die gebruik om ter wille van die weiding en gesaaides in die winter en somer op verskillende plase te woon. Wat opval, is dat hulle op iedere plaas waar hulle hulle gevestig het, self die huis en ander strukture gebou het. “My liewe ou pa [het] altyd eerste aan my ma en ons gerief gedink” (75). Daar was geen sprake van dat hulle handegevou kon sit en wag dat die owerheid huise vir hulle bou en aan hulle skenk nie. “Dit was soos ons lewe in daardie moeilike tye was, elkeen moes sy of haar kant bring om te help oorleef, en glo my, ons het nooit gevra nie, net gedoen. Vreemd soos dit mag klink, was die werk vir ons lekker” (32). “Die lewe moes aangaan en elkeen moes sy kant bring” (35). “Ons het nooit bediendes in die huis gehad nie” (66).

Afrikaans het die huistaal van hierdie Afrikaners gebly. Daar was teenkanting teen Engels. “Ons het alles geweet van die Vryheidsoorlog. As gevolg daarvan het ek ‘n intense weersin teen Engels ontwikkel” (20). “My Engels was maar beroerd” (89). Hulle kon Portugees en van die inboorlingtale praat en in sommige gevalle ook Duits. Hulle kennis van Afrikaans is deur boeke en tydskrifte gevoed wat onder mekaar gesirkuleer is. Die Rooms-Katolieke skole wat daar was, is deur die Afrikaners vermy. Die ouers het hulle kinders so goed moontlik probeer leer en die ouer kinders het die jonger kinders geleer. Die outeur is die produk van hierdie onderrig. Dit is merkwaardig dat sy ‘n boek soos hierdie een in uitstekende Afrikaans kon skryf. Hulle het nie met hulle hande gevou gesit en gewag dat geleenthede aan hulle gebied word nie. Hulle het hulle geleenthede self geskep. “Dit … wys hoe ‘n klein groepie Boeremense hul tradisies kon handhaaf en mekaar ondersteun” (35-36). “Dus het ons ten spyte van die groot dele ongetemheid nie agterlik geleef nie” (112). “Dis mos lekker om naby aan jou eie mense te wees” (42).

Die Afrikaners se verhouding met hulle swart werkers was goed. “Anders as wat baie mense dink of vertel, het die Boere die land se swart mense baie goed behandel” (28). Baie van die swartes het Afrikaans magtig geword, onder andere dié wat deur die Afrikaners as weeskinders grootgemaak is en as “mak volk” bekend gestaan het (23, 131). “Daardie tyd kon mens jou huis toetrek en weggaan en niemand sal ooit iets gaan verniel of breek nie” (46). “Ons is drie jong kinders in die wye wildernis, ons moet ons eie vermaak soek in die veld; tussen wilde diere en vreemde swart mense wat altyd goed en vriendelik met ons was … Ons kon hulle taal soos hulle self praat” (48).

Op die plaas Leeukloof in sentraal Angola het die protestantse Duitsers ‘n tweetalige skool, Duits en Portugees, tot stand gebring. Dit is mettertyd na Benguela verskuif en daarna gesluit toe die Duitsers weens politieke onrus op groot skaal Angola verlaat het. Die Afrikaners het in 1953 begin met pogings om ‘n eie skool op Tunda tot stand te bring, wat tot 1957 bestaan het. “Die murasies wat eens ‘n skool was … staan vandag nog steeds as stille getuie van ‘n droom wat vir ‘n kort tydjie werklik was” (121). ‘n Foto wat in 2011 geneem is, toon ruïnes as die oorblyfsels van hierdie mooi ideaal.

As plaaskind kon die outeur enigiets doen wat met boerdery en huishou te make het. As jong meisie was sy ‘n leerlingverpleegster op Outjo in Suidwes-Afrika. Daarna kon sy haar familielede en ander mense medies versorg en het sy dikwels as vroedvrou opgetree. “Ons het nie probleme met die swart mense nie en ek begin om hulle siekes te behandel, wonde te versorg en veral vir die kleintjies medisyne te gee as hulle siek is” (133). Later was hulle verplig om met baie moeite en teen groot onkoste hulle plaas van 2000 hektaar te omhein omdat “swartes … hul diere in ons veld … laat wei” (134; ook 145).

Politieke onrus het in die jare sestig in die noorde van Angola begin. Dit het oor die hele land uitgebrei. Weens intimidasie en terrorisme is die goeie verhouding tussen die blankes en swartes versteur. “Teen die 1960’s is daar nog ‘n klomp Afrikaners wat in 1928 in Angola agtergebly het terug na Suidwes of Suid-Afrika” (137). In die noorde van Angola in Saurimo en Bié se wêreld het daar nog enkele Boere gewoon, “maar hulle is later tydens die terroristeaanvalle feitlik almal uitgemoor” (138). Die outeur gebruik die term “terroriste” sonder om hierdie woord tussen aanhalingstekens te plaas of om van “vryheidsvegters” te praat omdat sy hulle misdadige terreurdade eerstehands ervaar het. “Elke dag hoor ons van aanvalle op weerlose mense, en ons het baie min ammunisie, met die gevolg dat ons almal snags op Monguavolo in die groot huis [van haar skoonvader] gaan slaap … Ons moes ook saans nadat almal gebad het al ons klere aantrek, die kleintjies bad en warm aantrek, skoentjies en alles, sou ons die huis moes ontruim … Dit het ‘n paar maande so aangegaan totdat Portugal die onluste onderdruk het en ‘n groot troepemag in Angola gevestig het sodat die lewe weer normaal kon aangaan” (140).

In die 21ste eeu word blankes en net die blankes, bv in Amerika en Suid-Afrika, steeds verwyt oor slawerny, rassesegregasie en apartheid. Swartes word egter nie van terrorisme beskuldig nie, altans nie in die hoofstroom-inligtingsmedia nie. Gewelddadigheid, insluitende terrorisme, was egter kenmerkend van al die “bevrydingsbewegings” in Suider-Afrika. ‘n Vlieg is ‘n vlieg al vlieg hy nie. ‘n Dief bly ‘n dief al steel hy nie meer nie. ‘n Moordenaar bly ‘n moordenaar al moor hy nie meer nie. Insgelyks behoort ‘n terroris as ‘n terroris bekend te staan al het hy opgehou om terreurdade te pleeg.

Toe die Duitse skool in Junie 1967 sluit, het die outeur, haar man en vier kinders Suidwes-Afrika toe getrek sodat die kinders daar kon skoolgaan. Sy is trots daarop dat haar kinders “verbasend suiwer Afrikaans” praat (142). “Ons seuns kan met gemak Afrikaans, Duits en Portugees praat” (158). Haar man het in ‘n myn en daarna as werktuigkundige by die waterkanaal naby Ruacana gewerk en nog later by daardie dambouprojek.

Na die dood van die Portugese staatshoof, António Salazar (1889-1970), is hy deur Marcelo Caetano opgevolg. In 1974 is Caetano se bewind in ‘n staatsgreep omvêrgewerp. Portugese inwoners het toe begin om Angola op groot skaal te verlaat. Die politieke onrus het al hoe erger afmetings aangeneem. “Dit is alles so goed georganiseer dat toe die terroriste die eerste groot aanval geloods het, iewers in Maart, dit in een nag meer as ‘n duisend lewens gekos het. Mans, vrouens en kinders is in hul huise oorrompel, gemartel, vrouens verkrag, swanger vroue se mae oopgesny, in stukke gekap en in baddens gegooi. Toe die son die oggend opkom was dit oor ‘n bloedbad soos bitter min bekend is. Geen wonder Portugal het in die begin so genadeloos teruggeslaan nie, maar Salazar is dood en die nuwe leiers is te swak” (171-172). “Wie weet wat is oorlog, wat is bloeddorstige, dierlike wreedaardigheid? … Hoe wreed hartverskeurend is oorlog nie” (173).

In 1975 is onafhanklikheid aan Angola en talle ander Portugese kolonies toegestaan. Byna ‘n miljoen Portugese het die kolonies verlaat en toevlug in veral Portugal gesoek. Die politieke mag is aan die Angolese bevolking oorgedra. Maar daar was en is geen Angolese nasie nie, net so min as wat daar ‘n Suid-Afrikaanse nasie is. In albei lande is daar talle etniese groepe. In Angola was daar drie hoofterreurgroepe, die MPLA, FNLA en UNITA, wat elkeen die politieke mag wou inpalm. Die Angolese burgeroorlog het van 1975 tot 2002 geduur. Dit is moeilik om te besluit of die Portugese oorgawe aan swart mag in Angola meer skandalig was as dié in Suid-Afrika twee dekades later. Vir my is die skandvlek in ons geskiedenis groter omdat die verraad deur ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes gepleeg is.

“In die jare wat volg [op die onafhanklikverklaring van Angola in 1975] sou alles wat oorgebly het ook nog vernietig word. Die verarmde bevolking van ‘n ryk land vlug in massas na die dorpe vir bietjie beskerming. In Portugal is die mense verbitterd en opstandig teen Caetano, veral die vlugtelinge wat alles verloor en nou as armblankes moet oorleef. Die landjie is te klein om so ‘n massa mense, ironies genoeg honderde swartes wat sogenaamd ook gevlug het, na behore te versorg … Ja, en so kom alles tot ‘n einde. Die baie jare van vrede en harde werk en vooruitgang vir almal in Angola eindig tragies. Nou moet ons almal maar weer van heel voor af begin en vir ons en ons kinders ‘n nuwe toekoms probeer skep. Maklik is dit nie; al die jare se opbou en bymekaarmaak is tot niet, byna soos na die Vryheidsoorlog [1899-1902] in Suid-Afrika” (185-186).

“UNITA beweeg oral [in die suide] en omdat dit ‘n Christenparty is, het die meeste Duitsers by hulle aangesluit, gehoop op beskerming. Duitsland onderneem om sy mense te help as hulle Angola wil verlaat. Hulle sal ‘n boot stuur om hulle te kom haal, maar nog steeds byt baie mense nog vas. Mens gee mos nie maklik ‘n leeftyd se werk en drome op nie. Net die gedagte daaraan laat jou voel of jy elke klip of groot boom op die plase kan omhels en vashou” (162-163). Baie van die blankes, bv Portugese, Afrikaners en Duitsers, het suid na Suidwes-Afrika gevlug. “UNITA het onderneem om hulle heeltyd van agter te beskerm … ‘n Leeftyd se werk word agtergelaat en net die allernodigste huishoudelike dingetjies word op voertuie en die trekkers gepak” (167). In Julie 1975 het hierdie konvooi uit 200 voertuie bestaan. Die funksionering van die Suid-Afrikaanse weermag “was onverbeterlik” (168). Helikopters het laag oor die konvooi gevlieg om die vlugtelinge te beskerm. Die outeur verwys na “ons wonderlike weermag” (170).

Ek was die hele 1975 in Amerika. Die televisiekanaal CBS se aandnuusbulletin was in daardie stadium die gewildste en invloedrykste in Amerika. Walter Cronkite (1916-2009) was twee dekades lank (1962-1981) nie net die aanbieder nie, maar grootliks ook in beheer van wat as nuus uitgesaai word en hoe dit ingeklee is. In swart geledere was hy die gewildste nuusaanbieder. Toe die Suid-Afrikaanse weermag na aanmoediging van die Amerikaanse regering suksesvol tot aan die buitewyke van die Angolese hoofstad, Luanda, gevorder het, het Cronkite gesê dat die Amerikaanse regering sy steun aan die verkeerde kant, dié van UNITA en Suid-Afrika, toegesê het. Cronkite het klaarblyklik voorkeur aan die MPLA gegee, wat deur kommunistiese lande soos Rusland en Kuba gesteun is. Kort hierna het die Amerikaanse regering sy steun aan Suid-Afrika se inval in Angola beëindig en het die Suid-Afrikaanse troepe na die suide teruggetrek. Dít terwyl die verslaggewers in Angola van CBS en ander televisiekanale berig het dat die Suid-Afrikaanse weermag die enigste beskaafde, stabiliserende faktor in die burgeroorlog was. Die terreurgroepe het teen mekaar geveg.

By Ruacana in Suidwes-Afrika aan die Angolese grens het Prinsloo in hierdie tyd onder meer tolkwerk (veral uit Portugees) gedoen en mediese dienste gelewer. “Ons kry ‘n huis en ander voordele wat baie help, want ons het skaars meubels; ons moet weer van voor af begin … So begin ons familietjie maar weer bou aan ‘n toekoms so anders as die lewe wat ons in Angola gehad het” (186). Oor haar jongste broer, Peet (1940-2015), skryf die outeur: “Al wat Peet-hulle besit ná Angola is op ‘n bakkie en sleepwa gelaai” (198). “By ons in Ruacana kom baie geestelik stukkende mense aan” (172). Die outeur se oudste seun, Gerhard (1955-1986), het as tolk vir ‘n Portugese vlugteling by Ruacana opgetree. Die Portugees vra: “Is jy nie Werner Voigt van Monguavolo se kleinseun nie?” (173). Gerhard sê: “Ja.” “Die man vra toe vir hom: ‘Weet jy dat jou oupa op die plaas vermoor is?'” (173). Die outeur verwys na haar skoonpa, Werner Voigt (1907-1975) as “Pappie”: “Ons Pappie wat nooit wou moed verloor nie, is op 25 Augustus 1975 op Monguavolo vermoor. Hy is deur terroriste [nie vryheidsvegters nie] in die huis op Monguavolo doodgeskiet. Mammie [haar skoonma, Carolina Storbeck (1914-1986)] is ook raakgeskiet, maar het daarin geslaag om vir die terroriste weg te kruip, en kon ontvlug” (174). Die Duitser Werner Voigt het in Angola Afrikaans geleer en het ‘n florerende koffie- en sisalplaas gehad. “Pappie is soos ‘n misdadiger doodgeskiet” (186).

“Daar kom nog ‘n hele paar keer groot trokke [vragmotors] deur, volgelaai met sakke koffie wat daar van ons kant van Ganda [naby Monguavolo in Angola] af kom. Vragte vol sakke met ons nommers op. Carl [die outeur se man] het die Portugese trokbestuurder daarmee gekonfronteer, dat dit Voigts van Monguavolo se koffie is, maar hulle het net gesê as hulle dit nie gevat het nie, sou ander dit gedoen het. Hulle het nogal heelwat geld gemaak met die tonne koffie in Suidweskant. Daar kom nou byna daagliks op Ruacana trokke deur met meubels en hope nuwe goed wat sommer net uit winkels opgelaai is. Die trokbestuurders verklaar dat dit hulle eiendom is en verkoop die goed dan spotgoedkoop in die binneland. Ons weet van beter. Oorlog verander die swakkes” (181). Het bevrydingsteoloë al gebeure soos hierdie geopper wanneer hulle hulle oor geregtigheid uitlaat?

Terwyl sy op Ruacana was, sien die outeur “‘n terrie agter ‘n bos inspring, en toe hy uitkom het hy gewone klere aan; ‘n ent van my af lê ‘n soldaatjie en toe hy omkyk na my, wys ek vir hom en beduie skiet … ‘n Goeie skoot. Bo-op die damwal hardloop nog een, hulle haal hom ook af” (175). Hierdie sinne laat baie lesers seker beter voel nadat hulle gelees het wat die blankes aangedoen is. Die vlugtelinge uit Angola is in ‘n gehawende toestand en vertel gruverhale van wreedheid en onreg. “Mens kan jou nie so iets voorstel nie, want die werklikheid is soveel wreder … as ‘n mens dit nie self beleef het nie moet jy liewer doodstil bly” (178). “Die afgryslikheid van die dinge wat hy [‘n “sammajoor” in die Suid-Afrikaanse weermag] my vertel het toe hulle Lubango [in Angola] ingery het, wil ek liewer nie hier herhaal nie. Hy het ook kort daarna ‘n algehele ineenstorting gehad en is teruggestuur Pretoria toe” (179).

“Die suide van Angola is feitlik leeg en soos ons weermag inbeweeg het, het hulle net verwoesting teëgekom. Diere is doodgeskiet. Gaingongo [een van die Prinsloo-plase] se pragtige klomp beeste wat Andries [1936-2008, die outeur se broer] probeer red het deur hulle aan te jaag Kunene [-rivier, die grens tussen Suidwes-Afrika en Angola] toe is halfpad gekaap, die wagters wat hulle probeer verset het is summier doodgeskiet … Op die ander Duitsers se plase daar bo in Ganda se wêreld is al die diere doodgeskiet, party sommer net die hakskeensenings afgekap. Die MPLA het saam met hulle kamerade, die Kubane, vir weke feesgevier tot niks meer oor was nie. Die plase vernietig, die huise met kosbaarhede vir geslagte lank, in die Voigts se geval meer as tweehonderd jaar in die familie, is alles vernietig. Die Kubane het alles wat hulle kon laai binne en buite die huise gevat. Selfs die elektriese bedrading binne-in huise is uitgeruk. Hulle het krane, slotte en kampdrade gesteel. Want dit is vir hulle geskenk deur die MPLA. Buit uit dank vir die Kubane se hulp in hulle stryd teen die blankes. Al die buit is per boot Kuba toe verskeep” (184-185).

Suidwes-Afrika is alreeds met die aankoms van die Voigts in 1967 nie vry van terrorisme nie. “Selfs binne-in Suidwes is die onheile net so bedrywig soos die terroriste in Angola, en hulle het van Angola af hierheen oorgrens geopereer, en in Suidwes is destyds ook gruwelike moorde gepleeg, veral op plaasboere” (187). Mettertyd beland die outeur en haar man in Pietersburg en daarna in Katima Mulilo in die Caprivi in Suidwes-Afrika, waar elke erf ‘n bomskuiling gehad het omdat hulle toe in ‘n oorlogsone gewoon het. “Soms is die gevegte so naby dat van die vensterruite kraak” (195). Dit was toe die Suid-Afrikaanse weermag hom nog teen Swapo se terrorisme verset het. Die Voigt-egpaar se kinders het toe hulle diensplig gedoen. Daarna woon hulle in die Tzaneen-omgewing. “Ons voel nog altyd soos ‘n klomp hanskuikens wat uit ‘n nes geskop is” (198).

Teen hierdie tyd steek terrorisme ook al hoe meer sy kop in Suid-Afrika uit. “Mense op plase is gereeld wreedaardig aangeval en vermoor. Suidwes se omstandighede het op ons drumpel gekom” (203-204). “Ons het gereeld lesings gehad en skietoefeninge gehou, ja, totdat so baie dinge tot niet gegaan het met die verandering in ons land” (204); dus, toe daar ook in Suid-Afrika aan die terroriste oorgegee is. Later woon die Voigt-egpaar op ‘n plaas tussen Duiwelskloof en Tzaneen. Die huis het ‘n veiligheidsheining om, maar twee swartes kry in 1996 toegang tot die huis en die outeur en haar huishulp word wreed aangerand en waardevolle besittings word gesteel. “Die sere het gesond geword, maar die letsels en die seer in my siel het lank, baie lank, gebly” (217).

Hulle trek toe na ‘n veiliger plek naby Soekmekaar terwyl die plaasaanvalle al hoe meer word. Na haar man se dood in 1998 woon die outeur in ‘n woonstel in Pietersburg, waar sy “die eerste keer die gedagte kry om hierdie boek te skryf” (224). Daarna is sy na ‘n aftree-oord in Tzaneen. In 2011 het sy in haar 80ste jaar Angola besoek. “Wat ‘n onvergeetlike ervaring, terug op die ou paaie. Alles is verskriklik verwaarloos, wat eers spogplase en pragtige huise was, is tot op die grond verwoes. Op Monguavolo, die spogplaas van weleer, is net bosse om murasies. Een van Pappie se werkers, nou ‘n ou man, wys vir ons waar die twee grafte teen die rantjie lê. Netjies opgemaak en skoon. Caconda, die ou swart man, sê vir ons: ‘Senhora, voor my patrâo (baas) weg is, het hy vir my gesê: “Caconda, as ek weg is, moet jy vir my en my amigo Tappe (Pappie se jare lange vriend) se rusplekke mooi oppas.” Hy sê: ‘Senhora, ek kom maak altyd skoon, en elke Kersfees en Paasfees kom sit ek blomme op my patrâo se graf.’ Die plek is skoongeskoffel, en niemand het geweet ons kom nie” (229-230).

“Ek wil dit graag net een keer weer gaan sien – hierdie ou plase in Angola – want ons almal se spore lê nog daar, toegewaai onder stof en grond, oorgroei met struik en bos, maar dis daar, die jare kan dit nie uitwis nie” (230). Sy besoek “die ou familieplaas, Gaingongo. Daar waar baie jare se Prinsloo-spore lê, eerste babaspoortjies tot ou spore, daar waar ook ons familiegrafte lê … Op my ouers en sussie (Maria, 1930-1949) se grafte tel ek ‘n paar mooi klippies op wat later op my kleinboet Peet se kis tot rus sou kom – iets van sy geliefdes van ‘n ver land naby hom. Toe ons terug is by die huis, vertel ek hom alles, en met die foto’s in ons hande kan ons stil saam huil. ‘n Laaste afskeid … Peet Prinsloo is op 30 Augustus 2015 op Tzaneen oorlede … Dis nog net ek wat oor is van ons Prinsloos” (230-231), behalwe drie van haar vier kinders wat in Angola gebore is.

Op die agterkant van die boek staan dat die outeur nou in Okahandja, Namibië, woon. Dit is seker die naaste wat sy kon kom aan ‘n omgewing waarin herinneringe aan die Boerepioniers van Angola gestimuleer word. Angola (1975), Rhodesië (1980), Suidwes-Afrika (1990) en Suid-Afrika (1994) het agtereenvolgend ten prooi van terroriste geval. In Angola en Zimbabwe is die blankes se plase sonder vergoeding onteiën. In Suid-Afrika en Namibië word daar fluks gevorder om dieselfde te doen. Die blankes maai al hoe minder, of glad nie, waar hulle gesaai het. Die swartes maai al hoe meer waar hulle nie gesaai het nie. Só lyk nie-rassige geregtigheid in Afrika.

Die eerste sin in die inleiding tot FW de Klerk se outobiografie lui: “The new South Africa was born on 10 May 1994, the day that Nelson Mandela was inaugurated as president of South Africa” (The last trek – A new beginning, London: Macmillan, 1998, p xv). De Klerk noem dat Fidel Castro, die Kubaanse staatshoof (1976-2008), hierdie geleentheid in Pretoria bygewoon het (xvii). Dit toon hoe ver Suid-Afrika “gevorder” het. Jubelend het ons deel van die probleem geword.

Frankryk se ‘misdaad teen die mensdom’

Emmanuel Macron is vinnig besig om die nar van die Franse verkiesingsveldtog te word nadat hy kolonisasie ‘n “misdaad teen die mensdom” genoem het.

Tydens sy besoek aan Algerië aan die begin van die week, het Macron nie net te kere gegaan oor die “misdaad teen die mensdom” nie, maar ook die “ware barbarisme” daarvan veroordeel, in ‘n onderhoud met die Algerynse kanaal Echorouk News, uitgesaai op Dinsdag 14 Februarie.

“Kolonisasie is deel van die Franse geskiedenis (…). Dit is deel van die verlede wat ons ten volle in die gesig moet staar deur verskoning te vra aan diegene teen wie ons hierdie dade gepleeg het,” het hy gesê sonder ironie. In die nadraai van die onderhoud, het verskeie politieke leiers van die Republikeine (LR) en die Front National (FN) ten sterkste beswaar gemaak teen die rasbyter se opportunisme.

Tydens ‘n vergadering in Compiègne (Oise) Woensdagaand, het die Republikeine kandidaat François Fillon, dié opmerkings “onwaardig van ‘n kandidaat vir die presidentskap van die Republiek” genoem.

“‘n Tyd gelede het Macron positiewe aspekte aan kolonisasie verbind. Dit beteken Emmanuel Macron het geen ruggraat nie. Hy sê net wat diegene wat na hom luister wil hoor,” het Fillon aan byna 4 000 mense gesê. “Dit pas nie by ‘n staatshoof nie.”

In Oktober het die voormalige Minister van Ekonomie Macron aan Le Point vertel tydens die kolonisasie van Algerië “was daar marteling, maar ook die opkoms van ‘n staat, rykdom, ‘n middelklas. Daar was elemente van die beskawing ingebring.”

Voormalige Eerste Minister Jean-Pierre Raffarin het ook Macron se naakte manteldraaiery Woensdagaand op BFM-TV uitmekaargetrek: “Slaan die Franse, bring hierdie stories om te verdeel, te hermobiliseer, ek sien die verkiesingskommer agter dit alles. Dit pas nie by ‘n staatshoof om te gaan letsels oopkrap wat nog baie seer is nie.”

Die FN het die verklarings van die stigter van En Marche! veroordeel. “Nie net tevrede met die wil om ons op te los in ‘n groot globalistiese bad nie, moet Macron Frankryk in die buiteland afkraak. En hy streef daarna om te lei?” het die veldtogdirekteur Marine Le Pen, David Rachline opgemerk. Wallerand de Saint-Just, tesourier van die FN, het Macron beskuldig omdat hy “Frankryk in die rug steek”.

Die joernalis van die Algerynse TV-kanaal Echorouk News was self oorbluf deur die liggewig se opmerkings en selfs die verlinkse Groene Emmanuelle Cosse, Minister van Behuising, het dit veroordeel: “Ek sou nie die term gebruik nie want ‘n ‘misdaad teen die mensdom” is ‘n baie spesifieke regsterm en ek dink ons moet die regte woorde gebruik in die regte plek,” het sy aan France2 gesê.

In 2012, het Francois Hollande kolonisasie tydens sy toespraak by die Algerynse Parlement veroordeel as ‘n “onregverdige en wrede” koloniale stelsel, en “die lyding wat kolonisasie gebring het oor die Algerynse volk”. Maar Hollande het egter nooit die regsdrempel oorgesteek nie. Macron het hom nietemin geloof vir sy pogings om gedurende sy termyn van vyf jaar ‘n “stabiele” en “sterk” verhouding met Algerië te bou ná die sesde nag van immigrante geweld in Parys.

2012 was die 50ste herdenking van Algerië se onafhanklikheid van Frankryk. Die Harkis, ‘n groep wat uitgedelg is deur dekolonisasie, het aan die Franse kant tydens die Algerynse oorlog geveg. Sowat 250 000 Harkis wat koloniale Frankryk teen Algerië se “vryheidsvegters” verdedig het is eenvoudig aan hul eie lot oorgelaat.

Dit is juis dekolonisasie wat tot die slagtings en massamoorde gelei het. Daaroor het Macron nie ‘n woord gerep nie.

Le Pen: ‘Ons gaan ‘n muur bou en Algerië gaan betaal!’

‘n Satiriese stuk wat voorstel dat Franse Front National persoonlikhede wat president Donald Trump se muur met Meksiko bewonder, besluit het om ‘n muur te bou op die “grens” met Algerië, word nou gerapporteer as ‘n feit.

Die fopnuusstorie, bedoel as ‘n grap, verskyn op die satiriese Franse webwerf Le Gorafi.

Die berig, waarvan die toon duidelik satiries is, wys daarop dat Front National persoonlikhede wat van Trump se muur hou, ‘n soortgelyke een gaan bou op die “grens” met Algerië.

So ‘n “muur” sal ‘n bietjie moeilik wees om te bou, aangesien die Middellandse See tussen die twee lande lê.

“Inderdaad, vir die Front National se kandidaat, is die ooreenkomste is ryk en onweerlegbaar: ‘Beide lande is warm, gewelddadig, ekonomies en sosiaal agterlik… Ek kan voortgaan vir ure lank. Om eerlik te wees, afgesien van die taal, sien ek nie veel verskil nie want dit is duidelik dat Algerië ons Mexiko is,” het Le Pen verklaar tydens haar veldtog.

“En soos haar Amerikaanse eweknie, is sy beslis nie van plan om die projek te finansier uit openbare fondse nie – Marine Le Pen het haar vasberadenheid gister verklaar dat sy Algerië met sy verantwoordelikhede gaan konfronteer. Behalwe dat, in teenstelling met die Verenigde State van Amerika, die finansiering van die konstruksie deur die plasing van ‘n heffing op Algerië se uitvoere nie moontlik lyk nie, is ‘ellende, misdadigheid en radikale Islam ongelukkig nie belasbaar nie’ het die FN president gesê. ‘Ek nooi dus President Bouteflika om die som van €9,36 miljard so gou as moontlik bymekaar te kry en stuur dit vir my via bank of ‘n posorder na die volgende adres.'”

Die grap is deur die Algerynse koerant El Hayat berig as ‘n feit.

Leon Lemmer: Die boosheid van die Tibhirine-slagting

Karel Combrinck se puik skrywe oor Tibhirine en die treffende foto van die groep van sewe standbeelde in Lyon, Frankryk (Praag 14 Julie), het heelwat emosie in my losgelaat. Maar ek moet noem dat hierdie tragiese gebeure nie in 1969 plaasgevind het nie maar in 1996. In Combrinck se skrywe het hy dit veral teen die politieke korrektheid waarvolgens aan Moslems se gevoelens voorkeur bo dié van christene gegee word. Ek wil daarop uitbrei deur die aandag te vestig op wat daar in Tibhirine en Algerië gebeur het. Ek doen dit na aanleiding van die deeglike studie van John Kiser, The monks of Tibhirine: Faith, love, and terror in Algeria (New York: St Martin’s Press, 2002, 366p; Amazon Kindle $9,11). Die draaiboek van die rolprent, Of Gods and Men (2010), is op hierdie boek gebaseer.

Die sewe Cisterciënser-monnike van die Trappe-orde wat op 21 Mei 1996 vermoor is, was (ek verstrek elkeen se geboortejaar en elkeen se aankomsjaar by die Tibhirine-klooster): die hoof/prior Christian de Chergé (1937, 1971) en Bruno Lemarchand (1930, 1989), Célestin Ringeard (1933, 1986), Christophe Lebreton (1950, 1987), Luc Dochier (1914, 1946), Michel Fleury (1944, 1984) en Paul Favre-Miville (1939, 1989). (Sien groepsfoto hier bo.) Hulle was almal Franse burgers. Hulle aanvanklike verbintenis met Algerië was dat Christian, Célestin, Christophe en Paul hulle militêre diensplig daar gedoen het, Bruno daar grootgeword het en Michel aanvanklik ‘n kommunis was en in sy jeug in Marseilles immigrante uit Noord-Afrika leer ken het. Ook Christophe “flirted with Marxism” (Kindle 1190). Luc het geen vorige verbintenis met Algerië gehad nie, maar hy het hom in Lyon as geneesheer bekwaam en ‘n deurslaggewende rol in die klooster se liefdadigheidswerk gespeel. Hy was ook die kok van hulle vegetariese maaltye. Bruno was in 1996 by ‘n susterklooster in Marokko gestasioneer en was toevallig op besoek aan Tibhirine. Die twee monnike wat op 27 Maart 1996 in die klooster was maar nie ontvoer is nie en dus die dood vrygespring het, is Amédée Noto (1920, 1946) en Jean-Pierre (1924, 1964).

Algerië was sedert 1830 ‘n Franse kolonie. Vanaf 1848 is dit as ‘n integrerende deel van Frankryk bestuur. Na die Tweede Wêreldoorlog is Frankryk, anders as Turkye, in die anti-koloniale klimaat nie toegelaat om grondgebied op twee kontinente te hê nie. Die Algerynse Oorlog om onafhanklikheid het van 1954 tot 1962 geduur. Soos in die geval van Suid-Afrika was die einde van die blanke bewind in Algerië nie die einde van onrus en bloedvergieting nie. Van 1962 tot 1996 is daar 60 000 tot 100 000 mense in Algerië gedood. Die militêre bewind het ‘n hewige stryd gevoer om die terrorisme van rebellegroepe te bekamp. Die rebelle het die ideaal van ‘n Islamistiese staat nagestreef. Soos in die nuwe Suid-Afrika was agteruitgang en verval oral sigbaar.

Oor Christian, die kloosterhoof, se teologie is daar ‘n boek beskikbaar: Christian Salenson se Christian de Chergé: A theology of hope (Collegeville: Liturgical Press, 2012, 225p; Amazon Kindle $13,67). Ek bepaal my egter hier by wat in Kiser se boek staan. As kind het Christian ‘n tyd lank in Algerië gewoon. Oor die Moslems het sy ma by hom ingeprent: “They are godly people and believe in the same God we do. There is only one God” (490). ‘n Deurslaggewende gebeurtenis in Christian se lewe was toe ‘n Moslem-polisieman sy lewe gered het. Christian was met sy militêre diensplig in Algerië besig toe hy met terroriste gekonfronteer is en sy Moslem-gesel hom met sy lyf beskerm het. As gevolg hiervan is hierdie Moslem, die vader van tien kinders, kort daarna deur terroriste vermoor. Christian het gesê: “He changed my life by liberating my faith” (285). Hierna het Christian myns insiens heeltemal oorboord met sy voorliefde vir die Islamitiese godsdiens en Moslems gegaan; dermate dat dit heel moontlik tot sy en sy ses medemonnike se dood gelei het.

Na sy aankoms in Tibhirine Christian “found his new brothers perplexed by his zeal to join hands with Muslims and his obsession with finding ‘the notes that are in harmony’ between the faiths” (771). Christian het twee jaar lank aan “the Papal Institute of Islamic and Arabic Studies in Rome” studeer (785), Arabies bemeester en Islam grondig nagevors. “Islam and the Old Testament … were pretty much the same” (785). Later het Christian gesê: “The Muslim neighbor thinks, he prays, he believes in God, fasts, and gives to the poor. He’s almost like us!” (2256). Daarna het dit van kwaad tot erger gegaan: “Jesus is the only true ‘Muslim'” (2291). Dit herinner aan Willie Esterhuyse se vergesogte, politiek-gedrewe stelling: “As daar ooit ‘n godsdienstige en morele revolusionêr en aktivis was, dan was dit Jesus van Nasaret” (Die God van Genesis, Durbanville: Christelike Media Publikasies, 2010, p 198).

Tydens die Suid-Afrikaanse “bevrydingstryd” het ampsdraers van sommige kerke en moskees terrorisme aktief bevorder. Dink maar aan die rol van bevrydingsteoloë soos Beyers Naudé, Desmond Tutu, Frank Chikane Barney Pityana en Allan Boesak. Léon-Etienne Duval, die Rooms-Katolieke aartsbiskop van Algiers, het ‘n soortgelyke rol in Algerië vervul. Soos in Suid-Afrika is daar in kerklike geledere gesê: “Let us learn to go beyond ourselves and to be enriched by those who are different” (188). Tydens die onafhanklikheidstryd het Duval “justice and self-determination for all Algerians” bepleit (271). “Friendship was not possible if one side viewed itself as superior to the other” (374). “He publicly condemned the violence on all sides, but singled out … the French army” (319). Ook in Suid-Afrika is die blanke bewind se veiligheidsmagte dikwels nie met dieselfde maat as die terroriste gemeet nie.

Duval het gesê: “The basic problem is one of living together, and to assure equality between individuals without one community overwhelming the other” (374). Nelson Mandela het hierdie sentiment gedeel: Een etniese groep moet glo nie ‘n ander oorheers nie. “I have fought against white domination,” wat die waarheid is, maar dan lieg hy as hy sê: “I have fought against black domination” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 438). In die nuwe Suid-Afrika was Mandela hoogs in sy skik met swart oorheersing. Insgelyks het Duval se naïewe standpunt nie tot vreedsame naasbestaan gelei nie maar tot die uittog van 1,2 miljoen blankes uit Algerië, asook derduisende Algerynse Moslems wat hulle in Frankryk gevestig het. Die blankes moes kies: “to leave or to die, the suitcase or the coffin” (423). In koloniale Algerië is die teenwoordigheid van Moslems aanvaar, maar nie dié van blankes in ‘n onafhanklike Algerië nie.

Ek onderskryf Kiser se mening dat Alistair Horne se boek, A savage war of peace: Algeria 1954-1962 (London: Papermac, 1996, 608p; Amazon Kindle $15,95) seker die beste boek in Engels oor die Algerynse oorlog is (5080). Hierdie boek bied sekerlik nie ‘n aangename leeservaring nie; des te meer omdat daar talle ooreenkomste tussen die lot van Algerynse blankes en dié in Suid-Afrika is, bv “they had created the country out of virtually nothing” (p 32). Moontlike maniere wat destyds voorgestel is om Algerië uit sy politieke gemors te red, is Suid-Afrika se apartheidsbeleid (485, 545) of regering onder blanke beheer, soos dié van Ian Smith in Rhodesië (497).

“Duval had nursed the hope that after independence, French and Algerians could live and work together to build a new country based on mutual respect” (409). In werklikheid is die onafhanklike Algerië getransformeer tot ‘n 99% monokulturele Arabier-Berber- Soenni-Moslemland. In die huidige ideologiese klimaat sou geen sodanige etniese suiwering ten bate van blankes toelaatbaar of selfs denkbaar gewees het nie. Soos in Suid-Afrika gebeur het, is die Algerynse blankes deur ‘n blanke, naamlik die Franse staatshoof Charles de Gaulle, uitverkoop. Pierre Claverie, die biskop van Oran, het in ‘n sin reg gehad toe hy gesê het: “If we leave, those who want ethnic and religious purification will win” (201). Hy is in Augustus 1996 vermoor (5055).

“Duval loved the struggle” (388). “Duval was also a revolutionary who believed in the transforming power of brotherly love” (395). Hier onder toon ek egter aan dat hierdie Moslems glad nie getransformeer het nie. “The vast majority of his own clergy within Algiers” het Duval gesteun; ook Christian in Tibhirine. Duval en Christian is in hulle oortuigings gesterk deur die besluit van die Second Vatican Council (1962-1965) dat die Rooms-Katolieke Kerk “culture-free and truly universal” moet wees (572), asook “openness toward other religions” moet openbaar (656). In ‘n transkulturele werklikheid wil die Kerk erkenning aan kulturele, insluitende godsdienstige, diversiteit gee (2334). Met hierdie besluite is die ekumeniese beweging voortgesit, wat reeds in 1948 tot die stigting van die Wêreldraad van Kerke gelei het. Duval is kort voor die begrafnisdiens vir die sewe monnike dood, gevolglik is sy nagedagtenis saam met hulle s’n by dieselfde geleentheid in Algiers gehuldig.

Tibhirine is aan die voet van die Atlasgebergte sestig myl van Algiers en kort anderkant Medea. Hierdie bergwêreld het skuiling aan die Moslem-terroriste teen die Franse en later aan die Moslem-rebelle teen die Algerynse regering gebied. Hulle is daar gejag en gebombardeer. “The bombing in the mountains drove scores of families into the valley. The monks sheltered many of them in their unused buildings, and the Arab men provided them with additional hands to work around the monastery” (409). Voordat Christian in 1984 die kloosterhoof geword het en in 1990 herkies is, was hy in beheer van die klooster se herberg waarheen “fellow seekers of God” (848) kon kom “for rest and reflection” (841). Hy het op die deur ‘n kennisgewing aangebring “that read ‘Muslims welcome for retreats here'” (848). “Christian soon developed a reputation as a man who could help them understand how the cross and the crescent cohabited in God’s house” (848).

Christian “wanted the other monks to share his enthusiasm for seeking God with Muslims. But of all the brothers, he was the only one who had come to Algeria to live in spiritual communion with Islam” (862). “Christian went native, too native for the taste of many of the brothers. During Ramadan … Christian fasted for forty days … He followed the Muslim custom of removing one’s shoes when entering a mosque, taking off his sandals in the chapel. Then he caused a furor by proposing to have an alternative service with an Arab liturgy, a thought that was firmly rejected by the community as divisive” (869).

“One of Christian’s spiritual heros [was] Mahatma Gandhi” (1409). “Christian was a radical. He was always pushing out the frontiers. He was ahead of his time in fighting for a truly universal Christianity of the heart that excluded no one … a Christianity of friendship, trust, and good works … Muslims sing the same song, only in a different key” (1361). Nadat Christian die kloosterhoof geword het, het sy standpunt veld gewen. “His desire to draw closer to God with Muslims and make the neighbors feel part of the extended monastic family gradually took root with the others” (1238).

Christian se ideaal was “to be a living embodiment with all the inhabitants of this country, this City of God where all the frontiers of country, race and religion should one day disappear” (922). “Our Christian identity is always in the process of being born” (2284). Hy het gevra dat christene hulle visie vergroot en nuwe horisonne verken (2284); die “groter prentjie” soos ons plaaslik dikwels moet aanhoor; die globale pleks van eie kultuur. Christian het aansoek om Algeriese burgerskap gedoen maar nooit ‘n antwoord ontvang nie. Duval se aansoek was egter suksesvol. Christian het ‘n Bond of Peace, ‘n ribat-es-salaam, met die Moslems gesluit. “Known in the future simply as the ribat, these Christian-Muslim encounters became semi-annual meetings, beginning in the fall of 1980” (979).

Ab Jean-Georges Tyszkiewicz van Tibhirine se vaderklooster, Aiguebelle in Frankryk, het tydens ‘n besoek gelas “that there was to be no more Islamology inside the cloister” (993). Sodanige aktiwiteite kon voortaan net in die herberg plaasvind. “Christian proposed to the brothers that the unused reception room next to the dispensary be lent to their neighbors for prayer. The building had direct access from the road and local people could come and go as they pleased” (1294). Christian wou hê dat Christophe hom as hoof moet opvolg, dalk omdat Christophe se teologie en politiek die naaste aan Christian s’n was.

“Christophe developed the sense that God is with the poor” (1197), ‘n standpunt wat plaaslik in die Belydenis van Belhar (1986) gehuldig word: “Dat God … op ‘n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is.” Sowel Christian as Chistophe was anti-intellektualisties: “Knowledge puffs up; love edifies” (1225). Christophe se vriend en mede-monnik, Philippe Hérmon, het Tibhirine besoek en gesê: “My visit reminded me of something basic. God is one. They forced me to stretch my understanding of Jesus to create a place for Islam … Christians get lost too easily in dogma and theology. Every conception imposes a limit. Dogma limits. Doctrine limits. What is important is my relation to the other person” (1348).

In 1989 het Algerië ‘n nuwe demokratiese grondwet gekry. Die Islamic Salvation Front (FIS, Front Islamique de Salut) is in dieselfde jaar gevorm met die doel om ‘n teokrasie, ‘n Islamitiese staat, in te stel. In 1990 het die FIS die munisipale verkiesings gewen. Die FIS se slagspreuk was: “A vote for FIS is a vote for Allah” (1624). Die FLN-regering, wat sedert onafhanklikheid in beheer van die land was, het die nasionale verkiesing, wat vir 1992 geskeduleer was en deur die FIS gewen sou word, gekanselleer. (FLN: National Liberation Front, Front de Libération Nationale.) ‘n Landswye staking het gevolg, waarna ‘n noodtoestand afgekondig is. Die FIS is verbied. Op 29 Junie 1992 is die Algerynse president en die hoof van die militêre regering, Mohammed Boudiaf, vermoor (5044).

Vir sommige Moslems was die FIS nie militant genoeg nie. Hulle het in 1993 die Armed Islamic Group (GIA, Groupe Islamique Armé) gevorm met as leuse: “No peace, no truce, no compromise” (2835). Jamel Zitouni, wat voorheen in Afghanistan teen die Russe geveg het, het, nadat sy voorganger deur die Algeriese weermag gedood is, die hoof van die GIA geword. Daarmee was die tafel gedek vir die etniese en religieuse homogenisering van Algerië. Kiser noem die toestand waarin die land verval het “virtual civil war” (3131). In 1993 “the GIA officially declared war on foreigners in Algeria” (2343) en is buitelanders gewaarsku om die land te verlaat of die gevolge te dra. Van sowel binne as buite die Kerk, bv die regering, is aanbeveel en selfs gelas dat kloosters gesluit word; veral Tibhirine, wat in ‘n onrusgebied geleë was.

Hierdie brutale Algeriese werklikheid was in skrille kontras met wat Christian gelees het in die ooreenkoms wat die Israeli Yitzhak Rabin met die Moslem Yasir Arafat aangegaan het: Hulle “committed themselves by their revolutionary handshake to renounce finally the sword and to plow together in peace … moving from hatred toward love” (2306). Christian het ongesteurd voortgegaan as religieuse entrepreneur. Hy het ‘n “new crucifix for the chapel” aangeskaf, “one that was less offensive to the Muslims” (2313). “The crucifix showed Jesus with his crown of thorns removed, his body covered in a tunic of royal purple, the nails transformed into golden points of light, dignified face looking ahead, without suffering. Above Jesus’ head were the words ‘He has risen’ in Arabic” (2320). Daar was ook “the bright yellow-and-blue minbar, the antique Muslim pulpit that occupied a corner of the refectory” (3329).

Die owerheid het beskerming vir die Tibhirine-klooster aangebied. Hulle “proposed that police occupy one of the monastery’s unused buildings. Christian categorically refused. He said that no weapons could be allowed in the monastery” (2356). Hy wou nie kant kies tussen die terroriste (“the brothers of the mountain”) en die veiligheidsmagte (“the brothers of the plain”) nie (2363). Kort daarna is 12 Kroatiese konstruksie-ingenieurs twee myl van die klooster af vermoor; onder meer as vergelding omdat Kroate Moslems in Bosnië vermoor het. Die owerheid het aanbeveel dat die monnike hulleself bewapen en ‘n sirene installeer. Daar was selfs ‘n aanbod van die owerheid dat die monnike op regeringskoste in ‘n hotel gehuisves kon word (2444).

Op Oukersaand in 1993 was die klooster steeds onbeveilig en het die moordenaar van die Kroate, Sayah Attia, daar gewapen opgedaag. Christian het gevra dat hulle buite die klooster gesels. Attia het drie eise gestel: dat Luc gewonde terroriste moet verpleeg, aan hulle mediese voorraad moet verskaf en ook geld. Christian het na oorleg met die monnike ingestem tot die eerste twee eise maar geldelike hulp geweier. Mediese bystand is beskou as “an act of humanity; the other [money] was an act of collaboration” (2533). Deur geld aan terroriste en apirantterroriste te gee, het Beyers Naudé nie hierdie onderskeid gemaak nie. Tot ‘n honderd mense het daagliks om mediese bystand by die klooster aangeklop (2744).

In die Algerynse Rooms-Katolieke Kerk het die ampsdraers konsensus bereik dat hulle nie landuit sou vlug nie. Daar is bv geredeneer dat die weermag hulle dan in die kloosters sou tuismaak. Duval, sedert 1980 die plaaslike aartsbiskop, se raad aan Christian was: “Be steadfast, persevere … Be firm with those people” (2567). Attia het nie weer sy opwagting by Tibhirine gemaak nie en is in Februarie 1994 gedood toe daar al meer as 200 terreuraanvalle en 132 sluipmoorde was. Christian se reaksie was: “I felt I was my brother’s keeper, even of the brother in front of me that night” (2602).

In Maart 1994 het die minister van buitelandse sake geëis dat die Tibhirine-klooster gesluit word. Die regering het tien soldate gestuur om in die klooster gestasioneer te word, maar “the brothers categorically rejected this. ‘If you stay here, you will only attract attention that will compromise our position,'” het Christian gesê (2751). In Moslem-geledere was daar groot verdeeldheid en bloedvergieting. “By May of 1994, over fifty imams had been murdered for condemning the killing of civilians” (2807). Christian het geredeneer: “By refusing to take sides, we are not washing our hands in noncommittal neutrality. That is not possible for us. No, we are protecting our freedom to love everyone, because that is our choice” (2814). “In September, nine brothers met in the chapter room to reconfirm their decision to stay in Tibhirine, something they would do every six months” (2917). Teen Desember was daar in Algerië “an estimated one thousand killings a week” (3017) met “seventy-eight the roll call of foreigners assassinated between September 1993 and the end of 1994” (3168). “Five hundred schools have been destroyed” (3302). Vir Suid-Afrikaners klink die vernietiging van skole bekend.

Om 1-uur die oggend van 27 Maart 1996 het gewapende terroriste sewe Tibhirine-monnike ontvoer. Die oorblywende twee monnike het daarna na Algiers verhuis, want die regering het ‘n verbod op die verdere bewoning van die klooster geplaas. Die GIA wou die sewe gyselaars ruil vir terroriste wat deur die Algerynse regering aangehou is. Daar kon nie tot ‘n vergelyk gekom word nie, gevolglik is die sewe monnike op 21 Mei om die lewe gebring. Ten einde die dooies se identiteit te kon bevestig, is net hulle koppe op 30 Mei uitgelewer. Jean-Marie le Pen van die Front National in Frankryk het toe gesê: “The idea of a peace-seeking Islam is a myth” (3931). Daarteenoor “many wondered how a religion whose Scripture seemed so hostile to nonbelievers could produce in the general population the kind, tolerant, and hospitable souls they all knew from daily life” (972). Huldigingsbyeenkomste is in Frankryk gehou en die staatsbegrafnisdiens van die monnike was in die Notre-Dame d’Afrique in Algiers. Hulle oorskot is in Tibhirine ter ruste gelê. Op 16 Julie 1996 is die hoof van die GIA, Jamel Zatouni, in ‘n hinderlaag gedood (4288).

Die Moslems van Tibhirine was FIS-gesind, maar geeneen van hulle het hulle glo by die militante GIA geskaar nie (2554). Ten spyte van alles wat die Tibhirine-monnike en die Rooms-Katolieke Kerk ten bate van die Moslems in Algerië gedoen het, het iets duidelik geblyk: “It is not a matter of reciprocity” (2270). “Muslims accepted the good works but not the faith. Where was the reciprocity?” (3117). Die christene het gegee en die Moslems het geneem. Dit is soortgelyk aan eg Suid-Afrikaanse ubuntu: Die blankes gee en die swartes ontvang.

Let op wat christene in ‘n Islamitiese land soos Algerië ontbeer. Islam is die staatsgodsdiens. Amptelik is daar godsdiensvryheid maar nie-Islamitiese godsdienste is aan talle beperkings onderhewig. Die kruis as simbool van die christelike religie mag nie vertoon word nie. Kerkklokke mag nie lui nie. Monnike en nonne kan dit nie in die openbaar in hulle tradisionele kleredrag waag nie (894). Hulle mag nie vir die Moslems preek of hulle op enige ander manier tot die christelike godsdiens probeer bekeer nie. “Spreading the Good News is not permitted” (128). Die frase “‘enemies of the Lord’ found in the psalms were being omitted from the liturgy by certain priests in Algiers who were anxious not to offend Muslims” (1936). Daar mag nie meer as 12 monnike in ‘n klooster woon nie (1034). Die Rooms-Katolieke skole is genasionaliseer (881), insluitende die een wat in Tibhirine gebou is (1437, 3370). Die Tibhirine-klooster het ook net 30 van sy oorspronklike 800 akkers grond behou. Die res het staatsbesit geword (1456).

‘n Monument vir die maagd Maria is in 1938 deur die Kerk teen die heuwel bokant die klooster gebou (4390). “Her arms were broken off at the elbow and her stomach had been gouged with a chisel” (1476). Die regter voorarm van die standbeeld van kardinaal Charles Lavigerie (1825-1892) in Algiers is afgesaag omdat daar ‘n kruis in daardie hand was (3124). Vir die beperkte regte van Christene en Jode “living in a society governed by Islamic law” word die term “dhimmi” gebruik (4808). Na bewering is almal in dieselfde mate vry. In die praktyk is Moslems egter baie vryer as nie-Moslems. Insgelyks is almal in die nuwe Suid-Afrika na bewering vry en gelyk. In die praktyk is swartes egter vryer (bv in wat gesê en gesing mag word) en meer gelyk as blankes (bv by die toekenning van poste, grond, ens).

Deesdae is dit polities korrek en in die mode om eerder ooreenkomste as verskille tussen etnisiteite, kulture en religieë te beklemtoon. Gelykmaking en eerdersverklaring is aan die orde van die dag. Let egter op die diepgaande verskille tussen die christelike religie en die Islamitiese godsdiens wat mense soos Duval en Christian gepoog het om te oorbrug. Islam is uit die Joodse en christelike godsdienste ontwikkel omdat hierdie vroeëre openbaringe glo in die Joodse en christelike geskrifte verwring is. “Jesus was not crucified, but Judas, who was substituted for Christ, although Jesus did ascend to heaven, along with Moses and Mohammed” (4862). Feitlik alle praktiserende Moslems is fundamentalisties in dié sin dat die Koran vir hulle letterlik die woord van God is, “spoken by the Angel Gabriel to the Prophet Mohammed. Muslims revere Jesus as a sinless prophet, born of a virgin, but he is not recognised as the Son of God” (5664; ook 4868). “The Three-in-One God does not fit Muslim ideas of God as one” (2320). Christian se teologie kan as idealisties en naïef beskou word. Soos Piet Retief het hy ongewapen vertroue in sy moordenaars gestel.

Die volgende stelling van Kiser oor die sewe monnike, soos ook sy oorsimpatieke ingesteldheid teenoor veral Christian, kan bevraagteken word: “They did not die because they were Christians. They died because they wouldn’t leave their Muslim friends, who depended on them and who lived in equal [?] danger” (108). Die volgende stelling kan ook kwalik ongekwalifiseerd onderskryf word: “The motives for the monks’ kidnapping and the cause of their deaths remain a mystery to this day” (149).

Daarteenoor is daar ook wyse uitlatings in die boek. “How does a community become open to change and evolution without blurring its identity and loosing sight of what it has that is worth preserving?” (4673). “This process of inculturation does not happen without anxiety over losing one’s own monastic identity. To avoid being overcome by this fear, the comunity must deepen and strengthen its own monastic culture” (2263). “The more we connect with those far away, the more we seem to disconnect from those closest to us” (4666). Dít is presies wat ek teen die kultuurvernietigende kultuur van internasionalisering het. Vir bv blankes en veral Afrikaners is die kultuureie in baie opsigte konkreter en belangriker as Afrikanisering en globalisering. Dit is iets wat bv Wim de Villiers nie wil verstaan nie. Afrikanerkultuur is geensins ‘n minderwaardige konteks vir akademiese werk nie; veral nie in Afrika nie.

Blaise Pascal (1623-1662) het geskryf: “Men never do evil as thoroughly or as joyfully as when they do it in the name of God” (3239). Die sewe monnike is keelaf gesny (3888). Dit is ongekwalifiseerd fundamenteel bose dade. Maar daardie monnike was myns insiens skuldig aan ideologiese dwaling deur, soos dit die mode geword het, eerder hiermaals as hiernamaals georiënteerd te wees, volmaaktheid by onvolmaakte mense te veronderstel en te oop en akkommoderend vir ander religieë te wees. Dit herinner aan die arrogante Desmond Tutu wat die Hemel vir alle gelowiges, afgesien van hulle religie, oopgestel het.

“Experience at killing provided a career ladder for aspiring emirs” (3544). ‘n Emir is ‘n Arabiese krygsowerste. Een van die lesse wat Algerië ons leer, is dat die misdadige leiers van ‘n terroristiese “bevrydingsbeweging,” soos die FLN en daarna die GIA, nie die geskikste mense is om ‘n land te regeer nie. Hoe langer hulle aan die mag klou, des te groter is die skade aan die land. Minderheidsgroepe moet uiteraard ook paraat wees vir die verswelgingspotensiaal van ‘n etniese en/of religieuse meerderheid.

Karel Combrinck: ‘n Nare nadraai vir Tibhirine

Die verhaal van die monnike van Tibhirine staan in die teken van die soort politiek korrekte geveinsdheid wat as’t ware ons daaglikse brood geword het.

‘n Onbekende korrespondent van Praag het my pas weer aandagtig gemaak op die geskiedenis van die monnike en wat daarmee verband hou. Natuurlik was ek, soos seker baie van ons, reeds in ‘n mate met die gebeure bekend danksy die rolprent «Van mense en gode» van die regisseur Xavier Beauvois wat in 2010 verskyn het.

Die geskiedenis van die klooster by Tibhirine in Noord-Algerië gaan terug tot die jaar 1938 toe ‘n aantal Cistersynse monnike besluit het om ‘n klooster, die Notre dame de l’Atlas (Onse Dame van die Atlasgebergte) daar te vestig. Oor die jare het talle monnike in die klooster gaan woon ten einde die plaaslike bevolking daar van hulp en diens te wees.

Die geskiedenis van die klooster kom, vir die doeleindes van ons verhaal, eers teen die middelvyftigerjare met die Algerynse onafhanklikheidsoorlog en die gepaardgaande binnelandse onrus onder die soeklig. As gevolg van wydverspreide geweldpleging van allerlei aard het die veiligheid van die monnike en die voortbestaan van hulle klooster toenemend onder druk gekom.

Tot en met die ontvoering van die sewe monnike in 1969 (d.w.s. vanjaar 47 jaar gelede) is talle mense wat in Christelike instansies in Algerië werksaam was, in aanvalle van ‘n terroristiese aard vermoor en telkens het die monnike van Tibhirine ook voor die besluit te staan gekom of hulle moes aanbly of padgee.

Keer op keer het hulle besluit om te bly en hulle werk voort te sit, maar die beslissende oomblik het gekom in 1962 toe Algerië uiteindelik van Frankryk onafhanklik geword het. Na intense sielewroeging, het die meerderheid van die monnike by stemming besluit dat hulle sou aanbly al moes hulle dan hulle lewens inboet. In 1969 het hulle inderdaad vir hulle besluit met hulle lewens betaal.

Dit is nie die oogmerk van hierdie artikel om te probeer oordeel of hulle besluit reg of verkeerd was nie. Feit is dat hulle oortuig was van hulle roeping en plig en dat hulle bereid was om ter wille daarvan te sterf.

Die dood van die monnike was nog nie die einde van hulle verhaal nie. Hulle wedervaringe was al erg genoeg, maar daar was ook nog ‘n nadraai. Dit bring ons dan by wat ons kan noem, die nare nadraai.

Sommige van die monnike het voor hulle vertrek na die Tibhirine-klooster in die Atlasgebergte in ‘n buurt (La Guillotière) van die stad Lyon gewoon en gewerk. Een van hulle het hom as geneesheer aan die universiteit van Lyon bekwaam. Hierdie feite het die kerkowerhede van Lyon laat besluit om ná die moord op die monnike ‘n groep van sewe standbeelde (deur die beeldhouer Anne Deltour) op ‘n openbare plein in die buurt La Guillotière te plaas ter herinnering aan die monnike wat voor hul vertrek na Tibhirine daar gewoon het.

Heel gou was die aangeleentheid in politiek korrekte walglikheid gehul. Die buurt la Guillotière is naamlik geleë in ‘n gebied met ‘n groot Algerynse bevolking en daar moes natuurlik ten alle koste en in belang van politieke korrektheid verhoed word dat die Algeryne se “gevoelens” seergemaak word. Vergeet maar van die gevoelens van Christene wat reeds sedert die tweede eeu in Lyon teenwoordig is.

Spoedig was almal op die politiek korrekte wa: Die kerk, die burgemeester, die Algerynse Konsulaat, noem maar op.

Die gevolg was dat die standbeelde van plek na plek geskuif is totdat dit uiteindelik in ‘n kerkkompleks buite sig van die algemene publiek beland het waar dit aan niemand en bowenal nie aan Moslem immigrante aanstoot kon gee nie. In ‘n stadium is die “probleem” van die staanplek vir die beelde oor en weer verwys van die burgemeester na die kardinaal en weer terug, so eg op die ou Kajafas-na-Pilatus-patroon.

Onder die redes wat vir die verskuiwings aangevoer is, was huigelagtighede soos dat daar ‘n gevaar was dat die beelde onthoof sou word soos met die monnikke gebeur het. Die burgemeester het aangevoer dat by een van die posisies waar die beelde geplaas moes word, dit skade sou aanrig aan die bome op die perseel.

Die “Christengemeenskap” het ook geen beswaar aangeteken oor die verskuiwing van die beeldegroep nie ten einde hulle Moslembroers nie te ontstig nie. Die Biskop van Oran in Algerië het die kroon gespan met die standpunt dat die plasing van die beelde as ‘n “provokasie” deur die Algerynse owerheid gesien sou word. In die jongste poging om die beelde gevestig te kry, is aangevoer dat die datum sou bots met die Algerynse onanfhanklikheidsvierings!

Die groot ironie in die aangeleentheid is dat die monnikke, met groot agting, dankbaarheid en liefde bejeën is deur die Algerynse gemeenskap van Tibhirine waaronder hulle gewerk het. Die soort werk wat hulle gedoen het, was meesal gerig op die gesondheidswelsyn van die gemeenskap, maar hulle het ook gehelp met landbou en voedselproduksie. Daar was geen doelbewuste poging van die monnikke om Moslems na die Christelike geloof oor te haal nie (asof dit ‘n sonde sou wees) en die mediese en ander hulp is sonder aansien des persoons aan alle lede van die gemeenskap, insluitend die verskillende strydende groepe, verleen.

Nog ‘n wrange ironie is dat geen Christelike bouwerk of ander sigbare teken van Christelike teenwoordigheid in Moslemlande geduld word nie. Die klooster by Tibhirine was ‘n soort uitsondering aangesien dit voor die onafhanklikheid van Algerië reeds bestaan het. Daarenteen staan daar tien moskees in Lyon, benewens ‘n menigte ander Moslem-instellings. ‘n Salafistiese moskee staan trouens ‘n klipgooi van die plek waar die beelde in La Guillotière opgerig sou word. Volgens statistieke was daar in 2012 ‘n totaal van 2 449 moskees in Frankryk en daar word nou beplan om die getal te verdubbel. Desnieteenstaande word die oprigting van sewe beelde van Christenmartelare as ‘n “provokasie” beskou!

Die moord op die monnikke is nooit beslissend opgeklaar nie. Aanvanklik is gemeen dat dit die werk was van ‘n Moslem-ekstremistegroep, maar mettertyd het ‘n vermoede ontstaan dat die Algerynse geheimediens betrokke was. (Waar daar iets onderduims en smerigs iewers in die wêreld gebeur, is daar altyd ‘n goeie kans dat ‘n geheimediens betrokke is). Een van die redes waarom daar vermoed word dat die Algerynse geheimediens betrokke was, is die feit dat die Algerynse owerhede sedert die moord alle pogings om die aangeleentheid te ondersoek, stelselmatig ondergrawe en bemoeilik. Die aanleiding tot die moord was waarskynlik juis dat die monnike hulp aan almal verleen het, dus asook aan faksies waarmee die Algerynse regering oorhoops was.

In die nag van 27 Maart 1969 daag ‘n geheimsinnige groep gewapendes by die klooster by Tibhirine op en begin die monnike aan te keer. Twee van hulle slaag daarin om te ontsnap, maar sewe ander word afgemarsjeer die berge in en is nooit weer lewend gesien nie. Op 30 Mei word hulle liggaamlose koppe langs ‘n pad in Algerië gevind.

‘n Meer skrille kontras as dié tussen die standvastigheid en moed van die monnike van Tibhirine wat hulle lewens ter wille van hulle geloofsoortuigings op die spel geplaas het en die lafhartige ruggraatloosheid van die stadsvaders van Lyon, wat hulle doodskrik vir ‘n Algerynse konsul, is moeilik voor te stel.

Aan die onbekende vriend wat my attent gemaak het op die twisgeskil oor die beelde het ek min of meer soos volg geantwoord :

«Ek het onlangs weer die rolprent, Van mense en gode gesien en is opnuut diep ontroer deur die suiwer skoonheid en opregte menslikheid daarvan. Dit is onvoorstelbaar dat iemand die geringe eerbetuiging wat die beelde moes bied aan hierdie edel en eenvoudige wesens van hulle wil weerhou. Hoe die oprigting van sewe beelde die Algerynse bevolking kon affronteer, is onverstaanbaar in die lig daarvan dat hierdie monnike deur die Algerynse gemeenskap aan wie hulle naastediens gelewer het, nie net aanvaar is nie, maar met liefde bejeën is. Op ‘n tydstip dat alles wat Frankryk in die verlede verkeerd sou gedoen het, daagliks in herinnering geroep word, hoop ons dat hierdie ware skande vir altyd op die kollektiewe geheue van die Franse gegrafeer sal bly.»

Lesers mag vra wat dit alles met ons te make het. Wat dit met ons te make het, is dat dit deel is van die groot skema om die wit ras en die Westerse kultuur en godsdiens van die aardbol te verwyder. Ons in Suid-Afrika is nie die enigste wat hieraan blootgestel is nie. Dat die Westerse mens so fanaties aan hierdie selfvernietigingsveltog meedoen, soos die verhaal van die monnike van Tibhrine treffend illustreer, bly steeds ‘n raaisel waarop ons geen afdoende antwoord het nie. Een verklaring is dat die Franse bv. groot geld verdien uit wapenverkope, veral aan Moslemlande en dus niks wil doen wat die Moslemlande mag ontstel nie. Maar meer nog is dit miskien omdat ons beskawing as geheel oud en moeg en dekadent geword het – ‘n ou sterwende beskawing wat in sy doodsnikke darem vir oulaas nog ‘n bietjie wins wil maak.

Leon Lemmer: Dominique Venner, ‘n regse Franse historikus

In Europa is daar skuldgevoelens omdat die twee wêreldoorloë daar ontstaan het. Daar is ‘n diepe besef van die ontwrigting en verwoesting wat tydens oorlogvoering aangerig word. Daar is gevolglik groot begrip vir vlugtelinge en ontheemdes uit gedestabiliseerde gebiede. Dit is waarom daar so sagkens teen die invloei van immigrante opgetree word. Hoe groter die skuldgevoel, hoe meer die empatie. Dit is waarom die Duitse regering die grootste toevloei van immigrante verduur. Dit is ook waarom regse politiek na die Tweede Wêreldoorlog stadiger in Duitsland as in Frankryk ontwikkel het.

In Frankryk het die Nouvelle Droite (Nuwe Regses) onder die leiding van Alain de Benoist (gebore in 1943) en GRECE, ‘n navorsings- en studiegroep oor Europese beskawing (gestig in 1968), tot stand gekom. Een van die medewerkers was Dominique Venner (1935-2013). Hy was ‘n nasionalistiese, anti-kommunistiese aktivis. Hy noem kommunisme die vyand van Europa (bron hier onder, Kindle 304). Hy is uit die skool geskors omdat hy ‘n kommunistiese plakkaat verwyder het (310). Hy vergelyk die rolle wat nasionaliste en kommuniste in die Franse weerstand teen die Duitse besetting in die Tweede Wêreldoorlog gespeel het:

“Venner stresses the degree to which traditional French nationalists played heroic roles in this struggle, in contrast to the French Communists, who went from collaborating with the invaders to killing their enemies after the German evacuation” (88).

In die jare vyftig, kort na die begin van die Algerynse Oorlog, het Venner twee jaar lank teen die Moslems geveg. Toe die Hongaarse opstand in 1956 deur Sowjetmagte onderdruk is, was Venner een van diegene wat die kantore van die Franse Kommunistiese Party in Parys aangeval het. In 1961 het hy deelgeneem aan ‘n mislukte staatsgreep teen die regering van Charles de Gaulle, wat die belange van die blanke Algeryne versaak het. Van De Gaulle sê Venner: “He severely lacked any noble-mindedness himself” (356). Venner het 18 maande tronkstraf uitgedien. Van 1971 af het hy sy aandag eerder op geskiedkundige navorsing en publikasie toegespits. Hy is onmiskenbaar ‘n Franse geskiedkundige, soos wat Hermann Giliomee, volgens eie erkenning, ‘n Afrikaner- (maar nie-regse) historikus is.

Venner was ongetwyfeld ‘n man van entoesiastiese aksie, al het die verlangde resultate dikwels agterweë gebly. “I do, however, believe in the positive effects of radical thought” (368). Kenmerkend van sy lewe was verset teen Franse identiteitsvernietiging en intense besorgdheid oor die toekoms van Europese beskawing. Hy het dit teen die toename van immigrante in Frankryk gehad; immigrante afkomstig uit die Derde Wêreld in die algemeen en Moslems uit Noord-Afrika (veral Algerië) in die besonder. Hy het gefabriseerde multikulturaliteit as ‘n onding van veral Amerikaanse oorsprong beskou. In Algerynse stede, soos Algiers en Oran, word die werkloses en leeglêers wat in die openbaar rondstaan “muurleuners” genoem. Baie van daardie muurleuners kan deesdae in Franse stede gesien word. Dit is nie ‘n resep vir voorspoed en vooruitgang nie.

Venner was die trotse pa van vyf kinders. Kort nadat wetgewing in Frankryk goedgekeur is wat selfdegeslaghuwelike* toelaat, het hy as ‘n teken van openbare protes selfmoord in die katedraal Notre Dame gepleeg deur homself in die kop te skiet. Van hom kan gesê word: “He refused to live in a degenerate society” (1083). Ook: “He was in discord with the era he lived in” (1180). “It often takes great courage to stay alive, but it also take great courage to detach ourselves from the temptation to prolong our life despite both its degradation and the machinations of fate” (1214). Al drie hierdie aanhalings kan op my en my verhouding met die nuwe Suid-Afrika toegepas word. [* Naas die twee tradisionele geslagte word ‘n derde of oorgangsgeslag of tussentoestand met minstens sewe variasies, LGBTIQA (lesbies, gay, biseksueel, transgender, interseksueel, queer en aseksueel), deesdae erken. Kinders word egter steeds en feitlik uitsluitlik op die tradisionele, natuurlike manier verwek.]

Myns insiens is daar ‘n beletsel op selfdood. Venner se selfdood is moontlik geïnspireer deur die voorbeeld wat deur die Japanese outeur Yukio Mishima (1925-1970) gestel is (1083). “Death is preferable to a life not worth living” (1108). Maar ‘n mens moet besef dat “the right to suicide” (1173) die betrokke subjek van alle moontlikhede (denke, handelinge, belewing) in die sintuiglike werklikheid ontneem. Selfdood is ‘n nie-herhaalbare, dus eenmalige, protesaksie en dus in daardie sin onbevredigend. Ek verkies om eerder nog voort te veg teen bv onreg, immoraliteit en ondoeltreffendheid.

Sommige van Venner se boeke is in ander tale vertaal, maar nie in Engels nie. In 2011 is hy gevra om ‘n oorsig van sy werk te skryf vir publikasie in Engels. Dit het hy ongelukkig nie gedoen nie. Daar is, wat hom betref, op ‘n makliker opsie besluit. Die joernalis Pauline Lecomte het sogenaamde onderhoude met hom gevoer. Die resultaat is ‘n teks wat veronderstel is om ‘n inleiding tot sy denke te wees: The shock of history: religion, memory, identity (London: Arktos, 2015, 160p; Amazon Kindle $5,13). Die boek is in 2011 in Frans gepubliseer en deur Charlie Wilson in goeie Engels vertaal.

In die boektitel word na religie verwys, maar Venner het voorkeur aan die heidense idees van die antieke Grieke gegee: “Paganism in no way previewed our present multicultural, feminist culture” (76). Hy dateer die Europese beskawing terug tot by veral Homerus (8ste eeu vC). Wanneer hy na religie verwys, het hy egter dikwels bloot hedendaagse manies in gedagte, bv: “The opiate of the masses for whom football games serve as the high mass. This religion’s tablets of law are human rights, or the right to zombification, which becomes man’s moral obligation. The dogmas are those of humanitarianism, whose secular arm is NATO, national, and international courts. Its witchhunters seek out and destroy difference, individuality, love of life, nature, the past, critical thinking, and those who refuse to be martyred before the almighty deity of humanitarianism” (1540).

Uit die teks is dit duidelik dat daar nie konvensionele onderhoude met Venner gevoer is waarin hy spontaan mondeling gereageer het nie. Dit was blykbaar veel eerder soos die onderhoude wat via die internet gevoer word. Venner noem dit “a dynamic method of presenting my works and thoughts” (224). Vir my bly die resultaat onbevredigend omdat die onderwerpe nie grondig en sistematies aangespreek word nie. Die publikasie is nogtans glad nie sonder verdienste nie.

Daar word baie gekerm en geskryf oor kolonialisme asof die gevolge daarvan net sleg was en is. Een van die redes vir hierdie oorvloedige afkeer is omdat net blanke lande op hierdie manier gediskrediteer word. Oor die weerslag van kolonialisme, naamlik die grootskaalse invloei van wettige en onwettige immigrante uit die Derde Wêreld na voormalige koloniale lande, is tot onlangs meesal geswyg. In hierdie neo-kolonialisme neem die verskuiwing van mense groter afmetings aan (of kan groter afmetings aanneem) as tydens die kolonialisme van destyds. Histories het kolonialisme die kolonies ten minste in sekere opsigte, bv met die skepping van infrastruktuur, bevoordeel. Neo-kolonialisme, daarenteen, lei tot die oorvoorsiening van armlastiges wat parasiteer op welsynstelsels en die kwaliteit van die gasheerlande se lewenswyse ondermyn. Dit is ook ‘n feit dat dit nie net mense uit vorige kolonies is wat hulle in die betrokke koloniale land (probeer) vestig nie; dese en gene (vlugtelinge asook ekonomies-kansvattende immigrante) maak in groot getalle hulle selfgoedgekeurde opwagting. Venner praat van “the colonisation of Europe by extra-European migrants” (522). Wat feitlik deurgaans verswyg word, is dat dit ‘n misdaad is om sonder ‘n geldige paspoort (en dikwels ook ‘n visum) ‘n landsgrens oor te steek.

Die “shock of history” in die boektitel het betrekking op hierdie massa-immigrasie. “Europeans are now in the process of being colonised in the name of the very same principle against which they do not know how to defend themselves: if all men are brothers, nothing can stop the arrival of others on our doorstep … Europe has been thrown, naked and defenceless, into a world aching to vengefully humiliate her” (187). “The key word here is identitarian. In this way, Islam is not simply a religion. It is in fact much more than that: it is ‘a community, a law, a civilisation'” (200). Moslemkultuur word oorheersend deur Islamreligie bepaal, wat op sy beurt geen ander religie duld nie en dus ook geen ander kultuur (bv Westers/Europees) nie.

“In order to zombify the once rebellious European people, mass immigration has proved most useful. This has allowed the importation of cheap foreign labour, all the while destroying national identities. The installation of non-native living areas further accelerates the proletarisation* of European workers. Deprived of the protective powers of a coherent nation, they become ‘naked proletariats’, zombies in power, as they are blamed for imaginary crimes attributed to their ancestors, such as colonisation. An unexpected difficulty, however, has come from the immigrants themselves. Strangers to European social conduct, they have built Islamised communities in the ghettos. Entire regions of sovereign territories are now breaking free from the laws of the republic in favour of self-government, policed by the ‘older brothers’ of their communities” (1527). [* Proletariaat: “Klas sonder besittings; onderste laag van die samelewing” (HAT).]

Sekularisasie/verwêreldliking het veroorsaak dat die christelike godsdiens nie meer ‘n samebindende mag in Europa is nie; in elk geval nie in dieselfde mate as voorheen nie, al bly Europese moraliteit breedweg op christelike waardes geskoei. Europa moet saamstaan teen die kulturele bedreiging van veral Islam en is gevolglik op soek na nuwe bande: “Ties capable of uniting Europeans with each other and arming them morally so that they may confront the impending threat of complete disappearance into the great void of the universal melting pot and of ‘brazilisation'” (218). “Brazilisation” verwys na die grootskaalse etniese verbastering wat daar reeds eeue lank in Brasilië plaasvind.

“We must rise above political and denominational variables and rediscover the permanence of tradition, which has permeated our founding poems for millennia” (224). Daardie “founding poems” van Europese beskawing is veral Homerus se Ilias en Odyssee: “My holy texts are the Illiad and the Odyssey, the founding poems of the European soul” (380). “We are tasked with recovering the spiritual continuity of our primordial tradition” (387). “The ancient Greek city-states … were founded upon the ethnic homogeneity of their citizens. Remember too that their fate, like that of all states, was dependent upon the quality of the leading class” (1958). “Like plants, men cannot exist without roots” (1744). “My stated intention was to lay the groundwork for a reformation through the discovery of our origins” (1789). “With Homer, the future takes root in the memory of the past” (2536).

As ‘n polities regse verwys Venner na die “Hyperborea” van die antieke Grieke (245), wat eintlik maar ‘n sinoniem vir die blankes of Ariërs is. Hy verwys na “the kinship between the peoples of the Indo-European language group, who I refer to as ‘Boreans’, in reference to the legendary Hyperboreans whom the ancient Greeks saw as their ancestors” (2176). Maar etnisiteit is nie al wat in die spel is nie. “Birth alone is insufficient; it is our consciousness that makes us who we are. I exist solely through my roots, a tradition, a history, and a territory” (263). Iedere mens word kultuurloos gebore en word dan mettertyd deur ervaring (van bv die omgewing en opvoeding) ‘n kulturele wese. Met ander woorde iedere mens is geskool in ‘n bepaalde lewenswyse. “The distinctive feature of all humans, regardless of race, is the aspect of their culture that transcends their animalistic nature. In other words, people are the sum of their heredity, culture, and archetypes” (1307). Daar kan diepgewortelde kulturele verskille tussen etniese groepe wees. “I do not believe in the homogenisation of cultures, even in Europe, despite what certain corrupt elites would like us to believe” (588). Wat Venner betref moet Franse kultuur onmiskenbaar Frans bly. Hy identifiseer die ondergrawers/”moles” van daardie kultuur as “showbusiness, teaching, academia, medicine, law, and the prison system” (1552). ‘n Vorige Franse president, Nicolas Sarkozy, het gesê: “I believe that none should live in France without respecting our culture and values” (1754).

Tipies Frans (en soos De Gaulle) het Venner sy mes in vir die Amerikaners, bv (dalk vergesog): “As confirmed by secret documents posted to Wikileaks in 2010, American elites have favoured extra-European and Muslim invasions of Europe by immigrants in order to break and undermine the European people” (599). “A great historical paradox has willed that the United States be both the extention of Europe and also its negation” (1577). “The American pretention to refuse their country’s European legacy is excessive. That said, the split is undeniable” (1583). Die Amerikaners sien hulleself as “the perfect society that must impose itself upon the world” (1608). Anders as die res van Amerika, die “old South retained much of its European character” (1344). Dit is juis die suidelike state van Amerika wat dikwels polities met die blanke bewind in Suid-Afrika vergelyk word. ‘n Ander raak opmerking van Venner is: “High-risk sports … has become a sort of substitute for warfare” (1382).

“I had a feeling that the Algerian War* [1954-1962] was far different than what those naïve champions for French Algeria, with whom I did not share the dream of a multi-ethnic utopia, thought. My sympathy lay with the Europeans under threat” (278). Nasionalisme en patriotisme was vir Venner van deurslaggewende belang. In Suid-Afrika sou hy hom ongetwyfeld by die blankes geskaar het. Die verkwanseling van ons land, wat blankes sonder ‘n eie grondgebied gelaat het, sou hom rasend verontwaardig gemaak het. Hy het dit teen “the general regress of the White world” gehad (510). [* Ek onthou dat AM van Schoor, die redakteur van Die Vaderland, kort na die begin van die Algerynse Oorlog in sy radioprogram “Wêreldgebeure” voorspel het dat wat in Algerië met die blankes gebeur ‘n aanduiding sou gee van wat die lot van blankes in Suid-Afrika gaan wees. Vier dekades later is hy reg bewys.]

Enigeen wat vir blankes in die bres tree, word van rassisme beskuldig. “Accusations of ‘racism’ lead to social and civic death. Hunted down by a pitiless inquisition, the accused will be convicted by the long ‘secular arm’ of the law” (1570). “We reject the egalitarian lie, and we bow before the hierarchies established by nature” (949). “Men exist only by what distinguishes them” (1744). Later kom hy hiernatoe terug: “We exist only by that which distinguishes us and by what is unique to us: clan, lineage, history, culture, and tradition, all of which are things we need as much as oxygen in order to truly be alive … tradition … is not the past, it is that which does not pass away. It comes to us from that which is most distant, but always present. It is our interior compass, the benchmark of all the norms that suit us and that have survived all that has tried to change us” (1819). “If a tradition survives over time, it is because it rests upon the hereditary dispositions of related peoples, and a spiritual heritage whose origin reaches back into prehistory, through the long and mysterious period that led to the emergence of the Indo-Europeans” (1844). “When it comes to European tradition, Homer is the very source itself” (2165).

Daar is ‘n tradisionele Franse kultuur en ook ‘n breër Europese kultuur. Die onderskeibare kulture wat in die verskillende Europese lande aangetref word, kan dus as subkulture van die omvattende Europese kultuur beskou word. Venner noem dit die “hidden Europe” (777). Die kultuurverskille in die tradisionele Europa was nie van so ‘n diepgaande aard dat dit as “multikultureel” gekarakteriseer kon word nie; altans nie in dieselfde sin as wat hierdie woord deesdae graag gebruik word nie. Die kultuur van immigrante uit die Derde Wêreld verskil fundamenteel van die Franse en ander Europeërs se lewenswyse. Multikulturaliteit het dus ‘n negatiewe betekenis vir Europeërs. Hulle voorspoed, lewenswyse en selfs voortbestaan word deur selfaangemelde vreemdelinge bedreig. Die meeste Europeërs begeer hulle eertydse monokulturaliteit.

Al het gebeure Venner tot selfmoord gedryf, was hy nogtans optimisties. “Signs of popular awakening are arising all over Europe, evidence that Europeans are regaining their sense of self-awareness” (528). “I do not wish to join the chorus of pessimistic ‘declinists'” (549). “The European Union seems to be losing its political weight, and European governments are losing their faith in economic globalism and the moral code of human rights” (542). “One can clearly see the signs that guilt-ridden attitudes towards European history are fading. The fact that this immoral system of economic predation needs to criminalise our past in order to maintain its pretention to purity, has become all too obvious” (1806).

Leon Lemmer: Geopolitiek: Is Eurasië ‘n utopie?

Leopold Scholtz skryf: “Rusland gebruik migrasie as ‘n wapen om die Europese steunstrukture te oorweldig en verdeeldheid in Europa en Navo [Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie] te saai” (Die Burger, 5 deser, p 11). Hierdie mening word glo “deur die meeste gesaghebbende Europese politieke ontleders gedeel.” Hiervolgens veroorsaak die Russiese bomaanvalle in Sirië dat al hoe meer Moslemvlugtelinge na Europa uitwyk en die tradisionele politieke en kulturele aard van Europa rysmier. Vir my lyk dit nie na die doel van Rusland se deelname aan die Siriese burgeroorlog nie maar eerder na een van die gevolge. Die hoofroete wat hierdie vlugtelinge volg, is via Turkye na Griekeland. Dit is ‘n nuwe nomadisme. Bat Ye’or het ‘n aantal boeke oor hierdie verskynsel geskryf, bv Eurabia (2010) en Europe, globalization, and the coming of the universal caliphate (2011).

Hoewel Europa en Asië geografies ‘n eenheid is, verskil hulle dermate histories, etnies en kultureel dat hulle as twee verskillende kontinente beskou word. Waar die verdelingslyn loop, is nie duidelik nie en wissel ooreenkomstig politieke veranderings en sienings. Weens die toegeeflikheid van Franklin Roosevelt en Winston Churchill was groot dele van Oos-Europa na die Tweede Wêreldoorlog dekades lank deel van die Sowjetunie. Die grootste deel van die Sowjetunie was egter in Asië. Turkse grondgebied oorspan ook sowel Asië as Europa met die grootste deel in (Klein-)Asië. In die Europese Unie is daar sterk weerstand teen die toelating van Turkye tot lid vanweë historiese oorwegings (bv die Ottomaanse Ryk se destydse besetting en kulturele ontaarding van groot dele van Europa, die rol van Turkye as bondgenoot van Duitsland in die Eerste Wêreldoorlog en die Armeense volksmoord), asook kulturele oorwegings (bv die Moslemreligie).

Wat ek interessant vind, is dat dit toelaatbaar is dat Russiese en Turkse politieke mag twee kontinente (Asië en Europa) oorspan, sonder om die beskuldiging van kolonialisme op die hals te haal. Maar Frankryk is nie toegelaat om Algerië as ‘n volwaardige deel van Frankryk te inkorporeer en bestuur nie; nog minder Spanje vir Marokko, al is die seestraat van Gibraltar net 14 km wyd. Algerië is in Afrika en daarom is Franse en Spaanse politieke beheer as kolonialisme gebrandmerk. Die blankes (van bv Franse, Spaanse en Italiaanse herkoms) wat geslagte lank in Algerië gewoon het, is sonder meer as setlaars/koloniste beskou. Maar die Arabiere, wat in die 8ste eeu uit die Midde-Ooste emigreer het en die inheemse Berbers in Algerië (asook in die buurstate Tunisië en Marokko) verswelg het, word sonder meer as inheems en die regmatige politieke maghebbers aanvaar.

Iets soortgelyks gebeur in Suid-Afrika. Die blankes het hulle vanuit die suidweste en die swartes (op ongeveer dieselfde tyd) vanuit die noordooste in Suid-Afrika gevestig. Nogtans word eerder die blankes (wat per skip gekom het) as die swartes (wat te voet gekom het) as setlaars beskou. Die slawe (wat ook per skip gekom het) word nooit as setlaars/koloniste gebrandmerk nie; seker om polities korrekte etniese redes. As in ag geneem word watter etniese groep die meeste in die land tot stand gebring het, behoort die land veel eerder aan die blankes. Maar dan is dit juis swartes, soos Nelson Mandela en Jacob Zuma, wat beweer dat Suid-Afrika hulle land is; selfs dat die blankes die grond gesteel het. ‘n Skrale kwarteeu gelede het blanke mikrogeeste hulle met sulke drogargumente laat mislei en op ‘n oordrewe en onregverdigbare manier algehele politieke beheer oor Suid-Afrika in die skoot van die swartes laat val.

Dat daar twyfel oor die voortbestaan van blankes in Afrika is, behoef geen betoog nie. Daar is ook ‘n redelike mate van eenstemmigheid dat die voortbestaan van blankes in Europa bedreig word. Een van die maniere waarop Europa kan oorleef, is deur die lande in groter mate tot ‘n eenheid saam te snoer. Dit word militêr deur Navo en ekonomies-polities deur die Europese Unie gedoen. Van die huidige probleme is dat die verskillende historiese identiteite (etnies, kultureel en taalgewys) van die Europese lande verwater word; dus dat bv hulle tradisionele christelike godsdiens en lewenswyse deur die progressiewe indringing van bv Islamiete en Afrikane bedreig word. Die ontstaan en toenemende gewildheid van nuwe konserwatiewe en regse politieke partye in Europa, wat van bv Franse weer Franse en van Duitsers weer Duitsers wil maak, is teen hierdie agtergrond maklik verstaanbaar; ook die moontlike onttrekking van Brittanje aan die Europese Unie, asook die onafhanklikheidstrewe van bv die Skotte, Katalane en Baske.

‘n Ander manier waarop Europa kan oorleef, is as dit ekonomies-polities deel van ‘n groter geografiese gebied word. In hierdie konteks kom die begrip Eurasië al hoe meer na vore, veral in die vorm van Wes- en Oos-Europa plus Rusland. Met sy Ortodokse christene en eeue oue beskawing kan Rusland ter kulturele versterking oënskynlik baie aan Europa bied. Rusland is veel makliker assosieerbaar met Europa as die groter Sowjetunie, onder meer omdat die Moslem- en Oosterse elemente baie minder is. Maar daar is faktore wat toenadering tussen Europa en Rusland bemoeilik, om van vereniging (in die een of ander vorm) nie te praat nie. Om historiese redes sal daar groot skeptisisme hieroor, of weerstand hierteen, in veral Oos-Europa wees. Dink maar aan state wat aan Rusland grens, soos die Baltiese lande (Estland, Letland en Litoue), asook Finland.

Die relatiewe onderontwikkeldheid van die eens kommunistiese Oos-Europese lande is vir Wes-Europese lande ook problematies. Dink maar aan wat tans bv finansieel van Wes-Duitsland geverg word om Oos-Duitsland tot ‘n hoër ekonomiese peil te ontwikkel. Rusland het ‘n oneindig groter agterstand.* Dan is daar die Moslemgebiede in Rusland, bv sommige state in Koukasië (Dagestan, Ingushetië, Kabardino-Balkarië, Karashië-Tsjerkessië en Tsjetjsenië), maar ook in die hartland van die Russiese federasie, soos die republieke Tatarstan (hoofstad Kazan) en Bashkortostan (hoofstad Ufa). [* Alexander Dugin skryf: “Where is Russia? Like many other societies, except the Western ones, we are, of course, fundamentally behind” (bron hier onder, Kindle 1524).]

Wat ek interessant vind, is dat daar sedert 1934 ‘n selfregerende Joodse gebied/”oblast”, bekend as Yevrey, 36 000 vierkante kilometer groot, in die verre ooste van Rusland aan die Chinese grens is. Die doel met die amptelike erkenning van hierdie aparte gebied is die bevordering van Joodse kultuur. Die hoofstad, Birobidzhan, het bv ‘n Joodse universiteit en daar is Joodse skole en ‘n radiostasie. Hoewel min Jode in hierdie gebied oorgebly het, vra ‘n mens jou af: Wanneer word ‘n eie geografiese gebied deur Suid-Afrika se swart politieke bewind vir Afrikaners gegun sodat hulle hulle eie kultuur so onafhanklik moontlik kan uitbou, bv met eie skole en ‘n eie universiteit? Waar is die plegtig beloofde wigte en teenwigte?

‘n Groter mate van eenheid tussen Europa en Rusland sal Europese kultuur myns insiens verwater. Charles de Gaulle (1890-1970), daarenteen, was gesteld op Europese identiteit en het hom kultureel veel eerder eens met Rusland as Amerika gevoel. Hy het gedink dat Wes-Rusland by Europa hoort, maar dat Oos-Rusland (anderkant die Oeral-bergreeks) te Asiaties met die oog op groter assosiasie met Europa is. Sedertdien het hierdie situasie vererger (het die kloof vergroot) weens die grootskaalse instroming van Chinese in die verre ooste van Rusland. Dit is nog ‘n voorbeeld van neo-nomadisme. De Gaulle was ook ongeneë om Brittanje as deel van (die vasteland) Europa te beskou. Uittrede uit die Europese Unie kan/sal Brittanje van Europa distansieer en hom al hoe meer ‘n satellietstaat van Amerika en (sommige) Statebondslande maak.

Die idee van Eurasië, selfs as ‘n politieke eenheid, kom in hedendaagse nuwe regse geledere voor. Guillaume Faye “uses the terms Eurosiberia or Septentrion to describe the geopolitical and biocultural entity he is fighting for. Eurosiberia encompasses Europe and the Asian part of Russia, from the Atlantic to the Pacific coast. He also envisions this as a possible political entity in the future” (Daniel Friberg, The real right returns: A handbook for the true opposition, London: Arktos, 2015, 138p; Amazon Kindle $5,69, 1152). Septentrion is ‘n Latynse benaming vir noordelike gebiede.

Die Eurasië-moontlikheid dateer ver terug en word ook in bv George Orwell se roman oor die toekoms, Ninety Eighty-Four (1949), aangetref. Deesdae kom die Eurasië-eenheidsgedagte egter veral van Rusland, vir wie dit oënskynlik groter voordele as Europa inhou. Vladimir Putin beskou die ontbinding van die Sowjetunie in 1991 as die grootste ramp wat Rusland getref het. Baie Russe het in hierdie proses polities magtelose minderhede in talle onafhanklike oud-Sowjetlande geword. In Oos-Oekraïne (Donbass) is etniese Russe in die meerderheid (hoewel hulle skaars 20% van die Oekraïne se totale bevolking is). Hulle wil eerder weer by Rusland aansluit. Daarteenoor streef die Oekraïniese regering (met sy steunbasis veral wes van die Dnieperrivier) na lidmaatskap van die Europese Unie en Navo. Poetin wil dit ten alle koste verhoed, want dit kom neer op Europese/Westerse indringing in Rusland se tradisionele invloedsfeer. “The Eurasian Union is meaningless without Ukraine … ‘Russia experts have always considered that country the crown jewel – and even a necessary anchor – of any successful version of the Eurasian Union”(James Heiser, bron hier onder, Kindle 1519). Ek kan Anna Reid se boek, Borderland: A journey through the history of Ukraine (London: Phoenix, 1998, 258p) as ‘n buitengewoon goeie leeservaring aanbeveel.

‘n Ander oud-Sowjetland, Georgië (Josef Stalin se geboorteland en waar ‘n aantal Suid-Afrikaanse boere hulle gevestig het), se strewe is insgelyks weswaarts, maar sy grondgebied is weggekalwe deur die Russiese besetting van Suid-Ossetië (in die noorde) in 2008, asook Abtjasië (in die noordweste) se onafhanklikheidsverklaring en erkenning deur Rusland in 1993. Daarby is Ajarië (in die suidweste van Georgië) reeds sedert 1921 in ‘n groot mate selfregerend.

Poetin se imperialistiese strewe blyk uit die anneksasie van die Krimskiereiland en sy pogings om oud-Sowjetstate, soos Belarus, Kazachstan en Kirgisië, asook Armenië, nouer by Rusland te betrek. Dit kom neer op ‘n strewe na ‘n groter of pan-Rusland. Laasgenoemde vyf lande vorm sedert 2015 die sogenaamde Eurasiese Ekonomiese Unie (EEU). Geen werklik Europese land is egter tans deel van die EEU nie, maar dit is duidelik dat Rusland hiermee eerder wes- as ooswaarts mik, as direkte mededinger van die Europese Unie. Soos die naam aandui, is die EEU ‘n suiwer ekonomiese alliansie; dus nie ‘n politieke en militêre assosiasie nie, behalwe in die geval van Rusland en Belarus, wat terselfdertyd ook ‘n politieke alliansie gevorm het. Poetin se imperiale begeertes kan deur ‘n Eurasië in die ware sin van die woord bevredig word, mits Rusland die leidende moondheid is. Daarom kan bv China en Indië kwalik hierby betrek word.

Alexander Dugin

Na die ontbinding van die Sowjetunie in 1991* het die geopolitikus Alexander Dugin (gebore in 1962) seker die bekendste propagandis vir Eurasië geword. Maar vir hom gaan dit eerstens om die vereniging van alle Russiese sprekers en tweedens om die herrysing van die Sowjetunie. Ander Europese lande kan betrek word mits die sentrale politieke beheer in Moskou gesetel is en (hoofsaaklik) deur Rusland bepaal word; al ontken Dugin soms dat hy Russiese dominansie voorstaan. Derdens beywer Dugin hom vir ‘n Slawies-Turkse alliansie, hoewel Rusland se militêre bedrywighede in Sirië sedertdien betrekkinge met Turkye versuur het. Samewerking met ‘n Europa wat ‘n substansiële Moslembevolking het, is vir Rusland nie so problematies soos vir Wes-Europa nie. Toe die Sowjetunie bestaan het, het Rusland oor baie meer Moslemonderdane as tans regeer. [* Hierna het die CIS (Commonwealth of Independent States) tot stand gekom. Heiser (bron hier onder) lys hulle soos volg: “Russia, Armenia, Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Tajikistan, and Uzbekistan. Turkmenistan is an unofficial, associate member” (Kindle 1174).]

Elektroniese weergawes van vyf Dugin-boeke is by Amazon beskikbaar. Ek het die volgende een gelees: Eurasian mission: An introduction to neo-Eurasianism (Arktos, 2014, 183p; Amazon Kindle $5,12). Dit is ‘n saamflansing van verskillende Dugin-tekste. Daar is te veel herhaling. Die vertaling laat ook veel te wense oor. Dugin se denke is onderhewig aan talle invloede. Hy slaag nie daarin om daaruit ‘n duidelike, sinvolle sintese te skep nie. Sy denke is verwarrend en gevolglik ook sy skryfwerk. Ek kan kwalik sy publikasies aanbeveel as ‘n leeservaring wat die moeite werd is. Maar sy uitgesproke doel, te wete die bevordering van beskawing(Kindle 68), is eerbaar.

Omdat Eurasië volgens Dugin van die Atlantiese tot die Stille Oseaan moet strek, skryf hy: “Russian civilization possesses some of the same features as Europe [bv Slawiese kultuur en taal, asook Ortodoks-christelike religie (227)] and some of the features of Asian culture (above all of the Turanian* type)” (81; ook 181). “Eurasianism” (“civilizations of the Land/continentalism/ Old World”), kortom die goeie, word deur Dugin met “Atlanticism” (“civilizations of the Sea/New World”, naamlik Brittanje, Amerika en die ander lande in die westelike halfrond), kortom die slegte, gekontrasteer (121, 163, 170, 439). Europa se redding lê glo daarin dat dit aansluiting ooswaarts moet soek; nie weswaarts soos tans nie. Op die oomblik “Europe is the West, and decline is its essence” (1805). [* “Turanian” gryp terug na die Mongools/Turkiese oorsprong in sentraal Asië van Russiese en deels ook Europese beskawing (721). Daarom skryf Dugin: “Continental Eurasia is the cradle of human culture and civilization” (551).]

Naas liberalisme (met sy klem op die individu), kommunisme (met sy klem op klas) en fascisme (met sy klem op die staat of ras) wil Dugin ‘n Vierde Politieke Ideologie (met sy klem op mense) tot stand bring (139, 1817). “It is easy to see that the secularization of Western Christianity gives us liberalism. The secularization of the Orthodox religion gives us Communism” (3036). Van homself sê Dugin: “I am Russian Orthodox” (3023), maar dit is maar net een van die ideologieë wat hy op die een of ander stadium in sy lewe aangehang het. Nogtans kan dit help om die duidelike reste van kommunisme en veral sosialisme in sy geskrifte te verklaar. Hy was bv betrokke by die stigting van die Nasionale Bolsjewistiese Party.

Volgens Dugin sal sy Vierde Politieke Ideologie van die toekoms anti-kapitalisties, anti-liberalisties, anti-kosmopolities en anti-individualisties wees en aansluiting by sosialisme vind (1620); “beyond Right and Left” (2948). Maar dan skryf hy tog ook: “We must create strategic alliances to overthrow the present order of things, of which the core could be described as human rights, anti-hierarchy, and political correctness” (3011). As teenvoeter vir globalisering* en imperialisme sal alle groepe in sy Eurasië glo toegelaat word om hulle eie identiteit, kultuur, taal en waardes te behou (581, 587). [* “Globalization is a one-dimensional, one-vector phenomenon that tries to universalise the Western (essentially Anglo-Saxon and American) point of view concerning how to best manage human history … It … has reached its peak through the domination of the United States of America. Globalization is the imposition of the Atlantic paradigm” (641).]

“The nations of Eurasia must be free and independent” (593). Dit is makliker gesê as gedaan: “The Caucasus in the most problematic region of Eurasian integration because its mosaic of cultures and ethnicities easily leads to tensions between peoples” (795). Elders skryf hy: “There will no longer be traditional states. Instead, there will be new, integrated civilizational structures … united into … geo-economic zones” (904). “The liquidation of European spiritual unity was part of the origin of European nationalism” (1793). Dugin se Vierde Politieke Teorie beoog “the refusal of any kind of nationalism, chauvinism, Eurocentrism, universalism, racism, or xenophobic attitude” (1793).

James Heiser

Dugin se idees wek die indruk dat hy hoogs idealisties en onprakties is. Maar om groter duidelikheid te probeer kry oor presies wat hy bedoel, is dit wenslik om ‘n boek oor Dugin te lees, bv James D Heiser se “The American empire should be destroyed”: Aleksandr Dugin and the perils of immanentized eschatology (Malone: Repristination Press, 2014, 130p; Amazon Kindle $11,34). Die laaste deel van die boektitel verwys na Dugin se “paths of perfectionism which are meant to be accomplished in this life (thus their goals are ‘immanentized’) (1309). Die oorwinning van die goeie oor die slegte sal eskatologies, dus einddinge oftewel die einde van die geskiedenis, wees (1309).

Heiser wei uit oor tradisionalisme, gnostisisme, ortodoksie, mistisisme, okkultisme en satanisme om irrasionele elemente in Dugin se denke bloot te lê. Dugin beskou sy saamflansing as standhoudende/”perennial” filosofie (352). “Unless one understands that Dugin’s Traditionalism provides a fundamentally theological character to his cultural and geopolitical proclamations and prognostications, it is impossible to grasp the heart of his position” (256). Dugin “is prepared to remake the world in keeping with that Traditionalist doctrine” (360). Heiser skryf ook oor die invloed wat die Europese Nuwe Regses veral aanvanklik op Dugin se denke uitgeoefen het, bv voorlopers soos René Guénon (1886-1951) en Julius Evola (1898-1974). Hy was veral vatbaar vir die idees van die latere Franse Novelle Droite, bv Alain de Benoist (gebore in 1943) (546).

Dugin is ‘n Russiese lojalis wat sterk anti-Amerikaans en anti-Westers (eerder as anti-Europees) is. Die Weste word gedemoniseer (1528). Volgens hom is dit die stryd tussen die goeie en die slegte. Hy skryf: “The American Empire must be destroyed.” Hoekom? “Because it is at the center of the expansion of the ‘kingdom of the Antichrist'” (89). “Globalisation is … the kingdom of the Antichrist. And the United States is the centre of its expansion” (1615). In hierdie sin is Eurasiënisme ‘n “armed doctrine” (969). Die teoloog Heiser beskuldig Dugin van sowel politieke as religieuse skynheiligheid (264). Sy idees is “politicized Orthodoxy” (1528).

Volgens Dugin is die goeie mense van bv Nordiese en Russiese oorsprong, afkomstig van “Arctogaia/Hyperborea” (337). “Arktos” beteken “die noorde” en “gaia” beteken “land”. Dit verwys na die mitiese land by die noordpool waarvandaan die Ariërs glo oorspronklik kom (629). “Hyperborea” is die Griekse mitiese land (1027). Die Westerse/Atlantiese teenhanger hiervoor is Atlantis (1047), ‘n ander Griekse mitiese land. Dit is deel van Dugin se “sacred geography” (1075). Die punt is dat die wêreld volgens Dugin nie “unipolar” (dus Amerikaans oorheers) moet wees nie, maar “multipolar”, sodat ander geografiese gebiede ook na waarde geskat word en tot hulle reg kan kom (1120).

Die verwerkliking van ‘n Eurasië bly myns insiens problematies. Dugin skryf: “Civilizations are cultural and religious communities – not ethnic-national ones” (850, 1018). Eurasië behels “the union of Slavs and Turks, Muslims and Orthodox” (717; ook 1005). Maar dit is juis hierdie elemente wat in 1991 uitmekaar gespat het toe die Sowjetunie tot ‘n einde gekom het. Poetin geniet aanvaarding by baie van die Europese Nuwe Regses juis omdat hy uitgesproke nasionalisties is. Die bykans 10% Moslems in die Russiese federasie pas moeilik hierby in. Daar word soms beweer dat Poetin deur Dugin se idees beïnvloed word, maar hy is geen slaafse navolger nie. Poetin is selektief in wat hy doen: “Putin has seized on some of them [Dugin’s ideas] to further his own goals” (885).

Heiser verskaf die volgende opsomming: “What Dugin offers the world in Eurasianism is both a geopolitical ideology, and an occult, political religion with its roots in Traditionalist teachings. What remains to be seen is how many adherents of the ideology will also be converted to the religion” (1573).

Slot

Ekonomies en militêr kan die vergroting van ‘n geografiese gebied sin maak. Kultureel kan die gevolge egter uiters destruktief wees. Polities kan dit onafhanklikheid aantas en selfs vernietig. Hierdie verskynsels volg nie noodwendig na die sluiting van verdrae nie. ‘n Oorlog kan ‘n etniese groep se politieke mag beëindig en sy kultuur ondermyn. In hoogs uitsonderlike gevalle (soos in 1990/1994 in Suid-Afrika) word ‘n volk weens onoortrefbare onnoselheid uit sy toekoms bedrieg. Sedertdien verseël ongebreidelde (onwettige) immigrasie Afrikaners en ander blankes se lot verder.

In Europa gebeur iets soortgelyks. Grootskaalse (onwettige) immigrasie word reeds dekades lank toegelaat. Aanvanklik is dit selfs aangemoedig. Die negatiewe gevolge wat dit vir die tradisionele inwoners inhou, is om polities korrekte sogenaamde morele redes grootliks verswyg. Soos in Suid-Afrika word dit sonder meer van die blankes verwag om die gevolge gelate te aanvaar; op die lange duur sluit dit selfs hulle eie uitwissing in.

Maar dan kom iemand soos die teoloog Braam Hanekom, wat leiding in die NG Kerk en in die breër samelewing probeer gee, met die waarneming dat wat in Europa gebeur (wesenlik) verskil van wat reeds in die nuwe Suid-Afrika gebeur het (Die Burger, 23 deser, p 13). Op sy naïewe manier verwys hy selfs na “mooi stories van omarming” (dus die handevatsindroom) en “dat onderwys en opvoeding een van die belangrikste teenvoeters vir terreur is.” Asof dít die etnies-kulturele kloof sal oorbrug. Asof dit onwettige, dus misdadige, instroming vergoeilik. Asof die soort “egalisering” wat op die lange duur hieruit kan voortvloei in die blankes se belang gaan wees. Dan sleep Hanekom vir Donald Trump by en verkwalik hom dat hy terughunker na ‘n vervloë identiteit: “Make America great again.” Met ander woorde volgens Hanekom moet die blankes blykbaar gedwee aanvaar alles wat opgedonder is, asook sommer alles wat nog opgedonder gaan word.

“Europa het my opnuut laat besef dat ‘n wêreld met geslote gemeenskappe en identiteite vir eers verby is. Ook in Suid-Afrika gaan ons in die toekoms al meer ‘n Afrika-gesig ontwikkel,” waarmee Hanekom blykbaar bedoel groter vereniging met en behae in die res van (swart) Afrika. Ons almal moet dus teen wil en dank kultureel verafrika. Hierteen opper hy geen beswaar hoegenaamd nie. Vir hierdie situasie deel hy selfs skuld uit: “Die grense van Afrika is in elk geval baie kunsmatig en eens op ‘n tyd in Europa getrek.” Myns insiens is dit dan nogtans die dure plig van Europese nasate om te sorg dat daardie (onvolmaakte) grense eerbiedig word. Hoekom? Ter behoud van Europese kultuur en beskawing in Suid-Afrika, wat uiters skaars bates in Afrika is en tydens die blanke politieke bewind (1652-1989) lofwaardig uitgebou is.

Die CharlieHebdo-aanval: Frankryk en Algerië se gelade geskiedenis

‘Tydens Algerië se bittere stryd om onafhanklikheid tussen 1954 en 1962 is tot ’n miljoen Algeryne – sowat ’n tiende van die hele bevolking – deur die Franse weermag doodgemaak.’

Dit is glad nie verbasend dat die broers wat van die Charlie Hebdo-aanval verdink word van Algerynse oorsprong is nie. Die Mediterreense hartland van Algerië was vir langer as ’n eeu een van Frankryk se “departemente”. Digbevolkte Arabiese stede soos Algiers en Oran was nie koloniale buiteposte nie, maar – in die oë van die wet – net so ’n integrale deel van Frankryk soos Calais, Marseille of Parys.

Die moeilikhede van Algerië was dus nooit iets vreemds vir Frankryk nie. Die feit dat Cherif en Said Kouachi, die broers wat daarvan verdink word dat hulle vir die Charlie Hebdo-slagting verantwoordelik was, van Algerynse afkoms is, is nie verbasend nie.

Algerië se ellendes het al geslagte lank ’n uitwerking op Parys. Tydens die land se bittere stryd om onafhanklikheid tussen 1954 en 1962 is tot ’n miljoen Algeryne – sowat ’n tiende van die hele bevolking – deur die Franse weermag doodgemaak in ’n futiele poging om die vryheidsbeweging te vernietig.

Hierdie wrede oorlog het die val van ses regerings in Parys veroorsaak. Toe Charles de Gaulle oor ’n skikking begin onderhandel het, het die Franse weermag in 1960 gemuit en by die opstand van die Franse setlaars in Algerië aangesluit.

Tenks is buite die Assemblée Nationale in Parys ontplooi om teen ’n moontlike militêre staatsgreep te waak: vir ’n ruk het die oorlog in Algerië byna in ’n burgeroorlog in Parys ontaard.

Uiteindelik het Algerië sy onafhaklikheid in 1962 bekom en een miljoen Franse setlaars, bekend as die pieds noirs (swart voete), is uit die land gesit.

Honderde duisende Moslemse Algeryne het ook na Frankryk getrek, insluitende die voorsate van die Kouachi-broers. Vandag is die Moslems van Algerynse afkoms die grootste enkele minderheidsgroep in Frankryk.

Gegewe die bitter herinneringe aan die onafhanklikheidstryd, het immigrante vanuit Algerië nog altyd ’n moeilike verhouding met hul aangenome land gehad. En baie van hulle het noue bande met gebeure in hul ou land behou.

Vanaf 1993 het radikale Islamiete ’n guerrilla-oorlog teen die Algerynse staat gevoer. Die Noord-Afrikaanse tak van al-Kaïda het uit hierdie skaduagtige konflik ontstaan, wat minstens 100 000 lewens geëis het.

Die bloedbad het onvermydelik na Frankryk versprei. Die Gewapende Islamitiese Groep – wat later “al-Kaïda in die Islamitiese Maghreb” geword het – het die moltrein in Parys in 1995 onder die bomme gesteek en agt mense gedood en 100 gewond. Agter die skerms is Algerië se stryd teen die Islamiete bygestaan deur die DGSE, Frankryk se ekwivalent van MI6 of die CIA.

Net soos Brittanje deur die beroeringe in Pakistan weens historiese en demografiese redes geraak is, so het Frankryk selfs ’n nouer band met Algerië – en ’n veel groter, netelige nalatenskap.

In die woorde van Albert Camus – self ’n pied noir vanuit Algerië: “Die plaag-bacillus gaan nooit dood of verdwyn nie vir altyd nie . . . miskien sal die dag aanbreek wanneer, tot die heil en opvoeding van die mens, dit sy rotte weer sal opwek en hulle sal uitstuur om in ’n gelukkige stad dood te gaan.”

Uit Britse bronne vertaal deur Ina du Toit

Swart SA jeugaktivis in Marokko aangehou

Die Departement van Internasionale Betrekkinge sê die Suid-Afrikaanse jeugaktivis en skrywer, Malaika Mahlatsi, wat na bewering in Marokko in hegtenis geneem is, is net vir ‘n “kort rukkie” op die lughawe in Cassablanca aangehou.

Mahlatsi het onlangs die Marokkaanse regering gekritiseer weens hul houding teenoor die onafhanklikheidstrewe van die Wes-Sahara.

Die departement beweer sy en ander het sonder visums in die land aangekom.

Mahlatsi se ma het egter gesê dat die visa-kwessie nie sin maak nie, want haar dogter reis as ‘n lid van die AU wat haar reisagenda bepaal. Marokko is nie deel van die AU nie.

“Malaika is baie versigtig oor die beeld wat sy uitstraal. Dit is nie moontlik nie. Sy is altyd op reis. Die AU reël altyd hulle reise,” het haar ma gesê.

Mahlatsi is verbied om oproepe te maak en die departement het glo eers 24 uur later van die inhegtenisname verneem.

Haar moeder het gesê sommige amptenare by die departement het haar ingelig dat hulle die saak probeer oplos en dat hulle met die minister vergader het.

‘n Woordvoerder van die Departement, Clayson Monyela, sê hulle het probeer om met Mahlatsi se familie in aanraking te kom.

Monyela het gesê volgens die Suid-Afrikaanse sending in Marokko is sy nie in hegtenis geneem nie.

Sy en haar geselskap het sonder visums uit die Verenigde Arabiese Emirate in die land aangekom en gesê hulle is in die land om ‘n konferensie by te woon.

Die Marokkaanse owerhede het hulle toe op die lughawe aangehou terwyl hulle met die organiseerders van die konferensie in verbinding was om vas te stel of hulle wel gaste by die konferensie is.

Intussen het die ANC-jeugliga ‘n beroep op die Marokkaanse regering gedoen om haar vry te laat.

“Die ANC-jeugliga hoop dat die regering van Marokko nie Malaika vir haar siening aanhou nie. Ons kan geen ander geloofwaardige of regverdigbare rede vir die onregverdige optrede vind nie.”

Die liga het gesê Mahlatsi is bekend as ‘n uitgesproke jong persoon wat onlangs haar mening uitgespreek oor die Marokkaanse regering en die onafhanklikheid van die mense van die Wes-Sahara.

“Ons het ook ‘n beroep op ons regering gedoen om haar onmiddellike vrylating te eis.”

ISIS onthoof Franse toeris

Die Algerynse regering het die moord deur ‘n jihadistegroep op ‘n Franse toeris veroordeel. Die 55-jarige Herve Gourdel is Sondag deur die Jund-al Khilifa-groep ontvoer.

Die groep, wat glo bande het met die ekstremistiese Islamitiese Staat-groep, het ‘n ultimatum van 24-uur aan die Franse regering gestel om lugaanvalle in Irak te staak.

Frankryk het die ultimatum verwerp.

‘n Video van Gourdel se onthoofding is Woensdag op die internet vrygestel. Die Algerynse regering sê hy het alles in sy vermoë gedoen om Gourdel vrygelaat te kry.

Ongeveer 1 500 Algerynse soldate het ‘n soektog geloods om die Franse gyselaar van die jihadiste op te spoor, het die amptelike Algerynse uitsaaier Chaine3 vroeër berig.

Die soektog na Gourdel het in die bergagtige gebied Tizi Ouzou, ongeveer 100 km oos van die hoofstad, Algiers, plaasgevind.

Die operasie het valskermsoldate van ’n teenterrorisme-eenheid ingesluit.

Die video waarin Gourdel verskyn, is Maandag deur die groep uitgereik. Hulle het gedreig om hom binne 24 uur dood te maak indien Frankryk nie “sy aanvalle op ISIS staak nie”.

Gourdel het ook in die video gepraat en gesê die groep het hom gevra om by die pres. François Hollande van Frankryk te pleit om aan die groep se eise te voldoen.

Frankryk het verlede week aangekondig dat hulle die Amerikaanse lugaanvalle op ISIS-teikens in Irak sal steun met hul eie lugbombardement.

Algerië sê hy gaan voort met die stryd teen terreur en waarborg die veiligheid van buitelanders in die land.