praag.co.za

Tag: Kenia

  • Leon Lemmer: ‘n Swart Amerikaner oor swart Afrika

    Leon Lemmer: ‘n Swart Amerikaner oor swart Afrika

    Keith B Richburg (gebore in 1958) het ‘n boek oor swart Afrika geskryf: Out of America: A black man confronts Africa (New York: Basic Books, 1997, 272p; Amazon Kindle $9.44). In een van die kommentare staan: “What sets the book apart is Richburg’s bitter repudiation of Afrocentrism” (Kindle 23). Wat hy teen mekaar opweeg, is enersyds sy slawe- en ras-oorsprong as swart Afrikaan en andersyds sy kulturele identiteit as swart Amerikaner. Hy was ‘n bietjie langer as drie jaar, vanaf die einde van 1991 tot die einde van 1994, as joernalis in Nairobi, Kenia, gestasioneer as die Afrika-korrespondent van The Washington Post. Hierdie koerant en The New York Times is berug vir hulle uiters linkse verslagdoening, bv deesdae oor Donald Trump. Plaaslik doen die Daily Maverick dieselfde. Voordat Richburg na Afrika is, was hy van 1986 tot 1990 die Post se korrespondent in Suidoos-Asië. Hy was veel meer beïndruk met Asië as met swart Afrika. “Like Africa, most Asian countries only achieved true independence in the postwar years; unlike the Africans, the Asians knew what to do with it” (3163). “Almost all of the Southeastern Asian countries had risen from poverty to relative prosperity” (3129). Sy boek handel by uitstek oor swart Afrika; nie Moslem Noord-Afrika nie. In 2013 het Richburg uit die diens van die Post getree en hom in 2016 as dosent in Hong Kong gevestig.

    Richburg het in Detroit in ‘n rasgemengde woonbuurt grootgeword (369) maar met die voordeel dat hy skole bygewoon het wat oorwegend blank was (375). Hy was van vroeg in sy lewe af bewus van die verskil in lewenswyse van blankes en swartes.

    “One-third of all young black men in their twenties are in prison, on probation, or on parole. Drugs are ravaging the black community” (219).

    In 1967 was daar swart gewelddadigheid in Detroit “with more than forty people killed and much of the inner city, the shops and stores I knew, burned to the ground” (399). Pleks van skaam te wees oor hulle skandalige en misdadige gedrag, “Negroes began referring to themselves as black, not as a term of derision but with pride” (423). Hulle het hardegat en uittartend demonstratief geword. “There was the Black Power clenched-fist salute” (430), wat plaaslik deur die groot versoener en vredesikoon, Nelson Mandela, aan almal opgedring is, terwyl PW Botha nie eens sy wysvinger mag gebruik nie. “The new hair trend was called the ‘Natural’ or the ‘Afro’” (430). “All of this was part of Detroit changing rapidly from a white city to a black one” (436). Richburg se woonbuurt het ‘n “rundown neighborhood” geword (454). Hierop volg “the declining state of the city schools” (442), insluitende die Katolieke laerskool wat Richburg bygewoon het. Richburg se ouers “knew what was best” (442), gevolglik het hulle hom by ‘n oorwegend blanke hoërskool in een van die voorstede ingeskryf (448). Nie dat hy swart gewelddadigheid daarmee heeltemal ontwyk het nie, bv “Here’s a bunch of black kids smashing the windows of their school bus. This is how black folks in the ghetto behaved” (473).

    Hierna was Richburg ‘n student aan die University of Michigan in Ann Arbor (473) waar hy met swart mag kennis gemaak het, bv “divestiture of school [university] stocks and holdings from companies that continued to do business with the racist regime in South Africa” (478). Pleks van rasse-integrasie, wat destyds deur die Amerikaanse owerheid opgedring is, het die polities aktivistiese swartes “voluntary resegregation” verkies. “We want to be equal, but separate” (483). “My view is that separation is the wrong approach, that we need instead to go back to the original idea of America as a melting pot and create a society that’s truly color-blind, not carved up into racial and ethnic duchies” (4265). Richburg was aktief by die kampuskoerant, die Michigan Daily, betrokke (489). Blanke politici soos John Vorster en Ian Smith is veroordeel (494). “I remember writing editorials … denouncing the racist regime in Pretoria and demanding the university divest itself of stocks in companies that failed to adopt the Sullivan Principles. From the time I had first developed a political consciousness, South Africa had loomed as the world’s last great morality play, a noble struggle between good and evil, black and white” (3718).

    In 2009 het Richburg ‘n nuwe voorwoord by sy boek gevoeg. Hy het Afrika in 2006 vir ‘n kort tydjie herbesoek. Die vernaamste verandering sedert 1994 wat opgemerk het, is van tegnolgiese aard, naamlik die rol wat selfone en die internet deesdae in Afrika speel (76). Ook “China’s growing footprint” (81). Maar “there is still too much that is sadly similar” (81), bv “the grinding poverty” (87). Daar is steeds die hemelhoë geboortesyfers, droogte, hongersnood (93) en epidemies (133), asook MIV-vigs en buitensporig baie kindersterftes (98). “Democracy seems to have to take two steps backward for every step forward … Of the forty-eight countries south of the Sahara, only a dozen ranked as free” (98). Hy verwys bv na die tienduisende wat in Darfur, in die Soedan, gedood is en “Somalia remains a lawless place” (115). “Of course Zimbabwe today has fallen down the abyss” (126). Dit is nie dat daar niks goeds in swart Afrika is nie, “but even with all the good I’ve found here, my perceptions have been hopelessly shewed by the bad” (230).

    Rwanda

    Richburg begin sy vertelling oor Afrika met hoe hy gesien het hoe lyke in die Kagera-rivier uit Rwanda na Tanzanië en die Victoria-meer spoel. Dit was Tutsi’s wat deur Hutu’s vermoor is. Die Tutsi’s het hulle oorsprong in die Nyl-gebied en het smal neuse. Die Hutu’s is Bantoes met breë, plat neuse (159). Die derde en kleinste etniese groep, die Twa, is pigmeë, wat die oorspronklike inwoners is. Die Tutsi’s is ‘n minderheidsgroep wat hulle in die 15de eeu, ná die Hutu’s, in Rwanda gevestig het (1940). Hulle het die Hutu’s, met die ondersteuning van België as die koloniale moondheid, baie lank gedomineer. Die Hutu’s “were reduced to little more than feudal servants” (1946), totdat politieke onafhanklikheid in 1962 verkry is.

    België het ná die Eerste Wêreldoorlog die koloniale beheer van Rwanda en Burundi by Duitsland oorgeneem. “The Belgian colonizers were never very interested in the area now comprising Rwanda and Burundi; their main interest was the mineral-rich Belgian Congo to the West. So they decided to rule indirectly, using the Tutsi as their local administrators to collect taxes, settle disputes, and otherwise act as enforcers of the Belgian king’s sovereignty. And the missionaries came, too, similarly relying on the Tutsi as the area’s natural rulers, providing them with education and training that was denied the Hutu” (1946).

    In Burundi het die Tutsi’s (14% van die bevolking) die Hutu’s langer bly oorheers (1962). Ná die volksmoord in Rwanda het daar minder as 10% Tutsi’s in die bevolking oorgebly. ‘n Sendeling het gesê: “There are no devils left in Hell. They are all in Rwanda” (1721). “The country has reverted to prehistoric times … Could these be fully evolved humans carrying clubs and machetes and panga knives and smashing in their neighbors’ skulls and chopping off their limbs, and piling up the legs in one pile, and the arms in another, and lumping the bodies all together and sometimes forcing new victims to sit atop the heap while they clubbed them to death too?” (1743). “They would carve off your arm first and watch you bleed and scream in pain. Then, if you didn’t pass out, they would chop off one of your legs, or maybe just a foot. If you were lucky, they might finish you off with a machete blow to the back of the head. Otherwise, they might carve off your ears, your nose, and toss your limbless torso atop the pile of dead bodies, where you could slowly bleed to death” (1827). “I realized, fully evolved human beings in the twentieth century don’t do things like that. Not for any reason, not tribe, not religion, not territory. These must be cavemen” (1743). “I … found it hard at first to believe the scope of the horror” (1832).

    “The violence, the death, was up close and personal, and unprecedented on the scale of savagery” (1827). “Estimates range as high as a million people killed; at the very least … there were hundreds of thousands, Tutsi mainly, but also an untold number of Hutu ‘sympathizers’. The Khmer Rouge [Pol Pot, Cambodia, 1975-1979] killed more perhaps, but it took them three and a half years, and most of their victims died from starvation, disease, and forced labor. The Hutu militia accomplished as much in three months, using decidedly more low-tech methods of extermination” (1872). Toe die Tutsi’s terugslaan, het 250 000 Hutu’s binne 24 uur oor ‘n smal brug na Tanzanië gevlug. “One of the largest mass movements on a single day in recorded history” (1918). “This truly is, at this moment, the world’s worst humanitarian crisis” (1923). “These are the Hutu, forced to flee Rwanda as the Tutsi rebels advanced and as the evidence of the Hutu’s atrocities was revealed” (1929).

    Swart Afrika

    Oor sy verblyf in Afrika skryf Richburg: “Three years of watching pretty much the worst that human beings can do to one another. And three years of watching bodies, if not floating down the river in Tanzania, then stacked up like firewood in the refugee camps of Zaire, waiting to be dumped into a mass pit” (165). Wat Richburg onder meer hinder, is die naamloosheid van hierdie proses. Anders as in Westerse lande word daar geen poging aangewend om vas te stel wie dood is nie. “This is what I find the most difficult to accept and comprehend. It’s not the death itself, although that is bad enough. It’s the anonymity of death in Africa, the anonymity of mass death” (1900). Daar is selfs nie eens belangstelling in hoeveel mense dood is nie. “When the bodies were black and African, no one would bother trying to count” (1552).

    “Is life so tenuous here that death scarcely matters?” (1900). “This is Africa. These are just bodies dumped into a river. Hundreds. Thousands. No one will ever count. No one will ever try to check an identity, contact a family, find out which limb was severed. Because this is Africa, and they don’t count the bodies in Africa” (1895). Hulle “died senselessly on this senseless continent” (2824). Dit geld ook “the bodies lying unburied along the roadsides in Somalia, people dropping dead of starvation as they tried to make it just a few more miles into town where the foreign-aid agencies were handling out free food” (170). Dit is seker ook waarom die plaaslike amptelike statistiek oor plaasmoorde so onbetroubaar is. Dit is glo maar net nog gewone misdaad waarvoor die ANC-regime nie die vermoë (en wil) het om doeltreffend teen op te tree nie.

    Ten spyte van al die bravade by polities onafhanklike Afrika-lande is baie van hulle diep afhanklik van die humanitêre hulp wat Westerse lande in die vorm van bv kos, gesondheidsdienste en geld verleen, al word daar amptelik weinig erkenning hieraan gegee, om van dankbaarheid nie te praat nie. By Richburg is daar “pity at the monumental waste of human life” (176), maar hy besef mettertyd in sy gemoed, namate “the insanity of Africa deepened” (176), dat hy met ‘n bodemlose put* van ellende te make het, onder meer weens “the countless ongoing civil wars or tribal clashes on this brutal continent” (194). Dit is nie dat ‘n mens Afrikane onmenslik benader nie. Dit is dat die tydsduur, diepte en omvang van die ellende jou op moedverloor se vlakte laat. Politieke onafhanklikheid het glad nie ekonomiese onafhanklikheid vir die lande in swart Afrika meegebring nie; eerder ekonomiese agteruitgang en groter afhanklikheid van blanke lande se barmhartigheid/goedertierenheid.

    [* Genoem “hellhole” (1116, 2184, 3873) of “shithole” (853) – dit is nie net Donald Trump se woord nie.]

    Kenia

    Oor Kenia skryf Richburg van die “new Mercedes and BMW’s, the symbol of Kenya’s corrupt class” (325), “their turn at the trough” (645) – dus soortgelyk aan die nuwe Suid-Afrika. “Corruption is the cancer eating at the heart of the African state” (3174). Soos sommige swart Afrikane is hy agterdogtig ingestel teenoor die “shady-looking Indian shopkeepers” (331). Hy skryf van “the handful of sleazy bars where reporters rubbed elbows with aid workers and UN bureaucrats and crazy white expat pilots and assorted adventurers out here for the cold Tusker beers and the easy African women … For reporters, Nairobi was the perfect ringside seat to Africa’s chaos” (347).

    “Race was never far from the surface of any discussion in Kenya” (671), bv “tribal massacres” (695). “If there was one thing I learned traveling around Africa, it was that the tribe remains the defining feature of almost every African society … Even in the supposedly more sophisticated or developed countries like Kenya, thirty years of independence and ‘nation building’ had still failed to create any real sense of national identity that could transcend the tribe” (1978). “In Africa, you belong to a tribe; without a tribe, you don’t belong” (2089). Maar dan is daar ‘n oorverligte studeerkamer-ideoloog soos Herman Wasserman wat beweer dat ‘n mens nie meer van stam mag praat nie. Dit is glo verouderd en onvanpas (Praag 5.10.2019). Na diesulkes verwys Richburg as “the Africanists and Western academics for whom the very term ‘tribe’ is anathema. The preferred term is ‘ethnic group’” (1990). “Pluralism encourages people to seek protective refuge in their familiar tribal units” (1996). Hoekom nie? Wanneer Afrikaners ter wille van hulle selfbehoud hulle etnisiteit as iets waardevols/heilig probeer verskans, word hulle uitgekryt omdat hulle glo laer trek. Is dit nie juis laer trek wat histories die behoud van baie Afrikanerlewens verseker het nie?

    “Another thing I learned from traveling around Africa is that the notion of skin colour, facial features, and the sense of attractiveness and identity are also very real, and in many ways closely related to tribe” (2002). Dit is bv nie moontlik om die volksmoord in Rwanda te verstaan sonder verwysing na die verskil in voorkoms van die Tutsi’s and Hutu’s nie. “With their narrow noses and sharp features, the Tutsi were considered the more physically attractive tribe, even long after they had lost political power in Hutu-controlled Rwanda. Even with growing wealth and power, what the Hutu really aspired to was to look like a Tutsi, to actually become a Tutsi. There were even earlier provisions for it in law; a Hutu with enough wealth could literally go to the local government office and apply to be reclassified as a Tutsi. The modern version of the same was for a Hutu who had obtained a measure of wealth and status to immediately marry a Tutsi woman” (2026).

    Maar ook hier speel skynheiligheid ‘n groot rol. Donald Trump se hare word by menige bespreking van hom aan die hare bygesleep. Maar Barack Obama se hare mog nooit ‘n onderwerp van bespreking wees nie; om van spot nie te praat nie. “I know men who will go out with a woman just because she’s light-skinned” (2020). Vóór 1994 wou Suid-Afrikaanse bruin mense graag blank wees. Ter eie bevoordeling noem baie van hulle hulleself deesdae (generies) swart. Maar diegene met ‘n ligte vel was (en is waarskynlik steeds) meer gewild as huweliksmaats as diegene met ‘n donker vel. Jonathan Jansen het met ‘n vrou met ‘n ligte vel, wat as bruin geklassifiseer is, getrou. Vir sy skoonpa was die donker Jansen egter glad nie as skoonseun aanvaarbaar nie (Praag 31.03.2018). Gaan gerus na hoeveel van die plaaslike nie-blanke politici met blankes getroud is. Blankes word deesdae, bv in ANC-geledere, as absoluut sleg verguis, maar hulle voortreflikheid word in die praktyk, ten minste in die huwelikskonteks, sonder meer aanvaar. Wat by implikasie erken word, is dat blankes die norm is waarna swart en bruin mense streef, al hoor ‘n mens dikwels ‘n slagspreuk soos “Black is beautiful” maar nooit “Blank is bakgat” nie.

    In Kenia het Richburg by sy werk ‘n swart assistent, George, gehad. “I realized that George and I were talking across a great cultural divide. I could never understand his world. I was thirty-four years old, never married, and had no children. George, a couple years younger than I, had three wives and at least eight kids … He … felt that since I was the boss, I had an obligation to help him” (778). “When a family member got sick, the patron, the boss, was expected to pay the medical bill. At school time, the boss helped out for the school fees, the books, the new clothes for the kids. When a parent died, the boss pitched in to help pay for the funeral. That’s just the way it was in Africa” (785). “This gap was too wide between the Africans and myself, and I found that no matter how hard I tried, I could never cross it” (1427).

    Richburg het vir sy huurhuis ‘n swart huishouer en kok, Hezekiah, in diens gehad. “Hezekiah lived in a little one-room shack behind the kitchen … I never set foot inside Hesekiah’s little cabin” (790). As blankes dieselfde as Richburg doen, word hulle gekritiseer. Hy het ook ‘n swart tuinhulp, Reuben, “who walked to work each morning” (795), gehad. “He also substituted as my messenger and all-round helper” (795). Misdaad is endemies in Nairobi/Kenia, bv inbrake en motorskakings. “I … was living sheltered and shielded from Africa and from Africans because I couldn’t see them across the great cultural divide. I was also afraid of them. My house was protected by an alarm system connected to a security company, two large dogs … and a rotating group of security guards who stood by the gate, sleeping mostly it seemed, every evening and all day on weekends” (829).

    Oor ‘n (blanke) amptenaar in die Amerikaanse ambassade in Nairobi skryf Richburg: “Her house in Nairobi had been burglarized five times, so she had an electric fence installed. ‘When they put up the electric fence, I told them to put in enough volts to barbecue anybody who came over,’ she said. But the fence didn’t help – the break-ins continued. So she went to the local police station, and the police agreed to post two guards on her property. And then the police guards posted there began demanding she pay them extra money for their services. ‘I’ve gotten to the point where I’m more afraid not to give them money,’ she said. ‘They’re sitting outside with automatic weapons.’ Finally, she had a higher fence, ten feet high, built around her grounds. And when I met her, she had become so exasperated that she told me, ‘I’m ready to sit outside myself with an AK-47′” (2840).

    Somalië

    Mogadishu was eens Somalië se pragtige hoofstad aan die see, “the White Pearl of the Indian Ocean”, maar groot dele daarvan is tydens die burgeroorlog (1991-2012) in puin gelê. Hierdie oorlog is aanvanklik deur Ethiopië opgestook. Toe Richburg daar was, was Somalië “a nation in melt-down” (1053). Vroeg in 1992 is daar reeds 5000 in Mogadishu gedood. “Hospitals … were reporting hundreds of casualities each day” (1059). Dit was moeilik om noodvoorraad in te bring “because the airport and port were under regular bombardment” (1065). “Food was becoming scarce. The rival armies had crisscrossed Somalia’s heartland and pretty much destroyed everything in their wake. Livestock was either looted or killed. Crops were burned” (1092) – soos die Britte se beleid van verskroeide aarde tydens die Anglo-Boereoorlog. Hongersnood het uitgebreek en Somalië het een van die “hellholes of human suffering” geword (1116). Dit is waarom so baie Somaliese inkommers hulle in die naburige Kenia maar ook in Suid-Afrika, met sy vrot grensbeheer, gevestig het. “Dumping food into a country without a government or police force was only heightening the lawlessness” (1167). “That was Somalia – no demand too outrageous, no situation too absurd. Famine and starvation had become a growth industry, and relief agencies, including the UN, were the money tree” (1178). Mogadishu had degenerated to an urban jungle” (1183). “No one ever calculated what you do next if the people you come to help have no interest in being saved” (1512).

    “Not a section of the city was untouched by the devastation of the civil war” (892); eintlik ‘n “un-civil war”. “The old downtown section of the city was largely reduced to rubble … What was left untouched by the shells and the bullets usually got ripped apart by the successive waves of looters and scavengers, for whom anything – a piece of scrap metal, a pipe, electrical cable – might eventually be bartered for a piece of meat or a handful of rice” (896). “When you stepped off a plane in Mogadishu, a horde of young kids … instantly surrounded you and the plane, leveling their AK-47 assault weapons and grenade launchers at your chest … They demanded what often amounted to hundreds of dollars in bribes – landing fee, airport tax, baggage handling fee, security for the plane, even ‘entry’ fee into the country. And you paid, willingly” (915). “A hundred-dollar bill pulled out at the right time could keep you from getting killed when a dispute over costs turned heated. But display too much cash all at once, and you could get killed anyway” (920). “With little in the city left to loot, the militia gunmen discovered a new occupation, which might best be called ‘escort duty’, or security service for visiting foreigners like me. To leave the gates of the airport, you needed armed protection or you probably wouldn’t make it more than a block – particularly if you were carrying a backpack laden with water and food in a city with basically nothing. So I hired my own armed guards, and I learned how to negotiate the daily fee with gunmen holding assault weapons at my head. Typically, the fee was a hundred-dollar bill for a car and a couple of gunmen for the day” (920). “Stealing cameras and then ransoming them back to TV camera crews became something of a cottage industry in Mogadishu” (953).

    Black Americans

    “Weird things seem to happen to a lot of American black leaders when they venture into Africa. They go through a bizarre kind of metamorphosis when they set foot on the continent of their ancestors. Some of the most prominent veterans of America’s civil rights wars – articulate advocates for human rights and basic freedoms for black people in America – seem to enter a kind of moral and intellectual black box when they get to Africa. Dictators are hailed as statesmen, unrepresentative governments are deemed democratic, corrupt regimes are praised for having fought off colonialism and brought about ‘development’. Black Americans were most vocally at the forefront of calls for immediate democratic reform in South Africa, but when the subject turns to the lack of democracy and human rights elsewhere in Africa, those same black Americans become defensive, nervous, and inarticulate. They offer tortured explanation as to why America shouldn’t criticize Africa, why America shouldn’t impose its standards [and boycotts], and why reform must not be immediate but gradual, step by step. It’s as if repression comes only in white” (2590). Die kern van die saak is dat ons hier met dubbele standaarde gegrond op swart rassisme te make het; dat ‘n swart regering nie aan dieselfde hoë standaarde as ‘n blanke regering hoef te voldoen nie.

    Ook: “There is a sensitivity about publicly criticizing the black leadership of independent black countries. There is a sense, rightly or wrongly, that a measure of our self-esteem as a black race in America is somehow tied to the success or failure of independent black governments running their own shows in Africa” (2636). “There was an element of not attacking your own brothers” (2641). Die ANC sou byvoeg: “and sisters”. Maar wat ook afkeurenswaardig is, is met hoeveel oorgawe linkse blankes mede-blankes oor allerhande dinge kritiseer, veral die “(ver) regses”, maar in gebreke bly om swartes te kritiseer. Van swartes mag daar sekerlik verwag word dat ook hulle op standaard moet wees. “Blacks who assume prominent leadership positions in America [and elsewhere] should expect a closer kind of scrutiny; they should pay their taxes on time, they should keep their pants zipped, they should keep their hands out of the public treasury, and they shouldn’t smoke crack, precisely because they are role models for the black community. White politicians are held to these standards” (2675). Van swartes kan en moet dieselfde verwag word. As dit nie gedoen word nie, is dit op die gevaar af dat ‘n geweldenaar/terroris tot ‘n rolmodel verhef word, bv asof hy ‘n vredesikoon en versoener is. “Africa has consistently been held to a double standard, an ‘African standard’” (3270).

    “It’s what really hit me about Africa, not the Somalias or the Rwandas or the Liberias, because in many ways, those are the exceptions, the basket cases, the places where somebody flipped the switch. No, the real story occurs in the places you never really read much about, but where I spent a lot of time – Zaire and Kenya, Cameroon and Gabon, and the gaint of them all, Nigeria. These are the places where every day, with each new interview, I found a new and disheartening tale of some brave and anonymous African … who was trying his best and paying the price. I saw their courage and their self-sacrifice and it ripped my heart out, I mean it really touched my soul. But in the end it was just plain depressing, because deep down I knew that in Africa it’s all too rare for such struggles to end in victory. In Africa, the good guys don’t win” (3039), bv die Afrikaners. Of: “But this is Africa, and the good guys rarely win in Africa” (3480). Maar dan beweer Richburg waaragtig oor die nuwe Suid-Afrika: “For once, the good guys finally did win” (3497). Maar selfs Richburg behoort twyfel te hê oor hoe lank die goeie ANC goed gaan bly. “I knew already that Africa has a way of brutally burying almost all optimistic predictions and scenarios” (4020). Ek het swak moed vir Richburg se kennis en insig gekry, toe hy oor Nelson Mandela skryf: “unjustly tried and convicted” (3468). Daarmee spreek hy nie sy ontevredenheid uit omdat Mandela nie ter dood veroordeel is nie. Hy wou eerder hê dat Mandela toegelaat moes word om skotvry met sy terrorisme voort te gaan.

    Suid-Afrika

    Dit lyk asof Richburg in baie opsigte ‘n gesonde insig het in hoedanig swart Afrika is. Die lakmoestoets is egter sy siening van Suid-Afrika, omdat ons daarvan beter eerstehandse kennis as hy as besoekende joernalis dra. In die voorlaaste hoofstuk kom Suid-Afrika aan die beurt. “I traveled to South Africa four times – twice before the 1994 elections … and twice afterward” (3575). “On one level, South Africa was the one place on the continent that looked and smelled most like home, like America” (3575). Dít is natuurlik aan die blankes te danke, maar met sodanige erkenning kom Richburg nooit vorendag nie.

    In Suid-Afrika sal toestande vorentoe ook nie so gunstig bly nie: “As much as white South Africa has tried to insulate itself, it doesn’t take long for Africa to intrude” (3585). Die land was toe reeds besig om van ‘n welvarende, Westers-georiënteerde land tot ‘n tipiese vervalle Afrikaland te transformeer. Vir die blankes se verset hierteen en vir hulle regverdigbare vrese toon Richburg geen begrip nie. Maar hy het groot begrip vir sy mede-swartes se woede: “Black rage was understandable enough – it was the rage of being subjected to humiliating repression in their own country, a rage built up after decades of enduring a codified, legalized system of racial segregation” (4729). En die blankes se griewe en woede oor blatante rassediskriminasie in die nuwe Suid-Afrika? Dit word nie eens êrens deur Richburg genoem nie.

    Die buitensporige misdadigheid van swartes word goedgepraat. “Crime against whites was just retribution” (3792). Pleks van die misdadigers te veroordeel, kry apartheid, “one of history’s greatest evils” (3844), die skuld vir misdaad. “There were, of course, lots of reasons for this sudden surge of crime into white neighborhoods, most of them rooted in the legacy of apartheid and the aftermath of the evil system’s collapse” (3786). “I also came to see the rising tide of black crime as a kind of expression of rage, a righting of the past wrong of apartheid. In fact, what I found difficult to understand was how such justifiable rage had been contained as well as it had, why hordes of blacks were not swarming over the northern suburbs [of Johannesburg] meting out bloody vengeance against every white family with a swimming pool and an electric fence” (3735). Richburg is glad nie verontrus oor plaasmoorde nie. Die naaste wat hy aan ‘n verwysing hierna kom, is hierdie eienaardige sin: “There were a spate of home killings, white farmers going home at the end of the day, killing their entire families, then turning their guns on themselves” (3825).

    “The ‘real’ Africa, the Africa I had seen further north, was closing in fast on their [whites’] insulated little world” (3631). Richburg openbaar ‘n mislike houding teenoor die plaaslike blankes, wat met groot opoffering en toewyding voorspoed vir baie inwoners (insluitende nieblankes) gebring het. Almal kon bv baat by die uitstekende en dikwels gratis gesondheidsdienste. Maar Richburg borduur bevooroordeeld voort: “In South Africa, they still tried to retain some pretense of Western sensibilities and values; in South Africa, they were still counting the bodies” (3631). By die plaaslike blankes is Europese/Westerse beskawing in werklikheid nie pretensie nie. Dit is ingebed in die weefsel van die blankes se gees. Dit is waarom hulle gepoog het om hulle van die afgryslikhede van Afrika te isoleer.

    Hy vertel dat hy eerder ‘n “good reporter” as ‘n “black reporter” wil wees (3563). “As a reporter, of course, we’re supposed to be neutral” (3569). “Was there any doubt, really, which side I would be on [in South Africa]?” (3575). Nee. Richburg se solidariteit met die plaaslike swartes is deurlopend duidelik. Hy is deurweek met die swart mag propaganda wat hy van vroeg af in Amerika ingekry het en met die ANC-propaganda wat die Amerikaanse inligtingsmedia, soos sy koerant, The Washington Post, deurlopend uitdra. Die swartes se (relatief) prestasielose verlede (en hede) word aan apartheid toegeskryf: Vóór 1994 aan die toepassing van apartheid en ná 1994 aan die nalatenskap van apartheid; presies soos die ANC ook doen. Die vraag kan egter gestel word: Waarom het veral die Asiate, bv Indiërs, wat in dieselfde mate as die swartes aan apartheid onderhewig was, soveel beter as hulle presteer, bv finansieel/ekonomies? Die Asiate doen dit steeds; dermate dat daar al hoe meer oproepe opklink dat daar teen Asiate in dieselfde mate as teen blankes gediskrimineer moet word. Dui dit op die eendersheid of die verskillendheid/andersheid van mense, individueel en groepsgewys?

    Richburg aanvaar bv sonder meer dat daar ‘n derde mag was (die NP-regering se veiligheidsmagte, dus die polisie en weermag), wat saam met Inkatha geweld teen ANC-ondersteuners gepleeg het (3596). Die blankes “covertly ochestrating a decade-long dirty war between Inkatha and the ANC” (3697, ook 3792). “There was already ample evidence that the police involvement was more direct than simple funding, like actually planning attacks, providing the weapons, even using official vehicles to shuttle IFP attackers to the site of their attacks. Thousands were being killed in the campaign of violence, and the country appeared for a while to be sliding into a civil war – and all [!] because of the crazy white extremists who’d just as soon see the place collapse as turn over power to Nelson Mandela” (3702).

    Die gedagte kom skynbaar nooit by Richburg op nie dat die ANC geweier het om geweld af te sweer en dat die ANC onder die leiding van Mandela deurlopend en op groot skaal intimidasie en geweld pleeg ten einde die meerderheid swart kiesers te dwing om in die 1994-verkiesing vir hom te stem. Mandela en sy kornuite wou ten alle koste die 1994-verkiesing wen. Dit het vir hulle nie saak gemaak as die land met die oog hierop tot in die grond afgebreek word of hoeveel mense gedood word nie. Maar Richburg beweer: “The ANC with Mandela at the helm was [morally] head and shoulders above the rest” (4004).

    Wat Richburg begeer, is solidariteit/eensgesindheid by sy swart broers en susters. “Hating the Inkatha party and its leader, Buthelezi, for allowing himself to become a willing stooge of the evil regime” (3856). “Could they [the blacks] not unite behind a common enemy [the whites], at least bury their differences for the short term, until the ultimate goal – the end of white minority rule – was fully realized?” (3713). “In South Africa, blacks killing blacks became the sideshow to the main event: the epic struggle of good [blacks] against evil [whites]” (3850). “A black country falling apart under a black government is still better than blacks in Africa living under white repression” (3901). Is dit nie rassisme in sy suiwerste vorm nie?

    Richburg se uiters bevooroordeelde siening van die polisiediens, wat toe onder blanke leiding was, is: “The South African Police … had to be one of the world’s most incompetent when it came to detective work or rudimentry crime-solving. For years, the SAP was mainly a tool of antiblack repression, and as a result, the officers and recruits had little training in even the basics of police work” (3613). “Under the white minority regime, crime, as long as it was confined to black townships, was rarely, if ever[!], investigated” (3770).

    My maak asof die polisie hulle voorheen met bv die bekamping van pasboekoortredings besig gehou het en noudat hierdie stelsel afgeskaf is, is die polisie nie toegerus om misdaad te bestry nie (3613). In werklikheid het die ou Suid-Afrika ‘n doeltreffende polisiediens en uitstekend opgeleide polisiemanne gehad. Daarom was misdaad goed onder beheer. Richman kan gerus nagaan in hoe ‘n mate polisiepersoneel deesdae behoorlik opgelei word, in hoeverre hulle doeltreffend funksioneer, hoe hoog die misdaadvlakke is en hoe ANC-kamerade, selfs sonder basiese formele polisiëringsopleiding, in topposte aangestel word.

    Richburg vestig die aandag op ‘n belangrike verskil tussen Amerika en Suid-Afrika: Die meerderheid kiesers in Amerika is blank, gevolglik kan regte, soos stemreg, aan die swartes toegestaan word sonder dat die blankes politieke beheer oor die land verloor. In die geval van Suid-Afrika is die blankes ‘n minderheid en beteken een mens, een stem, dat politieke beheer aan die swartes afgestaan word (3636). Dit is uiteraard iets waartoe die meeste blankes nooit sou instem nie, maar hulle is deur FW de Klerk, Roelf Meyer en diesulkes uit hulle toekoms verneuk. Maar dit word uiteraard deur Richburg verswyg.

    Sy tipiese swart perspektief is: “The two countries shared a similar history of white racial oppression and legal discrimination against blacks” (3636) en “Trying to understand white attitudes, to really discern the roots of the racism – maybe to find some parallels to the United States – became a matter of intense interest to me … How could a white person living in Africa hate black people? And if he did hate black people, why the hell would he live on a black continent?” (3642). Van die feit dat stemreg aanvanklik nie aan swartes toegeken is nie, maak Richburg die sprong na haat. Dit is soortgelyk aan die dwase veronderstelling dat almal wat teen onwettige inkommers gekant is, hulle noodwendig haat. Albei gevalle kan as bloot ongewens deur blankes beskou word, sonder dat daar noodwendig enige haat by betrokke is.

    Myns insiens was die meeste plaaslike blankes in 1990/94 teen swart meerderheidsregering gekant. Ná verloop van ‘n kwarteeu van ondoeltreffende, korrupte swart regering is die blankes meer as ooit oortuig dat in belang van die land en al sy inwoners hulle eerder die politieke beheer moes behou het. Dan sou daar geen sprake van bv rommelstatus en Suid-Afrika as die onveiligste en misdadigste land op die aardbol gewees het nie. Pleks van hieroor te besin, verwys Richburg na die blanke bewind as “a system as brutal as apartheid” (3647) en wei hy uit oor blanke rassisme. Hy gee nooit enige aanduiding dat daar iets soos swart rassisme is nie; iets waarvan hy baie gou bewus sou word as hy die wetgewing nagaan wat die ANC-regime sedert 1994 deurgevoer het.

    Richburg hou van die swart bewind in die nuwe Suid-Afrika. Hy lewer hoegenaamd geen kritiek daarop nie. Hy verwys ook met genoegdoening na die blanke Rhodesiërs wat die Mugabe-bewind in Zimbabwe ontvlug het: “The white killers were Rhodesian transplants who had moved to this frontier holdout of white racism [the old South Africa] as their own country joined the ranks of black-run states. South Africa had become the final bastion for all the white racists of the world, the supremacist scum who had descended here from points farther north on the map as country after country underwent the change from white colonial domination to black rule” (3658). Die ironie is dat Richburg op grond van eerstehandse waarneming weet dat ‘n swart politieke bewind in baie (moontlik die meeste) gevalle nie ‘n goeie ding is nie.

    Richburg se strategie is duidelik. Hy het die tekortkominge van en ellende in swart Afrika uitgewys. Hy weet dat sy gevolgtrekkings hom veral onder die swartes in Amerika ongewild sal maak. Om te toon dat hy homself nie aan bewondering vir blanke prestasies uitverkoop het nie, sorg hy dat die blanke Suid-Afrikaners dit moet ontgeld deur hulle vir ongebreidelde slegsê uit te sonder. Hy vertel met smaak hoe die wit rassiste uit Rhodesië gevlug het, bv na Australië en Nieu-Seeland; maar ook na Suid-Afrika, “where their backs were now to the ocean and where they decided to stake out what must truly be the final stand of the white man in Africa” (3664). Dan oortref hy homself met hierdie verbeeldingsvlug: “And there they were joined by an unsavory collection of Eastern European fascists, racists, Nazis and skinheads all huddled there together on the southernmost tip of the world’s black continent, with Africa encroaching on their protected white universe more and more each day” (3664). Richburg is voorouers was slawe, maar hy was nog nie in staat om homself te bevry van die kettings van vooroordeel nie.

    Die skrywer van so iets kan nie ‘n goeie joernalis wees nie. Hy is onmiskenbaar ‘n swart joernalis. Hy is, in sy woorde: “A black American in the last bastion of white supremacy [in Africa]. These are the world’s craziest white people” (3669). “I really did think South Africans were all [?] crazy. Here they had built the most modern, best developed country on the continent, and now the white extremists seemed pretty hell-bent on destroying the whole thing, simply because in their blind racism they couldn’t stomach the inevitability of black majority rule” (3697). “And now those same simpleminded racists were smugly pointing to the black-on-black violence as proof-positive of their self-fullfilling prophecy that black rule would mean a slide to violence and anarchy” (3702). Die vraag wat eerlikheidshalwe gestel moet word, is: Het daardie voorspelling die kol (heeltemal) gemis? Richburg besef darem dat sy emosies sy rasionaliteit verdring. “Perhaps much of my anger grew from my own perspective, and my view of the anti-apartheid struggle as not just for South Africa’s black population but a struggle for the dignity of black people everywhere” (3713). Dit is die geykte retoriek van ‘n swart politieke aktivis. Die veronderstelling dat alle mense ‘n geldige aanspraak op waardigheid het, is misplaas (Praag 2.11.2019).

    Slot

    In die laaste hoofstuk neem Richburg afskeid van Afrika. “More than three years here have left me bitter and largely devoid of hope, and largely drained of compassion” (4094). “While I know that ‘Afrocentrism’ has become fashionable for many black Americans seaching for identity, I know it cannot work for me. I have been here, I have lived here and seen Africa in all its horror. I know now that I am a stranger here. I am an American, a black American, and I feel no connection to this strange and violent place. You see? I just wrote ‘black American’. I couldn’t even bring myself to write ‘African American’” (4106). “Why would we, as Americans, want to embrace a continent so riven by tribal, ethnic, and religious hatreds?” (4276).

    “I have come to the only continent where I blend in with the crowds around me. If I belong anywhere – if there is one place on earth where I am not alien – it ought to be here, in Africa. And I am hating it” (4180).”I feel more lonely here in Africa than I have ever felt in America. In America, I may feel like an alien, but in Africa, I am an alien … I am ashamed to admit: I am terrified of Africa. I don’t want to be form this place … I am quietly celebrating the passage of my ancestor who made it out” (4209). “[America] is the only place I truly belong. It’s home” (4248). Richburg sluit die inleiding tot sy boek soos volg af: “Most of all I think: Thank God my ancestor got out [of (black) Africa], because, now, I am not one of them. In short, thank God that I am an American” (236).

    Aan die einde van sy boek vra hy: “So what future do I see for Africa, this strange and forbidding place?” (4282). “What future is there in a place where the poets are hanged by the soldiers? … All I can see is more darkness” (4287). “I know better than to hope” (4378). “There are more coups, more elections, more riots, and more refugees. That’s how it was when I arrived, and that’s how it’s likely to be years from now. In Africa [“that dark spot on the globe” – 4450] things stay the same until they fall apart” (4394).

    Richburg het nie altyd verkeerd as ‘n mens aan Afrikaner-selfbeskikking dink nie. Hy skryf bv: “Countries can indeed split up and nationalist claims to self-determination can be recognized without the sky falling in” (4322). “Africa could do with a healthy dose of federalism to defuse tribalism; a tribe that can vote for its own kind, to control a regional or local government, is less likely to feel oppressed by a central government controlled by another tribe” (4361).

    Hy voel meer tuis in Amerika as in Afrika. As Richburg, wat geneties in Afrika hoort, op hierdie kontinent nie gelukkig is nie, hoe kan daar van blankes verwag word om in die omstandighede van swart Afrika te berus? Oorsprongsgewys is die plaaslike blankes Europeërs, gevolglik behoort hulle hulle in Amerika en natuurlik ook in Europa kultureel meer tuis as Richburg te voel.

     

  • Leon Lemmer: Afrikaners: ‘Swerwers sonder rigting, soekers wat nooit vind’?

    Leon Lemmer: Afrikaners: ‘Swerwers sonder rigting, soekers wat nooit vind’?

    Die Nederlandse regering was een van die grootste kritici van die Afrikanerbewind in Suid-Afrika. Apartheid is verdoem sonder om ter versagting die historiese bande tussen die twee lande in ag te neem. Hierdie strategie het ten minste deels te make met Nederlandse skuldgevoelens oor sy koloniale geskiedenis, bv in Indonesië. Ek het die eerste keer daarmee kennis gemaak toe ek Multatuli (letterlik: Ek het baie gely) (Eduard Douwes Dekker, 1820-1887) se satiriese roman, Max Havelaar, of de koffij-veilingen der Nederlansche Handelsmaatschappy (1860) gelees het. By Amazon is die Kindle-weergawe van die oorspronklike teks (396p) gratis beskikbaar terwyl ‘n Engelse vertaling (364p) $5.14 kos. Dekker het griewe teen die koloniale bewind gekoester. Hy was gevolglik geneig om te oordryf. Tog bied die boek ten minste ‘n mate van insig in Nederland se koloniale verlede, des te meer omdat die outeur agtereenvolgend in verskillende dele van die hedendaagse Indonesië gestasioneer was: Java, Soematra, Soelawesi/Celebes en Ambon.

    Wanneer ‘n hedendaagse Nederlandse joernalis oor Suid-Afrika skryf, weet ‘n mens dat hy blootgestel was aan en beïnvloed is deur die kritiek wat oorvloediglik in die hoofstroom-inligtingsmedia teen Afrikaners geopper is. Fred de Vries is geen uitsondering nie. Hy het grootgeword te midde van “die Nederlandse afkeer van Afrikaners” (p 388). Toe hy na ‘n verblyf van vyf jaar in Kenia en Uganda, waar hy swart bure gehad het (15), in Suid-Afrika aankom, moes hy eers sy “teësin in Suid-Afrika en die Afrikaners oorkom het” (20). Hy erken sy “vroeëre skeptisisme” oor Afrikanerkultuur en Afrikaans (288). Dit is duidelik dat hy ernstige voorbehoude spesifiek oor Afrikaners (gehad) het, maar nie oor enige van die ander plaaslike etniese groepe nie.

    Sy negatiewe gesindheid is in ‘n mate versag omdat hy van 1992 tot 1995 en daarna weer van 2003 af jare lank in Suid-Afrika as die plaaslike verteenwoordiger van onder meer die Nederlandse koerant, De Volkskrant, gewerk en gewoon het. Hy het moeite gedoen om met ‘n breë spektrum van blanke Afrikaanssprekendes, insluitende Afrikaners, in gesprek te tree. As jong Suid-Afrikaanse blankes weens die kultuurmarxistiese massa-inlingtingsmedia nie daartoe in staat is om ‘n realistiese beeld van die apartheidsera te vorm in vergelyking met die nuwe Suid-Afrika nie, hoe kan dit van ‘n Nederlandse joernalis soos De Vries verwag word, wat eintlik ná apartheid hier aangekom het?

    Op grond van De Vries se plaaslike verblyf en ondersoekende joernalistiek is die volgende boek van hom gepubliseer: Rigtingbedonnerd: Op die spoor van die Afrikaner post-’94 (Kaapstad: Tafelberg, 2012, 408p). Die bladsyverwysings in die voorlaaste paragraaf hier bo het op hierdie boek betrekking. Die titel van die oorspronklike Nederlandse teks is: Afrikaners: De lotgevallen van een volk op drift (2012). Die outeur wek die indruk dat baie van die onderhoude met Afrikaanssprekendes in Engels gevoer is. ‘n Bundel van hierdie Engelse gesprekke is reeds in 2008 deur Wits University Press gepubliseer, wat ‘n aanduiding kan bied van die politieke oriëntasie van die boek en sy outeur. Die Afrikaanse boektitel het my laat dink aan Koos du Plessis se “Kinders van die wind”-liriek, vandaar die opskrif van hierdie rubriek. “Rigtingbedonnerd” verwys na die Afrikaners wat “rigtingloos soos verdwaalde skape” (93) sedert 1994 “as gekortwiekte minderheid probeer om hul plek te vind in die nuwe, demokratiese Suid-Afrika” (5). Hy betrek nie bruin Afrikaanssprekendes nie (6). Die illustrasie deur Eduard Claassen op die voorkant van die boek toon twee osse wat in verskillende rigtings aan ‘n ossewawiel beur.

    “Hierdie boek is ‘n persoonlike speurtog deur die hele Afrikanerdom … om uiteindelik uit te kom by ‘n antwoord op die vraag: Is daar nog plek vir ‘n wit mens in Suid-Afrika?” (11). Maar die plaaslike blankes omvat meer as Afrikaanssprekendes. Veral sedert 1994 is dit ook noodsaaklik om twee groepe Afrikaanssprekende blankes te onderskei: Afrikaners, wat bv nasionalisties en identiteitsbewus is, en nie-Afrikaners, wat die nuwe politieke bedeling aanvaar en bv geredelik verengels. Dit blyk dat De Vries slegs hierdie nie-Afrikaners aanvaarbaar vind; gevalle soos Koos Kombuis, Johannes Kerkorrrel, Rian Malan, Breyten Breytenbach, Max du Preez, Antjie Krog, Christi van der Westhuizen, FW de Klerk, Danie Marais, Theuns Eloff, Marlene van Niekerk, Etienne van Heerden en Mark Kannemeyer. Dit is dus hoogs misleidend as De Vries beweer dat sy Afrikaners almal dieselfde doel het: “Om waardig te oorleef en te bly voortleef as Afrikaners, verkieslik ín Suid-Afrika” (11). Afrikaanssprekende blanke nie-Afrikaners poog om te oorleef deur hulle seile na die politieke wind te span, dus ANC-gedienstig te wees, bv deur hanskakies te word en in werklikheid as nie-Afrikaners voort te bestaan.

    Dwarsdeur die boek bly De Vries “‘n buitestander … ‘n regte uitlander” (3), ‘n toeris: “Jy kry nie ‘n gevoel dat jy deel is van iets nie” (277). “‘n Afrikaner sal ek nooit word nie” (389). Byvoorbeeld, vleisbraai is nie een van sy “gunsteling-aktiwiteite” nie (16). ‘n Buitestander kan ‘n welkome mate van objektiwiteit bied maar De Vries se beoordeling berus uiteindelik op subjektiewe reaksies. Hy het “al hoe meer gefassineerd geraak” met die Afrikaners se “verskille en ooreenkomste met die Nederlanders. Terselfdertyd was ek verbaas oor al die teenstrydighede wat inherent is aan die Afrikaner – ‘n plofbare, byna selfvernietigende mengsel van onbegrip, halsstarrigheid en innemendheid” (5). De Vries dink blykbaar dat begrip/beterweterigheid en verdraagsaamheid/toeskietlikheid hom toekom.

    Hy veronderstel valslik dat hy die salige middeweg bewandel: “Iewers in die warboel van historiese bande, minagting en bewondering vir die Afrikaner wat die afgelope agt jaar tot my deurgedring het, het ek ‘n inwoner van die Middelwêreld geword wat nêrens meer tuis voel nie” (388). Myns insiens is die Afrikaners vir De Vries eerder ‘n stokperdjie wat tot voordeel van sy loopbaan as joernalis gevoelloos gery word. Byvoorbeeld, na aanleiding van Julius Malema wat “Skiet die Boer” gesing het, stel De Vries die vraag: “Was dit nou werklik nodig om die leier van die ANC-jeugliga aan te kla oor hy ‘n ou ANC-strydlied gesing het?” (205). De Vries beweer selfs: “In ‘n ekonomiese opsig gaan dit met die meeste Afrikaners beter as voor 1994” (207).

    De Vries se standpunt kan soos volg opgesom word, wat per slot van sake die vernietiging van die Afrikaners impliseer; dat ons soos ekskresie kompos moet word: “Dis sewentien jaar ná apartheid en die voorheen eensgesinde Afrikanervolk is soos ‘n kissie nagvlinders waarvan die deksel gelig is. Hulle knipper hul oë teen die fel sonlig en fladder verdwaas en verward in alle rigtings. ‘n Klein groepie ekstremiste wat bande met buitelandse eendersdenkendes het, dink nog steeds in terme van ‘n rasseoorlog. Ander hou die visier gerig op ‘n Volkstaat en die ideaal van selfbeskikking. Orania is vir hulle ‘n voorbeeld dat dit kán werk – hierdie onversetlike poging tot Afrikaner-selfverwesenliking. Maar die meeste Afrikaners wil niks weet van ‘n oorlog, ‘n volkstaat of die strewe na selfregering nie. Hulle is bereid om op [onder?] te gaan in die nuwe Suid-Afrika … die nagvlinders wat nou sonder vlerke is” (178). “Om in Suid-Afrika te oorleef, moet jy offers bring, jou Westerse self grotendeels ontken” (225). Hy verwag van die Afrikaners wat hy nie van homself sal verwag nie.

    Ek het De Vries se boek lank gelede as ‘n geskenk ontvang maar nagelaat om dit te lees. Suidpunt het onderaan een van my onlangse rubrieke (Praag 27.01.2019) gevra dat ek hierdie boek bespreek. Dit het my aangespoor om De Vries se teks te lees. Ek is dankbaar dat ek dit uiteindelik gedoen het. Suidpunt kan dus bedank of verwyt word vir wat ek hier skryf. Suidpunt verwys bv na die Nederlanders se voorliefde vir Antjie Krog. LitNet-lesers weet teen hierdie tyd dat net ‘n bepaalde soort Afrikaanssprekende, wit en bruin, deesdae kort-kort na Nederland genooi word om as sprekers by byeenkomste op te tree of as deelnemers aan sulke samekomste. Twee van die vereistes is dat hulle apartheid moet verdoem (en verkieslik ANC-gedienstig moet wees) en dat hulle hulle seën oor Kaaps as die toekoms van Afrikaans moet uitspreek (of in elk geval nie oor geradbraakte Afrikaans beswaard moet wees nie).

    Daar is ‘n bibliografie van 64 items aan die einde van die boek. Vir die kritiese leser is dit egter gou duidelik dat De Vries ‘n beperkte insig in die Afrikaner en sy geskiedenis het. “Ras het vir die apartheidsdenkers swaarder geweeg as kultuur” (6). Hy skryf dit met verwysing na bruin Afrikaanssprekendes, dus uitgaande van die foutiewe veronderstelling dat die kultuur van Afrikaners en bruin mense identies is. “Daardie ‘witheid’ waarop Afrikaners hulle soms so graag beroep, is ‘n fabel … Afrikaners is ‘n gemengde volk, of kreole” (6). Die historikus Hans Heese het egter op grond van wetenskaplike navorsing aangetoon dat blankes 93% blanke bloed het. De Vries ignoreer hierdie bevinding of is onbewus daarvan. Hy steun eerder op Breyten Breytenbach se vergesogde polities-gemotiveerde bewering: “Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap. Dis goed en mooi so … Ons moet kompos wees … In daardie gedeelte van ons bloed wat van Europa kom, was die vloek van meerderwaardigheid” (6).

    Dit is juis die Europeesheid van die plaaslike blankes wat daarvoor gesorg het dat Suid-Afrika vóór 1994 die mees ontwikkelde en voorspoedigste land in Afrika was. ‘n Kernwaarheid is dat blankes toe polities en andersins in beheer van Suid-Afrika was. De Vries beskou die onverkwiklike Suid-Afrikaanse hede as ongetwyfeld beter as die (apartheids)verlede. Verskynsels soos “gulsigheid, uitbuiting en magshonger” was glo die grondslae van apartheid (79). Apartheid word valslik met Joseph Conrad se novelle, Heart of darkness (1899), geassosieer, dus met die uiterste mishandeling van swartes deur blankes in die destydse Belgiese Kongo (79).

    “Wat veral in ‘n mens se gedagtes bly maal, is hoe vindingryk apartheid uitgedink is en hoe hierdie onmenslike [!], voortdurend aangepaste ideologie oor sowat tagtig jaar [? 1948-1994] daarin geslaag het om voor die oë van die hele wêreld ‘n swart meerderheid te onderdruk deur ‘n eiesoortige kombinasie van wetgewing, godsdiens, onderwys, werkreservering, angs, geweld en propaganda” (81-82) – asof daar nie baie soortgelyke stelsels van rasse-(onder)skeiding bestaan het en steeds bestaan nie; ook asof die ANC nie ‘n soortgelyke stelsel ten bate van swartes en ten koste van blankes bedryf nie; ook asof die “apartheidsregime” gewelddadig was maar nie die ANC en PAC nie.

    In 1994 het die Afrikaners glo “alle politieke mag prysgegee” (8). In werklikheid is die blankes se politieke mag sonder hulle goedkeuring en teen hulle beterwete deur ‘n klein groepie ruggraatlose, onbekwame, blanke Afrikaanssprekende politici op ‘n verraderlike, mandaatlose manier van hulle ontneem. Met verwysing na Chris Louw se uitlatings oor die NP-elite skryf De Vries: “‘n Siek moraal wat apartheid, tuislande, die verhongering en onderdrukking van swart mense en rasmeerderwaardigheid goedpraat. En daarna onderhandel hulle ewe uitgeslape met die ou vyand, verloën al hul ou ideale en gee die land tevrede en selfvoldaan oor aan die ANC” (94-95).

    De Vries skryf Suid-Afrika het ná 1994 “met rasse skrede verander” (11). Daardie “rasse” wat die verandering bewerkstellig het, is die swartes. Dit behoort ook duidelik gestel te word dat die veranderings meesal nie verbeterings was nie; dat verandering in daardie konteks hoofsaaklik verval en agteruitgang was en is. Hoe oppervlakkig De Vries se kennis is, blyk uit sy opmerking dat die Taalmonument in die Paarl in 1975 onthul is, “‘n halwe eeu nadat Afrikaans ‘n amptelike taal geword het” (160). Wat hy nie noem nie en dalk nie weet nie, is dat die eintlike rede vir die onthulling in 1975 is dat die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) ‘n eeu tevore in die Paarl gestig is.

    De Vries skryf: “Geskiedenis [is] nie meer so ‘n belangrike hoërskoolvak nie en … die leermateriaal [is] gotendeels op ‘n ontleding van die oorsake en gevolge van apartheid gerig” (58). Hy noem dit maar veroordeel dit nie; ook nie dat al die leerplanne met net swart skoliere in gedagte opgestel word nie. Pleks daarvan beweer De Vries, na aanleiding van sy besoek aan die museums by Bloedrivier, “hoe uitgeslape die geskiedenis destyds al verdraai is” (82). Dalk probeer hy onsekerheid wek oor wie die Bloedrivier-veldslag gewen het, die Boere of die Zoeloes. Die Groot Trek, die Slag van Bloedrivier en die Anglo-Boereoorlog word “mitiese gebeure” genoem “wat verreikende invloede op die volksaard [van die Afrikaners] sou hê” (104).

    Let op hierdie mislike formulering oor Afrikaners se verset teen swart oorheersing: “Wat het ná al die jare oorgebly van hierdie gedruis [!], van die belofte om lewens op te offer vir vryheid, van die dreigement om nooit oor te gee nie?” (59). Daar is blykbaar nog nie genoeg Afrikanermonumente verskuif of afgebreek nie. “Die Voortrekkermonument staan sowaar nog, in al sy lomp [!] 41 meter glorie [!], met sy sirkel ossewaens en sy helde gebeitel in klip” (60).

    Wanneer daar waardering en applous vir Bok van Blerk is nadat hy “De la Rey” gesing het, is De Vries se kommentaar: “dom, banaal, goedkoop, die ene massahisterie” (66). Hy haal die anti-Afrikaner Max du Preez (goedkeurend) aan wat hierdie liedjie beskryf as: “Viagra vir jong puisiegesigte en skaam-kwaad ooms” en die ewe nie-Afrikaner Koos Kombuis wat dit “musikale laertrekkery” noem (67). “De la Rey” dien as “‘n metafoor vir ‘Boeretrots.”’ Dit was glo “‘n meesterplan van die ouens [!] wat die liedjie geskryf het om honderd jaar terug te gaan, na ‘n tyd toe Afrikaners nog nie deur apartheid besmet [!] was nie, toe helde nog helde was” (68). Dus, tydens en ná apartheid behoort daar nie meer Boeretrots of Afrikanerhelde te vinde te wees nie.

    Hoofstuk 8 handel oor “die groot argitek, FW de Klerk” (100). Die nuwe Suid-Afrika-gebou wat hierdie argitek hom in 1990 verbeel het, het egter nooit werklikheid geword nie. De Klerk het ‘n onderhoud aan De Vries toegestaan. “Hy beskou dit as sy taak om te sorg dat die nuwe Suid-Afrika, waarvoor hy pa staan, op koers bly. ‘En veral – en dit is die hartklop van die FW de Klerk-stigting – om te waak dat die grondwet eerbiedig word en nie ‘n blote stuk papier bly nie. Want die grondwet is die beliggaming van ‘n historiese ooreenkoms wat bereik is deur ‘n proses van gee en neem. Dit is ‘n kompromis waarop ons trots is, ‘n werkbare kompromis’” (104). De Klerk kan kwalik werklik glo wat hy hier beweer. Die grondwetlike onderhandelinge was ‘n proses van gee en neem, maar in die sin van: Die NP gee en die ANC neem. Die ooreenkoms was nie soseer ‘n kompromis nie as ‘n proses van die een toegewing na die ander deur die NP aan die ANC.

    Die Grondwet blyk nou nie eens die blankes se besittings teen onteiening sonder vergoeding te beskerm nie. Leon Wessels het vertel dat FW de Klerk dit in 1996 lank en sterk oorweeg het om in die parlement teen die aanvaarding van die Grondwet te stem. Sedertdien het De Klerk en sy stigting ontpop as verbete voorstanders van die Grondwet. Dit is moeilik om ‘n groter en vollediger verloorder as FW de Kerk te bedink. Hy probeer om die blaam van hom af te skuif. Byvoorbeeld: “Een van die redes waarom die nasiestaat in Suid-Afrika misluk het, is omdat wit mense te selfsugtig was” (106). As hy maar in groter mate die wense van die blanke kiesers in ag geneem het, bv selfbeskikking. Dan sou hulle tans in ‘n minder benarde situasie gewees het. De Klerk gaan voort met sy proses van ontkenning van die wrede werklikheid van sy skepping, die nuwe Suid-Afrika. Byvoorbeeld, oor die huidige gebrekkige owerheidsdienslewering sê hy: “Die gehalte [het] ongelukkig ‘n bietjie [!] gedaal” (366).

    De Klerk beweer dat “‘n minderheid van die wit mense my as ‘n verraaier sien” (110). De Vries borduur (goedkeurend) voort: “‘n Mens kan dit nogtans ‘n wonderwerk noem dat die partye hoegenaamd tot ‘n vergelyk gekom het en dat daar in 1996 ‘n grondwet gestalte kon kry wat wêreldwyd as die toppunt van vooruitgang geprys is. Tog moet dit vir De Klerk frustrerend wees: Hy het soveel vermag [!] en tog relatief min erkenning gekry” (110). Die wonderlikheid van die Grondwet in globale perspektief is een van die mites waarop die nuwe Suid-Afrika gebou is. So ‘n demokratiese opset is heeltemal ongeskik vir Suid-Afrika met sy talle hoogs verskillende etniese groepe. As die Grondwet die toppunt van vooruitgang was, waarom is daar sedertdien konstante agteruitgang?

    De Vries was ‘n aantal jare lank die eienaar van ‘n huis in Vrede in die noordooste van die Vrystaat, in ‘n buurt wat al hoe meer deur swartes ingeneem word. Sommige van die bure was swartes. Die eiendom het ‘n boord met vrugtebome gehad. As verligte mens het hy “vir die kinders gesê hulle kan maar kom vrugte pluk” (117). Op ‘n keer toe hy daar aankom, blyk dit dat daar by sy huis ingebreek is. “Allerhande dinge maal deur jou kop, maar veral woede, wanhoop … en wraakgedagtes” (117). “Meteens hoor jy jouself dinge sê soos ‘dit gaan nie werk in hierdie land nie.’ Jy betrap jouself dat jy rassistiese gedagtes dink” (116). Hy het sy huis toe teen inbrake beveilig. Hy verkneukel hom daaraan dat die diewe gelyk het nie swart te wees nie maar sy blanke bure (120).

    Sonder om ooit met ‘n ongunstige woord oor Nelson Mandela, die ANC of swartes vorendag te kom, skryf De Vries oor Hendrik Verwoerd: “Dit is moeilik om eerbied te hê vir ‘n rassistiese intellektueel wat ‘n onnoembare hoeveelheid leed op sy gewete het” (126). Met hierdie gesindheid het hy die “godverlate plek” Orania, van “‘n groepie fanatieke, selfversorgende Afrikaners,” besoek (124). Volgens Frans de Klerk, die adjunkpresident van die Orania-beweging, is Orania “‘n soort bedevaartsoord … vir eendersdenkendes” (134), maar volgens De Vries is daar “‘n gebrek aan samehorigheid” (135). Hy meld “die dorp se kenteken is ‘n mannetjie wat sy moue oprol” (127) en dat dit daar veilig is (125). “Daar is nie ‘n polisieman of veiligheidswag in sig nie. Daar lê nêrens ‘n blikkie of ‘n stukkie papier op straat nie” (131). Volgens De Vries is “Orania ‘n plekkie … waar Afrikaner-wees as ‘n stokperdjie beoefen word” (133). Volgens ideoloë is Orania “‘n Afrikanerlaboratorium” (133).

    Carel Boshoff sr (1927-2011) het tydens De Vries se besoek nog gelewe. Hy verwys na Boshoff “en sy kamerade” (129) wat myns insiens doelbewus gemeen is. De Vries erken dat hy hom tydens sy Orania-besoek aan sarkasme skuldig gemaak het (134). Ek bevraagteken of die volgende ‘n akkurate weergawe van Boshoff se mening is: “Volgens hom het Afrikaners hulle sedert die sestigerjare deur ekonomiese welvaart laat verlei en ‘n onbesorgde lewe in ommuurde voorstede nagestreef, terwyl hulle hul taal en kultuur heeltemal [!] verwaarloos het” (128). Inteendeel, dit was juis die bloeityd van Afrikaans en Afrikanerkultuur. De Vries skryf: “Niemand sal ontken dat Orania rassiste het nie” (135). Dié nedersetting verteenwoordig glo “pogings om aan die tyd ‘n ander kinkel te gee en die onvermydelike op ‘n afstand te hou, ongeag of dit modernisering of swart oorheersing is. En om eerlik te wees, is ek verlig wanneer ek by Hopetown weer swart en bruin Suid-Afrikaners sien en terug is in die komplekse, energieke mengsel van rasse en kulture” (136). Dus, terug in bv die misdaadnes, waarvan De Vries met sy Nederlandse paspoort maklik kan ontsnap. Vir meer inligting oor Carel Boshoff en Orania: Praag 19.12.2015.

    In hoofstuk 11 skryf De Vries oor Afrikaners en hulle plase, wat glo “gemitologiseer” word (138). ‘n Swart werkers wil nie “eendag” die blanke se plaas hê nie: “Ek wil dit nóú hê!” (142). Bennie van Zyl, die hoofbestuurder van die Transvaalse Landbou-unie, sê tereg van die swartes: “Daar heers ‘n ander kulturele houding. Hulle lewe vir vandag. Môre tel nie. Hoe kan jy ‘n besigheid [bv boerdery] op dié manier bedryf?” (147). Van Zyl voeg by: “Die ANC is besig met ‘n weldeurdagte poging om die wit mens te verdryf … ‘Hulle wil die bestaande orde verander en hulle doen dit op die Afrikamanier. Suid-Afrika is nou doodgewoon ‘n Afrikaland, vol mense wat hulleself verryk” (147). “Gee vir my ruimte waar ek myself kan wees … Ek voel tuis by die Westerse manier van doen. Hierdie land is ‘n moeras, waar jy moet soek na die oorblywende eilandjies” (380).

    De Vries het Kroonstad besoek. “Dit is een van talle dorpe wat ná die einde van apartheid ‘n metamorfose [transformasie/agteruitgang] ondergaan het. Die middedorp het intussen grotendeels swart geword” (150). Dieselfde word van Potchefstroom gesê (289). Pretoria het “die afgelope tien, vyftien jaar byna onherkenbaar verander” (357) maar geensins verbeter nie. De Vries het die terrein van die ABO-konsentrasiekamp by Kroonstad besoek. “Onkruid en steekgras het alles [bv die grafte] toegegroei. Die hek is ook weg” (152). Tussen die bruin woonbuurt Brentpark en die swart woonbuurt Constantia is daar ‘n grasvlakte. “Hier is ‘n paar jaar gelede ‘n sportveld met pawiljoene aangelê … Daar is niks meer van oor nie … Die doelpale, die hekke, die pawiljoene – álles is weg” (153). Daar het eens “‘n vleuelklavier, ‘n duur Yamaha, … in die stadsaal gestaan … Op ‘n dag wou ‘n bekende pianis ‘n optrede in die stadsaal reël. Maar die klavier was weg. Verdwyn. ‘Uiteindelik het dit uitgekom dat dit deur die [ANC-]stadsraad aan ‘n sjebien in Bloemfontein verkoop is.’ Die klavier is nou in ‘n ietwat gehawende toestand terug op Kroonstad” (238). Dit gee ‘n aanduiding van wat verandering/transformasie kan behels. De Vries veroordeel nie sulke gebeure nie en niemand vra verskoning daarvoor nie. “Soveel wat gesteel, verwaarloos of stukkend is. En dan het ons nog nie eens gepraat oor die gate in die paaie, die lekkende waterpype, die barste in die riolering en die wydverspreide korrupsie nie” (153).

    Die gevolg is “dat nóg wit nóg swart belasting wil betaal. Wit mense omdat hulle geen verbetering sien nie; swart mense omdat hulle dit nog nooit geken het nie”[!] (153). Dit is ‘n tradisie wat die ANC geskep het: Swartes hoef nie te betaal vir bv die munisipale dienste wat hulle van die owerheid ontvang nie. Die gevolg is “ineenstorting aan alle fronte” (155). De Vries gee doelbewus valslik voor dat wat in Kroonstad gebeur maar bloot ‘n voortsetting is van wat tydens apartheid die geval was, terwyl die vóór- en ná-1994-era in werklikheid hemelsbreed verskil: “Poste in die munisipaliteit word gevul (soos trouens ook onder apartheid) deur familie, vriende en partylede. Tenders word (ook soos onder apartheid) toegeken aan ondernemings wat noue bande met die regerende party het” (156). Met die tragiese chaos in Kroonstad as agtergrond wil De Vries Afrikaners (eerder as die swartes) verander. Eufemisties noem hy dit “die herdefiniëring van die Afrikaners” (157). Vir hom is daar skynbaar ‘n ligpunt: “Slegs die erg verkramptes onder hulle [Afrikaners] stem nog vir ‘n uitsluitlik Afrikanerparty” (157).

    Afrikaans word sonder meer ‘n “hibridiese” taal genoem (161); “tegemoetkomende kreools” (163). Hy meld darem tereg dat Afrikaans “die stem en siel van die Afrikaners” is (162). Danie Marais beweer: “In baie opsigte is ons [Afrikaners] die stiefkinders van die Westerse en Nederlandse kolonialisme … Maar waar die vorige geslagte graag die Europese oorsprong van die taal beklemtoon het en vreeslik trots was op hul Europese herkoms, besef ons hoe totaal [!] verbaster ons eintlik is. Ons is kreools en trots daarop. Ons wil in Afrika tuishoort, nie in Europa nie” (163). Maar dit is juis die Europeesheid van die plaaslike blankes wat gesorg het dat Suidelike Afrika beter as die res van Afrika was. Dit is nie in landsbelang nie en nog minder in die Afrikaners se belang as hulle verafrika deur biologies en taalgewys te verbaster. “Die spilpunt vir die oorlewing van Afrikaans lê by die universiteite en die skrywers” (163). Maar sekerlik ook by Afrikaner-ouerhuise en Afrikaanse skole, asook by Afrikaansdosente en alle Afrikaanssprekendes wat hulle vir suiwer(der) Afrikaans beywer. “Die ANC-regering wil nie meer instellings vir wit mense hê nie en nog minder vir Afrikaners. Danksy [! eerder: weens] die samesmelting met swart universiteite en hoërskole het die Afrikanerkarakter van die meeste universiteite verdwyn” (164). De Vries verwys ook na “die beroemde [! eerder: berugte] Dakar-konferensie” gehou in 1987 (164).

    De Vries hou van Marlene van Niekerk se uitbeelding van die tradisionele Afrikaner en die hedendaagse “wegkalwing” daarvan (168). Afrikaners het glo ‘n “bevlekte verlede” (169). “Triomf was ‘n groteske roman oor ‘n duister onderwerp (die rigtinglose, wanhopige, rassistiese ‘armblankes’ in die naderende nuwe Suid-Afrika), maar tog lig, danksy die growwe taal. Regses was woedend daaroor. Hoe kan iemand – nogal ‘n Afrikaner [?] – die volk [let op die sarkasme] op so ‘n skandalige manier as ‘n ontaarde spul uitvaagsels uitbeeld?” (169). Die onprakties-gebore Van Niekerk (sy kan bv nie motor bestuur nie) het al, soos bv Sonja Loots, met talle teenstrydige uitsprake oor Afrikaners en Afrikaans vorendag gekom, bv: “‘n Mens kan selfs vra of iets soos ‘n gesamentlike kultuur wel hier [in Suid-Afrika] bestaanreg het. Om onder dergelike omstandighede ‘n aggressiewe vorm van Afrikanernasionalisme te predik, is dom en verkeerd” (170). Ek dink eersgenoemde stelling is korrek en die tweede foutief. Van Niekerk is egter in die kol as sy byvoeg: “Ek bespeur geen groen-tendense nie. Ek sien die inhalige, uitbuitende gedrag van die nuwe pierewaaierklas. Ek merk ‘n onverskilligheid ten opsigte van klein [?], waardevolle sake: die kunste, die tale, die vissies in die riviermondings van Natal. En ek skaam my verskriklik” (171).

    Oor Karel Schoeman se Na die geliefde land, JM Coetzee se Disgrace en Marlene van Niekerk se ander roman, Agaat, skryf De Vries: “Dit is onheilspellende variasies op die romantiese plaasroman uit die jare dertig. Hulle almal speel af in ‘n land waar die regdenkende [!] deel van die bevolking lankal hul tasse gepak het, op vervalle plase waar die magsverhouding omgekeer is en ‘n handjievol bittereinders probeer staande bly in ‘n vyandige, ontredderende omgewing. Dit is boeke oor ontheemding en skrynende nostalgie. En op die agtergrond huiwer die spookbeeld van ‘n afgetakelde wit volk in donker Afrika – die verskrikking vir nasionaliste uit die jare dertig, veertig en vyftig” (174). Onmiddellik hierna maak De Vries gewag van “die verwronge Afrikanerkultuur” (174). Hy is geen bondgenoot en sekerlik geen bewonderaar van die tradisionele Afrikaner nie.

    De Vries het verskeie kere met Etienne van Heerden gesels. Op De Vries se mislike manier: “Ek wou weet wanneer hy besef het dat hierdie idille van ‘n onbedorwe land vals was” (172). Van Heerden vertel toe van die Karoo-plaas waarop hy grootgeword het, “daardie ewige mitiese plaas, die hemel van die platteland … ‘Boeregemeenskappe was destyds ‘n vreemde smeltkroes van geweld en geborgenheid,’ het hy vertel” (172). Dwarsdeur sy boek probeer De Vries om die Afrikaner op sy plaas sover moontlik te ontheilig. Maar let op Van Heerden se teenstrydige uitsprake, onder meer gevoed deur sy sug na verligtheid en sy begeerte om in Nederland, wat hy dikwels besoek, welkom te voel. “Hy is nie bang dat die taal [Afrikaans] of die [Afrikaner]kultuur sou verdwyn nie …’Wat taal betref, dink ek hulle [FW de Klerk en sy onderhandelaars] moes ‘n fermer posisie ingeneem het. Beslis wat die onderwys betref … Maar verder moet ons God op ons kaal knieë dank, want dit is ‘n wonderwerk” (173). Maar dan kla Van Heerden met verwysing na LitNet soos volg: “Die stryd vir ‘n kulturele webwerf is moeilik in ‘n land waar woorde soos ‘gehalte’ en ‘diepgang’ uit die leksikon verdwyn het” (294). Hy moes hom klaarblyklik eerder by verwestering as afrikanisering geskaar het. Vir LitNet koester hy hierdie mooi ideaal: “Ek moet dit nooit gebruik as ‘n manier om bepaalde idees te verkondig nie” (295). Terselfdertyd wil hy “seker maak dat dit niks rassisties of lasterliks bevat nie” (295). In hierdie opsig word die sensuurnet met besonder klein gaatjies in die praktyk baie wyd gespan; dermate dat idees wat naasteby as regs vertolk kan word, met obsene oorgawe buite LitNet gehou word.

    Die aandag word daarop gevestig dat Eben Venter se roman., Horrelpoot, op Joseph Conrad se novelle, Heart of darkness, gebaseer is. In Venter se distopie word Afrikaans getransformeer tot “‘n brabbeltaaltjie wat nog net verlangs soos Afrikaans klink” (175). Dít is ‘n wesenlike gevaar as die sogenaamde Afrikaansinstansies en -dosente op hulle ingeslane weg voortgaan deur nie taalsuiwerheid te bepleit nie. Venter sê van een van die karakters: “Koert is die versinnebeelding van die taal wat heeltemal tot niet gaan” (176). “Van die geletterde, beskaafde, semi-Europese Afrikaner wat ná 1948 op die toneel verskyn het, is daar in Venter se roman niks meer oor nie. Hy word geheel en al deur donker Afrika oorskadu” (175). Venter vra: “Wat is dit tog met Afrikaners? Is dit ‘n soort cultural cringe? … Afrikaans is ‘n geweldig ekspressiewe taal. Ek is ‘n absolute kampvegter vir die gebruik van Afrikaans as onderrigmedium op Stellenbosch. Een universiteit ten minste, for God’s sake” (176). Afrikaans, as ‘n taal waarin enigiets wat in Engels moontlik is, gesê kan word, maak die gebruik van Engelse woorde, frases en uitdrukkings oorbodig. Maar De Vries het die onderhoud met Venter moontlik in Engels gevoer.

    Dan Roodt word deur De Vries saam met Eugène Terre’Blanche as ekstremiste geklassifiseer (184). Oor Terre’Blanche se Afrikaner-Weerstandsbeweging skryf De Vries: “Ons [kan] die paramilitêre verregses voorlopig wegpak in die kas van anachronismes” (200). Maar Roodt is glad nie in daardie liga nie. Hy is met bedrywighede in die metapolitiek besig. “Roodt geniet nie alleen ‘n reputasie as verkramp nie, maar ook as voorstander van politieke onafhanklikheid vir die Afrikaner … Roodt is die stigter van Praag … ‘n groep Afrikanernasionaliste wat sedert 2000 ‘n stryd voer vir die behoud van die Afrikaanse taal en kultuur en hom nou ook beywer vir ‘n Volkstaat” (185). “Roodt beskuldig die ANC van ‘n Pol Pot-idealisme ingevolge waarvan die ander party alles moet opgee” (186). “Sy visie [is] dat literatuur, taal en politiek onlosmaaklik aan mekaar verbonde is” (187-188). “Apartheid … was nie ‘n volksmoord nie, geen misdaad teen die mensdom nie” (188). De Vries kom met hierdie onbedoelde kompliment: “Roodt is in alle opsigte die omgekeerde [teenoorgestelde] van Antjie Krog. Waar Krog ‘die ander’ wil omhels, wil Roodt hom sover moontlik op ‘n afstand hou. Hy voel vir Krog niks anders as veragting nie, en so ook vir al die ander Afrikaners wat probeer om met die postapartheid-Suid-Afrika te integreer” (188).

    Roodt word soos volg aangehaal: “Ons probleem is dat ons in radikale omstandighede lewe, in een van die gewelddadigste samelewings op aarde. Maar ons sit met ‘n willose konformisme … En dié wat weier, word verstoot of gestigmatiseer” (189). Ook: “Veral die swart elite het ‘n sterk rassebewussyn. Omdat hulle so verwesters is, het hulle nie meer ‘n taal of kultuur wat hulle bind nie – nog net die kwessie van ras … Uiteindelik sien ek nie hoe Afrikaners in fisieke, kulturele en taalkundige opsig binne die huidige Suid-Afrika gaan oorleef nie. Maar Afrikaners beskik oor ‘n geweldige vermoë om ‘n eie wêreld te skep, om vir hulself te sorg. Dis net dat die wil nie nou daar is nie” (190).

    De Vries is behep met die “herdefiniëring van die Afrikaner” (228), dus om van die Afrikaner iets te maak wat hy nie is nie. In hierdie konteks bring hy ‘n “ruimdenkend[e]” “ander Afrikaner,” Antjie Krog, ter sprake (228). “Ons praat weer in daardie mengelmoes van Engels, Afrikaans en Nederlands. Sy vloek nog steeds soos ‘n matroos” (235). Soms dop ‘n onverwagte (moontlike) waarheid uit, bv “Niemand wil swart of homoseksueel wees nie” (235). “Krog wou [as propagandis] buite haar eie taalgemeenskap gelees en verstaan word en deel uitmaak van ‘n groter Suid-Afrikaanse kanon” (229). Om hierdie rede was dit vir haar belangrik dat haar idees eerder in Engels as Afrikaans gepubliseer word, al is dit kritiek op veral Afrikaners wat in haar visier is.

    Krog weef glo “‘n tapisserie van waarhede” (230). Sy ondersteun bv De Vries se renons in konserwatiewe Afrikaners op die platteland: “Die wesenlike rassisme kom voort uit angs. In die uitsprake herken jy die fatalisme, die besef dat daar ‘n onvermydelike en onomkeerbare einde gekom het aan die hemel op die platteland” (231) – sekerlik ook die einde van Suid-Afrikaanse stede wat ‘n onmiskenbare Europese aanskyn gehad het. Byvoorbeeld, “Stellenbosch is [was?] ‘n stukkie Europese beskawing in Afrika” (258). Antjie se huidige man, John Samuel, blyk ‘n ligpunt in die duister Krog-huis te wees: Hy “funksioneer as die skeptikus wat sy vrou weer terugbring aarde toe as sy te entoesiasties begin fladder. Sy glimlag. ‘Saans kyk ons nuus en dan sê hy: “Aitsa, hulle steel al weer. Watse ubuntu-kak het ons nou hier?”‘” (237).

    Dalk oorweeg Antjie ‘n alternatief vir John. De Vries vra: “Sou sy, as sy kon, met ‘n swart man getrou het? ‘Ja, ek dink so,’ sê sy sonder aarseling” (238). Haar ideaal is: “Jy is wie jy is, maar jy meng met die ander” (367). In daardie proses wil sy hê dat blankes/Afrikaners oorboord moet gaan; dat hulle hulleself etnies-kultureel moet vernietig: “Die idee [is] om saam te lewe, te integreer waar jy werk en waar jy woon. Jy het kleinkinders wat nie meer wit is nie; jy het familielede van kleur. Só moet dit ook wees. Só sou ek graag [!] hier wil oorleef” (367). Die punt is: Die toekoms hoef nie só te wees nie. Ék wil nie só oorleef nie.

    Mark Kannemeyer van Bitterkomix-faam sê: “Ek sal bly wees as Afrikaans heeltemal oplos en van die aardbodem af verdwyn. Want dit is die taal van die skurke en ek ken hulle soort deur en deur, beter as enigiemand anders. Hulle het nooit iets vir my gedoen nie en ek is nie van plan om vir hulle iets te doen nie. Ek gee ook nie ‘n moer om vir die taal nie. Ja, goed, dis ‘n mooi taal om in te skrywe en vir die poësie. Maar ek het geen besondere liefde daarvoor nie. Dit was die werktuig van die onderdrukkers. Die politieke konnotasies wat daaraan kleef, is te skrikwekkend. Ek sal nie ‘n traan daaroor stort nie” (265).

    Rian Malan het ‘n soortgelyke negatiewe opvatting jeens die toekoms van Afrikaans en Afrikaners. “Die Boere sal weer deur die vuur gaan en anders daar uitkom. Hul taal sal ‘n geraamte word wat nog net in een of ander variant van tsotsitaal voortleef. Hul velkleur sal van die huidige ‘beswaarlik wit’ na effens goudkleurig verander” (369).

    Hoofstuk 26, met die opskrif “Onwillige Voortrekkers,” is seker die aangrypendste in die boek. “Ons het in ‘n trek beland waaraan ons glad nie wil deelneem nie” (358). Die hoofstuk handel oor Afrikaners wat na Australië geëmigreer het; veral dié in Perth, maar ook in Melbourne. Van die voordele is dat “hulle nie saans hul deure hoef te sluit nie” (339). In Australië, anders as in die nuwe Suid-Afrika, is daar “veiligheid, paaie sonder gate, skoon water en ‘n regering wat goed funksioneer” (340). Daar word geskat dat “nagenoeg ‘n miljoen wit mense die land sedert 1994 verlaat het. Volgens die laaste Australiese sensus het Perth in 2006 sowat 40 000 Suid-Afrikaners gehad, hoofsaaklik wit mense. In die lig van die uittog oor die laaste vyf jaar word dit nou [2012] geskat op maklik 60 000. Grappenderwys word Perth ‘Bloemfontein by die see’ genoem, of ‘Perthfontein’” (341).

    “Jy [kan] slegs ‘n sterk gemeenskap … hê as jy ‘n elite het. Maar nou verlaat hierdie elite die land” (354). Wat hierdie waardevolle Afrikaners landuit gedryf het, is “misdaad, geweld, regstellende aksie, swart ekonomiese bemagtiging en veral [om om te sien na die belange van hulle] … kinders” (341). Die emigrante het “gatvol” geword vir toestande in die nuwe Suid-Afrika (349). Die oorsprong van al die probleme kan na ‘n enkele verskynsel en rasgroep herlei word: oorheersing deur die swartes. “Suid-Afrika het toenemend die soort samelewing geword waar dit nie meer vanselfsprekend is dat ‘n mens daar sal wil bly nie” (353). “Ek word liewer daarvan beskuldig dat ek ‘n lafaard as ‘n moedige sterfgeval is” (355). Die Jode het eerste padgegee, daarna die blanke Engelssprekendes en laastens die Afrikaners (342).

    Oor een ding behoort daar geen twyfel te bestaan nie: “Emigrasie is traumaties” (342). “Hoe dit moet wees om jou land op te gee omdat dit vir jou onleefbaar geword het, omdat jy vir jouself geen toekoms daar sien nie” (356). Dit is moeilik/(feitlik) onmoontlik om in ‘n ander land as jou vaderland tuis te voel (345). Ek het al dikwels gewonder of FW de Klerk en sy mede-hensoppers al ooit beswaard gevoel het oor wat hulle hierdie emigrante aangedoen het. Maar die blankes wat in Suid-Afrika agtergebly het, is baie meer en ondervind heel moontlik selfs meer trauma as die emigrante (Praag 13.10.2018) maar daar is by die genoemde hensoppers geen teken van skuldgevoelens hieroor nie. Een van die emigrante sê: “As jy nie meer ‘n [effektiewe] stem in jou eie land het nie, is daar vir jou niks meer oor nie” (346). “Daar [is] nie meer vir hulle [blankes] plek in die spel van die landspolitiek … nie” (349).

    Sy hou “die regering van FW de Klerk verantwoordelik vir die toestand waarin Suid-Afrika hom bevind. ‘Hulle het ons verraai’” (347). “In die omarming van ons bevryding het ons ook ons eie verdwyning verwelkom” (358). “Eers moes ek myself weer ontdek. Ek het my identiteit verloor” (348). In Australië/die buiteland is dit ‘n waarheid soos ‘n koei: “Die [Afrikaner]kultuur en die taal [sal] mettertyd … kwyn” (350). Die oud-Suid-Afrikaners in Australië het hoofsaaklik mede-oud-Suid-Afrikaners as vriende (343). Hulle vind ook makliker by oud-Zimbawiërs aansluiting (344) as by die gevestigde Australiërs. “Afrikaners het te kampe met die feit dat [hulle] mateloos nostalgies is” (357). Vergelyk bv die nostalgie en bitterheid van Ryk Hattingh (1957-2017) wat na Nieu-Seeland uitgewyk het (Praag 21.05.2016).

    In die laaste hoofstuk is daar nie juis sprake van salwende woorde vir en simpatie met die Afrikaners nie. “As jy mooi dink, verskil Suid-Afrika nie veel van die res van die kontinent nie” (390). Inderdaad, Suid-Afrika verafrika daagliks meer en teen ‘n ontstellende tempo. Maar vóór 1994 was daar ‘n reuse verskil tussen ‘n verwesterde Suid-Afrika en die res van Afrika en dit het vir die blankes/Afrikaners ‘n onstilbare groot gemis geword. De Vries bied hierdie skrale troos, met ‘n angel in die stert: Daar is “egter beslis vir Afrikaners ‘n plek in Suid-Afrika, selfs al is dit net weens ‘n gebrek aan ‘n alternatief” (390).

    “Wat gaan die verhouding tussen assimilasie, integrasie en segregasie wees?” (391). Dit gee aan beterweter De Vries die geleentheid om aan Afrikaners die leviete van onderhorigheid en selfverloning, van etniese en kulturele identiteitsontkenning (of “herdefiniëring,” soos hy dit noem), voor te lees. “Om suksesvol met ander bevolkingsgroepe saam te leef, hang ook van talle niemeetbare faktore soos nederigheid, inskiklikheid en geduld af. Daar word ongelukkig alte maklik vergeet watter afskuwelike, mensonterende stelsel apartheid was” (391).

    Dus, stroop jou van Afrikanertrots en kruip by die moreel voortreflike meerderheid, stel hulle belange voorop en moet nooit waag om op te hou om ten bate van hulle, die nuwe “ons”, op te offer nie. Ek stel voor dat ons as Afrikaners eerder iemand anders as Fred de Vries nader om die koers vorentoe aan te dui.

     

  • Leon Lemmer: Korrupsie in Kenia en Suid-Afrika

    Leon Lemmer: Korrupsie in Kenia en Suid-Afrika

    Nigerië word algemeen as die korrupste land in Afrika beskou. Dit maak hom heel moontlik die korrupste land in die wêreld omdat korrupsie deesdae so kenmerkend van en endemies in Afrika is. Dit was nie altyd so nie. Toe daar blanke politieke bewinde in Afrika was, was korrupsie nie prominent nie. Suid-Afrika was tot 1989 in ‘n groot mate korrupsievry. Ek dink onwillekeurig aan JG (Hans) Strijdom (1893-1958, eerste minister 1954-1958) vir wie dit ‘n passie was om sy amptelike en persoonlike sake, net soos die rasse, apart te hou. JC (Jan) Smuts (1870-1950, eerste minister 1919-1924, 1939-1948) het persoonlik geen groot waarde aan geld en besittings geheg nie. Sy Nkandla was ‘n sinkhuis, ‘n eertydse Britse militêre menasie, wat hy gekoop en in Irene laat heroprig het. Daar is gerugte dat daar tydens die berugte onderhandelingsera (1990-1994) staatsbates geoes is, maar ons sal nog ‘n tydjie moet wag op die bevestiging hiervan en die besonderhede. Ek moet byvoeg dat ek nog nie Hennie van Vuuren se boek, Apartheid, guns and money (2017, Kindle $19,77), gelees het nie.

    Dat die nuwe Suid-Afrika uitmunt in korrupsie en dat dit van kwaad tot erger gaan, behoef geen betoog nie. In hierdie rubriek vestig ek egter die aandag veral op Kenia, wat in talle opsigte waardevolle insigte vir plaaslike toepassing na vore bring, maar ek gaan dit nie elke keer uitwys nie. Ek het reeds by drie geleenthede op Praag oor Kenia geskryf. Die jongste keer was op 13 Januarie, toe ek ook na die twee voriges verwys het. Hierdie keer skryf ek na aanleiding van Michela Wrong (gebore in 1961) se boek, It’s our turn to eat: The story of a Kenyan whistleblower (London: Fourth Estate, 2009, 368p; Amazon Kindle $11,83). Sy is ‘n joernalis wat jare lank die Britse Financial Times se korrespondent in Kenia en omliggende gebiede was. Sy het eerstehandse kennis van Afrika. Voorheen het sy ‘n boek oor die Kongo, In the footsteps of Mr Kurtz: Living on the brink of disaster in Mobutu’s Congo (2000, Kindle $10,44), en een oor Eritrea, I didn’t do it for you: How the world betrayed a small African nation (2004, Kindle $11,97), gepubliseer. Wrong het ‘n Britse pa (‘n spesialis in nierkwale) en ‘n Italiaanse ma gehad. Haar teks is ewewigtig, deeglik nagevors en goed geskryf.

    In Desember 2002 is die korrupte Daniel arap Moi (gebore in 1924, president 1978-2002), ‘n lid van die Kalenjin-stam, deur Mwai Kibaki (gebore in 1931, president 2002-2013), ‘n Kikuyu, as president van Kenia opgevolg. Hy het die kandidaat waaraan Moi voorkeur gegee het, Uhuru Kenyatta (gebore in 1961, president sedert 2013), ook ‘n Kikuyu, verslaan. “The generals had gone to Moi when it became clear which way the election was going and offered to stage a coup … But the Old Man had waved the generals wearily away” (147). Dit was die eerste keer sedert onafhanklikheid in 1963 dat die staatshoof op grond van ‘n verkiesingsuitslag aangewys is (101). Tot 1992 was Kenia ‘n eenpartystaat. Teen 2002 was Kenia as die “land of the ‘little something’, the homeland of the bribe,” bekend (108).

    Tydens die bewind van die eerste Keniaanse president, Jomo Kenyatta (1893-1978, president 1964-1978), het dit korrupsiegewys glad nie beter gegaan nie. Daar word verwys na die Jomo Kenyatta-era “when the Kikuyu had enriched themselves without compunction” (2649). “Kenyatta Africanised the civil service” (2790), soos ook in Suid-Afrika gebeur het, met dieselfde gevolge van ondoeltreffendheid en korrupsie. “A 1970-71 parliamentary commission helpfully authorised government employees to run their own businesses while holding down civil service jobs” (1057). Hoe bygelowig die eerste president van Kenia was, blyk uit die volgende: “Jomo Kenyatta had refused to spend a single night in State House [Kenya’s Union Building], convinced it was haunted by vindictive ghosts of the white administration” (618). In 1938 het Jomo Kenyatta vertel hoe harmonieus sy stam, die Kikuyu, gelewe het voordat die blankes opgedaag het (1681). In Nelson Mandela se outobiografie word dieselfde leuen verkondig: “The African people lived in relative peace until the coming of the abelungu, the white people” (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p 27).

    In Kenia is daar meer as 40 stamme (4728). Diegene in beheer van die politiek gee voorkeur aan eiebelang, asook die belange van hulle familie, vriende en stamgenote. “The various forms of graft cannot be separated from the people’s vision of existence as a merciless contest, in which only ethnic preference offers hope of survival” (751). Maar hierdie kernkenmerk van die Keniaanse samelewing word in die inligtingsmedia verdoesel. “In matters ethnic, newpapers and radio station bosses adopt a policy of strict self-censorship” (768). “Directors of foreign NGOs [non-governmental organisations] puzzle over the fact that political parties, born and dying with the speed of dragonflies, either don’t bother publishing manifestos, or barely know their contents. But who needs a manifesto when a party’s only purpose is furthering its tribe’s interests?” (783).

    Die politieke stelsel van ná-onafhanklikheid is al as “ethno-elitism” beskryf. “A pattern of competing ethnic elites, rotating over time, was established which made a mockery of the notion of equal opportunity” (908). Daar word wyd geglo dat Raila Amolo Odinga (gebore in 1945, eerste minister 2007-2013), ‘n lid van die Luo-stam, die presidentsverkiesing in 2007 en weer in 2017 gewen het, maar die verkiesingskommissie is Kikuyu-partydig. Johann Kriegler, wat in 1994 so skouspelagtig misluk het in die reëlings vir Suid-Afrika se eerste “demokratiese verkiesing,” het ‘n kommissie gelei wat aanbevelings oor die hervorming van Kenia se verkiessingskommissie gedoen het (5065). Dit is soos om by FW de Klerk, Roelf Meyer en Leon Wessels om hulp aan te klop oor hoe daar onderhandel behoort te word.

    Kibaki was voorheen die minister van finansies en daarna die adjunk-president (1166). Hy was bekend vir sy luiheid by die werk en die baie tyd wat hy op die gholfbaan deurgebring het; “a man with a reputation for soft living and hard drinking” (210). Hy het met sy inhuldiging belowe: “Corruption will now cease to be a way of life in Kenya” (163). Korrupsie is egter nie die enigste misdaad in Kenia nie. Die hoofstad Nairobi word “Nairobbery” genoem (233). “In Nairobi’s sprawling slums, the largest and most sordid in Africa, Western-funded non-governmental organisations (NGOs) provided basic services, not the state, of which nothing was expected” (248). Tweederdes van Nairobi se bevolking lewe in plakkerskampe (2401). Vergelyk dit met die plaaslike aansprake op gratis huisvesting en dienste, wat teen wil en dank deur die belastingbetalers gefinansier moet word. In 2005 is berig dat 6 000 rotte in die Wakulima-mark in Nairobi gedood is “and an equal number made good their escape … More than 750 tonnes of garbage was removed and more than seventy tonnes of fecal waste sucked out of the horror toilets” (732).

    Soos in die res van Afrika is agteruitgang aan die orde van die dag. “At independence in 1963, average per capita income had been level with that of Malaysia; now Malaysia’s was ten times as high” (248). “[Other] statistics made the same point…: living standards in the independent, sovereign state of Kenya were actually lower than when the hated British ruled the roost” (255). “Everyone agreed …: in a system of corruption and patronage so ingrained, so greedy it was gradually throttling the life from the country” (263). Transparency International “viewed [Kenya] as only slightly less sleazy than Nigeria or Pakistan” (263).

    Hierdie “gorging on state resources” word “eating” genoem (263); “a culture where power is so often expressed in terms of ‘eating’” (3245). Diegene wat voorheen spreekwoordelik honger gely het toe hulle nie politieke mag gehad het nie, eet met oorgawe uit die staatstrog tot eie voordeel sodra hulle magsposisies beklee. Byvoorbeeld, “those in government were now eating ‘like gluttons’ out of a combination of arrogrance, greed and panic” (3254). Kibaki het ‘n nuwe pos geskep om hierdie eetlus hok te slaan: “Permanent Secretary in Charge of Governance and Ethics,” met direkte toegang tot die president (271). In hierdie pos is John Githongo aangestel. “His job, as envisaged by Kibaki, was not to formally investigate suspected corruption, nor did he have any powers to prosecute. Those tasks remained with the police force and the attorney general. His role was purely to advise the president – an interesting insight into the extraordinarily centralised nature of power in Kenya” (664). In Suid-Afrika is daar ook die al hoe groter gesentraliseerde konsentrasie van politieke mag. Daar is selfs sprake dat die provinsiale regerings afgeskaf gaan word, onder meer omdat die ANC-regering nie meer mag oor al die provinsies uitoefen nie. Sterk gesentraliseerde regering was en is natuurlik kenmerkend van kommunistiese lande.

    Buitelandse regerings het Githongo se afdeling finansieel ondersteun omdat hulle belang het by die doeltreffendheid waarmee buitelandse finansiële hulp bestee en ander hulp gebruik word. Soos Kibaki is Githongo ‘n Kikuyu, “Kenya’s largest and most economically successful tribe” (210). Die Kikuyu word beskryf as “the most intelligent of the African tribes” en Kikuyu is ook “the most susceptible to subversive activities” (1714), soos blyk uit hulle destydse teenstand teen die Britse bewind. “[The] Mau Mau was always predominantly a Kikuyu phenomenon” (1770). Die Kikuyu maak aanspraak op “entitlement: a sense of being special, different, better – and therefore more deserving” (1901). Gikuyu is hulle moedertaal. “In Kenya, language holds the key to identity” (2325). Ek beweer dieselfde van Afrikaners; dat Afrikaans die kern van ons identiteit is. Dit is waarom daar van owerheidsweë en deur kruipsugtiges so baie moeite gedoen word om Afrikaans te ondermyn.

    Githongo was voorheen ‘n joernalis en daarna in diens van Transparency International. Hy het aanvanklik geglo dat hy korrupsie kon uitroei en het gedink dat Kibaki opregte bedoelings het en hom hierin sou ondersteun. Die outeur het Githongo in Kenia leer ken. Sy het by geleentheid aan hom genoem dat hy welkom is om by haar om hulp aan te klop as dit nodig sou word. Daarna het sy na Londen verhuis. In Februarie 2005 het Githongo daar aangekom en ingetrek in die gastekamer van haar woonstel. Hy het uit Kenia gevlug en uit sy pos as sekretaris (soortgelyk aan minister) bedank. Hierdie boek is die verhaal van Githongo as fluitjieblaser teen korrupsie, maar ook veel meer omdat dit baie goeie insig bied in die omstandighede in Kenia, insluitende die politiek. Die outeur het drie jaar lank aan die boek geskryf.

    Githongo was bevrees dat hy die slagoffer van ‘n sluipmoordaanval kon word. “Camden [in metropolitan London] has an awful lot of Africans living in it” (491). As bewysmateriaal het Githongo in Kenia klankopnames gemaak van ministers wat openlik hulle korrupte dade erken het. Hy het ook sy dagboeke en ander inkriminerende dokumentasie na Londen gebring. Nadat hy ‘n tyd lank by Wrong gewoon het, het hy ‘n woonstel in Londen gehuur maar spoedig ‘n pos in die East African Studies Programme van St Anthony’s College, Oxford University, gekry (3664).

    Die Wêreldbank en die Internasionale Monetêre Fonds het finansiële bystand onderhewig aan die privatisering van sommige staats- en semi-staatsbates gemaak. “The privatisation process itself … provided all kinds of openings for the entrepreneurial fraudster, including ruthless asset-stripping,” bv “import goods duty-free as famine relief … then sell them locally, undercutting the competition” (1065). Anders as in Suid-Afrika, waar swart ekonomiese bemagtiging blanke besit van ondernemings ondergrawe, word gesê “Kenya was full of one-ethnic companies” (1033). Korrupsie “not only enriched senior officials, they provided slush funds for what the ruling party knew would be fiercely contested elections” (1096). Vir die politici gaan dit nie om demokrasie – dus regering ooreenkomstig die wense van die kiesers – nie maar om politieke mag ter selfbevoordeling.

    “Kenya … became the first country in the world to ratify the UN Convention against Corruption. Then there were the two pieces of legislation Kibaki had announced on the lawns of State House soon after his inauguration: the Public Officers Ethics Act, which spelt out a code of conduct for public officers and obliged them to declare their wealth; and the Anti-Corruption and Economic Crimes Act, which created the Kenya Anti-Corruption Commission (KACC)” (1121), met ‘n regter aan die hoof, wat spoedig korrup geblyk te wees het. Later het Westerse donateurs, wat tot 45% tot die regeringsbegroting bygedra het (2961), die Kenya Anti-Corruption Authority (KACA) gestig (2995).

    Die toepassing van hierdie wette en die funksionering van die genoemde instansies is egter gebrekkig. “A Prevention of Corruption Act has actually been on the Kenyan statue book since 1956. ‘You don’t need any more bodies, you don’t need any more laws, you just need good people and the will’” (5232). “Upstanders” is nodig, nie “bystanders” nie (5309). Kenia het ‘n staatsintelligensiediens, maar Githongo het hulle verslae onbruikbaar gevind. “The intelligence service was part of the architecture of corruption” (1403). Jacques Pauw se bevindings oor die plaaslike intelligensiediens is soortgelyk. Githongo was verplig om eerder staat te maak op inligting wat sy eie personeel ingesamel het (1341). In die uitvoering van sy pligte het hy doodsdreigemente ontvang en smeerveldtogte is teen hom gevoer (1561).

    Denkende Keniane is “all too aware of how much better things work elsewhere” (2470). In ander lande kan dit onder meer aan meriete aanstellings en dus doelteffende(r) regering toegeskryf word. Pleks daarvan speel stamverwantskap ‘n deurslaggewende rol in Kenia. Van Githongo is eenvoudig verwag dat hy stamlojaliteit hoër as die bestryding van korrupsie moet ag, al is dit waar dat “systemic corruption is the most efficient poverty factor on the continent” (4265). “The issue … is not guilt or innocence, but loyalty” (4618). Ook in Kenia is daar “the growing divide between rich and poor” (4519), wat die kiem van gewelddadige revolusie in hom kan omdra. Githongo se pogings om korrupsie te bestry, is beskou as “the naïve projection of inappropriate ‘mzungu‘ [white people’s] values onto an African nation where they were doomed to fail” (2560). Hy is beskou as iemand wat die regerende politieke party ondermyn, terwyl baie geld, verkry uit korrupsie, nodig was om die party met die oog op verkiesings te finansier (3539).

    Benewens ministers in kernposte was president Kibaki self die kern van die euwel van korrupsie. “Kibaki was the system” (3784). Aanvanklik het Githongo gedink Kibaki was opreg en ernstig oor die bestryding van korrupsie. Spoedig het die teenoorgestelde geblyk waar te wees. “The president urged John to slow down” (2812). Daar was sprake dat Githongo na ‘n ander pos verskuif sou word (2880). Hiervoor het korrupte ministers druk op Kibaki uitgeoefen. Hoewel Githongo nie verskuif is nie, het hy hierna nie meer vertroue in Kibaki gehad nie: “The trust had gone” (2923). Na minder as twee jaar in die pos het Githongo landuit gevlug. Daar was sprake dat hy van hoogverraad aangekla sou word, veral nadat hy inkriminerende inligting oor ministers se korrupte doen en late aan die pers gelek het.

    Die situasie was soortgelyk aan staatskaping. “Corruption can reach a point … where an entire nation is there for the taking, where sleaze has security implications not just for the nation concerned, but for its neighbours and allies” (4135). Daar was “mounting evidence of State House’s links with global gansterism” (4157). Jacques Pauw noem Suid-Afrika ook ‘n gangsterstaat (Praag 11 November). ‘n Aantal ministers en amptenare is na Githongo se onthullings afgedank, maar van hulle was spoedig terug in hulle poste (4378). “Kenya’s highly politicised legal institutions and judicial system … systematically erased the anti-coruption work done” (4300). Regter Ringera “exonerated former justice and finance ministers David Mwiraria and Kiraitu Murungi of a preliminary charged of obstructing justice. John’s testimony, ruled Ringera, was of no legal significance because he had not held the status of official investigator” (4378). “By September 2007 there had not been a single case of a public servant being prosecuted or even fined under the legislation” (4541).

    Die Europese Unie het finansiële bystand aan Kenia verleen sonder om hom danig oor korrupsie te bekommer. In Brittanje was die departement in beheer van buitelandse hulpverlening die enigste een wat nie opdrag gekry het om te bespaar nie. Verder was daar by die Britse regering die “principled insistence on untied aid” (3322), dus soos Afrika-lande, bv Kenia, daarop aangedring het. Hierdie “inherent unaccountability” (3333) was die teelaarde vir korrupsie. “The Netherlands was the only bilateral donor to announce it was actually freezing aid over corruption concerns” (4178). “Kenya’s foreign partners failed to grasp that a system of rule based on the ‘Our Turn to Eat’ principle was explicitly designed to prevent the tickle-down upon which they counted for progress” (5200). Westerse donateurs dring nie sterk genoeg aan op die uitroeiing van korrupsie nie. “Fundamentally the West doesn’t care enough about Africa to pay too much attention to how its money is spent. It wants to be seen to do the right thing, and that’s as far as the interest goes” (5232).

    In Kenia gaan dit nie om demokrasie in die sin van dat alle kiesers inspraak in die regering het nie. Dit gaan om politieke mag, om beheer oor die staatsbates uit te oefen, om dit te gebruik en misbruik. Stamverwantskap speel ‘n deurslaggewende rol in verkiesings. Diegene wat voel hulle kandidate het verloor, wend hulle dan tot grootskaalse geweldpleging. “The myth of Kenyan exceptionalism – the notion that the chaos associated with other parts of Africa simply ‘didn’t happen here’ – has been forever laid to rest” (5049). Die resultaat is dat daar al hoe meer polarisering plaasvind; dat stamlede hulle deur ‘n proses van “self-segregation” (5005) in bepaalde areas vestig met die uitsluiting van ander stamme. Dit word balkanisering genoem; ‘n terugkeer na hulle “ancestral homelands” (5016). Dit herinner aan Suid-Afrika se eertydse beleid van afsonderlike ontwikkeling, wat in etniese tuislande vergestalt is.

    Veral sedert die Tweede Wêreldoorlog word nasiestate veroordeel omdat hulle interstaatlike konflik sou veroorsaak. In Kenia word vrywillige etniese segregasie egter bedryf juis om vreedsamer toestande binne die land te skep.”Ethno-nationalism is emerging as Africa’s most toxic problem, challenging the continent’s very post-colonial structure” (5211). Dit word gesê na aanleiding van die arbitrêre landsgrense wat etniese stamme enersyds binne landsgrense saamgevoeg en andersyds in verskillende lande verdeel het. Die Afrika-Unie kon geen vordering maak met die verandering van die koloniale landsgrense nie. Die afskaffing van langsgrense word eerder oorweeg. ‘n Ander vorm van etniese nasionalisme kom in onrusbarende mate in Suid-Afrika voor. Swart politieke mag voed swart bewussyn, gevolglik word al hoe minder lewensruimte en regte aan minderheidsgroepe, soos die bruines, Asiate en veral die blankes, gegun.

    Om die onrus na verkiesings te kalmeer, word daar in Kenia, soos in Zimbabwe, lede van die opposisie in die kabinet aangestel (5016). Maar daar is diegene wat bly aandring op regverdige verkiesings. “We will not eat bones while the others are eating all the steak” (5027). “With forty-two departments, the coalition government finally unveiled was the largest in Kenyan history, accounting for 40 per cent of MPs. Merely servicing this bloated exercise in jobs-for-the-boys would gobble up 80 per cent of the national budget” (5038). Suid-Afrika het ook ‘n yslike kabinet van 35 ministers en 38 adjunkministers (Wikipedia), wat nie net buitensporige salarisse ontvang nie, maar ook oordadige byvoordele, soos twee ampswonings (vir ministers) en luukse ampsvoertuie. Van die Keniaanse opposisiepartye word gesê: “Momentarily dampened, their hatred only await the next referendum or election to re-emerge, red-eyed and bent on revenge” (5049).

  • Leon Lemmer: Die lot van blankes in Kenia

    Leon Lemmer: Die lot van blankes in Kenia

    In Kenia word die klein blanke bevolking in selfs groter mate as in Suid-Afrika deur swartes verswelg. ‘n Ander opsig waarin Kenia histories tersaaklik is, is dat daar eens ‘n gevestigde Afrikaner-boeregemeenskap veral in die omgewing van Eldoret op die hoogland was.* Ek het by vorige geleenthede hieroor geskryf (Praag 4 en 11 Maart). Volgens laasgenoemde rubriek was daar aan die begin van hierdie eeu nog net ‘n enkele (en daarby kruipsugtige) Afrikaanssprekende boer, Fanie Kruger, in Kenia oor. Wat in Kenia gebeur, kan aandui wat blankes plaaslik te wagte kan wees. Met politieke onafhanklikheid in 1963 het baie blankes en Asiate Kenia verlaat. “Of whites who are citizens of Kenya today, those with family roots in the colonial era number only between about three and five thousand” (McIntosh, bron hier onder, Kindle 162). Dit is minder as ‘n tiende van wat die getal eens was (1153).

    [* “European and South African settlers … ran their farms on the back of poorly paid Africans squeezed into labor by household taxes.” (McIntosh 1256). Hier word na die Britse koloniale regering se hutbelasting verwys, wat as doel gehad het om swartes te verplig om te werk en sodoende die land te ontwikkel. In beginsel kan dit nie verkeerd wees om teenprestasie vir owerheidsaalmoese te vereis nie.]

    Ook in ‘n ander opsig gaan ek in hierdie rubriek op een van my ou weë terug. Sommige linkse akademici, veral sosioloë en kulturele antropoloë, meesal Amerikaners, vind dit skynbaar onweerstaanbaar om veldwerk onder polities regses, of blankes wat bloot nie graag met swartes sosialiseer nie, te gaan doen. Daardie akademici onderneem sodanige navorsing nie om self tot ander politieke insigte te kom nie maar eerder om hulle politieke byderwetsheid op ‘n meerderwaardige manier in die resultate (in die vorm van gepubliseerde artikels en boeke) te adverteer. Weens gebrekkige objektiwiteit kan die wetenskaplike gehalte van sulke navorsing ernstige tekortkominge hê. ‘n Voorbeeld hiervan is Arlie Hochschild, ‘n sosioloog, se relaas oor regse blankes in die suidelike Amerikaanse staat Louisiana (Praag 4 Februarie).

    Vandag skryf ek weer oor Kenia se blankes. Hierdie keer na aanleiding van Janet McIntosh (gebore in 1969) se boek, Unsettled: Denial and belonging among white Kenyans (Oakland: University of California Press, 2016, 307p; Amazon Kindle $18,43). Tot onlangs het hierdie boek $27,75 gekos. Ek het die aankoop uitgestel totdat die prys meer bekostigbaar geword het. Anders as Hochschild is McIntosh ‘n kulturele antropoloog. Soos Hochschild is sy polities onredbaar links. Sy beskryf haarself as “a leftist American academic” (823). Vir haar doktorale proefskrif het sy navorsing oor die Swahili- en Giriama-stamme in Kenia gedoen (2997).

    McIntosh se linksheid kom van haar ma, Peggy (gebore in 1934), wat ‘n feminis en “anti-racism activist” is (Wikipedia). “I must give special acknowledgement to my mother, Peggy McIntosh, who in the late 1980s [1988] wrote a now well-known paper about [unearned] white privilege before that became a household phrase” (105). “My project [in Kenya] was (at least partly) about whiteness. I am sure my mother saw it before I did …I am particularly grateful for her intellectual influence” (112). Daardie invloed voed McIntosh se vooroordeel, soos ‘n mens uit ‘n sin soos die volgende kan aflei: “Although here and there one could find a settler with an unusual affinity for ‘the natives,’ most considered Africans to be intellectually inferior, polluting, and potentially dangerous” (162).

    “I was an anthropologist conducting research and rightly divined that my academic (and American) background gave me progressive leanings and an inclination to be critical of colonial projects” (472), asof Amerika nie koloniale of oorsese gebiede het nie. “In speaking to me, most settler descendants knew that I was unlikely to see things the way they do, or to represent them in a way they find flattering” (86). Hulle het haar tereg getakseer as “an embodiment of American liberalism” (1855). Met ander woorde, diegene met wie sy onderhoude gevoer het, kon haar bevooroordeeldheid aanvoel. Volgens die etnograaf, Stephan Pax Leonard, is antropologie as akademiese dissipline in Amerika en Brittanje in buitensporige mate links verpolitiseer, “turning fieldwork into some kind of politicised academic tourism. It is a form of intellectual terrorism that insists education is embedded in global structures of repression” (Travels in cultural nihilism, London: Arktos, 2017, 305p; Amazon Kindle $9.11, 1233 – ‘n buitengewoon briljante boek).

    Ter wille van objektiwiteit in navorsing moet daar glo teen “ethnographic seduction” gewaak word, “in which ethnographers develop a certain sympathy as a result of being embedded in the world of their respondents” (McIntosh 507). “The elderly former settlers and younger settler descendants who at first had seemed like museum pieces became real, human, and, in some cases, likeable … most did not enact the boorish persona of the hard-line white supremacist” (529). Terwyl McIntosh veldwerk gedoen het, kon sy heel moontlik die redelikheid van die blankes se standpunte en houdings insien, maar dit is myns insiens vir haar belangriker om eerder in die oorweldigend linkse Amerikaanse akademie aanvaarbaar te wees as in Kenia, wat sy nooit weer hoef te besoek nie. “I had to work harder to reestablish my critical distance – something that was easier once I returned from the field” (536).

    McIntosh se vooroordeel blyk ook duidelik uit die term “settler” wat sy deurgaans vir Kenia se blanke inwoners gebruik. Soos ‘n Keniaanse blanke dit stel: “‘Colonial’ and ‘settler’ … suggest something brutal, unimproved, unchanged” (2420). ‘n Blanke is “just a visitor here” (222) of ‘n “guest” (732) en word dus as ‘n “outsider” (290) of “interloper” (400) beskou, al het blankes hulle sedert die einde van die 19de en begin van die 20ste eeu in Kenia gevestig en grootliks tot die ontwikkeling van die land bygedra. ‘n Hedendaagse blanke Keniaan sê: “It would be a lot harder to demonize colonialism if the infrastructure of Kenya had moved on [since independence in 1963] and didn’t still look like the 1950s” (2493). Die meeste van hierdie sogenaamde setlaars “had been raised to think that their settler family members were good, giving people who lived bravely and sacrificed much, and that the colonial endeavor had been engineered to uplift Africa. Now they are informed that their forebears were oppressors, and that perhaps in some fashion they are too” (252). “Shame is not a comfortable dwelling place, and many settle into a defensive stance … A few, though, a small minority, have come to soul-search” (260).

    Nie-wit inwoners wat Kenia later as die blankes binnegekom het, veral Indiërs toe die spoorlyn gebou is, noem sy nooit setlaars nie. Die “unsettled” in die boektitel verwys na hierdie blankes se “tenuous task of finding their place in Kenya when the structure that their ancestors supported has been exposed – and widely re-presented – as deplorable” (112). Apartheid is dus nie ‘n voorvereiste vir die veroordeling van blankes in Afrika nie (maar McIntosh noem dat daar “passes and segregation” was “that looked like a prototype for apartheid” – 629), al het blankes voor politieke onafhanklikheid en swart regering ‘n konstruktiewe bydrae tot ontwikkeling oor sowat sewe dekades (1895-1963) in Kenia en selfs eeue (1652-1994) in Suid-Afrika gelewer. Beskou McIntosh blankes wat ná 1652 in Amerika aangekom het (wat heel moontlik haar en haar voorgeslagte insluit) as setlaars? Amerika was immers tot 1783 ‘n Britse kolonie. Wat blankes se bydrae tot Kenia se ontwikkeling betref, word daar woordeliks presies geredeneer soos Nelson Mandela plaaslik gedoen het: Die blankes “built a country for white people on the backs of black people” (857).

    “In this ethnography, I explore the subjective lives and stances of white Kenyans descended from colonial families as they navigate their unsettled sense of identity in the nation today … my material emerges from participant observation among roughly 150-200 individuals of middle- to upper-class status, about fifty of whom I interviewed … They continue to enjoy enormous privileges, but their self-consciousness and uncertainties suggest that in some respects, they are of two minds about their entitlement to belong. The phrase that captures the unease of some white Kenyans is ‘moral double consciousness’ …’this sense of always looking at one’s self through the eyes of others’” (222). McIntosh ontleen die frase “double consciousness” aan die swart Amerikaanse aktivis, WEB du Bois (1868-1963). Waarop dit neerkom, is dat blanke Keniane nie net bewus is van wat hulle is (dus hulle identiteit) nie, maar deur die verswelgende swart meerderheid geïntimideer word om ook (dalk veral) bedag te wees oor hoe hulle deur swartes bejeen word. Volgens McIntosh, “it can open the possibility of much-needed self-critique” by blankes (237). Maar let op McIntosh se gebruik van die woorde “privileges” en “entitlement,” waarmee sy impliseer dat blankes (noodwendig) op meer aanspraak maak as wat hulle regmatig verdien. Dit is blykbaar net swartes wat (selfs sonder teenprestasie) op bevoordeling geregtig is.

    McIntosh hou van Du Bois se “characterization of the fragile white American ego when challenged by even the slighest recognition of black humanity” (245). Sy pas dit toe op Kenia: “Among former settlers and their descendants, their nascent double consciousness stems from an unsettling of the colonialist notion that whites are paragons of humanity, and a realization that to some, they and their history represent injustice … they see themselves ‘othered,’ that is, refracted through essentialist stereotypes that portray them as part of an undesirable, alien social mass” (245).

    As swartes reekse misdade teen blankes in Kenia pleeg (bv diefstal, vee-rooftogte, die stigting van brande, plaasmoorde) is daar geen bohaai nie. Maar as daar ‘n uitsonderlike geval voorkom waar ‘n blanke ‘n swarte benadeel, selfs vermoor, het, word ‘n veldtog vir bv “redistributing white-owned farms” gevoer (148). “White Kenyans’ colonial history marks them as easy targets for grievances – ‘out group’ members who weren’t born from the soil, but instead, stole it (their ancestors did, anyway)” (724). Soos in Suid-Afrika is die nie-wittes, sonder kaart en transport, glo die “rightful owners” (1386) van al Kenia se grond. Swartes se “failure to make something perceptibly new out of the land, and perhaps even the invisibility of their blood, sweat, and tears, disqualify them from holding it” (1565). Die suiwer rassistiese redenasie teen ‘n blanke oortreder is soos volg in swart geledere verwoord: “He does not really represent Kenyans. Kenyans are black while he is white … for some his race made him unsuitable as a representative of the nation” (206). Dit bevestig McIntosh se onderskeid tussen setlaar (wit) en Keniaan/Afrikaan (swart).

    “The public stance of many white Kenyans has shifted from identification with Europe to proud Kenyan nationality. But beneath the surface, this change has been fraught with ambiguity. For one thing, history has left most of them with trappings of privilege, and for all of their efforts to support those in poorer communities, they prize their lifestyle of manicured gardens and cheap domestic help” (185). In Suid-Afrika het talle blankes sedert 1994 (skynbaar) ook entoesiasties pro-swart geword. As blankes beter as swartes daaraan toe is, is dit noodwendig weens bevoordeling of veel eerder danksy kundigheid, talent, ondernemingsgees, harde werk, ens? Is dit in die openbare belang dat die blankes se lewenswyse verlaag word totdat dit op dieselfde vlak as dié van die meeste swartes is? Word hierdie vereiste vir blankes net so dikwels aan bv Asiatiese inwoners gestel?

    Oor die beweerde goedkoop dienste van huishulpe: Dikwels word hier net aan die kontantloon gedink en nie aan die ander byvoordele (huisvesting, kos, klere, mediese versorging, aalmoese, gesteelde items, onterugbetaalde “lenings,” ens) nie. Die blanke werkgewers “know they are the backstop” (3272). Maar McIntosh skryf: “I couldn’t help thinking again that it’s the low pay itself that creates the need for this ‘backstop’ to begin with” (3280). Swartes verkies blankes as werkgewers bo swartes en Asiate. “They preferred to work for whites because they felt they were less likely to be physically or financially abused. But the pay from white Kenyans, they agreed, is low, and while several noted that their employers had an ‘urge to help’ with soft loans and emergency money, some indicated they had to make a strong case ‘with evidence and facts,’ as one man put it, to extract such assistance. When they received aid, employees appreciated the sense of a social safety net, remarking that there are advantages to being employed by the same family over the long term” (3322). “Employees do not necessarily beg for help; sometimes they simply expect that their employers, who assume responsibility for their basic need, will comply … If they do agree to help, they [whites] get a chance to feel virtuous … a gift or a personal loan is social glue” (3227).

    Sommige blankes vind huishulpe “emotionally exhausting … it’s easier to use appliances to clean one’s home, and they don’t have to deal with what they call the ’emotional rent’ of their servants” (3242). Met verwysing na die voorgeskrewe minimum loon beweer die voorbeeldige McIntosh: “I’d pay domestic staff at least three times that amount” (3025). “‘Staff’ is the word white Kenyans prefer today, skirting the decadent connotations of the term ‘servant’” (3071). As blankes aan die bewind is, word hulle vir die lae lone verkwalik. As swartes aan die bewind is, word blanke werkgewers steeds daarvoor verkwalik. Grootskaalse werkloosheid druk lone noodwendig laer. Dit is ‘n kwessie van vraag en aanbod. “I was struck by the contrast between their [whites’] gated residences and the tremendous poverty just a short stroll away” (514). Die blankes leef glo in ‘n “isolation bubble” (521). Die blankes tref veiligheidsmaatreëls weens misdadigheid. Hulle behoort nie daarvoor verkwalik te word nie. Die owerheid is veronderstel om almal teen misdaad te beskerm, maar doen dit nie doeltreffend nie. Armoede behoort ook eerder voor die deur van die regering gelê te word as om die klein blanke bevolking daaroor te verwyt. As die swartes beter regeer het, sou daar meer blankes én meer werk gewees het.

    McIntosh verwys dikwels vergelykenderwys na die omstandighede in Zimbabwe en Suid-Afrika. “In South Africa and Zimbabwe … whites have had reason to feel more destabilized, more unsettled, than perhaps ever before” (436). “To be sure, they [white Kenyans] haven’t seen the nadir of loss faced by white Zimbabweans forcibly removed from their farms over the past decade and a half in Robert Mugabe’s violent campaign of land reform. Nor have they faced an economic restructuring like that in South Africa, where racist apartheid-era protections for white employment were replaced by an affirmative action program to empower blacks” (199). Teen die blatante rassediskriminasie en doelbewuste benadeling van blankes in Zimbabwe en Suid-Afrika opper McIntosh geen beswaar nie. Dit lyk eerder asof sy dit verwelkom as blankes se verdiende loon en dat dit ook in Kenia toegepas moet word.

    Vir swart Keniane “to own land increasingly hinges on having deep ancestral roots in local soil” (252). “Many Kenyans hope to be buried on their ancestral homesteads, to dwell alongside the spirits of their forebears” (1241). Sommige swartes verwoord dit soos volg: “The land contains our history; it is the keeper of our memories and culture, and protector of our forefathers’ bones” (1580). Die swartes dateer hulle aanwesigheid in Kenia terug tot “since time immemorial” (778), soortgelyk aan die Khoi-San in Suid-Afrika wat as hedendaagse bruines daarop aanspraak maak dat hulle altyd hier was. Kenia se blankes, daarenteen, het glo “limited time-depth” (778).

    Hoe reageer Kenia se blankes op die skurkstatus wat sedert politieke onafhanklikheid in 1963 deur swartes en hulle wit meelopers (soos McIntosh) aan hulle toegedig word? Blankes “must lead a more clandestine existence” (274). By hulle is daar “political invisibility … most lie low” (800). Hulle vind hulleself “grasping for self-esteem” (283) en dit word bemoeilik deurdat swartes “control over the plotline of Kenya and the narration of its colonial past” het (283); soortgelyk aan die herskrywing van Suid-Afrika se geskiedenis sedert 1994 en die beheer wat swartes en spesifiek die ANC toegelaat word om op die openbare lewe met bv propaganda uit te oefen.

    Met politieke onafhanklikheid in 1963 is besluit dat Keniaanse burgerskap net aan nie-swartes toegeken sou word as hulle hulle ander burgerskappe opsê (741). Die gevolg was dat talle blankes en Asiate die land verlaat het. Sedert 2010 is dubbele burgerskap wel toelaatbaar, wat seker daarop dui dat Kenia graag blankes wil teruglok; ‘n stadium wat nog nie in Suid-Afrika bereik is nie. Van owerheidsweë word blankes in die nuwe Suid-Afrika eerder vervreem as gekoester. Byvoorbeeld, volgens Jacob Zuma het Suid-Afrika se probleme in 1652 begin.

    Selfs al het sommige van die blanke inwoners Keniaanse burgerskap word hulle verwerp omdat hulle glo nie “cultural citizens” is nie, dus “on mingled grounds of race, class and history” (306). “Many settler descendants I met cleave to their cultural comfort zones, and this, in conjunction with their geographic choices, often amounts to self-segregation” (2755). Soos ‘n blanke Keniaan dit stel: “When you actually socialize … you naturally do it with the people you feel most comfortable with” (2771). “Culturally we [whites] are quite different” (2810). Volgens hom is die blankes “merely one among many self-segregating tribes” (2771). “People stay with their own cultures. It’s the same even within the black culture, there’s tribal divisions” (2780).

    Onder die swartes vier swart bewustheid as “ethnic nationalism” hoogty en word oor blankes gevra: “How ‘African’ are they – and how African do they want to be?” (313). Dit is ‘n verlore stryd vir daardie blankes wat hulle identiteit wil behou en selfs ook vir blankes wat bereid is om hulle identiteit sover moontlik prys te gee, bv deur met swartes te trou. “Interracial dating was on the rise and increasingly accepted in the settler-descendant community … such relationships are ‘a real problem, because of the cultural issue’” (2849). “Although Kenya’s settlers were loath to marry Africans, and most kept African society at arm’s length, a select and striking few did stake their belonging on a particular kind of cultural intimacy” (2959). ‘n Keniaanse antropoloog en politikus, Richard Leakey, sê: Blankes se “most intimate relationships were nevertheless with other whites. If settler descendants are looking for a way out of the charge that they are socially isolated or racist, why don’t they publicly woo and marry black Africans more often? … they don’t feel bigoted or racist. So how do white Kenyans interpret their aversions to interracial marriage?” (2644). Maar Leakey het self albei kere met ‘n blanke getrou.

    Die blankes kan nie die kultuuroorlog teen swartes in Afrika wen nie, onder meer omdat hulle relatief te min is. Soos ‘n Keniaanse blanke dit stel: “Yeah, we don’t totally belong. We’re white people in an African country” (2315). Selfs in Amerika, waar blankes tans nog in die meerderheid is, is dit moeilik om die kultuuroorlog te wen vanweë die groot aanhang wat kulturele marxisme (onder die vaandel van bv liberalisme, progessiwiteit en politieke linksheid of byderwetsheid) onder al die bevolkingsgroepe geniet. Iemand soos McIntosh spreek die swartes oor niks aan nie.

    Swartes roei die natuur en wildlewe uit terwyl blankes bewaringsgesind is, maar ook dit word hulle nie ten goede gereken nie. Blankes kan glo “conserve and protest poaching precisely because they own so much land” (700). “The whites care more about African wildlife than they do about Africans” (1386). Hedendaagse blankes word vir “Kenya’s colonial history of sport hunting” verwyt (1604), maar “sporthunting was banned in 1977” (1686). In Kenia, soos in Suid-Afrika, word swartes in die omgewing van wildreservate bv geldelik beloon; nie om iets te doen nie, maar om te keer dat hulle wild stroop (1760). “Some ranches use the profits from tourism to support schools and clinics” (1784); dus ubuntu.

    Naas “moral double consciousness” gebruik McIntosh die frase “structural oblivion.” “The worst of the colonial past is sometimes renounced, sometimes held at arms’ length as a product of another time and another attitude, or sometimes denied altogether. These announcements of loyalty and protestations often seem heartfelt, but they are also adaptive efforts to belong in the face of having the wrong sort of history and the wrong lines of descent. Locating their comfort zone – that mode of moral conscious in which white Kenyans use their own yardstick – requires particular dismissals and blind spots, and particular ideas of good. To capture these, I have coined the phrase ‘structural oblivion.’ Structural oblivion is a state – a subject position – of ignorance, denial, and ideology that emerges from an elite social structural position, and it is constituted by the refusal of certain implications of social structure. In particular, structural oblivion includes refusing the experience of and/or reasons for the resentment of less privileged groups, and overlooking the ways in which one’s ideologies, practices and very habits of mind continue to uphold one’s privilege … If double consciousness has precipitated a minor crisis of identity for some settler descendants, structural oblivion is what allows them to shake it off” (328).

    Strukturele vergetelheid as doelbewuste selektiewe geheue word hier uitsluitlik aan blankes toegedig. Maar die swartes in Kenia wil (soos in Suid-Afrika) enersyds nie herinner word aan wat hulle alles aan die blankes te danke het nie (dink aan die bohaai wat opgeskop is toe Helen Zille beweer het dat daar ook iets goeds in kolonialisme/blanke bewind kan wees). Andersyds wil swartes hulle grusame wandade tydens die “bevrydingstryd” (in Kenia gepleeg deur die Mau Mau en in Suid-Afrika deur die ANC/UDF en PAC) onder die mat vee. Ek vind dit ironies elke keer as ANC-politici geweld in die nuwe Suid-Afrika veroordeel. Dit is ‘n geval van: Maak soos ek sê. Moenie maak soos ons kamerade in die vorige eeu met oorgawe gedoen het nie.

    Melissa Steyn, ‘n blanke sosioloog gemoeid met diversiteitstudie aan die Universiteit van die Witwatersrand (en bekend vir haar anti-blanke en pro-homoseksuele gesindheid) praat nie van blankes se strukturele vergetelheid nie, maar van “‘The Ignorance Contract’ and contends that white South African ignorance of the depredations of apartheid ‘must be studied as a social accomplishment, not just as a failure of individual knowledge acquisition’” (342). McIntosh borduur voort: “I locate systematic ignorance as well among some of my respondents, but with the phrase ‘structural oblivion’ I highlight the architecture of elite ignorance, self-deception, and ideology, a crucial component … like most people of European descent, my white Kenyan respondents presume a liberal, individualistic model of personhood in which persons are (ideally) self-determined and rational; a largely capitalist model of economy in which private property structures access to resources and land should be made ‘productive’; and a model of civic nationhood, in which ethnicity and descent should be irrelevant to rights. In the moral domain, they presume that a person’s intentions are or should be crucial to the adjudication of their morality, while individual deeds should be central to one’s entitlements” (350).

    “Such assumptions cluster together again and again, and their logic privileges European expertise by envisioning an ideal, ‘developed’ Kenya that looks like the West, eschewing customary African modes of organization and power (collective land rights, expansive kinship structures and attendant structures of reciprocity and obligation, ritual healing, or respect for occult agency, to name but a few) and actively marginalizing the colonial past, deeming it irrelevant; after all, if the individual is sovereign, the son does not inherit the sins of the father, and belonging is (or should be) established at the individual level rather than by descent” (357). Wat McIntosh in hierdie betoog aantoon, is dat die kultuur of lewensbeskouing van blankes en swartes verskil en nie dat blankes se oriëntasie of benadering noodwendig verkeerd is nie; eerder dat dit bloot onversoenbaar met dié van die swartes is. Selfs McIntosh erken: “It is possible that some of these liberal individualistic ideologies … might hold seeds of a less ethnically turbulent Kenya” (357).

    “Self-professed liberal whites in South Afrika treat fluency in a Bantu language as a signal of important social contact with black South Africans, and – more important – an index of feeling” (3557). In Suid-Afrika leef ons in ‘n tyd waarin van die inwoners, veral skoolkinders, verwag word om ‘n inheemse taal te leer, met “inheems” wat van owerheidsweë sorgvuldig omskryf word sodat die (verpligte) aanleer van Afrikaans uitgesluit word. Dít ten spyte van misleide, kruipsugtige Afrikaanstaalkundiges se onvermoeide pogings om die wesenlik Europese aard van Afrikaans so veel moontlik te verdoesel en Afrikaans eerder as ‘n inheemse Afrika-taal te deklameer.

    In Kenia “Kiswahili was decreed the national language in 1974, and English remained important as part of ‘the wider demand for equality of opportunity’ … English is also required in school and stands as the language of higher education … high court proceedings and parliamentary deliberations are conducted primarily in English, most national newspapers are written in the language” (3642). “In Kenya’s linguistic landscape, then, English is the paramount language of education, wealth, and cosmopolitanism, while Kiswahili is seen by most as a lingua franca with a nationalist flavor” (3650). “English is the language of highest prestige” (3667; ook 3898). Daar is ‘n “Kiswahili-English … hybrid form known as ‘Sheng’” (3658).

    “Younger white Kenyans born since Independence [1963] rhapsodise about Kiswahili, as if sheer enthusiasm might atone for colonial disparagement” (3741). Sommige van hulle sê van Swahili: “I love it; it’s a beautiful language” (3741). “Such aesthetic evaluations seem an overcompensation for the past, reaching the opposite extreme of popular colonial opinions of Bantu languages” (3741). In Kenia doen sommige blankes moeite om Swahili, die enigste amptelike taal, te leer en dit met swartes te praat. Let op hoe mislik beoordeel McIntosh dit: “Many of my younger white Kenyan respondents talk about Kiswahili with an attitude I call ‘linguistic atonement’; a stance of enthusiatic feeling about African languages, pitched as if to mitigate a history of colonial discrimination. Part of linguistic atonement is the hope that Kiswahili might help them achieve a sort of ‘connection,’ a mutual sympathy of sorts, with Kenya’s majority, while signaling their eagerness to be part of the nation … But while their linguistic attitudes seem to reach for reconciliation – the mending of pathological colonial relationships – I also suggest that these amends are limited” (3408).

    “What isn’t clear, though, is whether their efforts at linguistic atonement are enough for them to redeem their cultural citizenship … linguistic connection needn’t beget the bodily and social intimacies such as intermarriage or group socializing … And for all of the positive aspects of white efforts at linguistic atonement, it attempts reconciliation without making reparations inasmuch as it does not so much reapportion advantages as carve out a fresh way of inhabiting elite identity” (3979).

    “Many settlers spoke a simplified ‘secondary pidgin’ version op die pidgin Kiswahili used by upcountry people. However, many others barely attempted to learn even the most rudimentary versions of this language, which colonials and their subjects alike called ‘kitchen Kiswahili’ [Kisettla] since whites used it mostly to communicate with domestic staff” (3447). “Kisettla embodied, in the phrasing of the Kenyan linguist John Mugane, ‘a state of mind’; a willfully belittling stance … Their choppiness and lack of fluency showed a certain indifference to the language and its speakers” (3500). Swartes “will often mimic the settler Swahili” (3526). “Neatly matching Kiswahili’s noun classes with the appropriate prefixes in one’s adjectives and verbs shows respect, not only for the language, but also for one’s interlocutor; it is both formal and polite” (3749).

    Iets soortgelyks kan myns insiens van Kaaps in vergelyking met ordentlike, eerbare Afrikaans gesê word. In ‘n poging om die “eienaarskap” van bruines te beklemtoon, moet ons veral sedert 1994 dikwels aanhoor dat Afrikaans as ‘n kombuistaal ontstaan het. Daarteen voer ek graag aan dat Afrikaans, gedagtig aan die eerste vergadering van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) in 1875, eerder ‘n voorkamertaal is waarop ons, veral in die gedaante van Standaardafrikaans, ongekwalifiseerd trots behoort te wees. Die mengeltaal Kaaps, daarenteen, is (soms/dikwels) ‘n uitdrukking van minagting, of dan ten minste van ‘n gebrek aan trots, vir die Afrikaanse taal en vir Afrikaners. Wanneer Kaaps in sekere kontekste gebruik word, is die sprekers nie vry te pleit van uittarting van Afrikaners nie. Daar word dan doelbewus met Afrikaans gemors.

    Iets wat kenmerkend van volkekundiges is, is hulle belangstelling in onderontwikkelde mensgroepe se omgang met die okkulte. McIntosh is geen uitsondering nie. Sy skryf in besonderhede oor swart Keniane se bygelowe, bv hulle gehegtheid aan toordery en toordokters, asook hekse, spoke en voorvadergeeste, en die rituele wat daarmee gepaard gaan. Soos verwag kan word, is bygelowe by swartes tydens die “bevrydingstryd” uiters slu deur die Mau Mau ten koste van die blankes uitgebuit. Tans word die okkulte (bv voorvadergeeste) steeds polities tot die uiterste ter bevoordeling van swartes misbruik, bv om blanke plase (gratis) te bekom of daarop te plak of ten minste daar begrawe te word. Blankes het min simpatie met sulke irrasionaliteit en word daarvoor verkwalik. Dit word dus nog ‘n opsig waarin blankes kultureel nie Afrika-burgers is nie.

    Die slothoofstuk begin soos volg: “White Kenyans have a slang term for whites in Africa they perceive as especially retrograde: kaburu. The word refers to an unreconstructed type, possibly Afrikaner, definitely low in intellect and high in racism. In the decades after Kenya’s independence, settler descendants circulated schoolyard jokes hinging on a character named van der Merwe, a fictive Afrikaner who embodies the kaburu spirit” (4623). “The kaburu is disrespectful to Africans, logistically incompetent, and morally backward” (4627).

    Die blankes in Zimbabwe en Suid-Afrika word in woord en daad deur sowel die blanke Keniane as McIntosh as veel meer rassisties voorgestel as wat Kenia se blankes ooit was en veral is. In Kenia word deesdae dikwels gewag gemaak van “the mass incarcerations and human-rights abuses during the Mau Mau era [1952-1960]” (4694) deur blankes terwyl die gruweldade van die swart terreurbendes verswyg word. Dieselfde gebeur in Suid-Afrika. In Suid-Afrika “progressive white citizens are at pains to distance themselves from the apartheid regime and its racism, as well as the ‘Boer nationalists’ who continue to make separarist gestures” (4701).

    McIntosh daal so laag moontlik en is so gemeen moontlik deur soos volg te skryf: “A hundred years ago, British settlers found Afrikaners in Kenya distasteful because, says the historian Brett Shadle,* they were too lowly. The crude ways of the barefoot, undereducated Boers who had migrated north during and after the Anglo-Boer war and lived on under-resourced farms near Eldoret blurred the lines between white and African and embarrassed the cause of British settler ‘prestige’” (4709).

    [* Brett L Shadle, The souls of white folk: White settlers in Kenya, 1900s-1920s (Manchester University Press, 2015, 193p; Amazon Kindle $125,39). Teen R12,50 per Amerikaanse dollar kos hierdie boek R1567. Ek het ‘n gratis monster (tot by Kindle 285) afgelaai. Shadle is ‘n geskiedenisdosent verbonde aan die Virginia Tech, die derde grootste universiteit in Virginia. Hy is gemoeid met “courses on whiteness, African history and settler colonialism” (101). Hy bedank Janet McIntosh vir kommentaar op hoofstukke in sy boek (92). Volgens Shadle het ras nie ‘n biologiese grondslag nie. Dit is ‘n uitvinding (229). Vir Shadle gaan dit klaarblyklik om “the seamier side of European settlement in Kenya” (167). Hy erken: “It is a matter of what we wish te see” (177). In dieselfde reeks is die volgende boek, waartoe ek nie toegang het nie, gepubliseer: Will Jackson, The lives of Kenya’s white insane (19). Op die Amazon-webwerf word oor Shadle se boek gesê: “This book shows how settlers could proclaim real affection for their African servants, and tend to them with intimate medical procedures, as well as whip, punch and kick them – for these acts were central to the joy of settlement, and the preservation of the settlement.”]

    Die gevolgtrekking waartoe ‘n mens na aanleiding van die voorafgaande kan kom, is dat wat blankes in Afrika ook al doen, hulle kultureel te veel verskil om ooit werklik Afrikane te kan wees. Dit is ‘n wete wat ontstellend of vertroostend kan wees.

  • Leon Lemmer: Die lot van Afrikaners en ander blankes in Kenia

    Leon Lemmer: Die lot van Afrikaners en ander blankes in Kenia

    Daar was voorheen twee groot koloniale gebiede in Oos-Afrika: Duits-Oos-Afrika en Brits-Oos-Afrika. Die Duitsers en Britte het kwaai meegeding om handel vanaf die ooskus met Sentraal-Afrika (veral Uganda, maar ook Rwanda, Burundi en die Kongo) te bedryf. In 1890 het die Duitsers en Britte ‘n wedersydse ooreenkoms gesluit. Albei het spoorlyne gebou om die binneland toeganklik te maak. Na die nederlaag van die Duitsers in die Eerste Wêreldoorlog het Duits-Oos-Afrika in 1919 (nadat dit sedert 1897 ‘n Duitse kolonie was) as Tanganjika ‘n mandaatgebied van Brittanje geword; tot onafhanklikheid in 1961. Eilande aan die ooskus, soos Zanzibar en Pemba, was sedert 1890 Britse gebiede. In 1964 is hierdie eilande by Tanganjika ingelyf en staan die land sedertdien as Tanzanië bekend, met Swahili en Engels as amptelike tale.

    Brits-Oos-Afrika het in 1895 ‘n Britse protektoraat en in 1920 die kolonie Kenia geword, met ooskus-eilande, soos Zanzibar en Pemba, aanvanklik administratief deel daarvan. In 1963 het Kenia onafhanklik geword, met Swahili as enigste amptelike taal. Hoewel die land se naam en spelling nie in 1963 verander het nie, word verwag dat Kenia voortaan met ‘n kort pleks van ‘n lang e uitgespreek moet word. Dit staan in CS (Christene) Nicholls se boek, Red strangers: The white tribe of Kenya, London: Timewell Press, 2011, 332p; Amazon Kindle $11,39): “The powers in Whitehall decided that the pronunciation should have a long e, and Keenya became the pronunciation until independence in 1963 when it reverted to Kenya with a short e” (Kindle 2679). My teks is op Nicholls se boek gebaseer.* “The Kikuyu people described the white men who came to their lands in the late nineteenth century as ‘red strangers’; hence the title of this book” (94).

    [* Ek het nie toegang tot Gerrit Groen se doktorale proefskrif nie: “The Afrikaners in Kenya, 1903-1969”; Michigan State University, 1974. Brian M du Toit se boek is beskikbaar maar onbetaalbaar duur: The Boers in East Africa: Ethnicity and identity, Westport: Bergin & Garvey, 1998, 224p; Amazon Kindle $142,96. Ek moet en wil nog Janet McIntosh se boek lees: Unsettled: Denial and belonging among white Kenyans (University of California Press, 2016, 307p; Amazon Kindle $23,93). Sy gebruik die frase “structural oblivion,” wat ten minste polities op Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika van toepassing gemaak kan word.]

    Nicholls se onderwerp is die tydperk van bykans sewentig jaar (1895-1963) waartydens blankes Kenia ontwikkel het. Sy vind dit nodig om hieroor te skryf omdat dit byderwets geword het om blankes en kolonialisme sonder meer te verdoem. “The truth remains that there was a great deal of good, and few people are prepared to stress this. I try to do so” (57). In die teks skemer dit egter telkens deur dat sy liberalisties gesind is. Tog stel sy die alternatiewe en meer positiewe siening van Kenia se blankes op ‘n verdienstelike manier. Die boek getuig van deeglike navorsing, wat in sowel Kenia as Engeland gedoen is.

    Die outeur beklemtoon die harde werk wat dit van blankes in Kenia geverg het om die ongerepte natuur in plase te omskep. Groot ontberings moes verduur en talle gevare getrotseer word. Malaria en leeus het vir die pioniers groot probleme veroorsaak. “In Africa you can do nothing in a hurry, except it be to die” (314). Talle boeke en artikels is oor die Wanjohi of “Happy” Valley gepubliseer, bv Nicholas Best se Happy Valley: The story of the English in Kenya (2013, 235p; Amazon kindle $9,11) en Juliet Barnes se The Ghosts of Happy Valley (2013, 304p; Amazon Kindle $12,09). “The antics of this wealthy and un-representative coterie, notorious for its licentious and irresponsible behaviour, have attracted all too much attention, whereas the real creators of what became the flourishing British colony of Kenya have languished in relative obscurity. It is one of my purposes to redress that balance” (70; ook 3762).

    Die Britse bedrywighede in Kenia het in 1887 begin toe die British East African Association (vanaf 1888 bekend as die Imperial British East Africa Company – IBEAC) ‘n konsessie van die sultan van Zanzibar vir handel in Oos-Afrika noord van die Umba- en suid van die Kipini-rivier ontvang het. “Most of the territory seemed empty” (400). Oor die Eldoret-omgewing, waar Afrikaners hulle sedert 1903 op die hoogland gevestig het, word gesê: “No Africans seemed to live there in any numbers” (2183). In 1895 het die Britse regering die bates van die IBEAC oorgeneem (595). ‘n Ooreenkoms soortgelyk aan die Britse een het tussen die sultan van Zanzibar en die Duitsers vir handelsbedrywighede suid van die Umba-rivier bestaan (132). Arabiere en Indiërs was toe al lank aan die kus gevestig (152) vir handel in bv slawe en ivoor (171).

    Die groot probleem in handel met Uganda (sedert 1895 ‘n Britse gebied) was om die Taru-woestyn te oorbrug. Om te verhoed dat die draers van goedere uit ‘n konvooi dros en almal van dors sterf, of deur diere of swartes gedood word, is hulle vas aan mekaar geketting (184). Dit werp ‘n ietwat ander lig op hierdie saak as die een wat deesdae gewild is. Die opperhoofde deur wie se gebied gestap is, is beloon (199). Bowendien moes die handelaars hulle goedere voortdurend teen diefstal beskerm. Talle mense is in die konvooie en elders vermoor, bv ‘n konvooi van 600 mense in 1896 (500). “The continual strain and anxiety about the natives tells on one pretty heavily” (440). Lede van stamme soos die Kikoejoe en Maasai het groot probleme vir die blankes in die binneland veroorsaak (470). Aan die kus het Somaliërs ‘n oorlas van hulleself gemaak (852). Hierdie mense was “utterly different” van die blankes (666). Probleme met Somaliërs kom in die 21ste eeu steeds in Kenia en elders voor.

    Toe die spoorlyn van Mombasa tot aan die Victoria-meer gebou is (1896-1903), “land for one mile on each side of the track was bought by the railway” (759) van die swart stamme wat aanspraak op eiendomsreg gemaak het. “A telegraph line was built alongside the railway as it went inland … but Africans repeatedly stole the wire to adorn their bodies, for it was the height of fashion to wind it round one’s ankles, calves and arms” (877; ook 1767). In Suid-Afrika is kabeldiefstal in die 21ste eeu steeds ‘n groot probleem. Indiese arbeiders is vir die konstruksie van die spoorlyn gebruik. Oor hierdie onderwerp is daar JH Patterson se boek, The man eaters of Tsavo (1907; Amazon Kindle $1,13). Die Britse bewind het Indiërs dikwels ook as soldate en polisiemanne aangewend; soms ook Soedanese soldate. Dit verduidelik die ontstaan van die groot Indiese bevolking in Kenia.

    Sommige blankes wat die spoorlyn help bou het, het besluit om hulle in die land te vestig (1016). Blankes is aangemoedig om na Brits-Oos-Afrika te kom om die land te ontwikkel en die spoorweë lonend te maak (945). “The first settlers bought land from Africans” (704; ook 1022), “paying for it with cattle and trade goods” (725). Onder die swartes was daar nie so iets soos individuele eienaarskap van grond nie (719). “Confidence was high, the ambition to civilise seemed laudable and communications were vastly improved, with steamship and telegraph minimising the world’s distances” (962). Na die Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) is immigrasie vanaf Suid-Afrika aangemoedig, “where many of the men who had fought in the Boer War had stayed on” (982), bv Australiërs (1022, 1252). Suid-Afrika is beskou as ‘n “reservoir of Afrophile Europeans” (989) wat tot die ontwikkeling van Oos-Afrika kon bydra.

    Aanvanklik is “a chequerboard policy of settlement, intermingling whites and Africans” gevolg, “to make it easier to obtain African labour and … to civilise the native peoples more swiftly” (1022). In die 21ste eeu het die ANC ‘n soortgelyke beleid in Suid-Afrika. Blankes mag nie monokulturele enklaves vorm nie. Swart woongebiede word in of naby tradisioneel blanke woongebiede ontwikkel, glo om arbeiders nader aan hulle werkplekke te vestig. In werklikheid is die doel gedwonge rasse-integrasie, wat meebring dat blankes toenemend onveilig voel. In 1905 is in Brits-Oos-Afrika van hierdie rassebeleid afgesien en is die swartes eerder in reservate gehuisves (1022). Dié nuwe beleid het blanke immigrasie gestimuleer. In 1902 was daar net 17 blanke landbouers, 70 in 1903 en 360 in 1904 (1041). Daarna het die blanke boere vinnig meer geword. In 1918 was daar 1 195 (1162, 1239). Na sowel die Eerste as die Tweede Wêreldoorlog het baie blanke oudgediendes hulle in Kenia gevestig.

    “The newcomers camped on their land in tents until they built grass huts (bandas) and rondavels of mud, wattle and grass thatch. These were whitewashed and floored with polished cowdung” (1062). Seekoeivet is vir beligting in lampe en vir die maak van kerse gebruik (1062, 2174). “The life was far from easy and most new farmers lost rather than made money” (1068). “The problem of acquiring African farm labour was perennial” (1075), want dit was in die na-slawerny era. Daarby het die Britse owerheid geredeneer: “their first loyalty was to Africans” (1081). Soos dit by geleentheid gestel is: “The natives had been licked into shape” (1363). “A hut tax was introduced by the government in 1901, mainly to persuade Africans to work for wages in order to pay it. It had limited success and by 1910, when the labour situation was critical, a poll tax was introduced to encourage into work those African males, mainly of the warrior class, who did not pay the hut tax” (1087). Sommige swartes het bv veediefstal bo werk verkies (1108); ‘n probleem wat steeds met ons is.

    “In order to control a few undesirable whites, who had come up from South Africa in 1903, the Foreign Office sanctioned the creation of ten new police officer and subordinate grade posts, which could be recruited locally. The men appointed succeeded in expelling the unwanted whites. Since settlers refused to submit to the authority of African policemen, a tiny contingent of white constables was appointed in 1908 to deal with settler matters” (1181).

    Hierdie “undesirable” of “unwanted whites” was moontlik Britte of ander Engelssprekende blankes, want onmiddellik hierna skryf die outeur: “The British South Africans were not the only immigrants from that part of the continent. Their former enemies, the Boers, also found their way from South Africa. To escape an economic depression in their own land, several went to German East Africa (GEA) from 1903 onwards, but finding life almost as harsh there, thirty-three of these families trekked into Kenya in 1906 … They were not quite the first Boers to arrive. One of the Van Breda brothers had come to the EAP [(British) East Africa Protectorate] in 1903; in 1904 the Arnoldi family, another Van Breda brother and John de Waal made the journey; in 1905 six families [and] in 1906 twelve more families (excluding those from GEA) appeared; and in 1907 a further seven families joined them” (1202). “W J (‘Bon’) Van Breda was murdered by two Elgeyo tribesmen on his farm in 1907” (1209). Die euwel van plaasmoorde is steeds met ons.

    “After no notice was taken of this crime by the authorities, six months later ten of the neighbouring farmers got together, met at Arnoldi’s Drift with arms and ponies, and staged an expedition to intimidate the DC [District Commissioner]. The Governer hurriedly sent KAR [King’s African Rifles] reinforcements up from Nairobi, the murderers were dealt with and the incipient rebellion fizzled out” (1209). Dit toon dat verset ‘n onverskillige owerheid tot optrede kan aanspoor.

    “The largest influx was yet to come. Jan Janse Van Rensburg, a prominent Transvaal farmer from the Bethal district, was a roikop [rooikop? hensopper, hanskakie], someone who had collaborated with the British in the Boer War. Such people were often ostracised in their home districts … [Van Rensburg] gathered together fifty-eight Boer families … sailed … to Mombasa, arriving on 12 July 1908. The party consisted of 247 people, forty-seven wagons and ninety horses. In Nakuru they bought oxen to pull their wagons and trekked up the other side of the Rift Valley, to Londiani and onward to the Uasin Gishu plateau, where they selected farming land near Sergoit rock. In 1911 another large group, sixty families led by CJ Cloete, a prominent farmer from the Bethlehem district of the Orange Free State, arrived on the Uasin Gishu plateau, which now housed 900 Boers, a quarter of the country’s white population. By 1916 there were 1 177” (1212). In 1913 het Charles en Edmund de la Harpe en J Bertram Steyn, “who had fought for the British in the Boer War,” op die plato plase gekoop (2181).

    Ek kon verstaan waarom Afrikaners na die Anglo-Boere-oorlog na Argentinië, Angola en Duits-Oos-Afrika uitgewyk het, want hulle wou nie onder Britse bewind wees nie. Afrikaners wat na Brits-Oos-Afrika geëmigreer het, het egter nie Britse onderdanigheid ontsnap nie. Die feit dat sommige van hulle hanskakies was, verduidelik waarom hulle na ‘n Britse gebied geëmigreer het. Maar nie alle Afrikaners wat in Kenia gewoon het, was verloopte Afrikaners nie. Byvoorbeeld, dit geld in die meeste gevalle waarskynlik nie diegene wat aanvanklik in Duits-Oos-Afrika ‘n bestaan probeer maak het en hulle daarna in Brits-Oos-Afrika gevestig het nie. Hierby kom die feit dat Afrikaners die Britte in Kenia van naderby leer ken het. Dit het veroorsaak dat Afrikaners saamgestaan en baie van hulle ware Afrikaners gebly of geword het, so hier onder blyk.

    Gedurende die Eerste Wêreldoorlog was daar kritiek op Afrikaners wat nie die wapen teen die Duitsers wou opneem nie. “But it was only a small minority of Afrikaners who refused to serve in the British forces. Conscription was introduced in December 1915, and in mid-1917 seven Afrikaners were brought to trial for not reporting for duty, and were given six-, nine-, and ten-month prison sentences” (2409). Na die Eerste Wêreldoorlog het talle Britse oudgediendes hulle in Brits-Oos-Afrika gevestig. “The South African influence in settler affairs was diminished, because many of the new farms were in the Uasin Gishu area” (2490).

    “The attitude of the British settlers towards the Boers was mixed. Oblivious of the roikop element, Lord [Bertram] Cranworth [1877-1964] voiced his disapproval of ‘the formation in our midst of a solid mass of utterly disloyal colonists, speaking their own language and having their own church.’ He was correct in thinking the newcomers were disinclined to mix with the British, for the Boers set up separate schools for their children and worshipped in their own churches. Their isolation was enhanced by the plateau’s remoteness from the rest of the country. In the rainy season it could take six weeks to travel from Londiani along the dreadful road to Eldoret, a new settlement in the midst of the Uasin Gishu farms. But the Boers were reluctantly accepted because they were crucially useful to the British farmers of the EAP during these years before tractors became available. Since they were the only ones who could train and handle teams of oxen, they undertook all the contract ploughing for other farmers. Many of them became hired hands on non-Boer farms, and they specialised in training oxen. Others ran transport … British settlers often castigated Boers for their poverty, while turning a blind eye to hardship among those of their own nationality” (1225). Die outeur voeg later by: “The European and Boer communities did not always mix well, for the British regarded some of the Boers as lazy and indigent, while the Boers disapproved of the farming methods of the British” (2160).

    Voor onafhanklikheid in 1963 was Kenia wat sosiale opset betref ‘n tipiese Britse kolonie. “The segregation of white and Indian living areas was established in these years, following the practice in India. Africans working as house servants began to live in huts beside their employers’ dwellings, and the rest lived in African areas. The three races did not mix socially. The whites considered themselves at the top of the social hierarchy” (1733). “Clubs in the EAP were an essential part of the social fabric, embracing and uniting as they did people of their own kind in an alien country” (1780). “As in India, the society created by the whites in Kenya was one in which sport and clubs played a prominent part. People wanted to socialize with others of their own kind, and clubs and hotel bars were natural meeting places for those who travelled into settlements over appalling roads to get supplies or conduct business” (3184).

    “Whites very rarely sought the friendship of Africans” (3683). In sommige kerke was daar rasseskeiding, bv, wat blankes betref, “to reserve some of the church furniture for themselves for reasons of hygiene” (1868). “The hospitals were firmly racially segregated” (1943). “Not until 1957 did the first multi-racial hospital open” (4677). “There was racial segregation in death as in life” (1868) met aparte begraafplase vir die rasse. “White women never took African lovers. There was a law against this – Ordinance no 7 of 1913” (3323). “Sexual assaults on white women by Africans were extremely rare” (3346). “Members of mixed marriages and their offspring – the 1931 census recorded 205 ‘half-castes’ – were ostracised and therefore kept very much to themselves” (3675). “Social stigma and ostracism were hard to bear, and immigrant whites with liberal ideas soon began to conform to the norms of Kenya’s European society” (3689). Teen die einde van die 1930’s was daar in City Park, Nairobi, “three sets of swings – for whites and Indians and Africans” (3626).

    “Private and public education systems emerged side by side in die EAP. As in India and South Africa, there was firm racial segregation. Segregation even occurred, though voluntarily, among whites, with Boer and Briton attending different schools on the Uasin Gishu plateau” (2015). Skoolonderrig het veel te wense oorgelaat. “Many people were now [1918] having to send their children to South Africa to be educated” (1979); ook na Brittanje. “Education on the [Uasin Gishu] plateau was contentious, because many Boers wanted their children taught in Afrikaans, whereas the government thought this would be divisive. And so the farmers of the Uasin Gishu had to provide their own education for their children – between 1911 and 1912 six farm schools were opened on the plateau. Three did not last long and were closed by 1915 though the farm school system lasted till 1939. The Revd MP Loubser, a Boer pastor who united the three Dutch Reformed churches around Eldoret and established a single place of worship, would not compromise on the language of instruction and started his own school, Broederstroom, in 1911, with all lessons in Afrikaans. He also began a second school at Sergoit” (2003). Wat taal betref behoort Loubser vir ‘n hedendaagse hanskakie soos Wim de Villiers as voorbeeld te dien. Loubser het die drie Afrikaanse kerke in Kenia verenig; iets wat die hedendaagse Afrikaanse kerkleiers steeds nie kan doen nie. Pleks daarvan word onsuksesvolle pogings aangewend om die blanke NG Kerk en die oorwegend nie-wit Verenigende Gereformeerde Kerk saam te snoer.

    Toe Brits-Oos-Afrika in 1920 die kolonie Kenia geword het, is die eerste algemene verkiesing gehou. Die Indiërs was meer as die blankes en hulle het hulle polities by die swartes geskaar (2517) en die swartes teen die blankes opgestook (2841). Alfred Milner (1854-1925), die Britse minister van kolonies (1919-1921), wou in geen opsig teen Indiërs diskrimineer nie. “The whites realised they would be outnumbered and overwhelmed if Indians were allowed to vote and to own land in the highlands, and their reaction to Milner’s pronouncement was to plan sedition … rebellion against the government seemed the only possible response” (2524). “The whites demanded complete segregation of Indians, no alienation of land in the highlands to Indians and the restriction of Indian representation in the Legislative Council” (2531). “The Kenya whites boycotted all Indian businesses” (2545). “It seems extraordinary that the whites engaged in sedition, but when the alternative is possible disaster, a man will gamble” (2553). “The settler force was put in a state of readiness” (2568). ‘n Afvaardiging van drie setlaars is na Londen vir samesprekings. “When the Governor and delegation reached London some weeks later, a compromise was worked out, and the rebellion died away. Essentially the settlers had got what they wanted” (2589). Dít toon: Weerstand teen politieke onreg kan die verlangde resultate lewer. Daar sonder sou die owerheid die blankes se regte al hoe meer geminag het.

    Na die Eerste Wêreldoorlog “Africans expelled from the missions … began to form their own independent churches and schools, which became foci of opposition to white rule” (2856). “African discontent at white rule, increasingly evident in the 1920s through the development of African political organisations (often thought to be due to the subversive influence of the missionaries and the Indians) served to consolidate the small settlers’ benevolent feelings towards Britain, because it was obvious that Kenya’s whites could not put down a large African rising, but would be dependent on the importation of imperial troops” (2947). In Suid-Afrika het sommige kerklike ampsdraers op ‘n soortgelyke manier die blanke bewind ondermyn.

    “Essentially the whites of Kenya became a society of landed gentry in the 1920s, with Africans representing the working class, and Indians comprising the lower middle class of clerks and traders. Among the whites … at the bottom of the heap were poor whites, many of them Afrikaners … Many locally educated white lads were working with Africans in the garages and railway workshops … Some of them were from Afrikaner families, but by 1931 the Afrikaners, who had formed such a large proportion of Kenya’s whites earlier in the century, had shrunk to only 7 per cent of the European population” (2952). In 1926 is twee diepwater-vasmeerplekke in Mombasa se hawe gebou en in 1929 nog twee. “The construction company imported some of the toughest of South Africa’s poor whites as workers” (3132). “Most Europeans were wary indeed of the potential appearance of ‘poor whites,’ a group much despised [?] in South Africa” (3705).

    “Settlers communicated with their African employees in a simplified version of Swahili, often called ‘kitchen Swahili’” (3034). Op ‘n soortgelyke manier word daar na proto- of aanvangs-Afrikaans as ‘n kombuistaal verwys. Dit is ‘n deursigtige, polities gemotiveerde poging om die oorsprong van Afrikaans te ontwit. “Life in Kenya was very comfortable until the newcomers were hit by the hard economic fact that farming in Kenya was usually unprofitable” (3034). “Kenya had more people from [the] social elite than Southern Rhodesia, with its [white] population of 30 000 to Kenya’s 9 651 in 1921” (3046).

    Teen die 1930’s het staats- en veral private skole dermate verbeter dat “very few children were now sent to Britain or South Africa for schooling” (3242; ook 3268). “The creation of schools gave the whites confidence in their future in Kenya, instilling in them a sense of permanence, however misguided” (3288). “The Central School in Eldoret, a government school, had better results than Nairobi European School. Establised in 1915, by 1916 it had fifty students, and by 1919 three-quarters of its students were from Boer families. Broederstroom, with its curriculum taught in Afrikaans, continued until 1939. During the 1930s the farm schools collapsed” (3275). My indruk is dat die hanskakies die Engelse Central School ondersteun het en die ware Afrikaners die Afrikaanse Broederstroom-skool. Maar vanaf 1940, dus na skaars meer as ‘n geslag (30 jaar), het al die Afrikanerkinders Engelse skole bygewoon. Dieselfde proses is besig om hom in die nuwe Suid-Afrika te voltrek.

    Die 1930’s was moeilike jare, gekenmerk deur ‘n resessie, droogte en springkaanplae (3378). “The debts of white entrepreneurs in Kenya exceeded £8 million in 1931, causing banks to take drastic measures and limit overdrafts. The farmers’ lot was eased by the establishment of a Land Bank that year, offering loans at very low interest rates, over a repayment period of thirty years. Most farmers took advantage of this and thus hung on to their land” (3458).”By 1939 … most white landowners in Kenya were drowned in debt” (3400). Die Britte het steeds nie danig baie van die Boere gehou nie. ‘n Engelsman het in 1935 geskryf: “I note that your last list of applicants for land is composed entirely of Dutchmen [Boers]. Do we want to convert Kenya into a Dutch colony? Any whites may be better than no whites, but I think we should try to get Englishmen as much as possible” (3487). Die ontvanger van hierdie boodskap het geantwoord “that it was important to increase the white population ‘in consideration of the undoubted menace which threatens from other quarters,’ and that the right kind of Afrikaner made a good colonist. The hypothetical menace was that posed by Indians, whose number, at 36 461, was double that of the whites … White immigration expanded … very slowly in the 1930s” (3486).

    Robert Brooke-Popham (1878-1953), goewerneur 1937-1939, wou nie Joodse immigrante hê nie: “With the Indians and the Goans and the Arabs and the Somalis, quite apart from the Dutch [Afrikaners], I feel that another community problem must be avoided” (3508). “Brooke-Popham found that Kenya’s white colonists did not speak with only one voice, except when it came to their dislike of Indians” (3599). Hy het ‘n brief aan sy opvolger geskryf, “stressing that the real object of white settlement was not merely the material development of the country, but the creation of a nucleus where British ideals and traditions could be preserved and whence they could spread. Kenya should look north to England for guidance and not south to the Afrikaans-speaking community, while the British element must be paramount in the highlands and not swamped by other European nations or the Jews” (4346). In 1934 het die Morris Carter Land Commission die beleid van “keeping the highlands white” herbevestig. “No African, Indian or coloured person could buy or lease land in the privileged area” (3551).

    “In 1934 the East African Women’s League discovered that there were 357 white children of school age receiving no education, and most of them were Afrikaners. Afrikanerdom was resilient and determined to retain its cultural integrity in the face of British domination, and the government’s plan to lift some of its children from ‘poor white’ status was unsuccessful. The more extreme whites advocated sterilisation and repatriation to South Africa of the Afrikaners they considered undesirable. Gradually, however, the Afrikaners became more reconciled to their children being educated in government schools, with English as the language of instruction, rather than at farm schools where pupils were taught in Afrikaans. The government made a concession in 1930 when it accepted that Afrikaans could be taught in schools as a foreign language if there was sufficient demand for it” (3717). Aan die Universiteit Stellenbosch klink ‘n soortgelyke refrein deesdae op: Klasse sal in Afrikaans aangebied word mits daar voldoende aanvraag daarvoor is.

    “Several Afrikaner families moved to Rumuruti and in 1932 their dominee, Revd MP Loubser, laid the foundation stone of a magnificent new Dutch Reformed church” (3782). “In 1935 there were 113 Afrikaner children in farm schools compared with 122 at the government Central School in Eldoret … When the Afrikaner Broederstroom School closed in 1939, most of its pupils transferred to the Central School. The [Afrikaans] school at Rumuruti, which had reopened, closed in 1937, and all 122 children of the district of primary-school age were forced to go to [the English] Nakuru School … The high cost of boarding … meant that many Afrikaners were denied secondary education” (3723)

    “Kenya’s white population was estimated as 22 808 in 1939” (4029). “By the close of 1940 Kenya’s [war] forces numbered 75 000, of whom 25 000 were South African” (4051). “Certainly a beneficial side-effect of the war was the tarring of some roads, such as a stretch north of Nanyuki … The South African troops brought with them road construction companies made up of civilian road engineers and in a few months the roads to Wijir and Marsabit were the best in the country. The troops also bored for water all over the Northern Frontier District” (4094). ‘n “Wartime tragedy was the loss of a South African Air Force flying boat and its thirty-five passengers on Lake Victoria” (4120). Italiaanse krygsgevangenes “tarmacked the road between Nairobi and Naivasha” (4305).

    Gedurende die Tweede Wêreldoorlog “the government conscripted African labour to work on farms, an enormous help to farmers … For the first time white farmers began to make substantial profits and became economically secure. The Afrikaner farmers shared in the prosperity and there is no further mention of a ‘poor white’ problem in Kenya” (4298). Pleks van ledigheid en parasitisme as onaantasbare menseregte te beskou, kan daar myns insiens ‘n sterk saak vir omsigtig ingestelde gedwonge arbeid uitgemaak word.

    “Towards the end of the war a new Governor, Sir Philip Mitchell, reminded the home government that … ‘there should be a vigorous and well established British settlement in these highlands, for without it there is no hope … of creating here a permanent structure of enlightenment and civilisation” (4374). “The settler elite … looked down upon the South African Lady Mitchell, with her lack of social skills and shyness and dislike of entertaining … ‘She was … without that veneer of manner that can ease encounters between strangers’” (4398).

    “In October 1944 the first African became a nominated member of the [Legislative] Council … Africans and Indians now united in opposition to European political hegemony and economic dominance” (4367). “Mitchell found it hard to hide that he considered most European elected members of the Legislative Council of low intellectual calibre, and that he wanted Indians, Africans and Arabs to join them, and on the front benches too – though he was in no doubt that colonial government would have to remain until there were far more educated Africans in the country” (4405). “Mitchell … moved towards a type of multi-racialism” (4412). Soos in Suid-Afrika was dit die begin van die einde van die blanke bewind in Kenia.

    “In 1948 a census was held, the first since 1931, and the figures that emerged from it showed that the country had 29 660 whites, 5 251 120 Africans and 97 697 Indians and Goans. This made whites 0.55 per cent of the population, compared with the 19.5 per cent (513 008) of the largest tribe, the Kikuyu. In 1953 it was estimated that there were 42 200 whites and in 1956 57 700. Despite their steady increase, the Kenyan whites were not as numerous in 1948 as those in either Northern Rhodesia (50 000) or Southern Rhodesia (160 000)” (4418). Demografiese verswelging deur nie-wittes, veral swartes, was ‘n deurslaggewende faktor in die ondergang van blanke politieke mag in Kenia, Zambië, Zimbabwe, Namibië en Suid-Afrika.

    “The social separation between the races was partly due to different patterns of living. Africans in villages and the countryside had ways of life and standards of hygiene so at variance with those of whites that the latter could not contemplate social intercourse. The common view of Africans by whites was described [in 1955] by a Medical Officer of Health: ‘The African labourer is regarded by the European farmer as being lazy, irresponsible and unreliable and there is certainly some excuse for this opinion as his output of work is low no matter what wages he receives. It is therefore uneconomical to pay good wages. Constant European supervision is required to maintain a reasonable standard of output of work, and so the farmer tends to employ no labour in excess of the number he can personally supervise. Consequently the available land on his farm is not fully developed’” (4571). “Even missionaries, usually the most enlightened of the whites, could be reluctant to invite Africans into their homes” (4584).

    “From 1948 a movement (called Mau Mau from 1951) began to hold oathing ceremonies … [It] began a campaign of violence and intimidation against Kikuyu headmen and chiefs in 1951 … People who refused to co-operate with the taking of oaths were punished or killed” (4808). “Capital flowed into the country until the outbreak of the anti-white Mau Mau movement in 1952, when it was reduced by 90 per cent as fear mounted for Kenya’s stability” (4462). “The standard of living and privileged position of the whites was bound to engender envy and resentment among Africans in the new, post-war, egalitarian world” (4591). Blankes se standpunt “arose from a fear of being swamped by the huge African majority and what the whites considered was a very inferior, even uncivilised way of life” (4599). “Mau Mau members usually went for soft targets and good employers, whose workforces were reluctant to co-operate with Mau Mau” (4884). “The Mau Mau rebellion left whites disillusioned and bitter” (5190). Soos in Kenia is ‘n terreurveldtog in Suid-Afrika teen blankes en nie-radikale swartes gevoer. Die “bevryders” het geen gedrag van hulle as te onbeskaaf beskou nie; hoe skokkender, hoe beter. In Afrika en Amerika is geweld ‘n beproefde manier waarop swartes kry wat hulle wil hê. Desnieteenstaande word dit van blankes, en net die blankes, verwag om herhaaldelik om verskoning vir beweerde immorele gedrag te vra.

    “The Kenya Regiment, previously regarded as a necessarily all-white body intended to counter black unrest, was ordered to become a multi-racial force. Only the Afrikaners put up much opposition … The Kenya Police Force … began to train large numbers of African officers towards the end of the 1950s. Many white officers left Kenya to seek their fortunes elsewhere” (4952). In die nuwe Suid-Afrika is die vertroue wat blankes tradisioneel in die weermag en polisiediens gehad het, op ‘n soortgelyke manier vernietig.

    “In the Eldoret region the longstanding tensions between the Afrikaner and British settlers continued in the education field. By 1945 the Central School in Eldoret had 96 per cent of Afrikaans-speakers. The whites of British origin, particularly those from families of officials in Uganda sending their children to Kenya for their education, put pressure on the government, which had in any case to finance a new school to take the increased number of white children in the area. The Hill School was opened in Eldoret in 1945 … The Central School was renamed the Highlands School. So the predominance of Afrikaners in the Highlands School continued – in 1951, of its 214 pupils, only thirty-nine were non-Afrikaners. Two years later, all 107 pupils from Uganda went to the Hill School. In 1956 the Highlands and Hill Schools were combined … Within the new Hill School differences between Afrikaner and British pupils continued, though the staff tried to counter any bullying” (4639).

    “The problem solved itself when all the Afrikaners but a handful left around the time of independence in 1963. Ten years after independence only a dozen families remained. In 1996 none but the Krugers and du Toits in Eldoret, the Steenkamps in Kitale, the Prinsloos in Nakuru and the Retiefs in Malindi were left” (4656).

    “There had been an abrupt change in British policy towards the colonies when Iain Macleod [1913-1970] became Colonial Secretary [1959-1961] … His predecessor Alan Lennox-Boyd had been thinking in terms of independence for Kenya in about fifteen years’ time, whereas Macleod wanted the time reduced to three years … He pulled Harold Macmillan, the Prime Minister, with him” (5024). “The whites were dismayed and the Africans had not expected to get as much as they did … Macleod had ridden roughshod over the settlers’ views and many of them felt utterly betrayed by both Britain and their own politicians” (5037). Macleod se dogter, Diana (gebore in 1944), is blykbaar wyser as haar pa, want sy is lid van die regse UK Independence Party (UKIP – Wikipedia). In Suid-Afrika is die verraad nie deur ‘n regering in ‘n ander land gepleeg nie, maar mandaatloos deur ‘n klein groepie plaaslike, Afrikaanssprekende, blanke politici. FW de Klerk wou radikale veranderings eensklaps deurdruk terwyl die begunstigde swartes, wat ook baie meer ontvang het as waarop hulle realisties kon gehoop het, geen ondervinding van regering gehad het nie. Swartes wat aan die bestuur van plaaslike regerings tydens die blanke bewind deelgeneem het en dus ‘n bietjie ondervinding gehad het, is deur die terroriste sistematies uitgemoor.

    ‘n Reaksie was “one of stunned shock that a British Government could act in such an unscrupulous manner towards those whom it had done all in its power to encourage to develop the country in the belief that we and our heirs would be secure under the Union Jack” (5044). Die son sou na bewering nooit oor die Britse Ryk gesak het nie. ‘n Ander reaksie was: “Lancaster House was a disaster and its decisions madness … Kenya Africans are at present quite incapable of managing the country … At best there will be widespread corruption and incompetence” (5044). Dit was ‘n geval van “bringing the jungle to town” (5062). In die nuwe Suid-Afrika vier korrupsie en onbekwaamheid ook hoogty. Jomo Kenyatta (1894-1978) “was released in 1961, an event profoundly shocking to some whites. He became Kenya’s first Prime Minister on 1 June 1963” (5062) en president in 1964. Nelson Mandela het op ‘n soortgelyke manier ‘n president en veelgeroemde ikoon geword.

    “The whites could not believe that the government refused to admit liability for their land titles, both leasehold from the Crown and freehold granted by the Crown, which they had believed to be sacrosanct. They felt they had made the highlands what they were, and that the advanced farming practised within them was a result of their investment and hard work, and they found these things very hard to give up. They reckoned they had earned a stake in the country, having put far more into it than they had taken out. They had tied up all their resources in the land, many of them commuting government pensions so to do, and were terrified of the future” (5077). “A small amount of money, £750 000, was made available to buy out farms of 240 compassionate cases” (5084). Die Britse regering het dieselfde laai na die vrystelling van die slawe uitgehaal deur minimale vergoeding aan eienaars te betaal. FW de Klerk het aan boere die versekering gegee: “Julle kaart en transport is veilig” (Louis Changuion en Bertus Steenkamp, Omstrede land, Pretoria: Protea Boekhuis, 2011, p 272). Desnieteenstaande is prosesse tans in Suid-Afrika aan die gang om die helfte van die eiendomsreg van blanke plase aan die werkers oor te dra en selfs om plase en ander eiendom van blankes sonder vergoeding te onteien.

    “The administrators were ordered to instruct Africans in methods of government and push forward as many of them as possible into positions of responsibility” (5084). In die nuwe Suid-Afrika is dit algemene praktyk om van blankes te verwag om swartes op te lei sodat swartes daardie poste kan beklee. Voor die 1992-referendum was een van De Klerk se plegtige beloftes egter dat geen blanke sy werk sou verloor nie.

    “Thousands of white settlers decided to leave. Some stayed and took Kenyan nationality, though by 1966 only 750 had done so. Those who stayed and did not take Kenyan nationality were gradually denied work permits over the course of the next fifteen years, and had to leave if they wanted to earn their living. Australia and South Africa welcomed whites who left Kenya. South Africa allowed them to import furniture, cars, farm machinery and household effects free from customs duties, and advanced money on generous terms to enable them to buy farms. It also gave those who needed them old-age pensions … the lowering of the British flag … ruined scores of lives. It left whites cynical and disillusioned, saddened and betrayed. Promises made had not been kept, land legally theirs had been compulsorily purchased, work contracts had been abrogated … Yet they could take comfort in the fact that much of what they had done was good” (5105). ‘n Blanke setlaar het gesê: “What we were doing was good and constructive and would last, and then our bitter disillusion when the evil in others broke out and swamped our efforts” (5153).

    “Almost all the Afrikaner farmers and most of the civil servants quit. A few white professionals remained in Kenya, though many travelled to South Africa or Australia to pursue their professions there” (5122). “The new position was that non-farming whites could stay in Kenya, despite retaining their passports from other countries, as long as there were no Africans capable of doing their jobs. Thus some whites managed to stay on for five, ten or even fifteen more years, while suffient numbers of Africans were trained to take up their positions” (5128). Daar was “no trouble between the Africans and whites” (5128). Soos in die nuwe Suid-Afrika was die blankes in Kenia tot apatie geneig. “The friction was between black and Asian, and large numbers of the latter left to go to England” (5135). In hierdie opsig het sowel die Asiate as die Britte hulle verdiende loon gekry.

    Die blankes in Kenia “built towns where only mud huts had existed before, constructed roads and bridges and hospitals and schools where all had been plain and bush, and had taught farmers how to improve stock and crops and introduce irrigation” (5166). “The whites made an enormous contribution to the economic development and wellbeing of Kenya” (5190). “They had been discriminated against because of the colour of their skin” (5184). Daar was nie apartheidswetgewing in Kenia nie, maar die swart bewind duld nie nie-Keniane as permanente inwoners nie. Blankes het destyds eiendom, bv plase, gekoop. Die Britse regering het baie geld aan infrastruktuur, bv die spoorstelsel, bestee en grond hiervoor van swartes gekoop, hoewel swartes nooit self grond gekoop het nie. In Kenia het alles in 1963 in die skoot van die swartes geval. In 1994 het dieselfde in Suid-Afrika gebeur. Bevrydingsteoloë noem dit regstellende geregtigheid.

  • Trump hou by sy woord en skop onwettige swartes uit

    Trump hou by sy woord en skop onwettige swartes uit

    Trump het pas 95 Somalië burgers, en twee Keniane gedeporteer.

    Die Somaliërs en die twee Keniane het op die Jomo Kenyatta Internasionale Lughawe in Nairobi aangekom na die Verenigde State van Amerika hulle gedeporteer het.

    In Nairobi is die nuus ook aangekondig dat die mans, wat vermoedelik in die VSA was sonder ‘n permit, vergesel is deur Amerikaanse sekuriteitsbeamptes. Die beamptes het die Somaliese burgers op ‘n vliegtuig terug na Mogadisjoe geneem.

    Die Keniaanse koerant The Star skryf dat personeel by die JKI Lughawe gehoor het die Amerikaanse sekuriteitsbeamptes sê dat die deportasies ‘n gevolg is van die beleid van onwettige immigrante waarvan President Donald Trump ontslae raak, soos hy belowe het.

    The Star skryf dat ‘n geskatte 30 000 onwettige immigrante van Kenia die risiko van deportasie uit die Verenigde State loop. Die onwettiges geniet verblyf in die VSA sonder die nodige papierwerk wat blykbaar onder die presidentskap Barack Obama verwelkom is.

  • Ban Ki-Moon soebat by Zuma oor Strafhof

    Ban Ki-Moon soebat by Zuma oor Strafhof

    Teenkanting teen die Internasionale Strafhof het duideliker geword tydens ‘n debat oor die Strafhof se jaarverslag wat in die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering gelewer is.

    Suid-Afrika het nie aan die debat deelgeneem nie. Die VN-sekretaris-generaal, Ban Ki-Moon het President Jacob Zuma die naweek in ‘n telefoniese gesprek probeer oorreed om die besluit te heroorweeg.

    Talle Afrika-lande het hulle tydens die ope debat teen lande in Europa, Asië en Latyns-Amerika uitgespreek, maar ander het hul voortgesette steun toegesê aan die Strafhof.

    Sommige lande het ook hul teleurstelling uitgespreek oor Suid-Afrika en ander lande se aankondiging dat hulle hul aan die Statuut van Rome gaan onttrek, terwyl die Strafhof Kenia en Burundi die skerpste veroordeel het.

    Maar druk bou vir Afrika-state om die wêreld se enigste permanente oorlogstribunaal te verlaat, maar die hof sê hulle sal voortgaan.

    “Selfs as die helfte van die Afrika-lande die hof verlaat, sou dit baie jammer en skadelik vir die konsep van internasionale reg wees, maar dit sal nie die einde van die hof wees nie,” het een IS amptenaar wat anoniem wou bly, aan Reuters nuusagentskap gesê.

    “Dit is duidelik die IS nie regverdig is nie,” het die Keniaanse akstivis Ngujiri Wambugu in sy rubriek vir die Jamaica Observer geskryf en gevra waarom die voormalige Amerikaanse president George W. Bush en oud-Britse premier Tony Blair nog nie aangekla is vir die inval in Irak nie.

    Uganda se president Yoweri Museveni het die hof beskryf as ‘n “klomp nuttelose mense” by sy inhuldiging in Julie, en is reeds besig om druk toe te pas om met die volgende AU-beraad in Januarie ‘n Afrika-uittog te bewerkstellig.

    “Die IS verdien wat nou gebeur,” sê Okello Oryem, Uganda se junior minister van buitelandse sake.

    Die mees kommerwekkende vir die IS, is bewerings van rassistiese vooroordeel en “neo-kolonialisme”. Byna elke Afrikaland het ingekoop by dié besware.

  • Kenia stel besoek aan Angola af

    Kenia stel besoek aan Angola af

    Kenia se pres. Uhuru Kenyatta het ”n besoek aan Angola gekanselleer ná ‘n aanval op ‘n gastehuis in Mandera waarin 12 mense Dinsdag dood is.

    Volgens ‘n woordvoerder het die president die besoek afgelas om ‘n veiligheidspitsberaad by te woon “in solidariteit met die families wat geliefdes verloor het en diegene wat beseer is, vir wie hy spoedige beterskap toewens”.

    Die militante Somaliese Islamitiese groep, Al-Sjabaab, het aanspreeklikheid vir die voorval aanvaar wat Dinsdag in die vroeë oggendure plaas­gevind het.

    Vroeër die maand is ses mense in Mandera, wat naby die grens met Somalië­ geleë is, dood toe die militante­ nie-Moslems in twee aanvalle geteiken­ het.

    Die militante het Dinsdag geïmproviseerde ploftoestelle gebruik om ‘n deel van die gastehuis op te blaas. Van die hotelgaste is in die puin van die gebou begrawe, wat gedeeltelik in duie gestort het.

  • Globaliste dreig Kenia oor ‘internasionale regskendings’

    Globaliste dreig Kenia oor ‘internasionale regskendings’

    Kenia skend internasionale reg deur inwoners van die wêreld se grootste vlugtelingkamp te dwing om na Somalië terug te keer, het ‘n hulporganisasie gister gesê.

    Kenia hou vol dat die ontruiming van die Dadaab-kamp, die tuiste van honderdduisende meestal Somaliese vlugtelinge, in pas met internasionale wetgewing uitgevoer word, het AFP berig.

    Die Noorweegse raad vir vlugtelinge (NRC) sê die “vrywillige terugkeerproses” voldoen nie aan internasionale standaarde nie. Dit beteken dat Kenia hom aan die gedwonge terugkeer van vlugtelinge en asielsoekers skuldig maak.

    “Druk om meer as 280 000 geregistreerde vlugtelinge uit die Dadaab-kamp te dwing, het tot chaotiese en ongeorganiseerde terugkeer gelei,” het die sekretaris-generaal van die NRC, Jan Egeland, gesê.

    “Van wat ons gesien het, is die proses nie meer vrywillig, waardig of veilig nie,” het hy gesê.

    Kenia se regering het in Mei aangekondig dat die kamp in die noordooste van Kenia gesluit word en het kommer oor veiligheid as rede aangevoer.

    Die owerheid het herhaaldelik beweer die kamp is ’n teelaarde vir Islamitiese terroriste, maar kon geen bewyse ter stawing hiervan voorlê nie.

    Volgens menseregte-organisasies word vlugtelinge teruggestuur na ’n land waar meer as ’n miljoen mense haweloos is, vyf miljoen nie genoeg kos het om te eet nie, en waar magte van die Afrika-unie en Somalië steeds teen die Al-Kaïda-geallieerde Al-Sjabaab­-militante veg.

    Die NRC sê benewens die nie-vrywillige aard van die terugstuur van vlugtelinge, bring die onveilige omstandighede in Somalië mee dat die terugkerendes se veiligheid nie gewaarborg kan word nie en dat basiese dienste in die land onvoldoende is.

    Die Verenigde Nasies se agentskap vir vlugtelinge (UNHCR) is deur menseregte-organisasies gekritiseer vir hul ondersteuning van die nie-vrywillige repatriasies van Somaliese vlugtelinge. Verlede maand het die organisasie Human Rights Watch gesê die repatriasie word deur “vrees en wan­inligting” aangedryf.

  • Al-Sjabaab keer terug na dorpe waar AU-sending onttrek

    Al-Sjabaab keer terug na dorpe waar AU-sending onttrek

    Honderde Ethiopiese troepe het die week uit ’n dorp in die sentrale deel van Somalië onttrek. Dit is minstens die tweede gebied waaruit hulle in onlangse weke beweeg het.

    ’n Offisier het aangekondig dat die soldate uit El-Ali in die Hiran-streek onttrek het waar hulle diens gedoen het as deel van die Afrika-uniesending, nadat hul basis oornag onder ’n kwaai artillerie-aanslag deurgeloop het.

    Nabygeleë al-Sjabaab militante het daarna die dorp weer ingeneem.

    Die troepe-beweging kom enkele dae nadat Ethiopië se beleërde regering ’n noodtoestand afgekondig het in ’n poging om ’n einde aan ’n ongekende vlaag protesoptredes te maak.

    Uit Somaliese regeringsgeledere word gekla dat die onttrekking van die Ethiopiese troepe ’n vakuum laat, wat militante die geleentheid bied om bevryde dorpe weer in te neem.

  • Kenia se verkiesingskommissie bedank

    Kenia se verkiesingskommissie bedank

    Die kommissarisse van Kenia se verkiesingskommissie het Woensdag bedank as deel van ’n ooreenkoms met opposisiepartye, wat vroeër vanjaar gewelddadige betogings in die land teen die kiesstelstelsel gelei het.

    Die aankondiging dat al tien lede van die onafhanklike verkiesings- en afbakeningskommissie bedank het, is in ’n verklaring deur die Keniaanse regering aangekondig.

    Ondertussen berig AFP dat ses mense in die noordooste van Kenia gisteroggend deur vermeende al-Sjabaab militante vermoor is.

    Die aanval het in die dorp Mandera plaasgevind en ’n omheinde residensiële gebou geteiken waar hoofsaaklik nie-etniese Somali’s en nie-Moslems tuisgaan.

  • Olifante se toekoms lyk donker

    Olifante se toekoms lyk donker

    ’n Meerderheid van twee derdes van Cites se lidlande het by die 17de Vergadering (COP17) van die Konvensie op Internasio­nale Handel in Bedreigde Spesies (Cites) in Johannesburg besluit om ivoorhandel finaal die nekslag toe te dien.

    Hulle het ‘n raamwerk waarbinne ivoorhandel bespreek en bedryf kan word, verwerp.

    Amerika se afgevaardigdes op die beraad het aanbeveel Cites moet sy hulpbronne fokus daarop om olifante te “beskerm”, iets wat ivoorhandel beslis sou kon doen.

    Namibië, Zimbabwe en Suid-Afrika het daarom gehoop om Cites te oorreed om van hul verbod teen ivoorhandel af te sien, maar tevergeefs.

    Dié lande in Suider-Afrika wil graag hul groot voorraad ivoor van die hand sit om die geld in bewaring terug te ploeg, maar Cites wou geen rede insien nie.

    Die Internasionale Fonds vir Dierewelsyn (Ifaw) het gesê dit kom daarop neer dat Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe hul ivoor nie sal kan verhandel nie.

    Alhoewel ‘n amptelike besluit hieroor nog geneem moet word, is dit glo blote formaliteit.

    Jason Bell, direkteur van Ifaw se olifantprogram, het die nuus as “fantasties” beskryf en gesê “redelikheid” het uiteindelik geseëvier.

    Die toekoms van olifante lyk volgens hom nou rooskleuriger, maar die teendeel is egter waar. Daar is slegs 450 000 olifante oor weens stropery. Gereguleerde handel sou die stropers se taak bemoeilik het.

    Kenia, die Demokratiese Republiek van Kongo en Tsjad, het die aanslag teen Suid-Afrika gelei.

  • Kenia en Somalië takel mekaar in oliegrensdispuut

    Kenia en Somalië takel mekaar in oliegrensdispuut

    Kenia het Somalië Maandag betig omdat die land Kenia voor die Verenigde Nasies se hoogste hof gesleep het om ‘n maritieme grensdispuut te verdedig.

    Die finale beslissing kan ‘n groot invloed op die potensieel uiters winsgewende olie- en gasreserwes van die Indiese Oseaan hê.

    Mogadishu se saak teen Nairobi voor die VN-hof is ‘n poging om die seegrens te verskuif en indien dit slaag, sal dit minstens drie van Kenia se aflandige olieblokke beïnvloed.

    Somalië sê op sy beurt onderhandelinge kon nie daarin slaag om ‘n oplossing in hierdie bitter dispuut te vind nie, wat ‘n betekenisvolle impak op ‘n nuwe inkomstebron vir een van die twee Oos-Afrika-lande kan hê.

    Somalië se beskuldigings is in kwade trou en is “net so absurd as wat dit pynigend is,” het Kenia se prokureur-generaal, Githu Muigai, aan regters in Den Haag gesê. Die hof is in 1946 tot stand gebring om geskille tussen lande te besleg.

    “Somalië wil die hof laat glo dat gedurende al daardie jare, Kenia saamgesweer het om voordeel uit ‘n buurland te trek deur sy see en olie te steel,” het hy gesê.

    Die sleutelpunt van die dispuut is hoe om ‘n seegrens te trek, het AFP berig.

    Somalië, wat noord van Kenia geleë is, wil hê die grens moet in ”n suidelike rigting ‘n verlenging van sy landsgrens wees.

    Kenia wil egter hê dit moet ‘n reguit lyn oos, parallel aan die breedtegraad wees wat dit groter seegebied sal gee.

    Kenia sê hy oefen sedert 1979, toe die land se eksklusiewe ekonomiese sone afgekondig is, onbetwiste jurisdiksie oor die gebied uit.

    Die land voer aan dat voorheen met Mogadishu ooreengekom is om die dispuut deur middel van onderhandelinge en nie regstappe nie, op te los.

    Hierbenewens was Nairobi “’n vriend” van Mogadishu en help in die stryd teen die djihadistiese Al-Sjabaab groep, met honderde Keniaanse soldate en burgerlikes wat reeds met hul lewens geboet het, het Muigai gesê.

  • Al-Sjabaab slaan weer in Kenia toe

    Al-Sjabaab slaan weer in Kenia toe

    Al-Sjabaab het weer in Kenia toegeslaan. Drie vroue in boerkas het ‘n polisiekantoor in Mombasa in Kenia al kletsend binnegdring, waar hulle een polisieman met ‘n mes aangeval het voordat hulle die gebou met behulp van ‘n petrolbom aan die brand gesteek het.

    Die drie is op die toneel doodgeskiet.

    Die polisie het ook ‘n selfmoord­gordel gevind wat nie ontplof het nie, het ‘n polisiewoordvoerder gesê.

    Die stad Mombasa aan Kenia se kus het ‘n groot Moslembevolking en het die afgelope jare gereeld onder aanvalle deur Islamitiese militante deurgeloop.

    Die vroue het onder die voorwendsel dat hulle ’n gesteelde telefoon wou aanmeld, Saterdagoggend by die polisiekantoor ingestap. ’n Petrolbom en ’n mes was in hul boerkas, ook bekend as boei-boei, versteek.

    Twee polisiebeamptes is in die hospitaal opgeneem en word vir hul beserings behandel.

    ‘n Vrou by wie die drie vroue die nag vantevore tuis gegaan het, word aangehou. Drie ander mense is by die huis van een van die aanvallers aangekeer.

    Die polisie het nie gesê aan watter militante groep die vroue verbind word nie, maar ’n ooggetuie op die toneel het gesê die vroue het gesê hulle is lojaal aan Al-Sjabaab.

    Hulle het ook Arabiese slagspreuke soos “Alla uAkbar” tydens die aanval geskree.

    Die Somaliese groep Al-Sjabaab, wat bande met Al-Kaïda het, het aanspreeklikheid vir die aanval in Mombasa aanvaar en sê die aanval is ter vergelding vir die troepe wat Kenia na Somalië gestuur het.