Leon Lemmer: Afrikanisering in Oos- en Suidelike Afrika

Stephen Taylor is ‘n Britse joernalis wat dikwels oor Afrika skryf. Hy is in 1948 in Seepunt gebore. Hy was ‘n joernalis by die Rand Daily Mail en World voordat hy in 1970 na Engeland geëmigreer het. In 1997 het hy die roete van blanke ontdekkingsreisigers in Oos-Afrika gevolg om te sien hoe daardie lande, Tanzanië, Uganda en Kenia, toe daar uitgesien het. Daarna het hy suidwaarts via Malawi, Zambië, Zimbabwe en Botswana tot in Suid-Afrika gereis. Die beskrywing van sy waarnemings is gepubliseer in die boek, Livingstone’s tribe: A journey from Zanzibar to the Cape (London: William Collins, 2000, 272p; Amazon Kindle $9,85).

David Livingstone (1813-1873) “had seen Christianity and civilisation as the means by which blacks would free themselves from slavery and ignorance” (Kindle 2295). Die Livingstone-stam waarna in die boektitel verwys word, is alle blankes wat in Afrika beland het en onderhewig aan afrikanisering is. “This is an account of a journey in search of a dying tribe. Even at the time I was travelling, in 1997, it was clear that whites as an ethnic minority were doomed in most parts of Africa. It seemed as though the colonial era had belonged to another century rather than to the previous generation. In Tanzania, Uganda, Malawi and Zambia the whites had all but disappeared; in Kenya they clung on diffidently. In Southern Africa, however, there remained hope. Although politically redundant, their economic influence appeared to assure them a future” (50).

Dit is nou 20 jaar later. In Zimbabwe het die blankes weens regeringsrassisme myns insiens geen toekoms nie. In Suid-Afrika word blankes meedoënloos uit poste geweer en van hulle besittings (bv geld en eiendom) ontneem. Die ekonomiese waarde van blankes word sistematies geminimaliseer, gevolglik word hulle teenwoordigheid al hoe meer opsioneel, verkwanselbaar en ongewens. Dít omdat die meerderheid blanke kiesers in 1992 ten gunste van politieke magsdeling gestem en pleks daarvan algehele oorgawe aan swart mag bekom het. Die enormiteit van daardie verraad word steeds nie afdoende besef nie.

“The tide of venomous racism whipped up by Robert Mugabe in the election campaign of June 2000 led to almost a thousand white farms being invaded by squatter gangs … The land seizures in Zimbabwe had an eerie echo of events in post-independence Tanzania and Uganda. There too white farmers and planters were dispossessed in the name of agricultural and political reforms that proved to be disastrous” (66). “At the end of my journey I reflected that only time will tell whether whites are capable of enduring in Africa. In just three years [1997-2000] the prospects look less auspicious than they did even then. Increasingly parents, not only in Zimbabwe but also in South Africa, see their children attempting to make lives abroad. Inevitably, it is those with abilities and qualifications who are best able to leave. And as the brightest and most adventurous depart, the chasm between Africa and the developed world continues to widen” (77).


Taylor se reis het in Dar es Salaam in Tanzanië begin. “I was interested … in whites who had stayed on in Africa. I was starting a journey in the footsteps of the explorers, missionaries and settlers, along the routes of imperial advance and retreat, looking for those who had made their home in post-independence Africa, who had lived through coups and wars and learnt to live with the corruption, the collapse of services and the generally miserable lot of the African citizen. In particular, I was interested in those who had faith in Africa and its people, and who believed it still had something to offer the world. And now that the last protective white laager had fallen, I was looking for lessons on how they might endure in South Africa” (91).

Die blanke waaroor Taylor eerste skryf, is Daudi Ricardo, voorheen bekend as David Ricardo. “He had sacrificed everything on the pyre of Tanzania’s hopelessly inept experiment with socialism … he lived in genteel poverty in a shanty beside the beach twenty miles north of Dar es Salaam” (97). “Daudi was the last mzungu [white man] at Kunduchi, sharing his roof with Meshack, a smiling-faced [black] man, his [black] wife and their baby” (109). Die enkele besittings wat hy behou het, is ‘n lessenaar, ‘n gemakstoel met leerbekleedsel en ‘n aantal boeke. Ricardo is oor die sewentig jaar oud en het kanker. Taylor “knew enough about Tanzanian hospitals to marvel that, in the face of this final test, he had not submitted to the National Health Service” (127).

Voordat Tanganjika in 1961 onafhanklik geword het, was Ricardo die eienaar van ‘n indrukwekkende landgoed, Matanana, op die hoogland. Daarna het hy klere soos dié van ‘n Afrikaan begin dra, ‘n Moslem geword en sy voornaam van David na Daudi verander. “At uhuru [freedom], he took Tanzanian citizenship and became a member of Julius Nyerere’s [1922-1999, head of state 1961-1985] party. He handed over Matanana to his workforce and went to work for the people” (138). “After leaving the ranch, he worked for twenty-five years among peasants, a field worker for development projects. Most were doomed by incompetence and corruption” (156). “Now the homestead where liveried footmen had waited on guests was crumbling and Matanana had been reclaimed by the bush” (156).

“The flow of settlers to Tanganyika had been restricted under the British mandate and confined to two main farming areas, the Southern Highlands, where Daudi had his ranch, and the Arusha-Moshi region in the north; even there virtually no white farmers remained as they had lost their land in Nyerere’s disastrous nationalisation of agriculture. Old age had carried off all but the last of a handful of diehards” (1033). Daar was “the forced relocation under Nyerere’s ujamaa [community] policy of entire communities into model villages” (1125). Derduisende swartes het weens honger omgekom. Desnieteenstaande hou die Universiteit van Wes-Kaapland jaarliks ‘n Nyerere-gedenklesing terwyl daar uit daardie oord graag steen en been gekla word oor die opruiming deur die blanke regering van die krotbuurt en misdaadnes Distrik Ses. In Brittanje woon daar talle oud-amptenare wat uit Tanganjika padgegee het. “All continue to wish Tanzania well … Yet none had stayed on. It was as if their love of Africa had survived because of, rather than despite, their distance from it” (1038).

In sy huidige blyplek het Ricardo nie lopende water of elektrisiteit nie. Diewe is nie meer lastig nie, want daar is eintlik niks oor om te steel nie. “Actually, there was not much food either” (150). Ricardo sê: “I’ve often doubted, and I still do, whether we have any business being here” (162). “We have to learn a new cultural language and that can be very painful. Then, at some point, it just happens. We wake up to find we have been absorbed … We old mzungus are dying out. Soon we’ll all be gone” (187). ‘n Swarte het van Ricardo gesê: “He is a good man” (203). Van Ricardo se kultuur en besittings het daar egter feitlik niks oorgebly nie. Ricardo is myns insiens ‘n toonbeeld van wat verswelgende afrikanisering vir blankes behels.

Taylor het hierna Zanzibar besoek. Hierdie eiland het in 1963 onafhanklik en in 1964 deel van Tanzanië geword. “An Africanist revolution saw the eclipse of the Arabs. The Sultan fled and thousands of Arabs and Asians were massacred” (287). Taylor het ‘n eertydse sendingstasie vir bevryde slawe by Mbweni, sowat vyf myl van Zanzibar-stad, besoek. Al wat daarvan oorgebly het, is ‘n “crumbling school,” ‘n “dilapidated church and three lonely graves” (373) van blanke sendelinge. Frank Weston het in 1908 daar aangekom. “Unusually for a missionary, Weston recognised that for Africans to benefit from European influence, rather than be damaged by it, the institutions of tribe, family and custom needed to be nurtured, not destroyed” (390). Tydens sy reis is die blankes wat die outeur teëkom meesal sendelinge. Hulle word geduld omdat hulle skoolonderrig en mediese dienste verskaf en in daardie opsigte nuttig is; dus, sendingstasies vervul funksies wat die owerheid versuim om doeltreffend te doen.

Taylor het Bagamoyo in Tanzanië besoek. “Once the fifty-mile stretch from Bagamoyo to Dar [es Salaam] had been under tarmac, but that had long since dissolved and not a trace of bitumen was now left” (529). Bagamoyo is in ‘n vervalle toestand sedert die Indiërs en Duitsers daar weg is.

In Dar es Salaam kom die outeur ‘n Zoeloe teë, Ally Sykes Mbowane, wat hom in Tanzanië gevestig het. Mbowane sê: “The problem is the Asians. They corrupt everything. They are here to milk the blacks … They must go, by force if necessary … [Idi] Amin’s [1925-2003, Uganda’s president 1971-1979] mistake was he did not replace the Asians with intelligent Africans … You can’t trust them [the Asians]. They will always keep to themselves. Take the British Legion clubs here or in Kenya. You will find blacks and whites drinking together. But Asians do not have Africans at their clubs. The Asian is like that. He thinks differently to us” (613).

Die Ost Afrikanische Eisenbahn Gesellschaft “build a railway [from Dar es Salaam to Ujiji, 1905-1914] that would trace the explorers’ footsteps. To this day it is the only land link from the coast to Lake Tanganyika” (628). “In colonial times … the buffet car was well-stocked, compartments offered sleeping accommodation and … the journey was regarded as a pleasant prelude or coda to home leave. Now … there was no certainty of food or drink and even less about the time of arrival” (633). “Cat burglars are said to prowl the roofs of carriages at night in search of open windows through which to swing” (718). Taylor reis per trein die binneland in. “Looking out on this void, one is struck by the absence of opportunity for improvement or escape. The odd settlement consists of a few mud and thatch huts of a type unchanged for centuries, a mournful looking cow and a straggly maize patch. No road reaches here, no enterprise, only the train which passes four times a week” (724).

Die outeur reis per matatu (minibus) van Ujiji na Kigoma. “Africa’s roads [are] the most dangerous in the world” (778). “Africans tend to opt for the front seat if given a choice, while the few whites I met who used matatus went for the back” (801). “Power and Africa appear uncongenial companions. Too often the meek and affable young man has been transformed by the possession of a Kalashnikov into an unstable brute, the earnest graduate by some minor bureaucratic officer into a vindictive pedant, the new leader assuming office with the promise of reform into yet another egregious autocrat” (819).

Van Kigoma reis die outeur per trein na Tabora, “a dead end, isolated by the collapse of Tanzania’s road system” (973) en vandaar verder per trein na Mwanza, Tanzanië se tweede grootste stad, en Bukoba: “There was no piped water to the residential area, less than 500 yards from one of the largest bodies of fresh water in the world” (1463), die Victoria-meer.


Taylor reis per minibus van Bukoba na Kampala in Uganda. “Tonight, as most nights, there is a power cut” (1521; ook 1973), maar die paaie is in ‘n beter toestand as in Tanzanië. Idi Amin het die Asiate uit Uganda gejaag. Hulle vervalle huise word nou deur plakkers bewoon. Amin se huis, met ‘n uitsig op die Victoria-meer, het hy “Cape Town View” genoem (1664). Swartes het mekaar uitgeroei; ook na onafhanklikheid in 1962. “At the root, it’s tribalism” (1714).

By die oorsprong van die Nylrivier, by Namasagali, is daar ‘n Rooms-Katolieke sendingstasie. In die skool word lyfstraf toegedien omdat dit as noodsaaklik geag word. ‘n Priester verduidelik: “English must be spoken at all times. If we allow youngsters to use their own languages, they very quickly start forming ethnic cliques. Besides, they must learn English if they are to use textbooks and it is a tool they will never lose if they should find careers in government or business” (1839). Engels is die enigste amptelike taal in Uganda. Taylor voeg by: “This was true. Swahili had never become the lingua franca of Uganda as it had of Tanzania and Kenya” (1839). ‘n Swart oud-leerling van die skool, Ann Namiiro, wil hê die huidige blanke skoolhoof moet deur ‘n blanke opgevolg word en nie deur ‘n swarte nie, want “an African would not maintain standards. We have seen it before, Africans are not firm on discipline. Favouratism creeps in, morale goes” (1910). Taylor skryf: “I suspected Ann was right” (1916).

Die vraag is of ons hier nie dalk by die kern van die ANC-regering se veldtog teen Afrikaans is nie. Deurdat Engels eintlik as die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika funksioneer, word faksies/stamme by swartes ten minste taalgewys verbloem. Etniese eenwording, nasiebou, word ook aan blankes opgedring. Die kulturele kern van Afrikaners, naamlik Afrikaans, moet gevolglik vernietig word. Daarby kom die politieke oorweging van gedwonge integrasie, waarvolgens wit en swart bv saam in dieselfde klas moet sit. Rasse-integrasie is slegs moontlik as ‘n enkele taal, in hierdie geval die koloniale taal Engels, gebruik word. Omdat Afrikaans as onderrigtaal tans nog toegelaat word, bestaan daar steeds aparte skole en universiteite. Die ANC-aktivis, Russel Botman, wou as rektor van die Universiteit Stellenbosch hê dat die taalbeleid ‘n politieke doel moet dien, naamlik “verseker dat wit en swart saam in die klasse sit” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 205). Dieselfde argument is aan die Universiteit Vrystaat gebruik ter regverdiging van die afskaffing van Afrikaans as onderrigmedium. Die ANC is besig met nasiebou, met as ideale ‘n enkele taal en uiteindelik net een etnisiteit en een ras. Die einddoel van transformasie, oftewel afrikanisering, is ‘n mono-kulturele samelewing.

In Uganda is daar glo net ‘n enkele blanke boer oor, Keith Anderson by Fort Portal (2016). Maar hy word geduld omdat hy ‘n swart vrou het wat nie Engels kan praat nie. Hulle praat Rutoro met mekaar (2073). Anderson sê: “Of course, you didn’t go round too openly, but it was generally known which of us had African girlfriends. We were not ostracised but we were looked down upon by the clubby types” (2073). “Then came independence [1962] and the mixed couples felt able to come into the open. ‘Quite liberating, really,’ Keith said thoughtfully. ‘That was when I decided that I would stay.’ A number of other planters stayed on as well but that all changed when Amin came to power and issued an edict that all property had to be handed over to Ugandans. At a stroke, white and Asian landowners were dispossessed. Only Keith and his friend, Chris [Marshall], retained their land because they had Ugandan wives. The same act that had cut them adrift from their own kind secured their place here, two old mzungus who had become true Africans. Chris had died two years earlier, well into his eighties, so Keith was, indeed, Uganda’s last white farmer” (2080).

Anderson is nie welgesteld nie. “They wore second-hand cast-offs from Britain and America” (2085). Hy het net een voltydse werker in diens (2091). Taylor verwys na die karakter Kurtz, “the imperialist who has gone native,” in Joseph Conrad (1857-1924) se novelle, The heart of darkness (1902), wat aan die einde mompel: “The horror! The horror!” (2122). Taylor skryf oor Anderson: “Here was a figure no less isolated than Kurtz, living in serenity with his stamp collection and extended family. A man of simple needs, he had become part of Africa just by submitting himself to it” (2122). Vir my lyk die prys van afrikanisering te hoog. Taylor noem aan ‘n swart man dat hy Anderson se storie aan die Britte gaan vertel. Daarop reageer hierdie swarte dadelik: “Yes! Because they cannot understand why they are still living in Africa!” (2129).

Hierna raak Taylor in sy teks die spoor op ‘n naïewe manier byster. “How different it might all have been if sexual contact between members of the colonial service and native peoples had not been prohibited in 1909. Up to then, relations between single officials who kept local ‘wives,’ concubinage as it was known, were tolerated by the authorities to the benefit of social contact and general understanding; local mistresses, known as ‘sleeping dictionaries,’ helped many a young official acquire fluency in a dialect. Lord [Robert] Crewe’s [1858-1945, colonial secretary 1908-1910] threat of ‘disgrace and official ruin’ for officials with concubines changed the entire character of relations between African and European. Africa was something of a sexual wonderland to early visitors. Ronald Hyam’s study, Empire and sexuality [1990], describes how the colonies liberated young Victorian men. Casual sex was a routine ingredient of life in many postings and, moreover, the status of being white put the single man in a strong position to get his way. In sex, as in so much else, the Empire was a kind of limitless playground for young, adventurous Englishmen” (2129). “Black women never won the status of wives and many were discarded along with any offspring when the relationship became inconvenient for the man” (2141).

“In the Britain of the 1880s … a doctrine of imperial race purity was on the rise, one which had as its goal the restoration of social distance between the ruling elite and the ruled” (2146). In 1948 “the Afrikaners acquired political power in South Africa. They were the longest established and the most deeply assimilated of Africa’s white people, as the large Afrikaans-speaking, mixed-race population at the Cape known as Coloureds bore witness. An act outlawing inter-racial marriage, in effect denying three centuries of cohabitation and blending, was one of the first laws of the race purity doctrine that came to be known as apartheid” (2158). Taylor oordryf. “JA Heese, bekende genealogiese navorser, het geskat dat 7% van die Afrikanerfamilies in the twintigste eeu ‘n nie-Europese stammoeder gehad het” (Hermann Giliomee, Die Afrikaners, Kaapstad: Tafelberg, 2004, p 14).


Taylor is via die Malaba-grenspos per bus na Kenia. Uganda het ‘n slegte naam tydens die bewind van Amin en Milton Obote (1925-2005, president 1966-1971 en 1980-1985) gekry. Daarna was dit Kenia se beurt. “Visitors were routinely mugged in Nairobi, tourists had been robbed and even murdered in game parks” (2266). Die invloei van blanke setlaars het teen die einde van die 19de eeu begin. “Unlike densely populated Uganda, large tracts, including those most suited to European-style agriculture, were uninhabited … At the outset, the Kikuyu actually saw the whites as a bulwark against the Maasai. At the time it seemed the only problem was that few whites were willing to throw in their hand with a new, self-supporting colony. Then, in 1908, the Afrikaners came, riders moving across the plains. Leonine and guttural, with wide-brimmed hats, they lived outdoors as naturally as the wildlife they loved to hunt, and in their wake followed covered wagons with their women and dirty, half-naked children as wild as Africa itself” (2305).

Vergelyk hierdie beskrywing met dié van Christene Nicholls (Praag 4 Maart). Nicholls het deeglike en Taylor oppervlakkige navorsing gedoen. Afrikaners het voor 1908 en daarna in verskeie groepe gekom. Watter van daardie kinders was vuil en halfnaak, of is dit suiwere vooroordeel wat Taylor uitspreek? “The wagons, pulled by a span of sixteen oxen, passed through the Great Rift Valley … and climbed up the Mau escarpment. They trundled on across the Uasin Gishu plateau where their leader, Jansen van Rensburg, called a halt. A solitary hill named Sergoit broke the plain that ran from horizon to horizon and teemed with game. Here the wagons were outspanned and the men rode out to mark off their farms. After a time they called the place Eldoret, as if this were to be their Eldorado, a new promised land for the Boers” (2311). “El Dorado fabled city of gold believed by the 16th-century Spanish and other Europeans to exist somewhere [in South America] in the area of the Orinoco and Amazon rivers” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 305).

Taylor skryf hy was onder die indruk die Jansen van Rensburg-groep was “irreconcilables, bittereinders … who would not submit to Britain after defeat, and trekked away from their homes in the Transvaal just as their forefathers had once trekked from the Cape, and kept going for thousands of miles until they found a new Arcadia under the British yoke” (2316). “By the 1940s, Eldoret could have been a dorp on the platteland. The Dutch Reformed Church congregation alone was six hundred strong. The farmers held fêtes, with stalls selling melktert and koeksusters [koeksisters], and games of jukskei and the wheezy accordion dance known as tikkiedraai. They had their own schools, churches and clubs, and the Eldoret rugby side was the most feared in the country. Now they were all gone. Abandoned farms had been occupied by squatters, the Van Riebeeck School was Nakuru Secondary, and African gospellers had taken over the Dutch Reformed Church. The Boers’ Eldorado had suffered the fate they most feared” (2328). Toe Kenia in 1963 onafhanklik geword het, het die Afrikaners ‘n agterdeur gehad; hulle kon na Suid-Afrika uitwyk. Die blanke Suid-Afrikaners op hulle beurt “suffered the fate they most feared” weens die politieke dwaasheid van 1990/94.

Taylor het ‘n taxi gehuur om Fanie Kruger, die laaste Afrikanerboer, buite Eldoret by Sergoit te besoek (2322). Kruger dink die Afrikaners het onnodig gevlug. “By the late 1960s, there were just a handful left. Now it’s just me” (2346). Taylor skryf: Kruger “had not endured without compromise and his situation was not without risk. The Kruger homestead was a military-style compound with guards and two-way radios. Fanie pulled his weight in the local community – he was a stalwart of Kanu, the ruling party” (2346). Kruger sê: “Look, this government was very good to my dad and me, hey?” Taylor skryf: “So what, I asked, if Biwott decided that he wanted the Kruger farm? Nicholas Biwott was the local MP, the most powerful man in Kenya after his mentor, President Daniel arap Moi [born 1924, president 1978-2002]. He was also the most feared, the thugish minister who acted as Moi’s enforcer … He was also Fanie Kruger’s neighbour. Fanie’s eye narrowed, and he spoke a little too fast. ‘Biwott could have had me out, no problem, but he’s been a very good neighbour and if I can help him I will. I don’t judge people …. I respect the guy'” (2352).

Taylor skryf: “I asked him about Eldoret’s bittereinders, the heroes of Boer legend who gave up everything, joining Jansen van Rensburg to trek halfway across Africa in ox wagons to escape British rule. ‘Hell, man, they weren’t trying to get away from the Brits, they were trying to get away from their own people. The Brits had to move them – they were outcasts'” (2365). Taylor: “Britain had to provide a bolt-hole for them, far from the hand of vengeance. So Eldoret had been founded as a colony for pariahs. Not for the first time, the Afrikaners love of mythology cloaked a darker secret” (2377). Dit is ‘n skewe voorstelling. Soos ek in my vorige rubriek aangedui het, was al die Afrikaners wat hulle in Kenia gevestig het nie hanskakies nie.

Taylor gee voor dat Kruger daarna nog ‘n Afrikanermite nekomdraai; dat Jansen van Rensburg se groep nie die hele ent van Suid-Afrika af na Kenia met ossewaens getrek het nie. Kruger sê: “They all came up by ship to Tanga and Mombasa … Then they went by train to the railhead at Londiani. If there was any trekking by wagon, it was no more than forty miles” (2377). Die verskil tussen Nicholls en Taylor se vertellings is dat Nicholls deeglike en Taylor oppervlakkige navorsing gedoen het. Dit is algemeen bekend dat Jansen van Rensburg en sy geselskap per skip gekom en in Kenia osse gekoop en van daar na die plato getrek het. Ek het die indruk dat Taylor gepoog het om sy storie interessanter te plooi en dat hy min toegeneentheid jeens Afrikaners het. “The Afrikaner fondness for a past embroidered with nostalgia and fantasy should not obscure a reality that was often just as compelling as the myth. The story of their diaspora – not the Great Trek of innumerable and interminable South African school history lessons, but the more gradual and individual dispersal of hunters, farmers and downright nomads, beyond the Vaal, and Zambezi and the Kafue, settling in small clan-based colonies far distant from their Cape origins – was the very stuff of frontier saga” (2377).

Die oorblywende blanke boere in Kenia het groot las van diewe wat hulle vee en ander besittings steel. ‘n Ander plaag is brande wat opsetlik gestig word om die blankes te verdryf (2461). Daar is ‘n laaste groot landgoed in blanke besit wat onderhoud aan 5 000 mense verskaf en boorgatwater aan 50 000 (2467). Daar is ‘n Britse oud-offisier wat £500 000 nodig het om ‘n verwaarloosde plaas op te bou. Die Europese Beleggingsbank het die geld teen 5,5% rente via die Keniaanse Nasionale Bank beskikbaar gestel. “The Kenyan bank stated that it would charge 11 per cent. The farmer had no option but to accept this, but now, two months later, he had still not received the funds and, being committed to projects for the growing season, had been forced to take a bridging loan elsewhere at 28 per cent … This farmer employed about 100 full-time workers and another fifty as casual pickers. With dependants, however, the farm provided a livelihood for about 700 people. ‘If I go, we all go,’ the farmer said” (2538).

“A nearby farm was one of many enterprises owned by Kenya’s richest man, Daniel arap Moi, the president. It was of similar size, and had employed a similar number of people until the previous year. Then the entire workforce was dismissed, losing their homes as well as their jobs. A skeleton staff now ran the farm. Those who had been full-time workers had become squatters. They were hanging on in the hope of casual picking work. The farmer spoke with icy fury. ‘We have state-sanctioned murder, legalised gangsterism and, now that Mobutu [Sese Seko, 1930-1997, president Zaire/DRC 1965-1997] is gone, corruption on a scale that puts us top of the league in Africa. You’re writing a book? Well, I think someone should do a book on Kenya – as a straightforward study in evil'” (2549).

“Armed guards known as askaris were employed by virtually every farmer and resident of Nairobi’s better suburbs” (2692). Dominic Martin sê: “Here we have no macro freedoms at all – we can get shot one night or put away and that’s the end of it. He exploded: ‘Boy, do we have micro freedoms … There’s no one to fall back on, no welfare state, no dole'” (2823). Taylor: “I had hoped to visit the last old white savage himself, Wildred Thesiger, living with his extended family of Samburu [a black tribe] at Maralal in Kenya, where he had intended to die, then heard that he was back in London” (2908). Thesiger het uit Kenia vertrek nadat albei sy stiefkinders jonk aan vigs dood is (3021).


Taylor is per minibus van Nairobi na Arusha in Tanzanië en van daar per pad na Dar es Salaam. “I intended to take a train on the Chinese-built Tazara line, alighting at Mbeya and crossing by road into Malawi” (2875). Kenmerkend van Tanzanië is “pot-holed roads, collapsed pavements and empty shops” (2891).

Taylor vertel van ‘n Afrikaanssprekende blanke vrou, Katrina, wat in Tanganjika ‘n swart man as eggenoot gekies het (2382). Ek onthou dat ‘n artikel oor haar jare gelede in die Byvoegsel tot Die Burger gepubliseer is. “Katrina was among another colony of Afrikaner exiles, a small group who settled just north of here [Arusha] at a place they called Kampfontein in the western lee of Mount Meru, around the same time as their fellows went to Eldoret. The Boers of Meru lost their land when Nyerere nationalised the commercial farms, but whereas they had returned to South Africa, Katrina stayed, along with her dark secret. For she had violated a shibboleth of her people, stealing away from her family in the night to find love in the arms of a black man. They had two children, and Katrina became an outcast. When the Boers left, she stayed with her lover … living in a shamba [cultivated plot] with a handful of other peasants” (2926). “I have failed to find Katrina” (2920).

“I had encountered enough ghosts. They betokened a kind of failure, testimony that once whites had been a part of Africa, but no longer; only the lost and the hardiest endured and they had all but died out” (3017). “Our roots in East Africa had been shallow, a trail mapped by explorers and adventurers leading to colonisation and then withdrawal, all in the space of seventy years, so that those who remained were but an appendix of Empire. Southern Africa … was different. There, generation after generation had given bones to the earth. There, if anywhere, we [whites] belonged” (3021).

Taylor is per trein uit Dar es Salaam suidwaarts na Mbeya. Dit is die Tazara-spoorlyn, 1 162 myl lank, wat die Chinese binne vyf jaar (1970-1975) gebou het om lande in Suidelike Afrika, soos Zambië, Zimbabwe en Malawi, minder afhanklik van vervoer deur blankbeheerde Suid-Afrika te maak (3181). Vir die konstruksie is 25 000 Chinese na Tanzanië gebring (3197). Die Chinese werkers is nie toegelaat om met die plaaslike bevolking te meng nie. “They feared cultural contamination … the tendency of Chinese is to regard all other races as inferior, in much the same way that the British once did” (3203).

Die Chinese het ook die hoofpad in Kenia herbou en hiervoor ook hulle eie werkers gebruik. Klaarblyklik besef hulle dat Chinese werkers meer koste-doeltreffend as swart werkers is. Vergelyk dit met die situasie in die nuwe Suid-Afrika waar (gewelddadig en stakend) daarop aangedring word dat plaaslike arbeid gebruik moet word. Die Britte en Duitsers het die spoorlyne gebou wat die binneland van Kenia en Tanzanië, asook Uganda, toeganklik gemaak het. Hoe sou hierdie lande daar uitgesien het sonder Chinese hulp en die voordele, bv infrastruktuur, wat kolonialisme gebring het?


In Malawi “the roads were as bad as they had said, the poverty more dire than anything I had seen in Tanzania” (3269). “I was surprised by how few people of mixed race I saw” (3432). Naas verval sedert die eertydse koloniale glorie is daar min om te rapporteer. Taylor het so baie tyd in Oos-Afrika deurgebring dat hy hom moes haas om betyds in Kaapstad te kom. Die tweede deel van sy boek, oor Suidelike Afrika, is dus glad nie so informatief soos die eerste deel oor Oos-Afrika nie.


Van die Malawiese hoofstad, Lilongwe, reis Taylor per bus na Chipata in Zambië. “The Zambian roads were far worse than Malawi’s” (3626). “Northern Rhodesia’s white population, never much more than 70 000, was more easygoing and integrated than Southern Rhodesia’s, which reached a peak of about 280 000. The two groups never seem to have liked each other much until Zambian independence [1964] and Ian Smith’s rebellion [unilateral declaration of independence] against the Crown a year later. In the next five years about 40 per cent of Zambia’s whites decamped across the Zambezi. For those who stayed, things got tougher as the economy declined” (3712). Die hoofstad, Lusaka, “had a reputation for violent crime” (3654). “Armed robberies … started after the economic collapse” (3723).

“I loathed Africa and everything about it – the stoicism, the fatalism, but above all the fact that nobody ever complained, and so nothing ever got any better. Authority grew corrupt because it was unchallenged by a cowed citizenry” (3637). Onder swart bewind Zambië, “a country capable of producing enough to feed the entire continent became a food importer” (3690). “As elsewhere in Africa, game conservation and tourism were the two areas in which whites had remained a dominant force” (3758).


In Harare, die hoofstad van Zimbabwe, sê Taylor aan die swart taxibestuurder: “Zambia is a mess.” Hy antwoord: “Here also. It was better under Ian Smith” [1919-2007, eerste minister 1964-1979] (3876; ook 4247). ‘n Ander waarnemer sê: “What was better under Smith was honesty in administration. Now it is totally corrupt” (4453). Na onafhanklikheid het in Zimbabwe dieselfde as in die nuwe Suid-Afrika gebeur: “Integration of schools and medical facilities, the removal of statues of Cecil Rhodes, and the renaming of streets after so-called terrorists” (3968). Baie blankes het die land verlaat. “A black government was bound to make a priority of meeting black needs … The prevailing wisdom was that, having prospered off the sweat of black labour and done so little to integrate, whites were long overdue a bit of suffering” (3973). “Zimbabwe was racing towards economic ruin. Corruption and cronyism had plumbed depths greater than Kenya’s” (3990). “Harare was still a long way from the decay of Nairobi, Dar [es Salaam] or Lusaka, but the decline was unmistakable” (3996).

Watter raad is daar vir ‘n blanke as hy in Zimbabwe wou boer? ‘n Blanke Zimbabwiese boer sê: “‘I look after my blokes – I treat them well, not just because they are worth it, but because I have to watch my back. I stay in with the local party people, I give to the local schools … But they could still carve me up, chuck us out, and then what have we got to show for four generations in Africa?’ He shook his head. ‘No, my friend, Stay where you are'” (4123). Taylor: “It struck me that the idea – a bit of land, coming back to Africa – was absurd, just another hopeless dream of finding home” (4129). “If there was one characteristic that defined Africa, it was the capacity of its people to endure, and when it came down to it our own sticking qualities had not been impressive” (4135).

“The Roman Catholic Commission for Justice and Peace, the most vocal internal critic of Smith’s war,* issued a statement censuring ‘the frightful consequences’ of army brutality in Matabeleland. A spokesman admitted privately that they had been concerned about speaking out earlier in case it only inflamed the situation, which sounded like just another way of saying that it was actually less risky to denounce atrocities by whites than atrocities by blacks … While Sharpeville still had immense international resonance, the name Tjolotjo was quite unknown, although the scale of that crime was certainly far greater” (4214). In vergelyking met Sharpeville (1960) het die Marikana-slagting (2012) internasionaal skaars opslae gemaak. Selfs die uiters linkse Garfield Todd (1908-2002, eerste minister 1953-1958), anders as FW de Klerk, “was not an advocate of universal suffrage which, he once said, ‘would lead to universal chaos'” (4423). [* Waarom “Smith’s war” en nie Robert Mugabe en Joshua Nkomo se oorlog nie?]


Uiteindelik kom Taylor in sy geboorteland, Suid-Afrika, aan. Hy regverdig sy emigrasie soos volg: “Racial tyranny had made it impossible for us to live in South Africa” (4226). ‘n Mens sou graag wou hê dat hy ‘n poging aanwend om die ou met die nuwe Suid-Afrika se vergelyk, maar hy doen dit glad nie. Taylor het sy jeug in Rivonia deurgebring. “Most of our neighbours were Afrikaners, and they were different” (3041). “Many white children had a degree of intimacy with Africans that no legislation could prohibit – or can now coerce” (3080). “My attitude towards Africans was, for one so young, remarkably condescending … I had the same attitude towards our white neighbours, the Afrikaners … I recognised even then that they and the Africans were both of this land in a way that we, the English, were not” (3148).

“Our social superiority to Afrikaners was unquestioned by us” (3169). “My fear of Africans and Afrikaners went deeper, and I think was founded in an unconscious understanding even as a child that they were partners in seeing the nature of true power in this cruel, beautiful place. They shared a destiny in it. We were equivocal … our way of straddling two worlds with one foot in Africa and one in England” (3175). “It had begun to appear that the African environment, whether under white or black rule, was not one in which our values – a confused amalgam of colonial Englishness, modern Britain and, yes, something of Africa as well – could survive” (4232).

“Forty years ago, with Kenya’s independence approaching, Elspeth Huxley [1907-1997] posed the question in a book, White Africans, whether black and white could ‘unite together to form a modern, reasonably well conducted state … In short, a multiracial state a possibility or a chimera?’ The prospects now looked a good deal gloomier than they did then. All the way south, the evidence had pointed to the eventual extinction of whites as a species capable of enduring in Africa. In Tanzania, Uganda, Malawi and Zambia they had all but died out. Although these were countries which never had large white populations, the problem was even more evident in the two places which had started off with significant numbers of whites and comparatively developed economies, Kenya and Zimbabwe. Neither could any longer claim to be a modern, reasonably well conducted state and in both the white populations had been so whittled away that there was now insuffient regeneration to ensure survival. Ultimately, it would all come down to South Africa” (4778).

Tydens Taylor se 1997-besoek aan Suid-Afrika “virtually all those I spoke to had considered emigrating” (4755). Die blankes (eintlik FW de Klerk en ‘n klein groepie meelopers) “had negotiated themselves out of power, and for many the consequences had been traumatic. You saw them increasingly now, the poor whites who had shed their previous status like an old skin … Afrikaners had no bolt hole and they understood the cardinal rule – that to survive an African tribe must constantly adapt to new priorities” (4805).

Laurens van der Post (1906-1996), gebore in Suid-Afrika, “once made the point that, while a great deal was written about the devastating effect that the European has had on the native of Africa, no one stopped to inquire into the effect of the native on the European” (3312). Samevattend kan ‘n mens seker sê: Afrikanisering is kultuurversterkend vir die swarte, die Afrikaan. Terselfdertyd is afrikanisering kultuurvernietigend vir die Afrikaner, die blanke, die Europeër, die Westerling.

Neem deel aan die gesprek en lewer gerus hier onder kommentaar!

L.W. U gebruik die Disqus-kommentaarafdeling op eie risiko en PRAAG, die redaksie of enige verwante persone of entiteite aanvaar geen verantwoordelikheid vir u kommentaar en watter gevolge ook al daaruit mag voortspruit nie. Terselfdertyd vereis ons dat u ter wille van beskaafdheid, redelikheid en die gerief van ander gebruikers, u sal weerhou van kwetsende taalgebruik, vloekwoorde, persoonlike aanvalle op medegebruikers, twissoekery en algemene "trol"-gedrag. Enigeen wat só 'n laspos word, sal summier verbied word en sy IP-adres sal insgelyks versper word. Ons sal ook nie huiwer om, waar nodig, kriminele klagte aanhangig te maak teen individue wat hulle aan dreigemente, teistering of intimidasie skuldig maak nie.
  • Herman Luyt

    Die enigste beleid wat in Afrika suid van die sahara nog gewerk het was Apartheid ek wag in spanning vir die alternatief. Die probleem in Suid Afrika is nie net die ANC nie maar die grondwet van 94 wat onwerkbaar is en sal bly.

  • sussie se vissie

    Mnr Lemmer,
    Ek dink uit u skrywe kan ons aanvaar die Afrika kontinent vergestalt n idioom: –
    As n vis langsamerhand van sy kop af vrot – staan hierdie ‘wonderlike’ NSA van ons duidelik nou aan sy stert-, gat- en welverdiende ontvangkant daarvan.
    Ofskoon ek my nie hierin wil verkneukel nie, is ons ‘comeuppance’ in die opsig bykans masogisties so, amper regverdigbaar.
    Was ons bastion van Ian Smith en sy Rhodesiese landgenote dan nie op De Klerk-iaanse wyse skroomloos en veradderlik vir die wolwe gegooi nie?
    Karma is n ‘b[a]itch’, en meen ek die gevolge van ‘for whom the bell tolls…is ons dilemma-oomblik in die opsig ‘deservedly so and well earned’.
    Cliché of te nie, maar wat jy saai sal jy maai met Raka om die draai. ( met apologie aan geforseerde rymdwang )
    Punt is; hoe nou gemaak?
    Apaties soos die Capies sit en wag om te vind die krane in die Kaap is oor 2-maande dol leeg ( feitlike waarskuwings [ nes u skrywe ] – ten spyt ? )
    Die inhoud van u skrywe bevestig maar net dit wat n legio ander regdenkendes uitstip :-
    Wat my noop om te vra:
    Is daar enige HAALBARE aksieplan wat u en ander skrywers van u formaat en intellek hier ter tafel kan le om ons die naderende en bykans onafwendbare Titanic-oomblik te kon/kan/mog spaar??

    • leonlemmer

      Dwarsdeur Suid-Afrika se geskiedenis was dit vir die blankes noodsaaklik dat hulle as minderheidsgroep met die oog op selfbehou in beheer van hulle eie sake moet bly. Sonder die toestemming van die blanke kiesers, dus mandaatloos, is in 1990/94 van hierdie lewensnoodsaaklike beginsel afgesien. In die nuwe Suid-Afrika, ‘n eenheidstaat met algemene stemreg waarin almal gelyk verklaar is en die meerderheid die agenda bepaal, het die blankes myns insiens geen toekoms waarin hulle hulle kultuur kan uitleef en uitbou nie. Afrikaners sal iets anders, naamlik Afrikane, moet word om aan die eise van die meerderheid, bv nasiebou met effektief Engels as amptelike taal, te voldoen.

      Die blanke, veral die Afrikaner, se manier van dink en doen, van lewe, dus sy gees of kultuur, verskil te veel van dié van die swarte om goedskiks ooreenkomstig die wense van die swart meerderheid voort te bestaan. In die huidige opset sal die blanke vroeër of later noodwendig afrikaniseer as hy in Afrika aanbly. Daar is twee ander opsies. Die een is om te emigreer, wat vir die Afrikaner in elk geval tot kultuurverlies, bv die opgee van Afrikaans, sal lei, maar in die Westerse of Eerste Wêreld sal die verlies nie so groot soos in Afrika wees nie. Die ander moontlikheid is om in Suid-Afrika op selfbeskikking aan te dring; dat daar iets soos eie sake is en dat ons as blankes sover moontlik self daaroor wil besluit. Progressief toenemende selfbeskikking kan/behoort tot ‘n eie tuisland te lei. Daar is egter baie versperrings wat oorkom sal moet word en wat meebring dat baie die haalbaarheid van hierdie opsie bevraagteken.

      • sussie se vissie

        Dankie vir u repliek.
        Ek hoor en verstaan u duidelik.
        Vir my persoonlik lê die antw opgesluit in u laaste para.
        Gepaardgaande met uiterste frustrasie….bygesê.
        In hierdie verband is daar net geen rigtinggewende aanduiding dat so-iets in die vooruitsig gestel/gedroom of bepleit word nie.
        Los-en-vas praatjies veel van, maar geen konstruktiewe of planmatige optrede…waarvan EK op gerusstellende wyse kennis van kan neem nie.
        Is my paranoia in dié verband misplaas?

        • leonlemmer

          Teleurstelling, frustrasie en woede is nie misplaas nie. Die uitkoms van die 1990/94 gebeure moes nooit gewees het nie, maar is. In Amerika was daar al oproepe van blanke kant (die blankes is ‘n wordende minderheid) vir een van die vyftig state as ‘n tuisland. Soortgelyke versugtinge het in Amerika uit swart geledere vir ‘n swart tuisland opgeklink. Die Amerikaner Samuel Francis het ‘n tuisland vir blankes begeer maar ‘n uitstekende uiteensetting van die probleme verskaf. Kyk my rubriek, “Samuel Francis oor ‘n tuisland vir blankes”, Praag 24.09.2016. Selfs al kom ‘n tuisland tot stand, waarvan blankes ongetwyfeld ‘n reuse sukses sal maak, is daar probleme soos hoe om potensiele inkommers buite te hou en dat slegs “volkseie-arbeid” (soos Carel Boshoff dit in die konteks van Orania genoem het) gebruik behoort te word. Kyk my rubriek, “Carel Boshoff: apart sonder apartheid”, Praag 19.12.2015.

    • Sussie se Vissie. Daar is ‘n raamwerk vir Volkswerkgroepe, selfbestuur en selfbeskikking. Afrikaner-verdeeltheid in afgodery en harnekkige versuim (Gal 5:19 gedragspatrone vanuit ‘n ongeredde en onboetvaardige Volk) laat pogings tot dese inplof. Duiwels 3 – Christene 0!

      • sussie se vissie

        Geagte Johnny,
        Kyk na my skrywe supra met verwysing na ‘los en vas’.
        “Volkswerkgroepe/selfbestuur/kultuurmeesters” et al – klink presies na diesulks wat n Weense worsie na n ORDENTLIKE vleisbraai bring.
        Oor die bysleep van Christen vs Lucifer…des te meer so. ( gaan lees maar op die Siener-blad hoe word, God, Christus, Christen en die NT misken en verag )
        Ek praat van suiwer, sober PRAGMATISME.
        Soos :-
        Het die Boer/boer/Afrikaner n taakgroep van belese geskiedskrywers in gereedheid om die kwessie van sg ‘diefstal van grond deur blankes’ – in openbare debat vir eens en altyd by te le?
        En dit nie bloot te murmereer nie….maar daarop aan te dring.
        In oortuiging dat dit inderdaad van alle waarheid ontbloot is, nullifieer dit uiteraard die aanspraak van diegene wat grond sonder vergoeding wil gryp…dan nie? Hul sentiment en aanspraak le suiwer in lsg beginsel gemessel.
        Trek jy in die opsig die mat onder hul voete uit – val die hele phoepol mos uit?
        Eweneens die kwessie van gesprekvoering om selfbeskikking*. Wnr laas was iets in die verband met die ‘base’ van die dag aangeroer?
        Lsg te realiseer met die uitsluitlike doel om die sentiment van ons ‘kompatrie-otte’ van die dag, vir EENS EN ALTYD hieroor te toets. Volstaan hul in hul VOLSTREKTE weiering hieroor, klaar dit immers vele dinge ( vir toekomstige maneuvers & optredes ) – hieroor op.

        * Aanvaar ons die koortjie met hul alewige –

        “Wie gaan nogal namens my praat” ;
        “Waar gaan die uitskot stukkie lap grond wees” ;
        “Ek as Boer sit nie langs n Afrikaner ( of andersom ) nie” – net vir n wyle in kan ZIP.

  • Ampie

    Dankie Leon, net soos laas week se skrywe oor Kenia, baie insiggewend. Is dit PW Botha wat gese het “adapt or die”? Lyk ongelukkig as die enigste twee opsies waaroor ons beskik.

  • Waardevolle perspektief, in aanvulling van soveel ontnugterende insigte reeds tans voor blanke Afrikaners en blankes in Afrika. Baie dankie Leon Lemmer. Die Westerling (ook in sommige kringe bekend as die Rentmeesternasies/ Verspreide Israel en die gesalf tot ligdraerskap) het homself erg te na gekom deur nie in alliansie en Gemenebes van Nasies met baie groter sorg en toewyding in en vanuit Afrika te handel nie. Nou, gefragmenteerd en sonder vennote, wil die blanke Afrikaner soms soos ‘n verkleurmannetjie wat na alles denkbaar pobeer gryp om te probeer oorleef, dikwels met eskalerende onderlinge faksies en wedywering i.p.v. gesamentlike fokus voortneuk. Saamsit, saambeplan, saamstaan en vasstaan is ook tans nog blote gespreksfantasie ten spyte van die geweldige volume van bitter feite wat nou al aan ons bekend is teen hierdie tyd. (Afrika, terloops, vergeet gerieflik watse frustrasie die Afrikaan in Westerse lande veroorsaak.) Die tyd vir blankes en blanke Afrikaners in die NSA noop al dringender vir ‘n volhoubare plan. In die SAW het ons waarderings gedoen en die mees werkbare opsie in uitvoerbare planne omskep. Hier gaan ons nou glo op 22 April by Bitter-Als moontlik die saak as Reenboognasie op die fondasie van die Roomse Wortel, – hoewel buite verblindende kerkgenootskapverband,- bebid (terwyl ons eie rentmeestersversuim rondom volhoubare gedrag en Christen werkwyses tog reeds lankal aan ons bekend is! FW se groot kus tot kruisiging van die Boere-Afrikaner en Afrikaners inaggenome). Leon, ek meen jy het gelyk d.m.v. goeie navorsing. Dit gaan oor ‘n groter saak beginnende by daardie hartsverlangende blanke (Westerling) meisietjie se onbewimpelde verval op die keuse van artikelfoto hierbo, deur tot blanke Afrikaner families, blanke gemeentes, blanke gemeenskappe en die Westerse beskawing wat tans self en toenemende gruwelik faal in die Skepper se verwagting van die oor wie Hy Sy Naam geproklameer het, se salwing en verbeurde loon. Ons sal al meer genoop moet plansien tot ‘n Nuwe Eldoret! Om langer te talm sonder perspektief, visie en praktiese selfbestuur op die pad na selfbeskikking is eksponensieel destruktief en self-vernietigend.

  • Kalium_Chloraat

    Ek bly ons probleme sien binne die konteks van Rigters. Dit sal eers swaar genoeg moet gaan voor die Afrikaner sal regkom. Swaarkry en oorlewing sal die Afrikaner dwing om sy nonsens te los. Die situasie waarin ons is word by uitstek in Jesaja 3 en 9 verduidelik. Lees veral die hele Jesaja 9. vanaf vers 18 word ons volk se selfsug verduidelik. Ongelukkig sal net swaarkry deur die oorgrote meerderheid van ons volk hierdie dinge wegbrand.

    Jes 9:18 Deur die grimmigheid van die HERE van die leërskare staan die land in vlamme en het die volk geword soos ‘n prooi van die vuur; die een spaar die ander nie.
    Jes 9:19 En hulle byt na regs en het honger; hulle vreet na links en word nie versadig nie; hulle eet elkeen die vlees van sy eie arm:
    Jes 9:20 Manasse vir Efraim, en Efraim vir Manasse, en hulle saam is teen Juda. Ondanks dit alles is sy toorn nie afgewend nie, maar sy hand is nog uitgestrek.

    • besoeker

      Neh 9

      En die afstammelinge van Israel het hulle afgesonder van al die uitlanders, en hulle het gaan staan en
      belydenis gedoen van hulle sondes en die ongeregtighede van hulle vaders.

      U is alleen YHWH,U het die hemel, die hoogste hemel en al sy leërskare, gemaak, die aarde en alles wat daarop is, die seë en alles wat daarin is, en U hou dit alles in die lewe, en die leër van die hemel buig hulle voor U neer.

      En op die berg Sinai het U neergedaal en met hulle gespreek uit die hemel, en U het aan hulle regte
      verordeninge en betroubare wette, goeie insettinge en gebooie gegee.

      En u heilige sabbat het U aan hulle bekend gemaak, en gebooie en insettinge en ‘n wet deur die diens van
      u kneg Moses hulle beveel.

      Maar hulle, naamlik ons vaders, het vermetel gehandel en hulle nek verhard en nie na u gebooie geluister nie;

      Maar hulle het wederstrewig en opstandig geword teen U en U wet agter hulle rug gewerp; en u profete wat hulle gewaarsku het, om hulle na U terug te bring, het hulle gedood en groot, afskuwelike dinge gedoen.

      Daarom het U hulle oorgegee in die hand van hulle teëstanders, dat dié hulle in benoudheid sou bring. Maar wanneer hulle in die tyd van hulle benoudheid U aangeroep het, het U uit die hemel gehoor en na u grote
      barmhartigheid aan hulle verlossers gegee, dat dié hulle uit die hand van hul teëstanders kon verlos.

      Maar sodra hulle rus gehad het, het hulle weer kwaad gedoen voor u aangesig, en U het hulle oorgelewer in die hand van hul vyande, dat dié oor hulle sou heers; as hulle U dan weer aanroep, het U uit die hemel gehoor en hulle na u barmhartigheid baiekeer gered.

      En U het hulle gewaarsku om hulle na U wet terug te bring, maar hulle het vermetel gehandel en nie geluister na U gebooie nie, en teen U verordeninge, daarteen het hulle gesondig, waarvan geld dat ‘n mens dit moet doen, dat hy daardeur kan lewe; en hulle het ‘n wederstrewige skouer gegee en hulle nek verhard en nie geluister nie.

      En U was baie jare lankmoedig oor hulle, en U het hulle gewaarsku deur U Gees, deur middel van U profete; maar hulle het geen gehoor gegee nie. Daarom het U hulle oorgegee in die hand van die volke van die lande.

      Maar in U grote barmhartigheid het U hulle nie volkome vernietig en hulle nie verlaat nie, want U is ‘n genadige en barmhartige God.

      Maar U is regverdig in alles wat oor ons gekom het; want U het getrou gehandel, maar ons het goddeloos gehandel; en ons konings, ons owerstes, ons priesters en ons vaders het U wet nie volbring en na U gebooie en U getuienisse waarmee U hulle gewaarsku het, nie geluister nie.

      Ons is vandag slawe, en die land wat U aan ons vaders gegee het om die vrug en die volle seën daarvan te geniet—daarin is ons slawe.

      En dit vermeerder sy opbrings vir die konings wat U oor ons gestel het om ons sondes ontwil, en hulle heers oor ons liggame en oor ons vee na hulle willekeur, en ons is in ‘n groot benoudheid.

      • sussie se vissie

        Nou na jou 99% prekie….enige voorstelle om ‘ons’ in ‘ons’ oomblik van benoudheid…op pragmatiese wyse te verlos?
        Wens jou geluk met die slinkse omseiling van Yhêm op jou brood te smeer.
        Het jy die konfyt op sy naam genoem…was dit koskas-toe. Ala Praag beleid.

        • besoeker

          Spreuke 26:4,5

          • sussie se vissie

            Neh 7 vs 48 – 50.

      • Ou Transvaal


  • Vicky

    Stories soos hierdie laat die destydse debat van “Afrikaner/Boer” na absolute nonsens lyk.

    • sussie se vissie

      Praat jy.
      Die bysleep van die Yahwêna-sindroom….is onafwendbaar.
      Bloubloed Boere ry net Yahamaha.
      En soos altyd…gemik op ontsporing van vrae en gesonde debat.
      Soek maar na onder…en u sal vind.

      • Vicky

        Hallo daar Uhuru Guru

        • sussie se vissie

          U vlei my.

          • Vicky

            Vicky is my regte naam. Wie is Bert?

          • sussie se vissie

            Fynproewer van my mooiste taal.
            Andersyds deur die hol geloer deur Helse Engele op hul Yamaha scooters.
            Hoe enger die ‘geloof’ – hoe groter die uitverkoop.
            Andersyds. Vra dok Dan. Tussen die twee in dialoog…moet jy kies tussen Opperman en van Wyk Louw.

          • https://uploads.disquscdn.com/images/1fe05d4d207fced3f3dc48210a46632388ae9cb39f8dd495e24a023826504f9b.jpg Ek wil asb. hier kommentaar lewer as ‘n stigtende “klagte” by Praag. Ons het besmoontlik nie in hierdie tye nog die tyd vir aanvallende onverdraagsaamhede nie. Sussie se Vissie is duidelik net so gesteld op die se filosofiese of geloofssiening as wat die Skrifgerigde Christen (in duisende denominasies) op die se beurt is. Dus na mening duidelike onverdragsaamheid binne ‘n baie komplekse milieu. Dit lyk my daar is behoefte aan ‘n uitlaatkelp oor fundamentele godsdiens en filosofiese denke, wat by elkeen die fondasie van ons eie denke en dade vorm, – ook o.a. by die imfiltrerende en ondermynende Vrymesselary wat so algemeen in SA, selfs deur die kerkgenootskappe, verdra word. Ek noem dit want ons kan nie lig en donker meng en resultate van die ware lig verwag nie. Ons hele Nuwe SA omgewing toon tog die gebrek aan ware lig. Godsdiens word dus nie “bygesleep” nie. Dis die fondasie van alle denke en dade op hierdie aarde. Die ateis het natuurlik na mening die sterkste geloof, nl. om te glo daar is geen God nie – ten spyte van soveel getuienis en werke voor ons sigbaar en tasbaar! Die vrydenkende filosoof weer is sy/ haar eie god wat weer more vergaan soos die gras van die siesoen en die blomme van die veld. Ek sit met heelwat boeke en artikels oor godsdiens deur die eeue, en vergelykings oor welke godsdiensbenadering na ontleding histories die meeste vrugte blyk te lewer. Die wie al die langste oorleef deur die eeue skyn die God-vresende waarheidsoeker op die pad van waarheid en lewe te wees. “Kerkmense” skyn die groter etiek en moraliteit te demonstreer en die Christene blyk die groter volhoubare bydrae te lewer in die aarde se bekende geskiedenis (Net jammer hulle baklei en maak oorlog teen mekaar!) Maak Christene droog en mors met hulle salwing of misbruik die kerkegenootskappe as manipulerende politieke instrumente en selfs as geldrower-spielonke? Verseker! My versoek is dat ons, ons by die plaasingsartikel se onderwerp hier op Praag probeer bepaal en mekaar wedersyds die binnekamer, buitekamer, bokamer, solderkamer en grafkamer gun. Ja, ek persoonlik geniet gesonde uitruil van gedagtes en sienings op ‘n beskaafde manier. Mooi groete en dank aan al PRAAG se deelnemers en lede wat op hierdie blad bydra, en baie dankie aan dr. Dan en sy personeel wat dit beskikbaar maak en instandhou.

          • sussie se vissie

            Met respek.
            Jy klink soos ou PW van ouds.
            Na ure se ge-hanna hanna…gaan die boodskap verlore ( indien daar ooit een was )
            Dus: In een sin. Wat poog u te sê? ( reminding yourself to keep it simple & keep it real )

          • Dankie vir die generiese leierskapkompliment Sussie se Vissie. Kom ons respekteer mekaar se benaderings of invalshoeke en spreek die onderwerp van die artikel stigtelik aan.

          • sussie se vissie

            Met laasgenoemde stem ek volmondig saam.
            Ander pro-Afrikaanse forums ( in strewe na dieselfde oogmerk )- het egter hul gai juis hieroor gesien.
            Die oomblik as jy die k[h]oek[h]oekk[h]e op hul Yamahas die geringste kans bied om nes te skop…moet jy aanvaar:-
            Christus is n mite.
            Die NT is n ‘Paulus’-versinsel…en
            Christene is verwerplik. Inteendeel
            dieselfde tannie as ‘besoeker’ – die numero uno vuurvreter in dié verband.
            Vra my die IP no…en ek verskaf dit met genoëe.
            Sy was immers al 2-jaar gelede hier verban.
            So ook Vryburger/Boerevryheid en Mike Smith’Political Forum.
            And not without reason.

          • sussie se vissie

            Kyk bo.
            Uit spring die ‘besoeker’ met n muhrse byl.
            Nough said.

          • Vicky

            Bert, het jy ou fotos van die South Africa Sucks webtuiste? Ek het eers onlangs daarvan uitgevind.

          • Rifrug

            Vicky, jy stel jou onkunde ten toon. Uhuru Guru se regte naam is Bert Oosthuizen!

          • sussie se vissie

            ‘G’ – ” …hierdie persoon is n betaalde agent van die Staat, en n imposteur”.
            Wil blyk hierdie plaasvrou is een enorme amoeba. Getransformeer van Uhuru…tot ‘fistula’ ?
            Hiersie ding: –
            As gelowige bid ek tot my Jirre om die sneller te trek ( indien nodig ) as my man die plaashek inkom.
            Om as Geloftevolk te hoop die wetters van euwel wag ons nie ‘in nie’ – is om my God ( soos ek hom ken ) uit te daag.
            Intussentyd. Merk/sien u die ontsporing in gesprek met mnr Lemmer?
            Een koekoe…een bevuilde nes.

          • Vicky

            Albert het gedurende die Kallie fiasko na hom as UG verwys.

  • Suidpunt

    Mnr. Lemmer, ek het ook ‘n vragie.

    Wat het hierdie meneer nogal oor die Duitsers te sê gehad? Want van die Afrikaners in die jare ante 1970 dink hy nie veel nie – soos sy “social superiority” toon. Al moes hierdie hoogmoed tot ‘n bittere val kom… (duidelik
    het hierdie “colonial Englishness” kontinentaal in sy gesig opgeblaas). Ek is nie kwaad vir hom nie (hoe kon hy van beter weet?), ek is kwater vir CNN wat op Inside Africa die grootste trekpleister in die Kaap wys: ‘n jazzclub en ‘n horingou kar wat op Chapmann’s Peak rondry. Nie die boekeversamelings nie, nie die Koopmans-DeWet-huis nie, nie die Kasteel nie… ‘n Jazzclub waar hulle soos lords drink en oor die slegte dae van Apartheid gesels. Die hoogtepunt vir enigiemand wat Suid-Afrika wil kom besoek. Nou wonder ek net wat hierdie Taylor oor sy eweknie te sê sou hê. In u artikel lees ek net: Toe die Duitsers weg is… [toe gaan alles tot niet]

    • leonlemmer

      Suidpunt, ek lees altyd graag jou reaksies op Praag. Nee, Taylor laat nie meer blyk oor sy houding teenoor die Duitsers as wat in my skrywe genoem word nie.

  • Ou Transvaal

    Die “empire” lofsangers wat hul gewaarwordinge hierbo ter boekgestel het telkens vergeet om belangrike opmerkings soos ; om te Afrikaniseer is om geassimeleer te word , dat sendelinge kanonvoer van ‘n skuldige gewete is wat gereeld geweldadig deur Afrika vernietig word dat daar niks van hulle oor bly nie , dat die “Brit ” altyd die agterdeur het terug na die Eilande toe ,dat hierdie “Brit ” in die meeste gevalle minder welkom is as wat hulle dink .
    Hulle minag teenoor my Volk het ditself al verskeie kere in die geskiedenis as ontoerykend maar altyd vyandig bewys , sonder dat daar ‘n werklike rede daarvoor gewys kan word .
    Die feit bly staan dat daar waar ons voete ‘n spoor getrap het , is en bly ons eiendom en die tyd sal wys dat ons dit weer sal terug kry , na ons terugkeer na die Dissipline van die Almagtige .

  • sussie se vissie

    Noted. ( met leedwese )
    Punt is…pertinente vrae aan mnr Lemmer gevra en gerig, en hy in goeie gebaar en gees, welwillend daarop geantwoord het.
    Tot die ‘YH’-faktor ( heel terloops ? ) – sy/haar verskyning maak.
    Gaan nie verder by hierdie debat ingesleep word nie.
    My oë gerig op reën. En sorg dat die ystervark kanontjies op strategiese plekke gelaai is.
    My Yahama-scooter gaan dit nie vir my of my wederhelf doen nie.

  • sussie se vissie

    En u Afrikanus….het ons heel gemoedelik op Vryburger ( eens ) gesprek gevoer.
    Was hoogs bekommerd oor die welsyn van u ouers.
    Helaas. Een Jhah – vlinder.
    Rest is history.

  • besoeker

    Dan, klink hierdie IP adres dreiging nie ‘n bietjie bekend nie? Was dit nie die rede hoekom ek jou gekontak het om my van Praag te onttrek nie? Onthou jy; die wie is wat se agent, wie se IP adres is wie sin ens ens. (30/07/2014)

    Die persoon met die vieslike naam ( ek kan dit se want die vieslikhede wat hy al kwyt geraak het is legio, onder verskeie skuilname) het nou al ‘n tweede keer hiermee gedreig.

    Plus die blatante leuen dat ek van Praag verban is.

    Praag is nie hier vir persoonlike vendettas nie, Praag is hier om mense inligting te gee. Praaglesers is volwasse genoeg om almal se siening te kan akkommodeer, maar ‘n vrot vis maak alles vrot.

    Afdreiging en uitgee van privaat inligting is en bly maar ‘n sensitiewe regsaak.

    • sussie se vissie

      Jou IP no verwys.
      Jy verdom njaffers op UWK….en voel oënskynlik trots.
      Daantjie my wederhelf vra of jy nou NASA tot oortuiging gebring het die AARDE is plat?
      Auwhe. Kanalla.
      Mere mentioning of IP nr’s….toe spring daar n ‘besoeker’ uit.

  • besoeker

    Thys, hierdie lasteraar sal elke keer as ek my mond oopmaak aanval omdat dit net is wat hy is. En dan moet hy kompulsief God se Naam laster, om my by te kom. Kinderagtig en sielsdoodmakend. En omdat ons ongelukkig partykeer moet binne ‘n geestelike gespek ingaan, juis vanwee ons nood situasie is dit is soos ‘n haai wat bloedruik vir die vrot vis.

    Hy is die tipe wat hy al openlik gedreig het om die universiteit te kontak om hulle ‘in te lig’ oor my standpunte.


    Ek skryf en lig in oor dit wat die kerk en godsdiens nie doen nie. Natuurlik trek dit kritiek, kan nie anders nie en as daar nie kritiek was nie sou ek bekommerd gewees het. Maar dit bring ook die haters in.

    Hier is die standpunt wat ek 3 jaar gelede vir Dan geskryf het. Dit staan nog.



    Hallo Leonor,

    Ons het jou naam van die stelsel afgehaal, maar was daar enige spesifieke rede waarom jy ons nie meer wou ondersteun nie? Iets wat ons op die webblad geskryf het?

    Hallo Dan

    Daar is twee goed. Die tyd wat ek my ontrek het was tydens die bekgevegte van Riempies, Leana, Trippie ens.

    Daar is ‘n Latynse spreek woord: ” Nauta de ventis, de bobus narrat arator” – Die matroos praat oor die winde, die boer oor sy beeste. Dit is waar ek nou is.

    In die lees van die Afrikaners, die Boere-afrikaners en die Boere se kommentare, insigte en versugtinge het ek tot die besef gekom; ek is ‘n Boer, ek is ‘n teokraat en kan net glo op ‘n nuwe bedeling deur God beskik. Dus skryf ek, bid ek en wag ek op die bevryding van my volk deur God.

    Om af te sluit, vir my le ‘n stryd voor waarvan die voorbereiding eerstens geestelik is. Dan sal die praktiese strategieë oorweeg word en dan die implementering daarvan. Die toestand in die land, die dreigende
    rewolusie van die swart jong hongeres is dit wat al die voorafgaande oorwegings dryf. So om te praat oor selfbeskikking terwyl mense nie eers weet waar hulle staan nie, wie hulle is nie en wat hulle NOU moet doen nie is voortydig.

    Nou is die tyd om te bid, die volk terug na sy Gelofte God te kry en hoop te gee vir die toekoms. Soos iemand gese het, ons Boere se ‘pie in the sky’. Laat dit so wees. Hierdie land het betekenis gegee aan die
    gesegde van tyd sal leer.

    So wat ek te se het sal *onvanpas op Praag wees. Jou artikels is altyd insiggewend en ek bewonder jou intellek.

    Sterkte vorentoe. Ek *loer nou en dan in by praag en hou van alles. Die ‘nuwe look’.

    Vriendelike groete
    *Onvanpas- juis godsdiens gesprekke- maar dan- as Jaco Steyn wild en wakker skryf of enige een anders, moet ons stil bly?
    * loer nou en dan in as besoeker.

    • Thys Du Plessis

      Ek stem met jou saam, en ons sal nog gevorm word die wat wil buig tot gehoorsaamheid, tot op die punt waar die klippie wat los geraak het die beeld sal tref. Ons stryd is definitief nou teen ons volk se eie geestelike ellendigheid.

      • sussie se vissie

        Jou volk met gekastreerde voorvelle is nie noodwendig my landbouer-wederhelf se volk nie.

        • Thys Du Plessis

          Dit is waar wat jy se ssv die persepsie van volk is relatief. Vir die blanke is SA is dit veral n geval van persepsie en assosiasie. Die vraag kan dus gevra word aan wie behoort SA dan nou werklik wie het werklik aanspraak op die gedeelte van die wêreld. Ons het al heelwat redenasies in die verlede gesien oor die aanspraak op die stuk aarde van “inheemse” bestaansreg vir die swart volkere tot die bevestiging van Bloedrivier vir die trekkers en die daaruit vloeiende verskille oor die identiteit van die God van Bloedrivier of eerder was Sy wil is. Om die debat weer hier op te haan glo ek nie is sinvol nie.
          Vir my, dus my persepsie of eerder oortuiging, is daar een volk van belang n volk wat nie as die Afrikaner of die Boer of die Voor Trekker geïdentifiseer kan word nie, maar wat groot dele van al hierdie groeperinge insluit en ook ander groeperinge wat oor die wêreld versprei is. Die vorming van n volk hier aan die Suidpunt van Afrika is bloot deel van die behoudende genade van my Skepper en volgens profesie sal die res van die spesifieke volk hier versamel word wanneer die tyd daarvoor aanbreek. Ek is dus n Israeliet wat my tans in SA bevind en wat nie wil emigreer of strewe vir n volkstaat nie omdat albei die opsies deur die profesieë as fataal bewys word. Wat besef moet word is dat wat in Openbaaring 22:7 staan waar is en dat dit nodig is dat ons die profesieë verstaan en bewaar, dit is omdat Israel nie die profesieë verstaan en bewaar het nie dat hulle uitgeskreeu het kruisig Hom weg met Hom en in 70 na my Verlosser is Jerusalem met die aarde gelykgemaak vanweë die volk se onkunde teenoor die profesieë. Om dus my voorstelle gekastreer te noem is in my oortuiging lasterlik aan gesien dit nie my voorstelle is nie maar die feite wat die profete deurgegee het. U beweeg dus op n ontstellende gevaarlike pad met u uitsprake.
          Of u deel is van die volk wat die Almagtige skepper wat hemel en aarde geskape het en onderhou wil gehoorsaam weet ek nie, maar in al my struikeling weet ek dat ek deel is van daardie spesifieke volk.

    • sussie se vissie

      Ai suster van Sion.
      Ek’s n vrou soos u.
      Een wesenlike verskil…help ek my man as hy sy hand aan die ploeg slaan.
      Anders as u ( met n voorliefde om vir swartes op UWK te verdom en te doseer) – dra u maskara?

      • besoeker

        Spreuke 26:4,5

    • sussie se vissie

      😆 ‘Besoeker’ geval u wel.
      Daarsonder is u n nul op n kontrak.
      Hoe vorder jou argument met NASA…synde u as oud wiskunde skool-juffie hul tot jou plataarde-teorie kon oortuig?

  • sussie se vissie

    Stem volmondig saam.
    Een beletsel.
    Jy moet kan Yamaha vroom-vroom.

  • Pingback: Leon Lemmer: Vergete blanke stamme wat kwyn en verdwyn – praag.co.za()