Dan Roodt: Die donker kant

In die sewentigerjare het ons na sogenaamde langspeelplate van viniel geluister. ‘n Gewilde album in 1973 was “The dark side of the moon” deur Pink Floyd. By garagepartytjies het ons op die musiek gedans, veral die liedjie “Time”.

Binne die album was daar twee plakkate van piramides. Maar die titel het verwys na die agterkant van die maan wat ‘n mens nooit sien nie, slegs een kant van die maan altyd na die aarde gekeer is. Hoewel sonlig wel op die agterkant val, en dit dus nie streng gesproke “donker” is, is dit tot en met 1968 toe die ruimtevaarders van Apollo 8 rondom die maan gewentel het, nooit deur die menslike oog gesien nie. Wel het die Sowjet-verkenningstuig, Luna 3, in 1959 ‘n foto daarvan geneem.

Soos wat Pink Floyd die term “donker kant” gebruik het, beteken dit dus “ongesiens” of “verduister”.

Dikwels voel dit vir my asof ek nog altyd in die donker kant lewe of probeer lewe. Die lig van die media en die geskiedenis val myns insiens altyd op die onbelangrike of oninteressante mense en dinge, terwyl die werklike gang van die tyd ongesiens en ongehoord verby snel.

Die verhaal van Afrikaners in Suid-Afrika word ook verduister en verdoesel. Joernaliste en historici stel glad nie in ons belang nie, behalwe as voorwerpe van spot, hoon of beskuldiging, terwyl die prestasies en verruklike letterkunde, kuns en musiek wat ons hier voortgebring het grotendeels begrawe of ten minste geringgeskat word.

Alles is in donkerte gehul. Die letterlike duister wat Eskom en die verval op hierdie vasteland verteenwoordig, is dalk ‘n gepaste metafoor vir die skaduwees en eklipse wat oor alles gewerp word.

As dit nie vir een of ander propagandadoel aangewend kan word nie, sal niemand daaroor skryf of berig nie.

In die tagtigerjare in Frankryk het ek die heerskappy van sosialisme en politieke korrektheid beleef. Frankryk was soos ‘n ligter weergawe van die Sowjetunie en oral in die media is bloot linkse menings weergegee. Alle skrywers en denkers was links, of so het dit voorgekom.

Sedertdien het ek tot my stomme verbasing ontdek dat ek destyds eintlik baie min van Frankryk te siene gekry het, want daar was ‘n hele verborge kant wat insgelyks in duisternis gehul was.

Byvoorbeeld was daar ‘n soort konserwatiewe literêre beweging in die vyftiger- en sestigerjare met die naam “Die Hoessare”. Hulle was gekant teen die eksistensialisme van Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir wat later eintlik in marxisme en kommunisme ontaard het. Niemand buite Frankryk het nog ooit van hulle gehoor nie en geen Engelse joernalis of skrywer het al ooit sover ek weet oor hulle kommentaar gelewer nie.

Daar was ook die fassinerende “nuwe regse beweging” van filosowe en denkers wat fassinerende insigte oor die Westerse kultuur en geskiedenis gepubliseer het; totdat die internet opgedaag het, het feitlik niemand van hulle geweet nie.

In die Afrikaanse media en aan die universiteite is ons getrakteer op dieselfde tipe linkse clichés aangaande Frankryk, met André P. Brink wat as ‘n soort Koning van die Literêre Broederbonders gepredik het wat die volk behoort te lees en te dink. Hoewel hy Frans magtig was, is sy hele blik op Frankryk deur liberale Engelse en Amerikaners bepaal en het sy kommentare by toeristiese gemeenplase gebly, asook natuurlik die preweling van enkele bekende Franse skrywers en denkers se name wat in die Engelse lande bekendheid verwerf het omdat hulle links en anti-Westers (eintlik ook anti-blank) was. Die verborge Frankryk het heeltemal by hom verbygegaan.

In vele opsigte gaan die lot van die Weste in Frankryk bepaal word. Amerika is eenvoudig te veel met Israel, Saoedi-Arabië en die Midde-Ooste verbind om hom te veel oor die toekoms van die Weste te bekommer. In elk geval is dit reeds ‘n multikulturele land baie soortgelyk aan Suid-Afrika waar blanke kiesers dalk binnekort in die minderheid gaan verkeer.

Duitsland is ‘n vreemde land vol fanatici wat liewer wil toesien dat die land ondergaan weens Islamitiese immigrasie as wat daar redelike debat gevoer word. Sensuur is aan die orde van die dag en die kleinerige konserwatiewe party, die AfD, word deur die staat en selfs die geheime diens aan bande gelê. Dus is daar ooreenkomste tussen die eertydse Duitse Demokratiese Republiek (DDR) en die huidige Bondsrepubliek van Duitsland (BRD).

Hoewel daar deesdae opkomende regse bewegings is, bly Swede en die res van Skandinawië sterk onder die invloed van die liberale en multikulturele Amerika met sy feminisme, anti-rassisme en vyandigheid jeens die klassieke Europese kultuur en geskiedenis.

Nederland en Skandinawië het heelwat in gemeen, dus kan feitlik presies dieselfde van ons stamland gesê word. Hoe beter die Nederlanders Engels praat, hoe sterker raak die invloed van die Amerikaanse liberale met hul aandrang op die globale mengkultuur. Die Nederlander, Frans Timmermans, bepleit reeds dat Europa “multikultureel soos Amerika” moet word.

Dis baie belangrik dat Afrikaners via Afrikaanse vertalings, onderhoude en berigte, beter ingelig moet raak oor alles wat daar in Frankryk geskryf en gedink word.

In Junie gaan ek in Brussel deelneem aan ‘n gesprek oor die toekoms van die Weste rondom die idee van die “Groot Vervanging” van Westerlinge of blankes in ons tyd. Die term “Groot Vervanging” (le grand remplacement) is deur ‘n Franse skrywer, Renaud Camus, gemunt. Die Vlaminge praat daarvan as “omvolking” en hier by ons kan ons dit seker “transformasie” noem. Ek hoop dat dit tot meer onderlinge gesprek kan lei sodat die “donker kant van die maan” uiteindelik belig kan word.

Dan Roodt: Afrikaner en Hollander: Dis tyd dat ons mekaar vind

Elke Afrikaner is trots op Jan van Riebeeck. Toe Zuma iets neerhalends oor ons volksvader sê, het daar spontaan op sosiale media die slagspreuk “Je suis Jan”, verskyn, tesame met ou randnote waarop sy afbeelding trots gepryk het. Die ou rand, die sterk rand, toe die Kaap nog spreekwoordelik Hollands was… Maar soms vergeet Afrikaners ‘n belangrike deel van die verhaal: Jan van Riebeeck was ‘n Nederlander!

Soos by familie, bestaan daar ‘n liefdehaatverhouding tussen Afrikaners en Nederlanders. Vele Afrikaners sit nog in die verlede — die meer onlangse verlede — vas en dink dat Nederland steeds uit fanatiese lede van Connie Braam se Anti-apartheidsbeweging en ‘n klomp linkse hippies wat dagga in Amsterdamse coffeeshops rook, bestaan. Nee, mense, Nederland het sedertdien ver gevorder: daar was Pim Fortuyn, wat na Verwoerd wreed in ‘n sluipmoord vermoor is, asook die wêreldberoemde Geert Wilders wat vier-en-twintig uur bewaak moet word omdat hy hom sterk teen die Islamisering van Nederland uitgespreek het. Maar ook: ‘n dapper Nederlander genaamd Hans Janmaat wat heel eerste in die tagtigerjare die immigrasie en die verswelging van Nederland deur Derdewêreldimmigrante begin bekla het. Hy het die slagspreuk, “Eigen volk eerst” gebruik, wat vandag tot in Amerika gehoor word. Trouens, verlede jaar naby Nashville, Tennessee, wou Jared Taylor by my weet hoe mens die Nederlandse en Afrikaanse “g” van “Eigen volk eerst” uitspreek.

Hans Janmaat was die voorloper van die huidige regse beweging in Nederland. Hy is deur sy eie mense meer gehaat as wat Connie Braam se Anti-apartheidsbeweging ooit Afrikaners gehaat het. In die parlement, die Tweede Kamer, het almal uit die saal gestap as hy begin praat. Op ‘n stadium was hy die aangeklaagde in 300 hofsake waarin hy van rassisme, vreemdelingehaat en dergelike meer beskuldig is. Linkses het die hotel waarin sy party ‘n vergadering gehou het aan die brand gesteek. Hy kon uit die brandende hotel ontsnap deur ‘n lakentou te maak, maar toe sy sekretaresse dieselfde doen, val sy deur ‘n ruit, waarna haar bene geamputeer moes word. As opgeleide ekonoom het Janmaat egter besef dat immigrasie niks goeds vir Nederland gaan beteken nie, daarom het hy hom tot aan die einde van sy lewe in 2002 nie laat afskrik nie.

Vandag bestaan daar ‘n lewendige, beskaafde en intellektuele regse beweging in Nederland wat veel wyer as die Partij voor de Vrijheid strek. Daar bestaan ook iets wat “nieuw rechts” genoem word, ‘n term wat dalk na die Franse beweging van die sewentiger- en tagtigerjare terug te voer is. Trouens, Nederland verkeer op die voorpunt van die Europese herontwaking wat tans momentum verkry en oplaas ook besig is om Duitsland te bereik, soos ons verlede naweek tydens die Bondsdagverkiesing gesien het.

In die Tweede Kamer der Staaten-Generaal, kortweg die Tweede Kamer genoem, beskik die PVV oor 20 setels — teenoor die linkse Partij van de Arbeid, eens die ruggraat van die Nederlandse Anti-apartheidsbeweging — se nege. Slegs die sentrumregse Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) het meer setels as die PVV, en waarskynlik nie vir lank nie.

Skielik ná verlede Sondag se Duitse verkiesing, is ek uitgenooi om met ‘n dinkskrum in Bonn oor Suid-Afrika en die probleme van multikulturalisme te gaan praat. Maar ek gaan ook Amsterdam aandoen om ons bande met Nederland te probeer versterk. Dis hoog tyd dat ons anti-apartheid en die onlangse verlede begrawe en begin saamwerk tot ons wedersydse voordeel en oorlewing!

My visie vir ‘n toekomstige verhouding tussen Nederland (maar ook Vlaandere) en Afrikaner-Suid-Afrika kom neer op die Skandinawiese model. In Skandinawië bestaan daar ook verwante, dog afsonderlike tale. Nietemin neem Swede, die land met die grootste bevolking en ekonomie, ‘n leidende rol in om ‘n Nordiese kultuur en ekonomiese blok in stand te hou. Presies dieselfde kan tussen Nederlanders, Vlaminge en Afrikaners gebeur. Weliswaar bestaan daar reeds noue samewerking op alle gebiede tussen Nederland en Vlaandere, wat eintlik een Nederlandssprekende gebied beslaan, maar ons Afrikaners kan ook ‘n belangrike rol begin speel, as ons maar net wil! Nederland moet ook, vanweë die grootte van haar bevolking en ekonomie, die funksie van ‘n Swede begin inneem en sorg dat daar groter koördinasie en samewerking tussen die verskillende onderdele van ‘n goter Dietse nasie of groepering plaasvind.

Suid-Afrika, hoewel onafhanklik sedert 1910, is verreweg die suksesvolste Nederlandse kolonie wat daar ooit was. Sonder die VOC en die Nederlandse Goue Eeu van die 1600’s, sou daar nooit ‘n Jan van Riebeeck gewees het nie, nóg minder Afrikaners en Afrikaans.

Johannes van Melle

So van Afrikaans gepraat: Vele Nederlanders wonder vandag waarom ons nie maar kon aangehou het om Afrikaans as ‘n soort dialek of volkstaal te praat en Nederlands te skryf, soos wat dit in Nederland en Vlaandere met hul veertigtal dialekte gedoen word nie. Maar ook Afrikaans is ten dele deur Nederlanders, nie net Afrikaners nie, geskep! Sonder die groot aantal Hollanderonderwysers wat net ná die Tweede Vryheidsoorlog Suid-Afrika toe geëmigreer het, sou daar nooit Afrikaans gewees het nie. Hulle en hul kinders het ‘n leidende rol in die totstandkoming van die vroeë Afrikaanse letterkunde gespeel. Onder andere is die beste Afrikaanse roman uit die vroeë twintigste eeu, Bart Nel, deur ‘n Nederlander, Johannes (Jan) van Melle geskryf. Let wel: nie in Nederlands nie, maar in Afrikaans!

Johannes van Melle is op 1 Februarie 1887 in Goes, Nederland, gebore en kom as immigrant in 1906 in ons land aan. Hy sterf op 8 November 1953 in Johannesburg.

Bart Nel speel tydens die Rebellie af, daarom kan dit ook as ‘n vroeë Afrikanernasionalistiese roman gelees word. Vanweë sy politieke keuse om by die Rebellie aan te sluit, verloor die hoofkarakter alles wat hy het: sy plaas, sy vryheid (vir sy opstand moet hy tronk toe gaan), sy familie, sy mooi vrou wat van hom skei en met ‘n ander man trou. Aan die einde spreek hy die beroemde woorde wat al byna ‘n eeu lank in Afrikaans weerklink:

“Hulle het nou alles, hulle het my grond, my vrou, my kinders. Maar my het hulle nie. Hulle kan maar kom, hulle kan my maar in die tronk gooi en hulle kan maar my grond vat; hulle kan my maar doodskiet ook, maar my sal hulle nie kry nie. […] My kry hulle nooit. Ek is Bart Nel van toe af, en ek is nog hy.”

Dié paragraaf uit Bart Nel kan amper as allegorie op ons huidige situasie toegepas word: Afrikaners het byna alles verloor: ons openbare maatskappye, ons pensioene, ons politieke mag, ons grond, ons hospitale, ons universiteite, ‘n groot klomp van ons skole, en so kan ons aangaan. Maar, soos Bart Nel sou sê: Ons is nog óns!

Ons huidige probleme is meer materieel en ekonomies van aard. En dis nou waar Nederland, die Moederland inkom. Terloops, die Engelse in Suid-Afrika het altyd hul bande met die Verenigde Koninkryk of met die breër Britse Ryk of Statebond behou. Dit het hulle ‘n voordeel gegee. Hulle voel ewe tuis in die VK, Australië of Kanada as in Suid-Afrika. Hierteenoor wou ons Afrikaners dalk té onafhanklik wees, té selfstandig: eie land, eie taal, eie kultuur, eie identiteit. En, soortgelyk aan ‘n eeu gelede, het ons weereens die stryd teen die Britse Ryk verloor. Met die geringe verskil dat die Britte dié keer nie met die wapen in Suid-Afrika kom veg het nie, maar met die pen vanuit Londen, met propaganda, foto’s, beeldmateriaal, slagspreuke, “apartheid is ‘n misdaad teen die mensdom”, en dergelike meer. Dit was ‘n semantiese oorlog.

Soos Suid-Afrika onder Afrikanerregering by verre die welvarendste land in Afrika was, net so tel Nederland onder die welvarendstes in Europa. Naas die metropolitaanse gebiede van Parys, Londen, Milaan, Madrid en die Ryn-Ruhr in Duitsland, verteenwoordig die Nederlandse “Randstad” een van die grootste stedelike ekonomieë in Europa. Nes Pretoria en Johannesburg oor die afgelope dekade of twee “aanmekaar gegroei” het, het die vier groot Nederlandse stede van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag ook ineengestrengel geraak en word as een ekonomiese streek, die Randstad, beskou. Die Randstad is ekonomies groter as Frankfurt, Rome, München, Berlyn, Stockholm en vele ander metropolitaanse gebiede in Europa.

Anders as Suid-Afrika met sy uitgestrekte vlaktes en verlate Karoogebied, is Nederland maar so groot soos die Krugerwildtuin. Dis egter ‘n besige klein landjie met sestien miljoen mense en ‘n ekonomie van $752 miljard per jaar. Hierteenoor is Suid-Afrika met sy reusebevolking van 56 miljoen mense se ekonomie slegs $280 miljard groot.

Gegewe die internet wat kommunikasie tussen lande byna gratis gemaak het, sou dit baie maklik vir Afrikaners wees om by die Nederlandse ekonomie in te skakel. Nederland, ‘n ryk en welvarende eerstewêreldland, is op sy beurt met die reuse-ekonomie van Noord-Europa, waaronder België, Frankryk, Duitsland, Switserland en Skandinawië verweef. Om vir ons twee tot drie miljoen Afrikaners werk te skep deur handel en aanlynwerk met Nederland, om nie van Vlaandere te vergeet nie, gaan baie makliker wees as om jou teen regstellende (amper skryf ek regstelende) aksie in Suid-Afrika te probeer verset.

Nederland, veral met sy sterk regse of behoudende beweging, is op pad op. Suid-Afrika, danksy die keuses van mnr. FW de Klerk en ‘n vorige geslag hopelose Afrikanerleiers, is op pad af, al verder in die ekstreemlinkse, antiblanke, Afromarxistiese moeras in. Vandeesweek het Johann Rupert dit ervaar en is daar voor die hoofkantoor van Remgro op Stellenbosch openlik en luidrugtig “One settler, one bullet” gesing. Vir die oomblik is daar nie veel wat ons daaraan kan doen nie, behalwe om ons as gemeenskap van die ergste geweld en verval af te sonder.

In die nabye toekoms sal ons kinders, soos van ouds in die negentiende en vroeë twintigste eeu, waarskynlik in Nederland en Vlaandere moet gaan studeer, want die Suid-Afrikaanse universiteite gaan Afrika-universiteite word waar politieke agitasie en finansiële probleme die botoon gaan voer, met weinig opvoeding en opleiding wat plaasvind. Eintlik gebeur dit reeds. Soos wat die getalle studente toeneem en standaarde daal, gaan daar niks van ons eertydse skoon, netjiese en voortreflike kampusse oorbly nie. Daarvoor het dieselfde De Klerk-geslag, waaronder die akademiese potentate Johan van Zyl, Theuns Eloff, Chris Brink, Wim de Villiers, Faan Hancke en vele ander, gesorg. Eers moes Engels ingebring word, toe moes die kampusse “transformeer” en “dekoloniseer”, volledig “Afrika-universiteite” word, met alles wat daarmee saamhang.

Dat ons mense op ‘n streep Australië en Nieu-Seeland toe emigreer, waar hul kinders blitssnel verengels, is vir my ‘n onding. As jy dan móét emigreer en hierdie mooi land waar Jan van Riebeeck in 1652 aan wal gestap het, wil verlaat, waarom nie eerder Nederland toe emigreer nie? Al vernederlands jou kinders en kleinkinders, gaan hulle nog eendag Afrikaans kan verstaan en word die naelstring wat hulle aan ons eeue oue Dietse kultuur verbind, nie finaal geknip nie.

Van die Nederlandse ambassade in Suid-Afrika, waar die linkse burokrate steeds die septer swaai, kan ons nie veel verwag nie. Hulle is die ANC se vriend en die Afrikaner, asook die nieu-regse Nederlander, se vyand. Maar Nederland se sake- en kulturele sektore staan vir ons oop. Saam kan ons films maak, boeke skryf en vertaal, boer in Nederland en Suid-Afrika, asook met die hele wêreld handel dryf.

Die Suid-Afrikaanse ekonomie het Afrikaners nodig, nie andersom nie. Sonder om die land te verlaat, kan ons môre delokaliseer en ‘n inkomste oorkant die water begin verdien. Laat Engelse Suid-Afrika met sy groter wordende probleme en links-politieke radikalisme maar opsnork.

Trouens, ek verstout my om te sê: As ons en die Nederlanders kan begin saamwerk binne ‘n Skandinawiese model, kan die VOC straks herleef! Ons sal nuwe markte verower, ons kultuur sal bloei soos laas in die sewentiende eeu of in Afrikaans in die 1960’s toe ons films die Hollywoodfilms by die loket uitgestof het. En ja, nie net die Kaap nie, maar ‘n groot deel van die wêreld sal spreekwoordelik Hollands wees.

Daar bestaan ‘n lang artikel deur Bart de Graaff wat die historiese verhouding tussen Afrikaners en Nederlanders naspeur: Onbeantwoorde liefde: Nederlandse betweters en Afrikaner Boeren. Ek wou so half daarop antwoord, maar sal dit dalk by ‘n ander geleentheid doen. Interessant egter is dat De Graaff meen dat Nederlanders sedert die Eerste Vryheidsoorlog met groot welwillendheid na Afrikaners gekyk het, en ook in hul veglus teen die Engelse iets van ‘n verlore Nederlandse heldedom gesien het. Soos hy dit in die inleidende paragraaf stel:

Wie de geschiedenis van de Nederlandse betrekkingen met Zuid-Afrika analyseert, kan niet om de culturele verwantschap heen die bestond (en bestaat) tussen Nederland en het Afrikaanstalige deel van de Zuid-Afrikaanse bevolking. De verwantschap die ertoe leidde dat Nederland vanaf 1880 lange tijd met grote welwillendheid naar blank Zuid-Afrika heeft gekeken. Al was dat omgekeerd zeker niet het geval.

Wilhelmina Helena Pauline Maria, Prinses van Oranje-Nassau en Hertogin van Mecklenburg, Koningin der Nederlanden van 23 november 1890 tot 4 september 1948.

Daardie geskiedenis is egter nie verby nie; ons skep dit steeds. Veral danksy Martin Bosma van die PVV wat van Afrikaans en Afrikaners weer ‘n gesprekspunt in die Tweede Kamer en in die Nederlandse media gemaak het, het iets van die glorieryke dae van die laat negentiende eeu teruggekeer, ‘n tyd toe vele Nederlanders bereid was om saam met ons teen die Engelse te kom veg, en Paul Kruger oral in Nederland vol sale getrek en toegejuig is. Die mooi jong koningin van destyds, Wilhelmina, na wie ‘n straat in Pretoria tot onlangs toe nog vernoem was, was in ‘n sekere sin ook óns koningin, soveel het sy vir ons omgegee.

Een aand by Wits in ‘n saal vol mense het ek ervaar hoe Frederik van Zyl Slabbert kruip voor Engelse; dit het my ‘n afsku in die man gegee wat my tot in die graf sal bybly. Daar is niks so afgrysliks soos ‘n hanskakie of ‘n Engelskaner nie. Vandag wemel dit natuurlik van hulle, veral in die geledere van Naspers waar hulle die Engelse politieke korrektheid en linksheid meer fanaties aanhang as wat ‘n salafis hom aan Islam onderwerp. Of dalk is dit een en dieselfde ding, want linksheid lei in ons tyd soomloos na onderwerping aan Allah, die “multikulturele” god. Islam beteken mos “onderwerping”, ‘n blindelingse onderwerping. Op ‘n manier is Afrikanerskap in die nuwe Suid-Afrika insgelyks tot blindelingse onderwerping gereduseer: onderwerping aan die swartman, aan politieke korrektheid, aan Engels, aan boetedoening vir apartheid, aan grondhervorming, aan antiblanke diskriminasie wat ons met gelatenheid moet aanvaar.

Van Zyl Slabbert het so ‘n patetiese, dom boekie geskryf, Afrikaner-Afrikaan, maar wat natuurlik deur al die Naspers-idiote opgehemel is. Daarin het hy ‘n pleidooi daarvoor gelewer dat die Afrikaner volledig “Afrikaan” moet word en sy vorige Europese identiteit heeltemal moet prysgee. My antwoord: Laat die Engelse en die hanskakies maar deur Afrika geassimileer en Afrikane in daardie sin word. As kinders van Jan, sal ons altyd trou aan ons tradisie bly. Nie Afrikaner-Afrikaan nie, maar Afrikaner-Eurokaner, Afrikaans-Nederlander of Dietser. Aan die einde van sy lewe het my pa, wat eens Afrikaans en Nederlands onder C.M. van den Heever gestudeer het, maar ook ‘n groot aanhanger van die laat-Romantiese Nederlandse digter A. Roland Holst was, hom uit protes teen Afrikanerverraad ‘n Dietser begin noem.

Ek sien op die Nederlandse Wikipedia dat daar ook taamlik “verregse” konnotasies aan dié term kleef:

Een reden dat het woord Diets minder in het moderne Nederlands wordt gebruikt, is dat deze term met voorliefde werd gebruikt door 20e-eeuwse fascisten van onder meer het Zwart Front en het VNV, en nationaalsocialisten van de NSB. Zij gebruikten ideologisch geladen termen als ‘Diets’ om te refereren aan de gezamenlijke of gedeelde oorsprong van de Nederlandse volkeren en zo hun streefdoel van een Heel-Nederland van een half mythische, half historische naam te voorzien: ‘Dietsland’. Vooral uit dit laatste blijkt het hervondene van deze naamgeving. Zij wilden ‘terug’ naar de basis, het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden of de Zeventien Provinciën.

Of my oorlede vader daarvan bewus was, weet ek nie. In elk geval, dit klink vir my reg: Dietser. Wat jy ook al doen of wat jy ook al sê, hulle gaan jou “verregs” noem. Dus, laat ons ons nie inhibeer nie. Dít het Martin Bosma van die PVV ook genoem in sy boek met die barokke titel: De schijn-élite van die valse munters — Drees, extreem rechts, die sixities, nuttige idioten, Groep Wilders en ik wat hier gratis afgelaai kan word.

Terug na die oorsprong, terug na oer-Afrika, dis mos waaroor die politiek deesdae in Suid-Afrika gaan. Die Britse Ryk het reeds herleef met “Afrikaans must fall”. Suid-Afrika raak al hoe meer negentiende-eeus, half gevange tussen Britse sendelingdenke en Zoeloe-wreedheid, met nuwe konsentrasiekampe op die horison, ‘n tweede volksmoord. Die paaie en geboue sal binnekort ook lyk soos in die negentiende eeu, met die gehalte van “Engelse” regering wat ons tans geniet.

Ons wil egter nie terug na die negentiende eeu of die vroeë ystertydperk waarin dié land hom bevind het voor die VOC en daarna die Groot Trek hom getref het nie. Ons wil vorentoe, die een-en-twintigste eeu in.

Sáám met ons Europese bloedfamilie, die ander Dietsers.

Help my om die Dietse droom te bewaarheid! Skenk geld vir my Europese toer of sluit by PRAAG aan. Kontak my op Twitter of Facebook of per e-pos by dan[aapstert]praag.org indien u enige vrae het of PRAAG se bankbesonderhede verlang.

Europese toer: Bonn—Berlyn—Amsterdam—Brussel—Parys en dalk Stockholm: 31 oktober tot 10 november 2017.

Ns. Die feit dat koningin Wilhelmina óók ‘n prinses van Mecklenburg was, roer regtig my hartsnare. Niet net het die AfD in die onlangse Duitse verkiesing daar meer as 20 persent stemme ontvang nie, maar dis mos ook eintlik ‘n deel waar Platduits tot onlangs gepraat is, ‘n taal wat na aan Nederlands en Afrikaans verwant is.

Michael Booth oor die Skandinawiërs: The almost nearly perfect people

By nie-verloopte Afrikaners is die Skandinawiese lande berug vir die finansiële en morele steun wat hulle aan Suid-Afrikaanse terreurbendes gegee het. “The political leaders of the North have often served as the moral compass of the world” (Booth, bron hier onder, Kindle 2574). Toe ek Swede in 1970 besoek het, was daar net twee swart passasiers op die vlug. Op die lughawe in Stockholm is hulle dadelik eenkant geneem vir ondervraging deur die doeanebeamptes. Toe dink ek: Ja, julle bliksems, julle preek een ding maar doen ‘n ander.

Later sou ek agterkom dat dit juis in hierdie tyd was dat Swede begin het om immigrante uit die Derde Wêreld toe te laat. “Immigration didn’t really begin in this part of the world until the late 1960s” (Booth 5733). Sedertdien het die ander Skandinawiese lande weens dure ondervinding (bv misdaad en krotbuurte) probeer om sulke immigrante in groter mate buite te hou. Swede gaan egter halsstarrig voort met sy oorverligte immigrasiebeleid, al het dit reeds sy tradisionele inheemse kultuur ernstig aangetas. “Culture is not a big thing in Sweden” (Booth 5676).

Deesdae reken die Swede, ten minste wat amptelike beleid betref, steeds dat hulle die morele hoë grond beklee en word die ander Nordiese lande verwyt dat hulle polities nie verlig genoeg is nie. Soos in die nuwe Suid-Afrika, waar onwettige inkommers oogluikend toegelaat word, gee Swede voorkeur aan ‘n beleid wat duidelik nie in die landsbelang is nie. Dit is omdat tradisionele nasionalisme deur ideologiese oorwegings ondergrawe word. Die ideaal is voorbeeldige wêreldburgerskap waarin ook die Sweedse taal, wat betref woordeskat en sintaksis/sinsbou, toenemend verengels en selfs veramerikaans word. Plaaslik sit ons deesdae met Kengels, Kafrikaans en Kaaps. In Swede word ‘n soortgelyke verskynsel Swenglish genoem. Dit dui op ‘n groeiende gebrek aan volksgevoel en belemmerde selfrespek.

“The Swedes made a conscious, unified push towards the light, embracing technological and industrial progress, modernism, secularism and socially progressive politics, in the process becoming one of the most successful industrial nations of the post-war years, a manufacturing colossus, a paragon of what a modern, multicultural nation should be” (Booth 3105).

Na aanvanklike sukses het buitensporige sosialisme Swede se voorspoed egter al hoe meer afgeplat, sowel ekonomies as kultureel.

Uit die oogpunt van die blankedom is dit ‘n buitengewoon tragiese verskynsel. In die etnologie word die Noord-Europeërs, veral die Skandinawiërs, as die prototipe blankes beskou. Na die Tweede Wêreldoorlog, as ‘n weerslag van nazisme, was daar ‘n oordrewe neiging om die inherente waarde van blankheid te ontken, nasionalisme te verkleineer en selfs om blanke volksmoord (bv in die sin van die verswelging van blankes deur swartes) gelate te duld. Sedertdien, onder meer weens die ervaring met immigrante uit die Derde Wêreld in die Europese Unie, het daar ‘n kentering ingetree; nie soseer in Swede nie, maar eerder in die ander Nordiese lande.

almost_nearly_perfectIn die res van my skrywe verlaat ek my op Michael Booth se boek, The almost nearly perfect people: The truth about the Nordic miracle (London: Jonathan Cape, 2014, 418p; Amazon Kindle $13.67). Die boektitel sluit netjies aan by wat ek hierbo geskryf het. Booth is ‘n Brit wat met ‘n Deen getrou het en nou in Denemarke woon. “On first acquaintance the Danes seemed to me to be pretty much like Germans, but with better furniture” (3542). Dit is vir hom moontlik om met die nodige afstand na die Skandinawiërs te kyk en terselfdertyd op eerstehandse ervaring te steun. Hy poog om die “Nordic exceptionalism” te verstaan (35); hulle “claim to life-quality supremacy” (110); hulle gewaande “wellness, satisfaction and happiness” (114). Booth speur hierdie dinge na vanaf Nordiërs se vorige monokulturaliteit tot hulle huidige mate van multikulturaliteit. In dié proses word die Nordiërs se onvolmaaktheid duidelik.

Daar is ‘n populêre beeld in “die media” geskep. Hoë belasting maak dit vir hierdie welvaart- en welsynstate moontlik om ambisieuse beleide vir bv omgewingsbewaring deur te voer:

“The Scandinavians were not only the happiest and most contented people in the world, but also the most peaceful, tolerant, egalitarian, progressive, prosperous, modern, liberal, liberated, best-educated, most technologically advanced” (118). “If you wanted to know where to look for the definitive model of how to live a fulfilled, happy, well balanced, healthy and enlightened life, you should turn your gaze north of Germany, and just to the left of Russia” (122).

Aan die negatiewe kant is daar “racism and Islamophobia, the slow decline of social equality, the alcoholism, and the vast over-stretched public sectors” (253). “Over half of the Danish adult population – as much as two-thirds according to some estimates – either works in the public sector or is financially supported by it in the form of benefit payments” (1008). “The key to Sweden’s success is that it slashed taxes, greatly reduced its public sector, and underwent a massive privatisation programme in the 1990s” (1210). Die Nordiese owerhede is voorbeeldig korrupvry: “Transparency International’s annual Corruption Perception Index currently ranks Denmark and Finland as the least corrupt countries in the world, with Sweden and Norway following closely behind” (638).

Tot dusver is die terme “Nordies” en Skandinawies” gebruik. Daar is ook die naam “Viking” vir hulle voorvaders. Die gebied in en om Jutland, die Deense skiereiland, is die bakermat van die Teutone. Booth bespreek agtereenvolgens Denemarke, Ysland, Noorweë, Finland en Swede. “Technically speaking, neither the Finns nor the Icelanders were actually Scandinavians: that term refers to the people of the original Viking lands, Denmark, Sweden and Norway” (262). Die Yslanders en Finne “feel marginalised; we are out of the Scandinavian domain … Danes, Swedes and Norwegians can generally understand each other’s language, but Icelandic and Finnish stand apart” (2191). “Strictly speaking, if we are going to lump all five countries together we really ought to use the term ‘Nordic'”(262). “Nordiër: (Blonde) bewoner van Noord-Europa, veral Skandinawië en Finland” (HAT). “Much of the success of the Nordic countries has been ascribed to three key factors: their homogeneity, their egalitarianism, and their social cohesion” (2005). Dit is juis hierdie drie kenmerke wat sterk deur immigrante uit die Derde Wêreld ondergrawe word.

Ek gaan nie die inhoud van Booth se boek opsom nie, maar slegs enkele aspekte noem waarin Praag se lesers moontlik belangstel; in dieselfde volgorde as die hoofstukke. Booth het al hierdie lande besoek en onderhoude gevoer. Om die lengte van my teks te beperk, onderskei ek nie altyd tussen Booth se mening en dié van sy gespreksgenote nie.

Denemarke

As koloniale moondheid was Swede, Noorweë, Ysland, Estland, drie Wes-Indiese eilande en ‘n aantal handelsposte in Indië eens deel van die Deense ryk. Deesdae het net Groenland en die Faroër-eilande as selfregerende Deense gebiede oorgebly. Dene het op ‘n ander en sekerlik eerbaarder manier as Afrikaners politieke mag ingeboet, maar die resultaat is soortgelyk. “The territorial losses, sundry beatings and myriad humiliations forced the Danes to turn their gaze inward, instilling in them not only a fear of change and of external forces that abides to this day, but also a remarkable self-sufficiency and an appreciation of what little they had left” (384). By die Dene is daar ‘n “disproportionate satisfaction in small pleasures” (1765). “They were learning how to do what they still do best: to be grateful for, and make the most of, the resources available to them; to cherish the simple pleasures of community; to celebrate their Danishness; and, above all, avoid annoying the Germans” (405). (Suid van Jutland het die Dene eers Hanover en daarna Schleswig-Holstein aan die Duitsers afgestaan.)

In Afrikanergeledere is dit nie die Duitsers nie maar veral swart mag wat die steen des aanstoots is. Daar is ‘n veelseggende Deense gesegde: “What was lost without will be found within” (392). Booth noem dit sy “post-colonial ‘drawbridge theory'” (1515), naamlik “Danish xenophobia and racism … the Danes like to put up fences between themselves and the rest of the world and draw back and be comfortable and cosy” (1511) . Daar is ‘n Danish People’s Party wat glo xenofobies-nasionalisties gesind is (1580). Booth verwys na “the rise of the right wing” (1757). Die Dene is “in denial about the increasingly rampant gang criminality which has resulted in numerous shootings in Copenhagen suburbs; in denial about the realities of integration and of being part of a globalised world” (1798). Wat in die Dene oorgebly het, kan “humble pride” genoem word (420).

In 2001 die Danish People’s Party “became the third-party power broker in the Danish coalition government, and went on to use their position to get numerous draconian immigration proposals passed into law” (4936). Denemarke het immigrasie ingekort, “with different welfare provision for new arrivals, more stringent rules for applications … Denmark … in doing so has provoked outrage from human rights organisations, the EU and others, and suffered irrevocable damage to its international image” (4879). “When you read what is written about Denmark in the Swedish media … it is almost all about one topic – immigration: that we are racist or xenophobic, or how we have been criticised by the EU or UN” (4961). Daar het ‘n kentering in Denemarke gekom: “Even centrist parties routinely generalise negatively about immigrants and Muslims” (4992). Wat erken moet word, is: “The Danish People’s Party, and to a lesser extent the Sweden Democrats, do speak for a significant proportion of their respective populations” (4996). ‘n Waarnemer het gesê: “Immigration is perhaps the most important topic in Europe today” (4967).

Die Deense hoofstad, Kopenhagen, is dermate deur nie-Deense elemente ingeneem dat daar heelwat aan bv veiligheid ingeboet is. “There are … regular shootings and occasional riots in Denmark’s most ethnically diverse quater, Norrebro in Copenhagen; the Danes dismiss these as mere inter-gang warfare” (4757). “Out in the countryside, front doors, cars and bicycles are often left unsecured. If you drive around the country lanes you will find fruit and vegetables on sale in stalls to be paid for via honestry boxes … people do leave their kids sleeping in prams outside cafés and shops, even in the cities, and let their children commute to school alone” (667). Dit klink soos die salige, beskaafde Suid-Afrika van my jeug.

“As with the British comprehensive system, there is a growing concern that the schools tend to sacrifice the potential achievements of the higher-performing students for the better good of the middle and lower achievers: the level of instruction is brought down to include the least able, testing is frowned upon … there does seem to be a little too much emphasis on social skills at the expense of actual learning” (1122). Sommige hiervan is ook kenmerkend van die huidige Suid-Afrikaanse onderwys.

Ysland

In die hoofstad van Ysland, Reykjavik, is daar ‘n skerp toename in misdaad. “People are installing alarms” (1929). Ysland “has long been a model of gender equality” (1997). “The Icelanders buy more books per capita than anyone else in the world” (2001). By hulle is daar ‘n “inbred sense of superiority” (2062), maar “the Danes look down on them” (2148). “The Danes allowed the Icelanders to maintain their culture and language, in stark contrast to the Swedes’ treatment of the Finns during the same [colonial] period” (2178).

“Thursday, Friday, and Saturday … half the country appears to take it as a professional obligation to drink themselves into oblivion” (2071). Die Yslanders “have this myth about the Finnish male being depressed and drunk, and maybe we have some of that. Alcoholism is a growing issue” (2191). “Icelanders … don’t have a pub culture yet like the Danes do. They can’t have one drink on the way home from work: if you try that they look at you like you’re an idiot. They are bingers, like the Finns” (2195). “All the Scandinavians were broadly similar in their approach to intoxication: only Icelanders actively approved of drunkenness” (3606).

Noorweë

“The Norwegians seem to have the strongest bond of all [Nordics] with their natural surroundings; their scenery is the source of their fiercest patriotic fervour” (2780). Die Dene, wat ‘n “pathetic little flat country” (3154) met minder natuurskoon bewoon, word deur die Noorweërs van “mountain envy” beskuldig (2817). Denemarke en Swede is vorige heersers van Noorweë. Die Noorweërs is sterk nasionalisties, gevolglik is daar ‘n neiging tot regsgesindheid (2430). “Nordic national romanticism still prompts uncomfortable memories of the Swedes’ dalliances with the Nazis during the Second World War. The Norwegians, on the other hand, fought more determinedly against the Germans than any of their Scandinavian siblings” (2477).

‘n Optog van kinders in Oslo, die Noorweegse hoofstad, toon dat “a good number of them ethnically non-Norwegian” is (2498); “Somali, Turkish, Iraqi and Pakistani kids” (2506). “Oslo schools with large numbers of children of non-Western backgrounds who had wanted to march on 17 May [Grondwetdag] had been the target of bomb threats and demonstrations by the same species of right-wing thug. In response, there had been a conscious effort by local authorities and civic groups to make 17 May an actively multicultural, inclusive event” (2511). Booth maak deurgaans seker dat sy lesers deeglik van sy polities korrekte verligtheid bewus is. “I am a great enthusiast for political correctness” (4727). “I find the Nordic Right’s bigotry and falsehoods as distasteful as anyone” (4940). Anders Behring Breivik se aanvalle op “non-Western immigrants” (2570) in 2011, waarin 77 mense gedood is, gee aan Booth ruim geleentheid vir politieke korrektheid. Breivik “held them responsible for most of the violent crime in Norway” (2570).

‘n Norweegse kommentator het oor die Breivik-gebeure gesê:

“It’s much less far from the mainstream than many are willing to accept – whilste most Norwegians are not racist, some hold deeply troubling views … Prior to 22/7, as the attacks are more commonly referred to in Norway, the country had the strongest mainstream right-wing party in all of the region, and one of the strongest in Europe: the Fremskrittsparti, or Progress Party. Though its popularity dipped following Breivik’s attacks, in the last parliamentary election to take place in Norway, in September 2013, the Progress Party, led by the pugnacious blond Siv Jensen, won 16.3 per cent of the vote … this electoral triumph was enough to make it a partner in the new centre-right coalition government for the first time in its history” (2612). “Norway has accepted far fewer immigrants than either Denmark or Sweden, for instance, and has recently taken to repatriating denied asylum seekers at a rate of 1 500 or so a year. Coverage of the Breivik attacks had also mentioned numerous right-wing Norwegian organisations, activists and bloggers, highlighting what appeared to be a disturbing sub-culture of Islamophobia in the country” (2624). Omtrent 3% van die Noorweegse bevolking is Moslems (2658).

“I was still routinely shocked by a fairly widespread brand of casual racism from the kinds of sources that should know better, not just in Norway, but in Denmark, and I’d seen it in Iceland too: broadsheet newspaper cartoons depicting Africans in tribal costume with exaggerated lips and bones through their noses, for instance; Asians with buck teeth and narrow eyes; comedy shows that mock immigrants’ language skills; and the use of the word neger, meaning ‘black person’ and, for me (and, I know, for some black visitors to the Nordic region, too), incomfortably close to ‘negro’, or even ‘nigger'” (2706).

Dan kom Booth by die Sami, voorheen die “Lappe” van Lapland, maar deesdae is dit glo ‘n rassistiese term – soos die Sigeuners (“Gypsies” – van Indiese oorsprong) wat nou Roma genoem word. Toe nog 200 Roma in Oslo aankom tydens die Breivik-verhoor is hulle as “rats” en “inhuman” bestempel (3181). Die Sami is nomades in die noorde van Noorweë, Swede, Finland en noord-wes Rusland, wat al agter hulle rendiere aan trek. Booth noem die Sami die Nordiese “oppressed indigenous minority” (2763).

Finland

“75 per cent of Finland is forest wilderness, with another 10 per cent frigid lakes” (3530). “200 000 lakes, and winters that last for eight months” (4034). Finland is geografies in die onbenydingswaardige posisie dat hy voorheen deur sy bure, Swede (tot 1809) en Rusland (tot 1917), oorheers is. In die Winter-oorlog met Rusland in 1947 is 26 000 Finne en 127 000 Russe dood (3928). In die ooste moes Finland 10% van sy grondgebied aan Rusland afstaan; “losing valuable agricultural land and prosperous towns” (3635). Veral die hawestad Vyborg was ‘n gevoelige verlies (3966). Die beroemde komponis, Jean Sibelius (1865-1957), ‘n Sweedse Finn, het oor hierdie landstreek sy Karelia-suite (opus 11) gekomponeer.

“Sibelius was renowned for his three- or four-day drinking binges” (3593). Die Finne word gestereotipeer as teruggetrokke dronkaards. “The Finns are bingers, or ‘episodic’ drinkers: they get more heavily drunk more often than almost anyone else in Europe” (3647). “Alcohol is now the leading cause of death for Finnish men … and the second leading cause for women” (3681). Die geweld-, misdaad- en selfmoordkoers is besonder hoog. “The Finns are also the most courteous of all the Nordic people” (3249). “Finns are warm-hearted people, but they have a desire for solitude” (3794). Hulle “endurance, stamina and manliness” word bewonder (3694). Kenmerkend is ook die “prominent role women have played in Finnish society since the Second World War” (3702).

Daar word dikwels beweer dat Finland die beste onderwysstelsel en geletterdheidskoers het. Redes hiervoor is Finland se “extreme homogeneity and comparative lack of immigration” (4067) en “teaching has been seen as a prestigious career since the earliest days” (4092). In die onderwys het dit gegaan om “mind-building, identity-building” (4096). “Ever since 1970, all Finnish teachers have been required to study to master’s level with state support. All Finnish teachers have a research-based approach to their training. They are not just taught how to teach, they are taught to think critically about what they do” (4105). “The trick is to select the best possible students and fund them instead of using a hell of a lot of effort to train those who aren’t so good and don’t have the potential” (4114). Vergelyk dit met Suid-Afrika waar baie onderwysers nie matriek geslaag het nie en omgangsinspekteurs nie meer toegelaat word nie, ens.

“Most Finns speak Swedish, but few Swedes speak Finnish” (3310). Die kontak tussen die Finne en Swede het by die Aland-eilande in die suid-weste van Finland begin, “which was about the only habitable part of the country for many millennia” (3815). Deesdae is daar steeds ongeveer 300 000 Swede in veral die weste van Finland. Die paragraaf wat hier volg, is myns insiens van besondere belang vir Afrikaners.

“Swedish Finns have their own national assembly, the Folketinget; their own political party, the Swedish People’s Party, which usually has a minister in the government; … they even have their own flag, a yellow cross on a red background. Swedish remains an official language in Finland and is compulsory in schools. If a region has more than 8 per cent Swedish speakers, it must operate on a bilingual basis. Though only 6 per cent of Finland’s population are Swedish Finns, there are still some places on the coast in southern and western Finland where they make up the majority, notably the self-governing, Swedish-speaking – but technically Finnish – Aland Islands … By law, in these Swedish-speaking parts of the country even the street signs have to be in Swedish first and Finnish second” (3832).

“Finland has very little ethnic diversity (only 2.5 per cent of the population are immigrants, compared with over a third in neighbouring Sweden” (3492). “The special treatment of the Swedish Finns particularly rankles with the fast-rising, right-wing True Finn Party, which rocketed from 4 per cent to over 19 per cent in the polls in recent years and which, as I write, is the third largest political party in the country. As well as the usual anti-immigrant rhetoric (a key element of their success, despite the fact that Finland has even fewer immigrants than the other Nordic countries), the party also wants to eradicate the Swedish influence in Finland” (3853). Die grief is: “Sweden did little to support its former territory during its conflicts with Russia, and even prevented the League of Nations and the Allies coming to Finland’s aid” (3937). Die bedreiging wat Rusland inhou – “our independence depended on Moscow” (4017) – onderskraag die anti-kommuniste en regses. “In the seventies the lefties were thought of as actually extremely unpatriotic – they would have sold the country to Moscow if they had the chance” (3920).

“It will be interesting to see what effect the rise of the nationalistic True Finn Party will have on Finland’s relationships with its neighbours in the coming years. The party wants to sever ties with Europe; it also has a clear fellowship with the right-wing parties in Norway, Sweden and Denmark and no great affection for Russia, so perhaps Finland will embrace its Nordic-ness to a greater extent in the future” (4273).

Swede

Swede is “the country which has done more than any other to define how the rest of the world sees Scandinavia: as modern, liberal, collectivist … the largest, most populated (9.3 million), by just about every measure the most successful, and undoubtedly the most influential country of them all” (4316). “The accomplishments of twentieth-century Sweden are legion and, mostly, noble: from its rationalist, respectful, secularism, to its industrial might and economic success and, of course, its compassionate, all-embracing, shining beacon of a welfare state” (4333).

“Sweden was a paragon of progressive social policies” (4393). “The boldest of Sweden’s recent social experiments has been in the field of multiculturalism. Over the last forty years Schandinavia’s largest country has welcomed more immigrants than any other European land. Today, almost 15 per cent of the Swedish population was born outside of Sweden (compared with just over 6 per cent in Denmark, the next-largest immigrant population in the North), and if you include the next generation, almost a third of the population was born outside of the country” (4345).

“Swedish companies tend to have a flat structure with little overt hierarchy. Everyone can have their say; management and workers consider each other equals; democracy and equality rule” (4471). “Youth unemployment is far higher than in any other Nordic country (approaching 30 per cent)” (4370). Vreemdelingehaat het ook sy kop uitgesteek. Nie-wit immigrante “face prejudice among potential employers and society in general” (4870). “In Sweden over the past two decades, average household incomes for non-European immigrants have actually declined compared with those of native-born Swedes” (5729). “The system creates convenient ghettoes for their ongoing ‘clientification’ (as the process of making new arrivals wholly dependent on welfare provision is known). This is in stark contrast to the US, for instance, where immigrants generally have to work hard to survive and, in doing so, create lives and businesses with little state support” (4874). “They are here, so we are going to have to get on with it … what we need is a system for working immigrants” (4917).

“Sweden did clamp down on immigration in the wake of its economic problems in the early 1990s, but it has still been running at record levels (roughly 100 000 new arrivals every year), above even 1970s figures. The country has also taken in around 30 000 asylum seekers each year, compared with 3 000-5 000 in Denmark” (4883). Uitgebreide familie, dus “close-to-kin immigration … is one of the biggest groups coming in today” (5006). In ‘n opname in 2004 het 41% van die respondente die volgende mening gehuldig: “Yes, I don’t like to be together with people who are different from me” (4891). “In terms of immigration … there is this idea that we are a modern society, a modern people, we don’t have prejudices, we are forward-looking” (4900). Wat hou die toekoms in? “The world will be more and more international with mixed populations” (4896).

Die berugste krotwoonbuurt is die immigrantewoongebied Rosengard in Malmö in die suidweste van Swede. “Rosengard is known thoughout Scandinavia for its social problems, racial tension, squalor and violence … the lawlessness, the Islamic extremism, the shootings, the arson” (4740). Die immigrante is “more aggressive. They are more prone to violence than the Swedes” (5014). “In the eyes of Danish right-wingers, Rosengard and its near 90 per cent immigrant population have come to symbolise all that is wrong with Sweden’s open-door immigration policy. If you believe the rumours, it is a crime-ridden hellhole, a sink-estate-of-no-hope where the country herds its Somali, Iraqi and Afghani immigrants” (4749). “Norway’s Progress Party and their Swedish equivalent, Sverigedemokraterna (the Sweden Democrats – slogan: ‘Security and Tradition’) cite Rosengard as evidence that the people of a hundred or more different faiths, races and nationalities who live there cannot cohabit harmoniously with ethnic Swedes” (4753). In “Rosengard’s most notorious group of apartment blocks, Herregarden … unemployment runs at 90 per cent” (4803). Langsaan is “Almgarden, a predominently white, working-class housing complex which has one of the largest proportions of voters for the anti-immigration Sweden Democrats. The party polled 36 per cent of the votes cast in Almgarden in the last election, compared with just under 6 per cent nationally” (4808). “The party was more successful than ever at the last election, scoring 5.7 per cent of the votes, enough to win them twenty seats in parliament” (5001). Teen die middel van 2013 die party se gewildheid was “approaching the 10 per cent mark” (5046).

“Malmö sniper Peter Mangs [was] on trial as I write for shooting dead three people injuring twelve others in a series of attacks on immigrants” (4837). Booth het in die dag besoek aan Rosengard en Almgarden gebring en gedink toestande is nie sleg nie, maar dan erken hy tog: “The awkward truth for Sweden’s multiculuralists is that immigrants and asylum seekers do appear to be responsible for a disproportionate amount of crime in the country, particularly violent crime, and particularly rape” (4861). “It is one of the known unspeakables of Swedish life that the crime rate among immigrants and their descendants is at least double that in the native population … Immigrants are more than four times as likely as Swedes to commit a murder, and more than five times as likely to commit a rape” (4865). “In recent years Sweden has seen the highest number of reported rapes per capita in Europe” (5655).

Die Sweedse Demokrate word polities korrek behandel: “The major newspapers had refused to run their campaign adverts, and some of the TV political discussion shows had not invited the party’s representatives to participate” (4928). Booth beskuldig die Swede van “infringing on freedom of speech” (4944). Dit is ‘n geval van “journalists ‘promoting’ the news. Weren’t we supposed to report stuff, reflect society, tell people what was happening?” (4949). “By supressing discussion about immigration and not allowing the Sweden Democrats their say, the Swedes were making the subject taboo and inadvertently fuelling extremism” (4957). ‘n Sweed sê: “Sweden got this reputation as the conscience of the world, and I think that ideology has a real effect on the ideology of Swedes towards people who are different from them. It created a climate of tolerance and curiosity, and certainly a sense of being in a position of privilege, which brings a kind of responsibility to help. Integration has worked better in Sweden because we have had this powerful idea of internationalism” (4971). ‘n Waarnemer sê: “There is a creeping totalitarianism which is defined as conforming, to do like others. Nobody really questions the kind of society we have, that’s what I dislike so much about Sweden. Indoctrination is what you would call it” (5151).

Gelykheid en wesenlike eendersheid, die ontkenning van werklike verskille, kenmerk nie net die deursnee Sweed se benadering tot etnisiteit nie, maar ook tot geslagtelikheid. “Almost half of Sweden’s MPs and currently more than half of government ministers are women” (5370). Soos in die nuwe Suid-Afrika is die gebruik van “u” in Sweeds met “jy” vervang. In woordgebruik eer jy nie meer jou meerderes nie, want meerderwaardigheid word ontken. ‘n Sweed sê: “I think we are very good at hiding inequalities. For example, abolishing the formal and informal ways of addressing people – that’s a way to hide inequalities” (5570). “Gender-specific pronouns”, soos “hy” en “sy”, word “ons” (5101). Dit is ook waarom die onderskeid tussen bv “skrywer” en “skryfster” en tussen “onderwyser” en “onderwyseres” nie meer getref word nie.

Tot watter belaglike uiterstes geslagsgelykheid gevoer kan word, blyk uit die volgende. Daar was ‘n “Ministry of Gender Equality” wat wou hê “that every advert for cleaning products featured a man with a mop and a bucket rather than a woman” (5357). “Members of Sörmland County Council had passed a motion, so to speak, to insist that men working for the local council should urinate sitting down, with the ultimate aim of making their public toilets genderless” (5106). Watter maatreëls getref word om te verseker dat sowel mans as vroue geboorte gee, word nie genoem nie. ‘n Mej Swede in ‘n koerantonderhoud “described Sweden’s ‘velvet dads’ – those stay-at-home fathers identifiable by the baby sick down their fronts and whip marks on their backs – as ‘nappy-changing sissies’. She believes Swedish men could benefit from rediscovering some of their Viking forefathers’ machismo” (5374). Booth: “In my experience old-fashioned chivalry is about as welcome among Scandinavian women as chastity belts … ‘Don’t you oppress me with your gallantry!'” (5386).

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) was Swede amptelik neutraal, maar het Duitsland in baie opsigte gesteun: “Neutral, firmly on the Nazi side” (5205). Yster is deurgaans aan Duitsland gelewer: “An extension of Germany’s war industry” (5209). “German troops and supplies were allowed to transit the Swedish railway system. After Stalingrad [1943], Sweden was decisively neutral on the winning side” (5205). Twee van die gunstige gevolge van hierdie “neutraliteit” was dat die land ongeskonde uit die oorlog gekom het en sy nywerhede tydens die oorlog en veral daarna ‘n hupstoot gekry het. “Sweden’s neutrality left it unscathed, placing it in a prime position to exploit Europe’s rapid, Marshall Plan-fuelled growth” (5213).

In buurlande word die Swede gevolglik as skynheilig en onbetroubaar beskou: “Their betrayal of their Nordic neighbours during the Second World War” (5217); hulle “brazen hypocrisy … a huge commitment to peace and neutrality while at the same time fostering a huge arms industry” (5221). “The Swedes’ ostentatious political correctness, in particular with regard to their openness to immigration and multiculturalism, was a manifestation of this repressed guilt” (5226). Die mate waarin Swede Nazi-gesind was, blyk uit die volgende: “Sixty thousand Swedish women – mostly working-class – … were forcibly sterilised or coerced into being sterilised between 1935 and 1976 [!] during the country’s unfortunate eugenics misadventure” (5239).

In sy epiloog kom Booth tot die volgende gevolgtrekking:

“To achieve authentic, sustained happiness, above all else you need to be in charge of your life, to be in control of who you want to be, and be able to make the appropriate changes if you are not” (5712).

Die lot van blankes in Afrika

sweedsedeur Leon Lemmer

Die Skandinawiese lande was bekend as die grootste ondersteuners van die terreurveldtogte van die ANC en PAC teen die blankes tydens apartheid. Dit was hulle manier om hulle liberalistiese en humanistiese oortuigings uit te leef. Die Skandinawiese lande het vryer as ander Europese lande gevoel om barbaarsheid te ondersteun omdat hulle nie ‘n koloniale verlede het en met die instroming van immigrante uit Derdewêreldse lande te make gehad het nie. Skandinawiërs was salig onbewus van die groot etniese en kulturele verskille wat daar in die mensdom aangetref word. Hulle het van die standpunt uitgegaan dat alle mense wesenlik eenders is. “Ons almal bloei rooi,” soos die Amerikaners graag sê; iets wat ook van baie diersoorte gesê kan word.

Dit is dus interessant as ‘n mens ‘n geval teëkom waar Skandinawiërs die uitsonderlike ding gedoen het om hulle oorverligte oortuigings aan die harde werklikheid te toets. So ‘n geval word beskryf in Gunilla Fagerholm se boek, Blue-Eyed in Luhya land (2nd edition, 2010, 468p; Amazon Kindle $4.99). Die outeur en haar tweede man, Bertil Lindström, het Kenia in 1995 en 1996 besoek en besluit om hulle daar te vestig. As middeljariges wou hulle hulle saai daaglikse lewe in Swede met avontuur en uitdagings in ‘n warmer klimaat vervang. Bowenal wou hulle goed vir hulle nuwe landgenote wees. “Everywhere on the globe, people were suffering. We wanted to help them” (Kindle 295). Albei was deurtrek van ubuntu, oftewel medemenslikheid, wat Russel Botman die geskenk van Afrika aan die mensdom noem. Afrika het nog geskenke vir hierdie goeie Swede gehad, soos ontnugtering en wanhoop.

Die Fagerholms het hulle beroepe verlaat en hulle huis in Täby, Swede, verkoop en in Desember 1996 in Kenia aangekom. Hulle het ‘n kleinhoewe van 20 000 vk meter in die verre weste van Kenia, naby die Victoria-meer en die Ugandese grens, op die Wit Hooglande by Wausiva gekoop. In die vorige eeu was hierdie plato die tuiste van baie blanke boere; ook Afrikaners in veral die omgewing van Eldoret, sowat ‘n honderd kilometer van waar die Fagerholms hulle gevestig het. Met onafhanklikheid in 1963, toe die Mau Mau-terreurgroep beheer van die land oorgeneem het, het die “Land Resettlement”-projek die blankes verplig om van hulle plase afstand te doen en het hulle die land op groot skaal verlaat. Die Fagerholms se nuwe tuiste was 22 kilometers noord van die ewenaar met Kakamega as die naaste groot dorp. Net suid van die ewenaar is daar ‘n groter dorp, Kisumu, wat ‘n lughawe het en die hoofstad van die Nyanza-provinsie is. Die boektitel verwys na die Luhya-inboorlingstam en -taal wat in hierdie gebied aangetref word.

fagerholm_blue-eyedToe hulle emigreer, het die Fagerholm-egpaar hulle hond, Rufus, saamgeneem. In Swede was daar baie formaliteite wat nagekom moes word voordat die Fagerholms seker gevoel het dat die hond sonder probleme in Kenia toegelaat sou word. Op Nairobi se lughawe is hulle met die hond en die dokumentasie, soos veeartssertifikate, na die doeane. “The two Customs officials were talking to each other, their backs turned on us” (163). Na ‘n lang wag het hulle uiteindelik een van die beamptes se aandag getrek en hy het bloot gesê: “Go through” (163). Later moes hulle die 500 kilometers na Nairobi terugry om hulle toelatingspermitte in orde te kry. “Most of our first week in Nairobi was dedicated to waiting for people who didn’t show up at the agreed time” (394).”Days were spent on a never-ending back and forth. The hopelessly corrupt administration made the issue even more difficult for us” (398). “People said Kenyan corruption was ranked number three in the world and, at the same time, they joked Kenya had paid bribes to get that high ranking” (4698).

In Nairobi het hulle soms met hulle Land Rover die verkeerde afdraai geneem. “We ended up in the slum areas. What we saw there was awful. People starving, dying; deformed bodies, crippled children, street urchins intoxicated by sniffing glue or solvents … It was more than I could bear; I walked with tears in my eyes. A horrid stench emanated from the garbage heaps where people rummaged about looking for food. It was all so inhuman. A jarring contrast with the world of the well fed and clad Africans we’d seen at the airport” (195).

Die Fagerholms het aanvanklik in een van die twee bestaande kleihutte op hulle grond gewoon en ‘n houtafdak met ‘n puttoilet en stort gebou. ‘n Deel van die erf is omhein en hulle het wagte (“askaris”) aangestel om hulle eiendom dag en nag te patrolleer. Spoedig is daar gate in die omheining geknip wat die wagte oënskynlik nie raakgesien het nie. Later het die Swede agtergekom dat gesteelde goed binne hulle erf naby die heining versteek word, sodat dit maklik van buite die erf ingepalm kon word. “Sometimes I wondered if there were any honest people at all around us” (1393). Vir die wagte is ook ‘n afdak gebou, asook een vir die kragopwekker. Aan ‘n ander swarte het hulle geld geleen sodat hy sy skuld by die hospitaal kon betaal en daarna die lyk van sy vrou by die dodehuis kon opeis. Hy sou vir hulle tuinwerk doen om die geld terug te betaal. “Why was he so lazy when it came to his own home? Why didn’t he plant bananas and avocado on his own land?” (511).

Een van die wagte, Jim, het klere van die Fagerholms gesteel en dit openlik gedra. “He’d put part of our day workers’ salaries into his own pocket … he’d been demanding money from people for delivering messages to us and … he’d been threatening the ones refusing to pay” (1197). Hy is ontslaan. “He’d threatened to come back and shoot us all” (1210). ‘n Ander wag, Mark, het kort-kort nuwe batterye kom vra vir die flits waarmee hy sy patrolleerwerk in die nag gedoen het. Hulle kom toe agter dat hy die nuwe batterye in sy radio sit en die oues in sy flits. Voortaan het hulle die flits se nuwe batterye met ‘n handtekening en datum gemerk.

Mettertyd het hulle agtergekom dat hulle die getuigskrifte van kandidate vir werk nie kon vertrou nie. Wat die swartes doen, is om bv in die geval van ‘n aspirantkok ‘n blanko briefhoof by ‘n hotel te steel en dan daarop ‘n gloeiende aanbeveling aan te bring. ‘n Ander probleem was die gereelde diensonderbrekings van werkers om begrafnisse by te woon. ‘n Enkele begrafnis kon 14 dae duur. “People disappeared from work for weeks on end to attend a funeral. Once they were back at work, some other relative or friend died and they disappear again” (4360).

“Others wanted us to employ them or wanted us to pay the school fees for their children. They expected both this and that from us, because white people were rich” (468). ‘n Swarte, Makuso, wat hulle leer ken het toe hulle eiendom gesoek het om te koop, “wrote us a letter, asking when he could fetch the matatu [minibus] we’d promised him. We answered we’d never either promised or talked to him about a matatu” (540). Later het Gunilla te hore gekom dat hy haar dood wou hê. Hoekom? “Makuso wants your land and he’s planning that if you die, then Bertil could marry one of his daughters. Then they’ll murder Bertil and Masuko and his family can take over the land” (554).

Hoewel die Fagerholms hulle eiendom wettig gekoop en betaal het, het hulle ‘n vorige bewoner, Patrick, aanvanklik toegelaat om in een van die oorspronklike twee hutte aan te bly. Hy en die vorige eienaars het opgetree asof die eiendom steeds aan hulle behoort. Daar was voortdurend ‘n toeloop van swartes, bv om voorvaders te huldig. “During a couple of days lots of people lived in that banda [hut]; dancing and singing all night long. Daytime everybody walked around as if they owned the compound. And we ourselves felt like intruders” (598). Patrick het dieselfde soort kans as Makuso met hulle gevat. “Ma’m, I’ve come to fetch the school-fees and I also need a new school uniform … You’ve actually promised me that” (584). “No, we’ve never done that and you know that very well … you’re actually neither our child nor our problem” (602). Die goeie Swede het die geld betaal wat Patrick geëis het, maar in ruil daarvoor hom van hulle grond af gekry en die hut gesloop omdat hulle daar wou bou.

“I realized that our African adventure wasn’t the first challenge I’d accepted in my life” (263). Wat hulle nie toe al geweet het nie, is dat die stamhoofde in die omgewing gewed het dat hulle nie ‘n jaar daar sou uithou nie. Die Fagerholms het op groot skaal werkers aangestel en mettertyd drie nuwe hutte met twee slaapkamers elk as blyplek vir gaste en ‘n restaurant gebou, met toilet- en badgeriewe, en uiteindelik ook nuwe woonkwartiere vir hulleself. Vir die personeel is vier wooneenhede met twee kamers elk gebou, asook ‘n toilet en waskamer. Die bou van die septiese tenk het ook baie tyd en geld geverg. Sonpanele het elektrisiteit verskaf. Die vrugbare grond is ontwikkel met pragtige vrugte- en ander bome en struike en ‘n groentetuin.

Hieruit moet nie afgelei word dat die arbeiders vinnig gewerk het nie. Oor die fondament vir die eerste gastehut skryf Gunilla: “That work had been going on for ten days instead of one” (1030). Wat die goeie Swede toe nog nie geweet het nie, is dat die arbeiders kyk hoe lank hulle die bouproses kan uitrek, want hulle word per dag vergoed. Moontlik is dit waarom dit so lank duur om bv ‘n kragstasie in Suid-Afrika te voltooi.

Aan die begin het die Fagerholms gekamp. Hulle besittings het uiteindelik uit Swede in ‘n skeepsvraghouer opgedaag. “Among it were also lots of things for the poor villagers, since we’d asked our community in Sweden to give us children clothes they were no longer using” (793). “While we were unpacking some of the boxes after the arrival of the container, everybody kept asking if they could take home empty boxes to use for insulation in their bandas” (1343). Op hierdie manier het die Fagerholms ‘n televisiestel verloor. “We’d been such idiots. We’d given all those helping us with our household articles a splendid tool to use for carrying stolen items out of the compound without being seen. Lots of our things were missing. We hadn’t thought of telling them to fold the boxes, before taking them away” (1347).

Afrikane lewe anders as Swede. “Some young boys were driving the family cows and goats to their bandas, sadly with stabs and blows … they didn’t treat animals well” (502). Mense word nie noodwendig beter behandel nie. “One mother … had poured kerosene [lampolie] over one of her children and then set him on fire. The reason for doing it was that the hungry child had stolen some ‘ugali’ – maize porridge – just before dinnertime” (565). “While in Sweden, we’d never ever imagined violence was so common in rural parts of Kenya” (979). “There was no limit to violence” (4847). Teen die einde van 1998 “Father Samuel had stopped Midnight Mass; he no longer regarded it safe outdoors at night” (4851). Saans “as a protective measure, I checked that the panga was under the bed and the torch below the pillow” (4863). Later: “It wasn’t very funny to sleep with a machete each under the bed and the air pistol between us” (5174).

In die reënseisoen het die Fagerholms genoeg water opgevang, maar in die droë seisoen was hulle van ‘n fontein en spruit aan die onderpunt van hulle eiendom afhanklik. Hulle het ‘n pomp geïnstalleer, maar dit is gesteel. Hulle het die owerheid vir die aanlê van water betaal, maar daarvan het feitlik niks gekom nie. Later het hulle op eie koste die sloot vir die waterpype laat grawe. “They’d only pretended to work and cheated us with the digging” (652). Die Fagerholms het gesukkel om die nodige waterpype uit die ministerie van waterwese te kry. “Suddenly a farmer living alongside the road … claimed we’d have to pay him for the land close to the road [road reserve] where the ditch was dug” (652). Voordat die pypleiding hulle kleinhoewe bereik het, is van die waterpype gesteel. Ten einde raad het die goeie Swede self die pype gekoop. Daarna wou die waterfiskaal dikwels nie water aan hulle voorsien nie, al betaal hulle daarvoor. Hy het ekstra geld geëis omdat hy glo eers diesel vir die pomp moet koop. Onwettige wateraansluitings is van die pyp af deur talle nie-betalers gemaak, sodat bitter min water die Fagerholms, wie se eiendom aan die eindpunt was, bereik het.

Lykshuis in Swede waar liggame uitgeken moet word, soms uit die derde wêreld
Lykshuis in Swede waar liggame uitgeken moet word, soms uit die derde wêreld

Weens korrupsie was dit moeilik om ‘n telefoon te bekom. Wanneer daar ‘n diensonderbreking was, kon dit weke duur voordat die verbinding herstel word, bv wanneer bome op die kabels geval het of die lyn opsetlik gesaboteer is. “A thief stole thirty meters of telephone wire in the middle of the day” (4946). “No telephone company workers worked other than on Sundays, getting double salary that day. Then they turned out, preferably ten men on a job where only one was needed, and asked for bribes” (665). “It was common in Kenya that telephone company employees used client telephone numbers to make private calls” (4702).

Die posdiens was onbetroubaar. “Some parcels got lost. Envelopes containing seed bags were, as it seemed, predestined to disappear … They were probably mistaken for envelopes containing money or drugs” (4714). “The spare parts for the converter … had disappeared in Customs” (5693).

“We, being Swedes, actually had a lot of false ideas about the country” (686). Die Fagerholms het gedroom van ‘n skool en koshuis wat hulle wou bou en ook van ‘n kliniek. Naby hulle was ‘n skool met twee klaskamers maar sonder skoolboeke. Hulle het toe gereël dat daar geld vir hierdie skool in Swede ingesamel word. Die kliniek sou op dieselfde manier befonds word, maar daar is van die plaaslike gemeenskap verwag om ook by te dra, bv met arbeid. Toe die mure ‘n meter hoog was, is die werk aan die kliniek gestaak omdat die plaaslikes, aangestig deur die stamhoof, nie hulle beloftes nagekom het nie.

Daar word verwys na ‘n vrou “only eighteen years old but already had five children” (2157). Dit is waarom baie meisie nie hulle skoolloopbaan kan voltooi nie. “It was very common with twelve-year old girls giving birth … We’d always believed that all the small girls carrying around infants were taking care of their smaller siblings but now we understood that in many cases it was actually their own babies” (2174). “The infants were often found in ditches, in the rainforest or in the sugarcane fields, abandoned by their mothers” (5596).

Vir die goudmyn by Sotanini het Bertel ‘n lugpomp ontwerp en gebou. Hierdie vertilasiestelsel het die mynwerkers in staat stel om langer ondergronds te bly. Die Fagerholms het ook met die verbouing van sampioene geëksperimenteer en was so suksesvol dat hulle talle mense in die gemeenskap opgelei het om dieselfde te doen. “We wanted to develop this project into a full-scale aid project for the region” (5426).

“The roads could hardly be called roads any longer and it was often better to drive at the side of them” (1449). Toe Gunilla se 81-jarige pa kom kuier het, het hy ‘n kilometer van die openbare pad na hulle kleinhoewe toe op sy koste herstel. Die Fagerholms later “renovated the whole road from Wushiye to us in Wuasiva” (4468). “A lot of people along the road, who had sold us stones and concrete, were now probably rather well-off … the villagers had stolen the stones, dug out at the roadside by us, and sold them back to us” (4473). “Gratitude didn’t exist. It went without saying that we, white people, should help everyone” (3097).

Wanneer die Fagerholms met hulle voertuig na ‘n ander dorp of na Nairobi of terug gery het, was daar dikwels swartes wat verniet saamgekarwei is. Toe hulle voertuig op ‘n keer ses kilometers van hulle huis gaan staan het, wou hulle van die swartes se vervoer gebruik maak. “Since we were white, they asked us for almost seven times that amount each” (1206). Ubuntu-onthalwe sou hulle dus sewe keer meer as swartes moet betaal. Hulle het eerder geloop. Op ‘n keer het hulle ‘n sekere soort plant gesoek. ‘n Swarte het beweer hy weet waar hulle dit kon koop. Hulle het daarheen gery, maar daar was glad nie sulke plante beskikbaar nie. Hulle kom toe agter dat hulle belieg is, dat die swarte bloot gratis vervoer na daardie plek verlang het.

Vir die busdiens van Nairobi af moet vooraf bespreek en betaal word sodat die busmaatskappy die geld kry. Sodra die pad gevat word, word enigeen wat waai opgelaai en staanplek op die bus gegee, tot vyftig mense met bv lewendige hoenders. Staande passasiers is egter verbode. Die bus word gevolglik deur die polisie voorgekeer. “When the police officers had received their bribes, they let us continue” (3553).

‘n Ruk lank het die restaurant en gastekamers gefunksioneer. Op ‘n keer het hulle gaste vir middagete verwag, maar hulle het nie opgedaag nie. Die kok vra toe “if the staff could have a little of the stew for lunch … I answered that it was OK” (1407). Die gaste het eers die middag teen vier-uur opgedaag. Die plan was toe om die stoofgereg die aand te bedien. Die kok sê toe: “There’s no stew left. You told us we could have it for lunch. It’s finished.” Gunilla: “The three of you have finished a stew with three kilos of fillet steak and I don’t know how many vegetables” (1416). Sy merk toe hoe vet die kok geword het sedert sy daar diens aanvaar het.

Daar was heelwat plae, soos krieke, kakkerlakke, spinnekoppe, malariamuskiete, muise, rotte en slange. “We even offered a reward for each snake killed. It wasn’t until recently we understood we’d been cheated out of a rather large amount of money. The staff used the same snake skin several times over. So now we gave the order that the offending reptile must be chopped into pieces in Bertil’s presence before we’d pay any more rewards” (1503). ‘n Swarte van elders het ‘n kolossale lewendige slang daar aangebring en vergoeding geëis. ‘n Soortgelyke verneukspul is gepleeg met plante wat hulle van kinders gekoop het. “The children’s father was the person who originally sold us the plants. Later on, he’d sent his children to dig up the plants and sell them to us once more” (4302).

Die polisie kon glad nie vertrou word nie. As iemand op sy fiets heeltemal onskuldig omgery word, lê die polisie beslag op die fiets en moet die slagoffer omkoopgeld opdok om sy fiets terug te kry. ‘n Nuwe regulasie het in werking getree waarvolgens elke voertuig ‘n groen etiket moes hê wat sertifiseer dat dit padwaardig is. Die Fagerholms moes ‘n lang lys foute binne enkele weke aan die Land Rover herstel te midde van ‘n inflasiekoers van 40%. Hulle het agtergekom dat hulle werktuigkundige hulle uit baie geld verneuk het. By sy vorige werkgewer het hy ‘n kwitansieboek en ‘n stempel gesteel. “He’d filled in the sums we should pay for all the faked car repairs” (2082).

Terwyl hulle gery het, het ‘n geestesversteurde ‘n klip deur hulle voertuig se voorruit gegooi. Van die omstanders het die skuldige aangekeer en wou betaling daarvoor hê. Toe die Fagerholms weier, het hulle die man vrygelaat. Hulle moes vinnig vlug omdat klippe na hulle gegooi is. Toe hulle die saak by ‘n polisieman aanmeld “he thought we should catch the villain ourselves” (3777). “I said we’d most certainly be lynched if we, as whites, captured an African” (3782). “The police officers weren’t in the least interested” (3791). Bertil: “I really wonder why we came to this place” (3808). Gunilla: “It felt as if each day only brought new sorrows. I had nightmares every night. In them, I saw threatening faces expressing hatred and stones flying towards me. I was suddenly afraid of people … Bertil and I were in no way whatsoever racists. We’d come to Kenya to help, then why were people so racist towards us?” (3831).

Dit val op dat hierdie Swede sosiaal eerder met blankes en Oosterlinge as met Afrikane verkeer het. Verskeie kere word na “nice Indians” verwys (bv 1740, 1861). Op ‘n keer het hulle ‘n kok in diens geneem wat haarself belangrik geag het. “She … said that she should of course also sit at table with us and be served ‘as the lady she was’. When she didn’t get it her way, she slammed the doors and stormed out. At that exact moment, her time with us came to an end” (3197).

Die groot sambrele wat gaste teen die son beskerm het en die olielampe wat die eiendom saans verlig het, is dikwels gesteel. “It seemed irrelevant that no other employees in the district were treated as well as ours. We paid them the double minimum wage and they had lots of benefits” (1795). “I still didn’t fully understand these beautiful, hospitable and cheerful people. I could understand if they stole because they were poor and hungry. But stealing as a hobby was incomprehensible to me. They didn’t even seem to be embarrassed when they were shown up. We were generous to others and, when necessary, were happy to give away blankets, food or sometimes money. But they still stole. Why? Was it only because we were white?” (2274). Bertil het op ‘n keer na nog ‘n teleurstelling gesê: “I’m so sick and tired of us always being so kind” (3618).

Hulle moes hofsittings bywoon en getuig wanneer diewe wat eens vir hulle gewerk het weens diefstal verhoor word. Die swartes in die hof het haat teen hulle uitgestraal. “I felt quite sick having them so close” (4189). Personeel wat ontslaan is, het kwaad teen hulle in die gemeenskap gestook. “During the four years we’d lived here, we’d hired more than sixty persons and had fired fifty-four of them for dishonesty” (5183). Die probleme met onbetroubare personeel, watertoevoer en die telefoon wat dikwels buite werking was, het hulle genoop om hulle gastehuis vir besoekers te sluit. “I just wanted to pull a blanket over my head and wake up in some other place” (4207).

Hulle het besluit om hulle eiendom te verkoop en te vertrek voordat hulle weer moet sukkel om hulle besoekerspermitte hernu te kry. “At night, I dreamed about Sweden” (4355). ‘n Dokter het stres by Gunilla gediagnoseer. “The best medicine for my health would be to leave Kenya” (4465). “I only had one thing … in my head … Would we soon be able to leave?” (4807). “Regardless of how much good we did, helping the village and the villagers, we always got stabbed in the back instead of being thanked” (4294). “We decided to pack an emergency suitcase” (5179). “I wished we’d never heard about Kenya” (5303, 5762). Later skryf sy van “this godforsaken country” (5987). “Why couldn’t they see the human being in us and not only our white skin? Why didn’t they understand that we wished them all the good things in the world and wanted to help? The only thing they cared about was stealing and destroying; in fact, in the long run, spoiling things for themselves. What they exposes us to was sheer racism” (5766).

Terwyl die Fagerholms gewag het om ‘n koper vir hulle eiendom te kry, het hulle besluit om twee maande in Swede vakansie te gaan hou. Voor dit het elkeen van hulle net ‘n kort besoek aan Swede gebring vir die begrafnis van ‘n ouer. Terug in Kenya was hulle verbaas oor hoe baie geld namens hulle tydens hulle afwesigheid bestee is. Hulle werknemers “bought petrol corresponding to twenty drives to Nairobi and back; the food costs were preposterous and there were lots of strange out-of-pocket expenses without receipts … All expenses were astronomical and lots of income entries were missing” (5349). “The boys, Fred and Willy, had taken turns in using our bedroom, taking girls there” (5361). “The boys had also been driving around in all directions in our car” (5366). “My Suzuki had been used as a taxi” (5370). “Where was the driver’s log Fred had promised to keep updated?” (5379).

Noah “told us Fred and Willy had contacted him, while we were in Sweden last year, and asked him if he wanted to buy an electric welding set. They told him that they also had a petrol operated water pump and a video camera for sale. The boys had been driving around in my Suzuki, offering our things for sale” (5807).”We’d actually been like one big happy family. How could they?” (5370). Van die laaste dinge wat die Fagerholms in Kenia gedoen het, was om in hierdie diefstalsaak te getuig. “The police didn’t seem to have done their job at all. Several persons and witnesses had never been contracted, in spite of us reminding them time after time” (5922). Die saak sou sonder die Fagerholms voortgesit word, indien wel.

Ten einde raad het hulle hulle eiendom teen meer as 60% afslag,”a ridiculously low price,” te koop aangebied (5709). ‘n Kerkgenootskap kon nie meer as 9% as deposito aanbied nie. “We hoped we’d one day be paid more” (5931). Hulle het gevoel hulle lewens word weens haat in die gemeenskap bedreig. “This constant fear was tearing me apart. I couldn’t stand it any longer” (5991). Hulle het in Mei 2001 besluit om met net een tas elk uit Kenia terug na Swede te vlug. “The rest of our belongings remained at Riverdale Gardens, our Kenyan home” (102). “At the gate, I turned around and had a last long look at our home that we were now leaving forever. What a paradise – unfortunately with a touch of hell” (6013). Toe hulle in die vliegtuig is: “Tears ran down my cheeks. ‘Thank God, we’re alive!'” (85). “I wanted a normal life again” (106). “We’re probably the most blue-eyed people in the universe. Bertil, why can’t we ever learn?” (115).

In 2006 skryf Gunilla: “After five years of depression and nightmares, I now feel as if I have gone through an internal cleansing” (6017). Die skryf van hierdie boek was haar terapie. “Sometimes, I have cried lakes of tears; sometimes been blaspheming so that my office has been reeking of sulphur, but now I am through it and I feel like a new person” (6022). Haar webtuiste is: www.medialib.se Daar kan verdere inligting verkry en foto’s en video’s besigtig word. Bertil het in 2007 ‘n beroerte gehad.

Die boek het ‘n duidelike boodskap. Sou die Fagerholms dit voortaan in hulle persoonlike hoedanigheid in Swede uitdra, of sou hulle liewer aansluiting by die populêre plaaslike mening soek? Die antwoord is te vinde in die boek se voorwoord: “I want to emphasize that we love Kenya and the Kenyan people and that we have never regretted our adventure, once we’d come to terms with the shocking departure” (40). Ek sal maar hulle eie vraag herhaal: “Can’t we ever learn?” (115).