Rubrieke – Bladsy 7 – praag.co.za

Leon Lemmer: Fransjohan Pretorius se ‘Terugblik’

Fransjohan Pretorius (gebore in 1949) het veral vanweë sy kennis van die Anglo-Boereoorlog (ABO) bekendheid as historikus verwerf, bv sy boek, Kommandolewe tydens die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902 (Kaapstad: Human & Rousseau, 1991, 491p). Sy jongste boek is onlangs gepubliseer: Terugblik: 80 sketse uit ‘n ryk verlede (Pretoria: Protea Boekhuis, 2020, 283p, R200). Die teks is ‘n herpublikasie van sy Beeld-rubrieke. Hy bied gesaghebbend en op ‘n toeganklike manier grepe uit ons geskiedenis aan. Inligting oor party van die onderwerpe is wyer bekend as ander, maar dit is goed om ‘n mens se geheue te verfris. Ek volstaan met enkele fragmentariese opmerkings.

In die eerste skets noem Pretorius dat die Fenisiërs reeds omstreeks 600 vC op ‘n drie jaar lange reis suksesvol van oos na wes om die Kaap gevaar het. Die Ottomaanse Turke het ná 1453 die Europeërs se oorlandse handelsroete na Indië en China in die Midde-Ooste geblokkeer. Dit het as aanleiding gedien vir pogings om van wes na oos om die Kaap na die Ooste te vaar. Vasco da Gama het in 1498 hierin geslaag.

Jare gelede is daar gespekuleer dat die Khoi-Khoin (Hottentotte) en veral die San (Boesmans) van Chinese oorsprong kon wees; dat hulle die nasate van Chinese skipbreuklinge is. Deesdae word ingevolge DNS-toetse polities korrek beweer dat die Khoi-San altyd hier gewees het. In die Amerikaanse idioom kan die Khoi-San en die hedendaagse bruin mense dus aanspraak op “First Nation”-status maak. Die blankes het oor die see die land uit die suidweste binnegekom en die swartes oor land uit die noordooste. Sowel die blankes as die swartes is in hierdie sin dus indringers. Maar dit het die anti-blanke en veral anti-Afrikaner Cyril Ramaphosa nie verhoed om onlangs in Natal te beweer dat die Zoeloes vryheidsvegters en die Boere indringers is nie. Wat van deurslaggewende belang is, is nie wie eerste op ‘n grondgebied was nie, maar wat op daardie grond tot stand gebring is. Die San het wilde diere gejag en die Khoi-Khoin het hulle vee laat wei en brandhout versamel. Hulle het nie die land ontwikkel nie; eerder roofbou toegepas. Die swartes, soos die destydse slawe, het ‘n mate van arbeid verrig, maar dit is die kundigheid, toewyding, ens, van die blankes wat die land ontwikkel het (bv deur infrastrukuur te skep) en dit vóór 1990/94 suksesvol en welvarend gemaak het. Rommelstatus is ‘n erflating van die ANC.

Pretorius gebruik die afkorting VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) terwyl ek met die afkorting HOIK (Hollandse Oos-Indiese Kompanjie) grootgeword het. Wat my van die geskiedskrywing oor daardie tyd hinder, is dat baie mense onder die indruk is dat bv Jan van Riebeeck in 1652 uit een van die later bekende Nederlandse hawens vertrek het, terwyl hy in werklikheid van die eiland Texel af sy seereis aangepak het. ‘n Ander historiese feit waaroor onkunde heers, is dat die Portugese hulle nie van vroeg af in die suide van Mosambiek by Lourenço Marques (Maputo) gevestig het nie, maar in die noorde op Mosambiek-eiland. Wat ook minder bekend is, is dat die Britte en Duitsers agteraf gekonkel het oor hoe hulle Mosambiek tussen hulle sou verdeel as die Portugese nie doeltreffend beheer oor die land kon uitoefen nie. Die Britte se oogmerk was onder meer om te verhoed dat die Boere-republieke ‘n eie toegang tot die see kry.

Dit is goed dat Pretorius noem dat die State-Generaal nie ‘n persoon was nie, maar die destydse Hollandse parlement (p 17).

Met verwysing na die Slagtersnek-rebellie (1815-1816) word Freek Bezuidenhout as “‘n ruwe karakter van geen goeie inbors nie” beskryf (19). Wat ek my afvra, is: Sou hedendaagse historici (of ander mense) deesdae dieselfde van ‘n swarte sê? Die Slagtersnek-gebeure, bv die blankes se verset teen gewapende pandoers (Khoi-Khoin-soldate), word sonder meer as “‘n wanklank in die ontwikkeling van die Afrikaanse [Afrikaner-?] nasieskap” bestempel (20). Was die blankes/Afrikaners nie jare later op soortgelyke verset teen veral swart terroriste aangewese nie?

“Nasionalisme was eerder ‘n gevolg as ‘n oorsaak van die Groot Trek” (24). Maar vóór hierdie gebeure was daar, indien nie ‘n eenheidsgevoel nie, sekerlik ‘n (sterk) bewustheid van kulturele verwantskap (bv ras, taal en godsdiens) by die Boere, asook afkeuring van die Britse bewind.

“In 1952 het die Nasionale Party-regering … die naam Dingaansdag [16 Desember] in Geloftedag verander om nie rassebetrekkinge te skaad nie” (35). Wat die blanke bewind gedoen het, is in die oë van die ANC-regime nooit goed genoeg nie, met die uitsondering van FW de Klerk se mandaatlose magsoorgawe. 16 Desember word deesdae Versoeningsdag genoem. Die ANC-regime het teen groot koste ‘n museum by Bloedrivier as teenhanger vir die Boere-museum en -monument opgerig. Die gewoonte het posgevat om die uitsonderlike suksesvolheid van Bloedrivier as ‘n Afrikanermite te bestempel. Leopold Scholtz se insig is dat Afrikaners die Slag van Bloedrivier nie meer as ‘n oorwinning mag vier nie. Die klem moet deesdae, ooreenkomstig die ANC se wens, glo eerder op versoening geplaas word. Dít terwyl Jonathan Jansen kraai van die lekkerkry wanneer hy skryf dat die Afrikanerdom twee keer die stryd verloor het, naamlik die ABO en De Klerk se 1994-verraad. As daar een ding is wat die ANC en sy meelopers beter as die Afrikners kan doen, is dit miteskepping. Pretorius verwys bv na “die klaarblyklik fiktiewe Tshwane” (68). ANC-kornuite wil hê dat die administratiewe hoofstad van die land eerder na ‘n fiktiewe swarte as na ‘n Boer vernoem moet word.

Oor die Slag van Bloedrivier skryf Pretorius: “Veghekke van hout wat vooraf gemaak is, word onder die waens vasgemaak sodat die Zoeloes nie onderdeur kan deurkruip nie” (37). Laertrek was die Boere se behoud. Vóór die Slag van Isandlwana in 1879 het lord Chelmsford “nie laer getrek nie – al het Boere hom gewaarsku om dit te doen” (43). Die gevolg was groot lewensverlies aan die Britse kant. Deesdae word (feitlik) alles wat met die Boere, Afrikaners en blankes te make het, verdag gemaak. Daar moet glo “ontlaering” plaasvind. Kulturele ontlaering word gepropageer deur diegene wat die ondergang van die Afrikaner begeer.

Pretorius gebruik die verwarrende benaming “Emigrante-Boere” (bv 51, 55, 57). Aanvanklik het ek as leser nie geweet wat bedoel word nie. Hierdie term kon immers die indruk wek dat die Boere nie in die binneland van Suid-Afrika hoort nie. Dit blyk toe dat hy daarmee die Voortrekkers bedoel (55, 57). Waarom nie met die benaming “Voortrekkers” volstaan nie? Pretorius verwys ook na “die Brits-Transvaalse Oorlog (Eerste Anglo-Boereoorlog)” (73; ook 97). Pleks van sy terrorisme te erken, druk die ANC die benaming “Bevrydingsoorlog” in ons kele af. As teenhanger behoort Afrikaners voort te gaan om die oorlog van 1880-1881 die Eerste Vryheidsoorlog te noem, soos Pretorius later doen (207). Dit het om die bevryding van die Afrikaners van Britse gesag en kolonialisme gegaan. Net soos in die geval van Bloedrivier behoort ons voort te gaan om die Majuba-oorwinnning te vier. Volgens persberigte was daar op 16 Desember 2019 ‘n groot oplewing in die bywoning van die Bloedrivier-herdenkingsbyeenkomste.

Alfred Milner word tereg “die leidende aanstigter van die Anglo-Boereoorlog” genoem (86). Ook dat diegene wat die beeldegroep, onder meer van Paul Kruger, op Kerkplein in Pretoria wil verwyder “nie die Afrikaner sy kultuurerfenis gun nie” (85). Kruger se bekendste woorde word soos volg aangehaal: “Soek in die verlede al die goeie en skone, vorm daarna [daarvolgens] u ideaal en probeer om daardie ideaal te verwesenlik” (92). Afrikaners sal die goeie in die verlede (veral) vóór 1990/94 vind. ‘n Ander bekende uitspraak van Kruger, hierdie keer vóór die ABO, in 1899, aan Milner, is: “Dis nie die stemreg [vir Uitlanders] nie, dis my land wat jy wil hê” (108); maw Britse imperialisme is die dryfveer (107).

Kerkstraat-Wes in Pretoria heet deesdae WF Nkomostraat (99). Jacob Maréstraat in Pretoria is nou Jeff Masemolastraat (103) en Andriesstraat het Thabo Sehumestraat geword (173). Hierdie strate is almal na ANC- of PAC-kornuite vernoem wat ‘n rol in die “bevrydingstryd” gespeel het. Die National English Liberary Museum in Grahamstad het in Junie 2019 die Amazwi South African Museum of Literature in Makhanda geword. Soos die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl is die Amazwi, wat stemme of woorde beteken, ‘n agenskap van die ANC se Departement Kuns en Kultuur. Albei inrigtings streef daarna om inklusief wees. Vir die museum in Makhanda gaan nie meer net om Engels nie en vir die ATM gaan dit nie uitsluitlik om Afrikaans nie. Ek dink hierdie naams- en funksieveranderings is ‘n onreg en skande wat glad nie dikwels en luid genoeg veroordeel word nie.

By Spioenkop het die Boere op 24 Januarie 1900 ‘n gedenkwaardige oorwinning oor die Britte behaal (98, 125-126). Die foto van Jan van Hoepen van gesneuwelde Britse soldate in ‘n Spioenkop-loopgraaf (124) is “waarskynlik … die bekendste foto van die oorlog” (156). Pretorius meld dat Van Hoepen se foto’s soms van foutiewe byskrifte voorsien is. ‘n Voorbeeld hiervan kan in Rebecca West se boek, 1900 (London: Weidenfeld & Nicolson, 1982/1996, 192p) gevind word. Dieselfde foto van Britse gesneuweldes wat in Pretorius se boek gereproduseer is (124), verskyn in West se boek (p 10), maar met hierdie byskrif: “Boer dead after the fierce and confused fighting at Spion Kop, Natal” (11).

“Die algemene spreektaal was reeds Afrikaans” gedurende die ABO, bv “die woord ‘baie’ en die dubbele negatief” (169). Afrikaans was iets meer (bv vindingryk, skeppend) en anders as “verhaspelde” (171), dus verknoeide, Nederlands (171).

Pretorius besin oor historiografie/geskiedskrywing. Een van die eienskappe waaroor ‘n historikus behoort te beskik, is verbeelding (187, 191). Maar dit spreek eintlik vanself dat dit binne perke moet geskied. “In die Afrikanernasionale geskiedskrywing tot minstens die 1970’s is swart en bruin mense as “‘n probleem’ of ”n vraagstuk’ beskou … Met die afname in Afrikanernasionalisme het meer gebalanseerde en meer objektiewe Afrikanergeskiedskrywing na vore getree” (187-188). “Sedert 1948 word swart nasionale geskiedskrywing deur ‘n radikale benadering gekenmerk. Dit vind sy inspirasie in die dekolonisasie van Afrika en die aftakeling van apartheid. Die wit man word nou as die ‘probleem’ gesien. Swart nasionale geskiedskrywing of die strugglegeskiedenis oorheers die skoolsillabusse. Die strugglegeskiedenis is nou die geskiedenis van Suid-Afrika” (188). “‘n Kritiese inslag en objektiwiteit is noodsaaklik” by geskiedskrywing (192). Die ANC heg egter geen waarde hieraan nie. By die ANC gaan dit om propaganda. Die kamerade het geen beswaar daarteen dat die verlede en hede met die oog hierop skeefgetrek word nie. Boonop gaan die ANC sy getransformeerde Suid-Afrikaanse en Afrika-geskiedenis as ‘n onontwykbare verpligte vak aan al die plaaslike skoolkinders opdring.

Pretorius noem hierdie dinge bloot. Hy versuim om die ANC se transformasie van ons geskiedenis daadwerklik te verdoem. Die naaste wat hy hieraan kom, is wanneer hy skryf: “In die lig van die regering se plan om geskiedenis [oftewel ANC-propaganda] as vak verpligtend tot matriek te maak, is dit belangrik om hierdie gevaar van eensydigheid by die kurrikulumskrywers tuis te bring” (201). Afrikaners het ons geskiedenis veel minder skeefgetrek as wat ANC-kornuite en hulle meelopers deesdae doen. Die blankes is en bly die land se grootste bate en die swartes gaan voort om ongetwyfeld die grootste probleme te veroorsaak. Hoe doelbewus skeef die ANC se geskiedenisbeskouing is, kan uit die volgende afgelei word. Wat word deesdae by voorkeur en amptelik oor die Eerste Wêreldoorlog deur die ANC-regime verkondig? Dat die SS Mendi in 1917 met 607 swart arbeiders aan boord gesink het (226).

Die hoogaangeskrewe historikus, George McCall Theal (1837-1919), het volgens Pretorius “die hardnekkige persepsie (mite) geskep dat die Xhosa alleen verantwoordelik was vir die probleme aan die Oosgrens” (195). ‘n Objektiewer beskouing sou wees dat hoofsaaklik die Xhosas vir hierdie probleme verantwoordelik gehou kan word, soos tewens die swart bevolking kollektief vir die land se historiese en huidige probleme. Pleks daarvan word die skuld deesdae kollektief op die blankes, veral die Afrikaners, gepak.

“Al die jare was Brit en Afrikaner onbewus van die bestaan van swart konsentrasiekampe en swart sterftes” tydens die ABO (198). Ek dink dit is ‘n oordrewe stelling. Die Britte het die bestaan van blanke en nie-blanke konsentrasiekampe sover moontlik amptelik verswyg sodat hulle beeld nie skade ly nie. “Die Britse Konserwatiewe minister Jacob Rees-Mogg het onlangs ook maar lekker klei getrap met sy standpunt dat die Britse konsentrasiekampe in die Anglo-Boereoorlog opgerig is vir beskerming van die Boereburgerlikes en om hulle van kos te voorsien omdat die mans op kommando was en nie vir hulle kon sorg nie. Dit is die opvatting waarmee die Britte groot geword het” (202-203). Die Boere was om ander redes as die Britte ongeneë om die konsentrasiekampe vir swartes aan die groot klok te hang; enersyds sodat die lyding van Afrikaners, veral vroue en kinders, beklemtoon kon word en andersyds omdat die nie-blankes, veral die swartes, oor die algemeen so uiters pro-Brits en dislojaal teenoor die Afrikaners was.

“Hoe skaam-verkeerd was ek nie! Opgelei in ‘n Afrikaner-nasionale paradigma waar die Afrikaner sentraal in die geskiedenis gestaan het, is ons nooit geleer watter rol swart mense in die Anglo-Boereoorlog gespeel het nie; trouens, dis waarom sommige historici die benaming Suid-Afrikaanse Oorlog verkies” (203). Tot Pretorius se eer verkies hy darem nog steeds die ABO-benaming, met as alternatief die Tweede Vryheidsoorlog (207). Daar word deesdae van die blankes, veral die Afrikaners, verwag om hulle oor allerhande dinge te skaam. Dit is onnodig dat Pretorius en sy mede-Afrikaners hulle skaam. Dit is eerder die skeppers van die getransformeerde ANC-geskiedenis wat hulle behoort te skaam. Het julle al ooit gehoor dat ANC-kornuite hulle vir hulle terrorisme skaam en verskoning vra vir die dood en vernietiging wat hulle gesaai het en daarby veral onder hulle mede-swartes?

Hoe fundamenteel gemeen die ANC-regime is, kan afgelei word uit die geskiedenis van die Ou Fort op Constitutional Hill (Grondwetheuwel?) in Johannesburg. Afrikaner-rebelleleiers, soos Christiaan de Wet, is in 1915 daar aangehou. Later was daar gevangenes soos Mohandas (Mahatma) Gandhi, Nelson (Madiba) Mandela, Joe Slovo, Albertina Sisulu en Winnie Mandela (227). Laasgenoemde anti-blanke elemente word deesdae in daardie konteks onthou en nie ‘n Afrikaner soos De Wet nie. Die ANC-regime het die vleuel van die Ou Fort waarin nie-blanke gevangenes aangehou is, as die setel van die Konstitusionele Hof ingerig (229). Wat (moontlik) daaruit afgelei kan word, is dat die ANC-regime verwag dat daardie hof pro-swart en anti-blanke uitsprake moet lewer.

Die Spaanse Griep of Groot Griep van 1918, waarin my een oupa dood is, het sy oorsprong in China gehad. “Die terugkeer van Suid-Afrikaanse soldate en arbeiders het plaaslik tot die epidemie gelei” (231). Die huidige grieppandemie het ook in China ontstaan. Dit kan plaaslik versprei word by die terugkeer van veral die groot getal swart studente wat om nie-akademiese redes bo ander studente met studiegeleenthede in China en ander lande bevoordeel word.

‘n Baanbreker op die gebied van die Afrikaanse kunslied, S(tephanus) le Roux Marais (1896-1979), die komponis van bv “Heimwee”, is in 1946 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns met die toekenning van ‘n erepenning vereer. “Marais [het] Afrikaans tot ‘n sangtaal verhef” (241). Prof Wilhelm FC Arndt (1889-1951), ‘n wiskundedosent aan Grey-kollege in Bloemfontein, het by daardie geleentheid die woord gevoer (240). Wat ek interessant vind, is dat dr Reinhard Richard (Rein) Arndt (1929-2020), eens die president van die WNNR en voor dit ‘n dosent in skeikunde aan die Randse Afrikaanse Universiteit, op Nuwejaarsdag oorlede is (Rapport Weekliks, 2.02.2020, p 2). Hy was klaarblyklik ‘n seun van Wilhelm Arndt. Voortreflike Afrikaners soos die Arndts word deesdae nie meer afdoende gehuldig nie.

Oor die Springbok-rugbyspan se oorwinning oor die All Blacks in 1995 in die Wêrekdbeker-eindstryd skryf Pretorius: “Ons verlekker ons elke keer as ons op TV sien hoe pres Nelson Mandela met sy nr 6-Springboktrui die beker aan die kaptein, Francois Pienaar, oorhandig en sy arms triomfantelik die lug in pomp” (245); dieselfde arms waarmee hierdie vredesikoon en baasversoener telkens ‘n gebalde vuis die lug in gepomp het. Verlekker Afrikaners hulle daarin om Mandela só by die rugby te sien of besef hulle dat Mandela besig was om hulle te sus oor die politieke magsverlies wat deur swart terrorisme asook verraad uit eie kring aan hulle opgedring is?

Tydens die eerste JBM Hertzog-gedenklesing in 1971 het Wennie du Plessis aangevoer “dat die Anglo-Boereoorlog ‘n baie beslissende fase in ‘n deurlopende proses vir die Afrikaner was” (251). Volgens André Wessels was “selfbeskikking ‘n leitmotief in Hertzog se openbare loopbaan … Eers het hy vir selfregering vir die verslane Boere-republieke gestry; later vir soewereine onafhanklikheid vir die verenigde Suid-Afrika” (253). In 1990/94 het ‘n absolute breuk in die Afrikaner se geskiedenis gekom. Het hedendaagse Afrikaners die moed om die stukke bymekaar te maak en iets sinvols daaruit te bou?

Leon Lemmer: Die Anglo-Boereoorlog: Die onmin tussen Boer en Brit (Deel 2)

Ter aanvulling van my vorige rubriek (Praag 14.03.2020) bespreek het nog twee minder bekende boeke oor die Anglo-Boereoorlog (ABO) wat in daardie era gepubliseer is.

Impressions of South Africa

James Bryce (1838-1922) was ‘n Britse historikus en politikus. Vanweë studie in Duitsland het hy groot waardering vir die Duitsers gehad. “There are no better colonists than the Germans” (bron hier onder, Kindle 5713). Hy erken darem dat in die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR)/Transvaal “most of the Germans, moved by anti-British feeling, favoured President Kruger’s Government” (6157). Bryce was later die sekretaris/minister vir Ierland (1905-1907) en die Britse ambassadeur in Amerika (1907-1913). Hy het Suid-Afrika in 1897 besoek en die volgende boek gepubliseer: Impressions of South Africa (London: Macmillan, 1897, 1898, 1899, 423p; Amazon Kindle $3,44). Bryce was ‘n voortreflike akademikus en het deeglike, omvattende navorsing oor Suid-Afrika gedoen.

Sy ideaal as historikus was om objektief te wees. Hy kry dit soms reg, maar ander kere is hy kenmerkend Brits en is hy skynbaar nie in staat om buite die destydse geykte raamwerk te dink nie. Hy skryf bv: “The British Government has been perfectly impartial” (6726) en “It may nevertheless be truly said for the British Government that it almost always sought to act justly” (6753), asook “The mother country never interferes with any matters of colonial concern, unless in the rare cases where a matter primarily local may affect the general relations and interests of the whole empire” (6980). Om die een of ander rede aanvaar Bryce sonder meer dat Suidelike Afrika Britse koloniale eiendom mag en moet wees. ‘n Mens kon ook nie verwag dat hy na ‘n enkele besoek gesaghebbend oor alle plaaslike onderwerpe sou skryf nie. Tydens die ABO was sy boek baie invloedryk in Brittanje. Soms sê hy die Afrikaners uiters sleg; ook die swartes, wat hy dink soos kinders behandel moet word – in ooreenstemming met ‘n standpunt wat destyds wye aanhang in Brittanje en Europa geniet het.

Wat hom van Suid-Afrika opgeval het, is dat “the country is a black man’s country” (5239). “All unskilled work is done by black people” (5286). “As servants in stores [blacks] are little more prone to petty thefts than are Europeans” (5306). “Taken as a whole, they [blacks] are a quiet and orderly people, not given to crimes of violence, and less given (so far as I could gather) to pilfering than are the negroes of the Southern States of America. The stealing of stock from farms has greatly diminished. Assaults upon women, such as are frequent in those States, and have recently caused a hideous epidemic of lynching, are extremely rare” (4313). Volgens wat hy skryf, kan blanke Suid-Afrikaners van geluk spreek wat betref die meerderheidsgroep in die bevolking. Hulle, die swartes, “will in time show capacity, and tell you that their inferiority to white men lies less in mere intellectual ability than in power of will and steadiness of purpose” (5319).

Die Khoi-San (soos ons hulle deesdae noem) is die enigste inheemses. Die swartes is indringers wat uit die noorde gekom het (5245). Daar is enkele selfregerende Britse kolonies. Hoekom? “Because they have a European population that they [the British government] have been deemed fit to govern themselves” (5258). “The traveller in South Africa is astonished at the strong feeling of dislike and contempt – one might almost say of hostility – which the bulk of the whites show to their black neighbours” (5326). “This sense of annoyance is naturally more intense toward a race so widely removed from the modern European as the Kafirs are” (5333). “The laws of the Boer Republics are far more harsh than those of the English Colonies, and the Transvaal Boers have been always severe and cruel in their dealings with the natives. But the English also have done so many things to be deplored that it does not lie with them to cast stones at the Boers” (5346).

Rassesegregasie kom van ver af: “There is indeed a complete social separation. Intermarriage, though permitted by law in the British Colonies, is extremely rare, and illicit unions are uncommon” (5353). In die Engelse kerke “blacks are admitted along with whites to the sacrament of the Lord’s Supper; but this (so I was told) is not the case in the Dutch Reformed Church” (5360). “Apart from this social disparagement, the native does not suffer much actual wrong” (5373). “There are no lynchings, as in America, and the white judges and magistrates, if not always the juries, administer the law with impartiality” (5379). “Cape Colony has a so-called ‘curfew law’ [aandklokreëling], requiring natives who are out of doors after dark to be provided with a pass – a law which is found oppressive by the best class of natives, educated and respectable men, though defended as necessary for public order, having regard to the large black population of the lower class, and their propensity to drink and petty offences” (5379). Anders as in die Kaapkolonie staan daar in die ZAR-grondwet van 1858: “The people will suffer no equality of whites and blacks, either in state or in church” (5414).

Soms wek Bryce die indruk van voorbeeldige nugterheid: “It is easy for people in Europe, who have had no experience of the presence among them of a semi-civilized race, destitute of the ideas and habits which lie at the basis of free government, to condemn the action of these Colonies in seeking to preserve a decisive electoral majority for the whites. But any one who has studied the question on the spot, and especially any one who has seen the evils which in America have followed the grant of the suffrage to persons unfit for it, will form a more charitable judgment” (5441). Maar die armsalige FW de Klerk en sy groepie meelopers het eerstehandse kennis van die plaaslike omstandighede gehad en nogtans toegegee aan die eis van swart meerderheidsregering. “To toss the gift [not right] of political power into the lap of a multitude of persons who are not only ignorant, but in mind children rather than men, is not to confer a boon, but to inflict an injury” (5448). “The black man accepts the superiority of the white as part of the order of nature. He is too low down, too completely severed from the white, to feel indignant” (5455). “Each race goes its own way and lives its own life” (5462).

Tereg vestig Bryce die aandag op die deurslaggewende demografiese verskil tussen Amerika en Suid-Afrika: “In the whole Unites States the whites are to the blacks as ten to one; in Africa south of the Zambesi it is the blacks who are ten to one to the whites” (5495). Myns insiens verduidelik dit heel moontlik waarom Amerika steeds welvarend is en Suid-Afrika nooit daardie hoogtes van sukses en voorspoed bereik het nie en sedert 1994 drasties agteruitboer. “In point of natural capacity and force of character the Bantu races are at least equal, probably superior, to the negroes brought from Africa to North America, most of whom seem to have come from the Guinea coasts. But in point of education and in habits of industry the American negroes are far ahead of the South African; for the latter have not been subjected to the industrial training of nearly two centuries of plantation life or domestic service,* while comparatively few have had any industrial contact with white workman, or any stimulation like that which the grant of the suffrage after the War of Secession [American Civil War, 1861-1865] has exercised upon a large section of the American negroes” (5502). “In both countries we see two races in very different stages of civilisation dwelling side by side, yet not mingling nor likely to mingle” (5508). [* Dit is een van die voordele van slawerny. Die swartes in Suidelike Afrika was nooit slawe nie.]

Bryce skryf hierdie profetiese woorde: “No traveller can study the colour problem in South Africa without anxiety – anxiety, not for the present, but for the future” (5515). Dit is onwaarskynlik dat selfs die grootste pessimis of die grootste veragter van die Afrikanerdom kon voorsien dat ‘n groepie blanke Afrikaanssprekendes ná verloop van minder as ‘n eeu, sedert die publikasie van Bryce se boek, feitlik ongekwalifiseerd aan die eise van swart mag sou toegee. Bryce voorspel ook: “Probably in the long run English will prevail and become the common speech of the southern half of the continent” (5530). Dit is besig om te gebeur vanweë die 1990/94-dwaasheid waarvolgens die politieke mag aan die terroristiese SWAPO en ANC toevertrou is. Vóór 1990 was Afrikaans die algemene spreektaal in sowel Suid-Afrika as Namibië en was Afrikaans in ‘n uitstekende posisie om die enigste amptelike taal in albei lande te word. Die bevolking, met Engels as spreektaal, “will form to a far greater extent than now a homogeneous mass pervaded by the same ideas and customs” (5530). Engels-eentaligheid is deel van die gelyk- en eendersmakingsproses van SWAPO en die ANC waarin Afrikaners en Afrikaans eintlik geen plek gegun word nie.

Vervolgens weerspreek Bryce hom egter oor homogenisering. “While thus constituting one vast black community, they will probably remain as sharply marked off from the whites as they are today. That there will be no intermarriage may safely be assumed from the fact that mixture of blood has greatly diminished since the days of slavery, just as it has diminished in the Southern States of America. White opinion universally condemns it, and rightly, for as things are now the white race would lose more by the admixture than the coloured race would gain” (5530). Bryce kon onmoontlik voorsien het dat die hoofstroom Afrikaanse inligtingsmedia, oftewel Naspers/Media24, binne ‘n eeu geen steen onaangeroerd sou laat om interrassige huwelike, asook sodanige seksuele verhoudings, aan te moedig en te verheerlik nie. Dieselfde word in die geval van selfdegeslaghuwelike en -verhoudings gedoen; verskynsels wat in Bryce se tyd nie geduld is nie.

Bryce voorspel voorts: “The Kafirs will be far more generally educated than they are now, and will have developed a much higher intelligence. That they will remain inferior to the whites in all intellectual pursuits and in most handicrafts may be concluded from American experience” (5536). “The day will arrive when South Africa will see itself filled by a large coloured [non-white] population, tolerably homogeneous, using the same language, having forgotten its ancient tribal feuds” (5536). “When will that day arrive? Probably not for at least a century, possibly not for two centuries” (5543). Hiervolgens het FW de Klerk se staatsmanskap ‘n eeu te vroeg sy opwagting gemaak. “Fast as the world moves in our time, it must take several generations to develop a race so backward as the Kafirs” (5543). “When, perhaps in the twenty-first century, the native population has reached the point of progress we have been imagining, the position may be for both races a grave or even a perilous one … the preponderance of numbers on the black side may make it more serious than it could be in the United States” (5550). Een van die dinge wat die koloniale owerheid dadelik ivm “this native problem” moet doen, is “keep them from flocking as a loafing proletariate into the towns” (5557). Plaaslik is instromingsbeheer en aandklokreëlings egter reeds lank gelede afgeskaf. “Could he [the average white] be got to feel more kindly toward the native, and to treat him, if not as an equal, which he is not, yet as a child, the social aspect of the problem – and it is the not least serious aspect – would be completely altered” (5564).

Bryce verwys na wat die historikus, George McCall Theal (1837-1917), oor die plaaslike sendelinge geskryf het. “They used to bring groundless or exaggerated charges against the Boer farmers, and always sided with the natives, whatever the merits of the case” (5659). Maar Bryce laat hom ook ongunstig oor die Afrikaners uit. Hulle is glo “slow” [slapgat?] (5687) en “suspicious” (5693). “The women are usually ill-educated and often unattractive … That love of cleanliness for which their kinsfolk in Holland are famous has vanished under the conditions of a settler’s life and the practice of using negro servants, and they are now apt to be slatternly” (5693). “The [white] population is so extremely thin, the towns so few and so small, that it is not surprising that a people who came out from the least educated strata of society in Holland should, under the difficult conditions of a settler’s life, have remained at a low level of mental culture” (5699).

Die plaaslike Britte was anders, glo beter, as die Afrikaners. “They have more enterprise than the Dutch, and are much less antiquated in their ideas” (5706). “Partly from their desire to be unlike the Dutch, they have remained markedly English, both in their speech, in their ideas, and, so far as the differences of climate permit, in their way of life. Nevertheless, they have been affected by the Dutch. They have taken from the latter the aversion to field labour, the contempt for the blacks, the tendency to prefer large pastoral farms to agriculture, and, in some districts, a rather sleepy and easy-going temperament” (5706). “The Englishman will deride the slowness of the Dutchman, the Dutchman may distrust the adroitness or fear the activity of the Englishman” (5719).

Oorafhanklikheid van swart arbeid is inderdaad een van die groot struikelblokke wat in die pad van ‘n Afrikaner-tuisland staan. Ons sal moet leer om alles self te doen, self handearbeid te verrig, dus ook in daardie opsig onafhanklik te wees. Oor plaaslike arbeid skryf Bryce: “Labour is neither cheap nor good” (6622). “In South Africa skilled labour is dear because scarce, and unskilled labour is dear because bad … black labour is seldom effective labour … they [blacks] are often changeable and unstable, apt to forsake their employment for some trifling cause … a white labourer at twice the price would, for most kinds of work, be cheaper” (6542).

“Severed from Europe and its influences two hundred years ago, they [the Transvaal Boers] have, in some of the elements of modern civilisation, gone back rather than forward” (6030). “Living in the open air, and mostly in the saddle, they are strangely ignorant and old fashioned in all their ideas … They dislike and despise the Kafirs” (6037). “They hate the English also, who are to them the hereditary enemies that conquered them at the Cape; that drove them out into the wilderness in 1838; that annexed their Republic in 1877, and thereafter broke the promises of self-government made at the time of the annexation; that stopped their expansion on the west by occupying Bechuanaland, and on the north by occupying Matabililand and Mashonaland; and that were still, as they believe, plotting to find some pretext for overthrowing their independence. This hatred is mingled with a contempt for those whom they defeated at Laing’s Nek and Majuba Hill, and with a fear born of the sense that the English are their superiors in knowledge, in activity, and in statecraft. It is always hard for a nation to see the good qualities of its rivals and the strong points of its opponents’ case; but with the Boers the difficulty is all the greater because they know little or nothing of the modern world and of international politics” (6042).

“Two centuries of solitary pastoral life have not only given them [the Transvaal Boers] an aversion for commerce, for industrial pursuits, and for finance, but an absolute incapacity for such occupations, so that when gold was discovered in their country, they did not even attempt to work it … the corruption of their Legislature shows that it is rather to the absence of temptation than to any superior strength of moral principle that these merits have been due. For politics they have little taste or gift” (6050). Oor die Transvaalse Grondwet skryf Bryce: “Enacted in 1858 and partly based on a prior draft of 1855. it is a very crude, and indeed rude, instrument, occasionally obscure, and containing much matter not fit for a constitution” (6084). “In 1881, when the Republic recovered its independence, there were neither roads, railways, nor telegraphs in the country. Its towns were rough hamlets planted round a little church. Its people had only the bare necessaries of life” (6098).

Bryce keer terug na die taalkwessie. “The hold of Dutch [Afrikaans] is so strong that it will probably continue to be spoken in the Colony for two generations at least” (5733). Die plaaslike Nederlands “adopted many Kafir or Hottentot words, and having become vulgarized into a dialect called Taal, which is almost incapable of expressing abstract thought or being a vehicle for any ideas beyond those of daily life … This defect might give English a great advantage if the Boers wished to express abstract ideas. But they have not this wish, for they have no abstract ideas to express. They are a people who live in the concrete” (5740). Volgens Bryce is daar net drie plaaslike skrywers wat vermelding verdien: Robert Pringle, Olive Schreiner en William Charles Scully,” die outeur van Kafir tales (5777). Al drie is Engels. “The Dutch section is practically disqualified by its language (which, be it remembered, is not the language of Holland, but a debased dialect) from literary composition, even were it otherwise disposed to authorship. Literature will always, I think, remain English in character, bearing few or no traces of the Dutch element in the people” (5784).

Bryce verwys na iets wat hy sekerlik sou toeskryf aan die voortreflike voorbeeld wat die Britte stel: “The high level of decorum maintained in the Cape Parlement, where scenes of disorder are, I believe, unknown, and violent language is rare” (5753). Sedert 1994 het die situasie in die parlement in hierdie opsigte ingrypend verander. “I heard of little or nothing amounting to corruption. Elections were said to be free from bribery” (5999). Sedert 1994 het die situasie in hierdie opsigte ook radikaal verander.”The suffrage [in Cape Colony] is so wide as to admit nearly all the whites, and there is, of course, no desire to go lower and admit more blacks” (5932). Politieke kwessies “turn not, as in the Southern States of America, upon the political rights of the black man (for on this subject the ruling whites are in both Colonies [Cape and Natal] unanimous, but upon land rights and the regulation of native labour … One cannot say that there exist pro-native or anti-native parties, but the Dutch are by tradition more disposed than the English to treat the native severely, and, as they express it, keep him in his place. Many Englishmen share the Dutch feeling, yet it is always by Englishmen that the advocacy of the native case is undertaken” (5946).

“The rapid increase of Indian immigrants in that Colony [Natal] alarmed the whites, and led to the passing, in 1896, of an Act which will practically debar these immigrants from political rights” (5441). “In Natal both races [English and Afrikaans whites] are equally anti-Indian” (5946). Nog iets wat Bryce oor Natal skryf, is: “The south-coast Kafirs far outnumbered the whites, were full of courage, had a rough and thickly wooded country to defend, and were so ignorant as never to know when they were beaten. A more intelligent race might have sooner abandoned the contest” (6740).

In anti-Afrikaner geledere word die Voortrekkers dikwels kwalik geneem omdat hulle met die oog op selfbehoud laer getrek het. Deesdae is die oproep uit dieselfde oord “ontlaering” (gebruik in hierdie verband die soekfunksie op LitNet), dus dat die Afrikanerdom in sy swernoot moet gaan. Bryce doen dieselfde. Hy verkwalik die Transvaal omdat die vereistes vir burgerskap na die ontdekking van goud strenger gemaak is. Maar die Transvaal is in ‘n kort tyd deur Uitlanders verswelg, soortgelyk aan die versnelde verswelging deur inkommers waarmee ons sedert 1994 te make het. “There are about 65 000 Boers, all told, and about 24 000 male citizens over the age of sixteen. The … Uitlanders numbered nearly 100 000, of whom fully one-half were adult males” (6211). “Over against the Uitlanders stood the native Boer population … The majority, consisting of the old ‘true blues’, who hated the British Government and clung to their national ways, supported the Boer Government in its stubborn refusal to grant reforms” (6218). Oor Paul Kruger skryf Bryce: “Exercising by his constant harangues in the Volksraad, what has been called a ‘dictatorship of persuasion’, he warned the people that their customs, their freedom, their religion, were at stake, and could be saved only by keeping the newcomers out of power” (6225). “It was the Government of a small and ignorant minority, and, since they [the Uitlanders] believed it to be corrupt as well as incompetent, it inspired no respect” (6299).

In sy laaste hoofstuk skryf Bryce: “There has been a collision of two types of civilisation, one belonging to the nineteenth century, the other to the seventeenth. His isolation, not only in a distant corner of the southern hemisphere, but in the great, wide, bare veldt over which his flocks and herds roam, has kept the Boer fast bound in the ideas and habits op a past age, and he shrinks from the contact of the keen restless modern man, with new arts of gain and new forms of pleasure” (6693). Bryce het darem ook tot die volgende insig gekom: “An Afrikander patriotism of their own – a patriotism which is not Dutch, for they care nothing for the traditions of Holland, but purely Africander” (6700).* “On the other hand, the English of the Colony … have remained more thoroughly English than those of most British Colonies, and have never conceived the idea of severing their own connection with the mother country” (6713). By die Boere is daar “the wish to be left alone, and a stubborness of will that made independence seem more desirable the more it was threatened” (6719). Maar nóg die Britte nóg die swartes wou die Afrikaners met rus laat. Nie-Afrikaners, deesdae insluitende verloopte Afrikaners, gaan voort om hulle wense aan Afrikaners op te dring. [* Bryce weerspreek baie van wat hy geskryf het, wanneer hy teen die einde verklaar: “Those of Dutch origin, warm as is their Africander patriotism, have never been hostile to the British Crown” (6993).]

Die laaste toekomsblik wat Bryce hom veroorloof, het ook die kol gemis. “There is, of course the danger that a class may spring up composed of men unfit for the higher kinds of work [blacks?], and yet too lazy or too proud to work with their hands [Afrikaners?]; and some observers already discover signs of the appearance of such a class. If its growth can be averted the conditions for the progress and happiness of the white race in South Africa seem favourable; and we are approaching an age of the world when the quality of a population will be more important than its quantity” (6858). Sedert 1994 troon die voorkeur vir kwantiteit egter loshande bo kwaliteit uit.

Bryce vertolk die voorafgaande egter as ‘n toekoms wat gunstig vir die Britte gaan verloop. “The English-speaking element will, if the mining industry continues to thrive, become politically as well as economically supreme … A country must, after all, take its character from the large majority of its inhabitants, especially when those who form that large majority are the wealthiest, most educated, and most enterprising part of the population” (6913). Hy droom van ‘n onafhanklike “Anglo-Dutch Republic” (6967), “though under the protection and dignified by the traditions of an ancient and famous monarchy. Nor has it been fully realized that the Colonies derive even greater substantial advantages from the connection than does the mother country. The mother country profits perhaps [!] to some extent – though this is doubtful [!] – in respect of trade, but chiefly in the sentiment of pride and the consciousness of a great mission in the world which the possession of these vast territories, scattered over the oceans, naturally and properly inspires” (6973).

Heroes of the Boer War

Frederik Rompel (1870-1940) was ‘n Volkstem-joernalis en ‘n oorlogskorrespondent tydens die ABO. Hy het eerstehands met die leidende figure van albei partye kennis gemaak. Van hom is die volgende boek gepubliseer: Heroes of the Boer War (Nederland Publishing Company, 1903, 242p; Amazon Kindle R2,29). Die Kindle-weergawe is hoogs onvolmaak, maar teen die prys steeds die moeite werd om te lees.

Ná die stigting van De Burger in 1915 is DF Malan as die eerste redakteur aangestel. Malan het veral die hoofartikels geskryf en hom nie met die ander joernaliste en die produksie van die koerant bemoei nie. Hy het hom spoedig eerder “aan sy parlementêre loopbaan gewy en sy kantoor by De Burger het meestal leeggestaan. Die publiek was egter salig onbewus van die feit dat die meeste van De Burger se hoofartikels nou geskryf is deur die tegniese redakteur, Frederik Rompel – ‘n Nederlandse Katoliek van geboorte, met ‘n Joodse vrou wat intussen in die Afrikanergemeenskap opgeneem is. Rompel en sy kollega Louis Hiemstra [1897-1978] is in 1921 by De Burger aangestel. Saam het hulle die gehalte van die koerant verbeter” (Lindie Koorts, DF Malan en die opkoms van Afrikaner-nasionalisme, Kaapstad: Tafelberg, 2014, Kindle 3980).

Rompel se boek is die teenoorgestelde van Yves Guyot se boek (Praag 14.03.2020). Guyot het hom teen die Boere geskaar, terwyl Rompel die hoogste lof vir hulle het. Maar Rompel is nie heeltemal onkrities nie. Hy maak bv melding van die gebrek aan dissipline by sommige Boere, wat tydens die ABO na hulle huise of plase teruggekeer het wanneer dit hulle gepas het; ook die nadelige invloed wat die saamsleep van ossewaens met vroue en kinders op die oorlogsukses van die Boere gehad het. Heel aan die begin wys hy op die wydverspreide valse vertroue wat die Boere in koningin Victoria gehad het: “If your queen only knew” (Kindle 653).

In sy voorwoord skryf William Thomas Stead (1849-1912): “It is only by reading this book that we English can understand how it was that the whole non-English world regarded with horror and indignation the British devastation of the two Republics” (8). Stead noem die Britse optrede tydens die ABO inderdaad ‘n “crime against humanity” (19). Hierdie frase word deesdae teen apartheid misbruik. Verloopte Afrikaners, soos Willie Esterhuyse, Wannie Carstens, Lindie Koorts en André Bartlett (die gebruiklike verdagtes wanneer publisiteit vir hulleself ten koste van die Afrikanerdom gesoek word), het dit ANC-gedienstig onlangs weer ingevryf (Netwerk24, 23.02.2020). Wanneer bv plaasmoorde veroordeel word, skitter hierdie mense egter in hulle afwesigheid.

Ek vind dit interessant dat Stead in hierdie konteks na Andreas Hofer (1767-1810) verwys as “that indomitable Boer of the Tyrol” (28) – kyk Wikipedia. In sy inleiding vergelyk Albert Pfister die setlaars in die Nuwe Wêreld/die Amerikas met die Kaapse Hollanders: “They had not the stamina of the hardy settlers at the Cape” (151). Hulle het mettertyd as Boere die binneland in getrek. Hulle was “strong, virtuous, self-reliant” (160).

Rompel beskryf agtereenvolgend en in besonderhede die volgende Afrikanerhelde, sommige waarvan later geblyk het nie danige helde te wees nie: Paul Kruger, MT Steyn, WJ Leyds, ADW Wolmarans, Cornelis Wessels, Abraham Fischer, Schalk Willem Burger, FW Reitz, PJ (Piet) Joubert, PA (Piet) Cronjé, Louis Botha, Christiaan de Wet, JH (Koos) de la Rey, Ben Viljoen, Danie Theron, JBM Hertzog, JC (Jan) Smuts, SG Maritz, GJ (Gideon) Scheepers en PH Kritzinger.

Rompel het ook groot lof vir Afrikanervroue gehad, waaraan ‘n aparte hoofstuk gewy word. Hy haal MT Steyn soos volg aan: “Our women have gone through the fire of patriotism and not been found wanting. They will suffer patiently, if only we continue the sacred struggle for independence” (4071). Steyn word “the soul of the Africander resistance” genoem (1587). Ek volstaan met ‘n aanhaling van Christiaan de Wet: “A Boer first gets dangerous when you succeed in surrounding him” (3043). Deesdae het die plaaslike blankes met verswelging te make. Het die hedendaagse Boere/Afrikaners die murg in hulle pype om nie in hierdie onverdiende lot te berus nie, deur sorg te dra dat hulle situasie stelselmatig verbeter eerder as versleg?

Dan Roodt: Korona en vleislus

Ek sit hier en moet besluit of ek oor ‘n dag of wat op die vliegtuig moet klim Frankryk toe of nie. Almal raai my af om te gaan, want die hele land is nou in ‘n toestand van afsondering: skole, restaurante, kafees, openbare plekke en alle winkels wat nie van lewensbelang is nie, is gesluit. Vandag vergader die Suid-Afrikaanse kabinet van die ANC-terroristebewind en waarskynlik gaan hulle ook drakoniese maatreëls afkondig. Ek sien nog kans vir Frankryk onder beleg van korona, maar ek is nie lus om by my terugkeer by Jan Smutslughawe iewers in ‘n ANC-konsentrasiekamp onder “kwarantyn” geplaas te word nie.

‘n Doktersvriend, wat my ook afraai om te vlieg, noem terloops dat hy nou self onder kwarantyn verkeer want hy moes ‘n week of wat gelede ‘n pasiënt uit Iran in Pretoria ondersoek en agterna het die man positief vir Covid-19 getoets. Gelukkig is my vriend darem tuis onder kwarantyn en nie in ‘n Proteahotel of ander vreemde plek tussen ander moontlike draers van die virus nie. Dit sal my nie pla om onder tuiskwarantyn te wees nie; ek sal net my kruideniersware aanlyn bestel en laat aflewer.

Die globale toestand waarin ons verkeer het my gister weer so ‘n bietjie laat wonder oor die vleisprobleem. Meeste mense hou van vleis en Chinese selfs van vlermuis- en ietermagôvleis. Of pas uitgebroeide klein voëltjies wat hulle sommer so uit die nes haal en lewendig opvreet; daar is so ‘n video op Twitter wat ek eerder nie hier sal plaas nie, dis te grillerig.

Die probleem lyk vir my só: As jy doer op ‘n plaas as bestaansboer leef met ‘n paar beeste en hoenders vir eie gebruik, met die diere wat vry rondloop, sal dit waarskynlik nie lei tot ‘n globale epidemie of pandemie soos tans nie. Maar sodra mense in groot stede in hul miljoene begin leef en diere op ewe groot skaal geteel, gevoer en geslag word om hulle te voed, ontstaan allerlei risiko’s. Sulke diere het geen natuurlike lewens nie en bring hul bestaan in eng ruimtes vol ontlasting, urine, virusse en bakterieë deur. Eintlik is hulle nie lewende wesens nie, slegs “vleis” wat “geproduseer” word.

Chinese eet blykbaar ook katte en honde. Dis seker insgelyks “vleis”, nes ‘n vlermuis of ‘n ietermagog.

Die probleem is egter dat die onhigiëniese toestande van Chinese “nat markte” waar diere terstond geslag en verorber word, ewe seer deur die hele “dierlike voedselketting” bestaan – ook in die Weste en in Suid-Afrika. Dis ‘n teelaarde vir mikro-organismes, soos die koronavirus, voëlgriep (SARS), varkgriep en die res.

Dis seker nie toevallig dat daar die afgelope tien tot twintig jaar telkens ‘n virale uitbraak was nie. Want ons skep die ideale toestande waaronder daardie virusse van dier tot dier, en van dier tot mens, oorgedra kan word. En soos wat die Chinese ryker geword het, het hul nuwe koopkrag hul vleislus aangewakker. Pleks dat hulle by rys en tofu gebly het!

Een antwoord is natuurlik om van vleis af te sien, nie omdat dit polities korrek of “goed vir die klimaat” is nie, maar omdat dit die planeet dalk veiliger kan maak. As dit so aanhou, gaan jy dit naderhand nie meer op straat kan waag sonder ‘n wit pak met ‘n helm en ‘n asemhalingstoestel nie, want die kieme gaan oral krioel.

Wie onthou nog malkoeisiekte? Terwyl almal nou gal braak oor China waar Covid-19 ontstaan het, vergeet hulle van malkoeisiekte oftewel bees- sponsagtige ensefalopatie (BSE) wat in die middeltagtigerjare in die Verenigde Koninkryk uitgebroei het. Sover ek dit verstaan, was dit te wyte aan die breine van dooie koeie wat aan lewende koeie gevoer is. Dis seker ‘n vorm van beeskannibalisme wat deur mense op dié arme diere afgedwing is. Een bees kon dit nie aan ‘n ander bees oordra nie, maar mense wat die besmette beeste eet, ontwikkel ‘n soortgelyke breinsiekte genaamd Creutzfeldt-Jakobsiekte wat gate in hul harsings veroorsaak. Hieroor bevat Wikipedia die volgende interessante inskrywing:

It is thought that humans can contract the variant form of the disease by eating food from animals infected with bovine spongiform encephalopathy (BSE), the bovine form of TSE also known as mad cow disease.

Cannibalism has also been implicated as a transmission mechanism for abnormal prions, causing the disease known as kuru, once found primarily among women and children of the Fore people in Papua New Guinea. While the men of the tribe ate the body of the deceased, women and children consumed other parts, such as the brain, and were more likely than men to contract kuru from infected tissue.

Ek leef van rys, tofu, neute, sade, groente en vrugte, en was nog nooit gesonder nie. Toenemend laat die eet van vleis my gril, of dit nou mensvleis, vlermuisvleis, ietermagôvleis, beesvleis, varkvleis, hoendervleis of wildsvleis is.

Ek het via Google op die volgende aanhaling afgekom:

“Meat and poultry producers must bear primary responsibility for keeping pathogens out of their products, but when it comes to beef, chicken, and other raw meats, restaurateurs and home cooks must treat them like hazardous materials and take steps to minimize risk,” said CSPI senior food safety attorney Sarah Klein. “Care should be taken to avoid spreading germs from the meat around the kitchen, and meat thermometers should be used to ensure that ground beef, chicken, and other meats are fully cooked.”

“Hazardous materials,” inderdaad.

Hier is iets oor tofu.

Leon Lemmer: Die Anglo-Boereoorlog: Die onmin tussen Boer en Brit (Deel 1)

Twee van die bekendste boeke wat kort na afloop van die Anglo-Boereoorlog (ABO, 1899-1902) gepubliseer is, is Christiaan de Wet se Strijd tusschen Boer en Brit (1902) en JD Kestell se Through shot and flame (1903). ‘n Kindle-weergawe van albei is gratis beskikbaar. Ek het voorheen na hierdie twee boeke verwys (“Die aktualiteit van verraad,” Praag 8.10.2016). Kestell skryf: “The heart of the nation, as a whole, was still always faithful.” Hy sê dit ten spyte van die groot getal ABO-verraaiers in eie kring. Kan ons, ten spyte van die 1990/94-verraad, dieselfde van die meeste hedendaagse Afrikaanssprekende blankes beweer?

In hierdie rubriek bespreek ek twee minder bekende boeke oor die ABO. Albei is in die ABO-era gepubliseer. In my volgende rubriek beoog ek om nog twee sulke boeke te bespreek. Elk van hierdie rubrieke handel oor ‘n pro-Afrikaner- en ‘n anti-Afrikanerboek.

A century of wrong

Francis William Reitz jr (1844-1934) was ‘n merkwaardige Afrikaner: Hoofregter van die Oranje-Vrystaat (1876-1889), Staatspresident van die Oranje-Vrystaat (1889-1895), Staatsekretaris van die SA Republiek/Transvaal (1898-1902) en President van die Senaat (1910-1921). Hy het weens swak gesondheid as Vrystaatse president bedank. In die Transvaal was hy tweede in bevel, ná president Paul Kruger. In 1889 het Reitz en Kruger die verdedigingsverdrag gesluit wat albei die Boere-republieke in die Anglo-Boere-Oorlog (1899-1902) gedompel het. Reitz het die Vrede van Vereeniging (1902) in sy amptelike hoedanigheid onderteken, maar as bittereinder geweier om dit in sy persoonlike hoedanigheid te doen. Ná ondertekening het hy “na ‘n hoek geloop en in trane uitgebars.” Hy het as banneling in Nederland en Amerika gewoon (1902-1907), voordat veral Jan en Isie Smuts hom oortuig het om na sy geboorteland terug te keer. Hy het ‘n lid van die Nasionale Party geword en as president van die Senaat gesê: “I am still a Republican at heart” (Praag 1.07.2017).

Die anti-Britse boek, Eene eeuw van onrecht / A century of wrong, waarvan Jan Smuts (1870-1950), die destydse Transvaalse staatsprokureur, die hoofouteur is, is in 1900 onder FW Reitz se naam gepubliseer. Die Engelse weergawe is onlangs hergepubliseer (Good Press, 2019, 177p; Amazon Kindle $3,16). Frederik Rompel (1870-1940) verduidelik waarom Reitz pleks van Smuts aanvanklik as die outeur aangedui is: Smuts “set himself to work on the Century of Wrong, the plan of which had been drafted by the State Secretary, who also gave instructions as to the tendency of the book” (Heroes of the Boer War, Nederland Publishing Company, 1903, 242p; Amazon Kindle $2,29, Kindle 3703). Die doel was om die Transvaalse saak amptelik te stel – vandaar die aanduiding van Reitz as outeur – en sodoende steun plaaslik en ook in Brittanje en elders te werf. Richard Steyn noem dat Jan Smuts se vrou, Isie (1870-1954), die oorspronklike Hollandse teks in Engels vertaal het (Jan Smuts: Unafraid of greatness, Johannesburg: Jonathan Ball, 2015, 296p; Amazon Kindle $16.64, Kindle 479). Ná Uniewording in 1910 het veral Smuts en Louis Botha, twee Boere-generaals, hulle vir samewerking tussen die blanke Afrikaans- en Engelssprekendes beywer. Smuts se outeurskap van ‘n Eeu van onreg het toe vir hom ‘n verleentheid geword. Die teks is immers ‘n uiteensetting van die onreg wat die Britte van 1806 tot 1899, dus oor bykans ‘n eeu, teen die Afrikaners gepleeg het.

Die voorwoord by Smuts se boek is deur William Thomas Stead (1849-1912) geskryf. Hy het saam met die Titanic gesink. Hy was ‘n Britse joernalis en pasifis wat hom aan die kant van die Boere in die ABO geskaar het. Stead skryf: “That the Dutch in South Africa have treated the blacks as the English in other colonies have treated the aborigines is probably true, despite all that Mr Reitz can say on their behalf. But, whereas in Tasmania and the Australian Colonies the black fellows are exterminated by the advancing Briton, the immediate result of the advent of the Dutch into the Transvaal has been to increase the number of natives from 70 000 to 700 000, without including those who were attracted by the gold mines … The English … have undoubtedly a higher ideal as to the theoretical equality of men of all races; but on the spot the arrogance of colour is often asserted as offensively by the Briton as by the Boer. The difference between the two is, in short, that the Boer has adjusted his practice to his belief, whereas we believe what we do not practice” [!] (Kindle 110).

“So far as Mr Reitz’s authority goes we are justified in saying that the war was brought about by the persistence of Mr Chamberlain in reviving the claim of suzerainty which had been expressly surrendered in 1884, and which from 1884 to 1897 had never been asserted by any British Government” (151). “When Mr Reitz wrote his book he did not know that immediately after the [Jameson] Raid [1895] the British Government began to accumulate information, and to prepare for the war with the Republic which is now in progress” (178). “The white population is given at 288 000, of whom the Outlanders number 80 000, and of the Outlanders 30 000 are given as of British descent” (190).

“Mr Reitz breaks off his narrative at the point immediately before the Ultimatum … The Ultimatum was dated October 9th. It was the natural response to the menace with which the British government had favoured them three days previous, when on October 6th they issued the formal notice calling out the Reserves for the avowed object of making war upon the South African Republic” (215). Max Nordau (1849-1923) word soos volg aangehaal: “The fact that a tiny people faces death without hesitation to defend its independence against an enemy fabulously superior in number, or to die in the attempt, presents an aspect of moral beauty which no soul, attuned to higher things, will disregard” (222). Vergelyk dit met FW de Klerk se roemlose, mandaatlose oorgawe aan swart mag. “When in this country [England] a leading exponent of popular Liberalism declares that ‘morally we can never win, but that physically we must and shall,’ we begin to realise how necessary is the chastisement which has fallen upon us for our sins” (242).

Smuts skryf aan die begin: “We have reached a stage when it will be decided whether the sacrifices which both our fathers and we ourselves have made in the cause of freedom have been offered in vain, whether the blood of our race, with which every part of South Africa has been, as it were, consecrated, has been shed in vain; and whether by the grace of God the last stone will now be built into the edifice which our fathers began with so much toil and so much sorrow” (254). Is Afrikaners sedert 1994 nie weer in ‘n soortgelyke situasie nie? “History will show convincingly that the pleas of humanity, civilisation, and equal rights, upon which the British Government bases its actions, are nothing else but the recrudescence [recurrence] of that spirit of annexation and plunder which has at all times characterised its dealings with our people” (275).

“Notwithstanding the wild surroundings and the innumerable savage tribes in the background, the young Africander nation had been welded into a white aristocracy, proudly conscious of having maintained its superiority notwithstanding its arduous struggles. It was this sentiment of just pride which the British Government well understood how to wound in its most sensitive part by favouring the natives as against the Africanders. So, for example, the Africander Boers were forced to look with pained eyes on the scenes of their farms and property devastated by the natives without being in a position to defend themselves, because the British Government had even deprived them of their ammunition. In the same way the liberty-loving Africander burgher was coerced by a police composed of Hottentots, the lowest and most despicable class of the aborigines, whom the Africanders justly placed on a far lower social level than that of their own Malay slaves” (294). “It was at Slachter’s Nek [1815-1816] that the first bloodstained beacon was erected which marks the boundary between Boer and Briton in South Africa” (308).

“The records of the criminal courts of the Cape Colony bear indisputable witness to the fact that there were no people amongst the slave-owning classes of the world more humane than the Africander Boers. Their treatment of the natives was based on the theory that natives ought not to be considered as mature and fully developed people, but that they were in reality children who had to be won over to civilisation by just and rigid discipline” (318). Dan volg hierdie feit: “Our forefathers had become owners of slaves chiefly imported in English ships and sold to us by Englishmen” (325). Oor die manier waarop die slawe vrygestel is: “Gradually the hard fact was borne in upon us that there was no such thing as Justice for us in England” (332). “Lord Glenelg, the Colonial Secretary … maligned the Boers in even more forcible terms than the emissaries of the London Missionary Society, and openly favoured the Kaffirs, placing them on a higher pedestal than the Boers” (339). “It was useless to hope for justice from Englishmen. There was no security for life and property under the flag of a Government which openly elected to uphold Wrong. The high-minded descendants of the proudest and most stubborn peoples of Europe had to bend the knee before a Government which united a commercial policy of crying injustice with a veneer of simulated philanthropy” (347).

Na aanleiding van die begin van die Groot Trek: “The British Parliament even passed a law in 1836 to impose punishment beyond their jurisdiction [the Orange River – 360] up to the 25th degree south, and when we trekked further north, Lord Grey threatened to extend this unrighteous law to the Equator. It may be remarked that in this law it was specially enacted that no sovereignty or overlordship was to be considered as established thereby over the territory in question” (387).

In Natal aan die begin van 1838 (dus vóór die Slag van Bloedrivier) “the Boers were to be prevented from obtaining ammunition, and to be forbidden to establish an independent Republic. By these means he [Lord Glenelg] hoped to put a stop to the emigration. Lord Stanley instructed Governor Napier on the 10th April, 1842, to cut the emigrant Boers off from all communication, and to inform them that the British Government would assist the savages against them, and would threat them as rebels” (420). “Sir Harry Smith mobilised an army, chiefly consisting of blacks, against us white people, and fought us at Boomplaats [1848]” (455; ook 640). Die Britse historikus, James Anthony Froude (1818-1894), skryf: “In 1852 we had discovered that wars with the Natives and wars with the Dutch were expensive and useless, that sending troops out and killing thousands of Natives was an odd way of protecting them” (476). Op die Diamantveld het die Britte 400 000 gewere aan swartes verkoop (513). Smuts kom tot hierdie gevolgtrekking: “It seems thus that there is no place for the God of Righteousness in English policy” (513). “People had decided in England – to quote Froude once more – to abandon the Africanders and the Kaffirs beyond the borders to their fate, in the hope that the Kaffirs would exterminate the Africanders” (541). Vandaar die Sandrivier-konvensie, 1852 (562).

“But no reliance could be placed on England’s word, even though it was embodied in a Convention duly signed and ratified, for when the Diamond Fields were discovered, barely seventeen years later, England claimed a portion of Transvaal territory next to that part which had already been wrested from the Free State” (568). “The British Government had all along considered the Zulus as a means of annihilating the Transvaal” (625). Smuts verwys na die gedrag van bv Cecil Rhodes en die Jameson-inval (1895) as “that treacherous duplicity which is an enduring characteristic of British policy in South Africa, [eg] co-operated publicly, and in the closest relationship, with the Colonial Africanders, while he [Rhodes] was secretly formenting a conspiracy with Jingoism against the Cape Africanders and the South African Republics” (784). Later verwys hy na die “hypocritical accusations [of] the British Government” (1268), die “bad faith” wat hulle openbaar (1326) en vra: “Can anyone wonder that South Africa has lost all confidence in British statemanship?” (1341).

Smuts begin die laaste hoofstuk soos volg: “I have now reviewed all the facts connected with the history of our oppression and persecution during the past hundred years” (1376). “We were accused in innumerable newspapers of all sorts of misdeeds against civilisation and humanity” (1390). “The feeling of the whole world was being prejudiced against them [Africanders] by the efforts of malignant hate” (1396). Dit herinner aan die veldtog wat tot op hede teen die Afrikanerdom, die Afrikaner-bewind (1948-1989) en apartheid gevoer word.

Smuts verdeel die Suid-Afrikaanse geskiedenis in drie periodes. Die eerste periode het met die Britse besetting in 1806 begin. “The chief feature of British policy was one of utter contempt, and the general trend of British feeling in regard to our unfortunate people can be summarised by the phrase, ‘The stupid dirty Dutch’ … The wave of sentimental philanthropy then passing over the civilised world was utilised by the British Government in order to represent the Boers to the world as oppressors of poor peace-loving natives … It may seem inexplicable that the Power which stood up boldly at the Treaty of Utrecht [1713] as the shameless champion of negro slavery was the very one which was celebrated in South Africa for its morbid love of the natives; the explanation, however, is that it was not so much love for the native that underlay the apparent negrophilistic policy as hatred of the Boer. As a result of this hatred of the Boer, disguised under the veneer of philanthropy in regard to the aborigines, the natives were employed as police against us; they were provided with arms and ammunition to be used against us; they were incited to fight us, and, wherever it was possible, they murdered and plundered us” (1409).

Die tweede periode duur tot 1881. Die Afrikaners het hulle gekonsolideer in ‘n mag waarmee rekening gehou moet word. Brittanje het geen voordeel gesien in die uitgawes wat meegebring is deur die Britse pogings om vrede tussen die Afrikaners en swartes te bewaar nie. Vandaar die ooreenkomste met die Transvaal (1852) en Oranje-Vrystaat (1854) waarvolgens hulle hulleself kon regeer. “They were guaranteed … the undisturbed possession of certain wild and apparently worthless tracts of territory” (1423) – vóór die ontdekking van diamante (1866) en goud (1886). Toe: “These wild and useless tracts, which had been guaranteed to the Boers, appeared to be very valuable after the Boers had rescued them from barbarism, and opened them up for civilisation” (1423). Wat het die Britte toe gedoen om die Oranje-Vrystaat en die Transvaal te probeer terugkry? “Arming the Kaffir tribes against us in the most incredible manner, and in inciting them to attack us in violation of solemn treaties and promises” (1430). Die Britte het wapens en ammunisie van die Boere weerhou terwyl hulle voortbestaan deur bv die Basoetoes van Mosjesh bedreig is. Die Britte het sowel die Diamantveld/Griekwaland-Wes (1871) as Basoetoeland (1868/1871) geannekseer. In 1877 is die Transvaal ook geannekseer. “We see in all its repulsive nakedness the hypocricy which openly masqueraded in the guise of the disinterested and pitiful Samaritan, while its true and secret object was to inflict a fatal wound upon the burgher Republic” (1443).

“The third period of our history is characterised by the amalgamation of the old and well-known policy of fraud and violence with the new forces of Capitalism, which had developed so powerfully owing to the mineral riches of the South African Republic. Our existence as a people and as a State is now threatened by an unparalleled combination of forces … all the forces which underlie the lust of robbery and the spirit of plunder … encircled as they [Africanders] are by the forces of hatred and revenge … Every sea in the world is being furrowed by the ships which are conveying British troops from every corner of the globe in order to smash this little handful of people” (1450). Dan volg hierdie profetiese woorde: “There arises before him [the onlooker] in a dream the distant prospect of Bantu children playing amongst the gardens and ruins of the sunny south around thousands of graves in which the descendants of the European heroes of Faith and Freedom lie sleeping. For the marauding hordes of the Bantu are once more roving where European dwellings used to stand. And when the question is asked – why all this has happened? Why the heroic children of an heroic race, to which civilisation owes its most priceless blessings, should lie murdered there in that distant quarter of the globe? An invisible spirit of mockery answers, ‘Civilisation is a failure; the Caucasian [white race] is played out!'” (1463). Dit is ‘n beeld van die werklikheid wat hom ná die ABO ontvou het en wat sedert 1994 herhaal word.

Milan Kundera skryf: “Small nations. The concept is not quantitative; it points to a condition; a fate” ( Praag 29.02.2020). Smuts skryf: “If it is ordained that we, insignificant as we are should be the first among all peoples to begin the struggle against the new-world tyranny of Capitalism, then we are ready to do so, even if that tyranny is reinforced by the power of Jingoism” (1477). [jingoïsme: “aggressiewe, dweepsieke vaderlandsliefde” (HAT) – in die Suid-Afrikaanse geskiedenis veral met die Britte geassosieer.] “As in 1880, we now submit our cause with perfect confidence to the whole world. Whether the result be Victory or Death, Liberty will assuredly rise in South Africa like the sun from out the mists of the morning, just as Freedom dawned over the United States of America a little more than a century ago. Then from the Zambesi to Simon’s Bay it will be ‘Africa for the Africander'” (1484). Sedertdien het baie Afrikaners hulle begeerte om Afrikane te regeer en selfs om in (Suid-)Afrika te woon, verloor.

Boer politics

Yves Guyot (1843-1928) het die volgende boek geskryf: Boer politics (Hamburg: Tredition, 1900/2012, 152p; Amazon Kindle $2,10). Hy was ‘n Franse joernalis en politikus. Die boek is oorspronklik in Frans gepubliseer. Anders as baie van sy landgenote was Guyot sterk pro-Brits gesind; dermate dat hy geen goeie woord vir die Boere gehad het nie. In 1900 het Europese lande ‘n vredeskonferensie in Parys gehou waartydens tot die gevolgtekking gekom is: “The British goverment is responsible for the war in South Africa … [it is] tantamount to being guilty of a crime against civilisation and humanity … an outrage against human conscience, and a betrayal of the cause of progress and humanity” (Kindle 2256). Tydens die ABO was daar groot simpatie met die Boere in Europa en ook in Brittanje. Guyot het klaarblyklik hierdie boek geskryf om hierdie gesindheid te probeer teëwerk. Die teks neem die vorm aan van ‘n antwoord op ‘n pro-Boer-tydskrifartikel wat in 1900 deur Abraham Kuyper (1837-1920), die latere Nederlandse eerste minister (1901-1905), in Frankryk gepubliseer is. Die teks is waarskynlik soortgelyk aan die volgende publikasie van Kuyper: The South African crisis (1900).

Die Boere word deur Guyot beskryf as “a conquering race, who established themselves among the Hottentots and Basutos … Abstaining from all manual labour, they devote themselves to their properties, sometimes as much as 5 000 to 6 000 acres in extent, and to the breeding of cattle and horses. Beyond this, their object in life is hunting lion and big game” (309). “The Boers [are] … ‘the most carniverous of men,’ as having turned out of their possessions the nomadic Hottentot and Kaffir shepherds. The Boers represent that form of warlike and political civilisation in which production is indirect, and obtained by utilising the labour of others. It is a type of that ancient pillaging civilisation which we call war-like … Mr Kuyper is right. ‘The Boer is essentially a man of war and politics.’ He has employed his talents at the expense of Hottentots and Kaffirs; he has continued to employ them to the detriment of the Uitlanders” (329). “Mr Kruger’s argument for refusing the franchise to Uitlanders is that they numbered 70 000, while the Burghers were only 30 000. Here we have a minority governing the majority; what else is an oligarchy? (829). Later verstrek Guyot die volgende inligting: “The number of burghers aged between sixteen and sixty, entitled to vote, is 29 447; that of Uitlanders, between the same ages, 81 000” (1012).

Die Boere word beskryf as “ignorant and rough … and inflated with the conviction that they are the elect people” (778). Elders noem hy hulle “mistrustful and ignorant peasants” (1326). Guyot verwys sarkasties na Kruger se “intellectual superiority” en “Oh! Mr Kruger showed again [in 1889] at Bloemfontein how very clever he is” (1335). Later word dit “the cunning nature of the methods employed by Mr Kruger” (1353). Dit gaan oor die vereistes vir Uitlander-stemreg. “Yes, Mr Kruger is very clever to have invented such a skillful contrivance; to have the audacity to propound it; and to hold the opinion of Europe in such contempt that he could think it possible to make the majority of people the dupe of such schemes; and he has succeeded!” (1363).

Die inwoners van die Zuid-Afrikaansche Republiek/Transvaal word “a narrow unenlightened minority” genoem (2145). Guyot stel die vraag: “Has an inferior civilisation the right to impose itself upon a superior civilisation, and to propagate itself by means of war?” (1703). Guyot laat geen twyfel watter party die Boere en watter een die Britte is nie. “Every Boer is a soldier. They have no other calling; to drive ox-teams; ride; shoot; keep a sharp eye on the Kaffirs in charge of their cattle; use the sjambok freely ‘in Boer fashion,’ to make them work; these are their occupations. Their civilisation is one of the most characteristic types of a military civilisation. It is a curious thing, that so many Europeans among the lovers of peace, should actually be the fiercest enemies of England, a country which represents industrial civilisation in so high a degree, that she stands alone, in all Europe, in refusing to adopt compulsory military service” (1716). Oor die beweerde vredeliewendheid van die Britte verwys Guyot na “an eminent French statesman [who] …. declared that the English would never, never, make up their minds to go to war” (1270). Goed om te weet!

Die hoof van die Transvaalse onderwysdepartement, dr Nicolaas Mansveldt, ‘n Nederlander, “seems to have but one aim: to enforce the use of the taal, the Boer patois* – a language spoken by no one else – the use of which keeps them in isolated ignorance. The English language is banned” (1063). “Kruger het … aangedring op die ‘landstaal’ (Nederlands, die offisiële taal) as voertaal. In 1892 het die staat sy finansiering van staatskole wat Engels gebruik, gestaak. In 1895 het Kruger onomwonde verklaar: ‘Elke poging om die gebruik van Engels uit te brei, sal meewerk tot die vernietiging van die landstaal'” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 196). Tans word die ANC-regime toegelaat om Afrikaans te vernietig, met die hulp van hedendaagse hanskakies soos Wim de Villiers. [* patois: “benaming vir ‘n plaaslike, dialektiese taalvorm” (HAT 2015).]

Die Transvaal het destyds sterk ten gunste van Afrikaans gewees. “The Government of Pretoria replied on September 16th [1899, to Chamberlain]. It devotes an entire paragraph to the statement that the English language will not be admitted in the Volksraad” (1664). Die Uitlanders wou sitting in die Volksraad hê en Engels praat. “On September 23rd, the Transvaal Government replies that the taal, a language not spoken by any but Boers, is to remain the only language used in the Volksraad, and in dilatory phraseology paves the way for the ultimatum of October 9th” (1440) – wat die ABO inlui en op 11 Oktober 1899 uitbreek. MT Steyn word in hierdie verband deur Guyot beskuldig van “the special Boer skill, in misrepresenting facts [when he] announced that ‘England had committed itself to an open, and unjustifiable attack upon the independence of the South African Republic” (1693).

“In a few lines Dr Kuyper draws a conventional picture of British policy with regard to the Boers, making it out to be ever greedy of power. The contrary is the truth. A vacillating and timid policy has been England’s great mistake in South Africa; it is this very vacillation that has brought about the present war” (395). In 1836 het die Kaapse regering ‘n wet teen die Groot trek uitgevaardig. “The object of that Act was to repress crimes committed by whites under English dominion throughout the whole of South Africa, as far north as the 25º South Latitude” (395).”A certain number of Boers, irreconcilably opposed to British rule, so fully recognised this, that they trekked as far as Delagoa Bay. Another object of the Act was the protection of the Natives against the Boers. The constantly recurring and sanguinary conflicts between the Boers and the Zulus led England to extend her direct sovereign rights to Natal for the peace, protection and good government of all classes of men” (405) – soos die Anglo-Zoeloe-oorlog van 1879? Die Britte het Natal glo in 1877 geannekseer “in order to save it. Had the English abandoned it to itself, the Boer territory would have been occupied by Basutos and the Zulus, and the Boers would have disappeared from the face of the earth” (498).

Oor die anneksasie van die Transvaal in 1877 skryf Guyot op ‘n soortgelyke manier: “Had the Transvaal been left to itself Sekukuni’s and Cetewayo’s impis would have overrun the country and turned out the Boers, who, after they had been delivered from their enemies by the English, proclaimed ‘a war of independence’ in December, 1880” (1893). In die geval van die anneksasie van sowel Natal as Transvaal gee Guyot voor dat die Britte die Boere van uitwissing gered het. Dit pas hom egter om meesal die teenoorgestelde te beweer, naamlik dat die goeie Britte die swartes teen die onbeskaafde Boere beskerm het. “A retrospect history of the Boers would quickly show that their hatred of the English was in the first place due to the protection which the latter had given to the natives” (2276).

“Britain demanded no more than peace and guarantees of security on her frontiers” (421). In 1852 het Brittanje die onafhanklikheid van die Transvaal en in 1854 dié van die Oranje-Vrystaat erken. “England was not forced into this act of generosity, she having on the 29th August, 1848, defeated the Boers at Bloomplaats” (421). Dr Kuyper “suggest the idea that England’s sole object in the present war has been to possess herself of the gold mines … he is perfectly well aware that England will derive no benefit from the gold mines, nor will she take possession of them any more than she has done of the gold mines of Australia. They are private property” (444) – asof die diamant- en goudmyne belastingvry funksioneer.

Later verstrek Guyot inligting oor die groot bedrae wat die goudmyne van 1894 tot 1898 aan die Transvaalse regering betaal het (923): Van die inkomste “only 25 per cent … went to the shareholders, 30 per cent was paid to the Transvaal Government, while the cost of production absorbed 45 per cent” (950). “Now the ‘vultures’ have been pouring some millions annually into the coffers of the Transvaal; a certain proportion of which has stuck to the fingers of Mr Kruger, his family and intimates. The ‘vultures’ have brought riches, industry, and civilisation into a wild and uncivilised country. The simile of the bird of prey is more applicable to the Boer than to the Uitlander” (980).

Ná die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) is ‘n konvensie in 1884 tussen Brittanje en die Transvaal gesluit waarvolgens “complete self-government” aan die Transvaal toegestaan is, “subject to the suzerainty of Her Majesty” (582). Hierna het daar glo gevolg “great and long suffering of the English government” (582). Byvoorbeeld, “the police of Johannesburg, a town almost entirely inhabited by English, do not speak English – an excellent method of ensuring order! They are chosen from among the worst types of Boers, some of whom are the descendants of English deserters and Kaffir women; whence comes the fact that some bear English names” (701). “When Dr Kuyper declares England’s suzerainty to be of the mechanical order, he admits that the Transvaal did not hold towards England the position of an absolutely independent State” (1495).

“Professor [James] Bryce [1838-1922], a strong opponent of the present policy of England, says in his Impressions of South Africa [London: Macmillan, 1897, 1898, 1899, 423p; Amazon Kindle, 2018, $3,44]: ‘A country must after all take its character from the large majority of its inhabitants [the Uitlanders], especially when those who form that majority are the wealthiest, most educated, and most enterprising part of the population.’ Mr Kruger has aimed at realizing this paradox: the oppression and plunder of the most enterprising, most educated, the richest and most numerous portion of the population by the poorest, most ignorant, most indolent of minorities [the Boers]” (859). In ‘n 1898-verslag van die Kamer van Mynwese is daar ‘n soortgelyke benadering: “We had hoped that the burghers would have recognised that want of experience, and their education would have made them unfitted for dealing with the most difficult problems that could face a young nation, and that they would have seen the necessity of calling men to their aid who could give them the benefit of their experience, and help them to ensure sound conditions for the State and its industrial development. Unfortunately, we have been deceived in our hopes” (1211). Guyot het in vele opsigte inligting aan Bryce se boek ontleen. In my volgende rubriek toon ek aan dat Bryce, anders as wat Guyot beweer, sterk pro-Brits- en anti-Afrikaner-gesind was.

“Mr Kuyper shares the belief that one has only to go to Johannesburg to shovel in the gold. If the working of mines were so simple a matter, Boer intelligence would be equal to the undertaking. As they are not worked by them, it must be because there are difficulties. These difficulties have been overcome for them by the Uitlanders. Once overcome, the Boers present themselves and say: ‘That gold is mine!'” (867). “The Boers, who pride themselves upon driving their teams of oxen, but who consider that to in-span them is work only fit for Kaffirs, consider gold mining beneath them, let alone that they have not the capacity for it” (878).

In die uitstekend nagevorste boek, Donker stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog (Kaapstad: Tafelberg, 2015, 531p, R430; Amazon Kindle $31,05), stel die historikus, Carel van der Merwe, dit baie duidelik dat Alfred Milner en Percy FitzPatrick oorlog teen die Transvaal begeer en die Uitlandervraagstuk met die oog daarop misbruik het. Hulle het daarin geslaag om die Britse regering, by name Joseph Chamberlain (1836-1914), die sekretaris/minister vir die kolonies (1895-1903), tot hulle standpunt oor te haal. Guyot haal egter vir Milner soos volg goedkeurend aan; “The Government of the South African Republic need not entertain any fear that we should wish to intervene in its internal affairs in future” (1449). Guyot voeg by: “In point of fact when in February, 1896, the British Government demanded autonomy for the Rand, and on this proposition being refused, demanded at Bloemfontein the franchise for Uitlanders, it was neither bent upon a policy of absorption nor of conquest. They desired to place self-government in the hands of the Uitlanders, in order to be able to say to them: ‘Now manage your own affairs with the Boers, obtain respect for your rights by constitutional measures. We are no further concerned in the matter.’ It was not the conquest of the Transvaal that was desired by the British Government, it was the establishment of an autonomous Republic. The Uitlanders of British, Australian, German and American extraction, inter-mixing with the Boers, would soon have merged their national characteristics, and have become simply citizens of the South African Republic. The Boers might have constructed a vast, wealthy, and powerful State in which for generations to come, they would have held the supremacy” (1460).

Dan Roodt: Die donker kant

In die sewentigerjare het ons na sogenaamde langspeelplate van viniel geluister. ‘n Gewilde album in 1973 was “The dark side of the moon” deur Pink Floyd. By garagepartytjies het ons op die musiek gedans, veral die liedjie “Time”.

Binne die album was daar twee plakkate van piramides. Maar die titel het verwys na die agterkant van die maan wat ‘n mens nooit sien nie, slegs een kant van die maan altyd na die aarde gekeer is. Hoewel sonlig wel op die agterkant val, en dit dus nie streng gesproke “donker” is, is dit tot en met 1968 toe die ruimtevaarders van Apollo 8 rondom die maan gewentel het, nooit deur die menslike oog gesien nie. Wel het die Sowjet-verkenningstuig, Luna 3, in 1959 ‘n foto daarvan geneem.

Soos wat Pink Floyd die term “donker kant” gebruik het, beteken dit dus “ongesiens” of “verduister”.

Dikwels voel dit vir my asof ek nog altyd in die donker kant lewe of probeer lewe. Die lig van die media en die geskiedenis val myns insiens altyd op die onbelangrike of oninteressante mense en dinge, terwyl die werklike gang van die tyd ongesiens en ongehoord verby snel.

Die verhaal van Afrikaners in Suid-Afrika word ook verduister en verdoesel. Joernaliste en historici stel glad nie in ons belang nie, behalwe as voorwerpe van spot, hoon of beskuldiging, terwyl die prestasies en verruklike letterkunde, kuns en musiek wat ons hier voortgebring het grotendeels begrawe of ten minste geringgeskat word.

Alles is in donkerte gehul. Die letterlike duister wat Eskom en die verval op hierdie vasteland verteenwoordig, is dalk ‘n gepaste metafoor vir die skaduwees en eklipse wat oor alles gewerp word.

As dit nie vir een of ander propagandadoel aangewend kan word nie, sal niemand daaroor skryf of berig nie.

In die tagtigerjare in Frankryk het ek die heerskappy van sosialisme en politieke korrektheid beleef. Frankryk was soos ‘n ligter weergawe van die Sowjetunie en oral in die media is bloot linkse menings weergegee. Alle skrywers en denkers was links, of so het dit voorgekom.

Sedertdien het ek tot my stomme verbasing ontdek dat ek destyds eintlik baie min van Frankryk te siene gekry het, want daar was ‘n hele verborge kant wat insgelyks in duisternis gehul was.

Byvoorbeeld was daar ‘n soort konserwatiewe literêre beweging in die vyftiger- en sestigerjare met die naam “Die Hoessare”. Hulle was gekant teen die eksistensialisme van Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir wat later eintlik in marxisme en kommunisme ontaard het. Niemand buite Frankryk het nog ooit van hulle gehoor nie en geen Engelse joernalis of skrywer het al ooit sover ek weet oor hulle kommentaar gelewer nie.

Daar was ook die fassinerende “nuwe regse beweging” van filosowe en denkers wat fassinerende insigte oor die Westerse kultuur en geskiedenis gepubliseer het; totdat die internet opgedaag het, het feitlik niemand van hulle geweet nie.

In die Afrikaanse media en aan die universiteite is ons getrakteer op dieselfde tipe linkse clichés aangaande Frankryk, met André P. Brink wat as ‘n soort Koning van die Literêre Broederbonders gepredik het wat die volk behoort te lees en te dink. Hoewel hy Frans magtig was, is sy hele blik op Frankryk deur liberale Engelse en Amerikaners bepaal en het sy kommentare by toeristiese gemeenplase gebly, asook natuurlik die preweling van enkele bekende Franse skrywers en denkers se name wat in die Engelse lande bekendheid verwerf het omdat hulle links en anti-Westers (eintlik ook anti-blank) was. Die verborge Frankryk het heeltemal by hom verbygegaan.

In vele opsigte gaan die lot van die Weste in Frankryk bepaal word. Amerika is eenvoudig te veel met Israel, Saoedi-Arabië en die Midde-Ooste verbind om hom te veel oor die toekoms van die Weste te bekommer. In elk geval is dit reeds ‘n multikulturele land baie soortgelyk aan Suid-Afrika waar blanke kiesers dalk binnekort in die minderheid gaan verkeer.

Duitsland is ‘n vreemde land vol fanatici wat liewer wil toesien dat die land ondergaan weens Islamitiese immigrasie as wat daar redelike debat gevoer word. Sensuur is aan die orde van die dag en die kleinerige konserwatiewe party, die AfD, word deur die staat en selfs die geheime diens aan bande gelê. Dus is daar ooreenkomste tussen die eertydse Duitse Demokratiese Republiek (DDR) en die huidige Bondsrepubliek van Duitsland (BRD).

Hoewel daar deesdae opkomende regse bewegings is, bly Swede en die res van Skandinawië sterk onder die invloed van die liberale en multikulturele Amerika met sy feminisme, anti-rassisme en vyandigheid jeens die klassieke Europese kultuur en geskiedenis.

Nederland en Skandinawië het heelwat in gemeen, dus kan feitlik presies dieselfde van ons stamland gesê word. Hoe beter die Nederlanders Engels praat, hoe sterker raak die invloed van die Amerikaanse liberale met hul aandrang op die globale mengkultuur. Die Nederlander, Frans Timmermans, bepleit reeds dat Europa “multikultureel soos Amerika” moet word.

Dis baie belangrik dat Afrikaners via Afrikaanse vertalings, onderhoude en berigte, beter ingelig moet raak oor alles wat daar in Frankryk geskryf en gedink word.

In Junie gaan ek in Brussel deelneem aan ‘n gesprek oor die toekoms van die Weste rondom die idee van die “Groot Vervanging” van Westerlinge of blankes in ons tyd. Die term “Groot Vervanging” (le grand remplacement) is deur ‘n Franse skrywer, Renaud Camus, gemunt. Die Vlaminge praat daarvan as “omvolking” en hier by ons kan ons dit seker “transformasie” noem. Ek hoop dat dit tot meer onderlinge gesprek kan lei sodat die “donker kant van die maan” uiteindelik belig kan word.

Leon Lemmer: Empatie as bodemlose put

In hierdie rubriek is empatie die kernbegrip. Maar daar is ‘n bondel verwante begrippe. In die HAT (2015) word hulle soos volg verduidelik:

empatie [“empathy”]: vermoë om jou in die plek van ‘n ander te stel om sy/haar reaksies en houding te begryp; vermoë om jou persoonlikheid in die voorwerp van bepeinsing te projekteer en so ‘n volledige begrip daarvan te bekom; invoeling; inlewing

deernis [“compassion”]: diep medelye

medelye: hartseer/droefheid oor die lot/swaarkry van (‘n) ander; deernis; erbarming; simpatie

erbarm: medely(d)e hê met; jou ontferm oor; barmhartigheid betoon aan

simpatie: gevoel van jammerte vir iemand wat hom/haar in ‘n slegte situasie bevind; ingesteldheid om meelewend in ‘n ander se gevoelens te deel; meegevoel; sielsverwandskap

jammer: jy [het] medelye met iemand; jammerte: spyt, meegevoel

meelewe: saamvoel met ander; jou indink in die toestand van ‘n ander

meegevoel: handeling van te deel in ‘n ander se smart/lyding/teleurstelling; simpatie

Die HAT-inskrywings het bepaal in watter vorm (bv as selfstandige naamwoord of werkwoord) die begrippe hier aangebied word. Dit is duidelik dat daar oorvleueling/ineenvloeiing van betekenis is. Al hierdie begrippe is aan graadverskille onderworpe. Hulle kan bv meer of minder en vlak of diep wees. Dit gaan hier eerder om emosie/gevoel as rede/rasionaliteit.

In hoeverre dit moontlik is om jou in die plek van ‘n ander te stel, is moeilik om te bepaal. In die wysgerige literatuur is daar op ‘n uitgebreide skaal geredekawel oor die vraag: “What is it like to be a bat?” (Wikipedia). Thomas Nagel (gebore in 1937) het in 1974 aanleiding hiertoe gegee met die publikasie van ‘n artikel. Dit is vir ‘n mens nie moontlik om hom beduidend in te dink in hoe ‘n vlermuis die werklikheid ervaar nie omdat mense in ‘n te groot mate van vlermuise verskil. Dit is vir ‘n mens veel makliker om hom in die plek van ‘n medemens te stel omdat daar sterker ooreenkomste is. Maar elke mens verskil van elke ander mens en mense se ervaring en omstandighede is ook in meerdere of mindere mate verskillend. Dit lyk nie of “‘n volledige begrip” moontlik is soos die HAT hier bo oor empatie beweer nie.

René Descartes (1596-1650) het oor die dualiteit van die mens besin; dat hy gees en liggaam is. Ons het hier egter met twee kenmerke van die mens te make; twee aspekte eerder as twee substansies. Die mens is ‘n funksionerende eenheid; ‘n deurleefde liggaam. Sonder gees is die liggaam ‘n lyk. Sonder ‘n brein het ‘n mens nie ‘n gees of bewussyn nie. Die mens se gees word enersyds deur bv bewustheid van gevoel en emosie en andersyds deur rasionaliteit gekenmerk. Pleks van hierdie twee dimensies te ontken, behoort hulle eerder in ewewig gehou te word. Volgens bv Charles Morris (The Aryan race: Its origins and achievements, European Freedom Publications: 1888/2019, 289p; Amazon Kindle $4,59) slaag blankes hierin vanweë hulle oeroorsprong in die praktiese geelras en die emosionele swart ras. Blankes dank hulle sukses daaraan dat hulle die insig het om wanneer nodig eerder rasioneel as emosioneel te reageer. Naas die swartes is die Asiate, volgens Morris, ook tot oordrewe emosionaliteit geneig. Byvoorbeeld, die Hindoes het “perhaps the most developed and exuberant imagination that has ever appeared upon the face of the earth” (Kindle 1266).

Empatie is eerder emosioneel as rasioneel gegrondves. In daardie opsig kan die geskiktheid van empatie as die grondslag van gedrag (etiek/moraliteit) bevraagteken word. Dit is wat ‘n Amerikaanse sielkundige, Paul Bloom, doen in sy boek, Against empathy: The case for rational compassion (London: The Bodley Head, 2017, 284p; Amazon Kindle $12,66). “In am going to argue three things … First, our moral decisions and actions are powerfully shaped by the force of empathy. Second, this often makes the world worse. And third, we have the capacity to do better” (Kindle 157)

Uit die boektitel blyk dat Bloom stelling teen empatie as emosionele verskynsel inneem, maar nie teen (meer) rasionele deernis nie – die eerste twee begrippe waarop die aandag hier bo gevestig is. Bloom noem ook dat die term simpatie voorheen dikwels as ‘n sinoniem vir empatie gebruik is (240). Dit dui op vloeibaarheid in die betekenis van hierdie begrippe. “[But] terms like sympathy and pity are about your reaction to the feelings of others, not the mirroring of them [as in empathy]” (554). Ons leef in ‘n tydperk wat al hoe meer deur irrasionaliteit gekenmerk word. Dit is onder meer te wyte aan die luidrugtige propaganda wat daar uit die Derde Wêreld opklink. Ná 1994 het Suid-Afrika al hoe meer onmiskenbaar deel van die Derde Wêreld geword, waarin bv demokrasie eerder om emosionele as rasionele redes aangehang word. Wat Bloom in die konteks van gedrag doen, naamlik om dit oorwegend op ‘n rasionele grondslag te plaas, is soortgelyk aan wat Jason Brennan (Praag 7.05.2017) in die geval van demokrasie gedoen het. In demokrasie regeer Jan Rap en sy maat. “Epistocracy means the rule of the knowledgeable.”

Bloom skryf: “Empathy is like cholesterol, with a good type and a bad type” (206). Eersgenoemde noem Bloom “cognitive empathy” (of deernis) en laasgenoemde “emotional empathy” (247). Empatie kan dus deur rasionaliteit getemper word of suiwer emosioneel wees. “Empathy is more than a reflex. It can be nurtured, stanched, developed, and extended through the imagination. It can be focused and directed by acts of will” (255). Empatie is nie noodwendig sleg nie. “Empathy makes us care more about other people, more likely to try to improve their lives” (263). “It is easy to see why so many people view empathy as a powerful force for goodness and moral change” (68).

Insgelyks is empatie nie noodwendig goed nie. Bloom argumenteer dat ons, in die geheel beskou, sonder empatie beter daaraan toe sou wees. “There is more to kindness and morality than empathy” (373). “Maximizing good results, fundamentally, is what morality is all about” (409). “What really matters for kindness in our everyday interactions is not empathy but capacities such as self-control and intelligence and a more diffuse compassion” (486). Die (veral langtermyn-)gevolge van dade (“consequentialism” genoem – 401) moet in ag geneem word (387). “Achieving long-term goals often requires inflicting short-term pain” (494).

Dit is veral diegene wat (onregverdigbaar) by empatie (soos by skuldgevoelens in andere) baat, wat die grootste voorstanders daarvan is. Barack Obama het bv gesê: “The biggest deficit that we have in our society and in the world right now is an empathy deficit” (270). Obama wou hê dat veral die blankes nog meer ter bevoordeling van vir veral die swartes moet doen. Dit kan “empathetic correctness” (337) genoem word. “Many believe that empathy will save the world, and this is particularly the case for those who champion liberal or progressive causes … For every specific problem, lack of empathy is seen as the diagnoses and more empathy as the cure” (284). Obama kan ‘n “super-empath” (365) genoem word. In die nuwe Suid-Afrika is daar baie “super-empaths”, insluitende ‘n geil klompie oud-Broederbonders, bv Leon Wessels.

Om die vloeibaarheid van die begrip empatie hok te slaan en dit so duidelik moontlik van soortgelyke begrippe te (probeer) onderskei, beperk Bloom die betekenis van empatie tot “our capacity … to see the world through other’s eyes, to feel what they feel” (68). “Empathy is the act of coming to experience the world as you think someone else does” (240). In die praktyk is dit kwalik haalbaar. Nieblankes kla deesdae steen en been oor hoe swaar hulle tydens apartheid gehad het. ‘n Mens sou dus verwag dat hulle hulle in die plek van bv die (soos dit dikwels gestel word) “armste van die armes” en dié in ellende kon indink. Maar selfs al sou hulle dit in ‘n mate kon doen, is daar bitter min blyke hiervan in die nuwe Suid-Afrika. Die (nieblankes, veral swart) politici en staatsamptenare op die drie regeringsvlakke (sentraal, provinsiaal en plaaslik) gee bitter min blyke van empatie. Hulle lewe eerder luuks en sommige kyk hoeveel persoonlike gewin daar uit korrupsie geput kan word. Vir diesulkes gaan dit eerder om selfverryking as dienslewering en empatie.

Vóór 1994 was blanke bedelaars nie plaaslik op straat te sien nie. Ná 1994 het dit ‘n algemene verskynsel geword. Enersyds kan dit gewyt word aan die volslae mislukking van die NP se grondwetlike onderhandelinge en andersyds aan die blatante manier waarop die ANC op grond van ras teen blankes diskrimineer. Ek en seker ook baie ander Afrikaners het spontaan groot deernis met blanke bedelaars, maar om rasionele redes weerhou ek my daarvan om aan diesulkes bv geld te gee. Ek reageer eerder rasioneel deur enersyds De Klerk & kie se verraderlike magsoorgawe te veroordeel en andersyds die kommunistiese, terroristiese, rassistiese, korrupte, ens, ANC aan die kaak te stel.

Om rasionele redes weerhou ek hulp aan alle bedelaars. As ek uit die goedheid van my hart bv brood sou gee aan ‘n bedelaar wat by my huis aanklop, sou dit waarskynlik nie die enigste keer wees nie, maar bloot die eerste keer. Daardie bedelaar sal my weer probeer opklop en hoe meer ek toegee, des te meer sal die versoeke/eise en bedelaars word. Ondersteuning van ‘n welsynsprojek of -instansie kan ‘n beter opsie vir die uiting van deernis wees. Maar ook hier behoort rasionaliteit in minstens twee opsigte ‘n deurslaggewende rol te speel. Eerstens, die geld wat aan ‘n welsynsprojek of -instansie geskenk word, moet (verkieslik) volledig aan welsyn bestee word en nie aan die salarisse en ander voordele van die personeel nie. Daar moet ook doeltreffendheid, dus afdoende positiewe resultate, en geen korrupsie wees nie. Tweedens is positiewe resultate as sodanig nie voldoende nie. As ‘n mens hier met die bodemlose putsindroom te make het, is dit raadsaam dat rasionaliteit oor deernis moet seëvier en jy jou liewer van samewerking weerhou. Armoede en ellende neem plaaslik eksponensieel toe en kan mettertyd tot ‘n revolusie lei, maar welsynswerk sal revolusie nie verhoed nie. Welsynswerk kan ‘n revolusie hoogstens ‘n bietjie uitgestel. Die kernprobleem is die dwase grondslag waarop die land sedert 1994 funksioneer (bv een mens, een stem, met alle stemme van gelyke waarde), met as resultaat groot aanhang vir politieke partye soos die ANC en EFF.

“Empathy has its merits. It can be a great source of pleasure, involved in art and fiction and sports, and it can be a valuable aspect of intimate relationships. And it can sometimes spark us to do good. But on the whole, it’s a poor moral guide … if we want to be good and caring people, if we want to make the world a better place, then we are better off without empathy” (75). “The problem we face as a society and as individuals are rarely due to lack of empathy. Actually, they are often due to too much of it … we should strive to use our heads rather than our hearts” (104). “I believe our emotional nature has been oversold” (134). Dink bv aan hoe blankes geïntimideer word om skuldig oor allerhande dinge te voel; selfs gebeure van eeue gelede. Dit is dié opsig waarin ons deesdae plaaslik glo nie almal eenders is nie. Blankes word per definisie skuldig verklaar terwyl swartes na bewering niks het om oor skuldig te voel nie. Enigiets wat teen swartes gehou kan word, word uitgetippex. Byvoorbeeld, terrorisme, korrupsie en ondoeltreffendheid word nie as verwytbare euwels gereken waarvoor swartes verskoning moet vra nie.

Dit word dikwels beweer dat swartes geneig is om (emosioneel) voorkeur aan korttermynvoordele te gee terwyl blankes eerder (rasioneel) op langtermynvoordele ingestel is. Empatie is in hierdie konteks ter sake. “Empathy is a spotlight focussing on certain people in the here and now. This makes us care more about them, but it leaves us insensitive to the long-term consequences of our acts and blind as well to the suffering of those we do not or cannot empathize with. Empathy is biased … It is shortsighted, motivating actions that might make things better in the short term but lead to tragic results in the future. It is innumerate, favoring the one over the many” (157). “Empathy causes us to overrate present costs and underrate future costs” (762).

Die gelykheids- en oordrewe eendersverklaring van mense druis in teen ons diepste menswees. “If there ever arose a human who was indifferent to friend versus stranger, to his child versus another child, his genes got trounced by the genes of those who cared more for their own. This is why we are not naturally-born egalitarians. These parochial desires don’t ever go away, and perhaps never should go away” (142). Dit is intuïtief en natuurlik om kant vir jou eie etniese groep en ras te kies (150). “Although we might … believe that the suffering of our neighbor is just as awful as the suffering of someone living in another country, it’s far easier to empathize with those who are close to us, those who are similar to us, and those we see as more attractive or vulnerable and less scary … a white American might believe that a black person matters just as much as a white person, but he or she will typically find it a lot easier to empathize with the plight of the latter than the former” (430). “[Empathy] is a spotlight that has a narrow focus, one that shines most brightly on those we love and gets dim for those who are strange or different or frightening” (472).

Daar is lesers wat liries oor Bloom se boek is. Daar sal seker altyd diegene wees wat voel dat hulle by die raad van ‘n sielkundige gebaat het. Vir my het die boek nie bevredig of oortuig nie. Duidelike betekenisonderskeid by woorde in alledaagse gebruik, anders as by esoteriese akademies-wetenskaplike terminologie, is kwalik haalbaar. Waarop Bloom se betoog neerkom, is dat ons pleks van (emosionele) empatie eerder deernis (“compassion”) moet hê omdat rasionaliteit glo by deernis ‘n groter rol speel. “Concern [omgee] or compassion … is a better moral guide than empathy” (322). “Compassion and concern are more diffuse than empathy” (562). “Compassion and concern don’t require mirroring of others’ feelings” (569). In elk geval: “You’re not going to feel the pain of those whose problems you see as their own fault or that you view as insignificant. It’s hard to feel empathy for whiners” (938).

Afrika is in groter mate as enige ander kontinent sinoniem met ellende. Afrikane skryf dit by voorkeur toe aan die nalatenskap van kolonialisme. In werklikheid het die meeste Afrika-lande sedert die jare sestig ruim tyd gehad om toestande in hulle lande te verbeter. Die praktyk toon dat die meeste van hulle nie die vermoë het om dit te doen nie. Insgelyks sit Suid-Afrika reeds meer as ‘n kwarteeu met ‘n swart bewind. Soos ander “onafhanklike” Afrika-lande het Suid-Afrika sedert 1994 skouspelagtig agteruit geboer, met Eskom as ‘n sprekende voorbeeld. Daar moet nie toegelaat word dat sulke onbekwame, korrupte elemente empatie by blankes of Afrikaners wek nie. Afrikane het self die bodemlose put gegrawe. Hulle bestuur en administreer dit sodat dit onbepaalde kan voortbestaan. “Empathy is also influenced by the group” (945). Met my mede-Afrikaners, my etnies-eie mense, het ek moers baie deernis/simpatie, maar dit behoort te wees net in soverre hulle dit verdien. Sulke gevoelens word maklik binne die etnies-eie kring gewek, maar (baie) moeiliker daar buite. Dit beklemtoon die werklikheid van die ons/hulle-onderskeid. Dit is nie ‘n ydele konstruk nie.

Bloom se onderskeid tussen (emosionele) empatie aan die een kant en (meer rasionele) deernis of omgee aan die ander kant, is egter ‘n kwessie van definisie. Hy kon kortpad gevat het deur bloot te betoog dat emosie deur rasionaliteit getemper behoort te word. Dit is onder meer nodig omdat: “Every charity, every political movement, every social cause will use empathy to motivate action” (308). “While I think empathy is a terrible guide to moral judgment, I don’t doubt that it can be strategically used to motivate people to do good things” (625). “There are positive effects of just about any strong feeling” (660). Maar dit kan gevaarlik wees as ‘n mens se emosies met jou op loop gaan sonder dat dit deur rasionaliteit getemper word. “We are better people if we disregard our gut feelings” (734).

“We do best when we rely on reason. Michael Lynch defines reason as the act of justification and explanation … Reason is subject to bias … but at its best it can lead to moral insight” (697). “Morality is, at the very least, the effort to guide one’s conduct by reason – that is, to do what there are the best reasons for doing” (711). Maar ook rasionaliteit moet nie oorbeklemtoon word nie. Dit kan hoogs eienaardige mense tot gevolg hê, soos Paul Dirac (1902-1984), Kurt Gödel (1906-1978) en Paul Erdős (1913-1996) – “the oddball’s oddball”.

Onderliggend is daar die kwessie van die sogenaamde goue reël: dat jy ander moet behandel soos jy self behandel wil wees. Bloom kom naby hieraan wanneer hy skryf: “Empathy makes the experience of others salient and important – your pain becomes my pain, your thirst becomes my thirst … Empathy guides us to treat others as we treat ourselves and hence expands our selfish concerns to encompass other people” (301). Dit is egter oordrewe om te beweer dat ‘n ander se pyn, dors, ens, vanweë empatie werklik ook myne word. Een van my groot krampe is juis diegene wat verkondig hoeveel pyn hulle weens die vorige plaaslike politieke bedeling, dus vanweë apartheid, ervaar het en selfs steeds ervaar. Soos gebruiklik kry blankes die skuld. ‘n Poging om bv ‘n ander se pyn te ervaar lei nie noodwendig tot beter gedrag by die empateerder nie. Dit word ook nie noodwendig verwag nie, want daar is deesdae ‘n leërskare wat eerder hulle beweerde benadeling soos ‘n kleinood masochisties as (permanente/lewenslange) slagoffers wil vertroetel.

Die goue gedragsreël word in talle godsdienste aangetref. Byvoorbeeld: “Alles wat julle wil hê dat die mense aan julle moet doen, moet julle ook aan hulle doen” (Matteus 7:12) en “Behandel ander mense soos julle self behandel wil word” (Lukas 6:31). Immanuel Kant (1724-1804) het uitgebreid hieroor in sy deontologie/pligteleer geredekawel voordat hy (suiwer) rasioneel sy kategoriese imperatief* geformuleer het, wat eintlik maar op dieselfde as die Bybelse voorskrifte neerkom (in Engelse vertaling): “Act only according to that maxim whereby you can, at the same time, will that it should become a universal law.” Ná verloop van eeue was dit steeds nie moontlik om op hierdie goue reël te verbeter nie. [* “A categorical imperative is a directive saying what ought to be done from the perspective of pure reason alone” (The Cambridge Dictionary of Philosophy, 2nd edition, 1999, p 465).]

Ons is van nature geneig om tussen familie en nie-familie, Afrikaners en nie-Afrikaners, blankes en nie-blankes, Afrikaanssprekendes en nie-Afrikaanssprekendes, ens, te onderskei. Hierdie binêre/tweedelige benadering van ons/hulle help ons om sin van die werklikheid te maak. Daar is diegene wat hierdie soort fundamentele begrip probeer afbreek deur alewig brûe te wil bou. In hierdie konteks is een van die gewilde maniere van doen, om mense emosioneel te betrek. Met die oog hierop word dikwels op empatie staatgemaak. Empatie sal seker nooit uit die mode raak nie, al hou dit wesenlike gevare in, soos hier bo aangetoon. “Daar kom nie ‘n einde aan die skryf van baie boeke nie” (Prediker 12:12); ook nie aan die skryf van boeke oor (en meesal ten gunste van) empatie nie. Die jongste is Kaitlin Ugolik Phillips se boek, The future of feeling: Building empathy in a tech-obsessed world (2020, 223p; Amazon Kindle $5,74).

Dan Roodt: Kan ons ook trots op apartheid voel?

Racial segregation has appeared in all parts of the world where there are multiracial communities, except where racial amalgamation occurred on a large scale as in Hawaii and Brazil. — Encyclopaedia Britannica

In my roman Moltrein, wat in die tagtigerjare in Parys afspeel, beskryf ek iewers die woord “apartheid” wat “die aardbol soos ‘n reusagtige graffito ontsier”. Vanweë die miljoene dollar vanuit Skandinawië, Nederland en Kanada wat aan propaganda teen die ou regering bestee is, het dit een van die wêreld se waardevolste handelsmerke geword. Elke moontlike domeinuitgang soos apartheid.com of apartheid.org is reeds geregistreer en daar word jaloers oor dié stukkie kubereiendom gewaak.

Jare gelede al was ek reeds siek vir die aanhoudende gesanik oor apartheid. Die gedagte dat apartheid ‘n “misdaad teen die mensdom” was, is eenvoudig so lagwekkend dat geen mens met ‘n normale IK dit ernstig sou kon opneem nie. Nietemin gier dit daagliks in die ANC-beheerde media daaroor — wat omtrent die totaliteit van hoofstroommedia in Suid-Afrika verteenwoordig. Dít nou veral na aanleiding van die FW de Klerk-stigting se onlangse verwerping van “apartheid as misaand teen die mensdom” wat as ‘n “Sowjet-agitpropprojek “beskryf is.

“Die gedagte dat apartheid ‘n ‘misdaad teen die mensdom was, was en bly, ‘n ‘agitprop’-projek wat deur die Sowjetunie en hul ANC/SAKP-bondgenote geloods is om blanke Suid-Afrikaners te stigmatiseer deur hulle met werklike misdade teen die mensdom te assosieer – wat oor die algemeen totalitêre verdrukking en menseslagtings van miljoene mense ingesluit het.” (uit: FW de Klerkstigting se verklaring)

[The idea that apartheid was ‘a crime against humanity’ was, and remains, an ‘agitprop’ project initiated by the Soviets and their ANC/SACP allies to stigmatise white South Africans by associating them with genuine crimes against humanity – which have generally included totalitarian repression and the slaughter of millions of people.]

Ek sou dit nie self beter kon stel nie. Vir enkele sekondes het ek selfs ‘n greintjie agting vir FW de Klerk begin ontwikkel. Maar hy is nie verniet FW nie, want toe die linkse propagandamasjien binne ure in rat kom en hul “skok en afgryse” uitspreek, het hy binne ‘n dag of twee weer voor hulle gekoutou en sy uitmuntende verklaring teruggetrek.

FW de Klerk is so dom dat ‘n term soos “agitprop” nie binne sy woordeskat bestaan nie. Vermoedelik het hy nie self die goed bewoorde verklaring uitgereik nie, maar een van sy werknemers soos Dave Steward of Dayne Morkel.

Wat as ‘n onderonsie tussen die EFF en De Klerk in die parlement begin het, het ‘n stortvloed reaksies oor apartheid en die Stigting se verklaring veroorsaak. ‘n Professor van UNISA, Jo-Ansie van Wyk, het selfs op Netwerk24 vir mense verduidelik wat “agitprop” beteken; ek hoop die idioot van ‘n FW het dit gelees. ‘n Mens is nooit te oud om te leer nie, lui die gesegde mos. Onder andere verskaf sy die volgende definisie:

Die woord ‘agitprop’ is ‘n portmanteau, of samevoeging, van twee Russiese woorde, ‘agitatsiya’ en ‘propaganda’ (agitasie en propaganda). Dit verwys na die politieke kommunikasiestrategieë en instrumente van die Sowjet-era se departement van agitasie en propaganda, wat deel was van sentrale en streekkomitees van die Kommunistiese Party van die Sowetunie.

Agitprop verwys dus na die mobilisering of opstokery van burgers om die regime te ondersteun, dikwels deur kuns, literatuur, drama en kommunikasie. (My beklemtoning.)

Suid-Afrika het ná 1994 ‘n totalitêre samelewing geword met ‘n eenpartyregering wat toenemend alle fasette van die maatskappy probeer beheer, maar veral hoe mense dink en hul uitdruk. Vandaar ook die “haatspraak”-wetgewing wat binnekort ontplooi gaan word om enigeen wat van die heersende ideologie afwyk, swaar te beboet of tronk toe te stuur. Wat ek tans hier skryf, mag dalk oor ‘n paar jaar onwettig wees, want daar geen reeds stemme op wat eis dat elkeen wat die ANC se agitpropbegrip van “apartheid as misdaad teen die mensdom” bevraagteken, soos Joodsevolksmoordontkenners in Duitsland behandel moet word en summier in die gevangenis gesmyt behoort te word.

Apartheid, ‘n postmoderne woord

Onlangs het ek die volgende op Engels getwiet:

#Apartheid is the most postmodern of concepts because depending on who uses it and where, it changes meaning. A real African chameleon or verkleurmannetjie as we say in Afrikaans. pic.twitter.com/x0iM9fdGac

— Dan Roodt (@danroodt) February 27, 2020

Weens die herhaling daarvan binne die Sowjetagtige agitpropprojek van die ANC, SAKP en die voormalige, sogenaamde anti-apartheidsbeweging, het die woord “apartheid” eintlik semanties leeg of sinneloos geraak. Die graffito wat die aardbol ontsier, maar eintlik niks meer beteken nie.

Die Nasionale Partyregering het gepoog om van die pejoratiewe betekenis weg te kom wat die term in die plaaslike Engelse media, asook internasionaal, verkry het deur nuwe terme uit te dink, soos “afsonderlike ontwikkeling” en selfs “plurale demokrasie” (toe Piet Koornhof nog minister van samewerking en ontwikkeling was, vanaf 1978 tot 1984).

Selfs toe sosiale rasseskeiding onder PW Botha afgeskaf is en daar gemengde kroeë, vervoer en universiteite was, het die ANC en die buiteland volgehou deur “apartheid” as hul gunstelingterm en -belediging vir die Afrikanerbewind te gebruik. Daarom word die tydvak 1948-1994 klakkeloos op Engels as “the apartheid era” bestempel, sonder inagname van die belangrike beleidsverskuiwings en selfs skeurings wat daar in die Nasionale Party tydens die onderhawige periode plaasgevind het.

Ek het al verskeie kere genoem dat die term “apartheid” vir die meer radikale plaaslike Engelse ‘n metoniem vir “Afrikaner” is. Daarom word Afrikaans die “apartheidstaal” genoem, die Afrikaanse letterkunde is “apartheidsliteratuur”, “Die Stem” is die “apartheid anthem”, en dergelike meer. Jy kan seker boerewors en pap die “apartheidsdis” noem. Daar bestaan slegs twee periodes in die Suid-Afrikaanse geskiedenis toe Afrikaners sterk inspraak in die regering geniet het, en dit was tydens die Boererepublieke in die Noorde van die land, asook tussen 1948 en 1989, totdat FW de Klerk finaal boedel oorgegee en Afrikaners in die hand van die radikale afro-anglo-marxistiese terreurorganisasies gegee het. Toevallig was die tydperke van Afrikanerregering in Suid-Afrika ook die jare toe die land die meeste vooruitgegaan het, “goue tye” as’t ware.

Hier onder bespreek ek nou enkele fasette van die term “apartheid” en toon ook aan waarom selfs die rasseskeiding of segregasie wat onder apartheid beoefen is, kwalik verkeerd en allermins ‘n “misdaad teen die mensdom” was.

Apartheid as Suid-Afrika se Goue Tyd

Die voormalige Rand Daily Mail (die mees linkse koerant van destyds) het twee weke voor die sluipmoord op dr. Verwoerd in 1966 die volgende geskryf:

“Dr Verwoerd has reached the peak of a remarkable career … The nation is suffering from a surfeit of prosperity.”

Laasgenoemde aanhaling geskied in Hermann Geliomee se artikel, Remembering Verwoerd. In dieselfde paragraaf kwoteer hy insgelyks nog ‘n liberale, Engelse publikasie, die Financial Mail wat in 1967 die periode tussen 1961 en 1966 die “Fabelagtige Jare” (Fabulous Years) genoem het.

Hoe het die Engelse mening in dié land gevorder vanaf die “Fabelagtige Jare” van “Verwoerdiaanse apartheid” toe die land ‘n “oorversadiging aan voorspoed” beleef het, tot nou waar hierdie vooruitgang en ekonomiese groei as ‘n “misdaad teen die mensdom” getipeer word?

Leon Lemmer skryf in sy mees onlangse rubriek:

Wat ek verwerplik vind, is dat historici nie genoegsaam aandag vestig op die mate waarin die Boere (en selfs die 1820-Britse setlaars en hulle nageslag) aan hulle lot oorgelaat is nie. Die destydse toestande aan die Kaap en in bv Algerië word nie vergelyk nie. In Algerië, anders as aan die Kaap, kon die blankes op uitstekende militêre beskerming staatmaak (Praag 16.11.2019). Hoekom word hierdie verskil nie uitgewys nie? Seker omdat dit die destydse plaaslike blankes in ‘n beter lig sou stel. Om dieselfde rede word die uitmuntende prestasie van blankes oor eeue, ver van Europa in Suidelike Afrika, nie genoeg beklemtoon nie. Om in so ‘n eens moeilik bereikbare geografiese gebied – en daarby in Afrika – Westerse beskawing/kultuur/waardes te vestig, was en is ‘n ongelooflike prestasie.

As ons vyande dus praat van “400 jaar van apartheid”, kan ons dit soos Leon Lemmer verwoord as ‘n “ongelooflike prestasie” wat sonder die hulp of bystand van enige “moederland” geskied het. Maar veral die periode ná 1948, die “fabelagtige jare” waarvan die Financial Mail gepraat het, moet as ons Goue Tyd beskryf word, toe Suid-Afrika geïndustrialiseer het en ‘n opbloei op alle gebiede, ekonomies, kultureel, sportief, militêr, beleef het.

So iets het nog nooit op die vasteland van Afrika plaasgevind nie… in elkeen van ons middestede kan ons die vervalle reste daarvan, die wolkekrabbers en monumente, die snelweë en ingenieursprestasies, gadeslaan. Eskom, SAL en Transnet het nog gewerk. Noem dit die “argeologie van apartheid”, die geboue van tientalle verdiepings, die boomryke, netjiese voorstede, selfs die lokasies wat soveel beter daar kon uitgesien het as die inwoners maar net vir dienste en elektrisiteit betaal het en hul bevolkingsaanwas kon temper deur middel van die gratis geboortebeperking wat aan hulle beskikbaar gestel is!

Apartheid as afsonderlike ontwikkeling

Nou onlangs was ek by Sun City naby Rustenburg met vakansie vir ‘n paar dae. Veral die guitige “Palace of the Lost City” met sy ruie kunsmatige tuine verteenwoordig iets tussen ‘n Walt Disney-fantasie en Rider Haggard se boeke (wat ek nog nooit gelees het nie, bygesê).

Die gedagte tref my toe skielik: Is die hele Sun City-kompleks nie insgelyks ‘n voorbeeld van apartheid-in-werking nie? Immers is dit uitsluitlik binne ‘n vorige tuisland, die Republiek van Bophutatswana, gebou en het werk aan duisende ongeskoolde werkers verskaf, met toeriste van regoor die wêreld wat steeds daarheen stroom.

Op die pad na Sun City kom mens heelwat netjiese baksteenhuise teë wat aantoon dat daar koopkrag in die gebied bestaan wat sowel deur Sun City as die vele platinamyne in die gebied verseker word.

Terwyl ek soggens in die soort kunsmatige woud wandel wat landskapsargitekte by Sun City aangelê het, of langs die Gary Player-gholfbaan, dink ek stilletjies: “Dis dan hoe ‘n misdaad teen die mensdom lyk.” Vir die gemiddelde linkse kommentator wat die afgelope twee weke gal gebraak het oor apartheid, lyk die Duitse konsentrasiekampe van die tweede wêreldoorlog of die Sowjetunie se goelags seker beter as die vakansieoord by Sun City. Maar as jou werklikheidsin so aangetas is en jy so fanaties vassteek in jou haat vir alles wat in die Goue Tyd van Afrikanerregering tot stand gekom het, sal jy seker volhard in jou absurde aantygings van “volksmoord en misdaad teen die mensdom”.

Só lyk ‘n “apartheidskonsentrasiekamp” in die tuisland Bophutatswana

Boonop weet ons dat die geskiedenis van postkoloniale Afrika deur allerlei burgeroorloë en etniese stryde gekenmerk is. Het apartheid, wat ten minste aan elke Bantoestam ‘n eie gebied toegeken het, ons nie gevrywaar van verwoestende burgeroorloë en selfs volksmoorde soos in die res van Afrika nie?

Dan was daar nog al die tuislandontwikkelingskorporasies, die duisende swart skole en hospitale wat die ou regering gebou het, sonder korrupsie… (so anders as die ANC-terroristebewind!)

Apartheid as rasseskeiding

Terwyl daar in die verlede van “groot” en “klein apartheid” gepraat is, het ek nog altyd ‘n ongemak ervaar oor “klein apartheid”. Jare gelede toe ek nog ‘n nagraadse student was, het ek ‘n fotograaf van Rapport my laat afneem by sulke “apartheidsbordjies” by die stasie op Doornfontein, naby waar die koerant se kantore destyds geleë was, as ‘n soort ironiese kommentaar op “klein apartheid”. Die foto’s is destyds in Rapport gepubliseer.

Sekerlik hoef niemand skuldig te voel oor “groot apartheid” oftewel die afsonderlike ontwikkeling van die verskillende swart etniese groepe in die land nie. Dit verskil nie veel van wat al die Westerse lande, asook die Verenigde Nasies, in Afrika ná die onafhanklikwording van die voormalige kolonies, probeer uitrig het nie. Apartheid was niks meer of minder as “ontwikkelingshulp” wat deur die ontwikkelde Westerse minderheid aan die onontwikkelde swart meerderheid toegestaan is nie.

Indien ontwikkelingshulp dus ‘n “misdaad teen die mensdom” is, dan moet Swede met sy SIDA (Swedish International Development Aid), asook die ander Skandinawiese lande, Nederland, Frankryk, Duitsland, die VK, die VSA en elke ander Westerse land wat al fondse vir Afrika uitgedeel het óók skuldig wees aan “misdade teen die mensdom”. Nie dat Swede en ander onskuldig is nie, want hulle het immers die werklike misdaad teen die mensdom in ons land — die ANC se terreurveldtog teen onskuldige burgerlikes — gefinansier. Dit is egter ‘n ander verhaal waarby ons binnekort sal stilstaan.

Maar wat van daardie aparte strande, bankies in parke, ingange by poskantore, treinwaens, busse, en someer? Deesdae twiet vele mense, veral swartes, maar ook blanke linkses aanmekaar sulke foto’s uit die verlede om ons dit voor die kop te gooi. Tot onlangs het dit my ook met ‘n gevoel van ongemak gelaat. Moontlik was dit vernederend vir swartes of kleurlinge om nie op dieselfde bus te ry nie of by ‘n ander toonbank in die poskantoor gehelp te word nie. Bygesê: vandag het die “geïntegreerde” poskantoor merendeels opgehou werk en ontvang ek nie meer pos in my posbus nie.

Maar sodanige “klein apartheid” het natuurlik in vele ander lande, asook ander Afrikakolonies soos dié van die Britte, Belge, Portugese en Franse, bestaan. In die VSA, veral die suidelike state, was dit vry algemeen. Is al daardie lande dan ook skuldig aan ‘n “misdaad teen die mensdom”? Kennelik nie. Slegs Suid-Afrika is.

Rasseskeiding in die VSA: aparte waterkrane vir blank en swart.

Waarom dan dié dubbele standaarde? wonder ‘n mens.

Apartheid is vandag ‘n internasionale term. Daar word van Israel as ‘n “apartheidstaat” gepraat vanweë dié land se behandeling van die Palestynse bevolking. Trouens, vandeesmaand (Maart) word “Israeli-apartheidsweek” in Suid-Afrika gehou.

In die VSA is daar ‘n boek gepubliseer met die titel, American Apartheid, deur Douglas S. Massey en Nancy A. Denton. Volgens die uitgewer, Harvard University Press, ontleed die boek die hedendaagse segregasie wat daar steeds in die VSA bestaan, ondanks dekades van gedwonge integrasie. Die teks word só opgesom:

This powerful and disturbing book clearly links persistent poverty among blacks in the United States to the unparalleled degree of deliberate segregation they experience in American cities.

American Apartheid shows how the black ghetto was created by whites during the first half of the twentieth century in order to isolate growing urban black populations. It goes on to show that, despite the Fair Housing Act of 1968, segregation is perpetuated today through an interlocking set of individual actions, institutional practices, and governmental policies. In some urban areas the degree of black segregation is so intense and occurs in so many dimensions simultaneously that it amounts to “hypersegregation.”

Is die grote Amerika dan ook skuldig aan ‘n “misdaad teen die mensdom” as dit by sy swart bevolking kom en wat volgens die skrywers aan “Amerikaanse apartheid” onderwerp word?

My apartheid, jou apartheid… almal se apartheid. In feitlik alle ontwikkelde en selfs onontwikkelde lande bestaan daar etniese enklawes of gebiede wat grotendeels deur spesifieke groepe soos swartes, Chinese of Moslems beset word.

Hoe ontstaan rasseskeiding? As ‘n mens die linkse sluipskrywers kan glo, was Suid-Afrika vóór 1948 ‘n multikulturele of veelrassige utopie waarin almal “gelukkig saam en deurmekaar” gewoon het. Die misdaadhool Sophiatown word gewoonlik as ‘n voorbeeld van dié paradyslike toestand van “veelrassigheid” voorgehou. Niks kan natuurlik verder van die waarheid wees nie. Die rasse en groepe in Suid-Afrika het lank voor formele apartheid reeds afsonderlik van mekaar gewoon en geassosieer. Kyk maar na Mahatma Gandhi se “rassistiese” opmerkings oor swartes.

In ‘n ope brief aan die Natalse Parlement in 1893, het Gandhi geskryf:

“I venture to point out that both the English and the Indians spring from a common stock, called the Indo-Aryan. … A general belief seems to prevail in the Colony that the Indians are little better, if at all, than savages or the Natives of Africa. Even the children are taught to believe in that manner, with the result that the Indian is being dragged down to the position of a raw Kaffir.”

‘n Lig het egter vir my opgegaan toe ek via Google op die Engelse Wikipediabladsy oor “racial segregation” afgekom het. Dit lyk asof die blote bestaan van rasseverskeidenheid spontaan tot rasseskeiding lei. Na aanleiding van ‘n soortgelyke formulering deur die Encyclopaedia Britannica lees ons op Wikipedia:

Wherever there have been multiracial communities, there has been racial segregation. Only areas with extensive miscegenation, or mixing, such as Hawaii and Brazil, despite some social stratification, seem to be exempt.

Met ander woorde, rasseverskeidenheid oftewel “veelrassigheid” veroorsaak apartheid, en nie andersom nie.

Blykbaar het die Chinese apartheid oftewel rasseskeiding in 779 uitgevind:

Several laws enforcing racial segregation of foreigners from Chinese were passed by the Han Chinese during the Tang dynasty. In 779 the Tang dynasty issued an edict which forced Uighurs to wear their ethnic dress, stopped them from marrying Chinese females, and banned them from pretending to be Chinese. Chinese disliked Uighurs because they practiced usury. The magistrate who issued the orders may have wanted to protect “purity” in Chinese custom. In 836, when Lu Chun was appointed as governor of Canton, he was disgusted to find Chinese living with foreigners and intermarriage between Chinese and foreigners. Lu enforced separation, banning interracial marriages, and made it illegal for foreigners to own property. Lu Chun believed his principles were just and upright. The 836 law specifically banned Chinese from forming relationships with “Dark peoples” or “People of colour”, which was used to describe foreigners, such as “Iranians, Sogdians, Arabs, Indians, Malays, Sumatrans”, among others.

De facto apartheid of rasseskeiding bestaan oral, selfs in die huidige ANC-oorheersde Suid-Afrika. Dis nóg verkeerd nóg iets om oor skuldig te voel.

Apartheid as afsonderlike ontwikkeling in Kanada en Frankryk (Nieu-Kaledonië)

Min mense weet dit, maar tot op hede word die goeie vorm van apartheid (teenoor bose ANC-apartheid, sien hier onder) wat Afrikaners beoefen het, steeds deur twee Westerse demokrasieë, te wete Kanada en Frankryk, toegepas.

In Kanada geld ‘n stelsel van tuislande wat vir die inheemse Indiaanbevolking opsy gesit is. Verskeie Indiaanstamme, waaronder die Mohawks, handhaaf ook rassewette om hul getalle en identiteit te beskerm. Volgens die Wikipediablad oor “Racial Segregation” geld die volgende tans in Kanada:

The Mohawk tribe of Kahnawake has been criticized for evicting non-Mohawks from the Mohawk reserve. Mohawks who marry outside of their tribal nation lose their right to live in their homelands. The Mohawk government claims that its policy of nationally exclusive membership is for the preservation of its identity, but there is no exemption for those who adopt Mohawk language or culture. The policy is based on a 1981 moratorium which was made law in 1984. All interracial couples are sent eviction notices regardless of how long they have lived on the reserve. The only exemption is for mixed national couples married before the 1981 moratorium.

Although some concerned Mohawk citizens contested the nationally exclusive membership policy, the Canadian Human Rights Tribunal ruled that the Mohawk government may adopt policies it deems necessary to ensure the survival of its people.

Let op die frase onmiddellik hier bo: …the Canadian Human Rights Tribunal ruled that the Mohawk government may adopt policies it deems necessary to ensure the survival of its people.

Die onmiddellike vraag wat by my opkom, is: Was Afrikaners nie ook, as kleine blanke minderheid op hierdie grote swart vasteland wat as Afrika bekendstaan, daarop geregtig “om beleid aan te neem wat ons as nodig ag om die voortbestaan van ons volk te verseker” nie, waaronder selfs die Wet op gemengde huwelike, die Ontugwet en dergelike meer? Of is ons dan minder werd as die Mohawks van Kanada?

In die meer onlangse verlede het ‘n Franse Sosialistiese regering ‘n soortgelyke apartheidsbestel op die eiland Nieu-Kaledonië in die Stille Oseaan ingestel.

Nieu-Kaledonië (Frans: Nouvelle-Calédonie vir Nieu-Skotland) is ‘n oorsese gebied van Frankryk in die Stille Oseaan en lê in Melanesië. Nieu-Kaledonië bestaan uit drie provinsies met ‘n oppervlakte van 18 576 km² en het ‘n bevolking van 256 000 in 2012 gehad. (Afrikaanse Wikipedia.)

Die probleem is insgelyks dat die bevolking van Nieu-Kaledonië veelrassig en veelvolkig is, bestaande uit blanke Franse en die inheemse Kanakke wat op ‘n stadium onluste gepleeg en selfs ‘n onafhanklikheidsbeweging met terreuraktiwiteite geloods het.

Frankryk het ‘n bladsy uit dr. Verwoerd se boek geneem en die eiland verdeel in ‘n aantal provinsies oftewel tuislande waarin elke etniese groep homself kon regeer. Die totale bevolking, waaronder die Kanakke, het so baie van apartheid gehou dat hulle in ‘n onafhanklikheidsreferendum op 4 November 2018 teen onafhanklikheid van Frankryk gestem het.

Nes onder die goeie Afrikanerapartheid in Suid-Afrika van weleer, geniet die Kanakke ook stamregering en ander maatreëls om hul kultuur, identiteit en gebruike te behou. Soos die Engelse Wikipedia dit stel:

Kanak society has several layers of customary authority, from the 4,000–5,000 family-based clans to the eight customary areas (aires coutumières) that make up the territory. Clans are led by clan chiefs and constitute 341 tribes, each headed by a tribal chief. The tribes are further grouped into 57 customary chiefdoms (chefferies), each headed by a head chief, and forming the administrative subdivisions of the customary areas.

The Customary Senate is the assembly of the various traditional councils of the Kanaks, and has jurisdiction over the law proposals concerning the Kanak identity. The Customary Senate is composed of 16 members appointed by each traditional council, with two representatives per each customary area. In its advisory role, the Customary Senate must be consulted on law proposals “concerning the Kanak identity” as defined in the Nouméa Accord. It also has a deliberative role on law proposals that would affect identity, the civil customary statute, and the land system. A new president is appointed each year in August or September, and the presidency rotates between the eight customary areas.

Kanak people have recourse to customary authorities regarding civil matters such as marriage, adoption, inheritance, and some land issues. The French administration typically respects decisions made in the customary system. However, their jurisdiction is sharply limited in penal matters, as some matters relating to the customary justice system, including the use of corporal punishment, are seen as clashing with the human rights obligations of France.

Klink dit dalk bekend?

Apartheid as misdaad teen die mensdom

Kommunisme het 100 miljoen mense gedood, maar is nie deur die VN getipeer as ‘n “misdaad teen die mensdom” nie. In Suid-Afrika het die veiligheidsmagte oor 40 jaar van Afrikanerregering, volgens die Waarheids- en Versoeningskommissie se syfers, ‘n raps meer as 500 mense in onluste en ander situasies gedood. Nietemin het ‘n klomp kommunistiese en Afrika-state met veel swakker menseregterekords as Suid-Afrika op 30 November 1973 tydens ‘n sitting van die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies verklaar dat “apartheid ‘n misdaad teen die mensdom is”.

Was dit nie ‘n klug nie? Oftewel Sowjet-agitprop soos die FW de Klerkstigting dit so mooi gestel het nie?

Feit is dat niemand, waaronder die duisende lewende amptenare, politici en regeringslui wat deel van die stelsel van vóór 1994 was, nog ooit van die “apartheidsmisdaad” aangekla is nie. Ek daag elkeen wat in die hoofstroommedia teen apartheid as “volksmoord” en “misdaad teen die mensdom” uitvaar, om ‘n klag by die naaste polisiestasie, hier of oorsee, aanhangig te maak en te kyk hoe ver die saak gaan. Geen hof, behalwe miskien in Julius Malema se toekomstige Rooi Suid-Afrika, sal so ‘n klag aanhoor nie.

Net so kan Kanada of Frankryk seker insgelyks van ‘n “misdaad teen die mensdom” aangekla word, want hulle beoefen mos apartheid sover dit die Mohawks en die Kanakke aanbetref? Vertel dit vir Justin Trudeau of Emmanuel Macron. Trouens, ek daag enigeen van die Netwerk24- en ander linkse sluipskrywers soos Ma(r)x du Preez, Antjie Krog, Anton van Niekerk, Leopold Scholtz, Willemien Brummer, Elmien du Plessis, Lindie Koorts, Christi van der Westhuizen en wie nog uit om dadelik vir Trudeau en Macron voor die Internasionale Geregshof te bring sodat hulle kragtens die Roomse Statuut en die Internasionale Konvensie oor die Onderdrukking en Bestraffing van die Apartheidsmisdaad verhoor kan word!

Kom nou, here en dames, ekskuus, “vroue” want hulle is nie dames nie, hardloop Den Haag toe voordat die paadjie vol duwweltjies word.

Tot dan sal die narrery rondom apartheid, die “groot misdaad teen die mensdom”, dag vir dag, week na week, en jaar na jaar, in die media voortduur.

ANC-terrorisme as misdaad teen die mensdom

Op ‘n ernstiger noot: Niemand is nog ooit van apartheid aangekla nie, wat nog te sê skuldig bevind. Maar die soort terrorisme wat die ANC en sy buitelandse finansiers soos Swede, Noorweë, Denemarke, Denemarke, Kanada en ander lande teen onskuldige burgerlikes in Suid-Afrika gepleeg het, is wel internasionale misdade, verdragsmisdade en selfs ‘n misdaad teen die mensdom.

Suid-Afrika se probleem is nie die sogenaamde “nalatenskap van apartheid” waarmee daar tot vervelens toe gesmous word nie. Soos ek reeds hier bo aangedui het, is dit allerweë erken dat Suid-Afrika in die sestigerjare ‘n paradys vir almal was, ‘n Goue Tydvak in ons geskiedenis.

Die nalatenskap van ANC-terrorisme en buitelandse inmenging in ons land is egter ‘n perd van ‘n ander kleur. Dit het die kultuur van geweld, wanorde, misdadigheid en rassehaat waarmee ons tans te kampe het, geskep. Die land is gedestabiliseer as deel van die Sweedse beleid van “regimeverandering vir Suid-Afrika”.

Oor ‘n week gaan die Sweedse eerste minister, Stefan Löfven, ons land besoek. Ek beplan om binne dae ‘n ope brief aan hom te rig wat sowel hier as in Swede in Sweeds gepubliseer sal word en waarin ek hom konfronteer met die funeste gevolge van Sweedse finansiële steun aan die ekstremistiese Afro-marxistiese terreurbeweging wat as die ANC bekendstaan.

Terrorisme, veral waar dit herhaaldelik en sistematies aangewend word om vrees by ‘n hele bevolking in te boesem soos die ANC gemaak het, is volgens verskeie internasionale kenners wel ‘n misdaad teen die mensdom. Afrikaners behoort hierop te fokus. Hoe kan ons die spul korrupte terro’s en oorlogsmisdadigers wat ons tans regeer, aan die pen laat ry? Hoe kry ons hulle voor die Internasionale Geregshof in Den Haag of in ‘n ander nasionale hof buite Suid-Afrika waar hulle vir hul gruweldade soos die Kerkstraatbom, die Amanzimtotibom en die Magookroegbom verhoor en gestraf kan word? Is Tutu se kwytskeldings van die ANC-terroriste by die WVK enigsins geldig, want was hy nie ook ‘n ANC-lid en daarom self ‘n terroris nie?

Pleks van die Sowjetagitprop van die ANC en sy meelopers in die media te verduur, behoort ons ons eie veldtog te loods om geregtigheid vir die ANC se gruweldade uit die verlede te verkry.

Ten slotte: ANC-apartheid

Eintlik moet die woord “apartheid” uit die Roomse Statuut van 2002 verwyder word, want dit is sinneloos om dit steeds daar te hou. Tensy dit na die “ANC-apartheid” van ná 1994 verwys. Die term “ANC-apartheid” is gemunt deur die Nederlandse parlementariër, Martin Bosma, en as ‘n mens so verwys na die stelsel van diskriminasie wat tans geld en wat beslis daarop gemik is om die blanke rassegroep leed aan te doen en selfs uit te wis, pas dit veel beter by die definisies van die sogenaamde “International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid” van 1973 as enige beleid van die NP vanaf 1948 tot 1994:

Denial to a member or members of a racial group or groups of the right to life and liberty of person
1. By murder of members of a racial group or groups;
2. By the infliction upon the members of a racial group or groups of serious bodily or mental harm, by the infringement of their freedom or dignity, or by subjecting them to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment;
3. By arbitrary arrest and illegal imprisonment of the members of a racial group or groups;
Deliberate imposition on a racial group or groups of living conditions calculated to cause its or their physical destruction in whole or in part;
Any legislative measures and other measures calculated to prevent a racial group or groups from participation in the political, social, economic and cultural life of the country and the deliberate creation of conditions preventing the full development of such a group or groups, in particular by denying to members of a racial group or groups basic human rights and freedoms, including the right to work, the right to form recognised trade unions, the right to education, the right to leave and to return to their country, the right to a nationality, the right to freedom of movement and residence, the right to freedom of opinion and expression, and the right to freedom of peaceful assembly and association…

Verskeie van dié artikels is van toepassing op die ANC-apartheid wat tans teen ons geld, en Afrikanerjuriste behoort dit te ondersoek en ‘n internasionale hofsaak teen die ANC-terroristebewind aan die gang te kry.

Geen steen behoort onaangeroer te bly in ons pogings om die ANC-terroriste aan die pen te laat ry nie.

Die misdade teen die mensdom wat hulle pleeg, duur elke dag voort. Dit kan nie langer so aangaan nie.

En laat diegene wat poog om ons spraakvryheid te beperk deur ons te wil straf omdat ons hulle onbekookte leuens, beswaddering en stigmatisering oor die verlede durf kritiseer, besef dat húlle insgelyks artikel 3 van die Konvensie teen apartheid oortree, “…by denying to members of a racial group or groups… the right to freedom of opinion and expression”.

Elkeen wat ons wil vervolg omdat ons ons mening oor apartheid uitspreek, sowel die goeie Afrikanerapartheid van die verlede as die bose ANC-apartheid van tans, oortree dus self die Konvensie teen apartheid.

Elke ANC-werfbobbejaan wat ek hier bo genoem het (Ma(r)x du Preez, Antjie Krog, Anton van Niekerk, Leopold Scholtz, Willemien Brummer, Elmien du Plessis, Lindie Koorts, Christi van der Westhuizen) en ek vra om verskoning vir die hele horde wat ek uitgelaat het, is self skuldig aan ‘n misdaad teen die mensdom omdat hulle ons nie net aktief namens hul base, die korrupte ANC-oorlogsmisdadigers, vervolg en belaster nie, maar ook omdat hulle ons ons spraakvryheid wil belet deur middel van hulle afskuwelike, Sowjetagtige sensuur en irrasionele, kranksinnige Afrikanerhaat.

Leon Lemmer: Hermann Giliomee: Ou wyn in nuwe bottels

Hermann Giliomee (gebore in 1938) is ‘n gerespekteerde historikus. Hy beywer hom vir die heil van Afrikaans in groter mate as enige lid van die huidige geslag Afrikaanstaalkundiges en -letterkundiges. Veral in hierdie opsig wek hy die indruk van ‘n behoudende Afrikaner. Hy is sekerlik nie ‘n verloopte Afrikaner nie. Maar Giliomee was in ‘n leidende hoedanigheid by die stigting van Die Suid-Afrikaan (1984-1994) betrokke. Hierdie “progressiewe” kwartaallikse tydskrif “het ‘n onderhandelde skikking en ‘n Suid-Afrika vry van diskriminasie … bepleit” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners: ‘n Biografie (Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 573). FW de Klerk & kie het ‘n kolossale gemors van die onderhandelinge gemaak. Sedert 1994 bestaan daar ook geensins ‘n Suid-Afrika wat vry van rassediskriminasie is nie.

Die Suid-Afrikaan het naas André du Toit redaksielede soos Welma Odendaal, Chris Louw, Riaan de Villiers, Antjie Krog en Pierre de Vos gehad (Hermann Giliomee: Historikus; ‘n Outobiografie, Kaapstad: Tafelberg, 2016, p 149 – Praag 18.03.2017). Santie Grosskopf, die ma van ‘n ANC-terroris, en Rykie van Reenen (“een van die beste joernaliste wat Suid-Afrika nog opgelewer het” – 152) het bydraes gelewer (150); ook André P Brink, Karel Schoeman, JM Coetzee (151), Richard van der Ross (152), Neville Alexander, Albert Grundlingh (154) en Jakes Gerwel (155). Verder is ‘n onderhoud met Beyers Naudé gepubliseer (152). Al hierdie mense was polities linksgesind. In ‘n 1984-hoofartikel staan: “Ons kies kant vir ‘n oop samelewing, gelykberegtiging en ‘n vreedsame skikking in Suid-Afrika” (150). Van al drie hierdie ideale het dadels gekom. Byvoorbeeld, die tydperk van 1990 tot 1994, toe Nelson Mandela op die land losgelaat is, was die gewelddadigste in Suid-Afrika se geskiedenis. “Mandela contrasted the exclusive ‘Boer republic’ with a ‘democratic republic where all South Africans will enjoy human rights without the slightest [!] discrimination” (Giliomee, 2020-bron hier onder, p 257). Enige objektiewe waarnemer weet teen hierdie tyd dat Mandela gelieg het; dat daar sedert 1994 gewetenloos in oortreffende mate op grond van ras teen blankes gediskrimineer word.

“‘n Inklusiewe Afrikanerskap” is deur Die Suid-Afrikaan voorgestaan (Giliomee, Outobiografie, p 150), maw Afrikaner-etnisiteit is verwater en verloopte Afrikaners is nie uitgesluit nie. Let op die voorkeur vir die term Afrikaan pleks van Afrikaner. Dit is soortgelyk aan die Naspers/Media24-manie dat van Afrikaanses gepraat moet word. Naas Engelse sakemanne het linkse blanke Afrikaanssprekendes, soos Albert Wessels, Anton Rupert en Willem Pretorius, gehelp dat advertensies van hulle maatskappye die tydskrif laat oorleef (150). “Daar was selde harmonie in die redaksie” (149). Die redaksie “was dit eens in ons verwerping van apartheid, maar daar was geen eensgesindheid oor wat ná apartheid moes kom nie. Die meeste was ten gunste van ‘n individu-gebaseerde meerderheidsregering, gekoppel aan verskanste menseregte” (158) – presies die onverkwiklike situasie waarmee ons sedert 1994 sit. In 1990 het Giliomee hom “vrywillig aan Die Suid-Afrikaan onttrek” (157). “Ek wou ‘n party wat oorwegend op minderhede steun, deel maak van ‘n nuwe stelsel gebou op magsdeling met ‘n formasie gelei deur die ANC” (158). Dit toon ‘n ernstige wanbegrip, want die ANC is ‘n magshonger tereurgroep wat letterlik ten alle koste die land in sy geheel wou inpalm, sodat die leiers veral hulle eiebelang kon bevorder.

Waar Giliomee polities was, blyk uit die feit dat hy een van die 61 Suid-Afrikaners was, hoofsaaklik Afrikaanssprekendes, wat in 1987 ANC-lede in Dakar, Senegal, ontmoet het. Hierdie byeenkoms is deur George Soros gefinansier (162). Wat ek probeer aantoon, is dat Giliomee geneig is om verkeerde vriende te hê en hy daarby te veel vertroue in hulle stel. Byvoorbeeld, in 2006 het die Vlottenburg-beraad oor die situasie van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch (US) plaasgevind. Die twee hoofvernietigers van Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK), Jakes Gerwel en Jaap Durand, was lede van hierdie groep; ook Neville Alexander, wat ‘n valse profeet vir Afrikaans was (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 148). Wat Gerwel en Durand, twee militante ANC-kornuite, gedoen het, is om die historiese verantwoordelikheid van die UWK vir Afrikaanssprekende bruin studente op die US af te skuif. In sy jongste boek bedank Giliomee vir “Albert [Grundlingh] for exchanging ideas on history and university life” (2020-boek hier onder, p 2), maar Grundlingh het eintlik nog nooit pro-Afrikaans- of selfs pro-Afrikaner-geluide aan die nuwe US gemaak nie, terwyl hy wel vir Russel Botman gehelp het om ‘n skewe pro-bruin voorstelling van die Slag van Andringa-straat die wêreld in te stuur (Praag 13.09.2015).

Soos baie eens verligte Afrikaners is Giliomee ontgogel deur die ANC-bewind. Hy was aanvanklik ‘n US-dosent, maar van 1983 tot 2002 was hy ‘n dosent aan die Universiteit Kaapstad (UK). Sy progressiewe of oorverligte era hang saam met minstens die eerste dekade van sy UK-dienstyd. Verlede jaar het Giliomee ‘n bundel opstelle gepubliseer, The rise and demise of the Afrikaners, (Cape Town: Tafelberg, 2019, 360p, R350; Amazon Kindle $25,30). Die teks bestaan uit reproduksies van 15 artikels wat van 1983 tot 2018 gepubliseer is, plus ‘n enkele ongepubliseerde voordrag. Dertien hiervan is in die oorspronklike Engels. Geen poging is aangewend om hierdie bundel, soos sommige van Giliomee se vorige boeke, in Afrikaans te publiseer nie.

Ek het ‘n omvattende bespreking van laasgenoemde boek geskryf (Praag 16.02.2019). Van die opmerkings wat ek toe gemaak het, is ook op sy jongste boek van toepassing: “Giliomee is een van die bekendste vegters vir Afrikaans. Dat hy dit nodig vind om deesdae hoofsaaklik in Engels te publiseer, toon hoe Afrikaans sedert 1994 as akademiese taal agteruitgegaan het.” Die aandag word gevestig op “Giliomee se geneigdheid om te herhaal, selfs woordeliks, wat hy in sy vorige boeke gepubliseer het … Dit is ‘n geval van herhaling binne hierdie bundel en ook herhaling van wat reeds in sy ander boeke staan.” “Vir ‘n behoorlike waardering van Giliomee se werk is dit noodsaaklik dat die tyd waarin elkeen van die opstelle geskryf is, in ag geneem word.” Die ergste vergryp waaraan Giliomee hom in sy 2019-boek skuldig maak, is om die boek af te sluit met ‘n sin wat op ‘n Tim du Plessis-dwaasheid gebaseer is: “The future of Afrikaans is literally in coloured hands, and so is the future of the Afrikaners.” As dit waar sou wees, is sowel Afrikaans as die Afrikanerdom tot ondergang gedoem.

Giliomee se jongste boek is Maverick Africans: The shaping of the Afrikaners (Cape Town: Tafelberg, 2020, 326p, R350; Amazon Kindle $25,30). In die hooftitel word daar weereens voorkeur aan die benaming Afrikaan bo Afrikaner gegee. Laasgenoemde term kom eers in die newetitel voor. Histories was Afrikaners aan Suid-Afrika gebonde, asook in ‘n beperkte mate aan ander lande in Suidelike Afrika, maar nooit aan (swart) Afrika as sodanig nie. Myns insiens kan Afrikaners in ‘n tuisland buite Afrika as Afrikaners floreer. Plaaslik word so ‘n tuisland nie net al hoe meer onwaarskynlik nie, maar ook ongewens weens die verval in die land as ‘n geheel en Afrika se voortgesette tradisie van ellende.

Hierdie keer dateer die artikels uit 1981 tot 2010. Drie van die 10 hoofstukke (4, 8 en 10) is nie voorheen gepubliseer nie maar is nie vry van herhaling van wat reeds voorheen deur Giliomee geskryf is nie. Die inhoud is in twee dele verdeel. Vir elk van die dele het Giliomee ‘n inleiding geskryf. In die voorwoord gee hy ‘n voorsmakie van wat volg: “Until 1994 a stable and professional [government] service supervised by the Public Service Commission was one of the country’s strengths” (p 1). Maar hy het reeds uitgebreid hieroor in sy 2019-boek, hoofstuk 4, geskryf. Die teks van al die hoofstukke bestaan net in Engels. Daar is klaarblyklik weer geen sprake van ‘n Afrikaanse uitgawe van die boek nie.

Diegene wat Giliomee se vorige boeke gelees het, kan verneuk voel omdat sy jongste boek te min inligting bevat waarvan hulle nie reeds kennis dra nie. Hopelik is Giliomee se voorraad artikels, wat herpubliseerbaar is, nou uitgeput en sal hy volgende keer met nuwe skryfwerk, wat nuwe inligting bevat, vorendag kom. Ek gaan die boek nie hoofstuk vir hoofstuk bespreek nie. Ek volstaan met fragmentariese opmerkings.

Ooreenkomstig die nuwe mode gebruik Giliomee die benaming “the South African War” (bv 41, 42, 44, 73). Dit is om erkenning te gee aan die rol wat nieblanke groepe (hoofsaaklik aan die kant van die Britte), naas die Britte en die Boere, in die oorlog gespeel het. Die term Boer, waarop ek baie trots is maar deesdae dikwels gediskrediteer word, word sodoende vermy. In die indeks kom die eienaardigheid voor dat daar ‘n inskrywing, “Anglo-Boer War (South African War)”, is (318) maar geen inskrywing vir “South African War” nie. Laasgenoemde is die benaming wat by voorkeur in die teks gebruik word.

Soms slaan Giliomee se (historiese) linksheid steurend deur, bv “Important was the extent to which the indigenous Bantu-speaking African society, as distinct from the Khoisan people, survived the impact of European colonisation, withstanding not only their firepower but also European diseases and alcohol as means of conquest” (74). Giliomee wek die indruk dat die blankes, ten einde die nieblankes te onderwerp, doelbewus siektes en drank onder hulle versprei het.

Toe John Vorster die staatshoof was (1966-1979), het hy graag gesê Suid-Afrika is ‘n klein land of ‘n klein nasie; dat ons onbeduidend in wêreldperspektief is. Die Tsjeggiese skrywer, Milan Kundera (gebore in 1929), het ‘n soortgelyke aanvoeling. In die epigraaf word hy soos volg uit sy essay, Testaments betrayed (1993), aangehaal: “Small nations. The concept is not quantitative; it points to a condition; small nations lack that felicitous sense of an eternal past and future; at a given moment in their history, they all passed through the antechambers of death. In constant confrontation with the arrogance and ignorance of the mighty, they see their existence as perpetually threatened or with a question mark hovering over it; for their very existence is the question” (v, 217-218). Geen wonder dat Kundera hom mettertyd eerder as ‘n Fransman beskou het nie. Watter opsie, indien enige, het Afrikaners? Vir my is dit aangewese om ‘n bittereinder-Afrikaner te bly.

Kwantitatief het die situasie van die plaaslike blankes ernstig verswak, om van die politieke opset nie te praat nie. “In 1910 Africans in South Africa numbered just over 4 million and formed about two-thirds of the total population of 6 million, while there were 1,2 million whites, representing about one-fifth of the country’s population. The African population would grow to 12,6 million by 1951 and to 45 million by 2018, when they formed nearly four-fifths of the country’s population” (9). Gedagtig aan bv al die (onwettige) inkommers, is dit waarskynlik ‘n onderskatting van die getal swartes.

“On the eastern frontier government attempts at enforcing territorial separation between the colonists and Xhosa were undermined because so many farmers insisted on retaining the services of their Xhosa herdsmen and on trading with the Xhosa beyond the colonial boundary” (10). Die skuld vir die destydse probleme aan die Oosgrens (bv Groot-Visriver) word hiermee eensydig op die blankes geplaas. Die Xhosas het die grens dikwels oorgesteek vir bv weiding en moord- en rooftogte. Weens die Nobel-bekroonde staatmanskap van FW de Klerk het die swartes die land sedert 1994 tot in die Parlement in Kaapstad binnegedring.

“It was not Calvinism or racism that was decisive in the formation of Afrikaner nationalism but the Westminster-styl electoral system, which favoured the largest ethnic group in the electorate” (13). “The Westminster system encourages politicians representing a large ethnic community or a powerful corporate group in the electorate to join together by excluding any marginal community that holds the balance of power” (222). De Klerk & kie sou van die Westminster-stelsel ontslae geraak het, maar soos in feitlik iedere ander opsig is aan die eise van die terroristiese ANC toegegee, gevolglik sit ons sedert 1994 met verswelgende swart meerderheidsregering. Apartheid/rassesegregasie was/is ‘n noodsaaklikheid vir blanke oorlewing. Dit was dié manier waarop geregtigheid ten minste aan die blankes verseker kon word. Deesdae word die klem uitsluitlik op geregtigheid vir die nieblankes geplaas.

“In the year 1929 … the word ‘apartheid’ appeared in print for the first time” (15; ook 143, 225). Ton Vosloo noem egter dat Jan Smuts hierdie woord reeds in 1919 in ‘n toespraak gebruik het (Praag 31.08.2018). Vosloo beweer dit seker op grond van dokumentasie. Hoe anders sou hy dit weet?

Om polities byderwetse redes word deesdae op ‘n oordrewe manier voorgegee dat verbastering destyds op groot skaal onder blankes voorgekom het. Dit was klaarblyklik nie die geval nie. “In 1807 only five per cent of a sample of 1 063 children baptised in that year in the Reformed and Lutheran churches had a grandparent classified by genealogists as ‘non-European’ (invariably a female)” (28). “JA Heese, a genealogical researcher, has estimated that seven per cent of modern-day Afrikaner families have a non-European stammoeder or progenitress” (22). Breyten Breytenbach (‘n Seisoen in die Paradys, 1976, p 121) oordryf dus as hy beweer: “Afrikaners were a ‘bastard people’ with a ‘bastard language’ whose destiny was ‘to decompose’ in order to come together in new forms” (Giliomee, 2019-boek, p 77). Giliomee noem dat bv die Du Plessis-, Esterhuyse- en Carstens-families reeds vroeg verbaster het (2020-boek, p 23). Sou dit die gedrag van sommige lede van die nageslag verduidelik?

By die geboorte van ‘n blanke boer se kind in die binneland kon dit gebeur dat sy vrou “have no assistance other than that of a Hottentot woman, without being able to understand one another” (25). Ter wille van die oorbeklemtoning van nieblanke invloed op Afrikaans gee bv Christo van Rensburg en Wannie Carstens egter (valslik) voor dat die Khoi-Khoin en die blankes destyds dieselfde (of ten minste ‘n soortgelyke) variant van Hollands gepraat het.

“Developments on the eastern frontier produced a fury among white frontier women against British rule” (53). “A British settler on the frontier wrote while the trek was getting under way: ‘They fancy they are under a divine impulse’, adding that ‘the women seem more bent on it than the men'” (34). Later, in Natal, was dit Voortrekkervroue (bv Susanna Smit) wat hulle heftig teen Britse oorheersing verset het. “Dislike of English rule was particularly strong among the women” (34). Tydens die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) “women urged their menfolk to actively resist the British authorities” (35). Tydens die Anglo-Boereoorlog het Afrikanervroue baie gely. Desnieteenstaande is daar (redelike) eenstemmigheid dat dit veral hierdie vroue is wat tot die bittereinde wou voortveg; toe baie van die Boerekrygers eerder wou oorgee. “Most insisted that their husbands and sons had to continue fighting, even to the death … A British officer noted after two months of farm burning that, without exception, the woman said that they would not give in” (36). “The women are the fiercest advocates of war to the bitter end … There is no doubt the women are keeping up the war and are far more bitter than the men” (37).

Maar waar is die Afrikanervroue wat hulle deesdae teen die ANC-regime verset? Dit is linkse ANC-kruipende vroue wat die toneel oorheers; gevalle soos Christi van der Westhuizen, Amanda Gouws, Lizette Rabe, Ena Jansen, Antjie Krog, Ruda Landman, Willemien Brümmer, Elmien du Plessis en die liggewig Azille Coetzee. Ná die Rebellie (1914-1915) “some 4 000 women marched to the Union Buildings, where they presented a petition to Lord Buxton, the governor-general. After the rebellion [JBM] Hertzog declared: ‘Perhaps they were the greatest rebels'” (39). Deesdae is hierdie blanke optog feitlik vergete. Wat ons deesdae jaarliks tydens Vrouedag moet aanhoor, is hoe hoofsaaklik swart vroue in 1956 na die Uniegebou opgeruk het omdat hulle hardegat oor die dra van passe was.

In 1853 het die Britte verteenwoordigende regering aan die Kaap ingestel. Minder as ‘n kwart van die kiesers was Brits (92). Aanvanklik was daar by Afrikaners min belangstelling in die politiek. “Although Dutch-Afrikaners accounted for roughly 70 per cent of the Cape’s white population, the proportion of Dutch-Afrikaner representatives in Parliament ranged from only 32 to 36 per cent between 1850 and 1870. At the constituency level great apathy reigned. In 1869 a canvasser found that nine-tenths of young farmers under the age of 26 in his area had not troubled to register as voters … Many of the constituencies were not even contested, with nearly half going unopposed in the 1869 election” (96-97). “The Dutch-Afrikaners were ‘the ideal prefabricated collaborators’ in helping to secure British power and influence” (98). In 1990/94 het dit baie erger daaraan toe gegaan toe ‘n groepie Afrikaanssprekende blankes dit waaragtig reggekry het om mandaatloos ‘n swart meerderheidsregering aan die bewind te plaas. Sedert 1994 lyk dit asof die politieke apatie van die middel-dekades van die 19de eeu weer in Afrikanergeledere toegeslaan het.

“The [Cape] government in 1865 abolished Dutch as a medium of instruction in government schools and imposed English as the sole medium” (98). Hierteen het Afrikaners destyds glad nie genoeg geprotesteer nie. Verengelsing het bv groot steun in die geledere van die NG Kerk geniet (109). “Dutch-Afrikaner society was losing some of its brightest minds through the steady process of anglicisation” (106). In 1874 het die regering opgehou om predikante se salarisse te betaal. “In the early 1880s the [DR] church suddenly became prominent in the agitation for the recognition of Dutch as an official language. In growing numbers ministers of religion and teachers … asserted a close link between language and nationality” (119).

In die tweede helfte van die 20ste eeu wou die NP-regering swart skoliere in hulle eie belang optimaal vir die arbeidsmark voorberei. Daar is gevolglik probeer om die onderrig in swart skole in sowel Engels as Afrikaans aan te bied. Hoewel dit sekerlik nie die enigste rede is waarom die Soweto-onluste in 1976 uitgebreek het nie, word die gebeure deesdae by voorkeur aan “gedwonge” Afrikaansonderrig toegeskryf. Die dood en verwoesting wat gesaai is, word jaarliks feestelik op Jeugdag herdenk. Herhaaldelik word beweer dat Afrikaans nooit weer aan enigeen opgedring mag word nie. Sedert 1994 is die ANC-regime besig om Engels op alle gebiede en vlakke aan almal op te dring, maar in hierdie geval word daar nie beswaar geopper en “nooit weer” gesê nie. Dit is Afrikaans wat vir verguising uitgesonder word.

Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), wat in 1875 in die Paarl gestig is, word “the first Afrikaner [nationalist] political movement” genoem (41). Dit verduidelik waarom die Afrikaanse Taalmuseum en -monument, wat deesdae (oorwegend) in die beheer van bruin mense en die ANC-regime is (Praag 15.02.2020), so onwillig is om die deurslaggewende rol van die GRA in die geskiedenis van Afrikaans te erken. Een van die GRA-stigters, CP Hoogenhout, “saw the potential of Afrikaans as the basis of a cultural ethnic awareness to oppose English hegemony” (108). Die GRA-voorsitter, SJ du Toit, was van mening “that no nationality could de formed without its own language” (109). Die GRA het gesorg vir die begin van die Eerste Afrikaanse Taalbeweging (112).

Die Britse anneksasie van die Transvaal (1877), die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881), die Jameson-inval (1895-1896), die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) en die Rebellie (1914) het Afrikanernasionalisme verder gestimuleer. “It was … in the aftermath of the Rebellion that the most powerful of the churches, the DRC, really began to rally behind the [Afrikaner] ethnic movement and ideology” (131). Afrikaners in die Vrystaatse Republiek “wanted this nationality to be like a wall around them to protect them against foreign intrusion” (126). President MT Steyn het toe ‘n groot waarheid kwytgeraak: “The language is the people and if we neglect our language we would have to expect the gradual atrophy of our national existence” (126). Is dit nie presies wat sedert 1994 sienderoë gebeur nie?

In die geval van die Xhosa (soos by die ander inheemse swartes) “land was controlled by the community rather than by the individual” (45). “The Afrikaners introduced the concept of individually owned land” (46). “The ANC slogan Mayibuye iAfrika is a demand for a return of the land of Africa to its indigenous inhabitants” (205). Met die beleid van onteiening sonder vergoeding van blankes se grond (en ander besittings, bv die verbeterings wat op plase aangebring is), beoog die ANC om terug te keer na die era voor Westerse beskawing plaaslik neerslag gevind het. Die onteiende eiendom word boonop staatsbesit, wat neerkom op die uitlewing van die ANC se marxisme.

“Toward the end of the Transvaal Republic, the government was both unwilling and unable to use effective measures to compel Africans to work or to redistribute African labour, and the small farmers began complaining vociferously that they were forced to work themselves and to ‘use their children as [Africans] in order to hold their own'” (79). Maar besitoorname van alle plase in blanke besit, of hulle met of sonder nieblanke arbeid in stand gehou word, is in die ANC-regime se visier. Die Britse koloniale regering het bv in Kenia ‘n hutbelasting ingestel om swartes te verplig om te werk en geld te verdien sodat hulle die hutbelasting kon betaal. Sedert onafhanklikheid in 1963 het alles wat die blankes in Kenia tot stand gebring het, met of sonder die hulp van hierdie (onwillige) swart werkers, in die skoot van die swart regering geval. Dit word geregtigheid (“justice”) genoem.

Die ANC-regering beskerm plakkers op blanke plase sover moontlik. Dit is ‘n probleem wat reeds geruime tyd bestaan. “One farmer … had to accommodate 40 families and provide pasture for their 400 cattle, but could only draw on the labour of three young Africans for the full year and an additional twenty for two months per year” (79). As ‘n nieblanke eens op ‘n plaas gewerk of geplak het, het hy deesdae skynbaar die onvervreembare mensereg om op daardie plaas begrawe te word. Dit impliseer ook die reg van sy (uitgebreide) familie en vriende om tydig of ontydig op die plaas te kom om die graf te besoek. Die familie van ‘n (blanke) neef van my wou hom begrawe op die plaas waarop hy grootgeword en jare lank geboer het. Die nuwe (blanke) eienaars van die plaas het egter toestemming geweier. Die familie was verplig om hom in die dorp se begraafplaas ter ruste te lê. As ‘n blanke boer sou weier dat ‘n swarte op sy plaas begrawe word, sou daar ‘n helse bohaai wees. Ons het hier met dubbele standaarde ter benadeling van blankes se belange te make.

Oor die blanke Coenraad de Buys en sy (verbasterde) volgelinge skryf Giliomee: “A loss of European identity occurred, as these whites lacked the numbers and institutions to withstand the pressures of a vigorous indigenous culture” (46). Deesdae doen die massa-inligtingsmedia, bv Netwerk24/Media24, alles in hulle vermoë om Afrikaners se identiteit af te breek en hulle aan swart verswelging uit te lewer. Byvoorbeeld, aan rasgemengde en selfdegeslaghuwelike word baie en deurgaans gunstige publisiteit verleen. Suiwerder Afrikaans word nooit bepleit nie. Kaaps word verheerlik pleks van dit as ‘n brouseltaal te verdoem.

“In order to maximise profits, the Dutch East India Company kept its complement at the Cape as small as possible. In the 1790s, the last years of Company rule, there was a garrison of only a thousand men stationed at Cape Town” (57). “The government was unable to provide services and afford protection to the pioneering frontier, and the pioneers had to rely on themselves for political and military action” (58). “Afrikaners on the frontier had little to bind them together politically except the commandos” (59). Daarna, tydens die Britse bewind, het dit nie veel beter gegaan nie. Die Britte het op groot skaal van nie-blanke soldate/pandoers gebruik gemaak, wat vir die Boere onaanvaarbaar was.

Wat ek verwerplik vind, is dat historici nie genoegsaam aandag vestig op die mate waarin die Boere (en selfs die 1820-Britse setlaars en hulle nageslag) aan hulle lot oorgelaat is nie. Die destydse toestande aan die Kaap en in bv Algerië word nie vergelyk nie. In Algerië, anders as aan die Kaap, kon die blankes op uitstekende militêre beskerming staatmaak (Praag 16.11.2019). Hoekom word hierdie verskil nie uitgewys nie? Seker omdat dit die destydse plaaslike blankes in ‘n beter lig sou stel. Om dieselfde rede word die uitmuntende prestasie van blankes oor eeue, ver van Europa in Suidelike Afrika, nie genoeg beklemtoon nie. Om in so ‘n eens moeilik bereikbare geografiese gebied – en daarby in Afrika – Westerse beskawing/kultuur/waardes te vestig, was en is ‘n ongelooflike prestasie. Dit is waarom sommige blankes se verbittering en wanhoop oor die eskalerende agteruitgang sedert 1994 maklik verstaanbaar is. Maar daar is baie verloopte Afrikaners wat voorgee dat die situasie sedert 1994 verbeter het. “That whites would always stick together was not a foregone conclusion” (60).

“How far the class cleavages within Transvaal and Free State white society had developed became starkly clear when more than a fifth of the Afrikaners in the field came to fight on the side of the British by the end of the South African War. Of the roughly 5 000 ‘joiners’, the vast majority had been bywoners. In some sense this act of treason was a rebellion against class exploitation. A recent study cites evidence of serious pre-war bywoner discontent. In the 1880s and 1890s they had to go on commando against Africans without any recompense to defend the property of landholders, while their families were destitute. The ‘joiners’ of the Boer War clearly hoped that the British would offer them a better dispensation” (81; ook 94). Sedert 1994 is die situasie die omgekeerde. Dit is die elite onder die blanke Afrikaanssprekendes (bv dosente, politici en joernaliste) wat skaamteloos en gewetenloos ‘joiners’ van die ANC-regime geword het. Afrikaan-Afrikaanssprekendes, dus verloopte Afrikaners, het (deels) die plek van Anglo-Afrikaners ingeneem.

Rasseskeiding het lank voor 1948-apartheid bestaan. “The [Dutch] Reformed Church showed no enthusiasm for admitting large numbers of non-white converts into the local congregations” (138). “A trend, starting in the 1830s, to segregate Coloured members of the Dutch Reformed Church found expression in the establishment of separate Coloured congregations and culminated in the founding of the Dutch Reformed Mission Church in 1881. Schools were racially segregated [in the Cape] in 1893” (110). “By 1920 education in South Africa was fully segregated” (142). “By the second half of the 1930s the United Party government was moving towards segregated suburbs for people who were not white” (154). Die volgende voorstel van Andrew Murray sr (1794-1866), vader van die bekender Andrew Murray jr (1828-1917), is in1857 tydens ‘n NGK-sinode aanvaar: “In cases where ‘the weakness of some’ hindred the spreading of the Gospel, the synod agreed that people might practice their Christian faith in a separate building” (139).

ANC-aktiviste, soos Allan Boesak, het groot genot uit die wanvoorstelling van hierdie besluit geput. “It was important that Coloured Christians should understand their place in the status hierarchy and should not challenge the social order” (138) – iets waartoe Boesak nie in staat is nie. “The church had no intention of drawing a rigid colour line. Indeed, the same synod decided to accept the St Stephen’s parish of ex-slaves as a full member of the DRC” (140). Dit is tot op hede die geval. “The funds for mission work [and the Mission Church] were overwhelmingly from the white church” (141). “The DRC was the only large church in the country that had to rely exclusively on local funding for missionary work” (143). Dit is dus te betreur dat die NG Moederkerk soveel ondankbare kritiek van die NG Sendingkerk en sedert 1994 van die Verenigende Gereformeerde Kerk (VGK) moet verduur. “In 1982 the Coloured and African ‘sister’ DRC churches, particularly the Sendingkerk [Boesak], wielded sufficient influence to have the (white) DRC suspended from the World Alliance of Reformed Churches” (163) – ‘n klassieke voorbeeld van stank vir dank.

Giliomee, bekend vir sy oorverligtheid jeens bruin mense, skryf waaragtig: “No one at this stage [1881] could anticipate that the DRC would later be so miserly and authoritarian in its control of the Mission Church that the relationships in the DRC ‘family’ would be severely strained” (141-142). Dit is ‘n hoogs problematiese en eensydige siening. Dit is die VGK wat halstarrig weier om gesprek met die NGK te voer. Die VGK se ononderhandelbare voorwaarde vir gesprekvoering oor kerkhereniging is dat die NGK eers die Belhar-belydenis ongekwalifiseerd moet aanvaar. Die VGK munt sedert sy ontstaan in 1994 uit in liefdeloosheid jeens die NGK. Die VGK openbaar ook geen voorliefde vir Afrikaans nie. Die ver- of hereniging van die NGK en die VGK sou die doodsklok vir Afrikaans as kerktaal lui.

Hoewel ‘n mens ‘n meer genuanseerde standpunt van ‘n historikus verwag, distansieer Giliomee hom sonder meer van apartheid. “Segregation and apartheid were indefensible” (182). Twak! Die oorlewing van blankes en blanke beheer oor die land was noodsaaklik. Die instrument wat daarvoor gebruik is, is rassesegregasie/apartheid. Dit het (oënskynlik) eerder om praktiese as morele oorwegings gegaan, maar almal kon in groter mate by so ‘n opset baat as by ongebreidelde, immorele swart oorheersing, dus ‘n beter ekonomiese én morele situasie as tans. “By 1994 the country was the most developed in Africa … the best infrastructure in Africa, the lowest electricity prices and a better-housed urban population (of all races) than in any other African country. The ANC inherited the richest and best-run state in Africa … In 25 years they [the ANC regime] turned 3,7 million unemployed into 10 million” (182).

NP van Wyk Louw, ‘n lid van die Afrikaner-Broederbond, het in 1958 met die frase “voortbestaan in geregtigheid” as riglyn vir die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, vorendag gekom (230). “[He] insisted that national death might be preferable to a form of ethnic survival based on injustice” (277; ook 278). Vir die blankes was dit egter noodsaaklik om groter waarde aan oorlewing as aan moraliteit te heg. In elk geval: Het geregtigheid sedert 1994 die plek van apartheid ingeneem, of eerder meer en groter ongeregtigheid? Daar is nou nuwe ongeregtighede en ook ‘n voortsetting van vorige ongeregtighede, bv rassediskriminasie; hierdie keer ten koste van veral die blankes. Byvoorbeeld, Piet Cillié het uitgewys dat dit vir die blankes primêr om oorlewing gegaan het en nie (altyd) om moraliteit nie (216). Apartheid “was an attempt to secure the Afrikaner’s self-determination” (239; ook 244). “Without a privileged position the Afrikaners could not survive as a separate people; without safeguarding the racial separateness of the people a privileged position could not be maintained” (247). Soos John Vorster dit gestel het: “Apartheid was simply not a goal in itself but an instrument in the service of stability and security” (260). Die waarheid van hierdie stelling blyk uit die chaos waarin die land sedert die afskaffing van apartheid verval het.

Grondliggend is daar die noodsaaklikheid dat verskille by mense erken moet word. DF Malan “refers to the fundamental difference between two groups, white and black … ‘The difference in colour is merely the physical manifestation of the contrast between two irreconcilable ways of life [ie cultural differences] … [and] between overwhelming numerical odds on the one hand and insignificant numbers on the other'” (315). Dit is waarskynlik Piet Cillié wat geskryf het: “We can find in all of Africa not a shred of evidence that black nationalists would be prepared to pull together in a single yoke with white volksgroepe [communities]. Nothing that has happened since the introduction of the policy of partnership in the Federation of Rhodesia and Nyasaland offers any evidence that the black man would accept partnership except perhaps as a transition phase in the march to black baasskap” (228). Selfs die kortstondige Regering van Nasionale Eenheid in Suid-Afrika (1994-1997) was vir die ANC/SAKP onaanvaarbaar tensy hierdie kamerade onbetwisbare baasskap geniet.

John Vorster het tereg gesê: “For us Afrikaners there won’t be a second chance if we lost power” (237). Weens die ruggraatloosheid, ens, van FW de Klerk & kie, is dit presies wat gebeur het. Donald Horowitz verskaf die volgende perspektief: “The problem is not democracy ‘but ascriptive majority rule with skin colour the determinative factor. It kills democracy by turning elections into “censuses” in which the election result reflects the population mix rather than any policy preferences. It entrenches the largest ethnic or racial group in power, locking minorities out'” (240). Die nuwe Suid-Afrika is ‘n toonbeeld hiervan.

“There can hardly be any doubt that religion and nationalism were the main ideological forces that impacted on the Afrikaners during the twentieth century. The two were interrelated. Without nationalism it is unlikely that the DRC would have remained as ridigly segregated as it was until the final decades of the [20th] century, and without the DRC’s endorsement of the policy of apartheid, it would never have assumed its extreme form” (146). Giliomee gaan darem nie sover soos Leopold Scholtz deur apartheid herhaaldelik “verfoeilik” te noem nie. Giliomee toon goeie insig wanneer hy skryf: “Much of the talk about a peaceful transfer op power in South Africa misses the fundamental point: that Afrikaners and the larger white nation consider their sovereignty as precious. It is not something to be bartered away” (201), maar dit is presies van De Klerk & kie mandaadloos gedoen het.

Giliomee kom ook met ‘n raak karakterisering van die ANC vorendag: “The ANC insists on the forced unification of ethnic groups in a homogeneous nation” (207). Hieruit volg dat die voortbestaan van die Afrikerdom en Afrikaans volgens die ANC ongewens is. Giliomee het in 1989 geskryf: “Whites and blacks have no option but to find a way of living with one another that meets the crucial need for identity, dignity and security of all” (209). Vir blankes faal die huidige opset in al drie hierdie opsigte skouspelagtig.

Verder kom Giliomee darem tot die volgende gevolgtrekking: “There are no convincing historical grounds for the later widely held belief that they [Afrikaners] tended to consider themselves as a uniquely chosen people who had a covenant with God” (90). Byvoorbeeld, “DF Malan rejected the idea that the Afrikaners considered themselves as a uniquely chosen people” (150). Daar is die verband van “the Tower of Babel to God’s plan to settle different nations in different regions. Although theologically a liberal, DF Malan also clung to this outdated [?] interpretation of the Tower of Babel” (152). “As late as 1974 the Dutch Reformed Church synod reaffirmed the stale [?] story of Babel as a parable of God’s creation of distinct peoples” (165).

“The DRC finally broke with apartheid at its 1986 and 1990 synods … The church had made a major about-turn, but for some critics this was insufficient: they wanted the church to state that it had acted out of malign and sinful intent in helping to design apartheid in the 1930s and 1940s” (165). Daarna loop die gebeure die geykte ANC/SAKP-pad: Apartheid is ongekwalifiseerd tot sonde verklaar en die NGK kon nog nooit genoeg verskoning vir sy sondigheid vra nie.

Die onstilbare rassisme van die ANC-regime word seker deur geen ander verskynsel beter geïllustreer as die transformasie (en gevolglik korrupte ondoeltreffendheid) van die staatsdiens nie. “Afrikaners did not insist that the top levels of the civil service had to reflect the ratio of Afrikaners to English in the country. It was only in the early 1960s [mid-1960s – 184] more than 50 years after Union in 1910, that the upper half of the central state’s civil service reflected the make-up of the white population. After the regime change of 1994 it took only thirteen years to reflect the white-black ratio at these levels” (175). “The Afrikanerisation of the public sector was in fact a gradual process instead of a sudden take-over” (190). “The NP never had a policy to transform the civil service in such a way that it became demographically representative of the white population in its upper levels” (191). Die rassistiese ANC-regime het blankes op groot skaal uit hulle staatsdiensposte gewerk. In hierdie proses is onbeskryflike onreg teen derduisende blankes gepleeg, maar hieroor word selde ‘n woord gerep. ‘n Nuwe generasie armblankes is geskep, maar feitlik geen publisiteit word hieraan gegee nie. Die NP-regering het op ‘n tweetalige (Afrikaans en Engels) staatsdiens aangedring (198), terwyl die ANC-regime dit in ‘n eentalige Engelse “diens” getransformeer het.

Sedert 1994 word daar ook druk op die private sektor uitgeoefen om op ‘n rassistiese grondslag te transformeer, bv in personeelsamestelling en aandeelhouding. Dit is iets wat nie tydens die blanke bewind gedoen is nie. Maar dan is dit die blankes wat voortdurend van rassisme beskuldig word. Ná 1910 “no obligation was imposed on the English-speaking business community to ’empower’ the Afrikaners or any other group … South Africa was unique in the sense that there never was any serious threat of nationalisation, despite the fact that by 1939 English-speakers controlled 80 to 90 per cent of the economy, apart from agriculture” (176). Histories het Afrikaners veral twee sektore oorheers, te wete die landbou en onderwys. Sedert 1994 word plase onteien terwyl veediefstaf en plaasmoorde floreer. In die onderwys word transformasie as verskoning gebruik om by voorkeur nieblanke, veral swart, dosente aan te stel, al kan dit in baie gevalle nie akademies geregverdig word nie. “RW Johnson argues that since 1994 the African National Congress has failed to provide South Africa with a new ruling class capable of developing the country” (181).

Oor die 1955-Vryheidsmanifes skryf Giliomee: “The Charter’s use of the term ‘national’ is ambiguous. One of the key phrases reads, ‘All national groups shall have equal rights’, which, some of the Charter’s critics claim, suggest the creation of four nations – Africans, Coloureds, Indians and whites. Another clause states: ‘The national wealth of our country, the heritage of all South Africans, shall be restored to the people.’ Charter suppporters argue that the word ‘national’ refers to all South Africans, but the word ‘restore’ may suggest that it has primarily Africans in mind. And then, of course, there is the Charter’s ringing opening phrase: ‘South Africa belongs to all who live in it, black and white, and … no government can justly claim authority unless it is based on the will of the people.’ This again suggests a liberal-democratic approach to self-determination” (202). Wat duidelik is, is dat die bedoeling met die opstel van die manifes en die vertolking en toepassing daarvan die bevoordeling van swartes en die benadeling van blankes is. Die ANC se “primary task is the ‘national liberation of the largest and most oppressed group – the African people'” (207).

Beyers Naudé (1915-2004) staan bekend as een van die mees verloopte Afrikaners. Hy het selfs die ANC se terrorisme met woord en daad ondersteun. Hy het in die teenoorgestelde van sy pa ontaard. “Only one of the delegates of the bittereinders at the Vereeniging assembly of May 1902 proposed the Dutch language as the basis for future survival. He was Jozua François Naudé [1873-1948], a 29-year-old Transvaal teacher, later a co-founder of the Afrikaner Broederbond. Naudé reminded delegates that one of the conditions set by the bittereinders in the field was to have the right of the Dutch language guaranteed. Dutch ‘was of great significance to the volk, forming a channel through which the volk could again become volk.’ He refused to sign the peace treaty … Naudé … argued that without a language as the symbol of their national identity the Afrikaners would not survive as a people” (219). Dit is wat ek ook bepleit. Standaardafrikaans, oftewel ordentlike Afrikaans, dus nie Kaaps nie, is skering en inslag vir die voortbestaan van die Afrikanerdom. Jozua Naudé was sekerlik ‘n regte of ware Afrikaner. Sy nagedagtenis word nie genoeg gehuldig nie. Pleks daarvan word die verlooptheid van Beyers Naudé dikwels verheerlik.

Onder lewendes is Wim de Villiers (gebore in 1959) ongetwyfeld een van die mees verloopte Afrikaners. Soos Beyers Naudé het hy in die teenoorgestelde van sy pa, die Broederbonder AB de Villiers, ontaard. Voordat Wim op 1 April 2015 diens as rektor van die Universiteit Stellenbosch (US) aanvaar het, het hy aan die aanstellingskomitee die versekering gegee dat die posisie van Afrikaans aan die US “ononderhandelbaar” is. Op 12 November 2015 het Wim, met die ondersteuning van sy bestuurspan, egter op die US-webwerf aangekondig dat hy Engels met ingang 2016 “die primêre taal van kommunikasie en administrasie” aan die US wil maak (Praag 28.11.2015). Wat hierdie aankondiging nog meer skandalig maak, is dat die US juis in 2015 doelbewus versuim het om Jan Marais ‘n eeu na sy dood te huldig. “Stellenbosch University turned itself into an English-medium university in 2017” (Giliomee, 2020-boek, p 280), strydig met die stigtingsvoorwaarde van die skenker, Johannes Henoch (Jan) Marais (1850-1915), dat Hollands/Afrikaans nie ‘n mindere pleks as Engels mag beklee nie. Tot op hede het Wim nog nie eksplisiet erken dat die US onder sy leiding hierdie stigtingsvoorwaarde minag nie. Tydens die US-eeufees in 2018 is hierdie feit deurgaans verswyg. Giliomee skryf: “Nowhere had I seen a university so blatantly misleading the public” (282). “What is so heart-breaking about the demise of Afrikaans at Stellenbosch University is the leading role of Afrikaners (or, to use the more neutral term, white Afrikaans people) in the downgrading and marginalisation of Afrikaans” (283). Die etiek-kolos, Anton van Niekerk, wat hom graag oor alles en nog wat uitlaat, veral as hy houe teen Afrikaners en Afrikaans kan inkry, swyg soos die graf oor die nie-nakoming van Jan Marais se US-stigtingsvoorwaarde.

Maar ek wil iets oor Wim se voorgeslag uitwys wat blykbaar nog nooit eksplisiet openbaar gemaak is nie: Wim is ‘n (direkte) afstammeling van Jan Marais en GWA van der Lingen (1829-1869), twee van die voortreflikste yweraars vir Hollands/Afrikaans. Pieter Kapp skryf: “Prof AB de Villiers [Wim se pa], die seun van Louis Henri de Villiers (30.3.1879-29.8.1945), ‘n broer van Elizabeth [Johanna Hendrika, gebore De Villiers] Marais [1867-1953, Jan Marais se vrou], [het] van 1977 tot sy dood in 1992 as trustee [van Het Jan Marais Nationale Fonds] gedien” (Nalatenskap sonder einde: Die verhaal van Jannie Marais en die Marais broers, Stellenbosch: Het Jan Marais Nationale Fonds, 2015, p 186). Elizabeth, wat in 1905 met Jan getrou het, “was die dogter van die bekende AB de Villiers van die Paarl en sy en haar broers het ‘n groot rol gespeel in die Marais-De Villiers-Neethling-kombinasie wat so ‘n belangrike plek in die Afrikaanse volkslewe sou inneem. Haar moeder was Théophilé Antonia van der Lingen, die dogter van die beroemde Paarlse kampvegter vir Afrikaans, ds GWA van der Lingen” (21).

Giliomee skryf: “Tussen 1830 tot 1870 was ds GWA van der Lingen van die Paarl feitlik die enigste mens wat daadwerklik teen die Britse evangelie van vooruitgang en verengelsing teenstand gebied het” (Die Afrikaners, p 160). “Een van sy … teikens was die ou koloniste. Hulle verwaarloos die taal [Hollands] en gebruike van hul voorvaders. Hulle praat ‘n vreemde taal [Engels] krom en skeef en hulle laat hul kinders in ‘n vreemde taal onderrig” (162). Van der Lingen het in 1857 die Gimnasium in die Paarl as ‘n Hollandse skool gestig (165). Van der Lingen was ‘n/dié direkte voorloper van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA). Die GRA-stigtingsvergadering, op 14 Augustus 1875, het in die huis van Gideon Malherbe in die Paarl plaasgevind; tans die Afrikaanse Taalmuseum. Malherbe was die skoonseun van Van der Lingen (178). Wat Afrikaans en die Afrikanerdom betref, sou mense soos Van der Lingen, Jan Marais en AB de Villiers (Wim se pa) hulle ongetwyfeld sover moontlik van Wim distansieer. Wim, die laksman van Afrikaans aan die US, is myns insiens die skadelikste persoon ooit in die geskiedenis van die Universiteit Stellenbosch. In ruil vir sy dade ontvang hy as US-rektor sowat R5 miljoen per jaar.

Leon Lemmer: Ter huldiging van Hennie Aucamp

Hendrik Christoffel Lourens (Hennie) Aucamp (1934-2014) vertel in sy boek, Kommerkrale (Kaapstad: Tafelberg, 1989), van ‘n droom wat telkens by hom opgekom het. Hy is “oud en verlate” en kom op ‘n winternag by sy ouers se plaas, Rust-mijn-ziel, in die Stormberg aan. “Van die opstal het net ‘n murasie oorgebly. Ook hier is geen skuiling nie. Maar wanneer ek om die hoek van die bouval stap, sien ek dat een vertrek bly staan het, en dat daar ‘n lig in die kamer brand. Ma sit en wag voor die swart stofie met sy krom pote. Die tafel staan gedek, en by my ou sitplek is daar ‘n netjiese stapeltjie pos met buitelandse seëls. Ek gaan sit by Ma en streel haar hande soos ek nooit gedoen het toe sy nog gelewe het nie.” In sy skryfwerk het Aucamp telkens nostalgies na die wêreld van sy jeug, die Stormberg by Jamestown in die Oos-Kaap, teruggekeer.

Anders as baie ander homoseksuele, wat veral sedert 1994 neig om die ANC, of ten minste oordrewe politieke verligtheid, te ondersteun – weens die groter vryheid wat op alle terreine in die lug bly hang – het Aucamp opvallend behoudend gebly. Hy was geen voorstander van bandelose vryheid nie: “Vryheid is (a) ‘n voorreg, en (b) ‘n verantwoordelikheid” (2010-bron hier onder, p 62). Die verlede het op ‘n konstruktiewe manier sy hede bepaal: “‘n Verlede is nooit afgelope nie” (64). “Wat ons soek, is verlede … Kennis van die verlede is onmisbaar by selfdefiniëring” (77). Hy het met eer uit die lewenstryd getree, al het iemand soos Koos Prinsloo (1957-1994) op sy moedswillige manier Aucamp se goeie naam skade probeer aandoen (kyk hier onder). Albei was stilisties voortreflike woordkunstenaars.

Oor en weer

Ek skryf aanvanklik na aanleiding van Aucamp se boek, Oor en weer (Pretoria: Protea Boekhuis, 2010, 144p), wat ek vandeesweek as ‘n uitgooi-item teen R99 in ‘n boekwinkel gekoop het. Die teks bestaan uit 16 onderhoude, waarvan sommige ongepubliseer was, wat van 1971 tot 2008 met Aucamp gevoer is. In die boek word hulle chronologies aangebied. Al die aanhalings is van Aucamp; dus nie van wat sy ondervraers gesê het nie. Hy gebruik die term “Afrikaanssprekendes” terwyl hy heel moontlik eerder Afrikaners, dus sy mede-blankes, in gedagte het.

In die inleiding besin Aucamp oor “die onderhoud as genre”. Hy verwys na die probleme wat Amanda Botha in 1966 ondervind het om ‘n onderhoud met die biseksuele Marlene Dietrich (1901-1992) in Die Burger gepubliseer te kry. Piet Cillié (1917-1999) was toe die redakteur (1954-1977). Die onderhoud het oplaas in Die Byvoegsel verskyn (p 9). Sensuur kom al ‘n lang pad, waarby Naspers se bydrae sekerlik ingesluit word. Aucamp verwys na NP van Wyk Louw se entoesiasme vir die “oop gesprek”. Maar hy noem dan Willemien Brümmer (Praag 26.01.2020) se werk as ‘n voorbeeld hiervan (9). In Brümmer se joernalistiek word daar dikwels ‘n eie standpunt gestel, maar dit is ‘n suiwere uitvloeisel van haar dwarsheid. Daar is geen werklike openheid nie omdat haar register niks toelaat wat buite die polities byderwetse geleë is nie.

Aucamp se besinning oor die aard van ‘n onderhoud vind aansluiting by sy aangetrokkenheid tot egodokumentasie. Naas die biografie en outobiografie is die essay ‘n voorbeeld van ‘n egodokument. Die onderhoud kan as ‘n essay geskryf deur twee mense beskou word (13). Later sê hy: “Die essay [is] feuilletonistik, oftewel: joernalistiek op pad na die letterkunde” (29). Later noem hy ander soorte egodokumente: “briefbundels, dagboeke, memoires” (50). “Die dagboek vervul hier die funksie van biegvader en psigiater” (68). Aucamp het veral as die skrywer van kortverhale uitgemunt. “Ek is ‘n kortafstandatleet” (107). “Dis die verhaal self wat besluit wanneer en hoe hy vertel word” (104).

Daar is die standpunt dat ‘n kunswerk, bv ‘n letterkundige werk, “selfgenoegsaam [moet] wees en uit homself verklaar [moet] kan word” (15). Aucamp onderskryf hierdie standpunt en noem dat die bysleep van persoonlike besonderhede van die outeur “‘n uiters gevaarlike praktyk [is] … [omdat] die kuns homself moet verklaar” (16). Hy probeer wegstuur van wat DJ Opperman die skrywer se “ander selwe” genoem het (40). Aucamp wil klaarblyklik nie as ‘n homoseksuele kunstenaar geëtiketteer word nie, maar eerder as ‘n skrywer wat (toevallig) ook homoseksueel is. Dieselfde redenasie word by vroue aangetref wat nie ‘n “skryfster” genoem wil word nie, maar bloot as ‘n “skrywer” gereken wil wees. Maar inligting oor die seksuele oriëntasie en geslag van ‘n skrywer kan myns insiens die leser (soms) help om ‘n werk te verstaan.

Aucamp verwys na TT Cloete (1924-2015) “se herfstige wyshede oor oudword” (12). “Die lekker van skryf lê vir my hierin dat ek al skrywende beheer begin kry oor my ervarings” (17). “Ek sal aanhou skryf solank ek die behoefte het om iets aan myself te verduidelik” (85). In aansluiting hierby kan ek noem dat ek op Praag skryf oor die boeke wat ek gelees het, enersyds om my leeservaring met ander mense te deel en andersyds omdat ek die teks beter verstaan as ek daaroor skryf. Soos Aucamp dit stel: “Jy probeer, ál skrywende, iets aan jouself verduidelik” (32). Wat hy oor resensiewerk/boekbesprekings te sê het, is in die kol: “Ek wil ‘n eerbare tussenganger tussen ‘n teks en die publiek wees” (89). “Waarom ek resenseer: om my geesdrif vir boeke met ander te deel” (95). “Die resensent moet respek hê vir die teks wat hy resenseer en vir die publiek wat sy resensie gaan lees, want só behou hy sy professionele geloofwaardigheid. Hy moet deurentyd waak oor sy integriteit” (99). “Die resensent … skryf omdat hy ‘n diens lewer, en dit so eerbaar en so eerlik moontlik wil doen” (101).

Soos ek, het Aucamp graag oor “The Deep South” gelees, maar skynbaar om ‘n ander rede. Ek lees oor die Amerikaanse Suide ter regstelling van die wanvoorstellings wat algemeen in die literatuur voorkom, bv oor slawerny en die oorsake van die Burgeroorlog (1861-1865). Dit is soortgelyk aan wat sedert 1994 in Suid-Afrika gebeur: dat die “oorwinnaars” (die ANC en sy nalopers) doelbewus valse voorstellings van die era vóór 1994 bevorder. Aucamp het “bowenal” graag die werk van ‘n Suiderling soos die polities linkse kortverhaalskryfster, Flannery O’Connor (1925-1964), gelees (17). Sy rede hiervoor kan moontlik deels in die volgende karakterisering gevind word: “The unsentimental acceptance or rejection of the imitations or imperfection or difference of these characters (whether attributed to disability, race, crime, religion or sanity)” (Wikipedia).

In 1971 het Aucamp genoem dat hy “‘n byna onuitputlike voorraad Stormbergse indrukke” het (18). In 2006 het hy egter opgemerk: “‘n Mens besef op ‘n dag dat jou toegemete storievoorraad haas opgebruik is” (112). Die reste van Boerwees het egter in hom behoue gebly. “Die hartseerwals [1965] suggereer ‘n sekere treurigheid om ‘n verbygegane leefwyse – die Boere-kultuur van sê dertig, veertig jaar gelede” (23) – gesê in 1971. Aucamp was, in die woorde van Peter Blum (1925-1990), lief vir “die vasteland waarop ons boer” (52). Taal, spesifiek sy moedertaal, Afrikaans, was van deurslaggewende belang in sy lewe. Afrikaans het aan hom ‘n geestelike tuiste gebied. “Wanneer jy gaan reis, veral in lande waarvan jy die taal nie ken nie, lê jy jou ‘n soort ballingskap op” (19). As ‘n Afrikaner emigreer, word dit ‘n blywende ballingskap.

Aucamp is deur bv André P Brink verkwalik omdat hy nie ‘n polities betrokke skrywer wou wees nie (110). “‘n Skrywer hóéf natuurlik nie in pas met sy tyd te wees nie, want ‘n bepaalde lewenshouding kan aan geen mens opgedring word nie. Die kritikus durf dus nie moderniteit or romantiek of behoudendheid van die skrywer te eis nie, maar alleen dít: gehalte” (20). Nie dat 1994 geen verandering by Aucamp veroorsaak het nie, maar dit was darem nie ‘n radikale transformasie nie. In 1995 skryf Aucamp: “Dalk het William Plomer [1903-1973] se Stormberg- en Zoeloelandverhale my gehelp om openliker oor seks- en liefdesverhoudings oor die kleurgrens heen te skryf as wat tot dusver toe die geval was, of dalk het die nuwe politieke dispensasie bygedra tot my ’emansipasie'” (43) – oftewel sy “uit die kas klim”. Maar Aucamp was andersins sinies teenoor polities korrekte skrywery ingestel: “Jy moet van die Afrikaanssprekende blanke ál skurk in jou stuk maak, of jou ‘politiek’ – lees ook: medemenslikheid – word by die agterdeur uitgeskop” (111).

“Ek was geseënd om binne ‘n boekkultuur groot te word” (95). “‘n Boekultuur blý, volgens my, die fondament van ‘n beskawing” (114). Hy gee goeie raad aan skrywers. Byvoorbeeld, “Skryf so eenvoudig as wat die taalsituasie jou dit toelaat … eenvoudige taal is nie altyd moontlik nie, maar helder denke, dit behoort taalgebruik te alle tye te rig” (21). “Alteveel dink-slordighede word deur skrywers sowel as kritici as fantasievlugte of mistieke openbaringe reggepraat … Daar is [ook] ‘n onverskilligheid omtrent die gevoelswaarde van woorde” (35). “Vir my moet ‘n titel ‘n sleutel tot ‘n verhaal wees” (22). Oor die ek-vertelling waarsku hy: “‘n Eenmansvertoning kan baie maklik eentonig raak” (26). Maar in ‘n verhaal kan ‘n skrywer gerus “‘n eie stem” hê, ‘n “personal voltage” (Sean O’Faolain), “‘n persoonlike geladenheid” wat van menslikheid spreek (39).

Ter onderskrywing van Fernando Pessoa (1888-1935), wat ‘n Suid-Afrikaanse verbintenis het, stel Aucamp die volgende: “Poësie is ‘n oorgangstadium van musiek na prosa” en “Poësieritme binne prosa hoef prosa nie te versteur nie, maar prosaritme binne poësie kan wel struikelinge veroorsaak” (44). Nie dat ritme in prosa onbelangrik is nie. PG du Plessis wou nie ‘n Engelse vertaling van sy nie genoeg geprese roman, Fees van die ongenooide (2008), goedkeur nie, omdat die ritme nie reg (of aanvaarbaar genoeg) was nie. In 2006 sê Aucamp: “Eitemal [WJ du P Erlank, 1901-1984] het my dit op die hart gebind dat ‘n prosaskrywer ook ‘n stipleser van poësie moet wees as hy sy woordbeheer op hoër plan wil kry. Dieselfde geld natuurlik ritme. Slordige prosaritme is net so hinderlik as slordige poësieritme” (94). Nog ‘n Pessoa insig: “In die prosa kom alle kunsvorme saam – deels omdat in die woord die hele wêreld beslote lê” (45) – ‘n uitspraak wat eerder poëties as feitelik korrek is.

Aucamp noem dat sy “belangrikste mentor” (70), Con de Villiers (1894-1978), gesê het: “‘n Mens se foute is vir hom mooi” (27). Aucamp voeg by: “‘n Mens het nie altyd die moed om jouself uit jou werk te verwyder nie. Ek bedoel nou: jou voorbarige, onnodige, ongenooide self” (27). ‘n Klassieke plaaslik voorbeeld hiervan is Michael le Cordeur wat hom op ‘n onfeilbare manier tussen sy onderwerp en die lesers opdring. Soos Anton van Niekerk probeer Le Cordeur om so dikwels moontlik iets in Die Burger gepubliseer te kry – elke keer met ‘n foto van die outeur daarby. Let gerus op die skynbaar onuitputlike voorraad foto’s van hulleself waaroor albei beskik. Hulle verlustig hulle daarin om in die selfie-era te lewe. Ek sou sê dat wat hier volg op albei van toepassing is: “Nog nooit was die Afrikaanse literatuur so ver van die ideaal van ‘Die Oop Gesprek’ af nie, soos voorgestaan en beoefen deur NP van Wyk Louw. ‘Die Oop Gesprek’ het nou in ‘n ‘vuil geskreeu’ ontaard – sien Raka – en ‘n soort skrywer wat jy vroeër net met die poniepers in Engeland verbind het, naamlik die tabloid intellectual, het kom nesmaak in eens gerespekteerde koerante” (58-59).

Ek het ernstige voorbehoude oor graadkursusse in skeppende skryfwerk. Die afrigting van potensiële skrywers moet liefs aan gevestigde skrywers, uitgewers en skrywersinstansies toevertrou word. Aucamp dink anders hieroor. In 1982 het hy gesê: “Ongelukkig het ons nog geen skryfkursusse in Suid-Afrika soos die wat in Amerika op skool en universiteit aangebied word nie” (35). “Talent kan nie geleer word nie; sekere skryfvaardighede wel … Byna alle skrywers het hulp nodig as hulle werklik hul moontlikhede wil verwesenlik” (33-34). Dit kan kort of lank neem om ‘n storie te skryf. “Die verhaal waaraan so knaend gewerk is, is nie noodwendig beter as die kitsverhaal nie” (27). Maar skryfwerk verg dikwels talle herskrywings. “Selfs vir ‘n deurwinterde skrywer kom niks vanself nie. Elke begin is ‘n weerbegin” (116). “Ieder verhaal [is] ‘n stukkie bouwerk” (22). Aucamp het waardering vir “hoe onopvallend ‘n meesterverteller struktureer, hoe millimeterpresies sy woordgebruik is” (50). “As iemand weet wat hy wil sê, en sy hoek reg kies, kom die diensbaarste woord vanself” (79).

Wat verwag Aucamp van die literêre kritikus? “Dat hy ‘n onberispelike vakman is. Dat hy naas leeservaring ook lewenservaring het. Dat hy integriteit het” (28). “Net een soort kritikus maak my smoorkwaad: die sede-apostel. Die man wat sê: ‘Dié soort tema staan my nie aan nie: Dis volksvreemd en dekadent.’ Maar selfs waar ek voel dat my werk onbillik behandel is, sal ek nie droom om my te verdedig nie: Die tyd, genadelose bloemleser, gaan heel waarskynlik nie aan mý kant wees nie!” (28). Veral aan die begin van sy skrywersloopbsaan het streng redigeerders hom teen sy “troetelsondes” probeer beskerm (53).

Reeds in 1996 het Aucamp geskryf: “Die onderdrukking van Afrikaans is ‘n politieke feit en moet as sodanig gesien word … Die huidige verontregting van Afrikaans is ‘n reaksie … Afrikaans … is tog tot alles in staat waartoe sy gebruikers in staat is. Vir my gaan dit om doeltreffende uitdrukking” (46-48). In 1997 verwys Aucamp na “die demovering van Afrikaans in die openbare lewe” (53). “Wat my … bedruk, is dat talle jong Afrikaanse intellektuele toenemend ‘n taaltjie praat en skryf wat nóg Engels nóg Afrikaans is, en kennelik in hul skik is met die verdiskontering van Afrikaans en die Afrikaner. Dit mag gebeur dat hulle op ‘n dag by die Ou Fontein wil drink en moet uitvind dat die drinkwater deur hulle eie toedoen besoedel en vergiftig geraak het” (54). Hy noem Engels ‘n “killer language” (113). Wanneer gaan die huidige geslag Afrikaanstaal- en -letterkundiges die moed hê om hulle vir suiwer(der) Afrikaans te beywer?

In 2003 het Aucamp gesê: “Ek glo talle Afrikaanssprekendes, ook die jongeres, het op die oomblik ‘n baie lae selfbeeld, en die brabbeltaaltjie wat so modieus is, is in werklikheid simptomaties van dié minderwaardigheidsgevoel. As die selfflaggelasie-tydperk verby is, sal mense weer ‘n taal praat wat die skyn van ‘n selfstandige taal het. Of so hoop ek maar” (80). Dit is dieselfde as my standpunt: dat die gebruik van geradbraakte taal op ‘n gebrek aan taaltrots dui, wat op sy beurt op ‘n gebrek aan selftrots gebaseer is. In 2006 het Aucamp beweer dat nostalgie “‘n nasionale neurose” geword het (107). “Om nostalgies te raak oor tye toe universele lewenswaardes die daaglikse gang bepaal het, is myns insiens ‘n goeie teken. Dié nostalgie kan lei tot ‘n geleidelike heropbou van ou waardesisteme” (79).

Dit is belangrik dat ‘n skrywer wyd moet lees, maar “daar is geen plaasvervanger vir leef nie; vir voluit leef” (50), dus “om bewustelik te lewe, met die inspan van al my sintuie” (50). Soos dit ‘n (goeie) skrywer betaam, is daar by Aucamp “‘n durende behoefte … om iets te sê” (49). “Ons vraag moet nie gedurig wees of iets letterkunde is nie, maar eerder of dié iets ‘n beduidende mededeling is” (63-64). Maar wáár kan dit in die openbaar gesê word? “Die tekort aan tydskrifte, literêr en populêr, wat oorhaastige bundeling van verhale en poësie sou kon verminder, laat hom al hoe nypender voel. Standpunte en Die Huisgenoot en Sarie van weleer was gimnasiums waarin skrywers, ook digters en dramaskrywers, hul spiere kon inoefen vir uiteindelike bundeling” (54).

“Jou verskyning in Standpunte – en later in Tydskrif vir Letterkunde – het jou publikasiewaardig verklaar … Wat tans gebeur, is dat skrywers weens ‘n gebrek aan geskikte venues tot voortydige publikasie gedwing word, en dit móét op die duur die stand van die letterkunde nadelig beïnvloed … te veel boeke in Afrikaans verskyn wat doodgewoon nie op peil is nie, en dis nie ‘n goeie ding nie. Dit lyk na ‘n geval van kultuurdesperaatheid; na fluit terwyl daar by ‘n kerkhof verbygestap word” (55).

“Wat my bekommer, is die ontoereikende taalbeheersing by enkele talentvolle jong skrywers. Respek vir jou medium, dit moet tog ‘n vanselfsprekendheid wees?” (66). Ek mis daardie respek vir Afrikaans by bv Ingrid Winterbach, maar die kritici is (ongekwalifiseerd) gaande oor haar skryfwerk. Kortom: “Die Afrikaanse letterkunde word voortdurend bedreig deur inkalwing en uitwissing” (60). Reeds in 1982 het Aucamp gesê: “Die populêre tydskrif in Afrikaans, soos hy tans daar uitsien, het beperkte vormingswaarde” (34). Hierdie tydskrifte het “promosieblaaie geword, met baie vir die vlees, soos glansende hare en bultende spiere, maar niks wat ‘n geesteslewe en die verbeelding kan voed nie” (121).

Weens vervlakking het populêre tydskrifte eintlik glad nie meer plek vir kuns van watter aard ook al nie. Aucamp het na die ordentlike, waardige Afrikaans van weleer verlang. Byvoorbeeld, in 2000 het hy nostalgies verwys na “die taal van die Stormberge, die ruie, gespierde Afrikaans van sê die veertiger- en vyftigerjare, dié sal my egter voed tot aan my dood toe” (65). In 2002 vervolg hy: “Soos Lorca [1898-1936] het ek opgestaan in die beeldryke konkrete taal van ‘n boeregemeenskap. ‘n Ruie, gespierde Afrikaans, maar wie praat vandag nog so?” (69). “Woordeskat en kultuurgeletterdheid krimp sienderoë in Afrikaans” (122).

Aucamp was eerder nasionalisties as globalisties: “Ek vind dit bitter jammer dat tydskrifte hul tipies Suid-Afrikaanse karakter verloën het in ‘n strewe om byderwets en internasionaal te word. Eitemal het my geleer: Die pad na die internasionale loop deur die nasionale” (66). In 2003 het hy die belangrikheid van die huisgesin en familie beklemtoon. “Ek dink familieskap gaan herontdek word in Suid-Afrika. Landverlaters en hul agterblywendes reik byna desperaat uit na mekaar; jong mense in die buiteland is skielik hiperbewus van hul bande met familie, land en taal. Vir my is familieskap ingeskakel by groepverbondenheid, ‘n insig wat ek by MER [ME Rothmann, 1875-1975] gekry het. Sy sê in My beskeie deel [1972]: ‘Ook leef ‘n mens nie alleen in die eie persoon nie, maar deur en met jou groep of volk. Word die volk se lewensfunksies gekeer, kwyn die individu ook.’ Lê die huidige kultuurdepressie by baie Afrikaanssprekendes nie juis hierin dat die ‘lewensfunksies’ van die groep sienderoë kwyn nie, dikwels deur eie toedoen?” (76-77).

“Ek praat dikwels van ‘kultuurpessimisme’. Hymne Weiss [1901-2001] het dekades gelede reeds gewaarsku teen ‘vlakwaterkultuur’, maar intussen het die water byna heeltemal weggetrek, en binnekort sal ons voor ‘n leë dam staan. My kultuurpessimisme dreig soms om oor te gaan in kultuursinisme. ‘n Nuwe geslag meningbepalers, stewig ingegrawe in die media, skroom nie om Afrikaans en die Afrikaanse kultuur te ontluister nie, ongeag wat Het Volk dink en voel. Eertydse kultuurwagters en rolmodelle vir die Afrikaanssprekende staan nou op die rand van die strydperk en kyk apaties toe” (91). Hy verwys na die verligte Jeremy Taylor (gebore in 1937) wat Suid-Afrika in 1994 verlaat het toe ons “bevryding” aangebreek het en “voorsien het dat die Afrikaner, soos die Boesman, ‘n tragiese herinnering in dié wye en droewe land gaan word” (114).

Die onderhoude getuig van Aucamp se gesaghebbende, meesterlike erns. “Jou eintlike doel as skrywer is … om jou ambag rustig, eerlik en toegewyd te beoefen” (91). “Ek probeer deeglike werk lewer, en meesal het ek groot plesier in wat ek doen” (71). “‘n Mens sou tot in die oneindige toe kon verbeter aan wat jy geskryf het” (84), maar die een of ander tyd moet jy halt roep. Hy is gedryf deur “gesonde ontevredenheid” (70). “Die besef van eie onvolkomenheid is dalk die sterkste aansporing in enige skrywer se lewe. ‘n Volgende keer, neem hy homself voor, gaan ek myself oortref” (90). “Kreatiwiteit is al ‘die heilige onrus’ genoem” (70). “Die besef van ouer word is ‘n belangrike kreatiewe dryfveer” (109). Maar “‘n skrywer hóéf nie tot op die laaste toe te werk nie. As hy verduidelik het wat hy wou, het dit tyd geword om die kers te snuit” (88).

In 2002 het Aucamp geskryf: “Vir my was een leeftyd genoeg vir wat ek te sê het. Ek sien eintlik uit na ‘n tyd waar my skryfaktiwiteite gaan inkrimp tot dagboekinskrywings en briewe aan vriende. Dán eers sal ek rustig kan omgaan met die boeke, die kuns, die musiek in my lewe” (73). “Ek begin tentpenne uittrek. Saam met Marthinus Versfeld [1909-1995] glo ek dat ‘n mens wat opruim ‘n opgeruimde mens is” (88). Hy haal “Ta Miem” (MER) goedkeurend aan: “Oudword beteken nie minder leef nie, net stadiger leef” (80). Hy voeg by: “My verweer teen die lewe is kreatiwiteit” (80). Maar hoe later in jou lewensloop, hoe minder is jy in staat om te verander. “‘n Mens word al hoe meer wie en wat jy is” (87). Dit verduidelik seker (deels) waarom bejaardes geneig is om meer konserwatief as jeugdiges te wees. Winston Churchill (1874-1965) het gesê: “If you’re not a liberal at twenty you have no heart; if you’re not a conservative at forty you have no brain.”

Om Hennie Aucamp te onthou

Die enigste boek van Hennie Aucamp wat in Kindle-weergawe te kry is, is Volmink (1981, $14,95). Dit lyk asof sy werk uit die mode raak. Sy boeke staan onverkoop in die boekwinkels. Jamestown het “‘n spookdorp” geword (Danie Botha, bron hier onder, p 85). “Die bibliotekaresse [in Jamestown het] nog nooit van Hennie Aucamp gehoor” nie (49). Dit is die soort verdomming waarmee ons al hoe meer moet probeer saamleef. En dít terwyl WA de Klerk (1917-1996) “gesê het dat Hennie se ‘vertolking’ deel is van ‘n nuwe herontdekking van die betekenis van kultuur deur Suid-Afrikaners” (49). Hennie het bv in 1967 geskryf: “Dit word ‘n soort gerusstelling: die Afrikaner kán … ons hét styl” (57).

Ek het ook die volgende boek as ‘n uitgooi-item teen R99 gekoop: Danie Botha (samesteller), Om Hennie Aucamp te onthou (Pretoria: Protea Boekhuis, 2015, 112p). ‘n Aantal mense wat Aucamp geken het, skryf daarin oor hulle herinneringe. Daar is ook insiggewende foto’s. Die boek is ‘n waardevolle aanvulling van wat Aucamp oor homself te sê gehad het. Maar sommige van die mans- en vrouename in die teks neig om ‘n wie-is-wie in die Afrikaanse (intellektuele – 30) homoseksuele wêreld te word. Die bydrae van bv sowel Marius Bakkes as Danie Botha draai nie doekies om nie. Marius skryf: “Wedersyds het ons nooit die toestand [moffie-wees – 30] probeer uitpluis nie” (35). Danie skryf: “Hennie sou heel dikwels stem gee aan gays” (91).

Hennie se ouer suster, Rina Gouws, vertel van hoe hulle met ‘n liefde vir lees grootgeword het en die rol wat bv die tydskrif, Die Huisgenoot, daarin gespeel het. Oor Hennie: “Ja, vir honde en katte was hy baie lief solank hy nie vir hulle moes sorg nie” (11). In later jare: “Hennie se boekery was ernorm” (15). Sy pa “het vir hom [Hennie] ‘n heerlike sonnige woonstel so dertig meter van die hoofhuis [op die plaas] gebou” (18). Hoewel hy lief vir die natuur was, was dit duidelik dat Hennie “nooit sou boer nie” (15). Daar was ‘n stadium toe daar “kookdae” in sy lewe was, maar later het hy nie meer self kos voorberei nie (19, 20). As dit by opskep kom [“opskeploer” – 18] en die gasvrou vra “hoeveel?” dan sê hy “genoeg, want hy sal in ieder geval ‘n tweede porsie neem” (23). Hy het graag padstalletjies (21) en restaurante (20) besoek.

Uit verskeie van die opstelle blyk Hennie se liefde vir lekker eet. “Hennie eet vreeslik vinnig” (92). “Hennie kon nogal gulsig weglê” (33). “Hennie kon sonder pretensie en met opsigtelike oorgawe lekker eet” (63). Sy Xhosa-bynaam was Mafutha/Mafoeta, die vettetjie (18, 111). Samuel Johnson (1709-1784) word soos volg aangehaal: “He who does not mind his belly will hardly mind anything else” (17). ‘n Lekker vol bord kos was by die Aucamps bekend as “‘n hovaal (hoogvol en ovaal)” (18). “Hennie self was verdold op [mal oor] ‘n piekniek” (19) – “verdold op” (ook 10) was blykbaar by die Aucamps ‘n gebruikswoord. Hennie se ma het die woord “bejiggert” vir “befoeterd” gebruik (22). In die jare sewentig, toe ek ‘n onthaal in Stellenbosch aangebied deur ‘n kollega bygewoon het, het sy in dieselde woonstelgebou, Molenvliet (20, 56, 69), as Hennie gewoon. Hy het vir haar gelyk asof hy dikwels bedruk en bejiggert was. “Negatiewe kritiek het hom sleg gestem. Lank bedruk gewees” (32). “Hennie het trekke van sy ma geërf” (84). Hy onthou “dat sy soms ‘bitter beneuk en bitter droefgeestig’ kon wees … ‘Ma’, sê Hennie, ‘kon tot veertien dae aanmekaar verontreg lyk. Nes ek'” (84).

Hennie “was altyd ‘n man van die natuur” (41); “flaneur, lewensgenieter, bergklimmer” (100). Daar word genoem dat hy nooit leer tik het nie (98). Hy was in baie onderwerpe geïnteresseerd, maar van “‘n internetbesigheid en die digitale wêreld … [het] hy nie veel verstaan nie” en ook nie veel daarin belang gestel nie (24). Hy was ook nie ‘n danig bedrewe motorbestuurder nie. “Met die ouer word was Hennie nie meer lus vir bestuur nie” (33). Maar boeke het hy in elke opsig voorbeeldig benader. Nico Loubser vertel dat Hennie “nooit gelê en lees het nie – volgens hom moet ‘n professionele leser sit en lees!” (103).

Die skryfster, Margaret Bakkes (gebore Aucamp, 1931-2016), is Hennie se niggie. Hulle het op buurplase in die Stormberg grootgeword. Hulle “voorouers het op die Stormberge agtergebly (uit die trek van Louis Trichardt)” (44). Die Auchamps was oorspronklik Franse Hugenote. “Aucamps beteken van/na die velde” (49). In hierdie opsig was Hennie “oergetrou aan die naam” (49). Die eerste Aucamp, Johan Diederik (“hy’t sy naam en van vernederlands – 49) het in 1727 aan die Kaap geland (46). Die Aucamps se “klein vaderland” is afgebaken “met dorpe soos Dordrecht, Molteno, Jamestown, Sterkstroom en Burgersdorp” (48). Die Aucamps was al daar “toe die Tregardt-trek in 1834/35 daar verby is … Een Aucamp verlaat egter die Stormberge en sluit aan by Piet Retief se trek: Johan Diederik, gebore in 1800 … Op 6 Februarie 1838 word ook hy saam met Retief … [deur Dingane – 46] vermoor (48).

Margaret onthou: “Ons wil skryf [“om te ‘storie'” – 28]. Ons was albei leesvrate … Ek het spoedig geweet: Hennie is ‘n meester, toegewy aan die skryfkuns” (27). “Ek het jou sprankelende menswees, jou onuitputlike skeppingsvermoë hier by my: Ek steek my hand uit na my boekrak om die gesprek te hervat … Hennie was in die Afrikaanse wêreld van die woord ‘n ikoon, ‘n onvervangbare rigtingwyser, ‘n heerlike heldhaftige meester van die woord en ‘n unikum by uitstek” (28). Margaret haal Hennie soos volg aan: “Iedere ernstige kunstenaar het die verpligting om verstaanbaar te wees. Hy mag hom nie belangriker ag as die woord wat hy praat nie” en “Kabaret is beskaafde protes” (28) – iets wat plaaslik eintlik onbekend is.

Een van Margaret se seuns, Marius, skryf: “Hennie [het] baie graag briewe geskryf … Die briewe was ‘n groot inspirasie om self skeppend te wees. Dit het ook die dissipline van sinvolle, deurdagte korrespondensie by my tuisgebring” (38). ‘n Bundel met Hennie se briewe is gepubliseer: Mits dese wil ek vir jou sê (2013). Petrovna Metelerkamp is die samesteller. Oor Koos Prinsloo skryf Marius” “Dinge tussen hom en Hennie [het] later ‘n ongelukkige wending geneem. Iewers het die mentorskap versteur geraak [skeefgeloop*]. Literêre jaloesie, jeugdige eiewysheid. Koos kon baie geniepsig wees” (35-36), soos Johannes Kerkorrel (1960-2002) ook ervaar het. [* skeef: (informeel, kwetsend) gay (HAT 2015).]

Die digteres, Lina Spies (gebore in 1939), karakteriseer Hennie as “‘n veelkantige persoon” met ‘n “veelsydige skrywerskap … Hy het vir my woorde gegee; woorde wat lewe; tekste wat verryk” (60). Daar was sy “onbaatsugtige deel van sy kennis en liefde vir die kunste” (65). By hom was daar “woordgevoeligheid” (61). Dit is iets wat by die huidige geslag Afrikaanstaal- en -letterkundiges ontbreek wanneer hulle nie ‘n flenter omgee as Afrikaans tot geradbraakte Kaaps verlaag word nie. Hulle kom eerder met lof vir hierdie uittarting van Afrikanergevoel vorendag. Hennie was “‘n kortverhaalskrywer van statuur” met “erkentlikheid vir waardering van sy werk” (62). Hy het, in sy eie woorde, “lewenservaring verkook tot ‘n ekstrak” (72). By hom was daar “liefde vir die ‘gekonsentreerde reël’ as ‘wysheid’ in die ‘spreekwoordelike neutedop'” (72).

Lina skryf: By Hennie was daar ‘n “terughoudendheid teenoor my oor godsdiens en geloof” (73). “Vir my veranderde siening van die Bybel en die geloof kon ek by Hennie geen vonk van belangstelling wek nie” (71). “Hennie se geloof is veilig geborge in die kluis van sy gelukkige jeug binne ‘n hegte gesin op die plaas Rust-mijn-ziel … Hy wou nóg ‘n kerklike nóg ‘n sekulêre begrafnis hê” (75). “Die Bybelse idioom … het … sy Afrikaans as instrument van sy woordkuns geslyp” (74). Sy religieuse vorming dank hy aan Albert Schweitzer, MER en Olive Schreiner (73). Dit is onder meer Schweitzer se invloed wat hom ongemaklik in die nuwe Suid-Afrika gemaak het. Hy het nostalgies na die ou Suid-Afrika verlang. Soos Colette (1873-1954) kon Hennie (en ek) sê: “Ek behoort aan ‘n land wat ek verlaat het” (78). Lina sluit af: “Hennie was dol oor [verdold op] sonneblomme. Dit … het mettertyd die simbool van ons vriendskap geword” (77).

Pas het ons deur ‘n onverkwiklike tyd gegaan toe leidende figure in die mandaatlose magsoorgawe van 1994, soos FW de Klerk en Leon Wessels, in vervoering was oor die bodemlose dwaasheid van die De Klerk-toespraak op 2 Februarie 1990 – dertig jaar gelede. Dit is mense wat skynbaar blind is vir die negatiewe veranderings, bv verval, wat sedertdien oor die land neergedaal het. Marius Bakkes vertel van ‘n besoek wat hy en Hennie afgelê het: “Ons is terug na Rust-mijn-ziel, die plaas waar Hennie grootgeword het … Die woonhuis was reeds onbewoon. Die grasdak van die buiterondawel waar Hennie as seun gewoon het was vertoiing. Die ou huis was afgebreek. Hier het Hennie al gegroet toe die plaas in die jare sewentig verkoop is” (34). Hennie se pa is in 1974 oorlede (9).

In 1989 het Amanda Botha ‘n dokumentêre program vir televisie oor Hennie gemaak. Hulle het van Bloemfontein af gereis na sy jeugwêreld, wat vir hom ‘n “emosionele” landskap was (79); “sy innerlike landskap, maar ook sy (lewens)kompas” (80). Daar is winter “nie ‘n seisoen nie, dis ‘n lewenswyse” (81). “Winter is hier ‘n ‘leefwyse met ‘n smeulstoof … As dit sneeu en kapok in die dag, is dit poësie'” (80). In Aliwal-Noord is die warmwaterspa toe pas oopgestel vir alle rasse. Die blankes is verswelg. “Ek beduie na Hennie, nee, hier moet ons uit! Ons beleef ons eerste ervaring van ‘n veranderde land: die aantog van die nuwe Suid-Afrika – die finale aanslag op wit alleenreg” (79).

Hennie sê: “Die plaas is nie meer die plaas van my kleintyd nie” (78). “Dis nie meer ‘n plaas nie – die plaas het verdwyn. Nóú is dit net ‘n herinnering, ‘n landskap van die gees, ‘n ‘sprokie bevolk deur dooies'” (81). Amanda skryf: “Ons ry ‘n landskap van verlatenheid binne. Die buitekamertjie is daar en ook Ouma se huis” (81). “Ma, vertel Hennie, het blomtuine gedroom” (82). Nou is daar ‘n “eertydse tuin” (81). In die goeie ou dae was daar “kêmfroetbottels” op die rakke in die huis (82). In Ouma se Statebybel was daar “geplette blommetjies” (83). Die Statebybel is ‘n boek wat voldoen het aan die fisiese vereistes wat Hennie gestel het: “Omslag, letterwerk en illustrasies – alles moet ”n ondeelbare eenheid vorm'” (83). Hennie was ‘n “boekesteet” (94).

Amanda skryf: “Ons is terug in die Kaap, maar my gevoel is dat dit tog vir Hennie ‘n aangeleerde tuiste bly. Hy voel altyd ‘n ‘skuldlas’ teenoor die Stormberge, sug hy. Hy het dit ‘probeer afbetaal deur daaroor te skryf’. Tog sê hy: ‘Daardie bar, eensame wêreld sal altyd ‘n verwyt bly omdat ek hom verlaat het'” (86). Daniel Hugo dig: “Rust-mijn-ziel waar jou ma rustig wag: die geskropte kombuistafel jou allerlaaste vasmeerplek” (99). Daardie plaas, soos baie ander plase, en Jamestown, soos seker iedere ander dorp en stad in hierdie getransformeerde land, is sedert 1994 totaal opgedonder. Maar daar is eertydse blanke politici en hulle meelopers wat hulleself en ander probeer wysmaak dat hulle voortreflik gepresteer het deur mandaadloos oor te gee. In so ‘n getransformeerde land kon Hennie, met sy “byna ouwêreldse ‘ordentlikheid en regskapenheid'” (106), nooit werklik ‘n holte vir sy voet vind nie.

Leon Lemmer: Om die Taalmonument van Afrikaners te ontneem

Michael le Cordeur is ‘n dosent in opvoedkunde aan die diep getransformeerde Universiteit Stellenbosch (US). Hy was die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), ‘n raadslid van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) en ‘n direksielid van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV). Hy is steeds ‘n trustee van Het Jan Marais Nationale Fonds, al is hy ten gunste van die verengelsing van die US. Hierdie poste wek verkeerdelik die indruk dat hy pro-Afrikaans is. Dié indruk word versterk omdat hy dikwels oor Afrikaans praat en skryf. In werklikheid is hy ‘n ANC-aktivis en voorstander van die brouseltaal Kaaps; ‘n taal wat tussen Afrikaans en Engels geposisioneer is en op ‘n geil manier woorde aan albei ontleen. Volgens Le Cordeur moet “die Afrikaanse media … hulle beheptheid met ‘suiwer’ Afrikaans … laat vaar ten einde nasiebou te bevorder” (Ons kom van vêr, WAM Carstens en Michael le Cordeur, reds, Tygervallei: Naledi, 2016, p xix, 376 – voortaan C&L), maw die heil van Afrikaans moet ondergeskik aan ANC-politiek gestel word. As nieu- of skynswarte hou hy daarvan om hom, soos Henry Jeffreys, in ‘n Afrika-hempie uit te dos.

By ‘n vorige geleentheid (Praag 28.06.2015) het ek geskryf: “Le Cordeur se kernprobleem is dat sy ANC-verknogtheid sy siening van Afrikaans dikteer.” Hy het beweer dat die Universiteit Pretoria ‘n “tuiste vir Afrikaans” bied, dat “diegene wat huil oor die dood van Afrikaans in Potch[estroom moet] weet hulle huil by die verkeerde begrafnis” en “Ek verskil dus met diegene wat meen Afrikaans as universiteitsonderrigtaal loop gevaar om uit te sterf.” “Daar is twee here wat ‘n mens nie gelyktydig (in dieselfde mate) kan dien nie, naamlik die ANC en Afrikaans. Le Cordeur het sy siel aan die ANC verkwansel. In sy kern behoort sy gees nie aan Afrikaans nie. Le Cordeur het die ANC gekies. Daarom lyk dit vir my asof hy ‘inklusief’ al die kenmerke van ‘n valse profeet van Afrikaans openbaar.”

Le Cordeur se jongste poging om met sy polities linkse radikaliteit aandag te trek, is ‘n artikel met as hoofopskrif: “Taalmonument kan monument vir demokrasie word” (Die Burger, By, 8.02.2020, p 8). Op Netwerk24 (7.02.2020) is die opskrif: “Taalmonument moet monument vir demokrasie word.” Uit die titel is dit reeds duidelik dat Le Cordeur ‘n voorstander is van die soort demokrasie waarmee ons plaaslik opgeskeep sit, naamlik verswelgende swart meerderheidsregering. Terselfdertyd gee hierdie opskrif uitdrukking aan sy anti-blanke gesindheid. Die newetitel versterk hierdie indruk: “Die Taalmonument is vanjaar 45 jaar oud. Michael le Cordeur skryf hoe dié museum en monument daarin geslaag het om sy beeld te verander van ‘n plek vir slegs wit mense na ‘n inklusiewe ruimte waar almal wat in hul hart en niere Afrikaans is, welkom voel.”

Waaraan is hierdie inklusiwiteit te danke of te wyte? Le Cordeur skryf: “Danksy die harde werk van sy bestuur, werkerskorps en sy raadslede het die Taalmuseum en -monument daarin geslaag om sy beeld van ‘n ‘museum* slegs vir blankes’ te verander na ‘n inklusiewe ruimte.” Dus, blankes word nie eie ruimtes gegun nie. Sulke ruimtes is sleg. Inklusiewe ruimtes, waarin blankes deur nieblankes verswelg word – die norm in die nuwe Suid-Afrika – is volgens Le Cordeur goed.

[* Op ‘n slodige manier verwys Le Cordeur in sy artikel telkens na die museum (wat in die middedorp is) terwyl hy uitsluitlik oor die monument (wat teen die hang van Paarlberg is) skryf.]

Gaan na die ATM se webtuiste. Die ATM is die Afrikaanse Taalmuseum én die Afrikaanse Taalmonument, twee Afrikanerheiligdomme in die Paarl. Die ATM is deesdae ‘n agentskap van die ANC se Departement Kuns en Kultuur en vir 70% van sy inkomste van die staat afhanklik. Die direkteur of uitvoerende hoof is Michael Jonas, ‘n bruin museumkundige. Kyk na die foto van die agt raadslede. Vyf is bruin en net ‘n enkele een, Janis Grobbelaar, ‘n sosioloog en ANC-aktivis, is blank. Kyk na die foto van die anderhalfdosyn personeellede. Dit lyk asof almal bruin is met die uitsondering van twee blankes. Dit is duidelik dat die ATM sedert 1994 (roekeloos) ontblank en deur bruines gekaap en verswelg is. Dit kom neer op onteiening sonder vergoeding van blanke eiendom. Nóg die ATM-raad nóg die ATM-personeel voldoen aan die ANC-dogma dat die demografie (in hierdie geval van Afrikaanssprekendes, waarvan 40+ blank is) weerspieël moet word. Maar met die goedkeuring van die einste ANC-regering geskied aanstellings deesdae klaarblyklik op ‘n rassistiese pro-bruin grondslag. Omdat blankes in hierdie proses doelbewus benadeel word, kraai geen haan egter hieroor nie. Le Cordeur opper uiteraard ook geen beswaar hierteen nie. Hy beweer opsetlik valslik dat die ATM voortreflik inklusief geword het.

Die nie-uitvoerende ATM-raad vervul bloot ‘n oorsigrol. Alle besluite moet deur die ANC se Departement Kuns en Kultuur goedgekeur word, insluitende die aanstelling van die uitvoerende hoof. Wat die ATM as uitvoerende hoof nodig het, is myns insiens nie soseer ‘n museumkundige nie, maar eerder iemand wat by uitstek Standaardafrikaans opreg liefhet en wat ook by gevorderde formele onderrig in Afrikaanse taal- en letterkunde gebaat het. Dit is blankes se inisiatief en geld wat verseker het dat daar sedert 1975 ‘n Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) in die Paarl is. Weens die 1994-ramp het die ANC-regime die ATM sedertdien gekaap.

Wat in die ATM-konteks noodsaaklik is, is ongekwalifiseerde lojaliteit jeens Afrikaans; nie Kaaps nie, wat genadelose geradbraakte “Afrikaans” is. In sy nuwe en huidige gedaante bevorder die ATM by voorkeur Kaaps pleks van Afrikaans, asook nieblanke skrywers en hulle belange pleks van blanke skrywers en hulle belange. Jonas probeer hierdie etniese diskriminasie soos volg regverdig: “Die monument se fokus is tans op die miskende variëteite en geskiedenis van Afrikaans” (Praag 12.08.2018). Le Cordeur is een van diegene wat ‘n voorliefde vir Kaaps pleks van Afrikaans het. Soos die ATM openbaar Le Cordeur sy anti-blanke, veral anti-Afrikaner, gesindheid, onder meer deur in sy artikel slegs erkenning vir mede-bruines te bepleit. Hy noem twee by die naam: David Samaai, “die Paarlse ikoon” en “onderwyslegende” wat glo ‘n “staatsbegrafnis” gehad het, en Adam Small, “nóg ‘n ikoon”, wat glo gehelp het dat Afrikaans wortelskiet.* “Small se bydrae was om ontslae [?] te raak van die stigma wat te lank aan die Kaapse variant van Afrikaans gekleef het.” Le Cordeur verwerdig hom nie om erkenning vir veel groter Afrikanergeeste te bepleit nie. Hy sou ook nie beswaar opper teen die heeltemal skewe pro-bruin voorstelling van die geskiedenis van Afrikaans, saamgeflans deur die Universiteit van Wes-Kaapland en die Genadendal-museum, wat jare lank by die Taalmonument uitgestal is nie.

[* Small het Kaaps laat wortel skiet; nie Afrikaans nie. “Oor Kaaps skryf Rosalie [Adam se tweede vrou]: ‘Dit blý vir Adam nie net maar ‘n ‘variant’ van Afrikaans nie, maar Afrikaans sélf in murg en been'” (C&L 8).]

Dit is ‘n inflame leuen dat die Taalmonument nou “‘n inklusiewe ruimte [is] waar almal wat in hul hart en niere Afrikaans is, welkom voel.” Ek woon naby genoeg aan die Paarl om binne ‘n dag heen en terug te reis. Ek het dikwels ‘n bykans onstilbare begeerte om weer daarheen te gaan. Ek het selfs al die wens uitgespreek dat my as, soos dié van Jan van Wijk (1926-2005), die argitek van die Taalmonument, daar uitgestrooi moet word. Maar die huidige atmosfeer daar en die uitstallings en aanbiedings van die ATM is sodanig dat Afrikaners, lewend of morsdood, glad nie daar tuis voel nie. Tydens my onlangse besoeke het ek nie ‘n enkele blanke personeellid daar gesien nie. Die gidse is glad nie deeglik in Afrikaans onderleg nie en – soos so kenmerkend van die bruin gemeenskap – verkies hulle om Engels in die openbaar te praat.

Soos by talle vorige geleenthede spreek Le Cordeur die wens uit dat Afrikaans van “die taal van die onderdrukker” tot “die taal van bevryding” getransformeer moet word. Dit beteken dat Afrikaans nie deur die blanke politieke bewind vir bv die toepassing van apartheid gebruik moet word nie, maar dat Afrikaans ter bevordering van die ANC-regime misbruik moet word, soos vir ANC-terrorisme. Byvoorbeeld, Basil Kivedo wat as oud-MK-soldaat spog “hoe ek sabotasie in Afrikaans gepleeg het, hoe ek in Afrikaans die kleefmyn gemonteer en gedetoneer het. Hoe ek in Afrikaans as ‘n ‘Terro’ die Boere gejag het” (C&L 485). Le Cordeur hou so baie van Kivedo se terreurdade en uitlatings dat hy voorspel dat die Kivedo-artikel “nog kultusstatus [gaan] bereik” (C&L xx). Le Cordeur vervolg in sy jongste artikel: “Sodoende het Afrikaans ‘n bemagtigingsinstrument [bv ‘n linkse politieke wapen] geword waarmee ons wêrelde kan verskuif,” bv deur die land kommunisties te maak.

In artikel na artikel plaas Le Cordeur hom tussen die onderwerp en die lesers. “In my tyd as raadslid van die Taalmuseum en -monument het die instansie ‘n ver pad gekom om van die stigma van Afrikaans as witmanstaal weg te beweeg.” Le Cordeur skryf laasgenoemde twak keer op keer. Dit maak my die donder in. Op grond waarvan sou daar werklik ‘n stigma aan iets kleef omdat dit met blankes geassosieer word? Vir my lyk dit asof die blankes se gedrag beter is as dié van enige ander rasgroep. Le Cordeur se uitlating getuig van sy onmiskenbare anti-blanke gesindheid. Afrikaans is onbetwisbaar grootliks die skepping van blankes, naamlik Afrikaners. In daardie sin is dit in oorweldigende mate ‘n witmenstaal. Daarmee word geensins beweer dat Afrikaans uitsluitlik die gebruiks- of moedertaal van blankes is nie; dus, Afrikaans is ook die taal van sommige nieblankes, soos konkreet vergestalt in die Taalmonument.

In die voorwoord by Christo van Rensburg se boek, So kry ons Afrikaans (Pretoria: Lapa Uitgewers, 2012), skryf Le Cordeur as voorsitter van die ATR: “Met hierdie werk wil die ATR opnuut die veelfasettige afkoms van Afrikaans beklemtoon en die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem smoor, omdat ons hier die navorsing aanbied wat bewys dat Afrikaans die eiendom is van almal wat Afrikaans praat” (p 10). Volgens Van Rensburg se “navorsing” het Afrikaans in 1495 ontstaan (148). In Van Rensburg se latere boek, Van Afrikaans gepraat (Pretoria: Lapa Uitgewers, 2018), het Afrikaans ‘n eeu later, in 1595, ontstaan (p 17). Albei datums kan verwerp word.

Van Rensburg se bewering sou Afrikaans uniek maak as die enigste taal waarvan die plek (by Mosselbaai) en datum van ontstaan presies vasgestel kon word. Die leidende rol wat aan nieblankes in die ontstaan van Afrikaans deur Van Rensburg en diesulkes toegeken word, sou Afrikaans ook uniek maak omdat die elite by ander tale die leidende rol in hulle ontstaan gespeel het. By Afrikaans behoort dit dus die blankes te wees. Dit is om polities korrekte redes dat hierdie tweeledige uniekheid sedert 1994 aan Afrikaans toegedig word. Le Cordeur se verwysing na Afrikaans wat glo die “eiendom” van alle Afrikaanssprekendes is, is klakkelose herhaling van ANC-taal. Die ANC maak aanspraak op eiendomsreg van blankes se plase, al het die ANC niks gedoen om die plase te ontwikkel nie. Op ‘n soortgelyke manier maak Le Cordeur en diesulkes aanspraak op eiendomsreg van Afrikaans, al het nieblankes relatief bitter min gedoen om die taal te ontwikkel. Wat die Taalmonument betref is daar geen moontlikheid dat enige etniese groep behalwe die Afrikaners so iets tot stand sou bring nie. In daardie sin het Afrikaners die hoofaanspraak op eiendomsreg van die monument. Dit is feitlik uitsluitlik Afrikaners wat werklik vir Afrikaans omgee. Wat my moerig maak, is dat Le Cordeur blatant ontken dat Afrikaans ‘n witmenstaal is, terwyl hy eerder behoort te sê dat dit nie uitsluitlik ‘n witmenstaal is nie. Let ook op sy doelbewuste opsetlikheid om van ‘n witmanstaal te praat om die feministe aan sy kant te probeer kry.

Hoe kry die nuwe ATM dit reg om glo almal daar tuis te laat voel? “Op kulturele en artistieke gebied het die Taalmuseum met feeste soos die rieldansfees ook die kleurgrens oorgesteek. Dié lekkerkry-fees wat jaarliks meer as 4 000 toeskouers trek, is ‘n bewys dat die Taalmuseum daarin geslaag het om Afrikaans se diverse groep sprekers saam te snoer in ‘n hegte [?] eenheid wat nie net een [?] taal praat nie, maar (letterlik!) stof opskop in die oë van ander Afrikaanse feeste wat steeds sukkel om die inklusiwiteit van ons mooi taal uit te leef.” “By die Taalmonument word Afrikaans ook gesing deur diverse sprekers. Orkeste soos die Rockets is deesdae ‘n bekende gesig.” Hoekom is die rieldansfees vir Le Cordeur ‘n “lekkerkry-fees”? Omdat dit oorwegend ‘n fees vir bruines is (“inklusiwiteit” genoem), gereël en geborg deur die ATKV, ‘n instansie wat eens Afrikaners se belange bevorder het.

Daar kan geredeneer word dat dit die ATKV se nuut gevonde reg of plig is om ‘n fees vir bruines aan te bied. Maar hoekom nie iets soortgelyks vir blankes, wat die oorgrote meerderheid van sy ledetal is, nie? Daar is al telkemale voorgestel dat die ATKV as teenhanger vir die rieldanse jaarliks bv klassieke musiek-, boeremusiek-, volkspele- en jukskeibyeenkomste aanbied, maar die ATKV verseg om selfs net hoflikheidshalwe op sulke voorstelle te reageer, wat nog te sê so iets aan te bied. Soos die ATKV sal die ATM in sy huidige gedaante ook niks doen om laasgenoemde soort byeenkomste te organiseer om hom op hierdie manier vir sy historiese en natuurlike publiek, naamlik die Afrikanerdom, meer aanvaarbaar te maak nie.

In die laaste aanhaling (voorlaaste paragraaf) word Afrikaans deur Le Cordeur as ‘n enkele taal voorgestel. Maar as dit hoe is, erken Le Cordeur die fundamentele verskil tussen enersyds ordentlike of Standaardafrikaans en andersyds Kaaps as ‘n brouseltaal wat hom tussen Afrikaans en Engels geposisioneer het. Hy bepleit erkenning vir Kaaps as ‘n skoolonderrigmedium naas Afrikaans en Engels; dus, Kaaps is die moedertaal van sommige/baie bruines; nie Afrikaans of Engels nie. Dit gee ‘n aanduiding van hoe diep gewortel Le Cordeur se dislojaliteit jeens Afrikaans is. In “hart en niere” is hy eerder ‘n ANC-kornuit en Kaaps- pleks van Afrikaansgesind.

Die deurslaggewende rol wat blankes in die onstaan en ontwikkeling van Afrikaans gespeel het en die behoudende rol wat Afrikaners steeds in hierdie konteks speel, word deur Le Cordeur en diesulkes verswyg of selfs ontken. Die Khoi-Khoin en slawe word voorgestoot as die eintlike skeppers van Afrikaans, al is 80 tot 90% van Afrikaans se woorde van Germaanse (Nederlandse en Duitse) oorsprong. “Ná 45 jaar weet ons ook dat die Taalmuseum en die Paarl nie die enigste plek is waar Afrikaanse wortels begrawe is nie. Ons weet vandag dat Afrikaans se wortels ook in die Bo-Kaap lê.” Dit is ‘n verwysing na die armsalige slawe. In werklikheid is daar in vergelyking met Nederlands bitter min tekens van slawe- en Khoi-Khoin-invloed in Afrikaans.

Wat Le Cordeur en diesulkes doen, is om voor te gee dat die slawe eeue gelede ‘n reusebydrae tot Afrikaans gelewer het. Die ophaal van slawerny in die hede is ook ‘n doelbewuste poging om blankes, veral Afrikaners, skuldig te laat voel; om dit by hulle in te vryf hoe sleg hulle is. Die Slawemuseum in Kaapstad en mense soos Le Cordeur verkies om die Engelse blankes nie vir slawerny te verwyt nie. Daar word eerder met die valse voorstelling gekom dat die goeie Engelse bloot die slawe vrygestel het, soos Marthinus van Bart in sy boek, Kaap van slawe (2012), aantoon. Wat ook verswyg word, is dat die hedendaagse afstammelinge van die slawe, die Moslems van die Bo-Kaap, veral sedert 1994 grootliks verengels het. Omdat die huidige Moslems, in die konteks van Afrikaans, ‘n bedenklike voorbeeld stel, word die aandag daarvan afgelei deur Le Cordeur en diesulkes en word die klem verplaas na ‘n veridealiseerde maar valse beeld van wat eeue gelede in die Bo-Kaap plaasgevind het. In werklikheid het die Moslems eers na die vrystelling van die slawe die Bo-Kaap beset en was hulle eerder lojaal teenoor die Engelse as die Afrikaanse blankes.

Gebou op valse veronderstellings stel Le Cordeur twee vrae: “Het dit nie tyd geword dat die Taalmuseum en die Bo-Kaap-museum gesamentlike aksies vir Afrikaans van stapel stuur nie? Wat byvoorbeeld van ‘n Afrikaanse toer van die Paarl na die Bo-Kaap?” Die toerlede sal seker net so min inklusief soos die toeskouers by die rieldanse wees. Vir Le Cordeur en sy geesgenote sou dit die nuttige doel dien om die (geringe) rol van die Bo-Kaap in Afrikaans te beklemtoon en die invloed wat die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA), nasionalistiese Afrikaners, vanuit die Paarl uitgeoefen het, af te water. Dit is deel van Le Cordeur se strategie om die ATM verder te ontblank en die heil van Kaaps te bevorder.

Le Cordeur begin sy artikel deur te vertel hoe uitgesluit die bruines by die onthulling van die Taalmonument was. “Die museum en monument was vir ons verbode terrein.” Le Cordeur herinner sy lesers graag dat hy ‘n akademikus is wat navorsing doen, al kom hy oor as ‘n aktivis. “In my navorsing oor Samaai het ek ontdek dat die Bel Canto-koor die eerste en enigste ‘anderskleurige ‘ koor was wat in 1975 by die opening van die Taalmonument opgetree het.” Die onthulling van die monument was dus minder uitsluitend as wat Le Cordeur aan die begin beweer het. Van Wijk noem bv dat ‘n bruin egpaar sonder beswaar by die monument in die huwelik bevestig is (Jan van Wijk, Taalmonument, Tokai: Historical Media, 2014, p 66).

Daar kan myns insiens geen twyfel oor Le Cordeur se dislojaliteit jeens Afrikaans wees nie. Afrikaans verkeer in ‘n benarde situasie, maar hy het nog nooit die ANC se ondermyning van Afrikaans veroordeel nie. Maar dan kla hierdie mens waaragtig oor die bevoordeling van Afrikaans. “Vandag moet ons ook eerlik wees en erken dat Afrikaans die afgelope 95 jaar – sedert hy in 1925 as een van net [! – daar moes seker eerder meer gewees het] twee amptelike tale in ons land aangewys is – bo ons ander inheemse tale bevoordeel is.” Oor die huidige groter bevoordeling van Engels swyg hy. Daar is geen moontlikheid dat Le Cordeur, soos ek, ‘n enkele amptelike taal, naamlik Afrikaans, sal bepleit nie.

Let op die soort logika wat Le Cordeur gebruik om by sy obsene voorstel uit te kom: “Die ringmuur van die Taalmonument met die drie rondings daarop versinnebeeld ironies die invloed van die inheemse tale, veral Khoi, op Afrikaans.” Maar daar is geen teken van “veral Khoi” in die monument nie. Dit is Van Rensburg/Carstens-invloed op Le Cordeur wat hier spreek. Die argitek verwys na die drie koepels bloot as erkenning van die invloed van Khoi-Khoin-, San- en swart kultuur en taal (Van Wijk 15, 39). Van Wijk beklemtoon dat die getal en grootte van die kolomme en koepels [naas die twee suile] nie gekwantifiseer moet word in ‘n spesifieke getal tale of vertolk moet word as aanduidend van die mate van hulle invloed nie. Hy skryf dat hulle “nie noodwendig in volgorde van belangrikheid of persentasiegewys [is] nie” (Van Wijk 76); dit gaan om aanduidende simboliese voorstelling. Ook dat geeneen van hierdie items aan ‘n bepaalde taal toegewys moet word nie [behalwe die hoofsuil wat Afrikaans simboliseer], selfs al sou daar die neiging wees om die grootste kolom (13,5 meter hoog) as verteenwoordigend van Nederlandse invloed te beskou. “Hierdie monument moes nie ‘n biografie wees oor die ontstaan van Afrikaans wat persentasies van invloede van ander tale weerspieël nie” (Van Wijk 23).

Le Cordeur gaan voort: “En die muur op die hooftrappe verteenwoordig die bydrae van die Maleise taal en kultuur op Afrikaans.” Die Taalmonument is ontwerp, opgerig en ingehuldig “toe apartheid op sy felste was.” Maar daar is toe reeds ruim erkenning aan die bydrae van nieblankes tot Afrikaans gegee. Tog hou die gekerm oor nie-erkenning, of onvoldoende erkenning, nie op nie. Engels is ‘n taal wat glad nie in die Taalmonument gesimboliseer word nie. Engels is ‘n groot komponent van Kaaps. Dit is ironies en skandalig dat veel eerder Kaaps as Standaardafrikaans deesdae tydens ATM-byeenkomste verheerlik word. Dat dit ‘n doelbewuste poging is om Afrikaners uit te tart deur hulle alewig met geradbraakte Afrikaans te konfronteer, kan nie uitgesluit word nie.

“Daarom [!] moet die Taalmonument [seker die uitvoerende hoof en die ATM-raadslede] in die toekoms dit sterk oorweeg om ‘n monument vir alle inheemse tale te wees.* Dan kan Afrikaans, die taal van bevryding [!], selfs ‘n stap verder gaan en homself vestig as die Taal van Eenheid en kan die Taalmonument ‘n monument vir demokrasie word.” Die Taalmonument sal dan seker ‘n Engelse of swart naam kry. Dan kan Afrikaans glo “sy ware kleure” ten toon stel. Maar as dit hoe is, vertel Le Cordeur en diesulkes dat Afrikaans die mees diverse taal met die mees diverse sprekers is en dat kleur- of kultuurverskil geen faktor behoort te wees nie. Met ‘n groot inklusiewe ANC-monument teen Paarlberg sou vloeiend uit Le Cordeur se magiese voorstel dalk twee klein monumentjies vir Afrikaans opgerig word – nie dat die ANC dit graag sou doen nie – een in die Bo-Kaap en een by Mosselbaai – twee plekke waar Afrikaans nié ontstaan het nie.

[* Le Cordeur neem hierdie idee oor by Michael Jonas, wat geskryf het dat “die ATM nie net ‘n baken van hoop vir Afrikaans is nie, maar vir álle Afrikatale” (Praag 12.08.2018). Die kernmotief vir die monument, dat dit Afrikaans moet simboliseer, word dus deur twee Michaels – twee mense met Engelse voorname – naamlik Le Cordeur en Jonas, ondergrawe. In dieselfde rubriek het ek geskryf: “Jonas gebruik/misbruik die ATM ter ondersteuning van die ANC-regering. Dit toon baie duidelik Jonas se fundamentele nie-Afrikaans-oriëntasie. Die argitek het die Taalmonument as ‘n simbool van Afrikaans geskep. Jonas transformeer die Taalmonument tot ‘n simbool van politieke elemente soos hoop, nasiebou en samehorigheid. Laasgenoemde drie begrippe openbaar in werklikheid geen noodsaaklike verwantskap met Afrikaans nie.” “Jonas dokumenteer ondubbelsinnig die feit dat die ATM ‘n lakei van die ANC-regering is.” Byvoorbeeld, Afrikadag en Mandeladag word jaarliks deur die ATM gedenk, maar nie Van Riebeeckdag (6 April) toe Hollands as die voorloper van Afrikaans hier gevestig is nie.]

Wannie Carstens en Michael le Cordeur is boesemvriende. Hulle is die samestellers van die boek, Ons kom van vêr, waarna hier bo verwys is. Dit is ‘n boek deurspek met linkse, anti-blanke, veral anti-Afrikaner, politiek en propaganda. Blankes is as artikelskrywers doelbewus grootliks uitgesluit. Dit was ‘n poging om aan bruines ‘n “stem” te gee. Daar was dus nie die sug na inklusiwiteit wat Le Cordeur so voorbeeldig by die Taalmonument probeer bevorder nie. In oriëntasie herinner die boek aan Naspers/Media24 se Suidoosterfees. Daar mag maar boeke en feeste wees wat blankes (grootliks) uitsluit, maar dit is nie toelaatbaar dat die slegte blankes nieblankes uitsluit nie. Daarom word die ATM van weleer verdoem. Hoewel die redigering van die laasgenoemde boek bedenklik was, word die publikasie van nog so ‘n nie-inklusiewe boek deur dieselde tweetal beplan.

Carstens was die eerste en Le Cordeur die tweede voorsitter van die ATR. Le Cordeur het ook ontpop as ‘n ondersteuner van Wim de Villiers se verengelsing van die Universiteit Stellenbosch. Le Cordeur se jongste skuif is sy gemene voorstel dat Afrikaners en Afrikaans van die Taalmonument ontneem moet word; dat dit ‘n inklusiewe monument vir al die inheemse tale moet wees en selfs ook vir die ANC se skandalige vorm van “demokrasie”. Kortom, die Taalmonument moet swart oorheersing – taal-, kultuur- en politiekgewys – simboliseer. Is dit moontlik om Afrikaners groter aanstoot as dit te gee? Carstens, die ATR en die ATKV het hulle nog nooit (openlik) van Le Cordeur gedistansieer of hom selfs ligweg gekritiseer nie. As hulle hulle nou steeds van optrede teen Le Cordeur weerhou, sal hulle nooit sover kom om hom te veroordeel nie. Dan het Le Cordeur ‘n vrypas om voort te gaan om Afrikaans en die blanke- en Afrikanerdom soveel moontlik te benadeel.

Dit behoort duidelik te wees dat die heil van Afrikaans nie aan mense soos Le Cordeur en Jonas toevertrou kan word nie. Desnieteenstaande wil Wannie Carstens en diesulkes die toekoms van Afrikaans in die hande van bruin mense pleks van blankes laat. Slegs op Praag word beswaar hierteen geopper.

Die ATM het ontaard in net nog ‘n plek waar Afrikaners voel dat hulle plek hulle nie meer ken nie. Die twee suile (57 en 26 meter hoog) van die Taalmonument simboliseer al hoe meer ‘n ten hemele geroep na uitkoms vir Afrikaans en die Afrikaners.

Dan Roodt: Hoe die NP Suid-Afrika kon gered het

Die afgelope week het heelwat ink gevloei, of liewer aanlyndata, betreffende FW de Klerk se vrylating van Nelson Mandela dertig jaar gelede, asook De Klerk se daaropvolgende verraad jeens die land en sy eie kiesers. Die jongste reaksie wat ek gesien het, is dié van Ilana Mercer, ‘n gebore Suid-Afrikaner wat tans in ‘n verre uithoek van die VSA woon: 30 Years Since F. W. de Klerk’s Great Betrayal.

My eie kommentaar op De Klerk se oorgawe het reeds ‘n week gelede op 1 Februarie verskyn, onder die opskrif: 2 Februarie, ‘n swart dag in ons geskiedenis.

Vanuit die Naspers- en Media24-stal word FW natuurlik konstant verdedig as die gewildste Afrikaner wat ons vyande al ooit teëgekom het, want hy het die land op ‘n skinkbord aan die mees radikale Afro-marxistiese faksie, die ANC/SAKP, oorhandig – met die funeste gevolge wat ons tans ervaar. Ek sit letterlik hier en tik op ‘n skootrekenaar – iets wat ek slegs by uitsondering gebruik want ek verkies ‘n tafelrekenaar met ‘n groot skerm – en wonder of my selfoonbattery lank genoeg gaan hou vir my om dié rubriek via die skootrekenaar te kan publiseer. Praat van jou laaste halwe kersie wat flikker en dreig om uit te brand, te midde van die revolusionêre stikdonkerte wat FW de Klerk geskep het.

Ons is gekondisioneer om beurtkrag, antiblanke haat, (te)regstellende aksie en wetgewing, gate in die paaie, plaasmoorde, geweld, seksuele teistering en selfs verkragting van ons vroue en jong meisies deur swart mans, die afskaffing van Afrikaans, e.d.m., met gelatenheid aanvaar.

Ewe gelate as wat die nonchalante owerspeler en kaalkoppierewaaier, FW de Klerk, vanaf die dek van sy Griekse jag die land weggegee het!

Maar linkses glo dat dit “onvermydelik” was dat die ANC-terreurbeweging Suid-Afrika sou verower. ‘n Dag of twee gelede het ek per twiet vir een van die rooi Afrikaners, Pieter du Toit, gevra of hy dan glo in die marxistiese doktrine van “historiese onafwendbaarheid” waarvolgens die kommunisme bestem is om oor kapitalisme te triomfeer. Dié idee is mos in die geskrifte van Marx en Engels verewig. Maar intussen het die Berlynse Muur geval en is selfs Moedertjie Rusland, waar ek verlede jaar gasspreker by ‘n konferensie was, kapitalisties. Jy kan hamburgers en Coke in Rusland koop, asook Duitse of Koreaanse motors.

Glo jy dus ook aan die marxistiese doktrine van “historiese onafwendbaarheid”? Die ANC móés aan bewind kom, sonder enige ander moontlikheid?

— Dan Roodt (@danroodt) February 7, 2020

Net in Suid-Afrika, Noord-Korea en Kuba het die Muur nog nie geval nie, ideologies gesproke. Want ons word oorheers deur die Christi van der Westhuizens, die Max du Preez’s, die Julius Malemas, Panyaza Lesufi’s en ander wat soos die Russe in die Katynwoud met die Pole gemaak het, elkeen wat hom nog durf ‘n Afrikaner noem, ‘n skoot in die agterkop wil gee.

Nes Pieter du Toit, verdedig Christi van der Westhuizen fanaties De Klerk se oorgawe en die “onafwendbare” staatsgreep, die “nasionale demokratiese revolusie”, wat die ANC uiteindelik op die hele land en sy instellings sou uitvoer – ook op Eskom en elke watersuiweringsaanleg, wat verklaar waarom ek en u vandag dikwels sonder elektrisiteit en water sit!

Christi van der Westhuizen is die ANC se woordvoerder in Afrikaans, en daarom het sy vrye toegang tot Netwerk24, RSG en vele ander media. Indien dit nie vir die internet was nie, sou die res van ons lankal tot Siberië of een of ander strafkamp in die Karoo verban gewees het – letterlik en figuurlik. Die kommunisme (en sy metodes) is mos “onafwendbaar”, soos die linkses ons elke dag verseker. Vir alle praktiese doeleindes is Suid-Afrika reeds ‘n marxistiese diktatuur. Net die koms van die internet en inligtingstegnologie weerhou ons van die totale Sowjetisering van ons land.

In haar jongste Netwerk24-rubriek, vra Christi van der Westhuizen skielik die vraag: “Wat as PW president gebly het?” Dis nogal ‘n interessante vraag, soortgelyk aan: “Sê nou maar FW de Klerk het nie oorgegee nie, wat sou dan gebeur het?”

In vele opsigte voel ek my presies die antitese of die teenoorgestelde as Christi van der Westhuizen. Sy is ‘n linkse, lesbiese vrou sonder kinders. Ek is ‘n regse, heteroseksuele man mét kinders. Per definisie is Christi bloot begaan oor die toekoms soos dit haarself raak. Sy beskik oor geen nageslag of erfenis nie. As die ANC die land totaal verwoes, alle Afrikaners uit die land verdryf of uitmoor, soos hulle reeds in ‘n mate daarin geslaag het, is dit maar tot daarna toe. Solank daar nog iewers ‘n gay kroeg op Port Elizabeth oorbly waar Christi kan gaan rinkink en sy haar maandelikse salaris ontvang om ANC-propaganda op kampus en in die media uit te basuin, is sy dolgelukkig.

Hierteenoor is veel meer as my eie toekoms in ons land op die spel, want ek is oor my kinders begaan. Toe my dogter op Tukkies was, het sy my vertel dat sy bang is om na die Gautreinstasie in Hatfield toe te loop, want swartes op straat teister die Tukkiemeisies en slinger hulle allerlei onwelvoeglike opmerkings toe. Die universiteit doen niks daaraan nie, want dit “vind nie op die kampus plaas nie”. Watter wêreld laat ek aan my kinders na? Het hulle ‘n toekoms in Suid-Afrika onder hierdie rassistiese, linkse diktatuur wat hom as “demokrasie” vermom? Ek het die beste van Suid-Afrika beleef: die sestiger- en sewentigerjare toe Afrikaans ‘n groot opbloei beleef het, Johannesburg wat naas Mahattan die toonbeeld van ‘n “wolkekrabberstad” was, die kosmopolitiese Hillbrow met sy kafees van die Europese tipe, skoon, netjiese en veilige strate sonder slaggate.

Maar danksy De Klerk en sy medeverraaiers het ons tot op hierdie smerige, misdadige, korrupte vlak gedaal. Met my “ja”-stem in die 1992-referendum het ek my kinders se toekoms vir ‘n pot lensiesop verkoop. Dit sal vir altyd by my bly spook.

Christi is ook wesentlik Engels, desnieteenstaande die feit dat sy Afrikaans magtig is. Sy leef in die wêreld van Anglo-Amerikaanse kultuurmarxisme en beskou Europeërs en Afrikaners as agterlik. Hierteenoor hou Engels en kultuurmarxisme vir my geen bekoring in nie. Ek is wel jare lank daarmee gebreinspoel op die Engelse kampus waar ek gestudeer het, maar ek het gou-gou die werke van Nietzsche, Heidegger en ‘n swetterjoel aweregse Franse denkers ontdek. Die Europese, nie die Engelse denke nie, boei my. Hoe Afrikaners in die verlede gedink het, fassineer my insgelyks. Eintlik was hulle hul tyd vooruit, want hulle het al tastende met probleme geworstel waaroor die res van die wêreld nou eers begin dink: die naasbestaan van onversoenbare kulture, asook die hantering van ongebreidelde maatskaplike geweld en misdaad, tesame met politieke of godsdienstige ekstremisme.

Christi van der Westhuizen haat die mense tussen wie sy grootgeword het. Soos die skrywer André P. Brink – nog ‘n linkse idioot as daar al ooit een was – op ‘n keer aan ‘n Franse televisiespan gesê het, sal dit vir Christi van der Westhuizen beter wees “as my eie volk ophou bestaan”.

By die gedagte van Afrikanervolksmoord, selfs die kultuurvolksmoord wat daar tans teen ons gepleeg word, kom alles wat ek is in opstand. Dis waarom ek my op my Twitterprofiel as ‘n “bittereinder” beskryf: ek sal nooit die oorheersing deur die ANC en deur die Engelse marxiste in Suid-Afrika aanvaar nie. Al word Afrikaans op elke kampus en in elke skool verbied, sal ek dit steeds aanhou praat en skryf – al word ek nou ook na ‘n strafkamp toe gestuur! Nog minder sal ek my tot kommunisme of kultuurmarxisme bekeer. Soos die Franse Protestantse martelares uit die vroeë agtiende eeu wat geweier het om Katoliek te word, Marié Durand, sou ek eerder 38 jaar se eensame aanhouding in ‘n toring verduur alvorens ek my oortuigings sou afsweer.

Synde die verbeeldinglose Christi wat binne haar kultuurmarxistiese eggokamer soos ‘n robot slagspreuke herhaal, kan sy bloot een uitkoms bedink indien die NP nie die knie voor die aggressiewe terreurveldtog van die ANC/SAKP sou gebuig het nie. Sy skryf naamlik:

“Wit regses se fantasie dat wit oppergesag sou kon voortbestaan indien De Klerk ‘nie alles weggegee het nie’, is net in die vorm van ‘n militêre diktatuur haalbaar. Botha en sy sekurokrate het Suid-Afrika op daardie trajek geplaas, soos gesien kan word met die verharding van sy posisie in die tweede helfte van die 1980’s. Sy twee beroerteaanvalle het ‘n stokkie daarvoor gesteek.”

Sy skryf verder:

“Die ekonomie was in ’n onhoudbare krisis. Internasionale mening, veral dié van Westerse bondgenote, het ná die val van die Kommunisme geskuif. Suid-Afrika sou in ’n groot mate geïsoleer gewees het, sonder ’n magtige beskermheer soos wat Israel in die vorm van die VSA het.”

Suid-Afrika was in 1989 ‘n beleërde land, dog slegs in ‘n mate. Verskeie linkse regerings in Skandinawië, Kanada en Frankryk het saam met die Sowjetunie, Oos-Duitsland en Kuba gewerk om die regering te ondermyn en ‘n marxistiese diktatuur hier by ons tot stand te bring. Die aanvanklike plan was om die banke en alle nywerhede te nasionaliseer in ‘n volskaalse “rooi revolusie” soos wat Lenin, Mao, Fidel Castro en vele ander uitgevoer het. Daarmee saam sou die land van “fasciste”, nasionaliste, Afrikaners en nie-linkse blankes gesuiwer word. Indien ons nie almal doodgemaak sou word nie, sou ons soos in Algerië die keuse gegee word: “Pak jou tas of ons maak jou dood.”

Christi praat van ‘n “regse fantasie”, maar hiedie linkse fantasie van ‘n gesuiwerde, hoofsaaklik swart en marxistiese Suid-Afrika bestaan steeds en kruip elke dag nader. Dit leef voort in die EFF se uitsprake en in sy skare Johannesburgse joernalistieke bewonderaars wat graag wil toesien dat sy “ware rooi revolusie” verwesenlik word.

Nie verniet nie maak die nuusredakteur van The Citizen, Daniel Friedman, YouTube-video’s waarin hy spot met “blanke volksmoord” (white genocide).

Dis egter ‘n ingewikkelde wêreld waarin ons leef, baie ingewikkelder as wat die linkse Christi in haar Engelse, kultuurmarxistiese eggokamer haar dit kan voorstel.

Dis boonop onwaar om te sê dat Suid-Afrika onder PW Botha universeel verwerp en geboikot is. Met behulp van die Sweedse geld en al die binnelandse verraaiers soos Desmond Tutu, het die ANC/SAKP wel oral ter wêreld sanksies teen Suid-Afrika bepleit, in die hoop dat die land ekonomies in duie sou stort en hulle Ukhonto we Sizwe oor die Limpopo sou kon stuur om Pretoria met geweld te verower. Maar vele belangrike lande ter wêreld met groot ekonomieë het glad nie sanksies teen Suid-Afrika toegepas nie, waaronder Wes-Duitsland, Italië, Switserland, Japan, Suid-Korea, asook ‘n swetterjoel Latyns-Amerikaanse lande met regse regerings.

Die Verenigde Koninkryk het nooit ekonomiese sanksies teen Suid-Afrika toegepas nie. Trouens, uit onlangs vrygestelde geheime dokumente uit Brittanje blyk dat die VK onder mev. Margaret Thatcher selfs die verpligte VN-wapensanksies omseil het, met die firma Plessey wat radartoerusting aan ons ou Weermag veskaf het. Dis dalk een goeie ding wat die Engelse oor die afgelope 200 jaar gedoen het.

Die val van kommunisme in Oos-Europa moes ook die ANC-SAKP uitgewis het. Soos ek reeds in my Engelstalige essay, The Scourge of the ANC, geargumenteer het, het FW de Klerk se onnoselheid en verraad dié terreurorganisasie van ‘n gewisse dood gered! Soos God in die dakskildery van die Sistynse kapel, het FW sy vinger na die sterwende, verswakte ANC uitgestrek en hulle van ‘n tweede lewe voorsien.

Was dit nie vir De Klerk se onbekookte, oneerlike verraad nie, kon dit só anders verloop het. Ons kon permanent van die ANC ontslae gewees het. Dwarsdeur die wêreld, maar veral in Latyns-Amerika, was daar al terreur- en guerillabewegings wat hele landstreke en stede kon beset, maar wat agterna die onderspit teen die veiligheidsmagte gedelf het. Die ANC was in ‘n oorlog met die Afrikaner en met Suid-Afrika gewikkel, ‘n oorlog wat hy net nie kon wen nie, gegewe die feit dat hy nêrens in Suid-Afrika enige dorp, stad of lappie grond kon verower nie.

Maar terug by linkse en regse “fantasieë”. Werklikheidsontkenning is ‘n algemene probleem in Suid-Afrika. Dis reeds glashelder dat die ANC nie in staat is om te regeer nie, asook dat die ewe “bevryde” Zimbabwe ‘n volslae mislukking is. Linkses ontken dit egter, en maak asof sowel Suid-Afrika as Zimbabwe sal “regkom” as ons net ‘n paar klein verstellinkies aanbring: ‘n Cyril Ramaphosa hier en daar, rentekoerse wat ‘n kwart van ‘n persentasiepunt verlaag word of nóg ‘n lening vir Eskom of SAL.

Ons kan nie langer in ontkenning leef nie. Een vorm van ontkenning is egter marxistiese “historiese onafwendbaarheid”. Die ANC en SAKP was nooit gepredestineer of vooraf bestem om te regeer nie. Dié ramp is deur menslike optrede veroorsaak, veral die optrede van een man: FW de Klerk.

Dit kon só anders verloop het.

Gestel die kabinet, pleks van onderlangs te mor oor die feit dat De Klerk en sy lakei, Roelf Meyer, besig was om al dié liggaam se voorskrifte en voorbehoude oorboord te gooi, het FW en Rooi Roelf net daar afgedank, die kabinet geskommel en ‘n nuwe span ingestuur.

Onlangs het dr. Rina Venter, wat destyds minister van gesondheid was, haar outobiografie gepubliseer waarin sy weergee hoe onrusbarend FW de Klerk se “styl van onderhandeling” (lees: oorgawe) was. Indien sy en ander kabinetslede destyds bymekaar gekom het en De Klerk afgedank het, kon hulle nog die land gered het.

Miskien kon Rina Venter self president geword het. Deur die geskiedenis het vroue in bepaalde krisissituasies na vore getree om hul land en hul volk te red. Dink maar aan die sewentienjarige Johanna van Arkel wat in 1428, toe Frankryk op sy knieë was en beset deur Engelse, self die wapenrusting aangetrek en ‘n leër rondom haar versamel het om ‘n Franse opstand van stapel te stuur. Of mevrou Margaret Thatcher wat die VK van stagnasie en linkse ondergang gered het. Om nie van Eva Perón, die “geestelike leier van die Argentynse nasie”, te vergeet nie.

Pleks van FW se ellendige oorgawe aan die Rooies, sou Rina Venter dadelik bondgenote na regs begin soek het. Sy kon in die geheim met Constand Viljoen, Jaap Marais, Andries Treurnicht en Ferdi Hartzenberg vergader het. Daarna met Buthelezi, Lucas Mangope, Oupa Gqozo en ander tuislandleiers.

Sodoende kon ‘n verenigde regse front tot stand kom teen die dreigende ANC-oorname van Suid-Afrika.

Christi van der Westhuizen verwys na die geheime plan van die ANC in die vroeë negentigerjare om Suid-Afrika met geweld oor te neem, bekend as Operasie Vula. Pleks van die verraaier FW de Klerk wat dit as ‘n kleinigheid afgemaak het, sou Rina Venter dit as ‘n verskoning gebruik om die onderhandelings heeltemal te staak. Sy stel die ANC voor ‘n ultimatum: óf hulle laat vaar geweld en oorhandig al hul onwettige wapens, óf sy staak die onderhandelings en verklaar die onderhandelings as ‘n mislukking. Die Israeli’s en Palestyne het al verskeie kere onderhandel en nooit tot ‘n ooreenkoms gekom nie. Die buitewêreld sou verstaan: ons het probeer, maar die ANC klou vas aan sy idée fixe van gewelddadige, marxistiese revolusie.

Terloops, FW de Klerk moes nooit vir Mandela met soveel fanfare en publisiteit vrygelaat het nie. Is Bram Fischer nie ook destyds in 1975 weens humanitêre redes vrygelaat toe hy kanker in die gevangenis ontwikkel het nie? Niemand het eens daarvan geweet nie. Die ANC het insgelyks vir Clive Derby-Lewis ná lewenslange tronkstraf vrygelaat, maar dit was geensins voorbladnuus nie en hy was steeds onder huisarres en moes gereeld by die polisiestasie aanmeld.

Indien De Klerk oor enige verstand beskik het, sou hy presies so ‘n metode gevolg het om Mandela vry te laat: eers moes hy geweld afsweer (soos wat PW vereis het), daarna kon hy op Qunu gaan bly, maar hom daagliks by die polisiestasie aanmeld en aan geen politieke bedrywighede deeneem nie, anders word sy parool teruggetrek.

Waarskynlik sou die ANC nie daarvan gehou het dat die NP nie meer wou kapituleer onder Rina Venter nie en sou gepoog het om vir oulaas ‘n gewapende opstand te pleeg deur Operasie Vula van stapel te stuur. Rina Venter sou alle weerbare blanke mans oproep en Ukhonto we Sizwe blitsig verslaan, met die meeste wat uitwyk na hul ou kamp wat deur die Oos-Duitsers, Swede en Russe in Tanzanië beskikbaar gestel is. Maar omdat Oos-Duitsland en Rusland ná die ineenstorting van die Berlynse Muur nie meer militêre bystand en toerusting aan die ANC verskaf nie, stort alles in duie. Soos in 1969, hou die ANC weer ‘n konferensie in Morogoro om sy voortbestaan te bespreek en besluit dié keer om wel te ontbind.

Swede en Noorweë besluit om eerder Robert Mugabe se bewind te finansier ten einde Afro-marxisme te verwesenlik, maar as grondhervorming in 2000 in dié land afskop, help selfs die Sweedse geld nie meer nie. Suid-Afrika sluit sy grense met Zimbabwe en laat geen voedseluitvoer na dié land toe nie, sodat die Zimbabwiërs krepeer en slegs danksy voedselhulp vanuit Skandinawië en vanaf die Wêredvoedselprogram in Rome oorleef.

Met die ANC as bedreiging uit die weg geruim, gaan dit egter klopdisselboom in Suid-Afrika. Nadat die Franse Sosialistiese president, François Mitterand, in 1995 teen Jacques Chirac in die presidentsverkiesing verloor, besluit Frankryk om sanksies teen Suid-Afrika op te hef. Geen van die voormalige Oosbloklande wil sanksies teen Suid-Afrika handhaaf nie, gegewe ons voortreflike rekord van antikommunisme, dus val die domino’s een na die ander: handelsanksies, finansiële sanksies, sportsanksies. As George Bush by Bill Clinton in 2001 oorneem, word alle Amerikaanse sanksies kragtens die Comprenhensive Anti-Apartheid Act van 1986 herroep.

Slegs Kuba en Swede handhaaf steeds sanksies teen Suid-Afrika, maar dit kan Rina Venter en haar span nie skeel nie. Teenoor die verdeeldheid wat vanaf 1968 met die wegbreek van Albert Hertzog uit die Nasionale Party gegeld het, heers daar nou ‘n ongekende politieke eenheid onder Afrikaners. Van Zyl Slabbert, Roelf Meyer, Leon Wessels en Theuns Eloff bevind hulle nou in vrywillige ballingskap op Gorée-eiland waar hulle hul besig hou met Afrika-ontwikkeling terwyl hulle salarisse van George Soros se Open Society Foundation ontvang.

Die NP, HNP en KP het reeds in die vroeë negentigerjare saamgesmelt om die Nuwe Afrikanerparty te vorm, ‘n party waarin openhartige debat en kritiese denke aangemoedig word, anders as die gatkruiperkultuur wat in die dekadente fase van die ou NP en veral onder FW de Klerk gegeld het.

Die Driekamerparlement word stelselmatig hervorm om ook ‘n kamer vir stedelike swartes in te sluit. Dit vind groot byval en die munisipaliteit van Soweto verkry breë magte om die swart woonbuurt byna soos ‘n Switserse kanton te bedryf. Buitelandse waarnemers is beïndruk met die pragmatiese hervormings van die Nuwe Afrikanerparty, wat so geslaagd ‘n linkse, marxistiese revolusie deur die ANC en SAKP in Suid-Afrika afgeweer het.

Verskeie linkse groepe is egter steeds in die land bedrywig. Soos voorheen gebruik hulle die Engelse kampusse van Wits, die Universiteite van Kaapstad, Natal en Rhodes as basisse vir agitasie en ondermyning. As die liedjie “Kill a Boer, kill a farmer” op die kampus van die Universiteit van Kaapstad gesing word, roep dr. Rina Venter haar kabinet byeen om die toestand te bespreek.

Daarna maak dr. Koos Malan, ‘n eertydse HNP-lid, skrywer en tans minister van onderwys, ‘n aankondiging dat die vier Engelse kampusse summier gesluit word. Terselfdertyd bars daar spontaan betogings op die Afrikaanse kampusse los met die slagspreuk: “Skaf Engels af!”

Die polisie bewaak die vier Engelse kampusse waar soveel lede van die voormalige ANC en Kommunistiese Party voorheen gestudeer en geïndoktrineer is en sorg dat niemand dit op die persele waag nie.

In die Afrikaanse media skryf vele rubriekskrywers dat slegs Afrikaans vir hoër onderwys in die land gebruik behoort te word, vanweë die koloniale en marxistiese geskiedenis van Engels in die land. ‘n Besoekende Poolse parlementslid beaam dit as ‘n goeie idee.

Koos Malan kom egter met ‘n nuwe voorstel vorendag, en dit is dat die vier Engelse kampusse veeltalig moet word. Pleks van plaaslike linkse universiteite, moet hulle nou omvorm word tot internasionale regse universiteite waar ‘n heenkome gebied word vir behoudende intellektuele en denkers van regoor die wêreld, met klasse in Engels, Frans, Duits, Spaans, Russies, Pools, Japannees en ander tale, asook natuurlik Afrikaans.

‘n Nuwe wet, soortgelyk aan die Franse wet wat voorsiening maak vir die ontheffing van burgerskap, word deur al vier kamers van die parlement goedgekeur. Diegene wat hulle skuldig maak aan ondermynende bedrywighede teen die staat, die propagering van Boerehaat of vyandigheid teenoor Afrikaans, die beplanning van terreur of sabotasie, of bloot radikalisering, word deur die minister van binnelandse sake van hul Suid-Afrikaanse burgerskap onthef en gedeporteer na hul land van herkoms, hetsy die Verenigde Koninkryk in die geval van blanke Engelssprekendes, Indië of Pakistan in die geval van Indiërs en Israel of Litaue in die geval van Jode. Met behulp van die wet, word daar skoongemaak onder Engelse akademici en ‘n hele paar honderd word gedeporteer. Die Burgerskapontheffingswet maak ook voorsiening daarvoor dat waar ‘n persoon nie oor ‘n duidelike land van herkoms beskik nie, hy na Zimbabwe gedeporteer mag word. Max du Preez, Christi van der Westhuizen, Adriaan Basson en diesulkes, wat Afrikaans grootgeword het maar die Engelse marxisme omhels het, se Suid-Afrikaanse paspoorte word afgeneem en hulle word na die utopiese landjie noord van die Limpopo gedeporteer.

In haar onlangse Kersboodskap aan Suid-Afrika, het dr. Rina Venter gesê:

“Toe ek minister van onderwys was, het ek besef dat goeie beplanning die grondslag vir alle groei en ontwikkeling is, hetsy in die gesondheidstelsel, hetsy in die ekonomie of die samelewing as geheel. Daarom sal ons voortaan groot klem plaas op ruimtelike ordening en die handhawing van ons omgewing, soortgelyk aan hoe dit in Nederland en sommige ander lande gedoen word.”

As deel van haar nuwe Groot Plan vir Suid-Afrika, word steenkoolkragsentrales stelselmatig uitgefasseer en Suid-Afrika skakel oor na sonkrag en alternatiewe energiebronne, ook om energieonafhanklik te word. Die minister van handel en nywerheid hoor iewers ‘n voëltjie fluit dat ‘n Suid-Afrikaner in Kalifornië, Elon Musk, besig is om ‘n nuwe elektriese motor, die Tesla, te ontwikkel. Hy vlieg onmiddellik soontoe om hom te oortuig om sy fabrieke vir motors en batterye in Suid-Afrika op te rig, met die regering wat alles in sy vermoë doen om dit vir hom aantreklik te maak. In Rosslyn verrys ‘n nuwe “gigafabriek” om Teslas te vervaardig, wat van daar af oor die hele wêreld versprei word. Binnelands word subsidies aan die publiek betaal om oor te skakel na elektriese voertuie, soortgelyk aan hoe dit in die EU geskied.

In al die groot stede word daar soos in Nederland en Denemarke fietspaaie aangelê sodat mense ook per fiets heen en weer werk toe kan ry. As voormalige minister van gesondheid, is dr. Rina Venter veral begaan oor volksgesondheid en dat ons mense fiks en aktief moet bly.

Trouens, as jong minister onder PW Botha het sy die magtige Rembrandtgroep aangevat en die verkoop van sigarette aan kinders onder 18 verbied, asook reklame vir sigarette ingeperk, iets waarvoor sy ‘n toekenning van die Amerikaanse Kankervereniging ontvang het.

Suid-Afrika is besig om in ‘n droomland te ontpop: die lug is skoon, die paaie en sypaadjies is skoon, die begrotings klop, nasionaal, provinsiaal en munisipaal. Tabak, alkohol en dwelms kwyn weg. Eskom is nou ‘n leier op die gebied van alternatiewe en veral sonergie, met reusesonkragsentrales wat oral soos paddastoele verrys. Met die afskuwelike linkse klein landjie Nieu-Seeland, die Kuba van die Stille Oseaan, wat uiteindelik ingestem het dat Suid-Afrika weer tot internasionale rugby toegelaat word, word die rugbywêreldbekergtoernooi vir die eerste keer in 2011 in Suid-Afrika gehou en die Springbokke wen die eindwedstryd teen die Kiwi’s 62-0. (Maak dit 102-0, dit klink nóg beter.)

Die ekonomie groei teen agt tot tien persent per jaar, wat ‘n groot tekort aan opgeleide mannekrag veroorsaak. Maar ‘n horde Nederlanders, Vlaminge, Duitsers, Oostenrykers, Skandinawiërs, Pole en Russe staan tou by Suid-Afrikaanse ambassades om hierheen te immigreer en in huise met swembaddens, twee badkamers en dubbelmotorhuise met een Tesla en een elektriese BMW daarin te kom woon.

Tuislandontwikkeling vorder met rasse skrede en word hoofsaaklik met hulpgeld vanuit die EU en die VSA bedryf, sodat dit geen las op die Suid-Afrikaanse belastingbetaler plaas nie. Slegs die Transkei verseg om te ontwikkel maar ‘n hoë muur is reg rondom die land gebou sodat geen Xhosa meer onwettig ons land mag binnekom nie. Die laaste paar Xhosas wat in die Wes-Kaap bakhand staan, word terug Transkei toe gedeporteer en daarmee is Suid-Afrika se “rasseprobleem” so te sê opgelos.

In sy begrotingsrede verlaag die minister van finansies in 2015 sowel die persoonlike as die maatskappybelasgtingkoers tot 20%. Die blanke parlement staan verdere belastingtoegewings toe vir gesinne met kinders; blanke gesinne met drie of meer kinders betaal geen persoonlike belasting nie.

Die Staatsteater word opgeknap en operas met internasionale sterre word daar aangebied, terwyl nie minder nie as twaalf voltydse simfonieorkeste regoor die land konserte hou.

In 2020 steek die Suid-Afrikaanse ekonomie dié van Kanada verby, om die gesamentlike negende plek met Brasilië te deel. Ons is lankal groter as Australië of Nederland. Met die politieke en ekonomiese probleme in Brasilië, is ekonome dit eens dat ons ekonomie binne die volgende jaar selfs groter as daardie land s’n gaan wees. In die VSA meen vele meningsvormers dat Suid-Afrika vir Kanada binne die G7 moet vervang.

Vanweë die streng toepassing van verkeersreëls, bestuursbystand in elektriese motors en die miljoene kilometer wat pendelaars per fiets aflê, het die ongeluksyfer in die land van 16 000 sterftes per jaar tot 300 sterftes, heelwat laer as in die meeste EU-lande, gedaal. Die eerlike, bekwame polisiemag en doeltreffende howe het insgelyks gesorg dat die moordsyfer van 34 per 100 000 lede van die bevolking tot 3 per 100 000, laer as in die VSA (5,30), gedaal het. Maar steeds hou die minister van justisie en polisie vol dat dié syfer nog “veels te hoog is” en dat Suid-Afrika, naas Japan (0,2), “die veiligste land ter wêreld behoort te wees”.

Niemand kan meer onthou wanneer laas iemand op ‘n plaas vermoor is nie en met die hoëspoedinternet wat deesdae oral op die platteland beskikbaar is, is vele stedelinge besig om uit te wyk platteland toe om die natuur en ‘n veilige, ongejaagde lewenstyl te geniet.

Eiendomspryse in die middestede van Johannesburg, Pretoria, Kaapstad en Durban lyk egter naar, want die koers per vierkante meter vergelyk goed met dié in Parys, Londen of Toronto. ‘n Kleinerige woonstel in Hillbrow of Braamfontein kos R10 miljoen, terwyl ‘n voorstedelike huis in Pretoria teen ‘n prys van tussen R20 en R30 miljoen verhandel. Om die instroming van kapitaal na Suid-Afrika te stuit, oorweeg die Reserwebank tans negatiewe rentekoerse op die kort termyn, asook maatreëls om die oorverhitte eiendoms- en aandelemarkte te kortwiek.

Vir eerste kopers van woonhuise en veral jong paartjies wat gesinne wil begin, bied die staat egter gesubsidieerde, rentevrye lenings aan.

Afrikaans beleef ‘n ongekende opbloei en dit spoel selfs oor die landsgrense na die buurlande en elders in Afrika waar die taal gesien word as ‘n vername onderdeel van die voorspoed en voortreflikheid van Suid-Afrika…

Leon Lemmer: Cor Ehlers oor Afrikaner-selfbeskikking

Cor Ehlers (gebore in 1958) is geen onbekende op Praag nie. Op 11 Julie 2017 het hy Christi van der Westerhuizen in besonderhede geantwoord oor haar kommentaar op Helen Zille se uitlatings oor kolonialisme. 16 lesers het daarop gereageer. Op 13 Mei 2014 het Johann Wingard verwys na wat Ehlers, in antwoord op Christo Landman se standpunt, oor regsaspekte van selfbeskikking geskryf het. Daar was 128 reaksies. Op 13 Oktober 2013 is Ehlers deur Manfred Delport gekritiseer omdat hy eerder kultuur as velkleur as eie aan Afrikaners beskou. Hierdie keer was daar 240 reaksies. Wanneer ek skryf, is daar baie minder reaksies. Is dit omdat my uitlatings bv minder omstrede of interessant is, of omdat daar minder lesers is, of omdat daar minder belangstelling is? Twee dinge is duidelik: Ehlers besin reeds geruime tyd oor Afrikaner-selfbeskikking en daar word nie sonder meer (oor alles) met hom saamgestem nie.

Ehlers woon in die omgewing van Bethal en is ‘n sakeman en boer. Sedert 2011 is hy in ‘n leidende hoedanigheid by die drukgroep OASE (Onafhanklike Afrikaner-selfbeskikkingsekspedisie) betrokke. Sy dogter is ‘n regsgeleerde en ondersteun hom in sy studie van die Suid-Afrikaanse reg (bv die Grondwet) en internasionale reg. Op 2 Oktober 2011 het Dan Roodt ‘n raak karakterisering van OASE en ander Afrikaner-instansies op Praag verskaf. Daar was geen leserreaksie nie terwyl die uitstekende teks ‘n herlees waardig is. Ehlers het onlangs die volgende boek gepubliseer: ‘n Heimat vir Afrikaners: Die tiende provinsie (2019, 301p; Amazon Kindle $9,20). Die teks is ook gratis op die internet beskikbaar. Die Kindle-weergawe is nie sonder gebreke nie. Die voorwoord is gedateer “16 Desember 2018 – Geloftedag” (312), maar daar is ook inligting wat later bygewerk is, bv die “Maart 2019”-aanhaling (1425). Daar is baie inligting in die boek wat aan ingeligte lesers bekend is, maar dit is goed om nogeens kennis te neem van bv die agteruitgang wat sedert die dwase 1994-magsoorgawe plaasgevind het. Verval in die dorp Bethal word met foto’s geïllustreer. Dit behoort vir iedere nie-verloopte Afrikaner ontstellend te wees.

Wat ons hier mee te make het, is ‘n Afrikaner wat ‘n dekade lank ernstig oor Afrikaner-selfbeskikking besin het. Nieteenstaande ‘n ernstige hartaanval in 2016 (316), het Ehlers hom die moeite getroos om die teks, wat oor jare ontstaan het, af te rond en as ‘n boek te publiseer. “Die boek poog om ‘n volhoubare oplossing voor te stel en bied ‘n padkaart vir Afrikaners se voortbestaan as ‘n Westerse volk” (1). Ten spyte van al die bravade by my en Ehlers, het sy boek by my tuisgebring hoe klein die Afrikanerdom getalsgewys is. Dieselfde is ook (in ‘n bietjie mindere mate) waar van die blankedom in Suid-Afrika. Verswelging is ons voorland tensy ons in ‘n tuisland laer trek. Daarom is Afrikaner-eenheid van deurslaggewende belang terwyl ons ongelukkig juis daarvoor bekend is dat ons nie eensgesind is nie. Ek aanvaar Ehlers se bona fides. Maar dit onthef my nie van die verpligting nie om aan te toon, nie net waaroor ek met Ehlers staamstem nie, maar ook waaroor ek met hom verskil.

In baie gevalle toon Ehlers goeie insig. “Die Afrikaner Broederbond het as dinkskrum van die NP al in 1986 besluit dat Suid-Afrika ‘n multikulturele eenheidstaat sou word met ‘n swart staatspresident” (1035). Die vraag wat aan die blanke kiesers in die 1992-referendum gestel is, word deur Ehlers dalk te sagkens “misleidend” genoem (247). Daar is verraderlik gehandel. “Op ‘n vraag destyds aan De Klerk oor waar die NP se onderhandelaars staan ten opsigte van selfbeskikking vir wittes en meer spesifiek vir Afrikaners, het hy soos volg geantwoord: ‘Ons doen alles in ons vermoë om enige blanke vrese te besweer. U het niks te vrese van die Nuwe Suid-Afrika nie. Ons te onderhandele wigte en teenwigte staan steeds vas soos die Rots van Gibraltar.’ En nou, 25 jaar later, weet ons dat daar maar min tereggekom het van De Klerk se ‘wigte en teenwigte'” (1046). “Die referendum van 1992 was duidelik net nog ‘n voorbeeld van politieke vuilspel” (1058). “Ons volk se politieke vryheid … [is] in 1994 op ‘n skinkbord weggegee … aan ‘n spul plunderaars en kommuniste” (321). “Afrikaners sit vandag opgeskeep met die gebakte pere van De Klerk en sy onderhandelingspan se manewales” (403). “Dit is Afrikaners se politieke onmag wat veroorsaak dat hulle sedert 1994 nie in beheer is van hul eie mense se veiligheid nie” (1130). John Kane-Berman skryf: “The police are better at implementing their employment equity targets than in combating crime” (1194).

“Demokratiese verkiesings in Suid-Afrika is bloot ‘n rasgebaseerde sensusopname” (1130). “Die ANC geniet die steun van nagenoeg tweederdes van stemgeregtigdes in Suid-Afrika en meer as 96% hiervan is swartes. Dit bring mee dat wit mense, veral Afrikaners wat minder as 6% van die land se bevolking uitmaak, haas geen politieke invloed in die land kan uitoefen nie” (1135). “Afrikaners is polities ontmagtig omdat grondgebied nêrens in Suid-Afrika só afgebaken is dat hulle die meerderheid in ‘n spesifieke deel van die land vorm waar hulle ten minste tot op provinsiale vlak groepsoutonomie geniet nie. Die implikasie hiervan is dat Afrikaners hul aanspraak op selfbeskikking ontsê word terwyl die swart meerderheidsregering skuil agter demokratiese geregtigheid” (1587). “Beperkte vorms van groepsoutonomie [sal] weinig verbetering bring aan Afrikaners se lot onder ‘n swart meerderheidsregering” (1847).

“Wittes probeer om binne die DA met die steun van bruin mense se getalle nog ‘n mate van politieke beheer oor die Wes-Kaap uit te oefen, maar dit is nie volhoubaar nie” (1146). Op die lange duur sal die getalsoorwig van swartes, dus verswelging, oral in die eenheidstaat Suid-Afrika in alle verkiesings deurslaggewend wees. Desnieteenstaande is daar blankes “wat valse hoop koester dat die nuwe president, Cyril Ramaphosa, die land sal red van die rand van die huidige afgrond waarvoor dit tans staan” (1547). “Navorsing bewys dat waar ‘n minderheid deur ‘n meerderheid onderdruk word, lede van die minderheid verkies om in ontkenning te leef wat betref die werklikheid, omdat dit hulle beter laat ‘cope’ [opgewasse wees] in hulle daaglikse lewe” (1714).

“Ten spyte van die feit dat apartheid in 1994 finaal afgeskaf is, word die land se burgers steeds amptelik volgens ras geklassifiseer deur die regering, naamlik: Swartes, Wittes, Kleurlinge en mense van Asiatiese afkoms” (1058). “Diskriminerende wetgewing soos Regstellende Aksie, Swart Ekonomiese Bemagtiging en die regering se voorgenome onteiening van wit boere se plase sonder enige vergoeding lei daartoe dat die Afrikaner-minderheid stelselmatig verarm” (961). Daar gaan “al hoe meer swart stemme op vir Marxisme en staatsbeheer oor alles, waar privaat besit geen bestaansreg het nie. Swartes was vir eeue lank die grootste slagoffers van rassediskriminasie in Suid-Afrika, maar sedert 1994 word hulle op wetlike gronde bevoordeel as gevolg van hul velkleur. Hulle is die grootste groep bevoorregtes wat betref wetgewing, wat op niks anders neerkom as rassediskriminasie nie” (967).

“Nêrens elders in die wêreld word ‘n meerderheid in ‘n land so op die wetboek bevoordeel ten koste van ‘n minderheid nie. Die ANC sorg daarvoor dat daar meer as 100 wette is wat sedert 1994 deur die parlement gepromulgeer is en wat teen wit mense in Suid-Afrika diskrimineer op grond van hul velkleur” (1597). Afrikaners het “sedert 1994 die slagoffers geword van ‘n vyandige regering en van ander lede van die samelewing wat daartoe lei dat Afrikaners niks anders is as tweederangse burgers van die land nie” (1581). Hoewel die ANC-regime roem op bv nie-rassisme en nie-seksisme en die gelykheid van alle inwoners, weet die blankes dat dit nie die geval is nie.

“Daar is ‘n goed georkestreerde poging in Suid-Afrika aan die gang wat Afrikaner-identiteit ondermyn en aftakel. Die gevolg hiervan is dat sommige Afrikaners hulleself vandag eerder sien as Suid-Afrikaners. Die ironie is dat Afrikaners wat taal, kultuur, waardes en norme betref totaal verskil van die meeste ander Suid-Afrikaners” (420). “Vandag se Afrikaners handhaaf ‘n duidelik herkenbare Westerse kulturele identiteit” (841). “Dit is nie net die ANC en hul bondgenote wat poog om Afrikaner-identiteit te vernietig nie. Selfs Afrikaanse dagblaaie, tydskrifte en KykNet dien dikwels as mediakanale waarmee Afrikaners onbewustelik vervreem word van hul volksidentiteit. Sommige tersiêre instellings werk ook saam aan hierdie proses van kulturele aftakeling” (425). “Die stelselmatige en voortdurende sosiale marginalisering, kulturele aftakeling en ekonomiese ontmagtiging wat Afrikaners sedert 1994 in Suid-Afrika ondergaan, is niks anders as menseregtevergrype nie” (430). Dit is inderdaad verontmensliking, soos die ANC en sy meelopers so graag oor apartheid beweer.

Hierbo het ek verwys na ‘n “tuisland”. Ek gebruik dit as ‘n sinoniem vir ‘n “volkstaat”, dus ‘n plek waar die Afrikanervolk tuis sal voel. Ehlers skryf egter: “Die konsep van ‘n volkstaat, soos in die verlede voorgehou aan Afrikaners, is lankal uitgedien” (508). Waarteen Ehlers dit het, is dat die indruk gewek kan word “dat OASE ‘n regse organisasie is wat uitgediende konsepte propageer” (508). Dit blyk dat Ehlers, met die oog op internasionale erkenning, wil wegkom van ras en kleur en slegs kultuur/lewenswyse as dié onderskeidende kenmerk van Afrikaners wil erken. “Afrikaners wat glo dat hulle ‘n ‘volkstaat’ op grond van hul ras, dws as ‘blankes’, tot stand kan bring, leef in ‘n droomwêreld. So iets druis in teen Suid-Afrika se grondwet en teen internasionale regsbeginsels” (991). “Dit is juis Afrikaners se kulturele identiteit as volk wat vir hulle aanspraak bied op selfbeskikking en nie die feit dat hulle as wit geklassifiseer word nie” (986).

Ehlers se beswaar teen die term “volkstaat” en sy onderbeklemtoning van velkleur kan as taktiese skuiwe beskou word. Maar hy verwys telkens na Afrikaners as ‘n “volk”. As daar ‘n spesiale gebied vir hulle geskep word, kan dit dus ‘n “volkstaat” genoem word. As dit ‘n plek is waar Afrikaners tuis voel, kan dit ‘n “tuisland” genoem word. Ehlers se voorkeurfrase is egter “tiende provinsie”. Een van die redes hiervoor, soos hier onder blyk, is dat hierdie voorgestelde provinsie steeds met ‘n potpourri van rasse en etnisiteite gaan sit, al hoop hy op ‘n (uiteindelike, dalk kortstondige) Afrikaner meerderheid. Daar is ‘n vraag wat hom bly voordoen: Gaan al die moeite die moeite werd wees?

“Tensy Afrikaners territoriale selfbeskikking geniet, sal hul Westerse sosiale, kulturele en ekonomiese strewes altyd onder ernstige druk wees in ‘n multikulturele demokrasie waar die oorgrote meerderheid van die bevolking Afrikakultuur en -waardestelsels aankleef” (1146). “Die transformasie wat Suid-Afrika se samelewing onder ANC-bewind ondergaan, het duidelik tot gevolg dat die wil van die swart meerderheid afgedwing word op almal in die land – ook wat betref die howe en grondwetlike sake” (1815). Gedwonge rasse-integrasie is oral in die nuwe Suid-Afrika aan die orde van die dag. In die United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples staan: “States shall provide effective mechanisms for prevention of, and redress for (2035) … any form of forced assimilation or integration” (2039). Waarom word toegelaat dat die ANC-regime hiermee wegkom? “Daar is eenvoudig geen ander uitweg as territoriale selfbeskikking nie” (1570).

Afrikaners word daaraan gekenmerk dat hulle, naas ‘n eie kultuur, aan die blanke ras behoort. Dit beteken dat Afrikaners deel is van ‘n groep wat al eeue lank uitmuntend presteer. Volgens Ehlers is daar nie ‘n wit nasie in Suid-Afrika nie. Alle Suid-Afrikaners vorm die nasie (984), ‘n uitspraak wat meer optimisties is as die ANC-regime, wat nog bou aan die nasie, dus na groter eensgesindheid en eendersheid streef. Afrikaners en Engelssprekende blankes vorm nie ‘n eenheid wat sodanig is dat hulle ‘n blanke nasie of volk genoem kan word nie. Myns insiens is ras ‘n baie belangrike saambindende faktor, by uitstek in die nuwe Suid-Afrika waar alle blankes die slagoffers van blatante rassediskriminasie is. Maar Ehlers se standpunt is dat ras nie ‘n norm is op grond waarvan mense internasionale goedkeuring vir selfbeskikking kan kry nie (991). Hy meen ook dat ras/kleur aanvanklik nie ‘n (groot) rol aan die Kaap gespeel het nie: “Die eerste gedokumenteerde voorvalle van rassisme [aan die Kaap] kom eers in die 1780’s voor. Eers van die 1790’s kom die term blanke in gebruik en dan is dit besoekende Europese amptenare wat die voortou neem” (819).

Ek vind dit bedroewend dat Ehlers, wat reeds op Praag (soos hierbo aangedui) gepubliseer het, nêrens erkenning aan hierdie instansie gee nie terwyl dit duidelik is dat sy mening, bv oor Wannie Carstens, deur skrywes op Praag beïnvloed is, bv “dat die boek waarop Carstens hom so roem [Die storie van Afrikaans] vol slordighede en feitefoute is” (866). Hennie van Coller se resensie, wat tot soortgelyke gevolgtrekkings kom (LitNet 8.01.2020), is lank ná die verskyning van Ehlers se boek gepubliseer. “Die politiek korrekte houding van sommige Afrikaner-akademici soos prof Wannie Carstens, afgetrede hoof [voorsitter] van die Afrikaanse Taalraad, doen taalwetenskap ‘n onreg aan. Sy benadering getuig van oordrewe politieke korrektheid waar die kind saam met die badwater uitgegooi word” (846). Ehlers het ‘n meer korrekte siening van Afrikaans as Carstens, bv dat “Afrikaans uit 17de-eeuse Nederlands [Hollands] ontwikkel [het]. Onder Afrikaners se politieke beheer het Afrikaans ontwikkel tot ‘n internasionaal erkende taal tot op die hoogste akademiese vlak” (933). Hy noem ook dat “daar baie bruines is wat verkies om Engels te praat” (933). “Dat Afrikaans as taal onder ‘n vyandiggesinde ANC-regering verontregting ondergaan, is nie te betwyfel nie” (1736).

Ehlers distansieer hom openlik van die regse politiek, skynbaar veral in die hoop dat dit sy voorgestelde Afrikaner-tuisland internasionaal aanvaarbaar sal maak. “Deur telkens te versplinter in klein regse en verregse partye en groepies word die Afrikanerstem net verder verdeel en versterk dit die hande van Afrikaners se vyande” (3331). “Dit is net die ANC, hul kommunistiese bondgenote en ‘n klompie ultraregse wittes wat nog vasklou aan apartheid. Die ANC se beleid van transformasie, wat op niks anders neerkom as afrikanisering (‘indigenisation’) van die samelewing nie, veroorsaak dat Afrikaners sosiaal gemarginaliseer, kultureel afgetakel en ekonomies ontmagtig word; dit is veral as gevolg van die feit dat Afrikaners as ‘Wittes’ geklassifiseer word” (1078). Sou die ANC minder vyandig gesind wees as Afrikaners hulle kultuur (bv Afrikaanssprekendheid) pleks van blankheid as hulle onderskeidende kenmerk voorstoot? Ek dink nie so nie. Internasionaal dalk wel, maar in die praktyk ook onwaarskynlik.

Hy is krities oor AfriForum omdat daardie instansie bv aanvoer “dat Afrikaners nie reg is vir selfbeskikking nie. Dit is verbasend om te sien hoedat sekere Afrikaner-belangegroepe bly vasklou aan die reënboogmentaliteit wat deur De Klerk en sy span op Afrikaners afgedwing is” (518). “Daar is mense wat aanvoer dat Solidariteit Beweging en sy vertakkinge, soos AfriForum, grootliks as besighede met ‘n winsmotief bedryf word en dat die belange van Afrikaners nie die organisasie se hoofdoel is nie. Dit verklaar moontlik die organisasie se anti-selfbeskikkingshouding, behalwe dan wat betref die Orania-inisiatief waar senior bestuur van Solidariteit Beweging na bewering geld belê het” (1810). Later noem hy Solidariteit ‘n multikulturele organisasie “wat nie spesifiek vir Afrikaners selfbeskikking bepleit nie” (2854).

Oor die Vryheidsfront Plus, wat hom deesdae as pleitsbesorger vir alle minderheidsgroepe voordoen, is Ehlers meer positief omdat hierdie party selfbeskikking vir al die plaaslike minderheidsgroepe voorstaan (523). Die VF Plus word beskryf as “Afrikaners se amptelike verteenwoordiger by die internasionale liggaam, Unrepresented Nations and Peoples Organisation (UNPO)” (532). “OASE handhaaf sedert 2014 ‘n mondelinge samewerkingsooreenkoms met die VF Plus waarvolgens die twee organisasies mekaar nie in die openbaar ondermyn nie” (539). “Totdat daar … ‘n politieke party of vryheidsbeweging na vore tree wat openlik selfbeskikking vir Afrikaners bepleit, met bewese steun wat groter is as dié van VF Plus … sal OASE voortgaan om VF Plus te steun en om samewerking met die party te bevorder” (550).

“Voorts het VF Plus se voorganger, die Vryheidsfront, onder leierskap van generaal [Constand] Viljoen, in aanloop tot die demokratiese verkiesing van [23 April] 1994 ‘n regsgeldige akkoord met die ANC gesluit vir ‘n outonome gebied vir Afrikaners” (539). Hieraan moet myns insiens liefs geen waarde geheg word nie. Dit was ‘n duidelike poging van die ANC om Afrikanergemoedere vóór die 1994-verkiesing te sus. Ehlers erken: “Oor die moontlike instelling van territoriale selfbeskikking vir Afrikaners is daar egter in die finale Grondwet van 1996 niks te vinde nie” (1889). Verskeie akkoorde is gedurende 1990/94 deur die NP met die ANC aangegaan, bv dat geweld opgeskort sou word. In werklikheid het die ANC die gewapende stryd met groter oorgawe voortgesit. Geen waarde behoort aan ANC-beloftes geheg te word nie.

Volgens die Menseregtekommissie is 21 000 mense van 1948 tot 1994, dus tydens apartheid, in politieke geweld in Suid-Afrika dood, “waarvan 14 000 dood is tydens die oorgangstydperk tussen 1990 en 1994 … Van alle sterfgevalle is die oorgrote meerderheid (92%) voorvalle waar swart mense ander swart mense doodgemaak het, soos byvoorbeeld tydens faksiegevegte” (1108); dus nie ter bestryding van apartheid nie, maar veel eerder om te probeer verseker dat die ANC die 1994-verkiesing wen. Dít laat geen twyfel oor die fundamentele boosheid van die ANC nie. Sedert 1994 is “Afrikaners as etniese groep, per kapita van die bevolking die grootste slagoffers … van moorde onder wittes in Suid-Afrika” (1118). “Dr Stanton van Genocide Watch is van mening dat sulke aanvalle en moorde op wittes minstens haatgedrewe, indien nie rasgedrewe nie, is” (1640).

“David Ben-Goerion [1886-1973], die oprigter van die staat Israel, het gesê selfbeskikking sonder ‘n territoriale basis is sinloos” (1847). Hierop volg dan die vraag waarmee seker iedere voorstander van ‘n Afrikaner-tuisland gekonfronteer word: Waar gaan daardie tuisland wees? Ehlers voorsien dat sy tuisland nie in die buiteland nie maar plaaslik gaan wees. Die plasing daarvan berus op veral twee grondslae, te wete histories en demografies. “Afrikaners as volk het in die verlede territoriale selfbeskikking geniet in die vorm van twee onafhanklike Boererepublieke, naamlik die ZAR [Transvaal] en Oranje-Vrijstaat” (1854). Met die uitsondering van Boererepublieke wat, in wat tans Natal genoem word, bestaan het en by die ZAR ingelyf is, het Afrikaners nooit territoriale selfbeskikking in die res van Suid-Afrika geniet nie. Wat Ehlers betref is ‘n Afrikaner-tuisland in die drie Kaapprovinsies dus uit (2536). Teen 2031 sal daar na verwagting net 370 294 Afrikaners in hierdie provinsies woon (2594).

Wat demografie betref bly 70% van Afrikaners tans noord van die Oranjerivier. Ehlers plaas sy Afrikaner-tuisland waar daar reeds ‘n groot konsentrasie Afrikaners is omdat die minimum ontwrigting moet plaasvind (3246). Die oppervlakte van sy voorgestelde tuisland is ongeveer so groot soos Oostenryk (2541). Die gebied sluit die volgende in: Gauteng: Pretoria, Oos-Rand, Meyerton, Heidelberg, Krugersdorp; Noord-Wes: Potchefstroom, Rustenburg, Klerksdorp; Mpumalanga: Ermelo, Secunda, Middelburg; Vrystaat: Bloemfontein, Bethlehem, Welkom; Kwazulu-Natal: Richardsbaai (2551). Teen 2031 sal daar na verwagting 1 275 011 Afrikaners in hierdie voorgestelde tuisland woon (2573).

Maar die voorgestelde opset word ingewikkeld omdat net sekere dele van die genoemde stede en dorpe by die tuisland ingesluit sal word, naamlik daardie dele waar daar baie Afrikaners woon. Hy noem sommige hiervan “grensdorpe en -stede” (2629). “Begrensing van die afgebakende gebied bring mee dat dele van dorpe en stede wat tradisioneel Afrikaner-woonbuurte is, afgeskei word van omliggende woonbuurte waar Afrikaners nie eintlik voorkom nie” (2613). Dit sal bv logistieke probleme veroorsaak, om dit sag te stel.

Oor die grense sal met die (ANC-)regering onderhandel moet word (2623, 2833). Die resultate van die 1990/94-onderhandelings is sodanig dat dit heelwat moed sal verg om selfs maar net weer met so iets te begin. Ehlers wil “gesoute onderhandelaars” gebruik. “Afrikaners kan nie bekostig om weer ‘n reserwespan aan te wend om politieke vryheid te bekom nie” (2942). Vooraf sal ‘n referendum gehou moet word, wat verskillende vorme kan aanneem (2957). Internasionale steun is ook nodig (2966).

Die hoop word gekoester dat Afrikaners die meerderheid inwoners in die tuisland sal wees of word. Op die oomblik is Afrikaners die helfte van die inwoners (2675). “Sonder ‘n getalsoorwig in ‘n duidelik afgebakende territorium sal Afrikaners nooit weer politieke vryheid geniet nie” (2822). Dit is ‘n (feitlik) onoorkomelike probleem. Die (natuurlike) bevolkingsgroei van blankes is laer as dié van ander groepe en daar is geen sekerheid oor die mate waarin Afrikaners uit ander gebiede hulle in hierdie tuisland sal vestig nie.

Daar is “geen rede om bruines wat in OASE se afgebakende gebied gevestig is, uit te sluit op grond van ras of velkleur nie” (2599). Nie-Afrikaanssprekende blankes hoef ook nie uitgesluit te word nie (2680). “Groot getalle wit Engelssprekendes sal tuis voel in ‘n Afrikanerbeheerde [tiende] provinsie, aangesien hulle tans ook die slagoffers is van rassediskriminasie in Suid-Afrika” (3360). Die ironie is dat Ehlers die hele tyd [moet] wegstuur van rassediskriminasie, maar dit word daagliks met oorgawe deur die ANC-regime gepleeg. Dit kom neer op dubbele standaarde. Blankes mag nie teen nie-blankes diskrimineer nie, maar andersom kan dit maar gedoen word.

Onwettige swart immigrate sal uitgesit word, maar wat van swart Suid-Afrikaners? “Dit maak nie saak hoe of waar Afrikaners hul politieke vryheid opeis nie – dit kan nie volhoubaar wees solank as wat daar aan nie-Afrikaners ‘n trekpleister gebied word om permanent in hul midde te verkeer nie” (2773). Dit is ‘n kernprobleem. Enersyds sal daar nie maklik ontslae geraak word van swartes wat tans in die voorgestelde tuisland woon nie. Andersyds sal dit ‘n nog groter probleem wees om swartes buite te hou as die tuisland suksesvol, bv welvarend, blyk te wees.

Ehlers diskrediteer instromingsbeheer: “Die inperking van swart burgers se bewegingsvryheid in die ou Suid-Afrika was een van die grootste euwels van apartheid” (3114). Aandklokreëlings in Ehlers se gedeelde stede en dorpe sal sekerlik ook taboe wees. Is die veiligheid wat blankes/Afrikaners eens in hulle vaderland geniet het dan enigsins haalbaar?

“Arbeid uit eie geledere [is] die sleutel tot volhoubare Afrikaner-selfbeskikking” (2783). In Orania verg dit groot inspanning om te verseker dat slegs van volkseie arbeid gebruik gemaak word. In die Ehlers-tuisland met sy bonte mengelmoes mense sal dit myns insiens ‘n onbegonne taak wees om so iets af te dwing. Maar Ehlers is optimisties: “Dit is wel moontlik om lede van ander bevolkingsgroepe te ontmoedig om te gaan woon in die voorgestelde gebied waar Afrikaners nou reeds gekonsentreerd woon deur bloot die motivering vir diesulkes om daar te wees weg te neem, sodat hulle rede het om liewer elders te gaan woon waar daar wel vir hulle werksgeleenthede is” (2783).

Die voorgestelde tuisland bly onderhewig aan die onverkwiklikhede van die nuwe Suid-Afrika: “Selfs al sou Afrikaners territoriale selfbeskikking in ‘n tiende provinsie of in die vorm van ‘n deelstaat binne ‘n federasie kry, sal alle burgers van Suid-Afrika steeds die reg hê om in die Afrikanerbeheerde territorium te gaan werk en hulle daar te gaan vestig. Afrikaners sal ook nie beheer kan uitoefen oor Suid-Afrika se eksterne immigrasiebeleid nie” (3119). “Die kanse dat Afrikaners onder bogenoemde omstandighede op die lang duur hul getalsmeerderheid sal kan handhaaf in ‘n gebied waar hulle territoriale selfbeskikking geniet, is nie baie goed nie” (3124). Dit lyk asof Ehlers realisties genoeg is om te besef dat sy eie Afrikaner-utopie onprakties kan wees. Pleks van al die moeite te doen vir so ‘n tuisland lyk dit vir my verkieslik om maar voort te gaan waar ek tans is, met as alternatief om weg te vlieg en weg te bly.

Dit is om grondwetlike redes dat Ehlers voorstel dat sy Afrikaner-tuisland ‘n tiende provinsie moet wees. Daarvoor is slegs ‘n parlementêre meerderheid nodig (1909). ‘n Deelstaat of kanton sou ‘n tweederde meerderheid verg (1869). Ander vereistes wat hy stel, is dat dit nie ‘n versnipperde gebied moet wees nie, maar aaneengeslote, sodat dit bv makliker geadministreer en beveilig kan word (456, 2536).

“Waar volke blootgestel is aan ernstige en voortdurende menseregteskendings, ontstaan die reg op regstellende afskeiding (‘remedial secession’)” (1975, 3145). Byvoorbeeld, volgens internasionale reg: “In no case may a people be deprived of its own means of subsistence” (1986). Maar dit is presies wat by grondonteiening sonder vergoeding en in sommige gevalle weens ander regstellende aksies gebeur. In die African Charter on Human and Peoples’ Rights staan: “All peoples shall have the right to existence” (2005). Om lewend te wees is immers die voorvereiste vir die benutting van alle ander regte. Maar dit kan bevraagteken word of die veiligheidsituasie in die nuwe Suid-Afrika sodanig is dat aan hierdie basiese vereiste voldoen word. In dieselfde handves staan: “All peoples shall freely dispose of their wealth and natural resources … In no case shall a people be deprived of it” (2013). “In case of spoliation the dispossed people shall have the right to lawful recovery of its property as well as to an adequate compensation” (2017). Onteiening en veral onteiening sonder vergoeding druis hierteen in, asook die mate waarin blankes oorbelas word sodat ellende onder ander bevolkingsgroepe bestry kan word en daar geld in die staatskas is waarmee korrupsie gepleeg kan word.

Hoewel die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, in ‘n benarde situasie verkeer, verkies Ehlers om so vreedsaam moontlik te werk te gaan, al noem hy ‘n enkele keer die moontlikheid van “verdedigende geweld” (3345). In die laaste hoofstuk skryf hy: “Dit is nie die bedoeling om … eksterne selfbeskikking te bepleit en daardeur sesessie van grondgebied te propageer met die oog op soewereiniteit nie” (3086). Maar “Afrikaners as ‘n klein minderheidsvolk met hul Westerse kultuur en waardestelsel [staar] werklik ‘n bedreiging in die gesig tussen miljoene mense in Suid-Afrika wat Afrikakulture en -waardestelsels aankleef. Gaan kyk ‘n mens na die ernstige gevolge wat die demokratisering van Suid-Afrika vir Afrikaners meegebring het, sal hulle op die lange duur moeilik oorleef as ‘n Westerse volk waar hulle nie politieke beheer uitoefen oor alle regeringsfunksies nie” (3103).

“Dit is sinloos om selfbeskikking na te streef wat nie uit die staanspoor gemik is op volle onafhanklikheid met internasionale erkenning nie” (3150). Dit beteken dat die tuisland deur afskeiding van Suid-Afrika of van ‘n ander land verkry moet word. Hiervoor sal Afrikaners onder meer uitgelewer wees aan die internasionale reg en ten minste in ‘n mate aan die goedkeuring van die internasionale gemeenskap, wat berug is vir bv opportunisme en dubbele standaarde. Maar ook hierdie paadjie word eintlik deur Ehlers grootliks toegemaak: “Volke in ‘n eenheidstaat verkry normaalweg nie die reg op eksterne selfbeskikking oftewel die reg van afskeiding (sesessie) nie. Volke het wel die reg op interne selfbeskikking” (3184), waarmee ons terug by die (onpraktiese) OASE-tuisland is.

Enersyds is dit nodig om te oorweeg watter voordele daar vir Afrikaners gaan wees elke keer as ‘n Afrikaner-tuisland voorgestel word. Party voorstelle is meer aanvaarbaar en prakties uitvoerbaar as ander. Andersyds moet daar uit die oogpunt van die ANC-regime na die saak gekyk word, as dit ‘n poging is om die tuisland plaaslik te vestig. Sedert die dwase magsoorgawe in 1994 is die verderflike ANC ‘n faktor waarmee rekening gehou moet word. Die ANC-regime is mags- en geldhonger. In OASE se voorgestelde tiende provinsie is daar niks wat dit ‘n aantreklike moontlikheid vir die kamerade maak nie. Selfs vir Afrikaners hou so ‘n tuisland myns insiens nie voldoende voordele in nie. Soos in die geval van kommunistiese regerings streef die ANC-regime na oordrewe gesentraliseerde beheer. Daar is geen moontlikheid dat die kamerade die ideaal van volle onafhanklikheid (soos genoem in die vorige paragraaf) aan Afrikaners sal gun nie. Soos Abraham Lincoln in Amerika sal die terroristiese ANC eerder oorlog voer as om die eenheidstaat te laat verbrokkel. Dit is nie dat die ANC ‘n gedugte weermag tot sy beskikking het nie, maar dit kan tog lastigheidswaarde hê.

Hoe verder? “Het dit nie nou weer tyd geword dat Afrikaners in Suid-Afrika laer trek ter wille van hul oorlewing nie?” (3315). Dus, probeer hou wat jy het. “Totdat Afrikaners nie in beduidende getalle die wíl toon om oor hul eie mense te regeer nie [eerder: deur hulle eie mense regeer te word nie], sal hulle weer vry wees van onderdrukking deur ‘n swart meerderheidsregering in Suid-Afrika nie” (3326). Apatie weens die onwilligheid om die huidige en die langtermyn situasie in oënskou te neem, is ‘n fundamentele probleem wat tans alle pogings om ‘n Afrikaner-tuisland tot stand te bring, saboteer.

Dan Roodt: PW en die professore

Ek het PW Botha twee keer in my lewe ontmoet en was redelik beïndruk met hom. Hy was eerlik, opreg en ‘n lojale Afrikaner. Hy sou nooit soos FW de Klerk aan die ANC oorgegee het nie.

Daar was egter ‘n paar krake in sy mondering. Soos die meeste Afrikaners was hy goedgelowig en het Britse diplomate en staatshoofde (soos mev. Thatcher) op hul woord geneem, min wetende dat ‘n Engelsman gewoonlik vir jou sê wat jy wil hoor en agteraf ‘n ander mening koester.

Die tweede ding wat ek vermoed, is dat hy iewers minderwaardig gevoel het omdat hy universiteit opgeskop het om as jong man voltyds by die politiek betrokke te raak. Soos Duitsers en Nederlanders, heg Afrikaners waarde aan akademiese kwalifikasies en titels.

Waarskynlik was PW Botha intelligenter as die meeste akademici met doktorsgrade; hy het ook uitstekend en baie suiwer Afrikaans gepraat sonder ‘n sweem van ‘n anglisisme. Daarteenoor is akademici gewoonlik konformiste wat handel in die “heersende ideologie”, veral natuurlik liberalisme en marxisme. Daar was eens konserwatiewe akademici, maar hulle is lankal uit die stelsel uitgewerk. Tans verteenwoordig elke universiteit in die land ‘n uitsaaistasie vir linkse denke en propaganda. Daar was meer “akademiese vryheid” in die ou Sowjetunie as in ons land, circa 2020.

Suid-Afrika se sterk weermag destyds was grotendeels die breinkind van PW Botha wat jare lank minister van verdediging was.

PW Botha het egter twee groot foute begaan wat waarskynlik tot die ondergang van Suid-Afrika bygedra het: hy het eers een akademikus en toe ‘n ander aangestel om oor belangrike sake te besluit.

Die eerste was prof. Nic Wiehahn wat voorsitter van ‘n kommissie oor vakbonde was. Hoewel dit John Vorster se idee was, het die sg. “Wiehahn-kommissie” in 1979 tydens PW Botha se termyn tot stand gekom en sogenaamde “progressiewe” wetgewing voorgestel, veral vir swart werkers. Trouens, die verskil tussen wit en swart werkers, asook trekarbeiders uit die tuislande en sg. “stedelike swartes” is met een pennehaal afgeskaf.

Die totstandkoming van Cyril Ramaphosa se kommunistiese NUM en COSATU was ‘n direkte uitvloeisel van die Wiehahn-kommissie. Dit het linkses in staat gestel om hul politiek te befonds deur maandelikse bedrae van swart mynwerkers se salarisse af te trek.

COSATU het in ‘n hoë mate die ANC aan bewind gebring. Die ANC was vir alle praktiese doeleindes wat die Amerikaners ‘n “buitelandse terreurgroep” noem en het oor geen binnelandse organisasie beskik nie. Dis nou nog afgesien van die feit dat Ramaphosa, wat uit die ekstreemlinkse vakbondbeweging te voorskyn gekom het, as die ANC se hoofonderhandelaar aangestel is.

Dít alles danksy “professor Wiehahn”.

Die tweede professor wat die Afrikaner se toekoms in Suid-Afrika die doodskoot gegee het, was Niël Barnard. PW Botha was self ‘n Vrystater. In ‘n uiters ongewone stap het hy op 1 Junie 1980 die voormalige staatsleerdosent aan die Universiteit van die Vrystaat as hoof van die Nasionale Inligtingsdiens aangestel.

Barnard het binne enkele jare in Switserland en elders met die ANC begin konkel, blykbaar sonder die medewete van die kabinet of PW Botha self. Waarskynlik is Barnard deur die CIA en die Britse MI6 gemanipuleer om die uiteindelike doelwit van ‘n ANC-oorname te bereik.

Suid-Afrika is van buite af verower deur terreur en propaganda. Daarna is die staat en staatsondernemings van triljoene rand se bates gestroop deur die ANC self, maar ook al die duistere magte, sowel binnelands as buitelands, wat hulle gehelp het en dus ook hul pond vleis kon eis in die vorm van belonings uit korrupsie en sg. “staatskaping”.

In so ‘n omgewing van terrorisme en ‘n “inligtingsoorlog” is ‘n land se verdediging so goed soos sy inligtingsdiens wat die nodige inligting insamel, maar ook terugslaan met “teeninligting” of teenpropaganda om dié van die vyand te neutraliseer. Volgens verskeie bronne het Niël Barnard nie hierin belanggestel nie en het reeds in 1982 vir alle praktiese doeleindes gekapituleer. Die weerstand teen die ANC en SAKP het hoofsaaklik vanuit die Weermag en die Polisie, waaronder die Veiligheidspolisie, gekom en nie vanuit Nasionale Inligting nie.

Elders hier op Praag, haal Leon Lemmer vir Barnard aan waar hy in sy outobiografie skryf:

““Ek het [Mandela] soos die toekomstige president van die land behandel, want dit was duidelik vir enigiemand met ‘n bietjie insig dat hy dit sou word” (p 205).”

Watter nut het dit om iemand aan die hoof van jou inligtingsdiens aan te stel as hy dink dat oorgawe aan die vyand onvermydelik is? kan ‘n mens vra.

Dan Roodt: Die Afrikaner kort media soos nooit tevore nie; help ons!

Geagte leser,

PRAAG (die Pro-Afrikaanse Aksiegroep) word vandeesmaand 20 jaar oud. Ons is 20 in 2020. Sowel vir Afrikaans as die Afrikaner, was die stryd om voortbestaan nog nooit so fel soos tans nie. Binnekort gaan die reeds foutiewe Grondwet verander word om “onteiening sonder vergoeding” toe te laat. In Gauteng, die provinsie waarin die meeste Afrikaners woon, is die ANC-maniak Panyaza Lesufi vasbeslote om alle Afrikaanse skole af te skaf.

Die ergste is erger dat die tradisionele Afrikaanse media deur ANC-gesindes oorgeneem is. Hulle ondersteun die stelsel of die status quo, praat dit goed, sien in “Cyril” (Ramaphosa) ‘n tweede Messias naas Mandela. Wat die buiteland betref, haat hulle die nuwe patriotiese bewegings in Europa en praat links-liberale Britte en Amerikaners klakkeloos na.

Grootskaalse breinspoeling oor die verlede en die hede is aan die orde van die dag, nes in die ou Sowjetunie.

Linkse media het die Mandelakultus geskep; nou onderhou hulle dit

Weens gebrek aan fondse en ons betrokkenheid by pro-Afrikaanse aktivisme in die buiteland, kan ons nie tans die hoeveelheid berigte en meningstukke op die PRAAG-webblad plaas wat ons graag wil nie.

‘n Radikale linkse minderheid oorheers die Suid-Afrikaanse media. Engelse artikels word toenemend bloot in Afrikaans vertaal en in Beeld, Die Burger en Rapport afgedruk omdat Afrikaners nie meer toegelaat word om hul sê te sê nie. Die vyand druk sy verwronge denkbeelde in ons kele af, ons hele kultuur word “getransformeer”; elke boek, elke fliek, elke TV- en radioprogram.

Dertig jaar gelede op 2 Februarie 1990, het FW de Klerk onder invloed van die linkse media besluit om aan die ANC oor te gee sodat hulle die land kan kom plunder. Dis só eenvoudig.

Ons wil graag ons PRAAG-webblaaie, ons YouTube-kanaal en ons uitgewery uitbou tot media wat ons mense sal inlig en aanspoor om nie tou op te gooi nie. Meer: Elkeen moet elke dag met trots PRAAG kan lees en sê: “Dis hoe Afrikaans moet klink, dis hoe elke Afrikaner moet dink.”

Daar is hoop: in die VSA en Europa het ons al hoe maar vriende. Ons is deel van ‘n magtige Westerse beweging wat die liberalisme en kultuurmarxisme van ons wil wil afwerp. Binnelands val die skille van mense se oë af soos wat geweld, diefstal, krag- en wateronderbrekings toeneem.

In die Ou Testament staan daar (Hoséa 6): “My volk gaan te gronde weens gebrek aan kennis.” In 2020 is dit waarder as ooit!

Deur terreur en veral propaganda is ons in 1994 oorwin.

‘n Paar honderd mense wat R30 per maand bydra, sal ons in staat stel om meer joernaliste aan te stel, meer rubriekskrywers te betaal, meer YouTube-video’s te maak en sodoende die linkse greep op ons land en ons mense te verbreek.

Sluit nou by PRAAG aan en help ons in dié stryd om inligting by ons mense, asook ons vriende in die buiteland, uit te kry. Ons oorlewing hang beslis daarvan af.